y

Hồi đó ở kinh đô có một người em hoàng hậu họ Vương. Y cũng là tay cự phú nổi tiếng tiền rừng biển bạc và xài phí vào bậc nhất.

1958, Đổng Chi Nguyễn, “Thạch Sùng còn thiếu mẻ kho hay là Sự tích con mối”, in Kho tàng truyện cố tích Việt Nam, NXB Văn sử địa:

At the time, there was in the capital a brother of the queen of the Wáng family. He was also a famous for being immensely rich and was an extravagant spender of first degree.


o

O nớ rù quến ghê!

(North Central Vietnam) First, second, and third female personal pronoun


tao

蚤 (CJK)
騷 (CJK)
tau (alternative)
ta (alternative)
t (alternative)

From Proto-Vietic *soː (“I; me”). Cognate with Thavung โซว.
There are 1st person single pronouns in Northern Austroasiatic branches with back vocalism and null-initial such as Mang ʔuː⁴, Khmu [Cuang] ʔoʔ, Riang [Sak] ʔoʔ¹, Pnar o. However, the only case of competing *s- vs. null-onset in Vietic is Proto-Vietic *suh ~ *ʔuh (“nest”), which gave rise to Vietnamese tổ and ổ respectively.

(Northern Vietnam, Southern Vietnam, impolite, familiar, disrespectful or hostile) I/me


mi

眉 (CJK)
mày (alternative)
mầy (alternative)

From Proto-Vietic *miː, from Proto-Mon-Khmer *miiʔ. This is the native form in the Central dialects, Northern and Southern dialects borrowed this neutral pronoun with added hostile connotation, probably due to their native mày/mầy.

(chiefly Central Vietnam, derogatory in other dialects) you (second person singular pronoun, referring to a peer or person held in low esteem)

(literary) thou/thee (used against an adversary)


qua

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 我 (SV: ngã); borrowed from a Sinitic variety with denasalization.

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">ngã</i>

vi-etym-sino

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-qua.wav

Hôm qua qua bảo qua qua mà qua không qua. Hôm nay qua không bảo qua qua mà qua lại qua.

Yesterday ah said ah'd cuhm over but ah ain't cuhm. Today ah ain't say ah'd cuhm over but ah came.

Qua đã nói với bậu, nhưng bậu chẳng nghe.

(archaic, men's speech or Central Vietnam, Southern Vietnam) I; me


ai

From Proto-Vietic *ʔeː (“who”). Cognate with Tho [Cuối Chăm] ʔeː¹.

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-ai.wav

Ai vậy ạ?

Ai (mà) biết.

Ai cũng được.

2005, Nguyễn Ngọc Tư, "Cuối mùa nhan sắc" (in Cánh đồng bất tận), Trẻ publishing house
Người ở chùa, người bán vé số, người ngủ công viên, người hát rong, ít ai có nhà để về.

Some live at the temple, some sell lottery tickets, some sleep in parks, some play music in the streets; few have a home to go back to.


e

(Internet slang, text messaging) abbreviation of em


b

(slang, Internet, text messaging) abbreviation of bạn


c

(slang, Internet, text messaging) abbreviation of cậu

(slang, Internet, text messaging) abbreviation of chị


j

(Internet slang, text messaging) abbreviation of gì


m

[ʔɛm˧˧ məː˨˩]

[ʔɛm˧˧ məː˦˩]

[ʔɛm˧˧ məː˨˩]

(slang, Internet, text messaging) abbreviation of mày / mi


t

(slang, Internet, text messaging) abbreviation of tao, tau, (sometimes) tôi, or tớ


伊

chữ Hán form of y
(archaic, literary) he; him; she; her


碎

(formal in all dialects) I/me (used in formal contexts, regardless of the difference in status between the speakers)


ta

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 咱 (“I; me, we; us”, SV: cha).

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">cha</i>

vi-etym-sino

Ta mang bao tội lỗi,
Nên thân ta giờ đây,
Kiếp sống không nhà không người thân.
Ta mang bao tội lỗi,
Người ơi, ta đâu còn chi !
Xin hãy tránh xa kiếp đỏ đen !

2005, Duy Mạnh, “Kiếp đỏ đen [Gambling Life]”:

I'm so sinful,
Now I have to live this life,
No home, no loved ones.
I'm so sinful,
O humanity, I have nothing left!
Please stay clear of the gambling life!


ta

See tau. This form reflects the local South Central shift of /aw/ > /aː/. Compare mainstream nhau vs. South Central nha (“each other”), mainstream màu vs. South Central mà (“colour”).
Although innovative, the historical nucleus thus shows affiliation with the North Central dialects (*oː > /aw/ > /aː/) instead of Northern-Southern *oː > /aːw/.
Despite nearly identical semantics, not related to etymology 1 above.

Coordinate term: mi

Reng ta núa mi không nghe?

Why don't you listen to what I'm saying?


con

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-con.wav

Inherited from Proto-Vietic *kɔːn, from Proto-Austroasiatic *koan. Cognate with Muong Bi con, Thavung กอน, Mon ကွေန် (kon), Khmer កូន (koun), Bahnar kon, Khasi khun, Central Nicobarese kōan. Doublet of non (“young, juvenile”), which is from an infixed form of the root.
Attested in Phật thuyết đại báo phụ mẫu ân trọng kinh (佛說大報父母恩重經, c. 12th cent.) as 昆 (MC kwon) (modern SV: côn). Attested in the Annan Jishi (安南即事, 13th century) as 乾 (MC kan) (modern SV: can).

I/me (used by children when talking to their parents)

(chiefly Central Vietnam and Southern Vietnam) I/me (used when talking to someone significantly older than the speaker)

you (used by parents when talking to their children)

Là con thật!

(chiefly Central Vietnam and Southern Vietnam) you (used when talking to some significantly younger than the speaker)


em

From Proto-Vietic *ʔɛːm, from Proto-Mon-Khmer *(sʔ)iəm; cognate with Pacoh a-em (“younger sibling”).
According to Phan Kế Bính's Việt Nam phong tục (1915), apparently the practice of calling each other anh-em for those in relationship originated from the South Central province of Quảng Nam:
1915, Phan Kế Bính, Việt Nam phong tục [Vietnamese customs]:
— Vợ chồng con nhà sang trọng, gọi nhau bằng cậu mợ, thầy thông thầy phán thì gọi nhau bằng thầy cô, nhà thường thì gọi nhau bằng anh chị. Có con rồi thì gọi nhau bằng thầy em đẻ em, nhà thô tục thì gọi nhau là bố cu mẹ đĩ, có người thì gọi bố nó mẹ nó, có người cả hai vợ chồng gọi lẫn nhau là nhà ta. Ở Quảng-Nam thì vợ gọi chồng là anh, chồng gọi vợ là em. Ở Nghệ Tĩnh vợ chồng gọi là gấy nhông.
Spouses from wealthy families tend to call each other cậu and mợ; those employed by the government prefer thầy and cô; while in an average household, they call each other anh and chị. Couples with children call each other thầy em [father of the little one] and đẻ em [mother of the little one], while those from low-born families use bố cu and mẹ đĩ; there are also those who say bố nó and mẹ nó and those who both call each other nhà ta. In Quảng Nam, a housewife would call her husband anh and a husband would call his wife em. In Nghệ Tĩnh, "husband and wife" is called gấy nhông.

quote-book

Việt Nam phong tục

Spouses from wealthy families tend to call each other cậu and mợ; those employed by the government prefer thầy and cô; while in an average household, they call each other anh and chị. Couples with children call each other thầy em 􂀿father of the little one􂁀 and đẻ em 􂀿mother of the little one􂁀, while those from low-born families use bố cu and mẹ đĩ; there are also those who say bố nó and mẹ nó and those who both call each other nhà ta. In Quảng Nam, a housewife would call her husband anh and a husband would call his wife em. In Nghệ Tĩnh, "husband and wife" is called gấy nhông.

pronoun used to refer to any person (oneself, the addressee, or any third person) described by the noun em above

(familiar) pronoun used to refer to younger person of the same generation

pronoun used to refer to younger siblings or cousins descended from an ancestor who is/was a younger sibling to one's own or one's spouse's

Viết một đoạn văn ngắn miêu tả một thứ bố em làm cho em.

Write a short essay describing something your father made for you.

(formal) pronoun used to refer to a child or a student

thằng em của em

Anh yêu em. / Em cũng yêu anh.

Tôi yêu em âm thầm, không hi vọng, / Lúc rụt rè, khi hậm hực lòng ghen, / Tôi yêu em, yêu chân thành, đằm thắm, / Cầu em được người tình như tôi đã yêu em.

(Can we date this quote?), Alexander Pushkin, translated by Hoàng Thúy Toàn, Tôi yêu em [I Loved You], translation of Я вас любил:

I loved you, without words, without hope, / Sometimes I felt shy, sometimes I felt tortured with jealousy, / I loved you, truly and deeply, / I pray you will find someone who loves you as much as I ever did.

pronoun used to refer to the girl or woman in a romantic relationship


tau

North Central Vietnam form of tao (“I/me”)


chi

From Proto-Vietic *ciː (“what”). Cognate with gì (the form affected by lenition) and Muong Bi chi.

Mi mần chi rứa?

Cuộc tình đến rồi đi. Buồn làm chi nhung nhớ làm gì.

(Can we date this quote?), “Tình đến rồi đi [Love Comes and Goes]”, performed by Thu Thủy:

Love comes and goes. Why be sad? Why be tormented by it?

(Central Vietnam, literary elsewhere) what; whatever


va

Attested in the Dictionarium Annamiticum Lusitanum et Latinum (1651) as ua, va.
Compare Khmer វា (viə).

Người ấy trông chừng cũng đã nhiều tuổi, thấy tôi đến gần, vẫn nằm vắt chân chéo khoeo, kéo một hơi thẳng, không thở tị tí khói nào. Tôi biết ngay va là tay lão luyện.

1919, Phạm Duy Tốn, “Nước đời lắm nỗi”, in Tạp chí Nam Phong:

He seemed like a fairly old guy; as he saw me approaching, he kept lying still with his legs crossed, took a deep hit yet not letting out a whit of smoke. I knew right away that he's a veteran [smoker].

- Ông Sáng mới mua con Inova mới tinh.
- Va thì thiếu chi tiền.

2014, Cao Xuân Hải, “Đại từ nhân xưng trong tiếng Thanh Hóa”, in Ngôn ngữ & Đời sống, volume 227, number 9:

- Mr. Sáng has just bought a brand new Inova.
- Not surprising, he doesn't seem to run out of money.

(certain regions of Thanh Hoá, obsolete or literary in other dialects) he/him; she/her; they/them (singular third person pronoun)


bro

[ʔɓəː˨˩ zo˧˧]

[ʔɓəː˦˩ ʐow˧˧]

[ʔɓəː˨˩ ɹow˧˧]

các bro

bro ấy

Mùa dịch này làm mấy bài vui vẻ này hợp lý quá bro ơi.

2021 September 6, Koi Koi, “Bất ngờ bài 'nhạc Thái' lọt top trending cao nhưng hoá ra của ca sĩ Việt, nghe vui xả stress được khen ngợi hết lời! ["Thai" song unexpectedly shoots into the top trending list but turns out to be by Vietnamese singer; listen to relieve your stress; speechlessly recommend!]”, in Kênh 14, Hanoi: VCCorp, retrieved 2023-03-07:

This pandemic season makes these joyful songs so appropriate, bro.

Trước đấy, khi được hỏi về mối quan hệ với "vợ cũ" Lương Minh Trang, Vinh Râu không ngần ngại thừa nhận: "Chúng tôi làm tri kỷ và thường xưng hô bằng bro".

2022 August 5, Ngọc Nguyễn, “Lương Minh Trang và Vinh Râu thăng hạng visual, xưng hô thân thiết”, in Thể thao & Văn hóa, Hanoi: Vietnam News Agency, archived from the original on 2023-03-08:

Earlier, when asked about his relationship with his "ex" Lương Minh Trang, Vinh Râu admits, without hesitation: "We are confidants and often address each other as bro".

Giờ thì mau mau chuẩn bị lên đồ và set kèo với hội bạn để "quẩy" tung Hà Nội cùng Tóc Tiên, JustaTee, Huy DX và BNUTs thôi nào các bro ơi!

2022 December 21, Quang Vũ, “Tóc Tiên, JustaTee hẹn fan 'cháy' cùng lễ hội Noel siêu hoành tráng tại Hà Nội [Tóc Tiên, JustaTee promises fans they'll be "on fire" at a super large-scale Christmas festival in Hanoi]”, in Thể thao & Văn hóa, Hanoi: Vietnam News Agency, retrieved 2023-03-07:

Now hurry up and prepare to set a bet with your friends to "hang out" in Hanoi with Tóc Tiên, JustaTee, Huy DX and BNUTs, bro!

(slang, Vietnam) bro (used to address a person (presumably) around the same age, usually male)


bay

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-bay.wav

(informal) alternative form of bây (second-person plural)


moa

(obsolete, sometimes humorous, originally towards a French speaker) I; me


người

㝵 (CJK)
𠊚 (CJK)
𠊛 (CJK)
ngài (alternative)
人 (alternative)
ng̀ (alternative)
ng (alternative)

From Proto-Vietic *ŋaːj, from Proto-Mon-Khmer *[m]ŋaaj (“human being; person”). Cognate with Muong ngài, Bahnar bơngai (“people, human being”) and Pacoh ngai (“they; them; their; others”). Also from the same root is ngươi (“pupil”).

cog

Ngại ngùng người không nói ra, em chẳng thể nào hay biết.

(Can we date this quote?), “Vẫn tin mình có nhau [Still Think We've Got Each Other]”:

You are so shy you do not speak out, and I cannot know how you really feel.

Thôi chào em, anh đi. / Vậy thì người đi đi !

Alright, goodbye, I am leaving. / Then leave!

Matthew 1:18; 1926 Vietnamese translation by Phan Khôi et al.; 2021 English translation from the New Revised Standard Version
Vả, sự giáng sanh của Đức Chúa Jêsus Christ đã xảy ra như vầy: Khi Ma-ri, mẹ Ngài, đã hứa gả cho Giô-sép, song chưa ăn ở cùng nhau, thì người đã chịu thai bởi Đức Thánh Linh.
Now the birth of Jesus the Messiah took place in this way. When his mother Mary had been engaged to Joseph, but before they lived together, she was found to be pregnant from the Holy Spirit.

Chồng con đang ở đây, ngay tại nhà này, mà con lại không tin, nói rằng người sẽ không bao giờ về nữa !

1983, Homer, translated by Phan Thị Miến, Ô-đi-xê [w:Odyssey]:

Your husband is here, in this house, yet you do not believe it and say he would never return!


gì

head

之, 咦, 夷, 芇, 𱍻

gì • (之, 咦, 夷, 芇, 𱍻)

vi-pronoun

之, 咦, 夷, 芇, 𱍻

gì • (之, 咦, 夷, 芇, 𱍻)

之 (CJK)
咦 (CJK)
夷 (CJK)
芇 (CJK)
𱍻 (CJK)
chi (alternative)
giề (alternative)
z (alternative)
j (alternative)

Cognate with Muong chi.
See chi, the form without lenition and the form for the interrogative "what" in the Central dialects (both the North Central dialects from Nghệ An to Huế, and the South Central dialects of Đà Nẵng-Quảng Nam-Quảng Ngãi). Further south, the Southern dialects keep native chi with the meaning "what for" and in compounds, but borrowed gì from the Northern dialects for the general "what". In the Dictionarium Anamitico-Latinum (1838), a dictionary based on the Southern dialects, the entry for chi is much more extensive than for gì, likely indicating that in the late 18th-early 19th century, chi was still the main word for "what" in the Southern dialects.

(Northern Vietnam, Southern Vietnam) what; whatever

(Northern Vietnam, Southern Vietnam) anything


già

From Proto-Vietic *k-raː, from Proto-Mon-Khmer *kraʔ ~ *(k)rah. Cognate with Muong khà, Tho [Cuối Chăm] kʰraː¹, Bahnar kră.
Attested as Northern Middle Vietnamese già in the Dictionarium Annamiticum Lusitanum et Latinum (1651), a dictionary based chiefly on the Northern dialects. The modern North Central form descended from an unattested Middle Vietnamese form, which derived from an unattested non-Northern Old Vietnamese form.
The standard written Vietnamese form is irregular (the expected form would be **sa), while the North Central form shows the shift from *k-r to *k-l observable in several other instances: compare sâu and trâu (“caterpillar”), sừng and trừng (“horn”). See giòi (“maggot”), giữa (“middle”) for other instances of mainstream Vietnamese ‹gi› from initial *k-r.

Cám ơn già.

(literary or dialectal) Used to indicate one's contact with a village or tribe elder or the elderly

(now rare) Used to refer to the elder sister of one's mother


a

(slang, Internet, text messaging) abbreviation of anh


Ta

“Này các đệ tử, là bậc đạo sư, những gì Ta làm là vì từ mẫn, mưu cầu hạnh phúc cho các đệ tử. Này các đệ tử, đây là gốc cây, đây nơi an tĩnh, hãy thực tập thiền, chớ có phóng dật, để không nuối tiếc. Đây lời Ta dạy, hãy gắng thực hành”.

2014, Thích Nhật Từ, “Kinh tiểu sử Đức Phật [A Biography of the Buddha]”, in Kinh Phật cho người tại gia [A Scriptural Collection for Non-committal Buddhists]:

“My disciples, whatever I do as a teacher is for your own good and happiness. My disciples, at the foot of this tree, you shall be meditating, not idling, so you will not have regrets. Heed My words and practice.”

(Buddhism) alternative letter-case form of ta; I/me, the Buddha


ACE

[ʔajŋ̟˧˧ t͡ɕi˧˨ʔ ʔɛm˧˧]

[ʔɛɲ˧˧ t͡ɕɪj˨˩ʔ ʔɛm˧˧]

[ʔan˧˧ cɪj˨˩˨ ʔɛm˧˧]


ae

(slang, Internet, text messaging) initialism of anh em


cha

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-cha.wav


út

head

út • (崴, 𠃝, 𧰦, 𠃷)

vi-pronoun

út • (崴, 𠃝, 𧰦, 𠃷)

From Proto-Vietic *ʔuːc.
Compare Chong [Ban Thung Saphan] ʔuːˀc ("few, little").

(Southern Vietnam, familiar) you, my youngest sibling

(Southern Vietnam, familiar) you, my youngest uncle or aunt

(Southern Vietnam, familiar) he/him/she/her, my youngest uncle or aunt


nao

nơi nao


toa

(obsolete, sometimes humorous, originally towards a French speaker) you


tui

(colloquial, sometimes humorous, especially used among close friends along with ông or bà) Central Vietnam and Southern Vietnam form of tôi


bà

Sino-Vietnamese word from 婆 (“grandmother”). In Chinese and Japanese, the same character actually corresponds to 爺 /爷 (yé, “grandfather”), as opposed to 翁 (“old man”) which yields Vietnamese ông.

vi-etym-sino

Bà chỉ tôi chỗ này với.

(narratology) she/her, an admirable/lovable old/deceased woman


bé

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-bé.wav

Derived from Old Chinese 庳 (*beʔ) (SV: ti, tì).


tôi

Related to Proto-Katuic *sool (“slave”) (whence Pacoh xoul (“slave”)). Cognate with Muong thôl (a humble first-person pronoun). See also Central-Southern form tui.
“Slave; servant” > “I”.
The development of first-person pronoun from humble nouns such as “slave; servant” is a pan-Sprachbund phenomenon in the Southeast and East Asian region. Per Nguyen (2000), the pronominal use of this word was not attested in poems by Nguyễn Trãi and Nguyễn Bỉnh Khiêm in the 15ᵗʰ–16ᵗʰ centuries, and was postulated to have appeared at the end of the 16ᵗʰ or the beginning of the 17ᵗʰ century. Its introduction as a humble first-person pronoun posed as a disturbance to the preexisting tao–mày system: it resulted in an asymmetry with an empty second-person addressee slot corresponding to the humble tôi (see the table below), and led to the use of an appropriate noun, usually a kinship term or status term, to respectfully address the other party, precipitating the now-widespread use of kinship terms as personal pronouns in Vietnamese.
:
For similar grammaticalizations of pronouns, compare tớ, and in other languages, compare:
: Japanese 僕 (boku), Mandarin 奴 (nú), Khmer ខ្ញុំ (khñom), Thai ข้า (kâa), Lao ຂ້ອຍ (khǭi), Burmese ကျွန်မ (kywanma.), Malay hamba.

cog

Không dám. Tôi sao sánh bằng chú được.

(Northern Vietnam, informal, typically men's speech) I/me (used by someone with status equal or higher than his or her conversational partner, but doesn't want to sound too intimate to them)

Bà ơi, cho tôi xin tờ giấy.

Cái bà này lạ ! Làm sao tôi biết được !

Aren't you a funny one? How the hell should I know?

(Northern Vietnam, informal, familiar) I/me (used when talking to one's friends)

bạn và tôi

Ý tôi không phải “phương Đông – phương Tây” là cách phân chia văn hoá vô tác dụng.

2012, Joe Ruelle, Ngược chiều vun vút [Whooshing toward the Other Way], page 234:

I do not mean that the “Eastern – Western” categorization of cultures is invalid.

(formal in all dialects) I/me (used in formal contexts, regardless of the difference in status between the speakers)

Tôi yêu em âm thầm, không hi vọng,
Lúc rụt rè, khi hậm hực lòng ghen,
Tôi yêu em, yêu chân thành, đằm thắm,
Cầu em được người tình như tôi đã yêu em.

1829, Alexander Pushkin, translated by Hoàng Thúy Toàn, Tôi yêu em [I Loved You], translation of Я вас любил, published 1999:

I loved you, without words, without hope,
Sometimes I felt shy, sometimes I felt tortured with jealousy,
I loved you, truly and deeply,
I pray you'll find someone who loves you as much as I ever did.

Và bằng phép màu một tiếng
Tôi bắt đầu lại cuộc đời
Tôi sinh ra để biết tên em
Để gọi tên em
TỰ DO.

1942, Paul Éluard, translated by Phùng Văn Tửu, Tự do [Liberty], translation of Liberté:

And by the power of one word
I start my life over
I was born to know you
To say your name
Liberty.

Nếu tôi không tìm thấy, cuộc đời này nhỏ nhoi vắng em thật vô nghĩa.
Sẽ như trăng kia, một mình tìm tình yêu bay suốt đêm thâu !
Nếu tôi không tìm thấy, nguyện cầu được tìm trong giấc mơ vòng tay ai.
Chính em, em ơi ! Tìm gì vì tình yêu của em chân thành !

2005, Lương Bằng Quang, “Chính em [It's You]”:

If I can't find you, this puny life without you would be completely meaningless.
Like the moon above, looking for love by itself all night long!
If I can't find you, I wish to be found in a certain someone's arms in a dream.
It's you, my love! I'm looking for something all for your true love!

(literary, endearing, men's speech) I/me (used by a man to a woman he loves)


chàng

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 郎 (“young person”, SV: lang). The same development of the initial can also be seen with chạp and possibly also chuồng (if the latter were indeed an early Chinese loan according to Alves, 2018).

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">lang</i>

vi-etym-sino

俍众妾胋陳濁

c. 1800, Hồ Xuân Hương, Đánh cờ [A Game of Xiangqi]:

(archaic, now literary, chiefly fiction, women's speech, endearing) you (referring to beloved man)

(narratology, literary, endearing) he/him, that admirable or lovable young man

(literary, usually humorous, endearing) he/him, my male romantic partner


chú

I/me, a man who's presumably slightly younger than your parents

you, a man who's presumably slightly younger than my parents

(sometimes humorous and condescending) you, a fella who's either slightly younger, or less experienced than me

(narratology, literary, endearing) he/him, that young fellow

(narratology, literary, endearing) he/him, that anthropomorphic male animal

(narratology, literary, endearing) short for chú bé (“he/him, that little boy”)


nàng

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 娘 (“lady”, SV: nương). Doublet of nường.
Compare Northern Thai ᨶᩣ᩠ᨦ, Lao ນາງ (nāng), Lü ᦓᦱᧂ (naang), Tai Dam ꪙꪱꪉ, Shan ၼၢင်း (náang), Tai Nüa ᥘᥣᥒᥰ (läang) or ᥢᥣᥒᥰ (näang), Aiton ꩫင် (naṅ), Ahom 𑜃𑜂𑜫 (naṅ), Thai นาง (naang), all from Proto-Tai *naːŋᴬ (“lady”).

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">nương</i>

vi-etym-sino

Người trở về chỗ cũ, ngồi đối diện với Pê-nê-lốp, trên chiếc ghế bành ban nãy, rồi nói với nàng :
— Khốn khổ ! Hẳn là các vị thần trên núi Ô-lem-pơ đã ban cho nàng một trái tim sắt đá hơn ai hết trong đám đàn bà yếu đuối,[…]

1983, Homer, translated by Phan Thị Miến, Ô-đi-xê [The Odyssey]:

He returned to his seat, facing Penelope, on that bench, and told her:
— For goodness’ sake! The Olympians must have granted you the hardest heart among the frail women, […]

(now literary or humorous) pronoun used to refer to a beloved or admirable woman


cháu

From Proto-Vietic *cuːʔ, from Proto-Austroasiatic *cuʔ (“grandchild”). Cognate with Muong [Bi] chảu (“son-in-law”), Khmer ចៅ (caw), Bahnar sŏu/sâu, Pacoh achau, Khasi 'siew.
Attested as cháu in the Dictionarium Annamiticum Lusitanum et Latinum (1651).

(chiefly Northern Vietnam) I/me, your nephew, niece or grandchild

(Northern Vietnam) I/me, someone who's not your child and who's a lot younger than you

(chiefly Northern Vietnam) you, my nephew, niece or grandchild

(Northern Vietnam) you, someone who's not my child and who's a lot younger than me

he/him/she/her, the child under my guardianship (my child or grandchild) who we're talking about


gã

head

𱒭, 𡥚, 妸, 𪟡, 𤯱

gã • (𱒭, 𡥚, 妸, 𪟡, 𤯱)

vi-pronoun

𱒭, 𡥚, 妸, 𪟡, 𤯱

gã • (𱒭, 𡥚, 妸, 𪟡, 𤯱)


nó

Probably originally a variant of nọ (“that yonder”).
For semantic relationship, compare French il, Spanish él (and other reflexes of Latin ille), Macedonian тој (toj), Japanese 彼 (kare), Turkish o.

Thằng Tèo đi đâu rồi?
Chắc nó đi chơi với gái rồi.
Con Mực đi đâu rồi?
Chắc nó cũng đi kiếm gái luôn.
Thế còn con Tũn?
Nó thì tao chịu.

Where's Tèo (a boy)?
He's probably going out with girls.
Where's Blacky (a dog)?
He's probably looking for bitches, too.
What about Tũn (a girl)?
Dunno about her.

(impolite, colloquial) he; him; she; her

(literary, fiction, narratology, disrespectful or familiar) he; him; she; her (used by the author when talking about a young person (especially the protagonist) or a non-human animal)

Ý tôi không phải “phương Đông – phương Tây” là cách phân chia văn hoá vô tác dụng. Bản thân tôi hay nói “người Tây” thích thế nọ, muốn thế kia – đặc biệt khi so sánh với người Việt. Mặc dù không chính xác lắm nhưng cách đó tiết kiệm thời gian cho người viết lẫn người đọc. Nó súc tích, gòn gọn, đẹp mắt, lôgíc.
Nhưng cũng hơi thiếu.

I do not mean that the “Eastern – Western” categorization of cultures is invalid. I often find myself saying “Westerners” like this, want that – especially when comparing with Vietnamese people. Albeit not very accurate, that way [of categorization] doesn’t take much of the writers and the readers’ time [to describe and to understand]. It’s concise, succinct, sightly, logical.
But also a little inadequate.

Cái ghế này nó gãy rồi.

(colloquial) it, used to refer to inanimate objects when accompanied by topic-comment structure


閣下

chữ Hán form of các hạ (“(Chinese fiction, honorific) you”)


ảnh

Word formation with distal denotation by adding hỏi tone to the root anh in Southern Vietnamese and some topolects of Thanh Hoá.

vi-etym-hoi

(colloquial, Southern Vietnam, certain regions of Thanh Hoá) he; him (man of equal or slightly greater social status)


khi

Cognate with Muong Bi khây.
Often compared to Chinese 期 (MC gi), however, there is a register mismatch.


mk

(slang, Internet, text messaging) abbreviation of mình


chỉ

Word formation with distal denotation by adding hỏi tone to the root chị in Southern Vietnamese and some topolects of Thanh Hoá.

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-chỉ.wav


bố

From Late Proto-Vietic *poːʔ (“father”), related to Chinese 父 (MC pjuX|bjuX) (SV: phụ), likely through a Tai language. Compare Proto-Tai *boːᴮ, whence Thai พ่อ (pɔ̂ɔ). Ultimately a nursery word.

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-bố.wav

(Northern Vietnam) he/him, your/my father

(Northern Vietnam, ironic) you, a male who I'm thinking is being stupid


nhỏ

(Southern Vietnam, familiar) she/her, that girl


cổ

Word formation with distal denotation by adding hỏi tone to the root cô in Southern Vietnamese and some topolects of Thanh Hoá.

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-cổ.wav

(colloquial, Southern Vietnam, certain regions of Thanh Hoá) she/her, that young adult woman


anh

英 (CJK)
eng (alternative)
en (alternative)

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-anh.wav

Inherited from Proto-Vietic *ʔɛːŋ (“elder brother”).
According to Phan Kế Bính's Việt Nam phong tục (1915), apparently the practice of calling each other anh-em for those in relationship originated from the South Central province of Quảng Nam:
1915, Phan Kế Bính, Việt Nam phong tục [Vietnamese customs]:
— Vợ chồng con nhà sang trọng, gọi nhau bằng cậu mợ, thầy thông thầy phán thì gọi nhau bằng thầy cô, nhà thường thì gọi nhau bằng anh chị. Có con rồi thì gọi nhau bằng thầy em đẻ em, nhà thô tục thì gọi nhau là bố cu mẹ đĩ, có người thì gọi bố nó mẹ nó, có người cả hai vợ chồng gọi lẫn nhau là nhà ta. Ở Quảng-Nam thì vợ gọi chồng là anh, chồng gọi vợ là em. Ở Nghệ Tĩnh vợ chồng gọi là gấy nhông.
Spouses from wealthy families tend to call each other cậu and mợ; those employed by the government prefer thầy and cô; while in an average household, they call each other anh and chị. Couples with children call each other thầy em [father of the little one] and đẻ em [mother of the little one], while those from low-born families use bố cu and mẹ đĩ; there are also those who say bố nó and mẹ nó and those who both call each other nhà ta. In Quảng Nam, a housewife would call her husband anh and a husband would call his wife em. In Nghệ Tĩnh, "husband and wife" is called gấy nhông.

quote-book

Việt Nam phong tục

I/me, a male who's (presumably) slightly older than you, or still young enough relative to you to be your older brother

I/me, your male cousin who's descended from an ancestor who is/was an older sibling to yours or your spouse's

Coordinate term: em

Coordinate term: em

you, a male who's (presumably) slightly older than me

- Tại sao con phải gọi Tuấn bằng anh ? Nó kém con những mười tuổi !
- Phong tục Việt Nam là vậy. Mẹ nó là chị của mẹ, nên nó là anh của con.

- Why the heck do I have to call him "big bro"? He's ten years younger than I am!
- That's how kinship works in Vietnam. His mother's my big sis, that's why he's your "big bro".

- Ông ấy già vậy mà bố phải gọi bằng anh à ?
- Ông cố của bố là em của ông cố của ông ấy. Mà con phải gọi ông ấy là bác mới đúng.

- He looks so old. Why do you call him "big bro"?
- My great-grandfather was younger brother to his. By the way, you're supposed to call him your "big uncle".

Thuý gọi mình bằng anh, nhưng Thuý lớn tuổi hơn mình nhiều nên mình ngại gọi Thuý bằng em.

I'm supposed to be Thuý's "big bro", but I can't bring myself to call her "little sibling" because she's way older than me.

- Sao anh lại gọi chú ấy bằng "anh" ? Chú ấy dù lớn tuổi hơn như vẫn là em họ của em.
- Anh quen anh ấy từ trước khi anh gặp em. Anh muốn tôn trọng cái có trước.

- Why did you call him "big brother" ? He's still my "younger sibling" despite his seniority.
- I knew him way before I met you. I wanted to respect what came first.

you, my male cousin who's descended from an ancestor who is/was an older sibling to mine or my spouse's

Coordinate term: em

Coordinate term: tôi

(humorous or ironic) you, Mr. or young man

Anh (chị) hãy phân tích đoạn văn sau:

(education) you, the high schoolboy reading this textbook


ông

→ Khmer: អុង (ʼong)

Sino-Vietnamese word from 翁 (“old man”). In Japanese, the same character corresponds to 嫗 (“old woman”). The character for bà (which corresponds to ông in Vietnamese), 婆 (pó, “grandmother”), actually corresponds to 爺 /爷 (yé, “grandfather”) in Chinese and Japanese.

ôông (alternative)
ôn (alternative)
ô (alternative)

Ông nghĩ sao vậy !?

(narratology) he/him, an admirable/lovable old or deceased man


chúng ta

[t͡ɕʊwŋ͡m˧˦ taː˧˧]

[t͡ɕʊwŋ͡m˦˧˥ taː˧˧]

[cʊwŋ͡m˦˥ taː˧˧]

chúng (pluralising particle) + ta (“I; me”).

compound

Tháng sau chúng ta kết hôn.
Không phải "chúng ta". "Chúng tôi" mới đúng.

We'll get married next month.
Not "we" as in "you and me", it's "we" as in "him and me".

(regular usage in Northern Vietnam, formal in other dialects) we/us (inclusive); compare chúng tôi (exclusive, not including the listener)

Chúng ta có hiểu không ạ?

(Northern Vietnam, colloquial) you guys; y'all


chúng tôi

[t͡ɕʊwŋ͡m˧˦ toj˧˧]

[t͡ɕʊwŋ͡m˦˧˥ toj˧˧]

chúng (pluralising particle) + tôi (“I; me”).

(regular usage in Northern Vietnam, formal in other dialects) we/us (exclusive); compare chúng ta (inclusive, including the listener)


chanh

(neologism) a non-binary pronoun meant to act in the place of chị and anh.


bác

From Late Proto-Vietic *paːk (“uncle, father/mother's older brother”), from Middle Chinese 伯 (MC paek, “uncle”) (SV: bá).

inh

you, someone who's presumably slightly older than one of my parents

he/him/she/her, someone who's presumably slightly older than one of my parents

(familiar) you, someone who's slightly older than me


chị

→ Khmer: ចែ (cae)

From Proto-Vietic *ɟiːʔ, from Old Chinese 姊 (OC *[ts][i]jʔ) (B-S) (SV: tỉ). The voicing dissimilarity of the onset is unexplained.

Lớn rồi mà chị chẳng tin
Chị vẫn coi em như ngày còn bé
Em đã lớn vượt xa điều chị nghĩ
Khổ hơn nhiều cái khổ chị lo
Vui hơn nhiều cái vui chị cho
Trên đường đi bước thành bước bại

(Can we date this quote?), Xuân Quỳnh, Chị [My Sister]:

I'm all grown-up and you still don't trust me
You keep treating me like I were still your baby sister
I've grown way out of what you thought of me
I'm struggling way more than you could help me with
I'm way happier than you could ever make me
On my path in life, when I succeed as well as when I fail

I/me, your female cousin who's descended from an ancestor who is/was an older sibling to yours or your spouse's

you, my female cousin who's descended from an ancestor who is/was an older sibling to mine or my spouse's

(familiar) I/me, a female who's (presumably) slightly older than you

(familiar) you, a female who's (presumably) slightly older than me

Trọng Thuỷ gây nên sự sụp đổ cơ đồ Âu Lạc và cái chết của Mị Châu. Vậy anh (chị) hiểu như thế nào về hình ảnh “ngọc trai – giếng nước” ?

Trọng Thuỷ caused the downfall of Âu Lạc and Mị Châu's death. So, what do you think about the imagery of the pearls and the well?

(education) you, the high schoolgirl reading this textbook

(literary) she/her, that admirable/lovable young-adult woman


ả

head

ả • (妸, 婭, 阿)

vi-noun

ả • (妸, 婭, 阿)

(familiar or endearing in Central Vietnam, derogatory in other dialects) she/her


đây

head

đây • (低, 底)

vi-pronoun

đây • (低, 底)

Tôi là ai? Đây là đâu!?

Mày ở đâu ?
Đây, bên tay trái mày nè !

Đây là phòng ngủ.

cách đây vài năm

Đây không rảnh nhé!

I, me (having a familiar, or condescending, rude tone)


mẹ

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-mẹ.wav

From Proto-Vietic *meːʔ ~ *mɛːʔ, from Proto-Austroasiatic *meʔ (“mother”). Cognate with Bahnar mĕ, Khmer ម៉ែ (mae), Mon မိ (mìˀ), Khasi mei. Ultimately a nursery word, compare Old Chinese 母 (*mɯʔ) and Proto-Tai *meːᴮ (whence Thai แม่ (mɛ̂ɛ)). Doublet of mái.

(ironic) you, a female who I think is being stupid


bạn

Chào bạn. Bạn là sinh viên năm thứ mấy ạ?

Đó là tôi. Chắc bạn muốn biết làm sao mà tôi lại rơi vào tình huống này.

That is me. You might be wondering how I ended up in this situation.

Bạn và tôi, chúng ta hãy cùng chung tay bảo vệ ngôi nhà xanh này.

You and me, let's protect this green home of ours together.

Bạn vừa thích tin nhắn từ lolly70.

you, an unspecified person who is reading this book, viewing or listening to this broadcast, using this product, etc., regardless of your age or gender; compare ông (“you, a middle-aged or older man”), bà (“you, a middle-aged or older woman”), anh (“you, a reasonably young man”) and chị (“you, a reasonably young woman”)

Bạn cho mình hỏi Quận 1 đi đường nào.

Could you show me the way to District 1?

(especially Southern Vietnam) you, a peer of mine


cụ

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 故 (SV: cố). Doublet of cố.

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">cố</i>

vi-etym-sino

you, Sir, Madam, Mr, Mrs (when addressing a very old person)


mình

head

命, 𠇮, 𠵴, 𨉓, 𨉟

vi-pronoun

命, 𠇮, 𠵴, 𨉓, 𨉟

Attested as mềnh, mình, in the Dictionarium Annamiticum Lusitanum et Latinum (1651).
The form mềnh appears to be more conservative and was widely used in the Northern dialects, while the now common form mình seems to be originally Central-Southern. In Dictionarium Annamiticum Lusitanum et Latinum (1651), a dictionary based chiefly on the Northern dialects, mềnh was the much more common form. In Dictionarium Anamitico-Latinum (1838), a dictionary based chiefly on the Southern dialects, the form mềnh has no entry, while mình is abundantly attested. The Muong Bi cognate miềnh also points to mềnh as being the more conservative form (cf. Vietnamese đến vs. Muong Bi tiểnh, Vietnamese ếch vs. Muong Bi iếch, etc.)
Compare bệnh vs. bịnh, nghênh vs. nghinh, lệnh vs. lịnh.
For the semantic relationship, compare:
* Chinese 身 (shēn, “body > oneself”) as well as Japanese 胴 (dō, “torso”), which came to mean "oneself" in Kyūshū.
* Chinese 身 (shēn, “body > I, me”).

Nó cứ tự trách mình mãi.

She keeps blaming herself ~ He keeps blaming himself.

Biết mình biết người, trăm trận trăm thắng.

So long as you know yourself and your enemy fully well, you'll keep winning.

Knowing yourself and knowing others, you'll win all one hundred battles.

Hillel the Elder, quoted in Pirqē Aḇoṯ 1:14 (original in Hebrew); English translation by Joshua Kulp
Mình không vì mình, thì ai vì mình? Mình vì [mình] mình, thì mình là gì? Không lúc này, thì lúc nào?
If I am not for myself, who is for me? But if I am for my own self [only], what am I? And if not now, when?

擬命命吏𢧚傷餒命

18th century, Nguyễn Gia Thiều (阮嘉韶) (1741-1798), Cung oán ngâm khúc (宮怨吟曲), Phú Văn đường tàng (富文堂藏), printed in 1866 edition:

Thinking about myself, I became even more distressed about my situation.

Nghĩ mình, mình lại nên thương nỗi mình.

Ông hỏi chị nọ đi đâu, chị khóc như mưa bấc, "Tôi cũng không biết mình đi đâu".

2005, Nguyễn Ngọc Tư, “Cái nhìn khắc khoải”, in Cánh đồng bất tận, NXB Trẻ:

He asked here where she was going; she cried softly, "I don't know where I'm going either."

oneself (used especially to substitute whatever preceding pronoun or kinship term to avoid repetition)

Nhật kí thân yêu, hôm nay mình...

Hillel the Elder, quoted in Pirqē Aḇoṯ 1:14 (original in Hebrew); English translation by Joshua Kulp
Mình không vì mình, thì ai vì minh? Mình vì [mình] mình, thì mình là gì? Không lúc này, thì lúc nào?
If I am not for myself, who is for me? But if I am for my own self [only], what am I? And if not now, when?

擬命命吏𢧚傷餒命

lớp mình

Hay mình đi công viên đi!

Chồng: Mình ơi, anh yêu mình.
Vợ: Mình ơi, em cũng yêu mình.

Husband: Dear, I love you.
Wife: Dear, I love you too.

Ta với mình, mình với ta
Lòng ta sau trước mặn mà đinh ninh
Mình đi, mình lại nhớ mình
Nguồn bao nhiêu nước nghĩa tình bấy nhiêu

1954, Tố Hữu, “Việt Bắc”, in (Please provide the book title or journal name):

You and me, my dear, we are one together
My heart always remains devoted to you
As I'm leaving, I can't stop missing you, a part of me
Our affection is as abundant as streaming water

(Northern Vietnam, endearing) you (used for one's spouse)

Mình muốn dùng gì ạ?

Nếu vậy thì mình có thể chọn gói chi phí thấp ạ.

If so, you can choose the low-priced option.

(formal, polite, usually in business settings) you


cô

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-cô.wav

I/me, a woman who's (presumably) slightly younger than either of your parents

you, a woman who's (presumably) slightly younger than either of my parents

(familiar) you, a female who's (presumably) slightly younger than me

(honorific) you, my young mistress, my old master's daughter

(formal, chiefly in fiction or translation) you, a young adult woman

(unfriendly) you, my wife with whom I'm not happy

(humorous or ironic) you, Missy or young lady

(literary) she/her, that young adult woman


cô

you, my or my child's female teacher who's (presumably) as old as or younger than me

you, my child's female teacher who's (presumably) slightly older than me


cô

Sino-Vietnamese word from 孤 (“lonesome”).

vi-etym-sino

14th century, Luo Guanzhong Romance of the Three Kingdoms, Ch. 78; 1909 Vietnamese translation by Phan Kế Bính
Hán Trung vương nói: - Cô kết nghĩa với Quan, Trương hai em ở vườn đào, thề cùng sống thác với nhau. Nay Vân Trường chẳng may bị hại, cô sao hưởng phú quý một mình được!

The King of Hanzhong said: - I swore an oath of fraternal rectitude with my two younger oath-brothers Guan, Zhang in the peach garden, pledging to live and die together. Now [Guan] Yunzhang unfortunately has been maliciously murdered, how can I enjoy riches by myself?


mày

head

眉, 迈, 𱚧, 𠋥, 𡮠

vi-pronoun

眉, 迈, 𱚧, 𠋥, 𡮠

眉 (CJK)
迈 (CJK)
𱚧 (CJK)
𠋥 (CJK)
𡮠 (CJK)
mi (alternative)
mầy (alternative)
m (alternative)

From Proto-Vietic *miː, from Proto-Austroasiatic *miːʔ. Cognate with Koho mi (“you”), Pacoh may (“you”), Khasi me (“you”), Mang miː², Central Nicobarese me (“you”).

(Northern Vietnam, Southern Vietnam, in the singular, impolite, familiar, disrespectful or hostile) you


Anh

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-Anh.wav

(literary, endearing) alternative letter-case form of anh; he/him, the young Ho Chi Minh


tê

Tui muốn cái tê.

nơi nào. 2 Can be used on its own

where; no longer completely true in the modern language

where; this much; where *C is nonspecific consonant

đâu. 3 From earlier *C-raːw. 4 Placed before the head: bây nhiêu ()

bao nhiêu. 5 Placed after the head: nhanh vầy ()

these demonstratives might have been used to assert that something is visible and

or verifiable. They have been bleached quite thoroughly and currently are usually used like other distal demonstratives. The biggest trace of their evidentiality might be in their usage as final particles

còn những ba cái cầu nữa cơ mà! ()

From there to Hanoi, there're still three more bridges to cross!


trò

head

路, 󱙞, 󱼒, 徒, 𠻀

vi-pronoun

路, 󱙞, 󱼒, 徒, 𠻀

Unfortunately, something about their guilty faces caught Snape's eye. He limped over. He hadn’t seen the fire, but he seemed to be looking for a reason to tell them off anyway. “What’s that you’ve got there, Potter?”

1997, J. K. Rowling, chapter 11, in Harry Potter and the Philosopher's Stone; Vietnamese translation from chapter 11, in Lý Lan, transl., Harry Potter và Hòn đá Phù thủy, Nhà Xuất Bản Trẻ, 2006:

(dated) you (used by a teacher when talking to a student in their class)


chả

Word formation with distal denotation by adding hỏi tone to the root cha (“dude”) in Southern Vietnamese and some topolects of Thanh Hoá.

vi-etym-hoi

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-chả.wav

(Southern Vietnam, informal) he/him, that dude


thị

(literary or formal, derogatory) she/her (used for a female whom the speaker holds in low regard)

(literary, derogatory) you (used towards a female whom the speaker holds in contempt)


họ

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-họ.wav

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 戶 (“family”, SV: hộ). Doublet of cửa and hộ.

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">hộ</i>

vi-etym-sino

(regular usage in Northern Vietnam, formal in other dialects) they/them (used in formal situations or towards people whom the speaker feels neutral about)


bây

From Proto-Mon-Khmer *piʔ; cognate with Khasi phi, Pacoh ipe, Central Nicobarese [Nancowry] ifē and possibly Mon ဗှ်ေ.

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-bây.wav


muội

(Chinese fiction) I; you (refers to the female junior among the speakers)


thần

(historical, to royalty) I/me (used by a mandarin/officer towards the monarch)


ấy

Diachronically, this is probably a Northern Vietnamese innovation occured some time between the stages of Proto-Vietnamese and attested Northern Old Vietnamese. It is amply attested in the oldest Nôm texts (which are all in Northern Old Vietnamese or its offshoot(s)), yet has no cognate in the Muong lects, and usage of this morpheme by Central and Southern speakers clearly indicates borrowing. It also does not neatly fit into Proto-Vietnamese demonstrative paradigm with its zero-initial.
Development of distal demonstratives in Vietnamese
The situation can probably be hypothesized as

(Northern Vietnam, humorous) you, my buddy/gal


本身

chữ Hán form of bản thân (“self; oneself”)


anh ấy

[ʔajŋ̟˧˧ ʔəj˧˦]

[ʔɛɲ˧˧ ʔəj˨˩˦]

[ʔan˧˧ ʔəj˦˥]

(Northern Vietnam) he (man of equal or slightly greater social status)

ông ấy

man of significantly greater social status


ông ấy

[ʔəwŋ͡m˧˧ ʔəj˧˦]

[ʔəwŋ͡m˧˧ ʔəj˨˩˦]

[ʔəwŋ͡m˧˧ ʔəj˦˥]

(Northern Vietnam) he (older or respected man)

anh ấy

man of equal or slightly greater social status


chị ấy

[t͡ɕi˧˨ʔ ʔəj˧˦]

[t͡ɕɪj˨˩ʔ ʔəj˨˩˦]

[cɪj˨˩˨ ʔəj˦˥]

(Northern Vietnam) she (who is somewhat older than the speaker)


cô ấy

[ko˧˧ ʔəj˧˦]

[kow˧˧ ʔəj˨˩˦]

[kow˧˧ ʔəj˦˥]

(Northern Vietnam) she (towards a young girl or woman)


bà ấy

[ʔɓaː˨˩ ʔəj˧˦]

[ʔɓaː˦˩ ʔəj˨˩˦]

[ʔɓaː˨˩ ʔəj˦˥]

(Northern Vietnam) she (woman of higher social status, e.g., older)


thầy

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 師 (SV: sư). Doublet of sư. Feudal Han or Nom teachers were generally male, hence the strictly modern use for male teachers.
The written form thày used to be common in the Northern dialects, now mostly eradicated in writing, although the pronunciation itself likely still remains in less mainstream Northern dialects.

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">sư</i>

vi-etym-sino

he/him, that male teacher we're talking about

(dialectal, Northern Vietnam) I/me, your father

(dialectal, Northern Vietnam) you, my father

(dialectal, Northern Vietnam) he/him, your/my father


huynh

(period Chinese fiction, faux archaism) I; you (refers to the male senior among the speakers)

period Chinese fiction; faux archaism; period Chinese fiction; faux archaism

(period Chinese fiction, faux archaism) you (used when speaking to a young man on equal footing)


tớ

head

tớ • (四, 伵, 佐)

vi-pronoun

tớ • (四, 伵, 佐)

Originally a noun meaning "servant".
For the semantic development, see also tôi.

(familiar, friendly, chiefly Northern Vietnam) I; me


hắn

罕 (CJK)
漢 (CJK)
釁 (CJK)
hấn (alternative)

From Proto-Vietic *hanʔ, from Proto-Austroasiatic *ʔan. Cognate with Car Nicobarese an (“he, she, it”), Pacoh án (“relative pronoun, that, which”).
Insertion of initial *h in Vietic can also be seen in *tŋ-ʔaːm (“jaw”) (> Vietnamese hàm, Late Vietic), *huːɲ (“to kiss”) (> Vietnamese hôn), *heːt (“finished”) (> Vietnamese hết), *haːr (“two”) (> Vietnamese hai), *hɔːŋʔ (“river, brook”), *haːŋʔ (“to open (mouth)”).

cog

Đi kêu hắn về cho tau!

Tụi hắn cứ đánh chắc hoài!

Those idiots keep fighting again and again!

(archaic as a neutral pronoun in Northern and Southern dialects, familiar or informal in Central Vietnam) he/him; she/her

(derogatory in Northern and Southern dialects) he/him

(informal, endearing) he/him, my boyfriend

(informal, endearing) he/him, your boyfriend


cả nhà

[kaː˧˩ ɲaː˨˩]

[kaː˧˨ ɲaː˦˩]

[kaː˨˩˦ ɲaː˨˩]

cả (“the whole/entire”) + nhà (“family”). Compare Chinese 大家.

com

Cả nhà ơi, hôm nay có họp về quy chế lương mới nhé !

Guys, there's a meeting on the new payroll policy today!

Mình gửi file cho cả nhà xem nè.

Check out this file I've just sent, guys!

(informal, endearing) you guys, all the people in my circle


chúng

[t͡ɕʊwŋ͡m˧˦]

[t͡ɕʊwŋ͡m˦˧˥]

Chúng xả súng hại chết 3 người.

Chúng tàn sát dân ta, bắt dân ta làm nô lệ.

They slaughtered our people, they made us into their slaves.

they/them (used for people whom one holds in low regard)


chúng tao

[t͡ɕʊwŋ͡m˧˦ taːw˧˧]

[t͡ɕʊwŋ͡m˦˧˥ taːw˧˧]

[cʊwŋ͡m˦˥ taːw˧˧]

chúng (pluralising particle) + tao (“I; me”).


chúng mình

[t͡ɕʊwŋ͡m˧˦ mïŋ˨˩]

[t͡ɕʊwŋ͡m˦˧˥ mɨn˦˩]

[cʊwŋ͡m˦˥ mɨn˨˩]

chúng (pluralising particle) + mình (“I; me; we”).

(familiar, respectful) we/us (inclusive)


chúng mày

[t͡ɕʊwŋ͡m˧˦ maj˨˩]

[t͡ɕʊwŋ͡m˦˧˥ maj˦˩]


chúng nó

[t͡ɕʊwŋ͡m˧˦ nɔ˧˦]

[t͡ɕʊwŋ͡m˦˧˥ nɔ˨˩˦]

[cʊwŋ͡m˦˥ nɔ˦˥]

chúng (pluralising particle) + nó (“he; she; it”).


tiểu nhân

[tiəw˧˩ ɲən˧˧]

[tiw˧˨ ɲəŋ˧˧]

[tiw˨˩˦ ɲəŋ˧˧]

Sino-Vietnamese word from 小人 (“villain”).

vi-etym-sino

Zuo Zhuan; 2018, Vietnamese translation by Huỳnh Chương Hưng

I, the low-born one, still have an elderly mother; she has tasted every kind of foods at home, yet she has never tasted delicacies belonging to you, my ruler. Now I beg you the ruler to allow the low-born me to bring these pieces of meat home to my mother.

Tiểu nhân còn mẹ già, những thứ ở nhà bà đều đã ăn qua, chỉ chưa nếm được những món ngon của quốc quân. Nay xin quốc quân cho phép tiểu nhân đem những miếng thịt này về nhà cho mẹ.

(Chinese fiction, humble) I/me, a low-born person


thiếp

Sino-Vietnamese word from 妾 (“concubine”).

俍众妾胋陳濁

(archaic, now literary, chiefly fiction, women's speech, endearing) I/me (referring to a beloved woman)


chế

(Mekong Delta) Used to address, or used by, a female who is older than the other person in the conversation.

Chào các chế.

(neologism, slang, humorous) Used as a general pronoun.


nơi

Đó là nơi tôi lớn lên.


đẳng

Word formation with distal denotation by adding hỏi tone to the root đằng in Southern Vietnamese and some topolects of Thanh Hoá.

vi-etym-hoi

(Southern Vietnam, colloquial) that side; that place; that way


mọi người

[mɔj˧˨ʔ ŋɨəj˨˩]

[mɔj˨˩ʔ ŋɨj˦˩]

[mɔj˨˩˨ ŋɨj˨˩]

mọi (“every”) + người (“person, human being”).

com

Một người vì mọi người ! Mọi người vì một người !

« Tất cả mọi người đều sinh ra bình đẳng. [...] »

1945, Hồ Chí Minh, Tuyên-ngôn Độc-lập của nước Việt-Nam Dân-chủ Cộng-hòa [Declaration of independence of the Democratic Republic of Vietnam]; English translation based on Ho Chi Minh: Selected Works, volume 3, Hanoi: Foreign Languages Publishing House, 1960–1962, pages 17–21:

Mọi người thấy có được không ạ !

everybody; everyone; guys; you guys; y'all


ngộ

Borrowed from Cantonese 我 (ngo5, ngã). See also nị (“thee”).

Ngộ sẽ páo chù!

(Southern Vietnam, originally towards a Cantonese speaker, now humorous, especially in mimicking stereotypical "Chinese" speech) I; me


cậu

From Proto-Vietic *guːʔ, from Old Chinese 舅 (OC *[ɡ](r)uʔ) (B-S) (SV: cữu).

(familiar) you, my peer who I know is as old as me

(honorific) you, my young master, my old master's son

(narratology) he/him, a young boy or man


tỉ

(Chinese fiction) I; you (refers to the female senior among the speakers)

(Chinese fiction) you (used when speaking to a young woman on equal footing)


bạn gái

[ʔɓaːn˧˨ʔ ɣaːj˧˦]

[ʔɓaːŋ˨˩ʔ ɣaːj˨˩˦]

[ʔɓaːŋ˨˩˨ ɣaːj˦˥]

(collective) you, our young female readers


bạn trai

[ʔɓaːn˧˨ʔ t͡ɕaːj˧˧]

[ʔɓaːŋ˨˩ʔ ʈaːj˧˧]

[ʔɓaːŋ˨˩˨ ʈaːj˧˧]

(collective) you, our young male readers


𠊛

người (romanization)
ngài (romanization)

Phono-semantic compound (形聲 /形声, người, ngài): phonetic 㝵 (ngày) + semantic 人 (“man”).

Han compound

chữ Nôm form of người (“you; he/him; she/her”)


mô

From Proto-Vietic *-moː.
Attested as イモヲ (modernized kana spelling イモォ (i mō)), i.e. đi mô (“go where”), glossed 何処 (“where”), in the Annan Hyōryūki (安南漂流記, 1767), recorded the South Central dialect of Hội An.

Mi đi mô về rứa?

Chơ đi mô rồi cũng nhớ về Hà Tĩnh.

Wherever I go, I always miss my hometown Hà Tĩnh.

Cơm ca với hủ tíu, mi ưng ăn món mô?

Chicken rice with hu tiu, which one do you like to eat?


nghỉ

Late 17th - early 18th century, anonymous, Thiên Nam ngữ lục ngoại kỷ (Peripheral Records in the Language of the Southern Sky), folio 67b
兵(Binh)權(quyền)默(mặc)𱎢(nghỉ)冲(trong)外(ngoài)腰(Yêu)埃(ai)時(thì)拮(cất)𢢂(ghét)埃(ai)時(thì)𢸝(dìm)
He was granted military command and left alone to promote whomever he liked and hinder whomever he hated.


cái này

Tôi không thích cái này.

Cái này là gì?


bao nhiêu

[ʔɓaːw˧˧ ɲiəw˧˧]

[ʔɓaːw˧˧ ɲiw˧˧]

[ʔɓaːw˧˧ ɲiw˧˧]

bao (“how”) + nhiều (“many; much”). In compounds, bao triggers tonal shift of the following syllable to the ngang tone (A1), compare bao lăm (“how many”) (< lắm (“many”)) and the obsolete bao dai (“how long”) (< dài (“long”)).


cặc

The indefinite pronoun sense evolves from the noun sense owing to the Jespersen's cycle, by which, for instances, French negative pronouns pas, personne, and rien evolve.

kẹc (alternative)
cặk (alternative)
căk (alternative)
c*c (alternative)

Cho mày cái con cặc nè!


anh trai

[ʔajŋ̟˧˧ t͡ɕaːj˧˧]

[ʔɛɲ˧˧ ʈaːj˧˧]

[ʔan˧˧ ʈaːj˧˧]

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-anh trai.wav

(rather childish) you (used for a male who the speaker assumes is somewhat older than them)


chị gái

[t͡ɕi˧˨ʔ ɣaːj˧˦]

[t͡ɕɪj˨˩ʔ ɣaːj˨˩˦]

[cɪj˨˩˨ ɣaːj˦˥]

(rather childish) you (used for a female who the speaker assumes is somewhat older than them)


Bác

Ellipsis of Bác Hồ (literally “Uncle Hồ”)

ellipsis

(informal, endearing) I/me, the old Ho Chi Minh

(informal, endearing) you, the old Ho Chi Minh

(informal, endearing) he/him, the old Ho Chi Minh


ôông

Ôông khỏi lo! Chừ miềng đang phát triển thêm nghề phụ. Ôông biết đan lát, ôông lên mần tổ nghề phụ.

1972, Mai Ngữ, Dòng sông phía trước, page 196:

Don't worry! You're picking up a second trade now. You know how to knit, you're a master at the second trade.

1944: Nguyễn Tuân, "Một truyện không nên đọc vào lúc giao thừa", Trung Bắc Chủ Nhật, 23 January 1944 (Tết issue), in Truyện không nên đọc vào lúc giao thừa (2003), Lưu Minh Sơn ed., Văn học Publishing House, p. 481 http://ttvnol.com/threads/mot-truyen-khong-nen-doc-vao-luc-giao-thua-nguyen-tuan.80475///books.google.com/books?id=AnBkAAAAMAAJ
Ôông phà tối với tôi tử tế quá.

North Central Vietnam form of ông; you; he; him (refers to a man of middle age and above)


ngài

Inherited from Proto-Vietic *ŋaːj, from Proto-Mon-Khmer *[m]ŋaaj (“human being; person”). Cognate with Muong ngài. Doublet of người and ngươi.

inh

highly formal; respectful; highly formal; respectful

(highly formal, respectful, rare) she, her


ổng

Word formation with distal denotation by adding hỏi tone to the root ông in Southern Vietnamese and some topolects of Thanh Hoá.

vi-etym-hoi

2005, Nguyễn Ngọc Tư, "Dòng nhớ" (in Cánh đồng bất tận), Trẻ publishing house
Đó là lúc "ổng", tức ba tôi chống cây gậy khật khừng lang thang xuống bến.

That was when "he", my father, went wandering down the wharfs with his walking stick.

(colloquial, Southern Vietnam, certain regions of Thanh Hoá) he; him (older or respected man)


bả

Word formation with distal denotation by adding hỏi tone to the root bà in Southern Vietnamese and some topolects of Thanh Hoá.

(colloquial, Southern Vietnam, certain regions of Thanh Hoá) she; her (woman of higher social status)


bị cáo

[ʔɓi˧˨ʔ kaːw˧˦]

[ʔɓɪj˨˩ʔ kaːw˨˩˦]

[ʔɓɪj˨˩˨ kaːw˦˥]

Bị cáo rất hối hận về tội lỗi của mình.

I am very sorry for the crime I committed.


bà con

[ʔɓaː˨˩ kɔn˧˧]

[ʔɓaː˦˩ kɔŋ˧˧]

[ʔɓaː˨˩ kɔŋ˧˧]

Trước hết tôi xin cám ơn bà con đã có mặt đầy đủ tại buổi họp thôn hôm nay.

First, I would like to thank everyone for attending this town meeting.


bậu

Cognate with Muong Bi pẫu. Compare also Tày pậu.
Attested as Middle Vietnamese bậu (“friend”) in Dictionarium Annamiticum Lusitanum et Latinum (1651).

(endearing, Central Vietnam, Southern Vietnam) you, my wife


choa

(regular usage in North Central Vietnam, humorous in other dialects) we; us (exclusive)


đó

head

đó • (妬, 𥯉, 𪥾, 𦲼)

vi-pronoun

đó • (妬, 𥯉, 𪥾, 𦲼)

From Proto-Mon-Khmer *tɔʔ (“that, there”). Cognate with Khmer ដ៏ (dɑɑ) and Bahnar to.

Đứng đó làm gì?

Đây là phòng khách. Đó là phòng ngủ.

This is the living room. That is the bedroom.

Gặp lại nhau bất kể trở ngại, bất kể thử thách. Đó là duyên số.

People keep seeing each other again despite all the obstacles, all the challenges. That's what I call fate.

that idea/notion I/we've just described/discussed


Người

Miền Nam nhớ mãi ơn Người

The South forever remembers His kindness

Người đã đến với Chủ nghĩa Mác-Lênin, tiếp thu thế giới quan, phương pháp luận cách mạng khoa học của chủ nghĩa Mác-Lênin; bằng thiên tài trí tuệ, nhận thức đúng xu thế phát triển tất yếu của loài người và tính chất mới của thời đại mở ra từ Cách mạng tháng Mười Nga, Người đã tìm thấy ở đó những vấn đề cơ bản của đường lối giải phóng dân tộc gắn liền với giải phóng giai cấp, giải phóng con người; độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội.

2023 May 28, “Hồ Chí Minh người anh hùng giải phóng dân tộc, nhà văn hóa kiệt xuất của Việt Nam [Ho Chi Minh, Vietnam's Nation-liberating and Cultural Hero]”, in Tổng cục Thống kê [The General Statistics Office]:

He came to Marxism-Leninism, absorbing the scientific and revolutionary worldview and methodology of Marxism-Leninism; with [his] genius-level intellect, he correctly perceived the necessary developmental trajectory of humanity and the new nature of the era started by Russia's October Revolution; he found there the fundamental problems of national liberation alongside class and human liberation; national independence alongside socialism.

(formal, endearing) he/him (referring to Ho Chi Minh)

Để đăng vào Toàn tập, văn bản các tác phẩm của V. I. Lê-nin một lần nữa đã được đối chiếu với các bản gốc: những bản thảo của Lê-nin; những tác phẩm đã được xuất bản, do tự tay Người chuẩn bị để đưa in; những bài đã được đăng trên các báo và tạp chí hồi sinh thời Người; những bản tốc ký do Người chỉnh lý, v. v..

2005, Institute of Marxism-Leninism, “Lời tựa cho Toàn tập [Preface to the Complete Works]”, in V. I. Lê-nin Toàn tập [V. I. Lenin Complete Works], volume 1, page xiv:

To be published in the Complete Works, texts of V. I. Lenin's works were once again checked against the originals: [i.e.] Lenin's drafts; published works prepared by himself for printing; newspaper and magazine articles published during his lifetime; shorthand notes which he edited, etc.

(formal) he/him (referring to Vladimir Lenin)

Genesis 1:31; 2011 Vietnamese translation from KPA version; 2021 English translation from the New Revised Standard Version Updated Edition
Thiên Chúa thấy mọi sự Người đã làm ra quả là rất tốt đẹp! Qua một buổi chiều và một buổi sáng: đó là ngày thứ sáu.
God saw everything that he had made, and indeed, it was very good. And there was evening and there was morning, the sixth day.

Mark 2:13; 2011 Vietnamese translation from KPA version; 2021 English translation from the New Revised Standard Version Updated Edition
Đức Giê-su lại đi ra bờ Biển Hồ. Toàn thể dân chúng đến với Người, và Người dạy dỗ họ.
Jesus went out again beside the sea; the whole crowd gathered around him, and he taught them.

(Catholicism) He/Him, (referring to Jesus)


quý vị

[kwɪj˨˩˦ vɪj˨˩ʔ]

[wɪj˦˥ vɪj˨˩˨]

[wɪj˦˥ jɪj˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 貴位 (“honoured position”).

vi-etym-sino

kính thưa quý vị…


quý khách

[kwɪj˨˩˦ kʰat̚˦˧˥]

[kwɪj˨˩˦ xat̚˦˧˥]

[wɪj˦˥ kʰat̚˦˥]

Sino-Vietnamese word from 貴客 (“guest of honour”).

(polite, respectful) honoured guest; guest of honour


ông bà anh chị em

[ʔəwŋ͡m˧˧ ʔɓaː˨˩ ʔajŋ̟˧˧ t͡ɕi˧˨ʔ ʔɛm˧˧]

[ʔəwŋ͡m˧˧ ʔɓaː˦˩ ʔɛɲ˧˧ t͡ɕɪj˨˩ʔ ʔɛm˧˧]

[ʔəwŋ͡m˧˧ ʔɓaː˨˩ ʔan˧˧ cɪj˨˩˨ ʔɛm˧˧]

ông bà (“grandparents”) + anh chị em (“siblings”)

compound

2010: Patrick Joseph McGrath, Diocese of San José in California https://web.archive.org/web/20160221184428/http://ctk-sjc.org/yahoo_site_admin/assets/docs/April20_BishopMcGrathLetter_VietnameseBW.124125626.pdf
Trên hết, tôi đặc biệt tri ân qúy ông bà anh chị em, tất cả giáo dân trong 53 giáo xứ và họ lẻ trong giáo phận.

Above all, I am particularly grateful to [marker of respect] you, all the faithful of the 53 parishes and missions of the diocese.

brothers and sisters
brothers and sisters

(Christianity, polite) brothers and sisters; you


ÔBACE

[ʔəwŋ͡m˧˧ ʔɓaː˨˩ ʔajŋ̟˧˧ t͡ɕi˧˨ʔ ʔɛm˧˧]

[ʔəwŋ͡m˧˧ ʔɓaː˦˩ ʔɛɲ˧˧ t͡ɕɪj˨˩ʔ ʔɛm˧˧]

[ʔəwŋ͡m˧˧ ʔɓaː˨˩ ʔan˧˧ cɪj˨˩˨ ʔɛm˧˧]

2014, Rutilio del Riego Jáñez [Âu Quốc Thanh trans.], homily in Carthage, Missouri, 10 August 2014 https://web.archive.org/web/20160304120607/http://www.dongcong.net/NTM/2014/thu7/giang8.html
Xin ĐHY, hàng giáo sĩ, và ÔBACE hợp ý với tôi cùng cám ơn Dòng Đồng Công đã tổ chức NTM thứ 37 tại Carthage, Missouri!

Cardinal, priests, and brothers and sisters, please join me in thanking the Congregation of the Mother Co-Redemptrix for organizing the 37th Marian Days in Carthage, Missouri!

ông bà anh chị em
ông bà anh chị em#Vietnamese

2005, Rite of Burial in the Season of Easter, 2002 Roman Missal, translated by the Catholic Bishops' Conference of Vietnam, approved 2005 https://web.archive.org/web/20160304114251/https://www.catholic.org.tw/vntaiwan/sachleroma/lechung15.htm
Xin thương đón nhận ÔBACE vào nhà Chúa, nơi đầy tràn ánh sáng và bình an.

Grant, we pray, O Lord, that your servant N. may pass over to a dwelling place of light and peace.

(Christianity) Placeholder for any of the pronouns ông, bà, anh, chị, or em, to be used as appropriate.


từng

Chúng tôi không thể xem xét từng trường hợp cụ thể.

We cannot consider each individual case.

đọc từng chữ một

Ở ngã tư có đèn đỏ nhấp nháy, xe phải ngừng và được chạy từng chiếc một theo ưu tiên.

At an intersection with flashing red lights, vehicles must stop and proceed one by one according to (arrival) priority.

(từng + classifier word + một) one by one; one at a time; going through each one individually


anh em

[ʔajŋ̟˧˧ ʔɛm˧˧]

[ʔɛɲ˧˧ ʔɛm˧˧]

[ʔan˧˧ ʔɛm˧˧]

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-anh em.wav

Ý tôi là thế, anh em thấy thế nào?

So that was my opinion, what do you guys think?


đệ

Sino-Vietnamese word from 弟 (“younger brother”).

vi-etym-sino

(Chinese fiction) I; you (refers to the male junior among the speakers)


thanh niên

[tʰajŋ̟˧˧ niən˧˧]

[tʰɛɲ˧˧ niəŋ˧˧]

[tʰan˧˧ niəŋ˧˧]

Sino-Vietnamese word from 青年, composed of 青 (“grue; youthful”) and 年 (“year”). Compare Japanese 青年 (seinen, “youth; a male youth”).

cog

Bớt đi thanh niên.

Thanh niên nghĩ mình là ai vậy?

The heck do you think you are/does he think he is?

(colloquial or humorous, men's speech) you/he/him, a young dude


ngươi

Inherited from Proto-Vietic *ŋaːj, from Proto-Mon-Khmer *[m]ŋaaj (“human being; person”). Cognate with người (“person”), ngài. Doublet of ngài and người.

Genesis [Sáng Thế Ký] 17; 1925 Vietnamese translation by Phan Khôi; 2021 English translation from the New Revised Standard Version
Thiên hạ chẳng còn gọi ngươi là Áp-ram nữa, nhưng tên ngươi sẽ là Áp-ra-ham, vì ta đặt ngươi làm tổ phụ của nhiều dân tộc.
No longer shall your name be Abram, but your name shall be Abraham, for I have made you the ancestor of a multitude of nations.
Đức Chúa Trời phán cùng Áp-ra-ham rằng: còn Sa-rai, vợ ngươi, [ngươi] chớ gọi là Sa-rai nữa; nhưng Sa-ra là tên người đó.
God said to Abraham, “As for Sarai your wife, you shall not call her Sarai, but Sarah shall be her name. …

Các ngươi là quan tại nhiệm, khi trở về, phải bảo dân gắng sức làm ruộng, xử án phải cho công bằng, nếu có trộm cướp, phải hết lòng lùng bắt, không được thờ ơ lười biếng.

1993, Ngô Sĩ Liên with Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, “Nhân Tông Tuyên Hoàng Đế”, in Viện Khoa học Xã hội Việt Nam, transl., Đại Việt sử ký toàn thư [The Complete Annals of Great Viet]:

You are incumbent mandarins, once [you] come back, [you] must tell the people to work hard on the paddies, [you] must judge cases justly, investigate robberies and thefts -if there be- to the best of your ability, and never be lazy and complacent.

(archaic or literary) you (to address perceived inferiors)


thẩy

Word formation with distal denotation by adding hỏi tone to the root thầy in Southern Vietnamese and some topolects of Thanh Hoá.

vi-etym-hoi

(Southern Vietnam) Equivalent to thầy ấy (“he; him”).


lão

(narrative or literary) I/me (used by an old man)

(narrative or literary, respectful) he/him (an old man)

narrative or literary; respectful; narrative or literary; respectful


cưng

Cho chị xin 2000 đi cưng.

That's 2000 dongs [for your bus ticket], love.

(Southern Vietnam, informal or condescending, chiefly women's speech) you kid; kiddo; honey; dear; darling; sweetheart

informal or condescending; chiefly women's speech; informal or condescending; chiefly women's speech


đấy

head

đấy • (帝, 𦷾)

vi-pronoun

đấy • (帝, 𦷾)

nơi nào. 2 Can be used on its own

where; no longer completely true in the modern language

where; this much; where *C is nonspecific consonant

còn những ba cái cầu nữa cơ mà! ()

From there to Hanoi, there're still three more bridges to cross!


hoàng thượng

[hwaːŋ˨˩ tʰɨəŋ˧˨ʔ]

[hwaːŋ˦˩ tʰɨəŋ˨˩ʔ]

[waːŋ˨˩ tʰɨəŋ˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 皇上, composed of 皇 (“emperor”) and 上 (“upper”), from Chinese 皇上

vi-etym-sino

Your (Chinese or Vietnamese) Majesty
Your Majesty

(archaic) you, Your (Chinese or Vietnamese) Majesty

His (Chinese or Vietnamese) Majesty
His Majesty

(archaic) he/him, His (Chinese or Vietnamese) Majesty


không ai

[xəwŋ͡m˧˧ ʔaːj˧˧]

[kʰəwŋ͡m˧˧ ʔaːj˧˧]

[xəwŋ͡m˧˧ ʔaːj˧˧]

[kʰəwŋ͡m˧˧ ʔaːj˧˧]

[xəwŋ͡m˧˧ ʔaːj˧˧]

« [...] Tạo-hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm-phạm được, trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự-do và quyền mưu cầu hạnh-phúc. »

"… They are endowed by their Creator with certain inalienable rights, among these are Life, Liberty, and the pursuit of Happiness".

2005, Nguyễn Ngọc Tư, "Biển người mênh mông" (in Cánh đồng bất tận), Trẻ publishing house
Nhưng không ai nhắc Phi cắt tóc đi, đàn ông đàn ang ai để tóc dài.

But no one told Phi to cut his hair, that a man shouldn't let his hair grow long.


trẫm

Qin Shi Huang, quoted in c. 91 BCE, Sima Qian, Records of the Grand Historian; 1971 English translation by Burton Watson; Vietnamese translation by Phan Ngọc
Trẫm là Thủy Hoàng Đế, các đời sau cứ theo số mà tính: Nhị Thế, Tam Thế đến Vạn Thế truyền mãi không cùng

We ourselves shall be called First Emperor, and successive generations shall be numbered consecutively: Second, Third, and so on until for 1,000 or 10,000 generations, the succession passing down without end.

1429, Lê Lợi, quoted in 1759, Lê Quý Đôn, Đại Việt thông sử (Thorough Historical Records of Great Việt); 1973, Vietnamese translation by Lê Mạnh Liêu
Trẫm là người thế nào, mà mệnh trời trao cho chức Đế Vương? Và trẫm nhờ ở điểm nào mà dựng nên được công nghiệp lớn này?

What kind of man am I, that by the Mandate of Heaven (I) have been granted Emperorship and Kingship? And what personal qualities have I relied on to build up all these great achievements and merits?

(imperial, archaic) I; me (similar to the royal we)


ai ai

[ʔaːj˧˧ ʔaːj˧˧]

[ʔaːj˧˧ ʔaːj˧˧]

[ʔaːj˧˧ ʔaːj˧˧]

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-ai ai.wav


nơi nơi

[nəːj˧˧ nəːj˧˧]

[nəːj˧˧ nəːj˧˧]

[nəːj˧˧ nəːj˧˧]


vả

vi-etym-hoi

Word formation with distal denotation by adding hỏi tone to the root va in Southern Vietnamese and some topolects of Thanh Hoá


bản thân

[ʔɓaːn˧˩ tʰən˧˧]

[ʔɓaːŋ˧˨ tʰəŋ˧˧]

[ʔɓaːŋ˨˩˦ tʰəŋ˧˧]


mụ

From Proto-Vietic *muːʔ. Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 姥 (SV: mỗ).

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">mỗ</i>


cán bộ

[kaːn˧˦ ʔɓo˧˨ʔ]

[kaːŋ˦˧˥ ʔɓow˨˩ʔ]

[kaːŋ˦˥ ʔɓow˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 幹部, from Japanese 幹部 (kanbu, “cadre”).


toà

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 座 (SV: toạ).

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">toạ</i>


kìa

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 其 (“that; those”, SV: kì). Doublet of kia.

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">kì</i>

vi-etym-sino

hôm kìa

ngày kìa

năm kìa

(colloquial) there (farther than “kia” but still visible); over there


ẻm

Word formation with distal denotation by adding hỏi tone to the root em in Southern Vietnamese and some topolects of Thanh Hoá.

vi-etym-hoi

(Southern Vietnam, in the singular, polite, certain regions of Thanh Hoá) they/them, that person who's a little younger than me

(Southern Vietnam, in the singular, polite, certain regions of Thanh Hoá) they/them, that student who's younger than me as a teacher


người người

[ŋɨəj˨˩ ŋɨəj˨˩]

[ŋɨj˦˩ ŋɨj˦˩]

[ŋɨj˨˩ ŋɨj˨˩]

Reduplication of người (“people, person”).


đích thân

[ʔɗïk̟̚˧˦ tʰən˧˧]

[ʔɗɨt̚˦˧˥ tʰəŋ˧˧]

[ʔɗɨt̚˦˥ tʰəŋ˧˧]

Sino-Vietnamese word from 的 (“true; truly”) and 身 (“body; self”).

vi-etym-sino

oneself (doing something usually relayed to others oneself)


ngoải

Word formation with distal denotation by adding hỏi tone to the root ngoài (“outside”) in Southern Vietnamese and some topolects of Thanh Hoá.

vi-etym-hoi

(Southern Vietnam, colloquial) that place outside; out there; outside


ngoải

Word formation with distal denotation by adding hỏi tone to the root ngoại (“maternal grandparent”) in Southern Vietnamese and some topolects of Thanh Hoá.

(Southern Vietnam, colloquial) she or he (referring to one's ông ngoại or bà ngoại)


khứa

(Central Vietnam, Southern Vietnam, derogatory) he; that bloke

Khứa nào lấy mũ của tao rồi?


nãy giờ

[naj˦ˀ˥ zəː˨˩]

[naj˧˨ jəː˦˩]

[na(ː)j˨˩˦ jəː˨˩]

(colloquial) (time period) from a moment ago until now; up until now; for a short while


nẩu

Word formation with distal denotation by adding hỏi tone to the root nậu (“band; gang”) in Southern Vietnamese and some topolects of Thanh Hoá.


moả

Word formation with distal denotation by adding hỏi tone to the root moa in Southern Vietnamese and some topolects of Thanh Hoá.
Also borrowed from French moi (“me”).

(dated, Southern Vietnam, humorous) I, me


mỏa

Traditional tone placement spelling of moả.


nhiêu

Sino-Vietnamese word from 饒. Doublet of nhiều.

Tao có nhiêu đó thôi.

(chiefly in compounds) that many or that much


hổi

Word formation with distal denotation by adding hỏi tone to the root hồi in Southern Vietnamese and some topolects of Thanh Hoá.


cái gì

[kaːj˨˩˦ jɪj˦˩]

cái (“something”) + gì (“what; whatever”).

af

ai, cái gì, con gì

the who, the what thing, the what animal


người ta

[ŋɨəj˨˩ taː˧˧]

[ŋɨj˦˩ taː˧˧]

[ŋɨj˨˩ taː˧˧]

người (“person”) + ta (“I; we”). The various senses are semantically equivalent to Mandarin 人家, Cantonese 人哋 (jan⁴ dei⁶).

Con gái người ta vừa giỏi vừa đẹp, chẳng bù cho con nhà mình.

Other people's daughters are talented and beautiful. Alas, ours is anything but.

♂: Người ta cứ nói tôi yêu em là ngu, tôi yêu em là ngơ tôi yêu em là khờ.
Vì trong tình yêu em chỉ muốn đùa cho vui không thật lòng với ai.
Người ta cũng nói con tim em cằn khô, em không yêu một ai, em vui chơi qua đường.
Rằng bên đời em không chỉ có mình tôi thôi quá nhiều điều về em.

(Can we date this quote?), Nguyễn Khánh Sơn, “Mặc kệ người ta nói [Ignore What They Say]”:

♂: They say that, for loving you, I'm an idiot, a fool, a dummy.
'Cause you only play around with love, you're not sincere to anyone.
They also say that your heart is parched, you don't love no one, you only prance around in the streets.
That you don't have just me in your life, so much is going on with you.

(colloquial) they/them, other people in general

Qua nhà người ta chè chén cả đêm không biết ngượng à ?

You stayed at their house partying all night. Have you no shame?

Anh đem đồ đạc này mau đưa cho người ta mang về đi.

Người ta có coi mình ra cái gì đâu!

he/him / she/her / they/them, that/those specific person/people, as opposed to me/us

Kệ người ta ! Người đâu mà vô duyên !

Sao cứ chọc người ta hoài?

Anh ngốc quá à ! Người ta gợi ý đến thế mà còn không hiểu !

You dummy! You couldn't take a single hint I gave!

Đi đâu để người ta chờ mãi.

Where did you go? I've been waiting here forever.

(familiar, humorous or intimate or endearing or disdainful) I/me


đại nhân

[ʔɗaːj˧˨ʔ ɲən˧˧]

[ʔɗaːj˨˩ʔ ɲəŋ˧˧]

[ʔɗaːj˨˩˨ ɲəŋ˧˧]

Sino-Vietnamese word from 大人. The suffix and pronoun are derived from the noun.

(honorific, archaic, now fiction) you, my lord/lady


khanh

Các khanh như thấy mệnh lệnh của trẫm, hoặc có điều nào bất tiện trong việc quân việc nước; hoặc vô cớ bắt dân phục dịch; hoặc đánh thuế nặng, hoặc tà dâm; hoặc bạo ngược, lập tức phải tâu xin sửa chữa, không được theo xuôi.

1759 [1429], Lê Quý Đôn, quoting Lê Lợi, 《大越通史》 [Thorough Historical Records of Đại Việt]; Vietnamese translation by Lê Mạnh Liêu, transl., Đại Việt thông sử, translation of original in Literary Chinese, 1973:

You ministers, if [you] see that among Our commands and orders there'd be any thing inconvenient to military or national affairs, or forced labor imposed on the people without cause, or excessive taxation, or nefariousness or lasciviousness, or tyranny or oppression, [you] must immediately petition for rectification [and] must not acquiesce!

(imperial, archaic, friendly) you term of address used by monarchs toward ministers or consorts

衛侯以寧俞有保護之功，欲用為上卿。俞讓於孔達。乃以達為上卿，寧俞為亞卿。

20th century [17th century], chapter 43, in Nguyễn Đỗ Mục, transl., Đông Chu liệt quốc [Chronicles of the Eastern Zhou States], translation of 《東周列國志·第四十三回》 by 馮夢龍 [Feng Menglong] (in Literary Chinese):

Duke Cheng of Wey thought that Ning Yu had done the meritorious act of protecting him, so [the Duke] contemplated employing [Ning Yu] as high dignitary. Ning Yu yielded [that honour] to Kong Da. Duke Cheng of Wey then appointed Kong Da as high dignitary and Ning Yu as vice-dignitary.

(historical or historical romance) high-ranking official, dignitary


ái khanh

[ʔaːj˧˦ xajŋ̟˧˧]

[ʔaːj˨˩˦ kʰɛɲ˧˧]

[ʔaːj˨˩˦ xɛɲ˧˧]

[ʔaːj˦˥ kʰan˧˧]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-ái khanh.wav

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-ái khanh.wav

Hoà ái khanh,...

幽王問曰：「愛卿惡聞音樂，所好何事？」褒妃曰：「妾無好也。曾記昔日手裂綵繒，其聲爽然可聽。」

20th century [17th century], chapter 2, in Nguyễn Đỗ Mục, transl., Đông Chu liệt quốc [Chronicles of the Eastern Zhou States], translation of 《東周列國志·第二回》 by 馮夢龍 [Feng Menglong] (in Literary Chinese):

King You asked: “What do you my darling consort like if not music?” Bao Si said: “I your concubine do not like anything at all; I only remember that I tore a sheet of silk with my hands yesterday and the ripping and rending sounds pleased my ears.”

(Chinese fiction, endearing, by a Chinese monarch to his favorite courtiers or consorts) "my dear courtier"; "my darling consort"; you


bần tăng

[ʔɓən˨˩ taŋ˧˧]

[ʔɓəŋ˦˩ taŋ˧˧]

[ʔɓəŋ˨˩ taŋ˧˧]

(Chinese fiction, Buddhism, humble) "this poor monk;" I; me


cô nương

[ko˧˧ nɨəŋ˧˧]

[kow˧˧ nɨəŋ˧˧]

[kow˧˧ nɨəŋ˧˧]

(polite in Chinese fiction or humorous or ironic in Southern Vietnam) you, young lady


chú mày

[t͡ɕʊw˨˩˦ maj˦˩]

(chiefly men's speech, pompous, disrespectful, familiar or even endearing) you, boy (addressing a younger or socially inferior male)

chiefly men's speech; pompous; disrespectful; familiar or even endearing; chiefly men's speech; pompous; disrespectful; familiar or even endearing


công tử

[kəwŋ͡m˧˧ tɨ˧˩]

[kəwŋ͡m˧˧ tɨ˧˨]

[kəwŋ͡m˧˧ tɨ˨˩˦]

Sino-Vietnamese word from 公子, composed of 公 (“duke”) and 子 (“child; son”), Literary Chinese 公子 (gōngzǐ).

vi-etym-sino

(Chinese fiction, polite) you, young gentleman


bệ hạ

[ʔɓe˧˨ʔ haː˧˨ʔ]

[ʔɓej˨˩ʔ haː˨˩ʔ]

[ʔɓej˨˩˨ haː˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 陛下, from Chinese 陛下 (bìxià).

(archaic) you, Your (East Asian) Majesty


tại hạ

[taːj˧˨ʔ haː˧˨ʔ]

[taːj˨˩ʔ haː˨˩ʔ]

[taːj˨˩˨ haː˨˩˨]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-tại hạ.wav


nô tài

Sino-Vietnamese word from 奴才 (“servant”)


nô tì

Các quan thái giám khi nói chuyện với vua, hoàng hậu xưng là: nô tài. Cung nữ chuyên phục dịch xưng là: nô tì.

[2015 November 7, “Cách gọi tên trong hoàng tộc [Forms of Address in the Imperial Household]”, in Đà Nẵng Online:

Eunuchs, when talking to the Emperor or Empress, referred to themselves as nô tài. Maidservants referred to themselves as nô tì.

(archaic, humble) I/me, your maidservant

(archaic, humble) I/me, your imperial eunuch


quả nhân

[kwaː˧˩ ɲən˧˧]

[kwaː˧˨ ɲəŋ˧˧]

[waː˨˩˦ ɲəŋ˧˧]

Sino-Vietnamese word from 寡人, composed of 寡 (“lonesome”) and 人 (“person”).

late 4th century BCE, Zuozhuan; 2020, Vietnamese translation by Huỳnh Chương Hưng

Prithee, serve Yuyi as he'll rule the altars and the state, then I, though dead, will have no regret.

Xin ông phụng sự Dữ Di làm chủ xã tắc, quả nhân có chết cũng chẳng hối hận gì

late 4th century BCE, Mencius; Vietnamese translation by Nguyễn Hiến Lê; English translation by A.C. Muller
Như quả nhân đây có thể bảo hộ dân chúng được chăng?

“Is someone like me capable of taking care of the people?”

(Chinese fiction, humble, by an East Asian monarch) I/me


các hạ

[kaːk̚˧˦ haː˧˨ʔ]

[kaːk̚˦˧˥ haː˨˩ʔ]

[kaːk̚˦˥ haː˨˩˨]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-các hạ.wav


thằng này

(literal) he/him, this guy we're talking about

Thằng này đéo sợ đứa nào nhá!

(arrogant) I/me, a male who ain't afraid of no one


con này

[kɔŋ˧˧ naj˦˩]

(literal) she/her, this gal we're talking about

Con này đéo sợ đứa nào nhá!

(arrogant) I/me, a female who ain't afraid of no one


mẫu hậu

[məw˦ˀ˥ həw˧˨ʔ]

[məw˧˨ həw˨˩ʔ]

[məw˨˩˦ həw˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 母后, composed of 母 (“mother”) and 后 (“empress consort”), from Chinese 母后 (mǔhòu).

(Chinese fiction, by an empress consort's child) you, my mother the empress


mầy

(Bình Định, Phú Yên, humorous in many dialects) you (second person singular pronoun)


bố nó

[ʔɓo˧˦ nɔ˧˦]

[ʔɓow˨˩˦ nɔ˨˩˦]

[ʔɓow˦˥ nɔ˦˥]

(Northern Vietnam) you, our child(ren)'s dad

(Northern Vietnam) he/him, your child(ren)'s dad


mẹ nó

[mɛ˧˨ʔ nɔ˧˦]

[mɛ˨˩ʔ nɔ˨˩˦]

[mɛ˨˩˨ nɔ˦˥]

(Northern Vietnam) you, our child(ren)'s mom

(Northern Vietnam) she/her, your child(ren)'s mom


ai nấy

[ʔaːj˧˧ nəj˧˦]

[ʔaːj˧˧ nəj˨˩˦]

[ʔaːj˧˧ nəj˦˥]


nấy

inh

*ɗiːˀ ~ *ɗeːˀ

Proto-Austroasiatic *ɗiːˀ ~ *ɗeːˀ (“self, reflexive”)

(now chiefly in certain expressions) that (person or thing)

nơi nào. 2 Can be used on its own

where; no longer completely true in the modern language

where; this much; where *C is nonspecific consonant

còn những ba cái cầu nữa cơ mà! ()

From there to Hanoi, there're still three more bridges to cross!


tụi nó

[tuj˧˨ʔ nɔ˧˦]

[tuj˨˩ʔ nɔ˨˩˦]

[tuj˨˩˨ nɔ˦˥]

tụi (pluralising particle) + nó (“he, she, it”).


đằng ấy

[ʔɗaŋ˨˩ ʔəj˧˦]

[ʔɗaŋ˦˩ ʔəj˨˩˦]

[ʔɗaŋ˨˩ ʔəj˦˥]

đằng (“way; direction”) + ấy (“that”). Compare Japanese 彼方 (anata, “that way; you”).

Đằng ấy cứ đùa!

(chiefly Northern Vietnam, familiar or humorous) you, my pal or gal


phô bay

[fo˧˧ ʔɓaj˧˧]


bầy tui

[ʔɓəj˨˩ tuj˧˧]

[ʔɓəj˦˩ tuj˧˧]

[ʔɓəj˨˩ tuj˧˧]

(certain dialects in Thanh Hoá) we/us (exclusive)

(Huế, informal, familiar) I/me (used by someone with status equal or higher than his or her conversational partner, but doesn't want to sound too intimate to them)


đằng này

[ʔɗaŋ˨˩ naj˨˩]

[ʔɗaŋ˦˩ naj˦˩]

[ʔɗaŋ˨˩ na(ː)j˨˩]

(Northern Vietnam, familiar or humorous) I/me, your pal or gal


hết cả

[het̚˦˧˥ kaː˧˨]

[həːt̚˦˥ kaː˨˩˦]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-hết cả.wav


bầy quân

[ʔɓəj˨˩ kwən˧˧]

[ʔɓəj˦˩ kwəŋ˧˧]

[ʔɓəj˨˩ wəŋ˧˧]

(Thanh Hoá, Huế, endearing) you (addressing one's spouse)


nhà quân

[ɲaː˨˩ kwən˧˧]

[ɲaː˦˩ kwəŋ˧˧]

[ɲaː˨˩ wəŋ˧˧]

(certain North Central Vietnam dialects, friendly) I; me

certain North Central Vietnam dialects; friendly; certain North Central Vietnam dialects; friendly

(certain North Central Vietnam dialects, friendly) we; us


bần đạo

[ʔɓən˨˩ ʔɗaːw˧˨ʔ]

[ʔɓəŋ˦˩ ʔɗaːw˨˩ʔ]

[ʔɓəŋ˨˩ ʔɗaːw˨˩˨]

Đạo nhân kia nói: – Bần đạo quả thật rất thô lỗ, xin tạ lỗi ở đây.

2005 [1957–1959], chapter 1, in Cao Tự Thanh, transl., Anh hùng xạ điêu, Nhà xuất bản Văn học, translation of 射雕英雄传 by Kim Dung [Jin Yong]:

The Taoist monk said, "I'm so rude, please accept my apologies."


ti chức

[ti˧˧ t͡ɕɨk̚˧˦]

[tɪj˧˧ t͡ɕɨk̚˦˧˥]

[tɪj˧˧ cɨk̚˦˥]

Bọn ty chức không biết đại nhân quang lâm, không kịp ra đón từ xa, xin đại nhân tha tội.

2005 [1957–1959], chapter 2, in Cao Tự Thanh, transl., Anh hùng xạ điêu, Nhà xuất bản Văn học, translation of 射雕英雄传 by Kim Dung [Jin Yong]:

We didn't know Your Highness was about to grace us with your presence and didn't therefore go out to greet you; I beg Your Highness's forgiveness.


tiểu đệ

[tiəw˧˩ ʔɗe˧˨ʔ]

[tiw˧˨ ʔɗej˨˩ʔ]

[tiw˨˩˦ ʔɗej˨˩˨]

Tiểu đệ bất tài, tìm suốt một ngày một đêm mà không có đầu mối gì.

2005 [1957–1959], chapter 25, in Cao Tự Thanh, transl., Anh hùng xạ điêu, Nhà xuất bản Văn học, translation of 射雕英雄传 by Kim Dung [Jin Yong]:

I'm incompetent; I searched for a full day and a night without finding any leads.


mỗ

[…] Khưu mỗ thà mất mạng chứ há lại cam tâm quị lụy bọn gian tà?

[…] I, Qiū, would rather die; why would I consent to grovelling before evildoers?


mềnh

Historically, this is the Northern form with more conservative nucleus, while the currently common in writing mình is the Central-Southern form.
However, it is not clear if the current usage of mềnh as a pronoun, which is mostly seen in the Internet and carries a jocular or humorous undertone, is a direct continuation of the Northern form, or simply a later alteration of the Central-Southern mình. There is a significant gap in written continuation of mềnh between the works of Alexandre de Rhodes, which recorded dialect(s) of Northern Vietnam, and the modern usage.


𠊚

alternative form of 𠊛 (“chữ Nôm form of người (“you; he/him; she/her”)”)


𠊚

alternative form of 𠊛 (“chữ Nôm form of ngài (“Sir”)”)


bủh

In the Telex input method, mistyping bruh as burh produces "bủh". Riffs off the preexisting borrowing bro, which itself flouts Vietnamese spelling rules. Popularized by the meme Bruh. Ultimately a shortening of English brother from African-American Vernacular English.

(Internet slang, Vietnam) eye dialect spelling of bruh


nị

(Southern Vietnam, originally towards a Cantonese speaker, now humorous, especially in mimicking stereotypical "Chinese" speech) thou, you (second-person pronoun)


này nọ

[naj˨˩ nɔ˧˨ʔ]

[naj˦˩ nɔ˨˩ʔ]

this, that, and the other
this, that, and the other

this and that; this, that, and the other


ta đây

[taː˧˧ ʔɗəj˧˧]

[taː˧˧ ʔɗəj˧˧]

[taː˧˧ ʔɗəj˧˧]

朗𡎢渗󰣇𡴯頭
些低沛摱埃兜麻浪
娘陀別典些庒
𣷭沉淪垃朱平買催

1820, Nguyễn Du (阮攸), Đoạn trường tân thanh (Truyện Kiều)^(https://vi.wikisource.org/wiki/Truyện_Kiều_(bản_Liễu_Văn_Ðường_1866)):

He listened, then nodded:
"With me here, you don't need to talk to anyone else!
You came here when you knew about me,
[To help you,] I would destroy even the sea of misery!"

Lặng ngồi thấm thía gật đầu:
"Ta đây phải mượn ai đâu mà rằng!
Nàng đà biết đến ta chăng,
Bể trầm luân, lấp cho bằng mới thôi!"

19th century, Nguyễn Đình Chiểu, Tale of Lục Vân Tiên:
些低拱固𠬠昆𠸜𱺵裴儉奴群於京
Ta đây cũng có một con,Tên là Bùi Kiệm, nó còn ở kinh.
I (focusing) also have a son,His name is Bùi Kiệm; he's still at the capital.

(typically men's speech, self-elevating or topic-marking when used in historical texts, rare and pompous when used in real life) I; me

typically men's speech; self-elevating or topic-marking when used in historical texts; rare and pompous when used in real life; typically men's speech; self-elevating or topic-marking when used in historical texts; rare and pompous when used in real life


Ngài

Trước khi ôn lại Tiểu Sử Đức Phật Thích Ca Mâu Ni, để người đọc nhận định dễ hơn về ngày tháng ghi trong tiểu sử của Ngài, chúng tôi xin nhắc lại là Đức Phật Thích Ca sanh vào năm 624 trước Tây Lịch. Ngài nhập Niết Bàn lúc 80 tuổi vào năm 544 trước Tây Lịch. Sáu trăm hai mươi bốn năm sau, Tây Phương mới bắt đầu chọn năm sinh của Đức Chúa Jesus Christ làm khởi điểm cho Dương lịch. Như vậy tính đến nay là năm 2018 thì Đức Phật đã ra đời được 2,642 năm và chiếu theo Phật lịch khởi đầu từ năm Đức Phật viên tịch (năm 544 trước TL) thì Ngài đã nhập Niết Bàn được 2,562 năm.

2018 May 12, Thích Nữ Hằng Như, “Đức Phật Thích Ca: Lịch sử và huyền thoại [The Buddha Shakyamuni: A History and Legend]”, in Thư viện Hoa Sen [The Lotus Library]:

Before recounting the life and time of the Buddha Shakyamuni, just so our readers have a good idea of the timeline in His biography, we would like to remind you that the Buddha Shakyamuni was born in 624 BCE. He entered Nirvana at the age of 80, in 544 BCE. 624 years later, the West chose Jesus Christ's year of birth as the start of their solar calendar. Thus, as of 2018, the Buddha has left this world 2,642 years, and according the Buddhist calendar which began in the Buddha's year of death (544 BCE), He has been in Nirvana 2,562 years.

Tôi gọi Ngài là mẹ, không cường điệu, và cũng không phải vì nhiều người gọi như thế. Tôi gọi Ngài là Mẹ với tất cả tình thương và sự thành kính trong tôi.

2019 December 27, Anh Nhi, “Mẹ hiền Quán Thế Âm [Avalokiteshvara, Our Benevolent Mother]”, in Phật giáo - Giáo hội Phật giáo Việt Nam [Buddhism - The Vietnam Buddhist Sangha]:

I call Her "Mother", not hyperbolically, nor because that's what everyone does. I call Her Mother with all the love and reverence in me.

Như vậy, không nhất thiết Ngài chỉ thị hiện nữ thân mà là vô số thân. Nhưng do niềm tịnh tín của các dân tộc vùng Đông Nam Á nói chung và Việt Nam nói riêng thì hình ảnh người Mẹ hiền, thương chúng sinh như con đỏ, thường che chở, gia hộ và tưới mát những tâm hồn khổ đau của Ngài, rất được quần chúng nhân dân ngưỡng mộ và tôn thờ. Vì vậy, tượng Ngài được thờ phụng khắp nơi đa phần là thân nữ. Tuy nhiên, một vài ngôi chùa ở miền Bắc Việt Nam và Trung Quốc, tôn tượng của Ngài được thờ phụng là thân nam.

2020 July 25, Thích Chúc Xuân, “Bồ Tát Quán Thế Âm là nam hay nữ giới? [Is the Bodhisattva Avalokiteshvara male or female?]”, in Phật giáo - Giáo hội Phật giáo Việt Nam [Buddhism - The Vietnam Buddhist Sangha]:

Thus, They do not necessarily manifest as a female form, but any form. Due to the unadulterated faith among the peoples of Southeast Asia in general and Vietnam in particular, in the figure of a gentle Mother who loves all life like babies, who shields, protects and relieves Their suffering souls, they love and worship Them earnestly. As such, Their statues in most places of worship are of a female form. However, in a few Northern Vietnamese and Chinese temples, Their statues are venerated as a male form.

(Buddhism) He/Him/She/Her/They/Them, (referring to the Buddha or bodhisattva)

Genesis 31:1; 2013 Vietnamese translation from Easy-to-Read version (Bản Phổ Thông ~ BPT); 2021 English translation from the New Revised Standard Version Updated Edition
Đức Chúa Trời thấy các việc Ngài đã làm thật rất tốt lành. Vậy, có buổi chiều và buổi mai; ấy là ngày thứ sáu.
God saw everything that he had made, and indeed, it was very good. And there was evening and there was morning, the sixth day.

Thiên Chúa là Đấng Tối Cao và Hằng Hữu, Ngài tạo dựng, cứu chuộc và thánh hóa mọi loài với sự khôn ngoan và tình yêu.

2024 March 13, Giuse Phạm Đình Ngọc, “Thiên Chúa là Ai trong Kinh Thánh? [Who Is God in the Bible]”, in Hội Đồng Giám Mục Việt Nam [Catholic Bishops' Conference of Vietnam]:

God is the Supreme and Eternal Being; He creates, redeems, and sanctifies all living things with wisdom and love.

(Christianity) synonym of Người (“He/Him, (referring to God)”)

Mark 2:13; 2013 Vietnamese translation from Easy-to-Read version (Bản Phổ Thông ~ BPT); 2021 English translation from the New Revised Standard Version Updated Edition
Chúa Giê-xu lại ra bờ hồ lần nữa, có dân chúng đi theo và Ngài dạy dỗ họ.
Jesus went out again beside the sea; the whole crowd gathered around him, and he taught them.

Đức Giêsu là Ngôi Lời Thiên Chúa Nhập Thể (Logos). Ngài đi rao giảng và chịu chết dưới thời Philatô.

2024 March 13, Giuse Phạm Đình Ngọc, “Thiên Chúa là Ai trong Kinh Thánh? [Who Is God in the Bible?]”, in Hội Đồng Giám Mục Việt Nam [Catholic Bishops' Conference of Vietnam]:

Jesus is the Word (Logos) Made Flesh. He traveled, preached and suffered death under [Pontius] Pilate's reign.

(Christianity) synonym of Người (“He/Him (referring to Jesus)”)

Tiếp theo bức điện tín của Hoàng thượng hôm nay, tôi xin thành cẩn báo cáo với Ngài rằng, tôi phủ nhận cái Hội nghị đó, mà sự bất hợp pháp không cần phải chứng minh nữa.

1990 [1980], Bảo Đại, Con rồng Việt Nam: Hồi ký chánh trị 1913 — 1987, Nguyễn Phước tộc xuất bản, translation of Le dragon d'Annam (in French), quoting Ngô Đình Diệm, page 535:

To follow up on your Imperial Highness's telegraph today, I sincerely report to You that, I reject that Conference, whose illegality needs no further proof.

Thưa Ngài, Ngài đã can đảm vượt qua lòng tự ái của chính Ngài và biết bao nhiêu khó khăn khác mới làm được những việc làm vĩ đại nhìn nhận lỗi lầm của Giáo Hội trong qúa^([sic – meaning quá]) khứ và xin lỗi các quốc gia nạn nhân như vậy.

2008 October 3 [1999 September 19], Nguyễn Mạnh Quang, “Thư Ngỏ Gửi Đức Giáo Hoàng John Paul II”, in Sách Hiếm [Rare Books]; English version in “Letter To Pope John Paul II”, in 2009 August 22 [1999 September 19]:

Your Holiness,
Your Holiness have courageously overcome innumerable difficulties and obstacles, particularly Your Holiness’s own pride, to acknowledge the Church^([sic – meaning Church's]) past wrongs and apologize to the victims.

(formal, literary) Used as an equivalent to any foreign honorific title


ai đó

[ʔaːj˧˧ ʔɗɔ˧˦]

[ʔaːj˧˧ ʔɗɔ˨˩˦]

[ʔaːj˧˧ ʔɗɔ˦˥]

Có ai đó ở trước cửa.


bấy nhiêu

[ʔɓəj˧˦ ɲiəw˧˧]

[ʔɓəj˨˩˦ ɲiw˧˧]

[ʔɓəj˦˥ ɲiw˧˧]

Anh không thể đếm
Đã có bấy nhiêu đêm phải kiếm tìm
Kiếm thêm một lí do
Cho cuộc tình không tên

2023 October 2, Đăng Duy Tân, “Cắt đôi nỗi sầu [Cut the sorrow in half]”:

I couldn’t count
How many nights I've had to seek,
To find another reason
For this nameless love


tụi tui

(Southern Vietnam, between speakers of equal social status) we/us (exclusive)


lứ

"Tôi với lứ đi Bạc Liêu một chuyến đi."

2007, Linguistic Society of Vietnam, edited by Huỳnh Công Tín, Từ điển Từ ngữ Nam Bộ [Southern Vietnamese Dictionary], Cần Thơ: Nhà xuất bản Khoa học xã hội, page 780:

"Let us [I and you] visit Bạc Liêu for a trip."

(Southern Vietnam, colloquial, probably obsolete, towards a Teochew speaker) thou, you (second-person pronoun)

probably obsolete; towards a Teochew speaker; probably obsolete; towards a Teochew speaker


sốp

(slang, neologism, Internet) you, the seller


nhà ngươi

[ɲaː˨˩ ŋɨəj˧˧]

[ɲaː˦˩ ŋɨj˧˧]

[ɲaː˨˩ ŋɨj˧˧]

(typically men's speech, distant, self-elevating or topic-marking when used in historical texts, now chiefly fiction) thou, thee

typically men's speech; distant; self-elevating or topic-marking when used in historical texts; typically men's speech; distant; self-elevating or topic-marking when used in historical texts


chúa thượng

[t͡ɕuə˧˦ tʰɨəŋ˧˨ʔ]

[t͡ɕuə˨˩˦ tʰɨəŋ˨˩ʔ]

[cuə˦˥ tʰɨəŋ˨˩˨]

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 主上 (SV: chủ thượng).

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">chủ thượng</i>

vi-etym-sino

(historical, honorific) Your Highness; Your Excellency (addressing a royalty who can be referred to as chúa, not the reigning monarch)