念

念神咒 (niệm thần chú)


旱

解旱 (giải hạn)

to neutralize unlucky supernatural forces that's haunting you

chữ Hán form of hạn
(occult) a period of bad luck

chữ Hán form of hạn
a period of bad luck


童

bà đồng

(occult, divination) of mediums or divination


thánh

Sino-Vietnamese word from 聖.
The informal adjectival sense "naive, credulous, gullible" and nominal sense "idiot, moron, simpleton" likely semantically develop from senses "saintly" and "saint" respectively, thus paralleling silly and crétin each in that order; see those entries for etymologies and semantic developments.

Thánh Phan-xi-cô

c. 53 - 57 CE, 1 Corinthians 1:2-3; 2001 Vietnamese translation from the New Vietnamese Bible version; 2021 English translation from the New Revised Standard Version
Kính gửi Hội Thánh của Đức Chúa Trời tại thành phố Cô-rinh-tô, tức là những người đã được thánh hóa trong Chúa Cứu Thế Giê-su, cũng được gọi là các thánh, cùng với tất cả những người ở khắp mọi nơi cầu khẩn danh Chúa Cứu Thế Giê-su, Chúa của họ và của chúng ta. Nguyện xin Đức Chúa Trời, Cha chúng ta và Chúa Cứu Thế Giê-su ban ân sủng và bình an cho anh chị em.

To the church of God that is in Corinth, to those who are sanctified in Christ Jesus, called to be saints, together with all those who in every place call on the name of our Lord Jesus Christ, both their Lord and ours: Grace to you and peace from God our Father and the Lord Jesus Christ.


ám

bị ma ám


四海

(Chinese mythology) the four major seas where the four Dragon Kings reign


鴻毛

(mythology) one of the nine groups of hair of the mane of the horse that Sơn Tinh offered the reigning Hùng king to propose to his princess


ma cà rồng

[maː˧˧ kaː˨˩ zəwŋ͡m˨˩]

[maː˧˧ kaː˦˩ ʐəwŋ͡m˦˩]

[maː˧˧ kaː˨˩ ɹəwŋ͡m˨˩]

ma (“ghost, demon”) + cà rồng, second element's etymology being unknown.
Attested in the Kiến văn tiểu lục (Lê Quý Đôn), the Thoái thực ký văn (Trương Quốc Dụng) and the Hưng Hóa kỷ lược (Phạm Thận Duật) in chữ Nôm as Cà-Rồng-quỷ (茄蠬鬼), Kì-Lằng-quỷ (奇䗀鬼), Càn-Sùng-quỷ (乾崇鬼).

(folklore, mythology) blood-sucking evil spirit in ethnic minority's folklores

Abraham Lincoln, thợ săn ma cà rồng


chân

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-chân.wav

chân, thiện, mĩ


chất

Sino-Vietnamese word from 質 (“substance/quality”).


bằng

Sino-Vietnamese word from 鵬. See also đại bàng (“eagle”).

Zhuangzi, ch. 1. English translation by James Legge; Vietnamese translation by Nguyễn Hiến Lê

In the Northern Ocean there is a fish, the name of which is Kun - I do not know how many li in size. It changes into a bird with the name of Peng, the back of which is (also) - I do not know how many li in extent.

Biển Bắc có con cá gọi là cá côn, mình dài không biết mấy ngàn dặm. Nó biến thành con chim gọi là chim bằng, lưng rộng không biết mấy ngàn dặm.

(rare, Chinese mythology) (chim ~) Peng, a giant mythical bird


lượng

Biến đổi về lượng dẫn đến biến đổi về chất.

Changes in Quantity leads to changes in Quality.


phách

Đêm qua chẳng biết có hay không,
Chẳng phải hoảng hốt, không mơ mòng.
Thật hồn! Thật phách! Thật thân thế!
Thật được lên tiên - sướng lạ lùng.

1921, Tản Đà, Hầu Trời [Serving the Heavenly Lord]:

Not sure last night was real,
I don't think I was frightened or dreaming.
But rather, really spirited! Really zealous! Really lively!
Really got into heaven - so joyful.

(occult, folklore) a soul; a spirit (po as opposed to hun)


âm

ngày âm

(occult) having "yin" characteristics, as in "dark", "lunar" or "feminine"


dương

ngày dương

(occult) having "yang" characteristics, such as "bright", "solar" or "masculine"


tiên

Sino-Vietnamese word from 仙, also written as 僊.

thần tiên

Bát Tiên

Hằng Nga Tiên tử

(Chinese mythology, Taoism) xian (an immortal; celestial being)


cung

12 cung hoàng đạo


ngẫu nhiên

[ŋəw˦ˀ˥ ɲiən˧˧]

[ŋəw˧˨ ɲiəŋ˧˧]

[ŋəw˨˩˦ ɲiəŋ˧˧]

Sino-Vietnamese word from 偶然. Compare Japanese 偶然 (gūzen). Can be used as an adjective or adverb.


âm dương

[ʔəm˧˧ zɨəŋ˧˧]

[ʔəm˧˧ jɨəŋ˧˧]

[ʔəm˧˧ jɨəŋ˧˧]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-âm dương.wav

Sino-Vietnamese word from 陰陽, composed of 陰 (“yin”) and 陽 (“yang”).


cốt

From etymology above, as seen in the expression ‘[có] căn cốt đồng’ “[to have] the basis and essence to be a medium”.

bà cốt

ông cốt

𨔍(Lạ)之(gì)󰜋(một)骨(cốt)󰜋(một)同(đồng)初(xưa)󰅒(nay)

1820, 阮攸 [Nguyễn Du], compiled by Liễu Văn Đường, 傳翹 [Truyện Kiều], published 1866, line 1162:

Little wonder that the witch and the medium have been working hand in glove with each other!


hồ li

Daji
King Zhou of Shang
huli jing
vi:Hồ ly tinh

Sino-Vietnamese word from 狐狸 (“fox”), shortened from Chinese 狐狸精 (hồ li tinh, “huli jing”, literally “fox spirit”). The most well-known of this kind is a fictitious counterpart of Daji, a female one that allured King Zhou of Shang into a reign of cruelty.

der

<i class="Latn mention" lang="vi">hồ li tinh</i>

(Chinese mythology) a type of fox yaoguai that disguises as a human; a fox in human's clothing


Xô viết

From French soviet, from Russian совет (sovet).

Xô-viết (alternative)
xô viết (alternative)
xô-viết (alternative)

Ngày 20 và 21 tháng 4 năm 1917, dưới sự lãnh đạo của Đảng Bônsêvich, hàng chục vạn người Nga xuống đường biểu tình hòa bình với các khẩu hiệu: ‘Tất cả chính quyền về tay Xô Viết’^([sic])!, ‘Hòa bình, ruộng đất, bánh mỳ’!

2011, “Kỷ niệm 104 năm Cách mạng tháng Mười Nga: Chân lý là cụ thể, cách mạng là sáng tạo [In Commemoration of the 104th Anniversary of the Russian October Revolution: Truth is Concrete, Revolution is Creative]”, in Báo Điện Tử Đảng Cộng Sản Việt Nam [Communist Party of Vietnam – Online Newspaper], archived from the original on 2024-10-07:

On 20 and 21 April 1917, under the Bolshevik Party's leadership, hundreds of thousands of Russians came down to the streets to peacefully protest with the slogans: ‘All Power to the Soviets!’ and ‘Peace, Land, and Bread!’

Trong các Xô viết, quần chúng nhân dân tự tổ chức, quản lý mọi mặt của đời sống xã hội và đó chính là những Xô viết đầu tiên trong lịch sử cách mạng Việt Nam – Xô viết Nghệ - Tĩnh.

2020, Trần Thị Bình, PhD, “Dấu ấn Xô viết Nghệ - Tĩnh trên hành trình đấu tranh vì độc lập, tự do [The Mark Left by the Nghệ-Tĩnh Soviets in the Struggle-Ridden Journey towards Independence and Freedom]”, in Tạp chí Tuyên giáo [Propaganda Magazine], archived from the original on 2024-10-07:

In the soviets, the people self-organized and managed all aspects of social life; and those were the first soviets in Vietnamese revolutionary history – the Nghệ-Tĩnh soviets.

(socialism, historical) soviet (a workers' council)


cúng

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 供 (“to offer”, SV: cung). Doublet of cung.

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">cung</i>

vi-etym-sino

(religion, occult) to give offerings, to enshrine, to worship


khí

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-khí.wav


tế

tế sống

(occult) to sacrifice to; to make an offering to


tuổi

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 歲 (“age”, SV: tuế).

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">tuế</i>

vi-etym-sino

Ông 70 tuổi xuân, 50 tuổi Đảng.

He's 70 years "young" and he worked as an active Party member for 50 years.

Mày tuổi gì?
Tuổi mèo/Mão.

Nó tuổi hổ/Dần nên nóng tính lắm.

His zodiac beast is the Tiger. No wonder he has such a temper.

Tao tuổi trâu/Sửu, nó tuổi hổ/Dần, không hạp nhau đâu.

My zodiac beast is the Buffalo, his is the Tiger, so we don't get along.

(occult, divination) the Vietnamese zodiac equivalent of a zodiac sign, i.e. an earthly branch or a zodiac beast, based on birthyear


cải lương

→ Khmer: (sense 2) កៃលឿង (kaylɨəng)

[kaːj˧˩ lɨəŋ˧˧]

[kaːj˧˨ lɨəŋ˧˧]

[kaːj˨˩˦ lɨəŋ˧˧]

Sino-Vietnamese word from 改良, composed of 改 (“to change”) and 良 (“good, honest”).


côn

(rare, Chinese mythology) (cá ~) Kun, a giant mythical fish


mĩ

chân, thiện, mĩ


mệnh

Sino-Vietnamese word from 命; this is the Northern form. Doublet of mạng, the Southern form.

Mệnh hoả không hạp với mệnh thuỷ.

"Fire people" don't get along with "water people".

(occult) the wuxing element you're associated with, which dictates your luck and the kind of people you can get along with


kiếp

kiếp trước

Nếu có kiếp sau, ta nguyện bên nhau.

If there is another life, we vow to be together.

Ta mang bao tội lỗi,
Nên thân ta giờ đây,
Kiếp sống không nhà không người thân.
Ta mang bao tội lỗi,
Người ơi, ta đâu còn chi !
Xin hãy tránh xa kiếp đỏ đen !

2006, Duy Mạnh, “Kiếp đỏ đen [Gambling Life]”:

I'm so sinful,
Now I have to live this life,
No home, no loved ones.
I'm so sinful,
O humanity, I have nothing left!
Please stay clear of the gambling life!

♀: Em yêu anh, ngả nghiêng, bồng bềnh niềm kiêu hãnh.
Thiên đường xanh mướt, gió trong lành
Cuốn vào đời anh là em bất tận.
Vô tình chúng ta thuộc về nhau, ngàn kiếp sau.

2007, Mạnh Quân, “Thiên đường gọi tên [The Paradise is Saying Your Name]”:

♀: I love you, with drifting, floating pride.
A green paradise, with refreshing winds
That carry all of my infinite self into your life.
By the hands of fate, we belong together, for all lives after this.


nàng tiên

[naːŋ˨˩ tiən˧˧]

[naːŋ˦˩ tiəŋ˧˧]

[naːŋ˨˩ tiəŋ˧˧]

(mythology) a young-looking female fairy


quy

qui (alternative)
Qui (alternative)
Quy (alternative)

(Chinese mythology) the Turtle, one of the Four Benevolent Animals


quân sự

[kwən˧˧ sɨ˧˨ʔ]

[kwəŋ˧˧ ʂɨ˨˩ʔ]

[kwəŋ˧˧ sɨ˨˩ʔ]

[wəŋ˧˧ ʂɨ˨˩˨]

[wəŋ˧˧ sɨ˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 軍事 (“military affairs”).

Sinh viên nào cũng phải đi học quân sự một tháng.

Every [college] student has to go through one month of national defense education.

giáo dục quốc phòng
giáo dục quốc phòng#Vietnamese

(colloquial, education, communism) synonym of giáo dục quốc phòng (“national defense education”)


hoàng tuyền

[hwaːŋ˦˩ twiəŋ˦˩]

[waːŋ˨˩ t⁽ʷ⁾iəŋ˨˩]

Sino-Vietnamese word from 黃泉, composed of 黃 (“yellow”) and 泉 (“spring”).


kết quả

[kəːt̚˦˥ waː˨˩˦]

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-kết quả.wav

Sino-Vietnamese word from 結果 (“borne fruit; to bear fruit”).

cặp phạm trù nguyên nhân và kết quả


quỷ

Sino-Vietnamese word from 鬼 (“ghost; devil; ogre”).

nghịch như quỷ

very mischievous, very naughty, like ghosts / fiends

nhất quỷ, nhì ma, thứ ba học trò

Ghosts [rank] first, fiends second, students third [in mischievousness]

(mythology) any generic ugly, mischievous or evil spirit; a demon, a devil, an imp, a goblin, an ogre, an orc, an oni, etc.


chú lùn

[t͡ɕʊw˨˩˦ lun˦˩]

[cʊw˦˥ lʊwŋ͡m˨˩]

(mythology, folklore, fantasy) a short humanoid creature, usually a dwarf


đồng chí

[ʔɗəwŋ͡m˨˩ t͡ɕi˧˦]

[ʔɗəwŋ͡m˦˩ t͡ɕɪj˨˩˦]

[ʔɗəwŋ͡m˨˩ cɪj˦˥]

Sino-Vietnamese word from 同志, composed of 同 (“same”) and 志 (“will”).

Đồng chí Kim bắn trúng hồng tâm khi chỉ mới ba tuổi.

Comrade Kim could hit the bullseye when he was just three.

Đồng chí Bùi Văn A từ trần năm 2019, thọ 50 tuổi Đảng.

Comrade Bùi Văn A left us in 2019, after 50 years as a Party member.


kì lân

[kɪj˦˩ ləŋ˧˧]

[kɪj˨˩ ləŋ˧˧]


tư bản

[tɨ˧˧ ʔɓaːn˧˩]

[tɨ˧˧ ʔɓaːŋ˧˨]

[tɨ˧˧ ʔɓaːŋ˨˩˦]

Sino-Vietnamese word from 資本, composed of 資 (“money”) and 本 (“funds”), from Japanese 資本 (shihon) (used as a translation of English capital), from Literary Chinese 資本 (zīběn, “funds”).

tư bản bất biến

tư bản khả biến

tư bản cố định

tư bản lưu động

nhà tư bản

Karl Marx (1962) [1867] “VIII-1”, in Das Kapital. Band I (Marx-Engels-Werke), volume 23; Vietnamese translation from “VIII-1”, in Tư bản, Quyển I (C. Mác và Ph. Ăng-ghen – Toàn tập), volume 23, 2002; English translation from “X-1”, in Capital, Volume I (Marx/Engels Collected Works), volume 35, 1996
Là nhà tư bản, hắn ta chỉ là sự hiện thân của tư bản mà thôi. Linh hồn hắn chính là linh hồn của tư bản. Mà tư bản chỉ có một nguyện vọng sống còn duy nhất, đó là nguyện vọng làm tăng thêm, tạo ra giá trị thặng dư, sử dụng phần bất biến của nó, tức là các tư liệu sản xuất, để cố hút lấy một khối lượng lao động thặng dư nhiều nhất.
Tư bản là lao động chết, nó giống như con quỷ hút máu chỉ sống nhờ hút được lao động sống, và nó càng hút được nhiều lao động sống bao nhiêu thì nó lại càng sống được nhiều bấy nhiêu,
As capitalist, he is only capital personified. His soul is the soul of capital. But capital has one single life impulse, the tendency to create value and surplus value, to make its constant factor, the means of production, absorb the greatest possible amount of surplus labour.
Capital is dead labour, that, vampire-like, only lives by sucking living labour, and lives the more, the more labour it sucks.

(socialism, communism, capitalism) capital


tư bản

[tɨ˧˧ ʔɓaːn˧˩]

[tɨ˧˧ ʔɓaːŋ˧˨]

[tɨ˧˧ ʔɓaːŋ˨˩˦]

(socialism, communism, capitalism) capitalist


Héc-quyn

[hɛk̚˦˥ wɨn˧˧]

From French Hercule (“Hercules; Heracles”). As with other French words with a mute h, the h is "unmuted", making this also a partial orthographic borrowing from French. The "Forbidden One" sense comes from the fact that this "Forbidden One" has infinite attack strength, and that the manga series as well as the card game Yu-Gi-Oh!, in its Chinese bootleg form, peaked during the same period as the airing of the TV show Hercules: The Legendary Journeys.


Uy-lít-xơ

[ʔwi˧˧ lit̚˧˦ səː˧˧]

[ʔwɪj˧˧ lit̚˦˧˥ səː˧˧]

[(ʔ)wɪj˧˧ lɨt̚˦˥ səː˧˧]

Borrowed from French Ulysse (“Ulysses”).

(Greek mythology, Roman mythology) Odysseus; Ulysses


A-sin

[ʔaː˧˧ sin˧˧]

[ʔaː˧˧ ʂin˧˧]

[ʔaː˧˧ sin˧˧]

[ʔaː˧˧ ʂɨn˧˧]

[ʔaː˧˧ sɨn˧˧]

(Greek mythology, Roman mythology, literature) Achilles


ngựa thành Tơ-roa

[ŋɨə˧˨ʔ tʰajŋ̟˨˩ təː˧˧ ɹwaː˧˧]

[ŋɨə˧˨ʔ tʰajŋ̟˨˩ təː˧˧ zwaː˧˧]

[ŋɨə˨˩ʔ tʰɛɲ˦˩ təː˧˧ ɹwaː˧˧]

[ŋɨə˨˩˨ tʰan˨˩ təː˧˧ ɹwaː˧˧]

ngựa (“horse”) + thành (“castle; fort; city”) + Tơ-roa (“Troy”), calque of French cheval de Troie.


Hê-ra-clét

Borrowed from French Héraclès. As with other French words with a mute h, the h is "unmuted", making this also a partial orthographic borrowing from French.


thổ địa

[tʰo˧˩ ʔɗiə˧˨ʔ]

[tʰow˧˨ ʔɗiə˨˩ʔ]

[tʰow˨˩˦ ʔɗiə˨˩˨]

cách mạng thổ địa

the "revolutions" for publicizing private land

(communism) regarding the confiscation of private land owned by feudal landlords for public use, especially for poor indentured farmers


thổ địa

Journey to the West (1986 TV series)
Sun Wukong
Xuanzang

Short for Chinese 土地神 (thổ địa thần) or 土地公 (thổ địa công, literally “land lord; land duke”), popularized by the 1986 Chinese TV series Journey to the West, based on the way the main character Sun Wukong calls on "land spirits" for intel, usually on the local monsters that have kidnapped his master Xuanzang.

[tʰo˧˩ ʔɗiə˧˨ʔ]

[tʰow˧˨ ʔɗiə˨˩ʔ]

[tʰow˨˩˦ ʔɗiə˨˩˨]

(mythology, especially Chinese mythology or fiction) Tudigong


Na Tra

[naː˧˧ t͡ɕaː˧˧]

[naː˧˧ ʈaː˧˧]

[naː˧˧ ʈaː˧˧]

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 哪吒 (SV: Na Trá).

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">Na Trá</i>


Dương Tiễn

[zɨəŋ˧˧ tiən˦ˀ˥]

[jɨəŋ˧˧ tiəŋ˧˨]

[jɨəŋ˧˧ tiəŋ˨˩˦]

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 楊戩 (SV: Dương Tiển).

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">Dương Tiển</i>


á thần

[ʔaː˧˦ tʰən˨˩]

[ʔaː˨˩˦ tʰəŋ˦˩]

[ʔaː˦˥ tʰəŋ˨˩]

Sino-Vietnamese word from 亞神, composed of 亞 (“sub-”) and 神 (“god”). The prefix 亞 denotes secondariness or lesserness rather than the notion of a demigod as a genealogical "half-god". Japanese 亜神 (ashin, “demigod”) and Japanese 亜人 (ajin, á nhân, “demihuman”) are also found in contemporary fantasy.

Hồ sơ á thần

(neologism, mythology, fantasy) synonym of bán thần (“a demigod”)


Phù Tang

[fu˨˩ taːŋ˧˧]

[fʊw˦˩ taːŋ˧˧]

[fʊw˨˩ taːŋ˧˧]

Sino-Vietnamese word from 扶桑 (an alternate Chinese name of the Hibiscus rosa-sinensis), derived from the name of a legendary tree that was said to have grown somewhere in the East China Sea (東海 /东海 (Dōnghǎi)), where the sun rose. The name was also used to refer to the sun, and a legendary country that was located in the East.

Phù-Tang (alternative)
Phù-tang (alternative)
Phù tang (alternative)

(literary, Chinese mythology) Fusang, legendary land to the East commonly assumed to be Japan


thế giới quan

[tʰe˧˦ zəːj˧˦ kwaːn˧˧]

[tʰej˨˩˦ jəːj˨˩˦ kwaːŋ˧˧]

[tʰej˦˥ jəːj˦˥ waːŋ˧˧]

Sino-Vietnamese word from 世界觀, composed of 世界 (“world”) and 觀 (“view”), from Japanese 世界観 (sekaikan) which is a calque of German Weltanschauung.

(chiefly philosophy or Marxism) a worldview


Bạch Dương

[ʔɓajk̟̚˧˨ʔ zɨəŋ˧˧]

[ʔɓat̚˨˩ʔ jɨəŋ˧˧]

[ʔɓat̚˨˩˨ jɨəŋ˧˧]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-Bạch Dương.wav

Sino-Vietnamese word from 白羊 (“white sheep”).


Kim Ngưu

[kim˧˧ ŋɨw˧˧]

[kim˧˧ ŋɨw˧˧]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-Kim Ngưu.wav

Sino-Vietnamese word from 金牛 (“golden bull”).


Song Tử

[sawŋ͡m˧˧ tɨ˧˩]

[ʂawŋ͡m˧˧ tɨ˧˨]

[sɔŋ˧˧ tɨ˧˨]

[ʂawŋ͡m˧˧ tɨ˨˩˦]

[sawŋ͡m˧˧ tɨ˨˩˦]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-Song Tử.wav

Sino-Vietnamese word from 雙子 (“two children”).


Cự Giải

[kɨ˧˨ʔ zaːj˧˩]

[kɨ˨˩ʔ jaːj˧˨]

[kɨ˨˩˨ jaːj˨˩˦]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-Cự Giải.wav

Sino-Vietnamese word from 巨蟹 (“giant crab”).


Sư Tử

[ʂɨ˧˧ tɨ˨˩˦]

[sɨ˧˧ tɨ˨˩˦]


Thất Nữ

[tʰət̚˧˦ nɨ˦ˀ˥]

[tʰək̚˦˧˥ nɨ˧˨]

[tʰək̚˦˥ nɨ˨˩˦]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-Thất Nữ.wav

Sino-Vietnamese word from 室女, composed of 室 (“house”) and 女 (“female”). In Chinese, 室女 as a common noun means unmarried female virgin although this use is dated and is not attested in Vietnamese.

(astrology, astronomy) synonym of Xử Nữ (“Virgo”)


Xử Nữ

[sɨ˧˩ nɨ˦ˀ˥]

[sɨ˨˩˦ nɨ˨˩˦]

Sino-Vietnamese word from 處女 (“female virgin”).


Trinh Nữ

[t͡ɕïŋ˧˧ nɨ˦ˀ˥]

[ʈɨn˧˧ nɨ˧˨]

[ʈɨn˧˧ nɨ˨˩˦]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-Trinh Nữ.wav

Sino-Vietnamese word from 貞女 (“female virgin”).


Song Nam

[ʂawŋ͡m˧˧ naːm˧˧]

[sɔŋ˧˧ naːm˧˧]

[ʂawŋ͡m˧˧ naːm˧˧]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-Song Nam.wav

Sino-Vietnamese word from 雙 (“double”) and 男 (“male”).

(astrology, astronomy) synonym of Song Tử (“Gemini”)


Thiên Xứng

[tʰiən˧˧ sɨŋ˧˦]

[tʰiəŋ˧˧ sɨŋ˦˧˥]

[tʰiəŋ˧˧ sɨŋ˦˥]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-Thiên Xứng.wav

Sino-Vietnamese word from 天秤 (“scales”).

(astrology, astronomy) synonym of Thiên Bình (“Libra”)


Thiên Bình

[tʰiən˧˧ ʔɓïŋ˨˩]

[tʰiəŋ˧˧ ʔɓɨn˦˩]

[tʰiəŋ˧˧ ʔɓɨn˨˩]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-Thiên Bình.wav

Sino-Vietnamese word from 天平 (“scales”).


Cân Xứng

[kən˧˧ sɨŋ˧˦]

[kəŋ˧˧ sɨŋ˦˧˥]

[kəŋ˧˧ sɨŋ˦˥]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-Cân Xứng.wav

Sino-Vietnamese word from 斤 (“catty”) and 秤 (“scale”).


Bắc Giải

[ʔɓak̚˧˦ zaːj˧˩]

[ʔɓak̚˦˧˥ jaːj˧˨]

[ʔɓak̚˦˥ jaːj˨˩˦]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-Bắc Giải.wav

Sino-Vietnamese word from 北 (“north”) and 蟹 (“crab”). Compare Nam Dương (“Capricorn”, literally “southern goat”).

(astrology, astronomy) synonym of Cự Giải (“Cancer”)


Hải Sư

[haːj˧˩ sɨ˧˧]

[haːj˧˨ ʂɨ˧˧]

[haːj˧˨ sɨ˧˧]

[haːj˨˩˦ ʂɨ˧˧]

[haːj˨˩˦ sɨ˧˧]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-Hải Sư.wav

Sino-Vietnamese word from 海獅 (“sea lion”).

(astrology, astronomy) synonym of Sư Tử (“Leo”)


Bọ Cạp

[ʔɓɔ˧˨ʔ kaːp̚˧˨ʔ]

[ʔɓɔ˨˩ʔ kaːp̚˨˩ʔ]

[ʔɓɔ˨˩˨ kaːp̚˨˩˨]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-Bọ Cạp.wav

(astrology) synonym of Thiên Yết (“Scorpio”)


Thần Nông

[tʰən˨˩ nəwŋ͡m˧˧]

[tʰəŋ˦˩ nəwŋ͡m˧˧]

[tʰəŋ˨˩ nəwŋ͡m˧˧]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-Thần Nông.wav

Sino-Vietnamese word from 神農, composed of 神 (“godly”) and 農 (“farming”), from Chinese 神農 /神农 (Shénnóng).

Thần-Nông (alternative)
Thần-nông (alternative)
Thần nông (alternative)

họ Thần Nông / Thần Nông thị

Con cháu Thần Nông thị là Đế Minh lấy con gái Vụ Tiên mà sinh Kinh Dương Vương, tức là thủy tổ của Bách Việt.

1993, Lê Văn Hưu with Phan Thu Tiên, Ngô Sĩ Liên, “Kỷ Hồng Bàng Thị [The Age of the Hongbangites]”, in Viện Khoa học Xã hội Việt Nam, transl., Đại Việt sử ký toàn thư [The Complete Annals of Great Viet], volume 1:

Emperor Minh was a Shennongite, and he married Vụ Tiên's daughter and begat Kinh Dương Vương, the progenitor of the Baiyue.


nhân mã

[ɲən˧˧ maː˦ˀ˥]

[ɲəŋ˧˧ maː˧˨]

[ɲəŋ˧˧ maː˨˩˦]

(Greek mythology, Roman mythology) centaur


Nhân Mã

[ɲən˧˧ maː˦ˀ˥]

[ɲəŋ˧˧ maː˧˨]

[ɲəŋ˧˧ maː˨˩˦]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-Nhân Mã.wav

Sino-Vietnamese word from 人馬 (“centaur”).


Xạ Thủ

[saː˧˨ʔ tʰu˧˩]

[saː˨˩ʔ tʰʊw˧˨]

[saː˨˩˨ tʰʊw˨˩˦]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-Xạ Thủ.wav

Sino-Vietnamese word from 射手 (“shooter”). Compare Japanese 射手座 (Iteza).

(astrology, astronomy) synonym of Nhân Mã (“Sagittarius”)


Ma Kết

[maː˧˧ ket̚˦˧˥]

[maː˧˧ kəːt̚˦˥]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-Ma Kết.wav

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 摩羯 (SV: Ma Yết, Ma Kiết)

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">Ma Yết, Ma Kiết</i>


Nam Dương

Sino-Vietnamese word from 南 (“south”) and 羊 (“caprid”). Compare Bắc Giải (“Cancer”, literally “northern crab”).

[naːm˧˧ zɨəŋ˧˧]

[naːm˧˧ jɨəŋ˧˧]

[naːm˧˧ jɨəŋ˧˧]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-Nam Dương.wav

(astrology) synonym of Ma Kết (“Capricorn”)


Bảo Bình

[ʔɓaːw˧˩ ʔɓïŋ˨˩]

[ʔɓaːw˧˨ ʔɓɨn˦˩]

[ʔɓaːw˨˩˦ ʔɓɨn˨˩]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-Bảo Bình.wav

Sino-Vietnamese word from 寶瓶 (“precious vase”).


Thuỷ Bình

[tʰwi˧˩ ʔɓïŋ˨˩]

[tʰwɪj˧˨ ʔɓɨn˦˩]

[tʰ⁽ʷ⁾ɪj˨˩˦ ʔɓɨn˨˩]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-Thuỷ Bình.wav

Sino-Vietnamese word from 水瓶 (“water vase”).

(astrology, astronomy) synonym of Bảo Bình (“Aquarius”)


Song Ngư

[sawŋ͡m˧˧ ŋɨ˧˧]

[ʂawŋ͡m˧˧ ŋɨ˧˧]

[sɔŋ˧˧ ŋɨ˧˧]

[ʂawŋ͡m˧˧ ŋɨ˧˧]

[sawŋ͡m˧˧ ŋɨ˧˧]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-Song Ngư.wav

Sino-Vietnamese word from 雙魚 (“two fish”).


Thiên Yết

[tʰiən˧˧ ʔiət̚˧˦]

[tʰiəŋ˧˧ ʔiək̚˦˧˥]

[tʰiəŋ˧˧ ʔiək̚˦˥]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-Thiên Yết.wav

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 天蠍 (SV: Thiên Hiết).

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">Thiên Hiết</i>


Hoàng Đế

[hwaːŋ˨˩ ʔɗe˧˦]

[hwaːŋ˦˩ ʔɗej˨˩˦]

[waːŋ˨˩ ʔɗej˦˥]

Sino-Vietnamese word from 黃帝, composed of 黃 (“yellow”) and 帝 (“emperor”).

Hoàng-Đế (alternative)
Hoàng-đế (alternative)
Hoàng đế (alternative)
Huỳnh Đế (alternative)
Huỳnh-Đế (alternative)
Huỳnh-đế (alternative)


bí thư

[ʔɓi˧˦ tʰɨ˧˧]

[ʔɓɪj˨˩˦ tʰɨ˧˧]

[ʔɓɪj˦˥ tʰɨ˧˧]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-bí thư.wav

Sino-Vietnamese word from 秘書, Chinese 秘書 /秘书 (mìshū, “non-communist secretary”). Compare thư kí (“non-communist secretary”). Vietnamese uses an opposite distinction to Chinese's as to whether the secretary in question works for the communist government or not.

der

bí thư tỉnh uỷ/thành uỷ

the secretary of a provincial committee/committee of a thành phố trực thuộc trung ương of the Communist Party


tiên đề

[tiən˧˧ ʔɗe˨˩]

[tiəŋ˧˧ ʔɗej˦˩]

[tiəŋ˧˧ ʔɗej˨˩]

Sino-Vietnamese word from 先 (“before; previous”) and 題 (“title”).

vi-etym-sino

Tiên đề Ơ-clít về đường thẳng song song: qua một điểm nằm ngoài một đường thẳng, có một và chỉ một đưởng thẳng song song với đường thẳng đó.

Euclidean axiom on parallel lines: through a point that's not on a line, there's one and only one line that's parallel with that line.

(philosophy, mathematics, logic, proof theory) an axiom


định lí

[ʔɗïŋ˧˨ʔ li˧˦]

[ʔɗɨn˨˩ʔ lɪj˨˩˦]

[ʔɗɨn˨˩˨ lɪj˦˥]

Định lý Huygen cho phép tìm mômen quán tính của một vật thể đối với trục đã cho Oz₁ trong trường hợp đã biết mômen quán tính của vật thể đó đối với trục bất kỳ Az₂ song song với Oz₁.

1979, S.M. Targ, translated by Phạm Huyền, Giáo trình giản yếu cơ học lý thuyết, NXB đại học và trung học chuyên nghiệp Hà Nội, page 339:

Huygens' theorem allows to find the moment of inertia of some body relative to a given axis Oz₁ in the case the moment of inertia of that body relative to an arbitrary axis Az₂ parallel to Oz₁ is known.


Song Sinh

[sawŋ͡m˧˧ sïŋ˧˧]

[ʂawŋ͡m˧˧ ʂɨn˧˧]

[sɔŋ˧˧ sɨn˧˧]

[ʂawŋ͡m˧˧ ʂɨn˧˧]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-Song Sinh.wav


Sơn Dương

Sino-Vietnamese word from 山羊, composed of 山 (“mountain”) and 羊 (“caprid”), from Chinese 山羊 (shānyáng, “goat”), common reading of San Dương. Compare Miên Dương (“Aries”, literally “sheep”).

[səːn˧˧ zɨəŋ˧˧]

[ʂəːŋ˧˧ jɨəŋ˧˧]

[səːŋ˧˧ jɨəŋ˧˧]

[ʂəːŋ˧˧ jɨəŋ˧˧]

[səːŋ˧˧ jɨəŋ˧˧]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-Sơn Dương.wav


công nhân

[kəwŋ͡m˧˧ ɲən˧˧]

[kəwŋ͡m˧˧ ɲəŋ˧˧]

[kəwŋ͡m˧˧ ɲəŋ˧˧]

Sino-Vietnamese word from 工人, composed of 工 (“labor”) and 人 (“-er”).


phạm trù

[faːm˧˨ʔ t͡ɕu˨˩]

[faːm˨˩ʔ ʈʊw˦˩]

[faːm˨˩˨ ʈʊw˨˩]

Sáu cặp phạm trù cơ bản trong triết học Mác: cái chung và cái riêng, bản chất và hiện tượng, nội dung và hình thức, nguyên nhân và kết quả, khả năng và hiện thực, tất nhiên và ngẫu nhiên.

The six pairs of categories in Marxian philosophy: generality and specificity, nature and phenomenon, content and form, cause and effect, potentiality and reality, certainty and randomness.


Pô-dê-i-đông

[po˧˧ ze˧˧ ʔi˧˧ ʔɗəwŋ͡m˧˧]

[pow˧˧ jej˧˧ ʔɪj˧˧ ʔɗəwŋ͡m˧˧]

[pow˧˧ jej˧˧ ʔɪj˧˧ ʔɗəwŋ͡m˧˧]


suối vàng

[suəj˧˦ vaːŋ˨˩]

[ʂuj˨˩˦ vaːŋ˦˩]

[suj˨˩˦ vaːŋ˦˩]

[ʂuj˦˥ vaːŋ˨˩]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-suối vàng.wav

suối (“spring; stream”) + vàng (“yellow”), calque of Chinese 黃泉 /黄泉 (hoàng tuyền)

cal

<i class="Latn mention" lang="vi">hoàng tuyền</i>

xuống suối vàng

Mày mà cứ thối thây thế này cả đời thì tao có xuống suối vàng cũng không nhắm mắt nổi.

I'll never be able to die with my eyes closed if you just keep being a worthless ass like this for all your life.


Mác

Mác và Ăng-ghen

chủ nghĩa Mác

1883, Friedrich Engels, Speech at Karl Marx's Funeral (in English) (unrecorded); German translation in Friedrich Engels (1883 March 22) “Das Begräbnis von Karl Marx”, in Der Sozialdemokrat, number 13; English retranslation in Marx/Engels Collected Works, volume 24, 1989; Vietnamese translation in C. Mác Và Ph. Ăng-ghen Toàn Tập, volume 19, 1995
Giống như Đác-uyn đã tìm ra quy luật phát triển của thế giới hữu cơ, Mác đã tìm ra quy luật phát triển của lịch sử loài người: [...]
Just as Darwin discovered the law of development of organic nature, so Marx discovered the law of development of human history: …

Friedrich Engels (1962) [1888, 1886] chapter IV, in Ludwig Feuerbach und der Ausgang der klassischen deutschen Philosophie (Marx-Engels-Werke; 21) (in German), page 292; English translation from Ludwig Feuerbach and the End of Classical German Philosophy (Marx/Engels Collected Works; 26), 1990, page 382; Vietnamese translation from Lút-vích Phoi-ơ-bắc và sự cáo chung của triết học cổ điển Đức (C. Mác và Ph.Ăng-ghen — Toàn tập; 21), 1995, page 428
Mác đứng cao hơn, nhìn xa hơn, rộng hơn, và nhanh hơn tất cả chúng tôi. Mác là một thiên tai. Còn chúng tôi may lắm cũng chỉ là những tài năng thôi.
Marx stood higher, saw further, and took a wider and quicker view than all the rest of us. Marx was a genius; we others were at best talented.

Vladimir Lenin (1969) [1914] “Учение Маркса”, in Карл Маркс (Краткий биографический очеркс изложением марксизма) (Ленин В. И. ― Полное собрание сочинений; 26) (in Russian), page 50; English translation in “The Marxist Doctrine”, in Karl Marx – A Brief Biographical Sketch With An Exposition Of Marxism (Lenin's Collected Works; 21), 1974, page 50; Vietnamese translation in “Học thuyết của Mác”, in Các Mác (sơ lược tiểu sử, kèm theo sự trình bày chủ nghĩa Mác) (V. I. Lê-nin Toàn Tập; 26), 2006, page 59
Chủ nghĩa Mác là hệ thống các quan điểm và học thuyết của Mác. Mác đã thừa kế và hoàn chỉnh một cách thiên tài ba trào lưu tư tưởng của thế kỷ XIX, thuộc ba nước tiên tiến nhất của loài người: triết học cổ điển Đức, môn kinh tế chính trị cổ điển Anh và chủ nghĩa xã hội Pháo gắn liền với các học thuyết cách mạng Pháp nói chung.
Marxism is the system of Marx’s views and teachings. Marx was the genius who continued and consummated the three main ideological currents of the nineteenth century, as represented by the three most advanced countries of mankind: classical German philosophy, classical English political economy, and French socialism combined with French revolutionary doctrines in general.


thuồng luồng

vi-noun

(classifier con) thuồng luồng • (從弄, 𧐺𬠥)

[tʰuəŋ˨˩ luəŋ˨˩]

[tʰuəŋ˦˩ luəŋ˦˩]

[tʰuəŋ˨˩ luəŋ˨˩]

Uncertain. Either:
* From the proto-form /*tʰluong/ provisionally reconstructed by Trần Trọng Dương (2013). This form might be related to Middle Chinese 龍 (ljowng) in some way. The presence of preintial /*tʰ-/, however, is left unexplained.
* Or, from Old Chinese 龍 (OC *[mə]-roŋ, “dragon”) (B-S) (SV: long) as suggested by Schuessler (2007) and the earlier Maspero (1912). The sound change resulting in thuồng (*C-r- > ‹th-›) can be seen in cases like tháng (“month”), thông (“river (Northeastern dialectal)”), thao (“star (Northeastern dialectal)”).
Either way, doublet of rồng.

(mythology) aquatic serpent-like monster


phượng hoàng

con (classifier)
phụng hoàng (alternative)

[fɨəŋ˧˨ʔ hwaːŋ˨˩]

[fɨəŋ˨˩ʔ hwaːŋ˦˩]

[fɨəŋ˨˩˨ waːŋ˨˩]

Sino-Vietnamese word from 鳳凰 (“fenghuang”). Compare phụng hoàng.

vi-etym-sino

Hội Phượng Hoàng


trường phái

[t͡ɕɨəŋ˨˩ faːj˧˦]

[ʈɨəŋ˦˩ faːj˨˩˦]

[ʈɨəŋ˨˩ faːj˦˥]

A pseudo-Sino-Vietnamese coinage from trường (“school”) + phái (“sect”)

các trường phái hội hoạ ở châu Âu

trường phái trọng tiền

trường phái toả tuyến

trường phái dã thú

school of thought
school of thought#English

(chiefly art, philosophy) a school of thought or movement; compare chủ nghĩa (“discipline; doctrine”)


nhập

Sino-Vietnamese word from 入 (“to enter; to take in”).

bị ma/quỷ nhập


tồn tại

[toŋ˦˩ taːj˨˩ʔ]

[toŋ˨˩ taːj˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 存在 (“to exist”). In the sense of "deficiency" it is a clipping of vấn đề còn tồn tại (“still-existing issue”).

clipping

[…] vấn đề cao nhất của toàn bộ triết học là vấn đề về quan hệ giữa tư duy và tồn tại, giữa tinh thần và thiên nhiên…[…]

1989, Trần Đức Thảo, “Về vấn đề xây dựng khoa tâm lý học Mác – Lê-nin”, in Tạp chí Cộng sản, volume 6, Cơ quan lý luận và chính trị của Trung ương Đảng công sản Việt Nam:

[…] the highest problem of the entirety of philosophy is the problem of the relationship between thinking and existence, between spirit and nature… […]


hạn

giải hạn

to neutralize unlucky supernatural forces that's haunting you

Năm nay hạn.

This year's gonna have a drought. / This year's projected to be unlucky for me.


biện chứng

[ʔɓiən˧˨ʔ t͡ɕɨŋ˧˦]

[ʔɓiəŋ˨˩ʔ t͡ɕɨŋ˦˧˥]

[ʔɓiəŋ˨˩˨ cɨŋ˦˥]

Sino-Vietnamese word from 辯證.
The nominal sense likely results from clipping of phép biện chứng or sự biện chứng.

Friedrich Engels (1962) [1885] “Vorworte zu den drei Auflagen – II”, in Anti-Dühring (Marx-Engels-Werke; 20); English translation from “Prefaces to the Three Editions – II”, in Anti-Dühring (Marx/Engels Collected Works; 25), 1987; Vietnamese translation from “Lời tựa viết cho ba lần xuất bản - II”, in Chống Đuy-rinh (C. Mác Và Ph. Ăng-ghen Toàn Tập; 20), 1994
Song muốn có một quan niệm vừa biện chứng vừa duy vật về tự nhiên thì người ta phải biết toán học và khoa học tự nhiên.
But a knowledge of mathematics and natural science is essential to a conception of nature which is dialectical and at the same time materialist.

(philosophy, chiefly Marxism) dialectical


biện chứng

[ʔɓiən˧˨ʔ t͡ɕɨŋ˧˦]

[ʔɓiəŋ˨˩ʔ t͡ɕɨŋ˦˧˥]

[ʔɓiəŋ˨˩˨ cɨŋ˦˥]

Friedrich Engels (1975) [c. 1870s - 1880s] Dialektik der Natur (Marx-Engels-Werke; 20) (in German), page 481; English translation from Dialectics of Nature (Marx/Engels Collected Works; 25), 1987, page 492; Vietnamese translation from Biện chứng của tự nhiên (C. Mác và Ph. Ăng-ghen – Toàn tập; 20), 1994, page 694
Biện chứng gọi là khách quan thì chi phối trong toàn bộ giới tự nhiên, còn biện chứng gọi là chủ quan, tức là tư duy biện chứng, thì chỉ là phản ánh sự chi phối, trong toàn bộ giới tự nhiên, của sự vận động thông qua những mặt đối lập, tức là những mặt thông qua sự đấu tranh thường xuyên của chúng và sự chuyển hoá cuối cùng của chúng từ mặt đối lập này thành mặt đối lập kia, tương tự với những hình thức cao hơn, đã quy định sự sống của giới tự nhiên.
Dialectics, so-called objective dialectics, prevails throughout nature, and so-called subjective dialectics, dialectical thought, is only the reflection of the motion through opposites which asserts itself everywhere in nature, and which by the continual conflict of the opposites and their final passage into one another, or into higher forms, determines the life of nature.

Biện chứng bao gồm biện chứng khách quan và biện chứng chủ quan, trong đó biện chứng khách quan là biện chứng của thế giới vật chất; còn biện chứng chủ quan là sự phản ánh biện chứng khách quan vào đời sống ý thức của con người.

2023 August 28, Bùi Tuấn An, “Biện chứng là gì? Lịch sử hình thành và nội dung biện chứng? [What is Dialectic? The Developmental History and Contents of Dialectic]”, in Công Ty Luật TNHH Minh Khuê [Minh Khuê Law Firm Co., Ltd.]:

Dialectics include objective dialectic and subjective dialectic; among those, objective dialectic is the material world's dialectic, while subjective dialectic is the reflection of objective dialectic on humans' conscious lives.


lành

head

令, 冷, 怜, 苓, 袊, 𡅐, 𡅑, 𫅜, 𬙽, 𫅞, 󰃬

lành • (令, 冷, 怜, 苓, 袊, 𡅐, 𡅑, 𫅜, 𬙽, 𫅞, 󰃬)

vi-adj

令, 冷, 怜, 苓, 袊, 𡅐, 𡅑, 𫅜, 𬙽, 𫅞, 󰃬

令 (CJK)
冷 (CJK)
怜 (CJK)
苓 (CJK)
袊 (CJK)
𡅐 (CJK)
𡅑 (CJK)
𫅜 (CJK)
𬙽 (CJK)
𫅞 (CJK)

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 令 (“good; fine; excellent”, SV: linh).
Attested in the Annan Jishi (安南即事, 13th century) as 領 (MC ljengX), glossed as "good" (好), with "not good" (不好) being 張領 (MC trjang ljengX), i.e. chẳng lành.

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">linh</i>

vi-etym-sino

điềm lành

ngày lành


Bôn-sê-vích

[ʔɓon˧˧ se˧˧ vïk̟̚˧˦]

[ʔɓoŋ˧˧ ʂej˧˧ vɨt̚˦˧˥]

[ʔɓoŋ˧˧ sej˧˧ vɨt̚˦˧˥]

[ʔɓoŋ˧˧ ʂej˧˧ vɨt̚˦˥]

[ʔɓoŋ˧˧ sej˧˧ jɨt̚˦˥]

Bôn sê vích (alternative)
bôn-sê-vích (alternative)
bôn sê vích (alternative)

Sự kiện giai cấp công nhân Nga dưới sự lãnh đạo của những người Bôn-sê-vích đứng đầu là V.I. Lênin, liên minh chặt chẽ với nông dân và những người lao động lật đổ chính quyền của bọn địa chủ, tư sản bắt tay xây dựng xã hội chủ nghĩa được Hồ Chí Minh coi là: Sự kiện lớn lao nhất trong lịch sử loài người.

2014 November 9, Nguyễn Khánh Bật PhD, “Con đường Cách mạng Tháng Mười Nga theo tư tưởng Hồ Chí Minh [The Russian October Revolution's Path according to Ho Chi Minh Thought]”, in Tạp chí Tổ chức nhà nước [Journal of State Organization]:

The event – when the Russian working class, under the leadership of the Bolsheviks headed by V. I. Lenin and closely allied with the peasants and other laborers, overthrew the landlords' and bourgeoisie's government to build socialism with their own hands – is deemed by Hồ Chí Minh to be the greatest event in human history.

Nhà nước Xô viết là nhà nước công nông đầu tiên trên thế giới, giai cấp vô sản Nga, với đội tiên phong là Đảng Bôn-sê-vích, lần đầu tiên trở thành giai cấp cầm quyền.

2022 December 1, Hà Mỹ Hương PhD, “Cách mạng Tháng Mười Nga năm 1917 và dấu ấn chính sách dân tộc của V.I. Lê-nin: Nhìn lại và suy ngẫm [The Russian October Revolution of 1917 and the marks of V. I. Lenin's national policies: Looked back at and thought over]”, in Tạp chí Cộng sản [Communist Review]:

The Soviet State was the first ever state of workers and peasants in the world; the Russian proletariat, whose vanguard was the Bolshevik party, for the first time became the ruling class.


đầu thai

[ʔɗəw˨˩ tʰaːj˧˧]

[ʔɗəw˦˩ tʰaːj˧˧]

[ʔɗəw˨˩ tʰaːj˧˧]


chín suối

[t͡ɕin˦˧˥ ʂuj˨˩˦]

[t͡ɕin˦˧˥ suj˨˩˦]

[cɨn˦˥ ʂuj˦˥]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-chín suối.wav

Calque of Chinese 九泉 (cửu tuyền), from chín (“nine”) + suối (“spring”).

(occult) synonym of suối vàng (“the world of the dead”)


phê bình

[fe˧˧ ʔɓïŋ˨˩]

[fej˧˧ ʔɓɨn˦˩]

[fej˧˧ ʔɓɨn˨˩]

tự phê bình


tổng bí thư

[təwŋ͡m˧˩ ʔɓi˧˦ tʰɨ˧˧]

[təwŋ͡m˧˨ ʔɓɪj˨˩˦ tʰɨ˧˧]

[təwŋ͡m˨˩˦ ʔɓɪj˦˥ tʰɨ˧˧]

Sino-Vietnamese word from 總祕書, tổng- (“arch-; grand; main”) + bí thư (“communist secretary”). Compare tổng thư kí (“non-communist secretary general”).

pre

General Secretary
General Secretary#English

(government, communism) a General Secretary


vận động

[vən˧˨ʔ ʔɗəwŋ͡m˧˨ʔ]

[vəŋ˨˩ʔ ʔɗəwŋ͡m˨˩ʔ]

[vəŋ˨˩˨ ʔɗəwŋ͡m˨˩˨]

[jəŋ˨˩˨ ʔɗəwŋ͡m˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 運動 (“motion; exercise; sports”), Japanese 運動 (undō), Literary Chinese 運動 (yùndòng).


vận động

[vən˧˨ʔ ʔɗəwŋ͡m˧˨ʔ]

[vəŋ˨˩ʔ ʔɗəwŋ͡m˨˩ʔ]

[vəŋ˨˩˨ ʔɗəwŋ͡m˨˩˨]

[jəŋ˨˩˨ ʔɗəwŋ͡m˨˩˨]


cõi

bờ cõi

cõi âm/dương

cõi vĩnh hằng

Cõi người ta

(literary, usually occult, religion or figurative) a domain, realm or land


ông kẹ

[ʔəwŋ͡m˧˧ kɛ˧˨ʔ]

[ʔəwŋ͡m˧˧ kɛ˨˩ʔ]

[ʔəwŋ͡m˧˧ kɛ˨˩˨]


Dương Cưu

[zɨəŋ˧˧ kiw˧˧]

[jɨəŋ˧˧ kɨw˧˧]

[jɨəŋ˧˧ kɨw˧˧]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-Dương Cưu.wav

(astrology, astronomy) synonym of Bạch Dương (“Aries”)


Hổ Cáp

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-Hổ Cáp.wav


Miên Dương

[miən˧˧ zɨəŋ˧˧]

[miəŋ˧˧ jɨəŋ˧˧]

[miəŋ˧˧ jɨəŋ˧˧]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-Miên Dương.wav

Sino-Vietnamese word from 綿羊, composed of 綿 (“wool”) and 羊 (“caprid”), from Chinese 綿羊 /绵羊 (miányáng, “sheep”). Compare Sơn Dương (“Capricorn”, literally “goat”).


thuỷ cung

[tʰwi˧˩ kʊwŋ͡m˧˧]

[tʰwɪj˧˨ kʊwŋ͡m˧˧]

[tʰ⁽ʷ⁾ɪj˨˩˦ kʊwŋ͡m˧˧]

Sino-Vietnamese word from 水宮, composed of 水 and 宮.


hình nộm

[hïŋ˨˩ nom˧˨ʔ]

hình nộm thử nghiệm va chạm


âm phủ

[ʔəm˧˧ fu˧˩]

[ʔəm˧˧ fʊw˧˨]

[ʔəm˧˧ fʊw˨˩˦]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-âm phủ.wav

Sino-Vietnamese word from 陰府, composed of 陰 (“yin; of the dead”) and 府 (“domain”).

(Chinese mythology, occult) the world of the dead where King Yama reigns


phủ định

[fu˧˩ ʔɗïŋ˧˨ʔ]

[fʊw˧˨ ʔɗɨn˨˩ʔ]

[fʊw˨˩˦ ʔɗɨn˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 否定, from Japanese 否定 (hitei).

phủ định biện chứng

phủ định của phủ định


nguyền

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 願 (SV: nguyện).

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">nguyện</i>

vi-etym-sino

bài hát bị nguyền


ba hồn bảy vía

[ʔɓaː˧˧ hon˨˩ ʔɓaj˧˩ viə˧˦]

[ʔɓaː˧˧ hoŋ˦˩ ʔɓaj˧˨ viə˨˩˦]

[ʔɓaː˧˧ hoŋ˨˩ ʔɓa(ː)j˨˩˦ viə˦˥]

[ʔɓaː˧˧ hoŋ˨˩ ʔɓa(ː)j˨˩˦ jiə˦˥]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-ba hồn bảy vía.wav

Calque of Chinese 三魂七魄 (tam hồn thất phách, literally “three hun, seven po”)

cal

Bớ ba hồn bảy vía ông Quang!

(occult, typically in summoning rituals) the three hun and seven po of a dead male person


ba hồn chín vía

[ʔɓaː˧˧ hon˨˩ t͡ɕin˧˦ viə˧˦]

[ʔɓaː˧˧ hoŋ˦˩ t͡ɕin˦˧˥ viə˨˩˦]

[ʔɓaː˧˧ hoŋ˨˩ cɨn˦˥ viə˦˥]

[ʔɓaː˧˧ hoŋ˨˩ cɨn˦˥ jiə˦˥]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-ba hồn chín vía.wav

Calque of Chinese 三魂九魄 (tam hồn cửu phách, literally “three hun, nine po”).

(occult, typically in summoning rituals) the three hun and nine po of a dead female person


Thường Nga

[tʰɨəŋ˨˩ ŋaː˧˧]

[tʰɨəŋ˦˩ ŋaː˧˧]

[tʰɨəŋ˨˩ ŋaː˧˧]

Sino-Vietnamese word from 嫦娥, from Chinese 嫦娥 (Cháng'é).

(rare, Chinese mythology) synonym of Hằng Nga


hồng mao

[həwŋ͡m˨˩ maːw˧˧]

[həwŋ͡m˦˩ maːw˧˧]

[həwŋ͡m˨˩ maːw˧˧]

voi chín ngà, gà chín cựa, ngựa chín hồng mao

an elephant with nine tusks, a rooster with nine spurs, a horse with nine groups of mane hair

(mythology) one of the nine groups of hair of the mane of the horse that Sơn Tinh offered the reigning Hùng king to propose to his princess


giác ngộ

[zaːk̚˧˦ ŋo˧˨ʔ]

[jaːk̚˦˧˥ ŋow˨˩ʔ]

[jaːk̚˦˥ ŋow˨˩˨]

giác ngộ nhận thức cách mạng

Đầu óc tôi vẫn còn đang trong thời gian hồi phục kể từ khi tôi giác ngộ những ý tưởng lớn đó.

My brain has been in recovery mode ever since I got a firm grasp on those big-brain ideas.

(especially Buddhism or communism) to achieve enlightenment on or to have a good grasp on

Được tỏa sáng vì giác ngộ, anh ý thức sứ mệnh giác ngộ lại người khác để thức tỉnh đồng bào.

2016, Trầm Hương, Trong cơn lốc xoáy, part I, NXB Phụ nữ, page 32:

Enlightened because of having become conscious, he felt it his mission to make other people conscious to wake up his countrymen.


giáo dục quốc phòng

[zaːw˧˦ zʊwk͡p̚˧˨ʔ kuək̚˧˦ fawŋ͡m˨˩]

[jaːw˨˩˦ jʊwk͡p̚˨˩ʔ kuək̚˦˧˥ fawŋ͡m˦˩]

[jaːw˨˩˦ jʊwk͡p̚˨˩ʔ kuək̚˦˧˥ fɔŋ˦˩]

[jaːw˦˥ jʊwk͡p̚˨˩˨ wək̚˦˥ fawŋ͡m˨˩]

giáo dục (“education”) + quốc phòng (“national defense”)

af

(education, communism) national defense education, a mandatory communist subject for college students that covers aspects of national defense, communism and some rudimentary boot camp training involving assembling and disassembling AK-47 assault rifles and target practice


nguyên hình

[ŋwiən˧˧ hïŋ˨˩]

[ŋwiəŋ˧˧ hɨn˦˩]

[ŋwiəŋ˧˧ hɨn˨˩]

Sino-Vietnamese word from 原形, composed of 原 (“origin”) and 形 (“form”)

vi-etym-sino

hiện nguyên hình

to reveal one's true form; to show one's true colors

(Chinese mythology, folklore, of a shapeshifting monster in disguise) the original, true form


pháp sư

[faːp̚˧˦ sɨ˧˧]

[faːp̚˦˧˥ ʂɨ˧˧]

[faːp̚˦˧˥ sɨ˧˧]

[faːp̚˦˥ ʂɨ˧˧]

[faːp̚˦˥ sɨ˧˧]

Sino-Vietnamese word from 法師, composed of 法 (“Buddhist law; dharma”) and 師 (“master”), from Literary Chinese 法師 (fǎshī), influenced by pháp thuật (“magic”).


chim Lạc

[t͡ɕim˧˧ laːk̚˧˨ʔ]

[t͡ɕim˧˧ laːk̚˨˩ʔ]

(mythology) a mythical bird that's generally considered the symbol of the Lạc Việt


Thượng Đế

[tʰɨəŋ˧˨ʔ ʔɗe˧˦]

[tʰɨəŋ˨˩ʔ ʔɗej˨˩˦]

[tʰɨəŋ˨˩˨ ʔɗej˦˥]

Sino-Vietnamese word from 上帝, composed of 上 (“upper”) and 帝 (“emperor”), from Chinese 上帝 (Shàngdì)

Thượng-Đế (alternative)
Thượng-đế (alternative)
Thượng đế (alternative)
thượng đế (alternative)


Ngọc Hoàng Thượng Đế

[ŋawk͡p̚˧˨ʔ hwaːŋ˨˩ tʰɨəŋ˧˨ʔ ʔɗe˧˦]

[ŋawk͡p̚˨˩ʔ hwaːŋ˦˩ tʰɨəŋ˨˩ʔ ʔɗej˨˩˦]

[ŋawk͡p̚˨˩˨ waːŋ˨˩ tʰɨəŋ˨˩˨ ʔɗej˦˥]

Sino-Vietnamese word from 玉皇上帝, composed of 玉皇 (“Jade Emperor”) and 上帝 (“Shangdi”), from Chinese 玉皇上帝 (Yùhuáng Shàngdì).

(Chinese mythology, folklore) synonym of Ngọc Hoàng (“Jade Emperor”)


Ngọc Hoàng

[ŋawk͡p̚˧˨ʔ hwaːŋ˨˩]

[ŋawk͡p̚˨˩ʔ hwaːŋ˦˩]

[ŋawk͡p̚˨˩˨ waːŋ˨˩]

Sino-Vietnamese word from 玉皇, composed of 玉 (“jade”) and 皇 (“sovereign; a class of Chinese deities”), from Chinese 玉皇 (Yùhuáng)

Ngọc-Hoàng (alternative)
Ngọc-hoàng (alternative)
Ngọc hoàng (alternative)

A-lô. Thái Bạch Kim Tinh đấy hả ? Ờ. Đây là vấn đề nhạy cảm. Ngọc Hoàng đã chỉ đạo rồi. Phải chờ các Táo đã. Đúng rồi, các Táo biểu quyết thông qua. Phải bí mật đấy nhá.

2016, Táo Quân 2016 [Kitchen Gods 2016], spoken by Nam Tào (Xuân Bắc):

Hello? Is that Taibai Jinxing? Yeah. It's a delicate matter. The Jade Emperor has given instructions. We need to wait for the Kitchen Gods. That's right, they'll be putting on a vote. It's classified.

Không hiểu sau đó rồi vị thần ấy chết hay sống, hay là trở thành Ngọc Hoàng. Việc đó không thấy dân gian kể đến. Nhưng chắc rằng cũng cách khoảng thời gian ấy không lâu có một vị thần tên là Ngọc Hoàng hay ông Trời cai quản cai quản tất cả mọi việc trên trời dưới đất.

2022, “Sức hấp dẫn của truyện kể [The Appeal of Stories]”, in Ngữ văn 10 [Vietnamese 10], page 12:

It is not clear whether that god was alive or dead, or became the Jade Emperor. Folklore has no further details on that. But one thing for certain, not long after that time, there was a god called the Jade Emperor or Lord Heaven who look after all things in the universe.

(Chinese mythology, folklore) the Jade Emperor


Ngọc Đế

[ŋawk͡p̚˧˨ʔ ʔɗe˧˦]

[ŋawk͡p̚˨˩ʔ ʔɗej˨˩˦]

[ŋawk͡p̚˨˩˨ ʔɗej˦˥]

Sino-Vietnamese word from 玉帝, composed of 玉 (“jade”) and 帝 (“emperor; a class of Chinese deities”), from Chinese 玉帝 (Yù Dì)


Ngọc Hoàng Đại Đế

[ŋawk͡p̚˧˨ʔ hwaːŋ˨˩ ʔɗaːj˧˨ʔ ʔɗe˧˦]

[ŋawk͡p̚˨˩ʔ hwaːŋ˦˩ ʔɗaːj˨˩ʔ ʔɗej˨˩˦]

[ŋawk͡p̚˨˩˨ waːŋ˨˩ ʔɗaːj˨˩˨ ʔɗej˦˥]

Sino-Vietnamese word from 玉皇大帝, composed of 玉皇 (“Jade Emperor”) and 大帝 (“great emperor”), from Chinese 玉皇大帝 (Yùhuáng Dàdì)


chủ nghĩa duy vật biện chứng

主義唯物辯證 (CJK)

[t͡ɕu˧˩ ŋiə˦ˀ˥ zwi˧˧ vət̚˧˨ʔ ʔɓiən˧˨ʔ t͡ɕɨŋ˧˦]

[t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨ jwɪj˧˧ vək̚˨˩ʔ ʔɓiəŋ˨˩ʔ t͡ɕɨŋ˦˧˥]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ j⁽ʷ⁾ɪj˧˧ vək̚˨˩˨ ʔɓiəŋ˨˩˨ cɨŋ˦˥]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ j⁽ʷ⁾ɪj˧˧ jək̚˨˩˨ ʔɓiəŋ˨˩˨ cɨŋ˦˥]

chủ nghĩa duy vật (“materialism”) + biện chứng (“dialectical”), calque of Chinese 辯證唯物主義 /辩证唯物主义 (biện chứng duy vật chủ nghĩa).

cal

Trần Đức Thảo (1949) “Existentialisme et Matérialisme Dialectique [Existentialism and Dialectal Materialism]”, in Revue de Métaphysique et de Morale [Review of Metaphysics and Morality], volume 58, numbers 2-3, page 21; Vietnamese translation from Phạm Trọng Luật, transl. (2016), “Chủ nghĩa hiện sinh và chủ nghĩa duy vật biện chứng”, in triethoc.edu.vn
Chủ nghĩa duy vật biện chứng, khi tự xác lập mình như chân lý của chủ nghĩa duy tâm, chỉ chối bỏ chủ nghĩa sau bằng cách sáp nhập nó trong nội dung thực hiệu.
Dialectical materialism, constituting itself as the truth of idealism, only denies [idealism] when absorbing [idealism] in its own effective content.

dialectical materialism
dialectical materialism

(Marxism, philosophy) dialectical materialism


biện chứng duy vật

[ʔɓiən˧˨ʔ t͡ɕɨŋ˧˦ zwi˧˧ vət̚˧˨ʔ]

[ʔɓiəŋ˨˩ʔ t͡ɕɨŋ˦˧˥ jwɪj˧˧ vək̚˨˩ʔ]

[ʔɓiəŋ˨˩˨ cɨŋ˦˥ j⁽ʷ⁾ɪj˧˧ vək̚˨˩˨]

[ʔɓiəŋ˨˩˨ cɨŋ˦˥ j⁽ʷ⁾ɪj˧˧ jək̚˨˩˨]

biện chứng (“dialectic”, noun) + duy vật (“materialist”, adjective), literally “materialist dialectic”.

com

That is why the modern Russian does not think that we ought to obey dialectical materialism rather than Stalin.

1957, Bertrand Russell, “Introduction”, in A History of Western Philosophy, page 16; Vietnamese translation from “Chương Dẫn Nhập”, in Lê Dọn Bàn, transl., Lịch sử Triết học phương Tây, translation of original in English, 2009 November 10:

Biện chứng duy vật sử quan là chìa khóa mở hết mọi thực tại. Tuy nhiên chúng ta phải hiểu, theo biện chứng duy vật, thì thực tại chưa phải là thực tại tối hậu.

2013 June 25 [1973], Thi Vũ, “Kinh Ruột Tuệ Giác Siêu Việt: Biện chứng Phá mê Trừ khổ [Sutra of the Innard of the Perfection of Transcendental Wisdom: Dialectic to Break Delusion and Expunge Suffering]”, in Thư Viện Hoa Sen:

Historical-dialetical materialism is to the key to unlock all realities. Still, we must understand that, according to dialectical materialism, no reality is final yet.

Luật nhân quả nhà Phật hay phạm trù nhân – quả của biện chứng duy vật, hẳn còn có nhiều điểm để suy ngẫm.

2013 October 12, Đăng Quang, “Ở giữa lòng dân [In the People's Hearts]”, in Báo Quảng Nam [Quang Nam News]:

The Buddhist law of cause and effect or the categories, cause – effect, of dialectical materialism, there is surely still much food for thought.

Đồng thời, đó cũng là cách để góp phần “tái sản xuất sức lao động” (theo biện chứng duy vật Mác-Lênin) cho đội ngũ cán bộ, công nhân viên, người lao động về tinh thần.

2018 May 11, Nguyễn Hữu Giới (MA), “Tăng cường, đẩy mạnh “văn hoá đọc” ở các khu công nghiệp, khu chế xuất [Strengthen and Enhance “Reading Culture” in Industrial and Manufacturing Areas]”, in Cổng thông tin điện tử Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch [Ministry of Culture, Sports, and Tourism – Electronic Portal]:

At the same time, that is also the way to help “reproduce” cadres, workers, and laborers' mental “labour-power” (according to Marxist-Leninist dialectical materialism).

(philosophy, chiefly Marxism, rare) dialectical materialism


duy vật

[zwi˧˧ vət̚˧˨ʔ]

[jwɪj˧˧ vək̚˨˩ʔ]

[j⁽ʷ⁾ɪj˧˧ vək̚˨˩˨]

[j⁽ʷ⁾ɪj˧˧ jək̚˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 唯物, composed of 唯 (“only”) and 物 (“matter”)

vi-etym-sino

chủ nghĩa duy vật

Friedrich Engels (1962) [1885] “Vorworte zu den drei Auflagen – II”, in Anti-Dühring (Marx-Engels-Werke; 20); English translation from “Prefaces to the Three Editions – II”, in Anti-Dühring (Marx/Engels Collected Works; 25), 1987; Vietnamese translation from “Lời tựa viết cho ba lần xuất bản - II”, in Chống Đuy-rinh (C. Mác Và Ph. Ăng-ghen Toàn Tập; 20), 1994
Có thể nói rằng hầu như chỉ có Mác và tôi là những người đã cứu phép biện chứng tự giác thoát khỏi triêt học duy tâm Đức và đưa nó vào trong quan niệm duy vật về tự nhiên và về lịch sử. Song muốn có một quan niệm vừa biện chứng vừa duy vật về tự nhiên thì người ta phải biết toán học và khoa học tự nhiên.
Marx and I were pretty well the only people to rescue conscious dialectics from German idealist philosophy and apply it in the materialist conception of nature and history. But a knowledge of mathematics and natural science is essential to a conception of nature which is dialectical and at the same time materialist.


duy tâm

[j⁽ʷ⁾ɪj˧˧ təm˧˧]

Sino-Vietnamese word from 唯心, composed of 唯 (“only”) and 心 (“mind”)

chủ nghĩa duy tâm

Friedrich Engels (1962) [1885] “Vorworte zu den drei Auflagen – II [Prefaces to the Three Editions – II]”, in Anti-Dühring (Karl Marx · Fredrich Engels – Werke), volume 20; English translation from 1987 Marx/Engels Collected Works, volume 25; Vietnamese translation from 1994 C. Mác Và Ph. Ăng-ghen Toàn Tập, volume 20
Có thể nói rằng hầu như chỉ có Mác và tôi là những người đã cứu phép biện chứng tự giác thoát khỏi triêt học duy tâm Đức và đưa nó vào trong quan niệm duy vật về tự nhiên và về lịch sử.
Marx and I were pretty well the only people to rescue conscious dialectics from German idealist philosophy and apply it in the materialist conception of nature and history.


siêu hình

[siəw˧˧ hïŋ˨˩]

[ʂiw˧˧ hɨn˦˩]

[ʂiw˧˧ hɨn˨˩]

Sino-Vietnamese word from 超形, composed of 超 (“super-”) and 形 (“image”), equivalent to siêu- + hình


xanh-đi-ca

[sajŋ̟˧˧ ʔɗi˧˧ kaː˧˧]

[sɛɲ˧˧ ʔɗɪj˧˧ kaː˧˧]

[san˧˧ ʔɗɪj˧˧ kaː˧˧]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-xanh-đi-ca.wav

(communism, Leninism, economics, business, capitalism) a syndicate


công-xoóc-xi-om

[kəwŋ͡m˧˧ sɔk̚˧˦ si˧˧ ʔɔm˧˧]

[kəwŋ͡m˧˧ sɔk̚˦˧˥ sɪj˧˧ ʔɔm˧˧]

[kəwŋ͡m˧˧ sɔk̚˦˥ sɪj˧˧ ʔɔm˧˧]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-công-xoóc-xi-om.wav

From French consortium, from Latin cōnsortium, used as a calque of Russian консо́рциум (konsórcium).

cal

(communism, Leninism, economics, business, capitalism) consortium


khi và chỉ khi

[xi˧˧ vaː˨˩ t͡ɕi˧˩ xi˧˧]

[kʰɪj˧˧ vaː˦˩ t͡ɕɪj˧˨ kʰɪj˧˧]

[xɪj˧˧ vaː˦˩ t͡ɕɪj˧˨ xɪj˧˧]

[kʰɪj˧˧ vaː˨˩ cɪj˨˩˦ kʰɪj˧˧]

[xɪj˧˧ jaː˨˩ cɪj˨˩˦ xɪj˧˧]


Nữ Oa

[nɨ˦ˀ˥ ʔwaː˧˧]

[nɨ˧˨ ʔwaː˧˧]

[nɨ˨˩˦ (ʔ)waː˧˧]

Sino-Vietnamese word from 女媧, from Literary Chinese 女媧 (Nǚwā).

Coordinate term: Phục Hi

Nên kể thêm bà Nữ Oa, có công luyện đá ngũ sắc để vá trời khi trời sụp đổ vì những cây cột chống trời gãy.

(Can we date this quote?), Nguyễn Hiến Lê, sử Trung Quốc [a history of China], Nhà xuất bản Văn nghệ:

It is worth mentioning Nüwa, who synthesized five-colored rocks that she used to patch the heavens when they collapsed because their support pillars broke.

“Ồ!” Tô Di không hề vì lời nói quái quỷ của cô ta mà buông tha. “Như Lai, Quan Thế Âm, Chúa Jesus hay Đấng cứu thế? Rốt cuộc cô là vị thần nào?”
Công chúa im lặng trong giây lát rồi nói: “Đại khái ta cũng giống như Nữ Oa của các người vậy!”
Nữ Oa? Nữ Oa vá trời? Nữ Oa tạo người?

2015 December 25, “Chương 33: Nỗi đau xót của Nguyệt Mặc [Chapter 33: Yue Mo’s Pain]”, in Mèo Hoang [Stray Cat]:

“Oh!” Su Yi wasn’t about to let her get away with her crazy talk, “The Buddha? Avalokiteshvara? Jesus Christ? The Messiah? What kind of god are you exactly?”
The princess paused for a moment, then said, “I’m kind of like your goddess Nüwa!”
Nüwa? The Nüwa who patched the heavens? The Nüwa who molded humanity?


Viêm Đế

[viəm˧˧ ʔɗe˧˦]

[viəm˧˧ ʔɗej˨˩˦]

Sino-Vietnamese word from 炎帝, composed of 炎 (“flame”) and 帝 (“emperor”), from Chinese 炎帝 (Yándì).

vi-etym-sino

Viêm-Đế (alternative)
Viêm-đế (alternative)
Viêm đế (alternative)


dã tâm

[zaː˦ˀ˥ təm˧˧]

[jaː˧˨ təm˧˧]

[jaː˨˩˦ təm˧˧]

Sino-Vietnamese word from 野心, composed of 野 (“wild; savage”) and 心 (“heart”).

dã tâm chiếm đoạt tài sản

dã tâm cưỡng hiếp

dã tâm xâm lược

dã tâm chống phá nhà nước cộng sản

the intent to sabotage the communist state

(chiefly crime, history or communism, especially of anti-communist agents) harmful scheming intent


tả khuynh

[taː˧˩ xwïŋ̟˧˧]

[taː˧˨ kʰwɨn˧˧]

[taː˨˩˦ kʰwɨn˧˧]

[taː˨˩˦ xwɨn˧˧]

Sino-Vietnamese word from 左傾 (“left-leaning”)

(communism, derogatory) too eager and reckless without regard for Marx's teachings on gradual development


hữu khuynh

[hiw˦ˀ˥ xwïŋ̟˧˧]

[hɨw˧˨ kʰwɨn˧˧]

[hɨw˨˩˦ kʰwɨn˧˧]

[hɨw˨˩˦ xwɨn˧˧]

Sino-Vietnamese word from 右傾 (“right-leaning”)

(communism, derogatory) too stubborn and resistant without regard for Marx's teachings on inevitable change


công nông

[kəwŋ͡m˧˧ nəwŋ͡m˧˧]

[kəwŋ͡m˧˧ nəwŋ͡m˧˧]

[kəwŋ͡m˧˧ nəwŋ͡m˧˧]

Sino-Vietnamese word from 工農, blend of công nhân + nông dân.

(collective, communism) blue-collar workers and peasants


Tứ Hải

[tɨ˧˦ haːj˧˩]

[tɨ˨˩˦ haːj˧˨]

[tɨ˦˥ haːj˨˩˦]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-Tứ Hải.wav

Sino-Vietnamese word from 四海, composed of 四 (“four”) and 海 (“sea”).

(Chinese mythology) the four major seas where the four Dragon Kings reign


pháp gia

[faːp̚˧˦ zaː˧˧]

[faːp̚˦˧˥ jaː˧˧]

[faːp̚˦˥ jaː˧˧]


Mặc gia

[mak̚˧˨ʔ zaː˧˧]

[mak̚˨˩ʔ jaː˧˧]

[mak̚˨˩˨ jaː˧˧]


Xi Vưu

[sɪj˧˧ vɨw˧˧]

[sɪj˧˧ vɨw˧˧]

[sɪj˧˧ jɨw˧˧]

(Chinese mythology) Chiyou (tribal leader of the ancient Nine Li tribe)


úm ba la xì bùa

[ʔum˧˦ ʔɓaː˧˧ laː˧˧ si˨˩ ʔɓuə˨˩]

[ʔum˦˧˥ ʔɓaː˧˧ laː˧˧ sɪj˦˩ ʔɓuə˦˩]

[ʔʊm˦˥ ʔɓaː˧˧ laː˧˧ sɪj˨˩ ʔɓuə˨˩]


cộng sản đảng

[kəwŋ͡m˧˨ʔ saːn˧˩ ʔɗaːŋ˧˩]

[kəwŋ͡m˨˩ʔ ʂaːŋ˧˨ ʔɗaːŋ˧˨]

[kəwŋ͡m˨˩ʔ saːŋ˧˨ ʔɗaːŋ˧˨]

[kəwŋ͡m˨˩˨ ʂaːŋ˨˩˦ ʔɗaːŋ˨˩˦]

[kəwŋ͡m˨˩˨ saːŋ˨˩˦ ʔɗaːŋ˨˩˦]

Sino-Vietnamese word from 共產黨, composed of 共產 (“cộng sản”) and 黨 (“đảng”).

(politics, communism, dated) communist party


chằn

Claimed to be derived from Khmer យក្ខ (yĕək) or related to trăn (“python”), rắn (“snake”), or even Malay macan (“tiger”) by various folk etymologies.
More likely from a descendant of Arabic جن (jinn) or جان (jānn). Compare Eastern Cham ajin, Malay jin.

(mythology) a kind of monster in Vietnamese folklore, arguably a yaksa, a tiger monster or a snake monster


thi đua

[tʰi˧˧ ʔɗuə˧˧]

[tʰɪj˧˧ ʔɗuə˧˧]

[tʰɪj˧˧ ʔɗuə˧˧]

Do thi đua tăng gia sản xuất và tiết kiệm mà Liên Xô đang xây dựng chủ nghĩa cộng sản. Do thi đua tăng gia sản xuất và tiết kiệm mà các nước dân chủ nhân dân Đông Âu xây dựng chủ nghĩa xã hội, Trung Quốc xây dựng chủ nghĩa dân chủ mới.

1952 May, Hồ Chí Minh, “Bài nói tại Đại hội các chiến sĩ thi đua và cán bộ gương mẫu toàn quốc”, in Nhân dân, number 57:

Thanks to emulation leading to increased production and savings is the Soviet Union building communism. Thanks to emulation leading to increased production and savings are the people's democracies in Eastern Europe building socialism and is China building a new democracy.


Át-lát

[ʔaːt̚˧˦ laːt̚˧˦]

[ʔaːk̚˦˧˥ laːk̚˦˧˥]

[ʔaːk̚˦˥ laːk̚˦˥]


Bàn Cổ

[ʔɓaːn˨˩ ko˧˩]

[ʔɓaːŋ˦˩ kow˧˨]

[ʔɓaːŋ˨˩ kow˨˩˦]

Sino-Vietnamese word from 盤古, from Chinese 盤古 /盘古 (Pángǔ).

Bàn-Cổ (alternative)
Bàn-cổ (alternative)
Bàn cổ (alternative)

烝(Chưng)初(xưa)𠁀(đời)混(hỗn)茫(mang) 渚(chưa)支(chia)𡗶(trời)坦(đất)
𤤰(Vua)盤(Bàn)古(Cổ)頭(đầu)生(sanh)𦋦(ra) 買(mới)𢬦(rẽ)氣(khí)陰(âm)氣(khí)陽(dương)

1882, by Anonymous, 初學問津 (Sơ học vấn tân):

Around the time of the primodial chaos, when heaven and earth were yet not separate,
[this is when] the great Bàn Cổ (Pangu) was born and began to divide Yin [from] Yang.


Tây Vương Mẫu

[təj˧˧ vɨəŋ˧˧ məw˦ˀ˥]

[təj˧˧ vɨəŋ˧˧ məw˧˨]

[təj˧˧ vɨəŋ˧˧ məw˨˩˦]

[təj˧˧ jɨəŋ˧˧ məw˨˩˦]

(Chinese religion, Chinese mythology) Queen Mother of the West (goddess)


hạ giới

[haː˧˨ʔ zəːj˧˦]

[haː˨˩ʔ jəːj˨˩˦]

[haː˨˩˨ jəːj˦˥]

Sino-Vietnamese word from 下界, composed of 下 (“below”) and 界 (“world”).

- “Trời nghe hạ giới ai ngâm nga,
Tiếng ngâm vang cả sông Ngân Hà!
Làm Trời mất ngủ, Trời đương mắng
Có hay lên đọc, Trời nghe qua”.

1921, Tản Đà, Hầu Trời [Serving the Heavenly Lord]:

- The Lord heard someone reciting in the realm below,
Such recital echoed across the Milky Way!
It disturbed His slumber, it made Him mad
If you're so good, come to Heaven and recite to Him.


thần trụ trời

[tʰən˨˩ t͡ɕu˧˨ʔ t͡ɕəːj˨˩]

[tʰəŋ˦˩ ʈʊw˨˩ʔ ʈəːj˦˩]

[tʰəŋ˨˩ ʈʊw˨˩˨ ʈəːj˨˩]

thần (“god”) + trụ (“pillar”) + trời (“heaven”).

com

(mythology) a god who separated heaven and earth with a stone pillar


Ngưu Lang

[ŋiw˧˧ laːŋ˧˧]

[ŋɨw˧˧ laːŋ˧˧]

[ŋɨw˧˧ laːŋ˧˧]

Sino-Vietnamese word from 牛郎, composed of 牛 (“cattle”) and 郎 (“boy”), Chinese 牛郎 (niúláng).

vi-etym-sino

(Chinese mythology, folklore) the Cowherd


Chức Nữ

[t͡ɕɨk̚˧˦ nɨ˦ˀ˥]

[t͡ɕɨk̚˦˧˥ nɨ˧˨]

[cɨk̚˦˥ nɨ˨˩˦]

Sino-Vietnamese word from 織女, composed of 織 (“to weave”) and 女 (“girl”), from Chinese 織女 /织女 (zhīnǚ). Compare Japanese 織姫 (Orihime, literally “Weaving Lady”).

ncog

(Chinese mythology, folklore) the Weaver Girl


yêu tinh

[ʔiəw˧˧ tïŋ˧˧]

[ʔiw˧˧ tɨn˧˧]

[ʔiw˧˧ tɨn˧˧]


tì hưu

[tɪj˦˩ hɨw˧˧]

[tɪj˨˩ hɨw˧˧]


nguyên thuỷ

[ŋwiəŋ˧˧ tʰwɪj˧˨]

[ŋwiəŋ˧˧ tʰ⁽ʷ⁾ɪj˨˩˦]

Nguyên Thuỷ Thiên Tôn


mệnh đề

[məjŋ̟˧˨ʔ ʔɗe˨˩]

[men˨˩ʔ ʔɗej˦˩]

[məːn˨˩˨ ʔɗej˨˩]

Sino-Vietnamese word from 命題 (“proposition”), Japanese 命題 (meidai).


công xã

[kəwŋ͡m˧˧ saː˦ˀ˥]

[kəwŋ͡m˧˧ saː˧˨]

[kəwŋ͡m˧˧ saː˨˩˦]

Công xã Paris

Roger Dangeville quoting Karl Marx (1967) [1881 March 8] “Lettres de Marx à Véra Zassoulitch”, in L'homme et la société (in French), number 5, page 179; English translation from “Marx to Vera Zasulich”, in Marx/Engels Collected Works, volume 46, 1992, pages 71-72; Vietnamese translation based on “Thư gửi V. I. Da-xu-lích”, in C. Mác và Ph. Ăng-ghen: Toàn tập, volume 19, 1995, page 360
Do đó sự phân tích trình bày trong bộ "Tư bản" không nêu lên những luận cứ tán thành hay là phủ nhận sức sống của công xã nông thôn. Nhưng những tìm tòi riêng mà tôi thực hiện trên cơ sở những tài liệu do tôi kiếm được từ các nguồn tư liệu gốc đã làm cho tôi tin rằng công xã này là điểm tựa của sự phục hưng xã hội của nước Nga; song để cho nó có thể hoạt động được với tích cách như vậy trước hết cần phải thủ tiêu những ảnh hưởng tai hại mà nó phải chịu từ mọi phía và sau đó phải đảm bảo cho nó những diều kiện bình thường để phát triển tự do.
Hence the analysis provided in Capital does not adduce reasons either for or against the viability of the rural commune, but the special study I have made of it, and the material for which I drew from original sources, has convinced me that this commune is the fulcrum of social regeneration in Russia, but in order that it may function as such, it would first be necessary to eliminate the deleterious influences which are assailing it from all sides, and then ensure for it the normal conditions of spontaneous development.


chủ nghĩa duy vật

[t͡ɕu˧˩ ŋiə˦ˀ˥ zwi˧˧ vət̚˧˨ʔ]

[t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨ jwɪj˧˧ vək̚˨˩ʔ]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ j⁽ʷ⁾ɪj˧˧ vək̚˨˩˨]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ j⁽ʷ⁾ɪj˧˧ jək̚˨˩˨]

chủ nghĩa (“ism”) + duy vật (“materialist”), calque of Chinese 唯物主義 /唯物主义 (duy vật chủ nghĩa).

cal

Friedrich Engels (1962) [1886] chapter II, in Ludwig Feuerbach und der Ausgang der klassischen deutschen Philosophie [Ludwig Feuerbach and the End of Classical German Philosophy] (Marx-Engels-Werke), volume 21; English translation from 1990 Marx/Engels Collected Works, volume 26; Vietnamese translation from 1995 C. Mác Và Ph. Ăng-ghen Toàn Tập, volume 21
Những người quả quyết rằng tinh thần có trước tự nhiên, [...] những người đó là thuộc phe chủ nghĩa duy tâm. Còn những người cho rằng tự nhiên là cái có trước thì thuộc các học phái khác nhau của chủ nghĩa duy vật.
Those who asserted the primacy of the mind over nature … comprised the camp of idealism. The others, who regarded nature as primary, belong to the various schools of materialism.


thuyết nhất nguyên

[tʰwiət̚˧˦ ɲət̚˧˦ ŋwiən˧˧]

[tʰwiək̚˦˧˥ ɲək̚˦˧˥ ŋwiəŋ˧˧]

[tʰ⁽ʷ⁾iək̚˦˥ ɲək̚˦˥ ŋwiəŋ˧˧]


hệ quả

[hej˨˩˨ waː˨˩˦]


bồng lai

[ʔɓəwŋ͡m˨˩ laːj˧˧]

[ʔɓəwŋ͡m˦˩ laːj˧˧]

[ʔɓəwŋ͡m˨˩ laːj˧˧]

(Chinese mythology) paradise; heaven; Penglai


vật tự thể

[vət̚˧˨ʔ tɨ˧˨ʔ tʰe˧˩]

[vək̚˨˩ʔ tɨ˨˩ʔ tʰej˧˨]

[vək̚˨˩˨ tɨ˨˩˨ tʰej˨˩˦]

[jək̚˨˩˨ tɨ˨˩˨ tʰej˨˩˦]


u minh

[ʔu˧˧ mïŋ˧˧]

[ʔʊw˧˧ mɨn˧˧]

[ʔʊw˧˧ mɨn˧˧]

Sino-Vietnamese word from 幽明, composed of 幽 (“gloomy”) and 明 (“bright”).

vi-etym-sino

(occult) this world and the otherworld; the world of the living and the world of the dead


quỷ sứ

[kwɪj˧˨ ʂɨ˨˩˦]

[kwɪj˧˨ sɨ˨˩˦]

[wɪj˨˩˦ ʂɨ˦˥]

[wɪj˨˩˦ sɨ˦˥]

Sino-Vietnamese word from 鬼 (“ghost; demon”) and 使 (“envoy; messenger”).

nghịch như quỷ (sứ)

Nhà tôi có hai thằng quỷ sứ.

There are two little "demon boys" in my family.

(occult, mythology) a type of errand demon in the world of the dead


cầu siêu

[kəw˦˩ ʂiw˧˧]

[kəw˨˩ ʂiw˧˧]

Sino-Vietnamese word from 求超. Probably a blend of cầu (“to wish for, to pray for”) + siêu thoát (“to pass on”).

blend

(occult and Buddhism) to pray as a group to support deceased souls


cương lĩnh

[kɨəŋ˧˧ lïŋ˦ˀ˥]

[kɨəŋ˧˧ lɨn˧˨]

[kɨəŋ˧˧ lɨn˨˩˦]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-cương lĩnh.wav

Audio (Hà Nội)

Sino-Vietnamese word from 綱領, composed of 綱 (“fishing rope; essentials”) and 領 (“collar; leading”), Japanese 綱領 (kōryō)

vi-etym-sino

(usually communism) a platform or manifesto


chầu trời

[t͡ɕəw˨˩ t͡ɕəːj˨˩]

[t͡ɕəw˦˩ ʈəːj˦˩]

[cəw˨˩ ʈəːj˨˩]

thả cả chép, tiễn ông Táo lên chầu trời

to release a carp and give the Kitchen God a ride to heaven

(folklore, occult, of a god) to attend the heavenly court of the Jade Emperor


tư bản bất biến

[tɨ˧˧ ʔɓaːn˧˩ ʔɓət̚˧˦ ʔɓiən˧˦]

[tɨ˧˧ ʔɓaːŋ˧˨ ʔɓək̚˦˧˥ ʔɓiəŋ˦˧˥]

[tɨ˧˧ ʔɓaːŋ˨˩˦ ʔɓək̚˦˥ ʔɓiəŋ˦˥]

tư bản (“capital”) + bất biến (“invariable”), calque of Japanese 不変資本 (fuhen shihon).


tư bản khả biến

[tɨ˧˧ ʔɓaːn˧˩ xaː˧˩ ʔɓiən˧˦]

[tɨ˧˧ ʔɓaːŋ˧˨ kʰaː˧˨ ʔɓiəŋ˦˧˥]

[tɨ˧˧ ʔɓaːŋ˧˨ xaː˧˨ ʔɓiəŋ˦˧˥]

[tɨ˧˧ ʔɓaːŋ˨˩˦ kʰaː˨˩˦ ʔɓiəŋ˦˥]

[tɨ˧˧ ʔɓaːŋ˨˩˦ xaː˨˩˦ ʔɓiəŋ˦˥]

tư bản (“capital”) + khả biến (“variable”), calque of Japanese 可変資本 (kahen shihon).


tư bản cố định

[tɨ˧˧ ʔɓaːn˧˩ ko˧˦ ʔɗïŋ˧˨ʔ]

[tɨ˧˧ ʔɓaːŋ˧˨ kow˨˩˦ ʔɗɨn˨˩ʔ]

[tɨ˧˧ ʔɓaːŋ˨˩˦ kow˦˥ ʔɗɨn˨˩˨]

tư bản (“capital”) + cố định (“fixed”), calque of Japanese 固定資本 (kotei shihon).


tư bản lưu động

[tɨ˧˧ ʔɓaːn˧˩ liw˧˧ ʔɗəwŋ͡m˧˨ʔ]

[tɨ˧˧ ʔɓaːŋ˧˨ lɨw˧˧ ʔɗəwŋ͡m˨˩ʔ]

[tɨ˧˧ ʔɓaːŋ˨˩˦ lɨw˧˧ ʔɗəwŋ͡m˨˩˨]

tư bản (“capital”) + lưu động (“circulating”), calque of Japanese 流動資本 (ryūdō shihon)

(Marxism, capitalism) circulating capital


tiên tri

[tiən˧˧ t͡ɕi˧˧]

[tiəŋ˧˧ ʈɪj˧˧]

[tiəŋ˧˧ ʈɪj˧˧]

nhà tiên tri


hồ lô

Sino-Vietnamese word from 葫蘆 (“calabash”).

vi-etym-sino

Bảy anh em hồ lô

Ta thường thấy bên cạnh ông Thọ luôn treo một bình hồ lô lớn vì vậy hồ lô được coi là đồ vật tượng trưng cho sức khỏe và sự trường thọ.

Lord Longevity is always seen with a big calabash bottle, which is why these things are considered objects of good health and longevity.

(chiefly Chinese fiction or occult, feng shui) a bottle that resembles the figure 8, used to store magical potions or rice alcohol


tôi tư duy, nên tôi tồn tại

I think therefore I am
I think therefore I am


chứng giám

[t͡ɕɨŋ˧˦ zaːm˧˦]

[t͡ɕɨŋ˦˧˥ jaːm˦˧˥]

[cɨŋ˦˥ jaːm˦˥]

Sino-Vietnamese word from 證 (“to prove”) and 鑒 (“to inspect”).

Có trời/Chúa chứng giám.


luận đề

[lwən˧˨ʔ ʔɗe˨˩]

[lwəŋ˨˩ʔ ʔɗej˦˩]

[l⁽ʷ⁾əŋ˨˩˨ ʔɗej˨˩]

Sino-Vietnamese word from 論題, composed of 論 (“theory”) and 題 (“topic”).

(logic) a thesis (proposition to be proved)


phản chứng

[faːn˧˩ t͡ɕɨŋ˧˦]

[faːŋ˧˨ t͡ɕɨŋ˦˧˥]

[faːŋ˨˩˦ cɨŋ˦˥]

Sino-Vietnamese word from 反證, composed of 反 (“contrary”) and 證 (“proof”).

Phép phản chứng

reductio ad absurdum
reductio ad absurdum#English

proof by contradiction
proof by contradiction#English

(logic) reductio ad absurdum; proof by contradiction


điềm

điềm lành/tốt

điềm dữ/xấu


nhân sư

[ɲən˧˧ sɨ˧˧]

[ɲəŋ˧˧ ʂɨ˧˧]

[ɲəŋ˧˧ sɨ˧˧]

[ɲəŋ˧˧ ʂɨ˧˧]

[ɲəŋ˧˧ sɨ˧˧]

Sino-Vietnamese word from 人 (“human”) and 獅 (“lion”).


tam đoạn luận

[taːm˧˧ ʔɗwaːn˧˨ʔ lwən˧˨ʔ]

[taːm˧˧ ʔɗwaːŋ˨˩ʔ lwəŋ˨˩ʔ]

[taːm˧˧ ʔɗwaːŋ˨˩˨ l⁽ʷ⁾əŋ˨˩˨]


ngũ hành

[ŋu˦ˀ˥ hajŋ̟˨˩]

[ŋʊw˧˨ hɛɲ˦˩]

[ŋʊw˨˩˦ han˨˩]

Sino-Vietnamese word from 五行, composed of 五 (“five”) and 行 (“constant change”).


kiêm ái

[kiəm˧˧ ʔaːj˧˦]

[kiəm˧˧ ʔaːj˨˩˦]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-kiêm ái.wav

Zhuangzi, Ch. 33; Vietnamese translation by Nguyễn Hiến Lê; English translation by James Legge

He (Mozi) inculcated Universal Love, and a Common Participation in all advantages, and condemned Fighting.

Mặc tử chủ trương kiêm ái, mưu cái lợi chung cho mọi người, phản đối chiến tranh.

Ông chủ trương thuyết “kiêm ái” vì ông cho là giai cấp thống trị, do áp bức bóc lột dân, xa xỉ, lãng phí nên tàn ác. “Kiêm ái” có nghĩa là yêu thương lẫn nhau, yêu người như yêu mình, xem nhà người như nhà mình, xem nước người như nước mình.

2017, Hữu Ngọc, “Cảo thơm lần giở: Mặc Tử nghĩ gì? [Fragrant Manuscripts Opened: What are Mozi's Thoughts?]”, in Sức Khỏe và Đời Sống [Health and Life]:

He promoted the doctrine of “inclusive / universal love” because he thought that the oppressor class were vicious and cruel because of their extravagance, wastefulness, subjugation and exploitation of the people. “Inclusive / universal love” means loving each other, loving others as one loves oneself, seeing and treating others' households like one's own household, and seeing and treating other countries like one's own country.

(Chinese philosophy, Mohism) inclusive, universal love


cầu sung vừa đủ xài

[kəw˨˩ sʊwŋ͡m˧˧ vɨə˨˩ ʔɗu˧˩ saːj˨˩]

[kəw˦˩ ʂʊwŋ͡m˧˧ vɨə˦˩ ʔɗʊw˧˨ saːj˦˩]

[kəw˦˩ sʊwŋ͡m˧˧ vɨə˦˩ ʔɗʊw˧˨ saːj˦˩]

[kəw˨˩ ʂʊwŋ͡m˧˧ vɨə˨˩ ʔɗʊw˨˩˦ saːj˨˩]

[kəw˨˩ sʊwŋ͡m˧˧ jɨə˨˩ ʔɗʊw˨˩˦ saːj˨˩]

Based on the words for five types of fruits: mãng cầu (“sugar apple”), sung (“fig”), dừa (“coconut”), đu đủ (“papaya”), xoài (“mango”)), with phono-semantic matching with sung (充) (as in sung túc) and xài (“to use, to spend”); roughly "having enough wealth for a comfortable life".

(Southern Vietnam, occult) to offer certain fruits during Tết as a way to wish for fortune


cõi âm

[kɔj˦ˀ˥ ʔəm˧˧]

[kɔj˧˨ ʔəm˧˧]

[kɔj˨˩˦ ʔəm˧˧]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-cõi âm.wav

(Chinese mythology) the world of the dead


chính trị viên

[t͡ɕïŋ˧˦ t͡ɕi˧˨ʔ viən˧˧]

[t͡ɕɨn˦˧˥ ʈɪj˨˩ʔ viəŋ˧˧]

[cɨn˦˥ ʈɪj˨˩˨ viəŋ˧˧]

[cɨn˦˥ ʈɪj˨˩˨ jiəŋ˧˧]

Đã có lần Linh tranh luận to tiếng với chính trị viên Cầu về điều này như vậy.

1978, Chu Lai, chapter 1, in Nắng đồng bằng, NXB Quân đội Nhân dân:

There had been times Linh had loudly argued this way with Political Commissar Cầu.

(communism) political commissar (officer responsible for ideological education and organization)


tiền đề

[tiən˨˩ ʔɗe˨˩]

[tiəŋ˦˩ ʔɗej˦˩]

[tiəŋ˨˩ ʔɗej˨˩]

Sino-Vietnamese word from 前題, composed of 前 (“fore-”) and 題 (“title”).


chủ thể

[t͡ɕu˧˩ tʰe˧˩]

[t͡ɕʊw˧˨ tʰej˧˨]

[cʊw˨˩˦ tʰej˨˩˦]


Ban Chấp hành Trung ương

[ʔɓaːn˧˧ t͡ɕəp̚˧˦ hajŋ̟˨˩ t͡ɕʊwŋ͡m˧˧ ʔɨəŋ˧˧]

[ʔɓaːŋ˧˧ t͡ɕəp̚˦˧˥ hɛɲ˦˩ ʈʊwŋ͡m˧˧ ʔɨəŋ˧˧]

[ʔɓaːŋ˧˧ cəp̚˦˥ han˨˩ ʈʊwŋ͡m˧˧ ʔɨəŋ˧˧]

ban chấp hành (“executive committee”) + trung ương (“central”).


tận thế

[tən˧˨ʔ tʰe˧˦]

[təŋ˨˩ʔ tʰej˨˩˦]

[təŋ˨˩˨ tʰej˦˥]

Blend of tận cùng (“edge; end”) + thế giới (“world”). Compare tận số.

blend

ngày tận thế


chỉnh thể

[t͡ɕïŋ˧˩ tʰe˧˩]

[t͡ɕɨn˧˨ tʰej˧˨]

[cɨn˨˩˦ tʰej˨˩˦]


niệm

niệm thần chú


tương khắc

[tɨəŋ˧˧ xak̚˧˦]

[tɨəŋ˧˧ kʰak̚˦˧˥]

[tɨəŋ˧˧ xak̚˦˧˥]

[tɨəŋ˧˧ kʰak̚˦˥]

[tɨəŋ˧˧ xak̚˦˥]

Sino-Vietnamese word from 相克, composed of 相 (“reciprocal”) and 克 (“to vanquish”).

vi-etym-sino

Meronyms: hoả khắc kim, kim khắc mộc, mộc khắc thổ, thổ khắc thuỷ, thuỷ khắc hoả

Coordinate term: tương sinh

(occult, divination) xiāngkè (the reciprocal subduing of the wuxing elements)


tương sinh

[tɨəŋ˧˧ sïŋ˧˧]

[tɨəŋ˧˧ ʂɨn˧˧]

[tɨəŋ˧˧ sɨn˧˧]

[tɨəŋ˧˧ ʂɨn˧˧]

[tɨəŋ˧˧ sɨn˧˧]

Sino-Vietnamese word from 相生, composed of 相 (“reciprocal”) and 生 (“to give birth to”).

Meronyms: hoả sinh thổ, kim sinh thuỷ, mộc sinh hoả, thổ sinh kim, thuỷ sinh mộc

Coordinate term: tương khắc

(occult, divination) xiāngshēng (the reciprocal sustaining of the wuxing elements)


hiến tế

[hiəŋ˦˧˥ tej˨˩˦]

(occult) to sacrifice as part of a religious ritual


tự ngã

[tɨ˧˨ʔ ŋaː˦ˀ˥]

[tɨ˨˩ʔ ŋaː˧˨]

[tɨ˨˩˨ ŋaː˨˩˦]


thây ma

[tʰəj˧˧ maː˧˧]

[tʰəj˧˧ maː˧˧]

[tʰəj˧˧ maː˧˧]

thây (“corpse”) + ma (“ghost”).
Attested already in Dictionarium Annamiticum Lusitanum et Latinum (1651), although apparently then meant merely "corpse" or "the dead"; later adopted to the concept of "zombie".


toà án nhân dân

[twaː˨˩ ʔaːn˧˦ ɲən˧˧ zən˧˧]

[twaː˦˩ ʔaːŋ˦˧˥ ɲəŋ˧˧ jəŋ˧˧]

[t⁽ʷ⁾aː˨˩ ʔaːŋ˦˥ ɲəŋ˧˧ jəŋ˧˧]

tòa án nhân dân (alternative)
TAND (alternative)

Toà án nhân dân tối cao


lí học

[lɪj˨˩˦ hawk͡p̚˨˩ʔ]

Sino-Vietnamese word from 理學, composed of 理 (“reason, logic, truth, science”) and 學 (“school, theory, doctrine”).


cao tay ấn

[kaːw˧˧ taj˧˧ ʔən˧˦]

[kaːw˧˧ taj˧˧ ʔəŋ˦˧˥]

[kaːw˧˧ ta(ː)j˧˧ ʔəŋ˦˥]

Blend of cao tay (“competent, capable”) + tay ấn (“hand signs”).

blend

(occult, of a diviner or magician) skilled at magic


điều kiện cần

[ʔɗiəw˨˩ kiən˧˨ʔ kən˨˩]

[ʔɗiw˦˩ kiəŋ˨˩ʔ kəŋ˦˩]

[ʔɗiw˨˩ kiəŋ˨˩˨ kəŋ˨˩]

điều kiện (“condition”) + cần (“to need”).

com

Coordinate term: điều kiện đủ

điều kiện cần và đủ

(logic, mathematics) a necessary condition


điều kiện đủ

head

điều kiện đủ

điều kiện đủ

vi-noun

điều kiện đủ

điều kiện đủ

[ʔɗiəw˨˩ kiən˧˨ʔ ʔɗu˧˩]

[ʔɗiw˦˩ kiəŋ˨˩ʔ ʔɗʊw˧˨]

[ʔɗiw˨˩ kiəŋ˨˩˨ ʔɗʊw˨˩˦]

điều kiện (“condition”) + cần (“sufficient”).

com

Coordinate term: điều kiện cần

(logic, mathematics) a sufficient condition


dương gian

[zɨəŋ˧˧ zaːn˧˧]

[jɨəŋ˧˧ jaːŋ˧˧]

[jɨəŋ˧˧ jaːŋ˧˧]

(occult and religion) the mortal world, the world of the living


nguyền rủa

[ŋwiən˨˩ zuə˧˩]

[ŋwiəŋ˦˩ ʐuə˧˨]

[ŋwiəŋ˨˩ ɹuə˨˩˦]


chủ nghĩa duy tâm

[t͡ɕu˧˩ ŋiə˦ˀ˥ zwi˧˧ təm˧˧]

[t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨ jwɪj˧˧ təm˧˧]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ j⁽ʷ⁾ɪj˧˧ təm˧˧]

chủ nghĩa + duy tâm, calque of Chinese 唯心主義 /唯心主义 (duy tâm chủ nghĩa).


Hồng bảo thư

[həwŋ͡m˨˩ ʔɓaːw˧˩ tʰɨ˧˧]

[həwŋ͡m˦˩ ʔɓaːw˧˨ tʰɨ˧˧]

[həwŋ͡m˨˩ ʔɓaːw˨˩˦ tʰɨ˧˧]

Sino-Vietnamese word from 紅寶書, composed of 紅 (“red”), 寶 (“precious”) and 書 (“book”).

vi-etym-sino

(communism) Little Red Book (a book of statements from speeches and writings by Mao Zedong)


chủ nghĩa hoài nghi

[t͡ɕu˧˩ ŋiə˦ˀ˥ hwaːj˨˩ ŋi˧˧]

[t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨ hwaːj˦˩ ŋɪj˧˧]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ waːj˨˩ ŋɪj˧˧]

chủ nghĩa + hoài nghi, calque of Chinese 懷疑主義 /怀疑主义 (hoài nghi chủ nghĩa).


Tam Hoàng Ngũ Đế

[taːm˧˧ hwaːŋ˨˩ ŋu˦ˀ˥ ʔɗe˧˦]

[taːm˧˧ hwaːŋ˦˩ ŋʊw˧˨ ʔɗej˨˩˦]

[taːm˧˧ waːŋ˨˩ ŋʊw˨˩˦ ʔɗej˦˥]

Sino-Vietnamese word from 三皇五帝, composed of 三皇 (“Three Sovereigns”) and 五帝 (“Five Emperors”).

vi-etym-sino

(Chinese mythology) the Three Sovereigns and Five Emperors


Tam Hoàng

[taːm˧˧ waːŋ˨˩]

Sino-Vietnamese word from 三皇, composed of 三 and 皇.

(Chinese mythology) the Three Sovereigns


Ngũ Đế

[ŋu˦ˀ˥ ʔɗe˧˦]

[ŋʊw˧˨ ʔɗej˨˩˦]

[ŋʊw˨˩˦ ʔɗej˦˥]

Sino-Vietnamese word from 五帝, composed of 五 and 帝.


thần giao cách cảm

[tʰən˨˩ zaːw˧˧ kajk̟̚˧˦ kaːm˧˩]

[tʰəŋ˦˩ jaːw˧˧ kat̚˦˧˥ kaːm˧˨]

[tʰəŋ˨˩ jaːw˧˧ kat̚˦˥ kaːm˨˩˦]

Sino-Vietnamese word from 神交隔感. The whole phrase can roughly be translated as "sense of spiritual intersection [albeit physically] separated".
This compound can be further analyzed either as thần giao (神交) and cách cảm (隔感), or thần giao cách (神交隔) and cảm (感). Aside from cảm (in the irrelevant sense of "influenza"), none of these are in any common use in Vietnamese as free morphemes.


đại đồng

[ʔɗaːj˧˨ʔ ʔɗəwŋ͡m˨˩]

[ʔɗaːj˨˩ʔ ʔɗəwŋ͡m˦˩]

[ʔɗaːj˨˩˨ ʔɗəwŋ͡m˨˩]

Sino-Vietnamese word from 大同, composed of 大 and 同.

475 - 221 BCE, Zhuangzi - "Let It Be, Leave It Alone" ; English translation by Burton Watson; Vietnamese translation by Nguyễn Hiến Lê
Hình hài người đó hoà đồng với vạn vật. Cái gì đại đồng thì “vô kỉ” [không có cái “ta” riêng], đã vô kỉ thì làm gì còn tồn tại [riêng] nữa? Những người mà chúng ta thấy còn tồn tại [riêng] đó chỉ là những bậc quân tử thời xưa; những người chúng ta không thấy tồn tại [riêng] nữa (nghĩa là vô danh), đó mới là bạn của trời đất
His face and form blend with the Great Unity, the Great Unity that is selfless. Being selfless, how then can he look on possession as possession? He who fixed his eyes on possession—he was the “gentleman” of ancient times. He who fixes his eyes on nothingness—he is the true friend of Heaven and earth.

Mong thế giới đại đồng. Tiến lên quân hồng!

1930, Đinh Nhu (attributed), “Cùng Nhau Đi Hồng Binh [Let's Go Together, Red Soldiers!]”performed by Huy Cường and Male and Female Singers and Dancers of the General Political Department:

May the world be grandly united! Onward, Red Army!

(Chinese philosophy) Great Unity (utopian vision of the world in which everyone and everything is at peace)


phù hộ

Sino-Vietnamese word from 扶 (“to help”) and 護 (“to protect”).

phù hộ, độ trì

Cầu bà/Phật/Chúa phù hộ cho con.

I pray that my grandmother/Buddha/the Lord is watching over me.

(religion, occult, of a god or deceased relative) to watch over


thần tiên

[tʰən˨˩ tiən˧˧]

[tʰəŋ˦˩ tiəŋ˧˧]

[tʰəŋ˨˩ tiəŋ˧˧]

Sino-Vietnamese word from 神仙, composed of 神 and 仙.

(mythology) an immortal; a supernatural entity; a celestial being; a transcendent being


cảm tính

[kaːm˧˩ tïŋ˧˦]

[kaːm˧˨ tɨn˦˧˥]

[kaːm˨˩˦ tɨn˦˥]


tử vi

[tɨ˧˨ vɪj˧˧]

[tɨ˨˩˦ vɪj˧˧]

[tɨ˨˩˦ jɪj˧˧]

Sino-Vietnamese word from 紫微, shortened from Chinese 紫微斗數 (tử vi đẩu số).

(occult) a horoscope according to Taoist fortune-telling


nghĩa lí

[ŋiə˦ˀ˥ li˧˦]

[ŋiə˧˨ lɪj˨˩˦]

[ŋiə˨˩˦ lɪj˦˥]

nghĩa lý (alternative)
ngãi lí (alternative)
ngãi lý (alternative)
ngãi lới (alternative)

(philosophy, literary) meaning and principle; "the right way"


tiên nghiệm

[tiən˧˧ ŋiəm˧˨ʔ]

[tiəŋ˧˧ ŋiəm˨˩ʔ]

[tiəŋ˧˧ ŋim˨˩˨]


hậu nghiệm

[həw˧˨ʔ ŋiəm˧˨ʔ]

[həw˨˩ʔ ŋiəm˨˩ʔ]

[həw˨˩˨ ŋim˨˩˨]


thuỷ tề

[tʰ⁽ʷ⁾ɪj˨˩˦ tej˨˩]

Sino-Vietnamese word from 水 (“water”) and 臍 (“navel”).

(mythology, occult) the underwater domain of a water deity, especially the Dragon King


Thái Bạch Kim Tinh

[tʰaːj˧˦ ʔɓajk̟̚˧˨ʔ kim˧˧ tïŋ˧˧]

[tʰaːj˨˩˦ ʔɓat̚˨˩ʔ kim˧˧ tɨn˧˧]

[tʰaːj˦˥ ʔɓat̚˨˩˨ kim˧˧ tɨn˧˧]

Sino-Vietnamese word from 太白 (“great white; Venus”) and 金星 (“gold star; the Metal Planet; Venus”), from Chinese 太白金星.

A-lô. Thái Bạch Kim Tinh đấy hả ? Ờ. Đây là vấn đề nhạy cảm. Ngọc Hoàng đã chỉ đạo rồi. Phải chờ các Táo đã. Đúng rồi, các Táo biểu quyết thông qua. Phải bí mật đấy nhá.

Hello? Is that Taibai Jinxing? Yeah. It's a delicate matter. The Jade Emperor has given instructions. We need to wait for the Kitchen Gods. That's right, they'll be putting on a vote. It's classified.

(Chinese mythology, Taoism) Taibai Jinxing


ma da

[maː˧˧ zaː˧˧]

[maː˧˧ jaː˧˧]

[maː˧˧ jaː˧˧]

(mythology) a kind of aquatic ghost or demon, believed to cause swimmers to drown


nhân sinh quan

Sino-Vietnamese word from 人生觀, composed of 人生 (“human life”) and 觀 (“outlook”).

nhân-sinh-quan (alternative)
nhân sanh quan (alternative)
nhân-sanh-quan (alternative)
nhơn sanh quan (alternative)
nhơn-sanh-quan (alternative)
nhơn sinh quan (alternative)
nhơn-sinh-quan (alternative)

(philosophy) an outlook on humans' lives and worth


bán thần

Sino-Vietnamese word from 半神, composed of 半 (“demi-”) and 神 (“god”)


cầu cơ

[kəw˨˩ kəː˧˧]

[kəw˦˩ kəː˧˧]

[kəw˨˩ kəː˧˧]

cầu (“to pray”) + cơ (“heart”), in reference to heart-shaped piece.


âm ti

[ʔəm˧˧ ti˧˧]

[ʔəm˧˧ tɪj˧˧]

[ʔəm˧˧ tɪj˧˧]

Sino-Vietnamese word from 陰司, composed of 陰 (“yin; death”) and 司 (“department”)

âm ty (alternative)
âm-ty (alternative)
Âm ty (alternative)

(Chinese mythology) the underworld deparment where King Yama judges cases concerning the dead


thuyết thông linh

[tʰwiət̚˧˦ tʰəwŋ͡m˧˧ lïŋ˧˧]

[tʰwiək̚˦˧˥ tʰəwŋ͡m˧˧ lɨn˧˧]

[tʰ⁽ʷ⁾iək̚˦˥ tʰəwŋ͡m˧˧ lɨn˧˧]

(philosophy) Spiritism (a religious and philosophical doctrine concerned with communication with the dead)


Phục Hi

[fʊwk͡p̚˧˨ʔ hi˧˧]

[fʊwk͡p̚˨˩ʔ hɪj˧˧]

[fʊwk͡p̚˨˩˨ hɪj˧˧]

Sino-Vietnamese word from 伏羲, from Literary Chinese 伏羲 (Fúxī).

Phục-Hi (alternative)
Phục-hi (alternative)
Phục Hy (alternative)
Phục-Hy (alternative)
Phục-hy (alternative)

Coordinate term: Nữ Oa

- Phục Hi (cũng gọi là Thái Hạo), đặt ra bát quái, căn bản của Kinh Dịch.

- Fuxi (also known as Taihao), who created the eight trigrams, the foundation of the I Ching.


Hi Hoàng

Sino-Vietnamese word from 羲 (“Fuxi”) and 皇 (“sovereign”)

Hy Hoàng (alternative)
Hy-Hoàng (alternative)
Hy hoàng (alternative)

Coordinate term: Oa Hoàng

(Chinese mythology) synonym of Phục Hi (“Fuxi”)


Hi Hoàng

Sino-Vietnamese word from 羲 and 黄 (“yellow”), blend of Phục Hi (“Fuxi”) + Hoàng Đế (“Yellow Emperor”)

blend

(Chinese mythology) of the times of mythological creators and civilization founders, including the gods Fuxi and the Yellow Emperor


thiên nữ

Sino-Vietnamese word from 天女, composed of 天 (“heaven; deva/devi”) and 女 (“female person”), Literary Chinese 天女 (tiānnǚ)

vi-etym-sino

Truyền thuyết thiên nữ

(Chinese mythology) a female inhabitant of heaven


tha hoá

[tʰaː˧˧ hwaː˧˦]

[tʰaː˧˧ hwaː˨˩˦]

[tʰaː˧˧ waː˦˥]

Sino-Vietnamese word from 他 (“other, alien”) and 化 (“to change; -ize; -ate”); calque of German Entfremdung (“estrangement, alienation”).
Its original meaning "to alienate, to estrange" – now only found in philosophical, especially Marxist, literature – evolves to "to turn into the opposite of something" and "to change for the worse, to worsen".

calque

Karl Marx (1968) [1844] “Die entfremdete Arbeit”, in Ökonomisch-philosophische Manuskripte aus dem Jahre 1844 (Mark-Engels Werke; 40), page 516; English translation from Martin Milligan, transl. (1959), “Estranged Labour”, in Economic and Philosophic Manuscripts of 1844, page 68; Vietnamese translation from “Lao động bị tha hóa”, in Bản thảo kinh tế-triết học năm 1844 (C. Mác Và Ph. Ăng-ghen Toàn Tập; 42), 2000, page 135
Lao động tha hoá của con người tha hoá 1) giới tự nhiên, 2) bản thân con người, chức năng hoạt động của bản thân con người, hoạt động sinh sống của con người, do đó cũng tha hoá loài với con người: nó biến đời sống tính loài của con người thành phương tiện để duy trì đời sống cá nhân. Một là, nó tha hoá đời sống có tính loài và đời sống cá nhân, và hai là nó làm cho đời sống cá nhân, dưới hình thức trừu tượng, trở thành mục đích của đời sống có tính loài cũng dưới hình thức trừu tượng và bị tha hoá.
In estranging from man (1) nature, and (2) himself, his own active functions, his life activity, estranged labor estranges the species from man. It changes for him the life of the species into a means of individual life. First it estranges the life of the species and individual life, and secondly it makes individual life in its abstract form the purpose of the life of the species, likewise in its abstract and estranged form.

Karl Marx (1962) [1845] “Kritische Randglosse Nr. II”, in Die heilige Familie (Marx-Engels-Werke; 2) (in German), page 37; English translation from Richard Dixon, transl. (1956), “Critical Gloss No. 2”, in The Holy Family, page 51; Vietnamese translation from “Bình luận có tính phê phán số 2”, in Gia đình thần thánh (C. Mác và Ph. Ăng-ghen – Toàn tập; 2), 1995, pages 54-55
Giai cấp hữu sản và giai cấp vô sản đều là sự tự tha hoá của con người. Nhưng giai cấp thứ nhất cảm thấy mình được thoả mãn và vững vàng trong sự tự tha hoá đó, thấy sự [tự] tha hoá là sự chứng minh cho sự hùng mạnh của bản thân mình và có được trong đó cái bề ngoài của sự tồn tại có tính người của mình. Còn giai cấp thứ hai thì cảm thấy mình bị huỷ diệt trong sự [tự] tha hoá đó, thấy trong sự [tự] tha hoá đó, sự bất lực và hiện thực về sự sinh tồn không có tính người của mình.
The propertied class and the class of the proletariat present the same human self-alienation. But the former class finds in this self-alienation its confirmation and its good, its own power: it has in it a semblance of human existence. The class of the proletariat feels annihilated in its self-alienation; it sees in it its own powerlessness and the reality of an inhuman existence.


khách thể

[kʰat̚˦˧˥ tʰej˧˨]

[kʰat̚˦˥ tʰej˨˩˦]

Sino-Vietnamese word from 客體, composed of 客 and 體.


cửu vĩ hồ

[kɨw˨˩˦ vɪj˨˩˦ how˨˩]

[kɨw˨˩˦ jɪj˨˩˦ how˨˩]


đảng cộng sản

[ʔɗaːŋ˧˩ kəwŋ͡m˧˨ʔ saːn˧˩]

[ʔɗaːŋ˧˨ kəwŋ͡m˨˩ʔ ʂaːŋ˧˨]

[ʔɗaːŋ˧˨ kəwŋ͡m˨˩ʔ saːŋ˧˨]

[ʔɗaːŋ˨˩˦ kəwŋ͡m˨˩˨ ʂaːŋ˨˩˦]

[ʔɗaːŋ˨˩˦ kəwŋ͡m˨˩˨ saːŋ˨˩˦]

Sino-Vietnamese word from 黨 (“party”) and 共產 (“communist”).


tiên nữ

[tiən˧˧ nɨ˦ˀ˥]

[tiəŋ˧˧ nɨ˧˨]

[tiəŋ˧˧ nɨ˨˩˦]

(mythology) a young-looking female fairy


chủ nghĩa duy vật lịch sử

[t͡ɕu˧˩ ŋiə˦ˀ˥ zwi˧˧ vət̚˧˨ʔ lïk̟̚˧˨ʔ sɨ˧˩]

[t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨ jwɪj˧˧ vək̚˨˩ʔ lɨt̚˨˩ʔ ʂɨ˧˨]

[t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨ jwɪj˧˧ vək̚˨˩ʔ lɨt̚˨˩ʔ sɨ˧˨]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ j⁽ʷ⁾ɪj˧˧ vək̚˨˩˨ lɨt̚˨˩˨ ʂɨ˨˩˦]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ j⁽ʷ⁾ɪj˧˧ jək̚˨˩˨ lɨt̚˨˩˨ sɨ˨˩˦]

chủ nghĩa duy vật (“materialism”) + lịch sử (“historical (adj.)”); calque of Chinese 歷史唯物主義 /历史唯物主义 (lịch sử duy vật chủ nghĩa), ultimately from German historischer Materialismus.

calque

And, thus, I hope even British respectability will not be overshocked if I use, in English as well as in so many other languages, the term ‘historical materialism’, to designate that view of the course of history which seeks the ultimate cause and the great moving power of all important historic events in the economic development of society, in the changes in the modes of production and exchange, in the consequent division of society into distinct classes, and in the struggles of these classes against one another.

1990 [1892], Friedrich Engels, “Introduction to the English Edition (1892)”, in Socialism: Utopian and Scientific (Marx/Engels Collected Works; 27); Vietnamese translation from “Lời Tựa Cho Lần Xuất Bản Bằng Tiếng Anh”, in Sự Phát Triển Của Chủ Nghĩa Xã Hội Từ Không Tưởng Đến Khoa Học (C. Mác Và Ph. Ăng-ghen Toàn Tập; 22), translation of original in English, 2002:

historical materialism
historical materialism

(philosophy, Marxism) historical materialism


hệ tư tưởng

[he˧˨ʔ tɨ˧˧ tɨəŋ˧˩]

[hej˨˩ʔ tɨ˧˧ tɨəŋ˧˨]

[hej˨˩˨ tɨ˧˧ tɨəŋ˨˩˦]

hệ (“system”) + tư tưởng (“thought”); likely calque from Chinese 思想體系／思想体系 (tư tưởng thể hệ).

zh-l

思想體系／思想体系 (tư tưởng thể hệ)

Growth for the sake of growth is the ideology of the cancer cell.

1977, Edward Abbey, “16. The Second Rape of the West”, in The Journey Home, translation of original in English, page 183:

Friedrich Engels (1968) [1893 July 14] “Engels an Franz Mehring in Berlin”, in Marx-Engels-Werke, volume 39, page 97; English translation from Karl Marx and Friedrich Engels: Correspondence 1846 - 1895, 1945, page 448; Vietnamese translation from C. Mác Và Ph. Ăng-ghen Toàn Tập, volume 39, 1999, page 136
Hệ tư tưởng là một quá trình tư tưởng do người được gọi là nhà tư tưởng tiến hành, mặc dù tiến hành một cách có ý thức, nhưng là một cách có ý thức sai lầm. Động lực thật sự thúc đẩy nhà tư tưởng đó hoạt động vẫn là những cái mà ông ta không biết, nếu không đó sẽ không phải là một quá trình tư tưởng.
Ideology is a process accomplished by the so-called thinker consciously, indeed, but with a false consciousness. The real motives impelling him remain unknown to him, otherwise it would not be an ideological process at all.

The word [‘neoliberalism’] has become a rhetorical weapon, but it properly names the reigning ideology of our era – one that venerates the logic of the market and strips away the things that make us human.

2017, Stephen Metcalf, “Neoliberalism: the idea that swallowed the world”, in The Guardian; adapted into Vietnamese as “Chủ nghĩa tân tự do: Ý tưởng nuốt chửng cả thế giới”, in Minh Anh, transl., Luật Khoa Tạp Chí, 2018, of original in English:


ông Trời

[ʔəwŋ͡m˧˧ t͡ɕəːj˨˩]

[ʔəwŋ͡m˧˧ ʈəːj˦˩]

[ʔəwŋ͡m˧˧ ʈəːj˨˩]

ông Giời (alternative)
ông giời (alternative)
Ông Giời (alternative)
ông trời (alternative)
Ông Trời (alternative)

(mythology) Heaven (the personification and deification of the sky)


quỷ vương

[kwi˧˩ vɨəŋ˧˧]

[kwɪj˧˨ vɨəŋ˧˧]

[wɪj˨˩˦ vɨəŋ˧˧]

[wɪj˨˩˦ jɨəŋ˧˧]


địa hạt

head

địa hạt • (地轄)

vi-noun

địa hạt • (地轄)

[ʔɗiə˧˨ʔ haːt̚˧˨ʔ]

[ʔɗiə˨˩ʔ haːk̚˨˩ʔ]

[ʔɗiə˨˩˨ haːk̚˨˩˨]


biểu kiến

[ʔɓiəw˧˩ kiən˧˦]

[ʔɓiw˧˨ kiəŋ˦˧˥]

[ʔɓiw˨˩˦ kiəŋ˦˥]

Sino-Vietnamese word from 表 (“to show”) and 見 (“to see”).

vi-etym-sino

chuyển động biểu kiến của Mặt Trời

the superficial orbit of the Sun (as observed from the Earth's plane)


chính đề

[t͡ɕïŋ˧˦ ʔɗe˨˩]

[t͡ɕɨn˦˧˥ ʔɗej˦˩]

[cɨn˦˥ ʔɗej˨˩]

Sino-Vietnamese word from 正題, composed of 正 (“main”) and 題 (“topic”).


phản đề

[faːn˧˩ ʔɗe˨˩]

[faːŋ˧˨ ʔɗej˦˩]

[faːŋ˨˩˦ ʔɗej˨˩]

Sino-Vietnamese word from 反 (“reverse”) and 題 (“topic”).


Men-sê-vích

[mɛn˧˧ se˧˧ vïk̟̚˧˦]

[mɛŋ˧˧ ʂej˧˧ vɨt̚˦˧˥]

[mɛŋ˧˧ sej˧˧ vɨt̚˦˧˥]

[mɛŋ˧˧ ʂej˧˧ vɨt̚˦˥]

[mɛŋ˧˧ sej˧˧ jɨt̚˦˥]

Nếu sự thực hàng ngày cho ta biết có nhiều người mang thẻ đảng viên cộng sản khá lâu năm mà tư tưởng và hành động vẫn chưa có gì là vô sản cả, thì sự thực lịch sử cũng đã chứng minh có nhiều đảng tự nhận là của giai cấp vô sản mà quả thực phản lại quyền lợi của giai cấp vô sản (như Đảng Xã hội ở các nươc tư bản, Đảng Men-sê-vích ở Nga…)[.]

1956, Trương Tửu, “Tự do tư tưởng của văn nghệ sĩ và sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Bôn-sê-vích [Writers' and Artists' Freedom of Thought and the Bolshevik Communist Party's Leadership]”, in Giai phẩm mùa Đông [Winter's Beautiful Works], volume I, Nhà xuất bản Minh Đức:

If we know every day for a fact that many have been carrying Party's membership cards for a rather long time but their thought and actions are not yet proletarian at all, then it's also a proven historical fact that many parties proclaimed themselves to be of the proletariat but in fact went against the proletariat's interests (like the Socialist parties in capitalist countries, the Menshevik party in Russia,…)[.]

Tại Đại hội II của Đảng Công nhân dân chủ - xã hội Nga (tháng 7-1903), Đảng đã chia thành hai phái là Bôn-sê-vích và Men-sê-vích. Những người Men-sê-vích cấu kết với phái “kinh tế” trong Đảng, trở thành một lực lượng có đường lối riêng, chống lại phái Bôn-sê-vích, đứng đầu là V.I. Lê-nin.

2013 April 23, Lê Thị Thanh Hà PhD, “V.I. Lê-nin bàn về vấn đề thanh lọc đảng viên và ý nghĩa của nó trong việc xây dựng Đảng ta hiện nay [V. I. Lenin on Screening Party's Members and Its Meaning in Building Our Party Nowadays]”, in Tạp chí Cộng sản [Communist Review]:

At the 2nd Congress of the Russian Social Democratic Labour Party (July 1903), the Party was split into two factions: Bolshevik and Menshevik. The Mensheviks collaborated with the “Economist” faction in the Party, became a force with their own directions, and opposed the Bolshevik faction headed by V. I. Lenin.


tập trung dân chủ

[təp̚˧˨ʔ t͡ɕʊwŋ͡m˧˧ zən˧˧ t͡ɕu˧˩]

[təp̚˨˩ʔ ʈʊwŋ͡m˧˧ jəŋ˧˧ t͡ɕʊw˧˨]

[təp̚˨˩˨ ʈʊwŋ͡m˧˧ jəŋ˧˧ cʊw˨˩˦]

From tập trung (“‘to concentrate’ → ‘to centralize’”) + dân chủ (“democracy (n.), democratic (adj.)”), from Chinese 集中 and 民主 respectively in 民主集中制 (dân chủ tập trung chế, literally “democratically centralized system”).
Doublet of dân chủ tập trung, from the same Chinese term and following the Chinese modifier-head word order.

zh-l

Chế độ tập trung dân chủ tạo những điều kiện cần thiết để thực hiện tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách, và chế độ đó là nội dung trong nguyên tắc lãnh đạo cao nhất của Đảng.

2022 November 17, Đỗ Xuân Tuất (PhD), “Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về nguyên tắc tập trung dân chủ trong tổ chức và hoạt động của Đảng [Applying Ho Chi MInh Thought about the Principle of Democratic Centralism in the Party's Organization and Operation]”, in Tạp chí Cộng sản [Communist Review]:

A democratically centralized system creates the necessary conditions to exercise collective leadership and individual responsibility; and such a system is the content of the Party's highest leading principle.

(politics, communism) democratically centralized


tập trung dân chủ

[təp̚˧˨ʔ t͡ɕʊwŋ͡m˧˧ zən˧˧ t͡ɕu˧˩]

[təp̚˨˩ʔ ʈʊwŋ͡m˧˧ jəŋ˧˧ t͡ɕʊw˧˨]

[təp̚˨˩˨ ʈʊwŋ͡m˧˧ jəŋ˧˧ cʊw˨˩˦]

Nhà nước được tổ chức và hoạt động theo Hiến pháp và pháp luật, quản lý xã hội bằng Hiến pháp và pháp luật, thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ.

2013 November 28, “Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam”, in Thư viện pháp luật [Vietnam Laws], I. 8. 1; officially translated into English as Constitution of the Socialist Republic of Vietnam, 2013 November 28, I. 8. 1:

The State shall be organized and operate in accordance with the Constitution and law, manage society by the Constitution and law, and implement the principle of democratic centralism.

democratic centralism
democratic centralism

(politics, communism) democratic centralism


dân chủ tập trung

[zən˧˧ t͡ɕu˧˩ təp̚˧˨ʔ t͡ɕʊwŋ͡m˧˧]

[jəŋ˧˧ t͡ɕʊw˧˨ təp̚˨˩ʔ ʈʊwŋ͡m˧˧]

[jəŋ˧˧ cʊw˨˩˦ təp̚˨˩˨ ʈʊwŋ͡m˧˧]

From dân chủ (“democracy (n.), democratic (adj.)”) + tập trung (“‘to concentrate’ → ‘to centralize’”) from Chinese 民主 and 集中 respectively in 民主集中制 (dân chủ tập trung chế, literally “democratically centralized system”).
Doublet of tập trung dân chủ, from the same Chinese term yet following the Vietnamese head-modifier word order.

com

Chế độ dân chủ tập trung khiến cho toàn thể nhân dân (công, nông, tiểu tư sản, tư sản dân tộc) đều trở nên chủ nhân chân chính của nước nhà, đều đoàn kết để kháng chiến kiến quốc.

2011 [1953], Hồ Chí Minh, “20 – Dân chủ tập trung [20 – Democratic centralism]”, in Thường thức chính trị [Common political knowledge] (Hồ Chí Minh — Toàn tập; 8. 1953-1954), page 264:

A democratically centralized system makes the entire people (workers, peasants, petty bourgeois, national bourgeois) become the homeland's true masters, all united to wage resistance war and build the country.


dân chủ tập trung

[zən˧˧ t͡ɕu˧˩ təp̚˧˨ʔ t͡ɕʊwŋ͡m˧˧]

[jəŋ˧˧ t͡ɕʊw˧˨ təp̚˨˩ʔ ʈʊwŋ͡m˧˧]

[jəŋ˧˧ cʊw˨˩˦ təp̚˨˩˨ ʈʊwŋ͡m˧˧]

Tập thể lãnh đạo là dân chủ.
Cá nhân phụ trách là tập trung.
Tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách, tức là dân chủ tập trung.
Làm việc mà không theo đúng cách đó, tức là làm trái dân chủ tập trung.

2011 [1948 September 23], Hồ Chí Minh, Cách làm việc tập thể lãnh đạo cá nhân phụ trách [Working Method: Collective Leadership, Individual Responsibility] (Hồ Chí Minh — Toàn tập; 5. 1947-1948), page 620:

Collective leadership is democracy.
Individual responsibility is centralism.
 Collective leadership and individual responsibility constitute democratic centralism.
To work otherwise means to work against democratic centralism.


ám quẻ

[ʔaːm˧˦ kwɛ˧˩]

[ʔaːm˦˧˥ kwɛ˧˨]

[ʔaːm˦˥ wɛ˨˩˦]

(occult, religion, superstition) to obstruct or disturb fortune-telling


thiên đình

[tʰiən˧˧ ʔɗïŋ˨˩]

[tʰiəŋ˧˧ ʔɗɨn˦˩]

[tʰiəŋ˧˧ ʔɗɨn˨˩]

(uncountable, Chinese mythology) the imaginary court in heaven, where the Jade Emperor reigns; the celestial court


Hình Thiên

[hïŋ˨˩ tʰiən˧˧]

[hɨn˦˩ tʰiəŋ˧˧]

[hɨn˨˩ tʰiəŋ˧˧]

(Chinese mythology) Xingtian, the deity who fights against the Supreme Divinity and does not give up even after being decapitated


chúa Xuân

[t͡ɕuə˧˦ swən˧˧]

[t͡ɕuə˨˩˦ swəŋ˧˧]

[cuə˦˥ s⁽ʷ⁾əŋ˧˧]

chúa xuân (alternative)
Chúa Xuân (alternative)

𬮙紅𠦳紫都鮮
主春𥆾𢲨𠬠𠄩𱽐𧵆

18th century, Nguyễn Gia Thiều (阮嘉韶) (1741-1798), Cung oán ngâm khúc (宮怨吟曲), Phú Văn đường tàng (富文堂藏), printed in 1866 edition:

As countless flowers show their beauty,
The Lord of Spring took only one or two near at hand.

Muôn hồng nghìn tía đua tươi,
Chúa Xuân nhìn hái một hai bông gần.

(mythology) the personification and deification of spring/youth


dương thế

[zɨəŋ˧˧ tʰe˧˦]

[jɨəŋ˧˧ tʰej˨˩˦]

[jɨəŋ˧˧ tʰej˦˥]

Sino-Vietnamese word from 陽 (“yang”) and 界 (“world”).

vi-etym-sino

(occult and religion) the mortal world, the world of the living


long vương

[lawŋ͡m˧˧ vɨəŋ˧˧]

[lawŋ͡m˧˧ vɨəŋ˧˧]

[lɔŋ˧˧ vɨəŋ˧˧]

[lawŋ͡m˧˧ vɨəŋ˧˧]

[lawŋ͡m˧˧ jɨəŋ˧˧]

(mythology) Dragon King (the god of water and weather)


nặng vía

[naŋ˧˨ʔ viə˧˦]

[naŋ˨˩ʔ viə˨˩˦]

[naŋ˨˩˨ viə˦˥]

[naŋ˨˩˨ jiə˦˥]