hay

Chọn cái này, hay chọn cái kia

吏輸妸李半命能牢

1820, Nguyễn Du (阮攸), Đoạn trường tân thanh (Truyện Kiều)^(https://vi.wikisource.org/wiki/Truyện_Kiều_(bản_Liễu_Văn_Ðường_1866)):

Could I fall short of Lady Li, who sold herself?


吧

Nôm form of và (“and, with, as well as”).


爲

爲(Vì)埃(ai)𨢟(gây)孕(dựng)朱(cho)𢧚(nên)餒(nỗi)尼(này)

18th century, Đặng Trần Côn (鄧陳琨) (circa 1705–1745) (original Chinese), translated by Đoàn Thị Điểm (段氏點) (1705–1746/1748) (traditionally claimed), might actually be translated by Phan Huy Ích (潘輝益) (1751–1822), Chinh phụ ngâm khúc (征婦吟曲) [The Song of a Soldier's Wife], line 4:


và

head

và • (吧, 𡝕, 頗)

vi-conj

và • (吧, 𡝕, 頗)

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 和 (“and”, SV: hoà).

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">hoà</i>

vi-etym-sino

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-và.wav

bạn và tôi

Chiến tranh và hoà bình

Tội ác và trừng phạt


phi

Phi anh ấy, không ai biết.


mà

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-mà.wav

Within Austroasiatic, compare Pacoh ma (“but, topicalizer”) and Old Mon ma (“relative marker”).

2005, Nguyễn Ngọc Tư, "Mối tình năm cũ" (in Cánh đồng bất tận), Trẻ publishing house
Trần Hưng rất hài lòng với những đoạn phim vừa thu được, nó nổi bật lên phần đời của người chiến sĩ này, giản dị mà cao quý, bình thường mà phi thường.
Trần Hưng was very satisfied with the footage just shot; it highlighted the life of this fighter, simple but lofty, ordinary but extraordinary.

già mà vẫn khoẻ

Mới đi có chút mà thằng ất ơ nào chiếm chỗ rồi.

I was just gone for a bit but some random dude already took my place.

Nhìn trong hộp rồi mà hông thấy.

I already looked into the box but I can't see it.

Bài kiểm tra mà tuần trước mình làm.

đến mà xem

nghe cho kĩ mà làm

to listen closely in order to do something well

thắt cổ mà chết

đói mà chết

(preceding a verb with neutral or negative connotation) and; and then; and so (marks succession of actions or causality)


dù

Compare Middle Chinese 猶 (MC yuw, “still, yet”) (SV: do).


dầu

Alternative form of dù, dẫu (“although”)


từ

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 自 (“from, since”, SV: tự). Doublet of tự.

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">tự</i>

vi-etym-sino

Bảo tàng Hà Nội thực tế đã được quyết định thành lập từ năm 1982, hiện tạm đạt tại phố Hàm Long.

2009, Nguyễn Huy Thắng, Nguyễn Như Mai, Nguyễn Quốc Tín, Đoàn Đức Thành, Từ kinh đô đến thủ đô - dặm dài đất nước theo năm tháng, Kim Đồng publishing house, page 211:

The Museum of Hanoi was actually officially founded in 1982, temporarily in Hàm Long street.

at, in (a time; indicating that the result of the action continues to the present)


hoặc

Sino-Vietnamese word from 或 (“or, either”).

Hoặc chịu phạt hoặc báo phụ huynh, chọn đi.

Either you accept the penalty or I will have to inform your parents of what you did, your choice.


就中

chữ Hán form of tựu trung (“in general”).


cộng

Sino-Vietnamese word from 共 (“together”).


vì

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 爲 (“because; for”, SV: vị). Doublet of vị.

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">vị</i>

vi-etym-sino

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-vì.wav

because (by or for the cause that; on this account that; for the reason that)


nhân

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-nhân.wav

Vừa rồi:
Nhân họ Hồ chính sự phiền hà,
Để trong nước lòng dân oán hận,
Quân cuồng Minh thừa cơ gây hoạ,
Bọn gian tà còn bán nước cầu vinh.
Nướng dân đen trên ngọn lửa hung tàn,
Vùi con đỏ xuống dưới hầm tai vạ.

(Can we date this quote?), Nguyễn Trãi, translated by Ngô Tất Tố, Bình Ngô đại cáo [The Great Proclamation of Wu Pacification]:

In the wake of the Hồ clan's tumultuous politics,
Which ended up in a nationwide resentful sentiment,
Ming ravagers mobilized their troops, hoping to oppress our people,
Malicious factions seized their opportunity, aiming to sell out our homeland.
They all wanted to roast our folk over vicious hellfire,
At the same time, they wished to bury our people in calamitous pits.


tại

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-tại.wav

Tại tôi không biết. Xin lỗi nhé.


kì

Sino-Vietnamese word from 期 (“period, term”).


miễn

Miễn tụi bây có mặt là được.

It's fine as long as you guys do show up.


假如

chữ Hán form of giả như (“if; in case; supposing; if only”).


nhưng

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-nhưng.wav


nhi

(only in compounds) and, and then, and yet


hơn

From Proto-Mon-Khmer *hən ~ *həən (“to grow, to increase”); cognate with Arem hɨən ("more than; to defeat, to win against"), Pacoh hon (“grown”), Bahnar hon (“to grow”), Plang [La Gang] hɔ́n, and Khasi byrhien (“(people) in large numbers”)).


thêm

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 添 (“to add”, SV: thiêm). Compare Thai แถม (tɛ̌ɛm) and Khmer បន្ថែម (bɑɑbɑnthaem)/ថែម (thaem).

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">thiêm</i>


ngộ

Short for ngộ nhỡ (“in case of; if by chance”).


cùng

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 共 (SV: cộng).

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">cộng</i>


𡝕

Phono-semantic compound (形聲／形声): semantic 女 (“woman”) + phonetic 𠀧 (ba)

Han compound

Alternative form of 吧 (“Nôm form of và (“and, also, with, as well as”).”)


bởi

head

罢, 𪽝, 摆, 罷, 𤳷

vi-conj

罢, 𪽝, 摆, 罷, 𤳷

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-bởi.wav

A Nan bởi ngôi mà dậy.
Ānanda stands up from his seat.

Bởi chồng cờ bạc nên lòng không yêu.

I don't love my husband because he gambles.

Bởi vậy!


giá

Possibly Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 假 (SV: giả)

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">giả</i>

vi-etym-sino

Giá trời không mưa thì giờ ta đã đến nơi rồi.

If it had not rained we would have already arrived.


cơ mà

[kəː˧˧ maː˨˩]

[kəː˧˧ maː˦˩]

[kəː˧˧ maː˨˩]


bởi vì

[ʔɓəːj˧˩ vi˨˩]

[ʔɓəːj˧˨ vɪj˦˩]

[ʔɓəːj˨˩˦ vɪj˨˩]

[ʔɓəːj˨˩˦ jɪj˨˩]

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-bởi vì.wav


khi nào

[kʰɪj˧˧ naːw˦˩]

[kʰɪj˧˧ naːw˨˩]

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-khi nào.wav


vừa

Nhà nó vừa nhỏ vừa xấu.

Cả nhà vừa ăn vừa xem ti vi, chẳng có nói chuyện gì cả.

The whole family watches TV while eating, without saying a word to each other.

Đi xe buýt vừa tiết kiệm, vừa góp phần bảo vệ môi trường.

Taking the bus helps you not only economize, but also contribute to preserving the environment.

indicates multiple things that simultaneously are true or happen/are happening


rằng

Chúng tôi nghĩ rằng ...

Tôi tin rằng anh ấy sẽ thực hiện đúng lời hứa.

I believe that he will keep his promise.


trong khi

[t͡ɕawŋ͡m˧˧ xi˧˧]

[ʈawŋ͡m˧˧ kʰɪj˧˧]

[ʈɔŋ˧˧ xɪj˧˧]

[ʈawŋ͡m˧˧ kʰɪj˧˧]

[ʈawŋ͡m˧˧ xɪj˧˧]

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-trong khi.wav


ví dụ

[vɪj˨˩˦ jʊw˨˩ʔ]

[vɪj˦˥ jʊw˨˩˨]

[jɪj˦˥ jʊw˨˩˨]

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-Ví dụ.wav

From Middle Vietnamese ꞗí dù, with the first element being the predecessor of modern ví (“to compare”). Probably modeled after thí dụ.


mặc dù

[mak̚˨˩ʔ jʊw˦˩]

[mak̚˨˩˨ jʊw˨˩]

From mặc (“to leave be”) + dù (“even if, though”).


ví

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 譬 (SV: thí).

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">thí</i>

vi-etym-sino

(archaic, literary) supposing (something unlikely happens); if


tương đương

[tɨəŋ˧˧ ʔɗɨəŋ˧˧]

[tɨəŋ˧˧ ʔɗɨəŋ˧˧]

[tɨəŋ˧˧ ʔɗɨəŋ˧˧]

(mathematics, optionally followed by với) which is equivalent to the fact that; ⇔


kẻo

Đừng hóng mưa kẻo cảm.

Don't go out in the rain or you'll get sick.


hễ

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 係 (SV: hệ).

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">hệ</i>


sở dĩ

[səː˧˩ zi˦ˀ˥]

[ʂəː˧˨ jɪj˧˨]

[səː˧˨ jɪj˧˨]

[ʂəː˨˩˦ jɪj˨˩˦]

[səː˨˩˦ jɪj˨˩˦]


lẫn

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">loạn</i>

vi-etym-sino

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 亂 (SV: loạn)


kiêm

viện trưởng kiêm tổng biên tập tạp chí

president and editor-in-chief of a magazine

đạo diễn kiêm diễn viên
director–actor

Used to join the names of multiple positions or jobs of the same person; and.


nhưng mà

[ɲɨŋ˧˧ maː˨˩]

[ɲɨŋ˧˧ maː˦˩]

[ɲɨŋ˧˧ maː˨˩]


đặng

Nàng bước vô rạp hát thấy có người ta ngồi rải rác các hạng ước chừng năm sáu chục người. Nàng lựa hàng ghế trống rồi phăng phăng đi lại ngồi cái ghế đầu, đặng vãn hát đi ra cho dễ.

1928, Hồ Biểu Chánh, chapter 1, in Kẻ làm người chịu:

She walked into the theatre and saw that there were about 50-60 people who already had their seats sitting dispersedly on seats of various classes. She chose an empty row then imprudently walked to the first seat, so that she can relish the performance better as well as having an easier time leaving.

(Central Vietnam, dated in Southern Vietnam among younger generations) in order to, so that


tại vì

[taːj˨˩ʔ vɪj˦˩]

[taːj˨˩˨ vɪj˨˩]

[taːj˨˩˨ jɪj˨˩]


mặc dầu

[mak̚˧˨ʔ zəw˨˩]

[mak̚˨˩ʔ jəw˦˩]

[mak̚˨˩˨ jəw˨˩]

Alternative form of mặc dù (“although; though”)


nhỡ

if (an unlikely event happens); if by chance


âu là

[ʔəw˧˧ laː˨˩]

[ʔəw˧˧ laː˦˩]

[ʔəw˧˧ laː˨˩]


không những

[xəwŋ͡m˧˧ ɲɨŋ˦ˀ˥]

[kʰəwŋ͡m˧˧ ɲɨŋ˧˨]

[xəwŋ͡m˧˧ ɲɨŋ˧˨]

[kʰəwŋ͡m˧˧ ɲɨŋ˨˩˦]

[xəwŋ͡m˧˧ ɲɨŋ˨˩˦]

không (“not”) + những (“(archaic) only”).

com

Lúc đó bà Phó Đoan mới nhận ra rằng dân Việt Nam không những ngu mà còn đáng thương.

1936, Vũ Trọng Phụng, chapter 1, in Số đỏ, Hà Nội báo:

At that moment, the Deputy Customs Officer's wife noticed that the people of Vietnam are not only stupid, but pitiable as well.


thí dụ

[tʰi˧˦ zu˧˨ʔ]

[tʰɪj˨˩˦ jʊw˨˩ʔ]

[tʰɪj˦˥ jʊw˨˩˨]

Alternative form of ví dụ (“for example”)


song le

[sawŋ͡m˧˧ lɛ˧˧]

[ʂawŋ͡m˧˧ lɛ˧˧]

[sɔŋ˧˧ lɛ˧˧]

[ʂawŋ͡m˧˧ lɛ˧˧]

[sawŋ͡m˧˧ lɛ˧˧]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-song le.wav


huống chi

[huəŋ˧˦ t͡ɕi˧˧]

[huəŋ˦˧˥ t͡ɕɪj˧˧]

[huəŋ˦˥ cɪj˧˧]


huống gì

[huəŋ˧˦ zi˨˩]

[huəŋ˦˧˥ jɪj˦˩]

[huəŋ˦˥ jɪj˨˩]


dẫu

head

酉, 唒, 𠱋, 油, 𠶢, 喻, 󱃹

vi-conj

酉, 唒, 𠱋, 油, 𠶢, 喻, 󱃹

酉 (CJK)
唒 (CJK)
𠱋 (CJK)
油 (CJK)
𠶢 (CJK)
喻 (CJK)

(literary) although; despite; in spite of


huống

Sino-Vietnamese word from 況 (“situation; furthermore; much less”).

vi-etym-sino

(archaic, literary) much less; let alone


trừ phi

[t͡ɕɨ˨˩ fi˧˧]

[ʈɨ˦˩ fɪj˧˧]

[ʈɨ˨˩ fɪj˧˧]


kể từ

[kej˨˩˦ tɨ˨˩]


dưng

(archaic or dialectal) Alternative form of nhưng


dù mặc

[jʊw˦˩ mak̚˨˩ʔ]

[jʊw˨˩ mak̚˨˩˨]


lệ như

[le˧˨ʔ ɲɨ˧˧]

[lej˨˩ʔ ɲɨ˧˧]

[lej˨˩˨ ɲɨ˧˧]

Sino-Vietnamese word from 例如, composed of 例 (“example”) and 如 (“such as”).


huống hồ

[huəŋ˧˦ ho˨˩]

[huəŋ˦˧˥ how˦˩]

Sino-Vietnamese word from 況乎, composed of 況 and 乎.


nhân dịp

[ɲən˧˧ zip̚˧˨ʔ]

[ɲəŋ˧˧ jip̚˨˩ʔ]

[ɲəŋ˧˧ jip̚˨˩˨]


cầm bằng

[kəm˨˩ ʔɓaŋ˨˩]

[kəm˦˩ ʔɓaŋ˦˩]

[kəm˨˩ ʔɓaŋ˨˩]


vả chăng

[vaː˧˩ t͡ɕaŋ˧˧]

[vaː˧˨ t͡ɕaŋ˧˧]

[vaː˨˩˦ caŋ˧˧]

[jaː˨˩˦ caŋ˧˧]

(literary) besides; moreover; furthermore


vả lại

[vaː˧˩ laːj˧˨ʔ]

[vaː˧˨ laːj˨˩ʔ]

[vaː˨˩˦ laːj˨˩˨]

[jaː˨˩˦ laːj˨˩˨]

Vả lại, mẹ thường bảo chúng tôi rằng: "Phải như thế, để các con biết kiếm ăn một mình cho quen đi. […]"

1941, Tô Hoài, chapter 1, in Dế Mèn phiêu lưu ký [Diary of a cricket], Tân Dân Publishing House:

Besides, my mother used to tell her children, “It's good for you to learn to fly with your own wings. […]”


giả như

[zaː˧˩ ɲɨ˧˧]

[jaː˧˨ ɲɨ˧˧]

[jaː˨˩˦ ɲɨ˧˧]

Sino-Vietnamese word from 假如 (“if; in case; supposing”).


hay là

Hay (là) nó bị tai nạn ?

Hay (là) mày gọi sếp mày xem thế nào ?

How about you call your boss, maybe he could help?

represents an alternative theory, option or solution in an interrogative form


nhược bằng

[ɲɨək̚˧˨ʔ ʔɓaŋ˨˩]

[ɲɨək̚˨˩ʔ ʔɓaŋ˦˩]

[ɲɨək̚˨˩˨ ʔɓaŋ˨˩]

Sino-Vietnamese word from 若 (“if; supposing”) and 憑 (“on the basis of”).


bất nhược

[ʔɓət̚˧˦ ɲɨək̚˧˨ʔ]

[ʔɓək̚˦˧˥ ɲɨək̚˨˩ʔ]

[ʔɓək̚˦˥ ɲɨək̚˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 不若, composed of 不 (“not”) and 若 (“like; supposing; if”).

(archaic, rare) not equal to; not as good as; would rather

(archaic, rare) it's better to; it's preferable to


cho dù

[t͡ɕɔ˧˧ zu˨˩]

[t͡ɕɔ˧˧ jʊw˦˩]

[cɔ˧˧ jʊw˨˩]

Con người ở thành phố cho dù điều kiện sống hiện đại, sang trọng mà thiếu vắng đi mầu xanh của cây cảnh, tiếng hót của vài con chim nhỏ.

Human beings in cities, although living conditions are modern and luxurious, lack the green of plants and the singing of small birds.


với lại

[vəːj˧˦ laːj˧˨ʔ]

[vəːj˨˩˦ laːj˨˩ʔ]

[vəːj˦˥ laːj˨˩˨]

[jəːj˦˥ laːj˨˩˨]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-với lại.wav


nhân chưng

[ɲən˧˧ t͡ɕɨŋ˧˧]

[ɲəŋ˧˧ t͡ɕɨŋ˧˧]

[ɲəŋ˧˧ cɨŋ˧˧]

nhân (因) + chưng.
The word is technically not attested in the Latin script when it was still in use, however, as both of its elements are attested, the reading *nhân chưng is commonly seen in romanization of Nôm poems.

庫免𢀨庄女負
因蒸恨𤝞沛挼眉

15th century, Nguyễn Trãi, “猫 Miêu”, in Quốc âm thi tập (國音詩集):

Poor or rich, be ungrateful, we dare not,
So why, would you be resentful to the mice that raised you?

Khó miễn sang chăng nỡ phụ,
Nhân chưng giận chuột phải nuôi mày.


như thể

[ɲɨ˧˧ tʰe˧˩]

[ɲɨ˧˧ tʰej˧˨]

[ɲɨ˧˧ tʰej˨˩˦]

Các tướng thấy đại hãn nhu nhược như thể sợ sệt Vương Hãn, vẫn muốn gả Hoa Tranh cho Đô Sử, đều tức giận buồn rầu.

2005, chapter 6, in Cao Tự Thanh, transl., Anh hùng xạ điêu, Văn học, translation of 射雕英雄传 by Jīn Yōng (Kim Dung):

The generals found the khan weak, as if he were scared of Wáng Khan and still wanted to marry off Huázhēng to Dūshǐ, and they all felt angry and sad.


thế nhưng

[tʰe˧˦ ɲɨŋ˧˧]

[tʰej˨˩˦ ɲɨŋ˧˧]

[tʰej˦˥ ɲɨŋ˧˧]


tuy rằng

[twɪj˧˧ ʐaŋ˦˩]

[t⁽ʷ⁾ɪj˧˧ ɹaŋ˨˩]

Hoa sen mọc bãi cát lầm,
Tuy rằng lấm láp vẫn mầm hoa sen.
A lotus grows in the wrong sand
Muddy, yet still a lotus sprout


dẫu rằng

[zəw˦ˀ˥ zaŋ˨˩]

[jəw˧˨ ʐaŋ˦˩]

[jəw˨˩˦ ɹaŋ˨˩]


trái lại

[t͡ɕaːj˧˦ laːj˧˨ʔ]

[ʈaːj˨˩˦ laːj˨˩ʔ]

[ʈaːj˦˥ laːj˨˩˨]


bởi lẽ

[ʔɓəːj˧˩ lɛ˦ˀ˥]

[ʔɓəːj˧˨ lɛ˧˨]

[ʔɓəːj˨˩˦ lɛ˨˩˦]


chừng nào

[t͡ɕɨŋ˨˩ naːw˨˩]

[t͡ɕɨŋ˦˩ naːw˦˩]

[cɨŋ˨˩ naːw˨˩]

Chừng nào còn địch thì vẫn đánh.

As long as there are enemies still, we must fight.


cùng với

[kʊwŋ͡m˨˩ vəːj˧˦]

[kʊwŋ͡m˦˩ vəːj˨˩˦]

[kʊwŋ͡m˨˩ vəːj˦˥]

[kʊwŋ͡m˨˩ jəːj˦˥]

Mấy câu hỏi này cùng với cái thái độ của hắn chứng tỏ hắn chẳng quan tâm gì đến tin học.

These questions, together with his attitude, prove his inattention to informatics.

Cùng với những đồng đội chí cốt, bọn tôi ra trận, quyết đánh đến khi hai phe một mất một còn.

With our dear comrades on our side, decided to fight until only one side remains.

along with; together with; alongside; in company with


vậy mà

[vəj˧˨ʔ maː˨˩]

[vəj˨˩ʔ maː˦˩]

[vəj˨˩˨ maː˨˩]

[jəj˨˩˨ maː˨˩]


thế mà

[tʰe˧˦ maː˨˩]

[tʰej˨˩˦ maː˦˩]


thảng hoặc

[tʰaːŋ˧˩ hwak̚˧˨ʔ]

[tʰaːŋ˧˨ hwak̚˨˩ʔ]

[tʰaːŋ˨˩˦ wak̚˨˩˨]


gián hoặc

[jaːŋ˦˧˥ hwak̚˨˩ʔ]

[jaːŋ˦˥ wak̚˨˩˨]

Hóa cho nên mở tràng cứ mở, nhưng gián hoặc cũng nhiều ông mở tràng, cho khai trí dân thì ít, cho mắt quan trên trông vào thì nhiều.

1907, Nguyễn Văn Vĩnh, “Phán, ký”, in Đại Nam Đăng Cổ Tùng Báo:

So it is okay if they want to build more schools, but even if they build many schools, it is less to help educating people, and more to merely please the eyes of the bureaucracy.


vì chưng

[vi˨˩ t͡ɕɨŋ˧˧]

[vɪj˦˩ t͡ɕɨŋ˧˧]

[vɪj˨˩ cɨŋ˧˧]

[jɪj˨˩ cɨŋ˧˧]