tí tách

[tɪj˨˩˦ tat̚˦˧˥]

Tiếng hạt ngô nổ tí tách trong tro củi càng làm cho các bé càng thêm phấn kích.

The swift popping sound of corns laid inside the embers had made the kids go nuts.

mimicking the sound of anything small, like dropping water, with swift and interrupted movement


khó ở

[xɔ˧˦ ʔəː˧˩]

[kʰɔ˨˩˦ ʔəː˧˨]

[xɔ˨˩˦ ʔəː˧˨]

[kʰɔ˦˥ ʔəː˨˩˦]

[xɔ˦˥ ʔəː˨˩˦]

Nhìn nó khó ở như vầy thì cũng nên biết ý mà bế nó đi viện đi chứ.

You shoulda sent the boy into some hospital as soon as you saw he was fatigued out.

(colloquial) seemingly uncomfortable, as being sick


vô trị

[vo˧˧ t͡ɕi˧˨ʔ]

[vow˧˧ ʈɪj˨˩ʔ]

[vow˧˧ ʈɪj˨˩˨]

[jow˧˧ ʈɪj˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 無 (“without, un-, less”) and 治 (“to manage, to govern, to rule, etc.”).

vi-etym-sino

tình trạnh vô trị

người vô trị

(...) Có vẻ ta hoàn toàn đồng tình về vấn đề đang khiến ông bận tâm: chế độ ‘chuyên chính vô sản.’
Theo quan điểm của tôi, ý kiến của những người Vô trị về vấn đề này là hoàn toàn chính đáng. Trên thực tế, trước cuộc cách mạng Bolshevik, ý kiến ấy chưa bao giờ bị ai nghi ngờ.
(...) It seems to me that we are in perfect agreement on the matters with which you are currently so preoccupied, to wit, the ‘dictatorship of the proletariat.’
By my reckoning, on this score the opinion of anarchists cannot be called into question, and in fact, well before the Bolshevik revolution, it never was queried by anyone.

Errico Malatesta (1999) [1919] “Lettera a Luigi Fabbri sulla ‹dittatura del proletariato›”, in Giampietro N. Berti, editor, Il buon senso della rivoluzione (in Italian), Elèuthera; English translation in Paul Sharkey, transl., Daniel Guérin, editor (2005), “A Prophetic Letter to Luigi Fabbri”, in No Gods, No Masters, AK Press, pages 391-392; Vietnamese translation in “Về chế độ ‘Chuyên chính Vô sản’: lá thư tiên tri gửi Luigi Fabbri”, in meomun.noblogs.org, 2021

Thus construed, the ‘dictatorship of the proletariat’ would be the effective power of all workers trying to bring down capitalist society and would thus turn into Anarchy as soon as resistance from reactionaries would have ceased and no one can any longer seek to compel the masses by violence to obey and work for him.

Hiểu như vậy, chế độ ‘chuyên chính vô sản’ chỉ là sức mạnh hữu hiệu của tất cả những người lao động đang cố gắng lật đổ xã hội tư bản, và do đó sẽ biến thành tình trạng Vô trị ngay khi bọn phản động dừng phản kháng, ngay khi không kẻ nào còn có thể dùng vũ lực ép buộc quần chúng nghe lời và làm việc cho mình được nữa.

Peter Kropotkin (June 1888) “Are We Good Enough?”, in Freedom Press, volume 2, number 21; translated as “Ta đủ tốt hay không?”, in meomun.noblogs.org (in Vietnamese), 2021 November 21
‘Con người không đủ tốt để có thể sống trong thể chế Cộng sản’ là một trong những ý kiến phản bác Chủ nghĩa Cộng sản phổ biến nhất. Người ta sẽ chẳng chịu quỳ gối trước Chủ nghĩa Cộng sản cưỡng ép, nhưng lại chưa đủ chín chắn cho Chủ nghĩa Cộng sản Tự do, Vô trị. […]
One of the commonest objections to Communism is that men are not good enough to live under a Communist state of things. They would not submit to a compulsory Communism, but they are not yet ripe for free, Anarchistic Communism. […]

Although anarchism is not complete without the Western European contributions, we believe there are elements of African traditional societies that can be of assistance in elaborating anarchist ideas.
One of these is the self-help, mutual aid, or cooperative tradition that is prevalent in African society. This society is structured such that there is reduced individualism and a collective approach toward solving problems and living life: reduced to its essence, I think that is what anarchism is preaching.

2021 [1999], Chuck Morse, quoting Sam Mbah, “Chủ nghĩa Vô trị châu Phi: phỏng vấn Sam Mbah”, in meomun.noblogs.org, translation of African Anarchism: An Interview with Sam Mbah (in English):


lười chảy thây

[lɨəj˨˩ t͡ɕaj˧˩ tʰəj˧˧]

[lɨj˦˩ t͡ɕaj˧˨ tʰəj˧˧]

[lɨj˨˩ ca(ː)j˨˩˦ tʰəj˧˧]

Người gì đâu mà lười chảy thây ra, cứ như này thì có ma nó rước về.

Noone would see you as a potential catch if your old slothfulness remains unchanged.

(colloquial, idiomatic) extremely lazy, as if one's body were about to rot, with no life signals


hàm hồ

Lớn rồi thì phải nên biết suy nghĩ chứ con, đừng ăn nói hàm hồ như thế nha cưng.

You're not a kid anymore, you have to think through before you spout such nonsense.


chung chiêng

[t͡ɕʊwŋ͡m˧˧ t͡ɕiəŋ˧˧]

[t͡ɕʊwŋ͡m˧˧ t͡ɕiəŋ˧˧]

[cʊwŋ͡m˧˧ ciəŋ˧˧]

Ý niệm của dân Bắc nước ta về việc đặt lưỡi chung chiêng trong khoang miệng khi bật âm L nghe chừng mờ nhạt nhỉ? (layman's linguistics)

The Northerners seem not used to the concept of floating the tongues inside their mouths while pronouncing words starting with the letter L, do they?

unsteady, as it seems like floating in the air


lưu niên

[lɨw˧˧ niəŋ˧˧]

[lɨw˧˧ niəŋ˧˧]

Sino-Vietnamese word from 留 and 年. Most likely also a phono-semantic matching with the native compound lâu năm (“perennial”).

Coordinate term: hàng năm


cọc cạch

Nhìn mấy đứa đeo dép cọc cạch đến trường trông cũng ngộ.

It was funny to see the kids go to school with sandals of some separate pair.

Chiếc xe cọc cạch thế kia mà vẫn cho đi được thế mới tài chứ lị.

The parents only bought him an old-ass bike, but the kid just managed to ride with it.

Chiếc xe đồ chơi lăn cọc cạch trên nền nhà sau nhiều lần trẻ đùa nghịch.

The toy car on the floor was running in clatters as many a time the kid has played with it.


cũ rích

[ku˦ˀ˥ zïk̟̚˧˦]

[kʊw˧˨ ʐɨt̚˦˧˥]

[kʊw˨˩˦ ɹɨt̚˦˥]

cũ + rích. The second element is apparently of Chamic origin; compare Eastern Cham rik (“ancient, old”) (Bùi Khánh Thế 1995).

very old, stale, of nothing new or innovative


tắt điện

[tat̚˧˦ ʔɗiən˧˨ʔ]

[tak̚˦˧˥ ʔɗiəŋ˨˩ʔ]

[tak̚˦˥ ʔɗiəŋ˨˩˨]

Riêng thằng cha này gặp tao thì chỉ có tắt điện.

That wuss just turns mute whenever he sees me.


truyền kiếp

[t͡ɕwiən˨˩ kiəp̚˧˦]

[ʈwiəŋ˦˩ kiəp̚˦˧˥]

[ʈ⁽ʷ⁾iəŋ˨˩ kip̚˦˥]

Đối thủ truyền kiếp này chả biết sao đấu lại đây.

We just don't know how to deal with these enemies of old and long hatred.

(usually disapproving) as old as the hills, with extensive continuity


nhát gừng

[ɲaːt̚˧˦ ɣɨŋ˨˩]

[ɲaːk̚˦˧˥ ɣɨŋ˦˩]

[ɲaːk̚˦˥ ɣɨŋ˨˩]

nhát (“slice”) + gừng (“ginger”).
The nhát here likely indicates a Northern origin of the phrase.

(of speech, colloquial) stressing each syllable and in a harsh or forceful tone


đao to búa lớn

[ʔɗaːw˧˧ tɔ˧˧ ʔɓuə˧˦ ləːn˧˦]

[ʔɗaːw˧˧ tɔ˧˧ ʔɓuə˨˩˦ ləːŋ˦˧˥]

[ʔɗaːw˧˧ tɔ˧˧ ʔɓuə˦˥ ləːŋ˦˥]

đao (“kind of sword”) + to (“big”) + búa (“hammer”) + lớn (“big”).

com

Cách nói của thầy có vẻ đao to búa lớn nhỉ? Trẻ ai nấy cũng đều ngơ ngác à.

The way the teacher was expressing himself seemed pretty braggy, wasn't he? The kids just couldn't catch on.

(idiomatic, of one's words) exaggerative; braggy


gọi bằng cụ

[ɣɔj˧˨ʔ ʔɓaŋ˨˩ ku˧˨ʔ]

[ɣɔj˨˩ʔ ʔɓaŋ˦˩ kʊw˨˩ʔ]

[ɣɔj˨˩˨ ʔɓaŋ˨˩ kʊw˨˩˨]

Hàng Việt so với hàng Nhật thì phải gọi bằng cụ.

Compared to the Vietnamese goods, those of Japanese are on another level.


sương sương

[sɨəŋ˧˧ sɨəŋ˧˧]

[ʂɨəŋ˧˧ ʂɨəŋ˧˧]

[sɨəŋ˧˧ sɨəŋ˧˧]

[ʂɨəŋ˧˧ ʂɨəŋ˧˧]

[sɨəŋ˧˧ sɨəŋ˧˧]

(slang, of one's facial make-up) plain and natural

Lương tháng ở quê thì cũng sương sương thôi, chả dư dả là mấy.

I work in rural places, and my monthly salary just remains so-so, not much to spare.


đạo mạo

[ʔɗaːw˧˨ʔ maːw˧˨ʔ]

[ʔɗaːw˨˩ʔ maːw˨˩ʔ]

[ʔɗaːw˨˩˨ maːw˨˩˨]

mang phong thái đạo mạo

(of one's actions and conduct) dignified and solemn


ngố tàu

Đi ăn tiệc mà mặc đồ gì ngố tàu vậy.

Man you shouldn't had dressed like some Chinese bumpkin at a party.

(colloquial, of way of dressing) unstylish; shabby and silly-looking


kách mệnh

[kajk̟̚˧˦ məjŋ̟˧˨ʔ]

[kat̚˦˥ məːn˨˩˨]

Vladmir Lenin (1901) “I. Догматизм и ‹свобода критики›”, in Что делать? Наболевшие вопросы нашего движения (Ленин В. И. Полное собрание сочинений) (in Russian), volume 6; Vietnamese translation on title page of Nguyễn Ái Quốc (1927) Dường Kách mệnh; English translation based on Joe Fineberg & George Hanna, transl. (1960), “Dogmatism And ‘Freedom of Criticism’”, in What Is to Be Done? (V. I. Lenin

(obsolete) Northern Vietnam form of cách mạng (“revolutionary”)


kách-mệnh

[kajk̟̚˧˦ məjŋ̟˧˨ʔ]

[kat̚˦˥ məːn˨˩˨]


gãy gọn

[ɣaj˦ˀ˥ ɣɔn˧˨ʔ]

[ɣaj˧˨ ɣɔŋ˨˩ʔ]

[ɣa(ː)j˨˩˦ ɣɔŋ˨˩˨]


tự-do

[...] « Người ta sinh ra tự-do và bình-đẳng về quyền-lợi, và phải luôn luôn được tự-do và bình đẳng về quyền-lợi. »

1945, Hồ Chí Minh, Tuyên-ngôn Độc-lập của nước Việt-Nam Dân-chủ Cộng-hòa [Declaration of independence of the Democratic Republic of Vietnam]; English translation based on Ho Chi Minh: Selected Works, volume 3, Hanoi: Foreign Languages Publishing House, 1960–1962, pages 17–21:

… "All men are born free and with equal rights, and must always remain free and have equal rights."


gàn bát sách

[ɣaːn˨˩ ʔɓaːt̚˧˦ sajk̟̚˧˦]

[ɣaːŋ˦˩ ʔɓaːk̚˦˧˥ ʂat̚˦˧˥]

[ɣaːŋ˦˩ ʔɓaːk̚˦˧˥ sat̚˦˧˥]

[ɣaːŋ˨˩ ʔɓaːk̚˦˥ ʂat̚˦˥]

[ɣaːŋ˨˩ ʔɓaːk̚˦˥ sat̚˦˥]

(Northern Vietnam, humourous, dated, of a person) cray-cray; eccentric; crackpot


lòi tói

[lɔj˨˩ tɔj˧˦]

[lɔj˦˩ tɔj˨˩˦]

[lɔj˨˩ tɔj˦˥]


cực thịnh

[kɨk̚˧˨ʔ tʰïŋ˧˨ʔ]

[kɨk̚˨˩ʔ tʰɨn˨˩ʔ]

[kɨk̚˨˩˨ tʰɨn˨˩˨]

Có thể nói văn hóa dùng đũa trong bữa ăn cực thịnh là ở Việt Nam hơn cả.

One might say that there is nowhere else where the custom of eating with chopsticks is as ubiquitous as it is in Vietnam.


hữu sản

[hɨw˧˨ ʂaːŋ˧˨]

[hɨw˧˨ saːŋ˧˨]

[hɨw˨˩˦ ʂaːŋ˨˩˦]

[hɨw˨˩˦ saːŋ˨˩˦]

Mặt trận dân chủ cho được thực hiện, điều cốt yếu là phải thâu phục quảng đại quần chúng nhân dân, phải kéo các tầng lớp hữu sản bản xứ dù các "lãnh tụ" của họ theo hay không theo.

1939, Nguyễn Văn Cừ, “Tự chỉ trích của Trí Cường [Self-criticism of Trí Cường]”, in Văn kiện Đảng toàn tập, volume 6, Hanoi: Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, page 642:

If the democratic front is to be realized, we must fundamentally win over the whole array of mass and bring into the fold indigenous propertied classes disregarding their "leaders"' willingness to cooperate or not.


đĩ thõa

[ʔɗi˦ˀ˥ tʰwaː˦ˀ˥]

[ʔɗɪj˧˨ tʰwaː˧˨]

[ʔɗɪj˨˩˦ tʰ⁽ʷ⁾aː˨˩˦]

(vulgar) of easy virtue; promiscuous; wanton-like


內小邦

內小邦chữ Hán form of nội tiểu bang . (canonical)
Overseas Vietnamese