唵

án (Hán-Nôm)
úm (Hán-Nôm)
ướm (Hán-Nôm)
ngàn (Hán-Nôm)
ngạn (Hán-Nôm)


Ta

“Này các đệ tử, là bậc đạo sư, những gì Ta làm là vì từ mẫn, mưu cầu hạnh phúc cho các đệ tử. Này các đệ tử, đây là gốc cây, đây nơi an tĩnh, hãy thực tập thiền, chớ có phóng dật, để không nuối tiếc. Đây lời Ta dạy, hãy gắng thực hành”.

2014, Thích Nhật Từ, “Kinh tiểu sử Đức Phật [A Biography of the Buddha]”, in Kinh Phật cho người tại gia [A Scriptural Collection for Non-committal Buddhists]:

“My disciples, whatever I do as a teacher is for your own good and happiness. My disciples, at the foot of this tree, you shall be meditating, not idling, so you will not have regrets. Heed My words and practice.”

(Buddhism) Alternative letter-case form of ta; I/me, the Buddha


無常

(Buddhism) chữ Hán form of vô thường (“impermanence”).


không

Sino-Vietnamese word from 空 (“empty, nothing, none”). This is now the main negator in Vietnamese and, in formal writing, virtually the only negator; however, see the list of other negators at the end of the entry.
The grammaticalization of không into a negative particle began in the 17th century and coincided with the numerous arrivals of Western businessmen in Vietnam. Because the quantifier "zero" is often used in the context of business, a relationship between "zero" and the verbal particle không was established. The development from "empty, vacant" into the numeral "zero" can also been seen in many Southern Min varieties, such as Hokkien 空 (khòng), Teochew 空 (kang³), Hainanese 空, as well as Korean 공 (gong).
In the beginning of the 20th century, không replaced the original chief negator chẳng of native Vietnamese origin, coinciding with the establishment of French colonial rule over Vietnam.

vi-etym-sino

(Buddhism) the intangible, non-material aspect


nhân

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-nhân.wav


tháp

Thác Tháp Lí Thiên Vương

(feudal Chinese-style architecture, especially Buddhism) a pagoda


độ

Sino-Vietnamese word from 度. For the Buddhist sense of "to help to pass through difficulties", also compare đò (“boat”), derived from Chinese 渡 (dù, “to cross”), which is a derivate of 度 (“to pass; to go over”). The meaning "period" is an extension of "about". Doublet of đạc and đo. Compare Japanese 度 (do, “degree; diopter”).

Số gì hên thế, ai độ cho không biết nữa.

Whose blessing did this guy receive to be this lucky?

Trời độ.

(Buddhism and humorous) to help one passing through their obstacles; to save from difficulties


giáo hội

Sino-Vietnamese word from 教會, composed of 教 (“teaching; religion”) and 會 (“assembly”).

Thay mặt lãnh đạo Bộ Công an đón nhận những lẵng hoa tươi thắm và lời chúc mừng tốt đẹp mà Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam và Hội thánh Tin lành Việt Nam (miền Bắc) dành cho toàn thể lực lượng CAND, Thứ trưởng Lương Tam Quang gửi lời cảm ơn chân thành và chúc sức khỏe, lời chúc năm mới an lành, hạnh phúc đến toàn thể tăng ni, phật tử, cùng các chức sắc, tín đồ Tin lành Việt Nam.

2024 January 30, Quang Khải, “Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam và Hội thánh Tin lành Việt Nam (miền Bắc) chúc mừng lực lượng Công an nhân dịp năm mới [Central Headquarters of Buddhist Sangha of Vietnam and Northern Evangelical Church of Vietnam to Wish Public Security Happy New Year]”, in Cổng thông tin điện tử Bộ Công an [The Portal of the Ministry of Public Security]:

On behalf of the Ministry of Public Security to take fresh bouquets and good wishes from the Headquarters of the Buddhist Sangha of Vietnam and the Evangelical Church of Vietnam (Northern branch) to the whole body of the People's Public Security, Deputy Minister Lương Tam Quang sent his sincere thanks, godspeed and happy new year wishes to all bhikkhus and bhikkhunis and children of the Buddha, as well as the Evangelical clergy and believers.

(Buddhism) a sangha (Buddhist congregation)


ngộ

Sino-Vietnamese word from 悟. Compare Japanese 悟り (satori, “enlightenment”) which is also written with this Chinese character.


ngũ uẩn

[ŋu˦ˀ˥ ʔwən˧˩]

[ŋʊw˧˨ ʔwəŋ˧˨]

[ŋʊw˨˩˦ (ʔ)wəŋ˨˩˦]


sát na

[saːt̚˧˦ naː˧˧]

[ʂaːk̚˦˧˥ naː˧˧]

[saːk̚˦˧˥ naː˧˧]

[ʂaːk̚˦˥ naː˧˧]

[saːk̚˦˥ naː˧˧]

Sino-Vietnamese word from 刹那, from Chinese 剎那 /刹那, from Sanskrit क्षण (kṣaṇa)


sa di

[ʂaː˧˧ jɪj˧˧]

[saː˧˧ jɪj˧˧]

[ʂaː˧˧ jɪj˧˧]

[saː˧˧ jɪj˧˧]

Sino-Vietnamese word from 沙彌, from Chinese 沙彌 /沙弥 (shāmí), from Pali sāmaṇera.


Nam mô A Di Đà Phật

[naːm˧˧ mo˧˧ ʔaː˧˧ zi˧˧ ʔɗaː˨˩ fət̚˧˨ʔ]

[naːm˧˧ mow˧˧ ʔaː˧˧ jɪj˧˧ ʔɗaː˦˩ fək̚˨˩ʔ]

[naːm˧˧ mow˧˧ ʔaː˧˧ jɪj˧˧ ʔɗaː˨˩ fək̚˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 南無阿彌陀佛, from Chinese 南無阿彌陀佛 /南无阿弥陀佛, from Sanskrit नमोऽमिताभाय (namoʼmitābhāya).
The second character 無 /无 here having the unusual reading mô instead of the typical vô is an example of Sanskritized Sino-Vietnamese. Although still in use (see the version used in Vietnam of the Nīlakaṇṭha Dhāraṇī), Sanskritized Sino-Vietnamese is highly restricted to Buddhist texts, and this phrase is probably the lone example of it entering more general Vietnamese usage.

der

Chinese 南無阿彌陀佛 /南无阿弥陀佛

Nam-mô A-Di-Đà Phật (alternative)
Nam-mô A-di-đà Phật (alternative)
Nam mô A di đà Phật (alternative)
Năm mô A Di Đà Phật (alternative)
Năm mô A di đà Phật (alternative)
Nam mô A Mi Đà Phật (alternative)
Nam Mô A Mi Đà Phật (alternative)
Nam mô A Di Đà Bụt (alternative)
Nam Mô A Di Đà Bụt (alternative)
Nam mô A Mi Đà Bụt (alternative)
Nam Mô A Mi Đà Bụt (alternative)
Nam vô A Di Đà Phật (alternative)
Nam Vô A Di Đà Phật (alternative)
Nam vô A Di Đà Bụt (alternative)

Con lạy Nam mô A Di Đà Phật.

(Buddhism) Namo Amitābhāya, a common phrase of salutation used by Buddhists


ni cô

Sino-Vietnamese word from 尼姑, composed of 尼 (“bikkhni”) and 姑 (“paternal aunt; lady”).

vi-etym-sino

(Buddhism) Synonym of tì kheo ni (“a bhikkhuni; a nun”)


hoà thượng

[hwaː˨˩ tʰɨəŋ˧˨ʔ]

[hwaː˦˩ tʰɨəŋ˨˩ʔ]

[waː˨˩ tʰɨəŋ˨˩˨]

Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc viếng Đại lão Hòa thượng Thích Phổ Tuệ

President Nguyễn Xuân Phúc Paid Tribute to Grand Elder Monk Thích Phổ Tuệ


chân như

[t͡ɕən˧˧ ɲɨ˧˧]

[t͡ɕəŋ˧˧ ɲɨ˧˧]

[cəŋ˧˧ ɲɨ˧˧]


放生

(Buddhism) chữ Hán form of phóng sinh (“to release captive animals into the wild”).


tội nghiệp

[toj˧˨ʔ ŋiəp̚˧˨ʔ]

[toj˨˩ʔ ŋiəp̚˨˩ʔ]

[toj˨˩˨ ŋip̚˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 罪業 (“Buddhist sin”), from Chinese 罪 (zuì, “sin; crime”) + 業 /业 (yè, “karma”).


mõ

(Buddhism) a wooden fish; a temple block


chúng sinh

[t͡ɕʊwŋ͡m˧˦ sïŋ˧˧]

[t͡ɕʊwŋ͡m˦˧˥ ʂɨn˧˧]

[t͡ɕʊwŋ͡m˦˧˥ sɨn˧˧]

[cʊwŋ͡m˦˥ ʂɨn˧˧]

[cʊwŋ͡m˦˥ sɨn˧˧]

(Buddhism) "living beings", or more specifically, humans and animals


thất tình

Sino-Vietnamese word from 七情, composed of 七 (“seven”) and 情 (“emotion”).

[tʰət̚˧˦ tïŋ˨˩]

[tʰək̚˦˧˥ tɨn˦˩]

[tʰək̚˦˥ tɨn˨˩]

traditional Chinese medicine
traditional Chinese medicine

(Confucianism, Buddhism, traditional Chinese medicine) the seven emotional states: joy, anger, anxiety, thought, grief, fear, fright


luật sư

[lwət̚˧˨ʔ sɨ˧˧]

[lwək̚˨˩ʔ ʂɨ˧˧]

[lwək̚˨˩ʔ sɨ˧˧]

[l⁽ʷ⁾ək̚˨˩˨ ʂɨ˧˧]

[l⁽ʷ⁾ək̚˨˩˨ sɨ˧˧]

Sino-Vietnamese word from 律師, composed of 律 (“law; code”) and 師 (“master”).


tăng viện

Sino-Vietnamese word from 僧院, composed of 僧 (“monk”) and 院 (“institute”).

[taŋ˧˧ viən˧˨ʔ]

[taŋ˧˧ viəŋ˨˩ʔ]

[taŋ˧˧ viəŋ˨˩˨]

[taŋ˧˧ jiəŋ˨˩˨]


phóng sinh

[fawŋ͡m˧˦ sïŋ˧˧]

[fawŋ͡m˦˧˥ ʂɨn˧˧]

[fɔŋ˦˧˥ sɨn˧˧]

[fawŋ͡m˦˥ ʂɨn˧˧]

Sino-Vietnamese word from 放生, composed of 放 (“to release”) and 生 (“life”).

(chiefly Buddhism) to "release" captive animals into the wild


phá giới

[faː˧˦ zəːj˧˦]

[faː˨˩˦ jəːj˨˩˦]

[faː˦˥ jəːj˦˥]

Sino-Vietnamese word from 破戒, composed of 破 (“to break”) and 戒 (“precept”)

(Buddhism, of a monk or nun) to break fundamental Buddhist precepts, typically veganism, or abstinence from alcohol or sex


因果報應

nhân quả báo ứng
nhân quả báo ứng#Vietnamese:_因果報應

(Buddhism) chữ Hán form of nhân quả báo ứng (“karma”).


hoá sinh

[hwaː˧˦ sïŋ˧˧]

[hwaː˨˩˦ ʂɨn˧˧]

[hwaː˨˩˦ sɨn˧˧]

[waː˦˥ ʂɨn˧˧]

[waː˦˥ sɨn˧˧]

(Buddhism) birth by transformation; metamorphic birth


bần tăng

[ʔɓən˨˩ taŋ˧˧]

[ʔɓəŋ˦˩ taŋ˧˧]

[ʔɓəŋ˨˩ taŋ˧˧]

(Chinese fiction, Buddhism, humble) "this poor monk;" I; me


tăng ni

[taŋ˧˧ nɪj˧˧]

[taŋ˧˧ nɪj˧˧]

Sino-Vietnamese word from 僧尼, composed of 僧 (“monk”) and 尼 (“nun”)

Meronyms: ni cô (“nun”), tì kheo (“monk”), tì kheo ni (“nun”)

Coordinate term: Phật tử (“layperson”)


viên tịch

[viən˧˧ tïk̟̚˧˨ʔ]

[viəŋ˧˧ tɨt̚˨˩ʔ]

[viəŋ˧˧ tɨt̚˨˩˨]

[jiəŋ˧˧ tɨt̚˨˩˨]

Ajahn Chah viên tịch vào ngày 16 tháng Giêng, 1992.

Ajahn Chah passed away on January 16, 1992.

(Buddhism, of a monk or nun) to pass away


kinh

Sino-Vietnamese word from 經 (“scripture; meridian”).

cầu kinh


giác ngộ

[zaːk̚˧˦ ŋo˧˨ʔ]

[jaːk̚˦˧˥ ŋow˨˩ʔ]

[jaːk̚˦˥ ŋow˨˩˨]

giác ngộ nhận thức cách mạng

Đầu óc tôi vẫn còn đang trong thời gian hồi phục kể từ khi tôi giác ngộ những ý tưởng lớn đó.

My brain has been in recovery mode ever since I got a firm grasp on those big-brain ideas.

(especially Buddhism or communism) to achieve enlightenment on or to have a good grasp on


sư

Sino-Vietnamese word from 師. Perhaps also shortened from Chinese 法師 /法师 (pháp sư, “Buddhist monk”). Doublet of thầy.

der

<i class="Latn mention" lang="vi">pháp sư</i>


pháp sư

[faːp̚˧˦ sɨ˧˧]

[faːp̚˦˧˥ ʂɨ˧˧]

[faːp̚˦˧˥ sɨ˧˧]

[faːp̚˦˥ ʂɨ˧˧]

[faːp̚˦˥ sɨ˧˧]

Sino-Vietnamese word from 法師, composed of 法 (“Buddhist law; dharma”) and 師 (“master”), from Literary Chinese 法師 (fǎshī), influenced by pháp thuật (“magic”).

vi-etym-sino

(Buddhism) a type of variously defined priest


lạt-ma

[laːt̚˧˨ʔ maː˧˧]

[laːk̚˨˩ʔ maː˧˧]

[laːk̚˨˩˨ maː˧˧]

Sino-Vietnamese word from 喇嘛, ultimately from Tibetan བླ་མ (bla ma).


luân hồi

[l⁽ʷ⁾əŋ˧˧ hoj˨˩]


bảy bảy bốn chín ngày

[ʔɓaj˧˩ ʔɓaj˧˩ ʔɓon˧˦ t͡ɕin˧˦ ŋaj˨˩]

[ʔɓaj˧˨ ʔɓaj˧˨ ʔɓoŋ˦˧˥ t͡ɕin˦˧˥ ŋaj˦˩]

[ʔɓa(ː)j˨˩˦ ʔɓa(ː)j˨˩˦ ʔɓoŋ˦˥ cɨn˦˥ ŋa(ː)j˨˩]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-bảy bảy bốn chín ngày.wav

From Chinese 七七日 (thất thất nhật, “seven days times seven”) and 四十九日 (tứ thập cửu nhật, “forty-nine days”). "Seven" is as in "7 po" (see also ba hồn bảy vía) and "7 days of the week". Each of the three "hun" leaves the body after each of the next 3 years, while each of the seven "po" leaves after every 7 days, which results in a larger memorial offering after 49 days and the ultimate end of mourning after 3 years.

der

(religion, Buddhism) 49 days after someone's death, during which their souls are still wandering or need releasing, and regular food offerings are required


xuất gia

[swət̚˧˦ zaː˧˧]

[swək̚˦˧˥ jaː˧˧]

[s⁽ʷ⁾ək̚˦˥ jaː˧˧]

Sino-Vietnamese word from 出家, composed of 出 (“to come out”) and 家 (“home”).


vô ngã

[vo˧˧ ŋaː˦ˀ˥]

[vow˧˧ ŋaː˧˨]

[vow˧˧ ŋaː˨˩˦]

[jow˧˧ ŋaː˨˩˦]


hoả xa

[waː˨˩˦ saː˧˧]

Ác tâm chia rẽ người ta, / Phải chịu hình phạt hỏa xa nát nghiền.

2021, Nguyễn Thị Thu Hoan, “Hoạt cảnh, điển tích Phật giáo qua di sản văn hóa Phật giáo tại bảo tàng lịch sử quốc gia”, in Văn hóa Phật giáo, volume 360, page 64:

The wicked and divisive, / Must undergo the crushing fiery chariot punishment.

(Buddhism) a fiery chariot that brings sinners to hell


thần chú

[tʰən˨˩ t͡ɕu˧˦]

[tʰəŋ˦˩ t͡ɕʊw˨˩˦]

[tʰəŋ˨˩ cʊw˦˥]

Sino-Vietnamese word from 神 (“divine”) and 咒 (“chant”).

thần chú Đức Phật Thích Ca Mâu Ni/Bồ Tát Quán Thế Âm

the mantra that invokes the Buddha Shakyamuni/the Bodhisattva Avalokiteshvara

(Buddhism) a mantra, often Vietnamese, but possibly also Sino-Vietnamese or even Sanskrit


pháp luân

[faːp̚˦˧˥ lwəŋ˧˧]

[faːp̚˦˥ l⁽ʷ⁾əŋ˧˧]


niệm Phật

[niəm˧˨ʔ fət̚˧˨ʔ]

[niəm˨˩ʔ fək̚˨˩ʔ]

[nim˨˩˨ fək̚˨˩˨]

Nam mô A Di Đà Phật
Nam mô A Di Đà Phật#Vietnamese

(Buddhism) to recite Nam mô A Di Đà Phật.


phiền não

[fiəŋ˦˩ naːw˧˨]

[fiəŋ˨˩ naːw˨˩˦]

Sino-Vietnamese word from 煩惱 (“klesha”).


xuống tóc

[suəŋ˦˧˥ tawk͡p̚˦˧˥]

(Buddhism) to shave one's head in preparation for becoming a monk or nun


nhân quả báo ứng

[ɲən˧˧ kwaː˧˩ ʔɓaːw˧˦ ʔɨŋ˧˦]

[ɲəŋ˧˧ kwaː˧˨ ʔɓaːw˨˩˦ ʔɨŋ˦˧˥]

[ɲəŋ˧˧ waː˨˩˦ ʔɓaːw˦˥ ʔɨŋ˦˥]


báo ứng

[ʔɓaːw˧˦ ʔɨŋ˧˦]

[ʔɓaːw˨˩˦ ʔɨŋ˦˧˥]

[ʔɓaːw˦˥ ʔɨŋ˦˥]


nhân quả

[ɲən˧˧ kwaː˧˩]

[ɲəŋ˧˧ kwaː˧˨]

[ɲəŋ˧˧ waː˨˩˦]

cause and effect
cause and effect#English

(Buddhism) the principle of karmic cause and effect regarding human conduct: a specific act or deed (nhân) shall return a justly positive or negative repercussion (quả)

nguyên nhân và kết quả

non-Buddhist cause and effect; Marxian cause and effect


vô thường

[vo˧˧ tʰɨəŋ˨˩]

[vow˧˧ tʰɨəŋ˦˩]

[vow˧˧ tʰɨəŋ˨˩]

[jow˧˧ tʰɨəŋ˨˩]


bồ đề

[ʔɓo˨˩ ʔɗe˨˩]

[ʔɓow˦˩ ʔɗej˦˩]

[ʔɓow˨˩ ʔɗej˨˩]


cầu siêu

[kəw˦˩ ʂiw˧˧]

[kəw˨˩ ʂiw˧˧]

Sino-Vietnamese word from 求超. Probably a blend of cầu (“to wish for, to pray for”) + siêu thoát (“to pass on”).

blend

(occult and Buddhism) to pray as a group to support deceased souls


chỉ quán

[t͡ɕɪj˧˨ kwaːŋ˦˧˥]

[cɪj˨˩˦ waːŋ˦˥]

Sino-Vietnamese word from 止觀 (“Samatha and vipassana”).

vi-etym-sino

(Buddhism) tranquility and insight (Samatha and vipassana)


bạch chỉ

Sino-Vietnamese word from 白紙 (“blank paper”)

vi:Bạch chỉ (Phật giáo)
vi:Bạch chỉ (thuốc Bắc)

[ʔɓajk̟̚˧˨ʔ t͡ɕi˧˩]

[ʔɓat̚˨˩ʔ t͡ɕɪj˧˨]

[ʔɓat̚˨˩˨ cɪj˨˩˦]


bất hại

[ʔɓət̚˧˦ haːj˧˨ʔ]

[ʔɓək̚˦˧˥ haːj˨˩ʔ]

[ʔɓək̚˦˥ haːj˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 不害 (“ahimsa”).

(religion, Buddhism) ahimsa (nonviolence toward all living things)


Thích

Sino-Vietnamese word from 釋 (“Shakyamuni; Shakra”), Literary Chinese 釋, either the first character of 釋迦 (Thích Ca, “Shakyamuni”) or a transcription from Sanskrit शक्र (śakra, “Shakra”).

(Buddhism) a surname from Chinese, customarily adopted by Buddhist monks and nuns upon their ordination


nhân duyên

[ɲən˧˧ zwiən˧˧]

[ɲəŋ˧˧ jwiəŋ˧˧]

[ɲəŋ˧˧ j⁽ʷ⁾iəŋ˧˧]

(Buddhism) hetu and prataya; principal and secondary causes


hoá thân

Sino-Vietnamese word from 化身, composed of 化 (“to transform”) and 身 (“body”), Middle Chinese 化身 (xwaeᴴ syin).

vi:Hóa thân (Phật giáo)
vi:Hóa thân (truyện)

(Buddhism) the Nirmāṇakāya (Buddha's physical incarnation)


chùa chiền

[t͡ɕuə˨˩ t͡ɕiən˨˩]

[t͡ɕuə˦˩ t͡ɕiəŋ˦˩]

[cuə˨˩ ciəŋ˨˩]

Attested as chùa trièn in the Dictionarium Annamiticum Lusitanum et Latinum, so the etymological spelling would be *chùa triền. In Nôm texts, the second element was spelled with various characters (including 傳 (MC drjwen), 廛 (MC drjen), 纏 (MC drjen), all with retroflex initial), although the etymological source is most likely 廛 (triền).


chính đạo

[t͡ɕïŋ˧˦ ʔɗaːw˧˨ʔ]

[t͡ɕɨn˦˧˥ ʔɗaːw˨˩ʔ]

[cɨn˦˥ ʔɗaːw˨˩˨]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-chính đạo.wav

Sino-Vietnamese word from 正道, composed of 正 (“correct”) and 道 (“path”).

Bát chính đạo

The Eightfold Path; eight noble practices

(especially Buddhism) the correct path; a noble practice; righteous conduct


tu thành chính quả

[tu˧˧ tʰajŋ̟˨˩ t͡ɕïŋ˧˦ kwaː˧˩]

[tʊw˧˧ tʰɛɲ˦˩ t͡ɕɨn˦˧˥ kwaː˧˨]

[tʊw˧˧ tʰan˨˩ cɨn˦˥ waː˨˩˦]

(Buddhism) to finally achieve enlightenment after profound efforts and insights


thập ác

[tʰəp̚˧˨ʔ ʔaːk̚˧˦]

[tʰəp̚˨˩ʔ ʔaːk̚˦˧˥]

[tʰəp̚˨˩˨ ʔaːk̚˦˥]

Sino-Vietnamese word from 十惡, composed of 十 (“ten”) and 惡 (“evils”). The "crucifix" sense comes from the shape of the first character.


chú tiểu

[t͡ɕu˧˦ tiəw˧˩]

[t͡ɕʊw˨˩˦ tiw˧˨]

chú (“young fellow”) + tiểu (“小, small”).

com

(Buddhism) a child monk; very young novice monk


tu hành

[tʊw˧˧ hɛɲ˦˩]

迈(mày)虽(tuy)𪜀(là)弟(đệ)子(tử)哿(cả)蚤(tao)多(đi)修(tu)行(hành)虽(tuy)浪(rằng)它(đã)娄(lâu)㝵(ngày)咍(hay)事(sự)某(mỗ)渚(chửa)曠(rộng)

Copy from 18th century, Urtext probably from 12th or 15th century, Phật thuyết đại báo phụ mẫu ân trọng kinh (佛說大報父母恩重經):

Although you are my eldest student, who has trained for a long time, your knowledge is not yet wide.


thầy chùa

[tʰəj˨˩ t͡ɕuə˨˩]

[tʰəj˦˩ t͡ɕuə˦˩]

[tʰəj˨˩ cuə˨˩]

(colloquial, Buddhism, can be disrespectful) a monk


ngũ giới

[ŋu˦ˀ˥ zəːj˧˦]

[ŋʊw˧˨ jəːj˨˩˦]

[ŋʊw˨˩˦ jəːj˦˥]

Sino-Vietnamese word from 五戒, composed of 五 (“five”) and 戒 (“to swear off; be on guard”).


thất bảo

[tʰət̚˧˦ ʔɓaːw˧˩]

[tʰək̚˦˧˥ ʔɓaːw˧˨]

[tʰək̚˦˥ ʔɓaːw˨˩˦]

Sino-Vietnamese word from 七寶, composed of 七 (“seven”) and 寶 (“treasure”)

(Buddhism) the seven treasures: vàng (gold), bạc (silver), lưu li, pha lê, (crystal) xà cừ (mother of pearl), xích châu and mã não (agate)


ma vương

[maː˧˧ vɨəŋ˧˧]

[maː˧˧ vɨəŋ˧˧]

[maː˧˧ vɨəŋ˧˧]

[maː˧˧ jɨəŋ˧˧]

(Buddhism or modern Japanese fiction) devil king


thập phương

[tʰəp̚˧˨ʔ fɨəŋ˧˧]

[tʰəp̚˨˩ʔ fɨəŋ˧˧]

[tʰəp̚˨˩˨ fɨəŋ˧˧]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-thập phương.wav

Sino-Vietnamese word from 十方, composed of 十 (“ten”) and 方 (“directions”), Literary Chinese 十方 (shífāng).

Meronym: tứ phương

(Buddhism) all the cardinal and ordinal directions and zenith and nadir


lậu hoặc

[ləw˧˨ʔ hwak̚˧˨ʔ]

[ləw˨˩ʔ hwak̚˨˩ʔ]

[ləw˨˩˨ wak̚˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 漏 and 惑. Compare Chinese 漏 (lòu, “āsava”).

2002, Thích nữ Trí Hải, “Toát yếu Kinh Trung Bộ”, page 20:
Tất cả lậu hoặc ― All the taints


la hán

[laː˧˧ haːŋ˦˧˥]

[laː˧˧ haːŋ˦˥]

(Buddhism) arhat (one who has attained enlightenment; a Buddhist saint)


trụ trì

[t͡ɕu˧˨ʔ t͡ɕi˨˩]

[ʈʊw˨˩ʔ ʈɪj˦˩]

[ʈʊw˨˩˨ ʈɪj˨˩]

(Buddhism) head monk of a Buddhist temple


vô ngôn

[vow˧˧ ŋoŋ˧˧]

[vow˧˧ ŋoŋ˧˧]

[jow˧˧ ŋoŋ˧˧]

Giáo pháp vô ngôn


cư sĩ

[kɨ˧˧ si˦ˀ˥]

[kɨ˧˧ ʂɪj˧˨]

[kɨ˧˧ sɪj˧˨]

[kɨ˧˧ ʂɪj˨˩˦]

[kɨ˧˧ sɪj˨˩˦]

[…] bên cạnh ghi năm chữ tiểu tự "Đông Pha cư sĩ viết", té ra là thủ bút của Tô Đông Pha.

2005 [1957–1959], chapter 2, in Cao Tự Thanh, transl., Anh hùng xạ điêu, Nhà xuất bản Văn học, translation of 射雕英雄传 by Kim Dung [Jin Yong]:

[…] besides it were five small characters reading "written by Householder Dōngpō"; apparently this was Sū Dōngpō's handwriting.


chánh niệm

[t͡ɕajŋ̟˧˦ niəm˧˨ʔ]

[t͡ɕɛɲ˦˧˥ niəm˨˩ʔ]

(Buddhism) mindfulness (the first factor of the Seven Factors of Enlightenment)


sinh lão bệnh tử

Sino-Vietnamese word from 生 (“born”), 老 (“old”), 病 (“ill”) and 死 (“dead”), Literary Chinese 生老病死 (shēnglǎobìngsǐ)

Ai mà chẳng phải trải qua sinh lão bệnh tử.

Who doesn't go through all the stages of human life?

(collective, Buddhism) all the stages of a typical human life, suggesting the inevitability of old age, illness and death


pháp danh

[faːp̚˧˦ zajŋ̟˧˧]

[faːp̚˦˧˥ jɛɲ˧˧]


tam bảo

[taːm˧˧ ʔɓaːw˧˩]

[taːm˧˧ ʔɓaːw˧˨]

[taːm˧˧ ʔɓaːw˨˩˦]


Tịnh độ tông

[tïŋ˧˨ʔ ʔɗo˧˨ʔ təwŋ͡m˧˧]

[tɨn˨˩ʔ ʔɗow˨˩ʔ təwŋ͡m˧˧]

[tɨn˨˩˨ ʔɗow˨˩˨ təwŋ͡m˧˧]

Sino-Vietnamese word from 淨土宗, composed of 淨土 (“pure land”) and 宗 (“school”).


tịnh độ

[tïŋ˧˨ʔ ʔɗo˧˨ʔ]

[tɨn˨˩ʔ ʔɗow˨˩ʔ]

[tɨn˨˩˨ ʔɗow˨˩˨]


đại bi

[ʔɗaːj˧˨ʔ ʔɓi˧˧]

[ʔɗaːj˨˩ʔ ʔɓɪj˧˧]

[ʔɗaːj˨˩˨ ʔɓɪj˧˧]

Sino-Vietnamese word from 大悲, composed of 大 (“great”) and 悲 (“sad; sorrowful”).


chú đại bi

head

chú đại bi • (咒大悲)

vi-noun

chú đại bi • (咒大悲)

[t͡ɕu˧˦ ʔɗaːj˧˨ʔ ʔɓi˧˧]

[t͡ɕʊw˨˩˦ ʔɗaːj˨˩ʔ ʔɓɪj˧˧]

[cʊw˦˥ ʔɗaːj˨˩˨ ʔɓɪj˧˧]

chú + đại bi, calque of Chinese 大悲咒 (đại bi chú).

(Buddhism) Nīlakaṇṭha Dhāraṇī, the Great Compassion Mantra


đà-la-ni

陀羅尼 (CJK)
Đà-la-ni (alternative)
Đà La Ni (alternative)

[ʔɗaː˨˩ laː˧˧ ni˧˧]

[ʔɗaː˦˩ laː˧˧ nɪj˧˧]

[ʔɗaː˨˩ laː˧˧ nɪj˧˧]

Sino-Vietnamese word from 陀羅尼, from Chinese 陀羅尼 /陀罗尼 (tuóluóní), from Sanskrit धारणी (dhāraṇī).


nam mô

Sino-Vietnamese word from 南無, from Chinese 南無 /南无, from Sanskrit नमो (namo).

nam-mô (alternative)
na mô (alternative)
nam vô (alternative)

nam mô A Di Đà Phật

nam mô Quan/Quán Thế Âm Bồ Tát

nam-mô Bổn sư Thích-ca Mâu-ni Phật

miệng nam mô, bụng một bồ dao găm

the person mentioned pretends to preach Buddhist teachings, but they are secretly evil

(Buddhism, only in fixed expressions) to salute, to homage or to take refuge (a Buddha or a Bodhisattva)


bát chính đạo

[ʔɓaːt̚˧˦ t͡ɕïŋ˧˦ ʔɗaːw˧˨ʔ]

[ʔɓaːk̚˦˧˥ t͡ɕɨn˦˧˥ ʔɗaːw˨˩ʔ]

[ʔɓaːk̚˦˥ cɨn˦˥ ʔɗaːw˨˩˨]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-bát chính đạo.wav

Sino-Vietnamese word from 八正道, composed of 八 (“eight”) and 正道 (“the correct path; a noble practice; righteous conduct”).

vi-etym-sino

noble eightfold path
noble eightfold path


đạt-ma

[ʔɗaːt̚˧˨ʔ maː˧˧]

[ʔɗaːk̚˨˩ʔ maː˧˧]

[ʔɗaːk̚˨˩˨ maː˧˧]

Sino-Vietnamese word from 達摩, from Chinese 達摩 /达摩 (dámó), from Sanskrit धर्म (dharma).


tăng đoàn

[taŋ˧˧ ʔɗwaːn˨˩]

[taŋ˧˧ ʔɗwaːŋ˦˩]

[taŋ˧˧ ʔɗwaːŋ˨˩]

Sino-Vietnamese word from 僧 (“priest; bonze”) and 團 (“group; team; organization”).

(Buddhism) sangha (Buddhist community of monks, nuns, novices and laity)


tăng già

[taŋ˧˧ zaː˨˩]

[taŋ˧˧ jaː˦˩]

[taŋ˧˧ jaː˨˩]

Sino-Vietnamese word from 僧伽, from Literary Chinese 僧伽, transcribed from Sanskrit संघ (saṃgha).

Giáo hội Tăng già Nguyên thủy Việt Nam

(Buddhism) a sangha (community of all followers of the Buddha)


ba-la-mật-đa

[ʔɓaː˧˧ laː˧˧ mət̚˧˨ʔ ʔɗaː˧˧]

[ʔɓaː˧˧ laː˧˧ mək̚˨˩ʔ ʔɗaː˧˧]

[ʔɓaː˧˧ laː˧˧ mək̚˨˩˨ ʔɗaː˧˧]

Sino-Vietnamese word from 波羅蜜多, from Chinese 波羅蜜多 /波罗蜜多 (bōluómìduō), from Sanskrit पारमिता (pāramitā). Doublet of mít.

(Buddhism) paramita (perfection or culmination of certain virtues)


ba-la-mật

[ʔɓaː˧˧ laː˧˧ mət̚˧˨ʔ]

[ʔɓaː˧˧ laː˧˧ mək̚˨˩ʔ]

[ʔɓaː˧˧ laː˧˧ mək̚˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 波羅蜜, from Chinese 波羅蜜 /波罗蜜 (bōluómì), from Sanskrit पारमिता (pāramitā).


Thượng toạ bộ

[tʰɨəŋ˧˨ʔ twaː˧˨ʔ ʔɓo˧˨ʔ]

[tʰɨəŋ˨˩ʔ twaː˨˩ʔ ʔɓow˨˩ʔ]

[tʰɨəŋ˨˩˨ t⁽ʷ⁾aː˨˩˨ ʔɓow˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 上座部, composed of 上座 (“seat of honor”) and 部 (“part; division; section”).

Thượng tọa bộ (alternative)
Thượng Toạ Bộ (alternative)


thượng toạ

[tʰɨəŋ˧˨ʔ twaː˧˨ʔ]

[tʰɨəŋ˨˩ʔ twaː˨˩ʔ]

[tʰɨəŋ˨˩˨ t⁽ʷ⁾aː˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 上座, composed of 上 (“upper part; high position; up”) and 座 (“seat”).

(Buddhism) Thero (an honorific term for senior Buddhist monks and nuns)


Đại thừa

[ʔɗaːj˧˨ʔ tʰɨə˨˩]

[ʔɗaːj˨˩ʔ tʰɨə˦˩]

[ʔɗaːj˨˩˨ tʰɨə˨˩]

Sino-Vietnamese word from 大乘, from Chinese 大乘 (Dàchéng), calque of Sanskrit महायान (mahāyāna).


Ma-ha-diễn-na

[maː˧˧ haː˧˧ ziən˦ˀ˥ naː˧˧]

[maː˧˧ haː˧˧ jiəŋ˧˨ naː˧˧]

[maː˧˧ haː˧˧ jiəŋ˨˩˦ naː˧˧]

Sino-Vietnamese word from 摩訶衍那, from Chinese 摩訶衍那 /摩诃衍那, from Sanskrit महायान (mahāyāna).

der

Chinese 摩訶衍那 /摩诃衍那


Ma-ha-diễn

[maː˧˧ haː˧˧ ziən˦ˀ˥]

[maː˧˧ haː˧˧ jiəŋ˧˨]

[maː˧˧ haː˧˧ jiəŋ˨˩˦]

Sino-Vietnamese word from 摩訶衍, from Chinese 摩訶衍 /摩诃衍 (Móhēyǎn), from Sanskrit महायान (mahāyāna).


Kim cương thừa

[kim˧˧ kɨəŋ˧˧ tʰɨə˨˩]

[kim˧˧ kɨəŋ˧˧ tʰɨə˦˩]

[kim˧˧ kɨəŋ˧˧ tʰɨə˨˩]

Sino-Vietnamese word from 金剛乘, from Chinese 金剛乘 /金刚乘 (Jīngāngchéng), from Sanskrit वज्रयान (vajrayāna).

Kim Cương thừa (alternative)
Kim Cương Thừa (alternative)


Kim Cương thừa

Kim cương thừa
Kim cương thừa#Vietnamese

(Buddhism) Alternative form of Kim cương thừa


bát-nhã-ba-la-mật-đa

[ʔɓaːt̚˧˦ ɲaː˦ˀ˥ ʔɓaː˧˧ laː˧˧ mət̚˧˨ʔ ʔɗaː˧˧]

[ʔɓaːk̚˦˧˥ ɲaː˧˨ ʔɓaː˧˧ laː˧˧ mək̚˨˩ʔ ʔɗaː˧˧]

[ʔɓaːk̚˦˥ ɲaː˨˩˦ ʔɓaː˧˧ laː˧˧ mək̚˨˩˨ ʔɗaː˧˧]

Sino-Vietnamese word from 般若波羅蜜多, from Chinese 般若波羅蜜多 /般若波罗蜜多 (bōrě bōluómìduō), from Sanskrit प्रज्ञापारमिता (prajñāpāramitā).

प्रज्ञापारमिता

(Buddhism) prajnaparamita (the Perfection of Wisdom, Transcendental Knowledge)


bát-nhã-ba-la-mật

[ʔɓaːt̚˧˦ ɲaː˦ˀ˥ ʔɓaː˧˧ laː˧˧ mət̚˧˨ʔ]

[ʔɓaːk̚˦˧˥ ɲaː˧˨ ʔɓaː˧˧ laː˧˧ mək̚˨˩ʔ]

[ʔɓaːk̚˦˥ ɲaː˨˩˦ ʔɓaː˧˧ laː˧˧ mək̚˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 般若波羅蜜, from Chinese 般若波羅蜜 /般若波罗蜜, from Sanskrit प्रज्ञापारमिता (prajñāpāramitā).

Chinese 般若波羅蜜 /般若波罗蜜

प्रज्ञापारमिता

(Buddhism) clipping of bát-nhã-ba-la-mật-đa


bát-nhã

[ʔɓaːt̚˧˦ ɲaː˦ˀ˥]

[ʔɓaːk̚˦˧˥ ɲaː˧˨]

[ʔɓaːk̚˦˥ ɲaː˨˩˦]

Sino-Vietnamese word from 般若, from Chinese 般若 (bōrě), from Pali paññā, from Sanskrit प्रज्ञा (prajñā).
This term was also spelled 盤若 in some Nôm texts. It is not clear why 般 (MC pan) (SV: ban) (or 盤 (MC ban) (SV: bàn)) here is read with bát. It might be an attempt at Sanskritisation, since Sanskrit has -d͡ʑ- corresponding to Vietnamese -t- here.

(Buddhism) prajñā; Buddhist transcendental wisdom


phật tính

[fət̚˧˨ʔ tïŋ˧˦]

[fək̚˨˩ʔ tɨn˦˧˥]

[fək̚˨˩˨ tɨn˦˥]

Sino-Vietnamese word from 佛性, composed of 佛 (“Buddha”) and 性 (“nature”).


khế kinh

[xe˧˦ kïŋ˧˧]

[kʰej˨˩˦ kɨn˧˧]

Sino-Vietnamese word from 契 (“carved writing; engraved writing”) and 經 (“classic; classical”).


tu-đa-la

[tu˧˧ ʔɗaː˧˧ laː˧˧]

[tʊw˧˧ ʔɗaː˧˧ laː˧˧]

[tʊw˧˧ ʔɗaː˧˧ laː˧˧]

Sino-Vietnamese word from 修多羅, from Chinese 修多羅 /修多罗 (xiūduōluō), from Sanskrit सूत्र (sūtra).


A-la-hán

vị (classifier)
阿羅漢 (CJK)
A La Hán (alternative)

[ʔaː˧˧ laː˧˧ haːn˧˦]

[ʔaː˧˧ laː˧˧ haːŋ˦˧˥]

[ʔaː˧˧ laː˧˧ haːŋ˦˥]

Sino-Vietnamese word from 阿羅漢, from Chinese 阿羅漢 /阿罗汉 (āluóhàn), phonetic borrowing from Pali arahant, ultimately from Sanskrit अर्हत् (árhat, “worthy of worship”).


cực lạc

[kɨk̚˧˨ʔ laːk̚˧˨ʔ]

[kɨk̚˨˩ʔ laːk̚˨˩ʔ]

[kɨk̚˨˩˨ laːk̚˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 極樂, from Chinese 極樂 /极乐 (jílè), from Sanskrit सुखावती (sukhāvatī).

(Buddhism) sukhāvatī (Western Pure Land of Amitabha Buddha)


Phật Dược Sư

[fət̚˧˨ʔ zɨək̚˧˨ʔ sɨ˧˧]

[fək̚˨˩ʔ jɨək̚˨˩ʔ ʂɨ˧˧]

[fək̚˨˩ʔ jɨək̚˨˩ʔ sɨ˧˧]

[fək̚˨˩˨ jɨək̚˨˩˨ ʂɨ˧˧]

[fək̚˨˩˨ jɨək̚˨˩˨ sɨ˧˧]

Phật + dược sư, calque of Chinese 藥師佛 /药师佛 (dược sư Phật).

cal

(Buddhism) Bhaisajyaguru (Buddha of healing and medicine in Mahāyāna Buddhism; the Medicine Buddha)


kinh Pháp Hoa

[kïŋ˧˧ faːp̚˧˦ hwaː˧˧]

[kɨn˧˧ faːp̚˦˧˥ hwaː˧˧]

[kɨn˧˧ faːp̚˦˥ waː˧˧]

kinh + Pháp Hoa, calque of Chinese 法華經 /法华经 (Pháp Hoa kinh), shortened from 妙法蓮華經 /妙法莲华经 (Diệu Pháp Liên Hoa Kinh).


Bồ Tát Quan Thế Âm

[ʔɓo˨˩ taːt̚˧˦ kwaːn˧˧ tʰe˧˦ ʔəm˧˧]

[ʔɓow˦˩ taːk̚˦˧˥ kwaːŋ˧˧ tʰej˨˩˦ ʔəm˧˧]

[ʔɓow˨˩ taːk̚˦˥ waːŋ˧˧ tʰej˦˥ ʔəm˧˧]

bồ tát + Quan Thế Âm, Calque of Chinese 觀世音菩薩 /观世音菩萨 (Quan Thế Âm Bồ Tát).

(Buddhism) Quanyin, or Bodhisattva Avalokiteśvara


ách nạn

[ʔajk̟̚˧˦ naːn˧˨ʔ]

[ʔat̚˦˧˥ naːŋ˨˩ʔ]

[ʔat̚˦˥ naːŋ˨˩˨]


thiền sư

[tʰiən˨˩ sɨ˧˧]

[tʰiəŋ˦˩ ʂɨ˧˧]

[tʰiəŋ˦˩ sɨ˧˧]

[tʰiəŋ˨˩ ʂɨ˧˧]

[tʰiəŋ˨˩ sɨ˧˧]

Sino-Vietnamese word from 禪師, composed of 禪 (“Zen”) and 師 (“master”).


giác sát

[zaːk̚˧˦ saːt̚˧˦]

[jaːk̚˦˧˥ ʂaːk̚˦˧˥]

[jaːk̚˦˧˥ saːk̚˦˧˥]

[jaːk̚˦˥ ʂaːk̚˦˥]

[jaːk̚˦˥ saːk̚˦˥]


Mục-kiền-liên

[mʊwk͡p̚˧˨ʔ kiən˨˩ liən˧˧]

[mʊwk͡p̚˨˩ʔ kiəŋ˦˩ liəŋ˧˧]

[mʊwk͡p̚˨˩˨ kiəŋ˨˩ liəŋ˧˧]

Sino-Vietnamese word from 目犍連, itself a transliteration of Sanskrit मौद्गल्यायन (maudgalyāyana).

translit

(Buddhism) Maudgalyayana, one of the Ten Principal Disciples of Gautama Buddha.


tam giáo

Sino-Vietnamese word from 三教, composed of 三 (“three”) and 教 (“teachings; religions”).

vi-etym-sino

(religion, Confucianism, Taoism, Buddhism, Caodaism) the three principal philosophies originated from China:


tụng kinh

[tʊwŋ͡m˧˨ʔ kïŋ˧˧]

[tʊwŋ͡m˨˩ʔ kɨn˧˧]

[tʊwŋ͡m˨˩˨ kɨn˧˧]

Sino-Vietnamese word from 誦經, composed of 誦 and 經.

(Buddhism) to read scriptures; to chant sutras


Thiên Ma

[tʰiən˧˧ maː˧˧]

[tʰiəŋ˧˧ maː˧˧]

[tʰiəŋ˧˧ maː˧˧]


Ngài

Trước khi ôn lại Tiểu Sử Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, để người đọc nhận định dễ hơn về ngày tháng ghi trong tiểu sử của Ngài, chúng tôi xin nhắc lại là Đức Phật Thích Ca sanh vào năm 624 trước Tây Lịch. Ngài nhập Niết Bàn lúc 80 tuổi vào năm 544 trước Tây Lịch. Sáu trăm hai mươi bốn năm sau, Tây Phương mới bắt đầu chọn năm sinh của Đức Chúa Jesus Christ làm khởi điểm cho Dương lịch. Như vậy tính đến nay là năm 2018 thì Đức Phật đã ra đời được 2,642 năm và chiếu theo Phật lịch khởi đầu từ năm Đức Phật viên tịch (năm 544 trước TL) thì Ngài đã nhập Niết Bàn được 2,562 năm.

2018 May 12, Thích Nữ Hằng Như, “Đức Phật Thích Ca: Lịch sử và huyền thoại [The Buddha Shakyamuni: A History and Legend]”, in Thư viện Hoa Sen [The Lotus Library]:

Before recounting the life and time of the Buddha Shakyamuni, just so our readers have a good idea of the timeline in His biography, we would like to remind you that the Buddha Shakyamuni was born in 624 BCE. He entered Nirvana at the age of 80, in 544 BCE. 624 years later, the West chose Jesus Christ's year of birth as the start of their solar calendar. Thus, as of 2018, the Buddha has left this world 2,642 years, and according the Buddhist calendar which began in the Buddha's year of death (544 BCE), He has been in Nirvana 2,562 years.

Tôi gọi Ngài là mẹ, không cường điệu, và cũng không phải vì nhiều người gọi như thế. Tôi gọi Ngài là Mẹ với tất cả tình thương và sự thành kính trong tôi.

2019 December 27, Anh Nhi, “Mẹ hiền Quán Thế Âm [Avalokiteshvara, Our Benevolent Mother]”, in Phật giáo - Giáo hội Phật giáo Việt Nam [Buddhism - The Vietnam Buddhist Sangha]:

I call Her "Mother", not hyperbolically, nor because that's what everyone does. I call Her Mother with all the love and reverence in me.

Như vậy, không nhất thiết Ngài chỉ thị hiện nữ thân mà là vô số thân. Nhưng do niềm tịnh tín của các dân tộc vùng Đông Nam Á nói chung và Việt Nam nói riêng thì hình ảnh người Mẹ hiền, thương chúng sinh như con đỏ, thường che chở, gia hộ và tưới mát những tâm hồn khổ đau của Ngài, rất được quần chúng nhân dân ngưỡng mộ và tôn thờ. Vì vậy, tượng Ngài được thờ phụng khắp nơi đa phần là thân nữ. Tuy nhiên, một vài ngôi chùa ở miền Bắc Việt Nam và Trung Quốc, tôn tượng của Ngài được thờ phụng là thân nam.

2020 July 25, Thích Chúc Xuân, “Bồ Tát Quán Thế Âm là nam hay nữ giới? [Is the Bodhisattva Avalokiteshvara male or female?]”, in Phật giáo - Giáo hội Phật giáo Việt Nam [Buddhism - The Vietnam Buddhist Sangha]:

Thus, They do not necessarily manifest as a female form, but any form. Due to the unadulterated faith among the peoples of Southeast Asia in general and Vietnam in particular, in the figure of a gentle Mother who loves all life like babies, who shields, protects and relieves Their suffering souls, they love and worship Them earnestly. As such, Their statues in most places of worship are of a female form. However, in a few Northern Vietnamese and Chinese temples, Their statues are venerated as a male form.

(Buddhism) He/Him/She/Her/They/Them, (referring to the Buddha or bodhisattva)


sân hận

[sən˧˧ hən˧˨ʔ]

[ʂəŋ˧˧ həŋ˨˩ʔ]

[səŋ˧˧ həŋ˨˩ʔ]

[ʂəŋ˧˧ həŋ˨˩˨]

[səŋ˧˧ həŋ˨˩˨]

Tham lam, sân hận, si mê là những năng lượng luôn chực sẵn trong tâm một khi ta mất khả năng quan sát, nuôi dưỡng lý trí và đánh mất liên hệ với sự sống.

2010, Minh Niệm, “Tha thứ”, in Hiểu về trái tim, NXB Trẻ:

Greed, anger, and desire are energies that are always lying in wait in one's mind once we lose the ability to observe, nurture reason, and lose touch with life.

(Buddhism) dvesha, hatred and aversion (one of the three character afflictions that cause suffering)


vô tướng

[vo˧˧ tɨəŋ˧˦]

[vow˧˧ tɨəŋ˦˧˥]

[vow˧˧ tɨəŋ˦˥]

[jow˧˧ tɨəŋ˦˥]

Nhưng tại non không chịu nhìn kỹ, nhìn bằng con mắt vô tướng để vượt qua cái hình hài cũ kỹ của nước.

2010, Minh Niệm, “Cô đơn”, in Hiểu về trái tim, NXB Trẻ:

But the mountain refuses to look closely, to look with signless eyes to see beyond the old shape of the water.

(Buddhism) signless, ānimitta (not deceived by the temperary appearances of things and people)


ái ngữ

[ʔaːj˧˦ ŋɨ˦ˀ˥]

[ʔaːj˨˩˦ ŋɨ˧˨]

[ʔaːj˦˥ ŋɨ˨˩˦]

Tuy vậy, lắng nghe và ái ngữ là hai bảo bối cũng nằm ngay trong ta.

2010, Minh Niệm, “Phán xét”, in Hiểu về trái tim, NXB Trẻ:

However, listening and kind speech are two more treasures that we have inside us.


hoá độ

[hwaː˧˦ ʔɗo˧˨ʔ]

[hwaː˨˩˦ ʔɗow˨˩ʔ]

[waː˦˥ ʔɗow˨˩˨]

Khi thiền sư xuống phố hóa độ thì nó cũng lẽo đẽo theo sau.

2010, Minh Niệm, “Ý chí”, in Hiểu về trái tim, NXB Trẻ:

Whenever the monk went down to town to preach, it would follow him closely.

(Buddhism) to preach to save from worldly suffering


Ma Da

[maː˧˧ zaː˧˧]

[maː˧˧ jaː˧˧]

[maː˧˧ jaː˧˧]

Sino-Vietnamese word from 摩耶, Buddhist Literary Chinese 摩耶, Sanskrit माया (māyā́).

Ma Da Phu nhân

Hoàng hậu Ma Da là mẹ của Thái tử Tất Đạt Đa (tức Đức Phật Thích Ca Mâu Ni sau này). Đức Phật là bậc có phước báu lớn nhất thế gian, không ai sánh bằng; nhưng sau khi sinh Đức Phật được 7 ngày thì mẹ Ngài qua đời.

2023 December 15, “Lý giải về hoàng hậu Ma Da - người mẹ đặc biệt nhất thế gian [Queen Maya, the Most Special Mother in the World, Explained]”, in Phật giáo - Giáo hội Phật giáo Việt Nam [Buddhism - The Vietnam Buddhist Sangha]:

Queen Maya was the mother of Crown Prince Siddhartha (later known as the Buddha Shakyamuni). The Buddha had unrivaled fortune, but His mother died seven days after giving birth to Him.

(Buddhism) Maya (Gautama Buddha's mother)


Pháp Hoa tông

Sino-Vietnamese word from 法華宗, composed of 法華 (“the Lotus Sutra”) and 宗 (“sect”)

Thiên Thai tông
Thiên Thai tông#Vietnamese

(Buddhism) Synonym of Thiên Thai tông (“the Tiantai sect”)

Nhật Liên tông
Nhật Liên tông#Vietnamese

(Buddhism) Synonym of Nhật Liên tông (“the Nichiren sect”)


Xá Lợi Phất

Sino-Vietnamese word from 舍利弗, from Literary Chinese 舍利弗 (Shèlìfú)


sa môn

Sino-Vietnamese word from 沙門, Literary Chinese 沙門 (shāmén)

Sa-môn Thích Nhật Từ


tì kheo

[tɪj˦˩ kʰɛw˧˧]

[tɪj˦˩ xɛw˧˧]

[tɪj˨˩ kʰɛw˧˧]

[tɪj˨˩ xɛw˧˧]

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 比丘 (SV: tỉ khâu, tỉ khiêu)

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">tỉ khâu, tỉ khiêu</i>

vi-etym-sino

tì-kheo (alternative)
tỳ kheo (alternative)
tỳ-kheo (alternative)
tỉ khâu (alternative)
tỉ-khâu (alternative)
tỷ khâu (alternative)
tỷ-khâu (alternative)


tì kheo ni

[tɪj˦˩ kʰɛw˧˧ nɪj˧˧]

[tɪj˦˩ xɛw˧˧ nɪj˧˧]

[tɪj˨˩ kʰɛw˧˧ nɪj˧˧]

[tɪj˨˩ xɛw˧˧ nɪj˧˧]

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 比丘尼 (SV: tỉ khâu ni, tỉ khiêu ni)

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">tỉ khâu ni, tỉ khiêu ni</i>

vi-etym-sino

tì-kheo-ni (alternative)
tỳ kheo ni (alternative)
tỳ-kheo-ni (alternative)
tỉ khâu ni (alternative)
tỉ-khâu-ni (alternative)
tỷ khâu ni (alternative)
tỷ-khâu-ni (alternative)


khể thủ

[kʰej˧˨ tʰʊw˧˨]

[kʰej˨˩˦ tʰʊw˨˩˦]

[xej˨˩˦ tʰʊw˨˩˦]

(chiefly Buddhism) to qishou, a ritual showing the highest degree of homage and respect (to kneel, put one's hands crossed on the ground, bow, and rest the forehead upon the hands)


tông giáo

Sino-Vietnamese word from 宗教, composed of 宗 (“sect”) and 教 (“teaching”)

Từ ngày Phật tịch cho đến nay, Tăng chúng chia lìa, phân chia tông giáo, cũng như các nhánh cây, mất thân mình mẹ, bị chiết lạc đem trồng mỗi nơi, tùy phong thổ mà biến đổi không còn tánh chất giống y như hồi nguyên xưa nữa.

2018 October 3, “Chơn lý số 24: Tông giáo [24th Truth: Schools of Thought]”, in Pháp đăng thiền tuệ [The Lamp of the Dharma and the Wisdom of Zen], Thiền Viện Pháp Sơn:

Since the day the Buddha entered nirvana, the sangha has been divided, fractured into different schools of thought, like how tree branches get cut off the trunk and planted in different places, adulterated beyond recognition according to where they are.

school of thought
school of thought#English


tại gia

[taːj˧˨ʔ zaː˧˧]

[taːj˨˩ʔ jaː˧˧]

[taːj˨˩˨ jaː˧˧]

Sino-Vietnamese word from 在家, composed of 在 (“to stay”) and 家 (“house”).

(Buddhism) to not be ordained; to be lay


ni viện

[nɪj˧˧ viəŋ˨˩ʔ]

[nɪj˧˧ viəŋ˨˩˨]

[nɪj˧˧ jiəŋ˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 尼 (“bhikkhuni; nun”) and 院 (“institute”).

Ni viện Thiện Hoà


Thế Tôn

Sino-Vietnamese word from 世尊, composed of 世 (“life; world”) and 尊 (“highness”).

Pháp Loa Thế Tôn


Đại tạng kinh

[ʔɗaːj˧˨ʔ taːŋ˧˨ʔ kïŋ˧˧]

[ʔɗaːj˨˩ʔ taːŋ˨˩ʔ kɨn˧˧]

[ʔɗaːj˨˩˨ taːŋ˨˩˨ kɨn˧˧]

Sino-Vietnamese word from 大藏經, composed of 大 and 藏經, from Chinese 大藏經 /大藏经 (Dàzàngjīng).

(Buddhism) Chinese Buddhist canon; Tripitaka


Nhất thiết kinh

[ɲət̚˧˦ tʰiət̚˧˦ kïŋ˧˧]

[ɲək̚˦˧˥ tʰiək̚˦˧˥ kɨn˧˧]

[ɲək̚˦˥ tʰiək̚˦˥ kɨn˧˧]


Long Thụ

[lawŋ͡m˧˧ tʰu˧˨ʔ]

[lawŋ͡m˧˧ tʰʊw˨˩ʔ]

[lɔŋ˧˧ tʰʊw˨˩ʔ]

[lawŋ͡m˧˧ tʰʊw˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 龍樹, from Chinese 龍樹 /龙树 (Lóngshù), from Sanskrit नागार्जुन (nāgārjuna).

(Buddhism) Nagarjuna, a second century Buddhist philosopher from India


Bố Đại

[ʔɓo˧˦ ʔɗaːj˧˨ʔ]

[ʔɓow˨˩˦ ʔɗaːj˨˩ʔ]

[ʔɓow˦˥ ʔɗaːj˨˩˨]


bồ đề tâm

[ʔɓo˨˩ ʔɗe˨˩ təm˧˧]

[ʔɓow˦˩ ʔɗej˦˩ təm˧˧]

[ʔɓow˨˩ ʔɗej˨˩ təm˧˧]

Sino-Vietnamese word from 菩提心, composed of 菩提 and 心, from Chinese 菩提心 (pútíxīn), from Sanskrit बोधिचित्त (bodhicitta).


quay đầu là bờ

[kwaj˧˧ ʔɗəw˨˩ laː˨˩ ʔɓəː˨˩]

[kwaj˧˧ ʔɗəw˦˩ laː˦˩ ʔɓəː˦˩]

[waj˧˧ ʔɗəw˨˩ laː˨˩ ʔɓəː˨˩]

Calque of Chinese 回頭是岸 /回头是岸 (hồi đầu thị ngạn), from longer 苦海無邊，回頭是岸 /苦海无边，回头是岸 (khổ hải vô biên, hồi đầu thị ngạn), said to be from a work called Dùliǔcuì (度柳翠).

cal

(Buddhism and humorous) it is never too late to stop generating negative karma (tạo nghiệp) and start seeking enlightenment instead


nghiệt chướng

[ŋiət̚˧˨ʔ t͡ɕɨəŋ˧˦]

[ŋiək̚˨˩ʔ t͡ɕɨəŋ˦˧˥]

[ŋiək̚˨˩˨ cɨəŋ˦˥]

(Buddhism) retribution for the sins of a previous life


Tứ Pháp

[tɨ˧˦ faːp̚˧˦]

[tɨ˨˩˦ faːp̚˦˧˥]

[tɨ˦˥ faːp̚˦˥]

Sino-Vietnamese word from 四 (“four”) and 法 (“dharma, phenomenon”).

vi-etym-sino

安南四法
羅𦊚法像渃南法雲法雨法雷法電四大菩薩在北寕鎮古洲寺古来祈雨顯應又附石華光王母羅𱙘𥒥古法雲像腹中亦顯靈應

1827, Phạm Đình Hổ, “釋教門 (Thích giáo môn)”, in 日用常談 (Nhật dụng thường đàm):

The Tứ Pháp of An Nam
are four statues of phenomena in our Southern country: the Phenomenon of Cloud, the Phenomenon of Rain, the Phenomenon of Thunder, and the Phenomenon of Lightning; they are the four great bodhisattvas at Cổ Châu temple in Bắc Ninh, and have been very effective for praying of rain since the old days. Addendum: Thạch Hoa Quang Vương Mẫu, the Old Stone Lady, is in the belly of the Pháp Vân statue, and also very effective.

An Nam Tứ Pháp
là bốn Pháp tượng nước Nam: Pháp Vân, Pháp Vũ, Pháp Điện, Pháp Lôi; tứ đại bồ tát tại Bắc Ninh trấn, Cổ Châu tự, cổ lai kì vũ hiển ứng. Hựu phù: Thạch Hoa Quang Vương Mẫu là bà Đá Cổ, Pháp Vân tượng phục trung diệc hiển linh ứng.

(Buddhism) the four bodhisattvas and/or devis: Pháp Vân (法雲)/Bà Dâu, Pháp Vũ (法雨)/Bà Đậu, Pháp Điện (法雷)/Bà Dàn, Pháp Lôi (法電)/Bà Tướng, who are also goddesses of natural phenomena and patron goddesses


công đức

[kəwŋ͡m˧˧ ʔɗɨk̚˧˦]

[kəwŋ͡m˧˧ ʔɗɨk̚˦˧˥]

[kəwŋ͡m˧˧ ʔɗɨk̚˦˥]


nhập tịch

[ɲəp̚˧˨ʔ tïk̟̚˧˨ʔ]

[ɲəp̚˨˩ʔ tɨt̚˨˩ʔ]

[ɲəp̚˨˩˨ tɨt̚˨˩˨]

(Buddhism, of a senior monk) to pass away and (assumed) to enter nirvana


cúng dường

[kʊwŋ͡m˧˦ zɨəŋ˨˩]

[kʊwŋ͡m˦˧˥ jɨəŋ˦˩]

[kʊwŋ͡m˦˥ jɨəŋ˨˩]


trần ai

[t͡ɕən˨˩ ʔaːj˧˧]

[ʈəŋ˦˩ ʔaːj˧˧]

[ʈəŋ˨˩ ʔaːj˧˧]

kiếp trần ai

(religion, usually Buddhism) mortal world or mortal life, especially in relation to the suffering that comes with it


trung hữu

[t͡ɕʊwŋ͡m˧˧ hiw˦ˀ˥]

[ʈʊwŋ͡m˧˧ hɨw˧˨]

[ʈʊwŋ͡m˧˧ hɨw˨˩˦]


cõi tạm

[kɔj˦ˀ˥ taːm˧˨ʔ]

[kɔj˧˨ taːm˨˩ʔ]

[kɔj˨˩˦ taːm˨˩˨]

(chiefly Buddhism or literary) mortal world


công quả

[kəwŋ͡m˧˧ kwaː˧˩]

[kəwŋ͡m˧˧ kwaː˧˨]

[kəwŋ͡m˧˧ waː˨˩˦]

Sino-Vietnamese word from 功 (“merit”) and 果 (“karma”).

(Buddhism) good deeds done by laymen at Buddhist temples (such as helping in cooking, cleaning, etc.), believed to help accumulate merits


ma ha tát

[maː˧˧ haː˧˧ taːt̚˧˦]

[maː˧˧ haː˧˧ taːk̚˦˧˥]

[maː˧˧ haː˧˧ taːk̚˦˥]


oan nghiệt

[ʔwaːn˧˧ ŋiət̚˧˨ʔ]

[ʔwaːŋ˧˧ ŋiək̚˨˩ʔ]

[(ʔ)waːŋ˧˧ ŋiək̚˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 冤 (“wrong”) and 孽 (“evil”).

(Buddhism) karmic punishment for evil deeds in previous life


mộc ngư

[məwk͡p̚˧˨ʔ ŋɨ˧˧]

[məwk͡p̚˨˩ʔ ŋɨ˧˧]

[məwk͡p̚˨˩˨ ŋɨ˧˧]

Sino-Vietnamese word from 木魚, composed of 木 (“wood”) and 魚 (“fish”).


thiện tai

[tʰiən˧˨ʔ taːj˧˧]

[tʰiəŋ˨˩ʔ taːj˧˧]

[tʰiəŋ˨˩˨ taːj˧˧]

(Buddhism) good, well, excellent, wonderful.


thiền na

[tʰiən˨˩ naː˧˧]

[tʰiəŋ˦˩ naː˧˧]

[tʰiəŋ˨˩ naː˧˧]


ngũ trược

[ŋu˦ˀ˥ t͡ɕɨək̚˧˨ʔ]

[ŋʊw˧˨ ʈɨək̚˨˩ʔ]

[ŋʊw˨˩˦ ʈɨək̚˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 五 and 濁. This form appears more common than ngũ trọc.

業𱢒𡗉𣈗
生類五濁

14th century, Mạc Đĩnh Chi, Giáo tử phú 敎子賦:

Prolonged accumulation of bad karma
Would bring forth the five impurities.

Nghiệp nặng nhiều ngày
Sinh loài ngũ trược/trọc.

(Buddhism) the five impurities: 刼濁 (kiếp trược), 見濁 (kiến trược), 煩惱濁 (phiền não trược), 眾生濁 (chúng sanh trược), 命濁 (mạng trược)


túc trái tiền oan

[tʊwk͡p̚˧˦ t͡ɕaːj˧˦ tiən˨˩ ʔwaːn˧˧]

[tʊwk͡p̚˦˧˥ ʈaːj˨˩˦ tiəŋ˦˩ ʔwaːŋ˧˧]

[tʊwk͡p̚˦˥ ʈaːj˦˥ tiəŋ˨˩ (ʔ)waːŋ˧˧]

(literary, Buddhism) all the debts and hatred from one's previous life, due to be paid