cộng sản

[kəwŋ͡m˧˨ʔ saːn˧˩]

[kəwŋ͡m˨˩ʔ ʂaːŋ˧˨]

[kəwŋ͡m˨˩ʔ saːŋ˧˨]

[kəwŋ͡m˨˩˨ ʂaːŋ˨˩˦]

[kəwŋ͡m˨˩˨ saːŋ˨˩˦]

(informal, collective) communists; commies


thế giới quan

[tʰe˧˦ zəːj˧˦ kwaːn˧˧]

[tʰej˨˩˦ jəːj˨˩˦ kwaːŋ˧˧]

[tʰej˦˥ jəːj˦˥ waːŋ˧˧]

Sino-Vietnamese word from 世界觀, composed of 世界 (“world”) and 觀 (“view”), from Japanese 世界観 (sekaikan) which is a calque of German Weltanschauung.

vi-etym-sino

(chiefly philosophy or Marxism) a worldview


phương pháp luận

[fɨəŋ˧˧ faːp̚˧˦ lwən˧˨ʔ]

[fɨəŋ˧˧ faːp̚˦˧˥ lwəŋ˨˩ʔ]

[fɨəŋ˧˧ faːp̚˦˥ l⁽ʷ⁾əŋ˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 方法論, composed of 方法 (“method”) and 論 (“theory”).


phương pháp luận

[fɨəŋ˧˧ faːp̚˧˦ lwən˧˨ʔ]

[fɨəŋ˧˧ faːp̚˦˧˥ lwəŋ˨˩ʔ]

[fɨəŋ˧˧ faːp̚˦˥ l⁽ʷ⁾əŋ˨˩˨]

ý nghĩa phương pháp luận

(sciences, chiefly Marxism) methodological


cộng sản chủ nghĩa

[kəwŋ͡m˧˨ʔ saːn˧˩ t͡ɕu˧˩ ŋiə˦ˀ˥]

[kəwŋ͡m˨˩ʔ ʂaːŋ˧˨ t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨]

[kəwŋ͡m˨˩ʔ saːŋ˧˨ t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨]

[kəwŋ͡m˨˩˨ ʂaːŋ˨˩˦ cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦]

[kəwŋ͡m˨˩˨ saːŋ˨˩˦ cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦]

Sino-Vietnamese word from 共產主義, composed of 共產 (“communist”) and 主義 (“ism”), Japanese 共産主義 (kyōsan shugi).

chủ nghĩa cộng sản
chủ nghĩa cộng sản#Vietnamese

(obsolete) Synonym of chủ nghĩa cộng sản (“communism”)


Mác

Mác và Ăng-ghen

chủ nghĩa Mác

1883, Friedrich Engels, Speech at Karl Marx's Funeral (in English); German translation in Marx-Engels-Werke, volume 19, 1987; English retranslation in Marx/Engels Collected Works, volume 24, 1989; Vietnamese translation in C. Mác Và Ph. Ăng-ghen Toàn Tập, volume 19, 1995
Giống như Đác-uyn đã tìm ra quy luật phát triển của thế giới hữu cơ, Mác đã tìm ra quy luật phát triển của lịch sử loài người: [...]
Just as Darwin discovered the law of development of organic nature, so Marx discovered the law of development of human history: …

Vladimir Lenin (1914) “Учение_Маркса”, in Карл Маркс (Краткий биографический очеркс изложением марксизма) (in Russian); English translation in Lenin's Collected Works, volume 21, 1974; Vietnamese translation in V. I. Lê-nin Toàn Tập, volume 26, 2006
Chủ nghĩa Mác là hệ thống các quan điểm và học thuyết của Mác. Mác đã thừa kế và hoàn chỉnh một cách thiên tài ba trào lưu tư tưởng của thế kỷ XIX, thuộc ba nước tiên tiến nhất của loài người: triết học cổ điển Đức, môn kinh tế chính trị cổ điển Anh và chủ nghĩa xã hội Pháo gắn liền với các học thuyết cách mạng Pháp nói chung.
Marxism is the system of Marx’s views and teachings. Marx was the genius who continued and consummated the three main ideological currents of the nineteenth century, as represented by the three most advanced countries of mankind: classical German philosophy, classical English political economy, and French socialism combined with French revolutionary doctrines in general.


biện chứng

[ʔɓiən˧˨ʔ t͡ɕɨŋ˧˦]

[ʔɓiəŋ˨˩ʔ t͡ɕɨŋ˦˧˥]

[ʔɓiəŋ˨˩˨ cɨŋ˦˥]

Friedrich Engels (1962) [1885] “Vorworte zu den drei Auflagen – II [Prefaces to the Three Editions – II]”, in Anti-Dühring (Marx-Engels-Werke), volume 20; English translation from 1987 Marx/Engels Collected Works, volume 25; Vietnamese translation from 1994 C. Mác Và Ph. Ăng-ghen Toàn Tập, volume 20
Song muốn có một quan niệm vừa biện chứng vừa duy vật về tự nhiên thì người ta phải biết toán học và khoa học tự nhiên.
But a knowledge of mathematics and natural science is essential to a conception of nature which is dialectical and at the same time materialist.

(philosophy, chiefly Marxism) dialectical


vận động

[vən˧˨ʔ ʔɗəwŋ͡m˧˨ʔ]

[vəŋ˨˩ʔ ʔɗəwŋ͡m˨˩ʔ]

[vəŋ˨˩˨ ʔɗəwŋ͡m˨˩˨]

[jəŋ˨˩˨ ʔɗəwŋ͡m˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 運動 (“motion; exercise; sports”), Japanese 運動 (undō), Literary Chinese 運動 (yùndòng).


vận động

[vən˧˨ʔ ʔɗəwŋ͡m˧˨ʔ]

[vəŋ˨˩ʔ ʔɗəwŋ͡m˨˩ʔ]

[vəŋ˨˩˨ ʔɗəwŋ͡m˨˩˨]

[jəŋ˨˩˨ ʔɗəwŋ͡m˨˩˨]


cơ sở hạ tầng

[kəː˧˧ səː˧˩ haː˧˨ʔ təŋ˨˩]

[kəː˧˧ ʂəː˧˨ haː˨˩ʔ təŋ˦˩]

[kəː˧˧ səː˧˨ haː˨˩ʔ təŋ˦˩]

[kəː˧˧ ʂəː˨˩˦ haː˨˩˨ təŋ˨˩]

[kəː˧˧ səː˨˩˦ haː˨˩˨ təŋ˨˩]

cơ sở (“foundation; base; basis”) + 下 (hạ, “lower; below”) + tầng (“level”).


phủ định

[fu˧˩ ʔɗïŋ˧˨ʔ]

[fʊw˧˨ ʔɗɨn˨˩ʔ]

[fʊw˨˩˦ ʔɗɨn˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 否定, from Japanese 否定 (hitei).

phủ định biện chứng

phủ định của phủ định


Mác-xít

[maːk̚˦˧˥ sit̚˦˧˥]

[maːk̚˦˥ sɨt̚˦˥]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-Mác-xít.wav

Friedrich Engels (1967) [1882] “Engels an Eduard Bernstein in Zürich – London, 2./3.Nov. 82”, in Karl Marx · Friedrich Engels – Werke, volume 35; English translation from 1992, published 2010, Marx/Engels Collected Works, volume 46; Vietnamese translation from 1998 C. Mác Và Ph. Ăng-ghen Toàn tập, volume 35
Đúng, cái gọi là ‘chủ nghĩa Mác’ ở nước Pháp thuộc loại hoàn toàn đặc biệt, loại mà có lần Mác đã nói với La-phác-gơ: ‘Một điều rõ ràng là bản thân tôi không phải là người [M]ác-xít’.
Now what is known as ‘Marxism’ in France is, indeed, an altogether peculiar product — so much so that Marx once said to Lafargue: 'Ce qu'il y a de certain c'est que moi, je ne suis pas Marxiste [If anything is certain, it is that I myself am not a Marxist].'


thặng dư

[tʰaŋ˧˨ʔ zɨ˧˧]

[tʰaŋ˨˩ʔ jɨ˧˧]

[tʰaŋ˨˩˨ jɨ˧˧]

Sino-Vietnamese word from 剩餘. The only common word that uses the reading thặng for Middle Chinese 剩 (zyingᴴ). The more common reading for Middle Chinese 剩 (ʑɨŋᴴ) is thừa, which does not retain the final consonant.

giá trị thặng dư


chủ nghĩa Mác-Lê-nin

[t͡ɕu˧˩ ŋiə˦ˀ˥ maːk̚˧˦ le˧˧ nin˧˧]

[t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨ maːk̚˦˧˥ lej˧˧ nin˧˧]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ maːk̚˦˥ lej˧˧ nɨn˧˧]

chủ nghĩa (“ideology”) + Mác (“Marx”) + Lê-nin (“Lenin”).

af

chủ nghĩa Mác–Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh
Marxism–Leninism and Hồ Chí Minh Thought


chủ nghĩa Mác

[t͡ɕu˧˩ ŋiə˦ˀ˥ maːk̚˧˦]

[t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨ maːk̚˦˧˥]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ maːk̚˦˥]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-chủ nghĩa Mác.wav

Friedrich Engels (1967) [1882] “Engels an Eduard Bernstein in Zürich – London, 2./3.Nov. 82”, in Karl Marx · Friedrich Engels – Werke, volume 35; English translation from 1992, published 2010, Marx/Engels Collected Works, volume 46; Vietnamese translation from 1998 C. Mác Và Ph. Ăng-ghen Toàn Tập, volume 35
Những lời khẳng định nhiều lần của ngài rằng ‘chủ nghĩa Mác’ đã bị mất uy tín nặng ở nước Pháp, cũng được dựa trên một nguồn duy nhất đó, nghĩa là dựa trên những điều lặp lại của Ma-lông. Đúng, cái gọi là ‘chủ nghĩa Mác’ ở nước Pháp thuộc loại hoàn toàn đặc biệt, loại mà có lần Mác đã nói với La-phác-gơ: ‘Một điều rõ ràng là bản thân tôi không phải là người mác-xít’.
Nor have you any other source, i. e. other than Malon at second hand, for your reiterated assertion that in France ‘Marxism’ suffers from a marked lack of esteem. Now what is known as ‘Marxism’ in France is, indeed, an altogether peculiar product — so much so that Marx once said to Lafargue: 'Ce qu'il y a de certain c'est que moi, je ne suis pas Marxiste [If anything is certain, it is that I myself am not a Marxist].'

1913 March, Vladimir Lenin, Три источника и три составных части марксизма [The Three Sources and Three Component Parts of Marxism]; English translation from George Hanna, transl. (1977), Lenin's Collected Works, volume 19, page 21; Vietnamese translation from V. I. Lê-nin Toàn Tập, volume 23, 2005, page 49
Trong toàn thế giới văn minh, học thuyết của Mác đã gây ra sự cừu địch mạnh nhất và lòng căm thù trong toàn thế giới khoa học tư sản (quan phương cũng như của phái tự do), giới khoa học này coi chủ nghĩa Mác như một cái gì thuộc loại 'bè phái có hại'.
Throughout the civilised world the teachings of Marx evoke the utmost hostility and hatred of all bourgeois science (both official and liberal), which regards Marxism as a kind of 'pernicious sect'.


vô sản

[vow˧˧ ʂaːŋ˧˨]

[vow˧˧ ʂaːŋ˨˩˦]

[jow˧˧ saːŋ˨˩˦]

Sino-Vietnamese word from 無產, composed of 無 (“no”) and 產 (“properties”), from Chinese 無產／无产 (vô sản, “proletarian”).


tư sản

Sino-Vietnamese word from 資產, composed of 資 (“private”) and 產 (“properties”), from Chinese 資產／资产 (tư sản, “bourgeois”).

[tɨ˧˧ saːn˧˩]

[tɨ˧˧ ʂaːŋ˧˨]

[tɨ˧˧ saːŋ˧˨]

[tɨ˧˧ ʂaːŋ˨˩˦]

[tɨ˧˧ saːŋ˨˩˦]


tư sản

[tɨ˧˧ saːn˧˩]

[tɨ˧˧ ʂaːŋ˧˨]

[tɨ˧˧ saːŋ˧˨]

[tɨ˧˧ ʂaːŋ˨˩˦]

[tɨ˧˧ saːŋ˨˩˦]

[...] Chống hết các lý thuyết phản động của bọn tư sản và phong kiến ngăn cản cuộc tranh đấu cách mạng của phụ nữ vận động [...]

1935 March 28, Workers at the First Congress of the Communist Party of Indochina, “Nghị quyết về phụ nữ vận động [Resolution on the women's movement]”, in Văn kiện Đảng toàn tập, volume 5, Hanoi: Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, page 68:

… Oppose all reactionary theories of the bourgeoisies and the feudalists that are preventing the revolutionary struggle of the women's movement. …

giai cấp tư sản
giai cấp tư sản#Vietnamese

Short for giai cấp tư sản (“bourgeoisie”).


chủ nghĩa duy vật biện chứng

主義唯物辯證 (CJK)

[t͡ɕu˧˩ ŋiə˦ˀ˥ zwi˧˧ vət̚˧˨ʔ ʔɓiən˧˨ʔ t͡ɕɨŋ˧˦]

[t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨ jwɪj˧˧ vək̚˨˩ʔ ʔɓiəŋ˨˩ʔ t͡ɕɨŋ˦˧˥]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ j⁽ʷ⁾ɪj˧˧ vək̚˨˩˨ ʔɓiəŋ˨˩˨ cɨŋ˦˥]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ j⁽ʷ⁾ɪj˧˧ jək̚˨˩˨ ʔɓiəŋ˨˩˨ cɨŋ˦˥]

chủ nghĩa duy vật (“materialism”) + biện chứng (“dialectical”), calque of Chinese 辯證唯物主義／辩证唯物主义 (biện chứng duy vật chủ nghĩa).

cal

dialectical materialism
dialectical materialism

(Marxism, philosophy) dialectical materialism


sức lao động

[sɨk̚˧˦ laːw˧˧ ʔɗəwŋ͡m˧˨ʔ]

[ʂɨk̚˦˧˥ laːw˧˧ ʔɗəwŋ͡m˨˩ʔ]

[sɨk̚˦˧˥ laːw˧˧ ʔɗəwŋ͡m˨˩ʔ]

[ʂɨk̚˦˥ laːw˧˧ ʔɗəwŋ͡m˨˩˨]

[sɨk̚˦˥ laːw˧˧ ʔɗəwŋ͡m˨˩˨]

sức (“force; power; capability”) + lao động (“labor”).

com

Cái mà người lao động bán cho nhà tư bản không phải là lao động, mà là sức lao động.

The laborer does not sell his labor to the capitalist, but his labor power.


biện chứng duy vật

[ʔɓiən˧˨ʔ t͡ɕɨŋ˧˦ zwi˧˧ vət̚˧˨ʔ]

[ʔɓiəŋ˨˩ʔ t͡ɕɨŋ˦˧˥ jwɪj˧˧ vək̚˨˩ʔ]

[ʔɓiəŋ˨˩˨ cɨŋ˦˥ j⁽ʷ⁾ɪj˧˧ vək̚˨˩˨]

[ʔɓiəŋ˨˩˨ cɨŋ˦˥ j⁽ʷ⁾ɪj˧˧ jək̚˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 辯證 (“dialectical”) and 唯物 (“materialist”).

vi-etym-sino

dialectically materialist
dialectical materialism


tư liệu sản xuất

[tɨ˧˧ liəw˧˨ʔ saːn˧˩ swət̚˧˦]

[tɨ˧˧ liw˨˩ʔ ʂaːŋ˧˨ swək̚˦˧˥]

[tɨ˧˧ liw˨˩ʔ saːŋ˧˨ swək̚˦˧˥]

[tɨ˧˧ liw˨˩˨ ʂaːŋ˨˩˦ s⁽ʷ⁾ək̚˦˥]

[tɨ˧˧ liw˨˩˨ saːŋ˨˩˦ s⁽ʷ⁾ək̚˦˥]

tư liệu (“material, stuff”) + sản xuất (“production”).


kiến trúc thượng tầng

[kiən˧˦ t͡ɕʊwk͡p̚˧˦ tʰɨəŋ˧˨ʔ təŋ˨˩]

[kiəŋ˦˧˥ ʈʊwk͡p̚˦˧˥ tʰɨəŋ˨˩ʔ təŋ˦˩]

[kiəŋ˦˥ ʈʊwk͡p̚˦˥ tʰɨəŋ˨˩˨ təŋ˨˩]

From kiến trúc (“architecture”) + thượng tầng (“upper level”); calque of Chinese 上層建築／上层建筑 (thượng tằng kiến trúc)


phép biện chứng

[fɛp̚˧˦ ʔɓiən˧˨ʔ t͡ɕɨŋ˧˦]

[fɛp̚˦˧˥ ʔɓiəŋ˨˩ʔ t͡ɕɨŋ˦˧˥]

[fɛp̚˦˥ ʔɓiəŋ˨˩˨ cɨŋ˦˥]

phép (“methodology”) + biện chứng (“dialectical”), calque of Japanese 弁証法 (benshōhō, biện chứng pháp).

cal

phép biện chứng duy vật

Karl Marx (1968) [1873] “Nachwort zur zweiten Auflage [Afterword to the Second German Edition]”, in Das Kapital [Capital] (Marx-Engels-Werke), volume 23; English translation from 1996 Marx/Engels Collected Works, volume 35; Vietnamese translation from 2002 C. Mác Và Ph. Ăng-ghen Toàn Tập, volume 23
Tính chất thần bí mà phép biện chứng đã mắc phải ở trong tay Hê-ghen tuyệt nhiên không ngăn cản Hê-ghen trở thành người đầu tiên trình bày một cách bao quát và có ý thức những hình thái vận động của phép biện chứng ấy. Ở Hê-ghen phép biện chứng bị lộn ngược xuống đất. Chỉ cần dựng nó lại là sẽ phát hiện được cái hạt nhân hợp lý của nó ở đằng sau lớp vỏ thần bí.
The mystification which dialectic suffers in Hegel's hands, by no means prevents him from being the first to present its [dialectic’s] general form of working in a comprehensive and conscious manner. With him it [dialectic] is standing on its head. It must be turned right side up again, if you would discover the rational kernel within the mystical shell.


hồng vệ binh

[həwŋ͡m˨˩ ve˧˨ʔ ʔɓïŋ˧˧]

[həwŋ͡m˦˩ vej˨˩ʔ ʔɓɨn˧˧]

[həwŋ͡m˨˩ vej˨˩˨ ʔɓɨn˧˧]

[həwŋ͡m˨˩ jej˨˩˨ ʔɓɨn˧˧]

Sino-Vietnamese word from 紅衛兵, composed of 紅 (“red”) and 衛兵 (“guard”), an orthographic borrowing from Chinese 紅衛兵／红卫兵 (hóngwèibīng).

zh-l

紅衛兵／红卫兵 (hóngwèibīng)


quan hệ sản xuất

[kwaːŋ˧˧ hej˨˩ʔ ʂaːŋ˧˨ swək̚˦˧˥]

[kwaːŋ˧˧ hej˨˩ʔ saːŋ˧˨ swək̚˦˧˥]

[waːŋ˧˧ hej˨˩˨ ʂaːŋ˨˩˦ s⁽ʷ⁾ək̚˦˥]

[waːŋ˧˧ hej˨˩˨ saːŋ˨˩˦ s⁽ʷ⁾ək̚˦˥]

quan hệ (“relation”) + sản xuất (“production”).

af

relations of production
relations of production


tư bản cố định

[tɨ˧˧ ʔɓaːn˧˩ ko˧˦ ʔɗïŋ˧˨ʔ]

[tɨ˧˧ ʔɓaːŋ˧˨ kow˨˩˦ ʔɗɨn˨˩ʔ]

[tɨ˧˧ ʔɓaːŋ˨˩˦ kow˦˥ ʔɗɨn˨˩˨]

tư bản (“capital”) + cố định (“fixed”), calque of Japanese 固定資本 (kotei shihon).


tư bản bất biến

[tɨ˧˧ ʔɓaːn˧˩ ʔɓət̚˧˦ ʔɓiən˧˦]

[tɨ˧˧ ʔɓaːŋ˧˨ ʔɓək̚˦˧˥ ʔɓiəŋ˦˧˥]

[tɨ˧˧ ʔɓaːŋ˨˩˦ ʔɓək̚˦˥ ʔɓiəŋ˦˥]

tư bản (“capital”) + bất biến (“invariable”), calque of Japanese 不変資本 (fuhen shihon).


tư bản lưu động

[tɨ˧˧ ʔɓaːn˧˩ liw˧˧ ʔɗəwŋ͡m˧˨ʔ]

[tɨ˧˧ ʔɓaːŋ˧˨ lɨw˧˧ ʔɗəwŋ͡m˨˩ʔ]

[tɨ˧˧ ʔɓaːŋ˨˩˦ lɨw˧˧ ʔɗəwŋ͡m˨˩˨]

tư bản (“capital”) + lưu động (“circulating”), calque of Japanese 流動資本 (ryūdō shihon)

(Marxism, capitalism) circulating capital


tư bản khả biến

[tɨ˧˧ ʔɓaːn˧˩ xaː˧˩ ʔɓiən˧˦]

[tɨ˧˧ ʔɓaːŋ˧˨ kʰaː˧˨ ʔɓiəŋ˦˧˥]

[tɨ˧˧ ʔɓaːŋ˧˨ xaː˧˨ ʔɓiəŋ˦˧˥]

[tɨ˧˧ ʔɓaːŋ˨˩˦ kʰaː˨˩˦ ʔɓiəŋ˦˥]

[tɨ˧˧ ʔɓaːŋ˨˩˦ xaː˨˩˦ ʔɓiəŋ˦˥]

tư bản (“capital”) + khả biến (“variable”), calque of Japanese 可変資本 (kahen shihon).


phương thức sản xuất

[fɨəŋ˧˧ tʰɨk̚˧˦ saːn˧˩ swət̚˧˦]

[fɨəŋ˧˧ tʰɨk̚˦˧˥ ʂaːŋ˧˨ swək̚˦˧˥]

[fɨəŋ˧˧ tʰɨk̚˦˧˥ saːŋ˧˨ swək̚˦˧˥]

[fɨəŋ˧˧ tʰɨk̚˦˥ ʂaːŋ˨˩˦ s⁽ʷ⁾ək̚˦˥]

[fɨəŋ˧˧ tʰɨk̚˦˥ saːŋ˨˩˦ s⁽ʷ⁾ək̚˦˥]

phương thức (“method; procedure”) + sản xuất (“production”).


vô sản toàn thế giới, đoàn kết lại

Vô sản toàn thế giới (canonical)
đoàn kết lại! (canonical)

[vo˧˧ saːn˧˩ twaːn˨˩ tʰe˧˦ zəːj˧˦ ʔɗwaːn˨˩ ket̚˧˦ laːj˧˨ʔ]

[vow˧˧ ʂaːŋ˧˨ twaːŋ˦˩ tʰej˨˩˦ jəːj˨˩˦ ʔɗwaːŋ˦˩ ket̚˦˧˥ laːj˨˩ʔ]

[vow˧˧ saːŋ˧˨ twaːŋ˦˩ tʰej˨˩˦ jəːj˨˩˦ ʔɗwaːŋ˦˩ ket̚˦˧˥ laːj˨˩ʔ]

[vow˧˧ ʂaːŋ˨˩˦ t⁽ʷ⁾aːŋ˨˩ tʰej˦˥ jəːj˦˥ ʔɗwaːŋ˨˩ kəːt̚˦˥ laːj˨˩˨]

[jow˧˧ saːŋ˨˩˦ t⁽ʷ⁾aːŋ˨˩ tʰej˦˥ jəːj˦˥ ʔɗwaːŋ˨˩ kəːt̚˦˥ laːj˨˩˨]

Workers of the world, unite
workers of the world, unite


giá trị trao đổi

[zaː˧˦ t͡ɕi˧˨ʔ t͡ɕaːw˧˧ ʔɗoj˧˩]

[jaː˨˩˦ ʈɪj˨˩ʔ ʈaːw˧˧ ʔɗoj˧˨]

[jaː˦˥ ʈɪj˨˩˨ ʈaːw˧˧ ʔɗoj˨˩˦]

giá trị (“value”) + trao đổi (“to exchange”).


sùng bái hàng hoá

[sʊwŋ͡m˨˩ ʔɓaːj˧˦ haːŋ˨˩ hwaː˧˦]

[ʂʊwŋ͡m˦˩ ʔɓaːj˨˩˦ haːŋ˦˩ hwaː˨˩˦]

[sʊwŋ͡m˦˩ ʔɓaːj˨˩˦ haːŋ˦˩ hwaː˨˩˦]

[ʂʊwŋ͡m˨˩ ʔɓaːj˦˥ haːŋ˨˩ waː˦˥]

[sʊwŋ͡m˨˩ ʔɓaːj˦˥ haːŋ˨˩ waː˦˥]

sùng bái (“to venerate, to revere, to worship”) + hàng hoá (“goods”).

sự sùng bái hàng hoá


ý thức giai cấp

[ʔi˧˦ tʰɨk̚˧˦ zaːj˧˧ kəp̚˧˦]

[ʔɪj˨˩˦ tʰɨk̚˦˧˥ jaːj˧˧ kəp̚˦˧˥]

[ʔɪj˦˥ tʰɨk̚˦˥ jaːj˧˧ kəp̚˦˥]

ý thức (“consciousness; awareness”) + giai cấp (“class”).

class consciousness
class consciousness#English


bái vật giáo hàng hoá

[ʔɓaːj˧˦ vət̚˧˨ʔ zaːw˧˦ haːŋ˨˩ hwaː˧˦]

[ʔɓaːj˨˩˦ vək̚˨˩ʔ jaːw˨˩˦ haːŋ˦˩ hwaː˨˩˦]

[ʔɓaːj˦˥ vək̚˨˩˨ jaːw˦˥ haːŋ˨˩ waː˦˥]

[ʔɓaːj˦˥ jək̚˨˩˨ jaːw˦˥ haːŋ˨˩ waː˦˥]

bái vật giáo (“fetishism”) + hàng hoá (“goods, commodities”).


vô sản tất cả các nước, đoàn kết lại

Vô sản tất cả các nước (canonical)
đoàn kết lại! (canonical)

[vo˧˧ saːn˧˩ tət̚˧˦ kaː˧˩ kaːk̚˧˦ nɨək̚˧˦ ʔɗwaːn˨˩ ket̚˧˦ laːj˧˨ʔ]

[vow˧˧ ʂaːŋ˧˨ tək̚˦˧˥ kaː˧˨ kaːk̚˦˧˥ nɨək̚˦˧˥ ʔɗwaːŋ˦˩ ket̚˦˧˥ laːj˨˩ʔ]

[vow˧˧ saːŋ˧˨ tək̚˦˧˥ kaː˧˨ kaːk̚˦˧˥ nɨək̚˦˧˥ ʔɗwaːŋ˦˩ ket̚˦˧˥ laːj˨˩ʔ]

[vow˧˧ ʂaːŋ˨˩˦ tək̚˦˥ kaː˨˩˦ kaːk̚˦˥ nɨək̚˦˥ ʔɗwaːŋ˨˩ kəːt̚˦˥ laːj˨˩˨]

[jow˧˧ saːŋ˨˩˦ tək̚˦˥ kaː˨˩˦ kaːk̚˦˥ nɨək̚˦˥ ʔɗwaːŋ˨˩ kəːt̚˦˥ laːj˨˩˨]

1848, Karl Marx & Friedrich Engels,Manifest der Kommunistischen Partei / Manifesto of the Communist Party / Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản
Những người cộng sản coi là điều đáng khinh bỉ nếu giấu giếm những quan điểm và ý định của mình. Họ công khai tuyên bố rằng mục đích của họ chỉ có thể đạt được bằng cách dùng bạo lực lật đổ toàn bộ trật tự xã hội hiện hành. Mặc cho các giai cấp thống trị run sợ trước một cuộc Cách mạng cộng sản chủ nghĩa! Trong cuộc cách mạng ấy, những người vô sản chẳng mất gì hết, ngoài những xiềng xích trói buộc họ. Họ sẽ giành được cả thế giới.
Vô sản tất cả các nước, đoàn kết lại!
The Communists disdain to conceal their views and aims. They openly declare that their ends can be attained only by the forcible overthrow of all existing social conditions. Let the ruling classes tremble at a Communistic revolution. The proletarians have nothing to lose but their chains. They have a world to win.
Working Men of All Countries, Unite!


chủ nghĩa duy vật lịch sử

[t͡ɕu˧˩ ŋiə˦ˀ˥ zwi˧˧ vət̚˧˨ʔ lïk̟̚˧˨ʔ sɨ˧˩]

[t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨ jwɪj˧˧ vək̚˨˩ʔ lɨt̚˨˩ʔ ʂɨ˧˨]

[t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨ jwɪj˧˧ vək̚˨˩ʔ lɨt̚˨˩ʔ sɨ˧˨]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ j⁽ʷ⁾ɪj˧˧ vək̚˨˩˨ lɨt̚˨˩˨ ʂɨ˨˩˦]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ j⁽ʷ⁾ɪj˧˧ jək̚˨˩˨ lɨt̚˨˩˨ sɨ˨˩˦]

chủ nghĩa duy vật (“materialism”) + lịch sử (“historical (adj.)”); ultimately calque of English historical materialism, possibly indirectly through Chinese 歷史唯物主義／历史唯物主义 (lịch sử duy vật chủ nghĩa).

zh-l

1990 [1892], published 2010, Friedrich Engels, “Introduction to the English Edition (1892) of Socialism: Utopian and Scientific” in Marx/Engels Collected Works, “vol. 27”; Vietnamese translation from 2002, “Lời Tựa Cho Lần Xuất Bản Bằng Tiếng Anh Tác Phẩm ‘Sự Phát Triển Của Chủ Nghĩa Xã Hội Từ Không Tưởng Đến Khoa Học’” in C. Mác Và Ph. Ăng-ghen Toàn Tập, “Vol. 22”
And, thus, I hope even British respectability will not be overshocked if I use, in English as well as in so many other languages, the term ‘historical materialism’, to designate that view of the course of history which seeks the ultimate cause and the great moving power of all important historic events in the economic development of society, in the changes in the modes of production and exchange, in the consequent division of society into distinct classes, and in the struggles of these classes against one another.
Và tôi hy vọng là ‘giới đáng kính’ ở nước Anh, cũng sẽ đừng quá giận dữ, nếu như trong tiếng Anh, cũng như trong nhiều thứ tiếng khác, tôi dùng chữ ‘chủ nghĩa duy vật lịch sử’ để chỉ một quan điểm về tiến trình lịch sử thế giới coi sự phát triển kinh tế của xã hội, sự thay đổi về phương pháp sản xuất và trao đổi, sự phân chia xã hội thành giai cấp bắt nguồn từ đó, và những cuộc đấu tranh giữa những giai cấp đó, là nguyên nhân cuối cùng và động lực quyết định của mọi sự biến lịch sử quan trọng.

historical materialism
historical materialism

(philosophy, Marxism) historical materialism


chuyên chính vô sản

[t͡ɕwiən˧˧ t͡ɕïŋ˧˦ vo˧˧ saːn˧˩]

[t͡ɕwiəŋ˧˧ t͡ɕɨn˦˧˥ vow˧˧ ʂaːŋ˧˨]

[t͡ɕwiəŋ˧˧ t͡ɕɨn˦˧˥ vow˧˧ saːŋ˧˨]

[c⁽ʷ⁾iəŋ˧˧ cɨn˦˥ vow˧˧ ʂaːŋ˨˩˦]

[c⁽ʷ⁾iəŋ˧˧ cɨn˦˥ jow˧˧ saːŋ˨˩˦]

chuyên chính (“dictatorship, autocracy”) + vô sản (“proletariat (noun)”). Ultimately calque of German Diktatur des Proletariats, likely indirectly through Chinese 無產階級專政／无产阶级专政 (vô sản giai cấp chuyên chính).

zh-l

1963 [1852], Karl Marx, “Marx an Joseph Weydemeyer in New York 5. März 1852”, in Karl Marx - Friedrich Engels - Werke, volume 28, p. 508; English translation in 1983 Marx/Engels Collected Works, volume 39, p. 62, 65; Vietnamese translation in 1996 C. Mác Và Ph. Ăng-Ghen Toàn Tập, volume 28, p. 662
Cái mới mà tôi đã làm là chứng minh rằng: 1) sự tồn tại của các giai cấp chỉ gắn với những giai đoạn phát triển lịch sử nhất định của sản xuất, 2) đấu tranh giai cấp tất yếu dẫn đến chuyên chính vô sản, 3) bản thân nền chuyên chính này chỉ là bước quá độ tiến tới thủ tiêu mọi giai cấp và tiến tới xã hội không có giai cấp
What I did that was new was to prove: (1) that the existence of classes is only bound up with particular historical phases in the development of production, (2) that the class struggle necessarily leads to the dictatorship of the proletariat, (3) that this dictatorship itself only constitutes the transition to the abolition of all classes and to a classless society.

1917, Vladimir Lenin, The State and Revolution, “II.3”; English translation from Lenin Collected Works, volume 25, 2011 [1917], page 418; Vietnamese translation from V. I. Lê-nin Toàn Tập, volume 33, 2005 [1917], page 44
Những hình thức của các nhà nước tư sản thì hết sức khác nhau, nhưng thực chất chỉ là một: chung quy lại thì tất cả những nhà nước ấy, vô luận thế nào, cũng tất nhiên phải là nền chuyên chính tư sản. Bước chuyển từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa cộng sản, cố nhiên là không thể không đem lại rất nhiều hình thức chính trị khác nhau, nhưng thực chất của những hình thức ấy tất nhiên sẽ chỉ là một, tức là: chuyên chính vô sản.
Bourgeois states are most varied in form, but their essence is the same: all these states, whatever their form, in the final analysis are inevitably the dictatorship of the bourgeoisie. The transition from capitalism to communism is certainly bound to yield a tremendous abundance and variety of political forms, but the essence will inevitably be the same: the dictatorship of the proletariat.

dictatorship of the proletariat
dictatorship of the proletariat

(Marxism) dictatorship of the proletariat (a socio-political power characterized by a struggle to achieve a communist society)


chuyên chính tư sản

[t͡ɕwiən˧˧ t͡ɕïŋ˧˦ tɨ˧˧ saːn˧˩]

[t͡ɕwiəŋ˧˧ t͡ɕɨn˦˧˥ tɨ˧˧ ʂaːŋ˧˨]

[t͡ɕwiəŋ˧˧ t͡ɕɨn˦˧˥ tɨ˧˧ saːŋ˧˨]

[c⁽ʷ⁾iəŋ˧˧ cɨn˦˥ tɨ˧˧ ʂaːŋ˨˩˦]

[c⁽ʷ⁾iəŋ˧˧ cɨn˦˥ tɨ˧˧ saːŋ˨˩˦]

chuyên chính (“dictatorship, autocracy”) + tư sản (“bourgeoisie (noun)”). Ultimately calque of German Diktatur der Bourgeoisie, likely indirectly through Chinese 資產階級專政／资产阶级专政 (tư sản giai cấp chuyên chính).

zh-l

1960 [1850], Karl Marx, “Die Klassenkämpfe in Frankreich 1848-1850 (The Class Struggles in France, 1848 - 1850)”, in Karl Marx - Friedrich Engels - Werke, volume 7, page 40; English translation from Marx/Engels Collected Works, volume 10, 1978 [1850], page 76; Vietnamese translation from C. Mác Và Ph. Ăng-ghen Toàn Tập, volume 7, 2004 [1850], page 57
Nhưng Ca-ve-nhắc không phải là nền độc tài của lưỡi kiếm đối với xã hội tư sản, mà [là] nền chuyên chính tư sản được thực hiện bằng lưỡi kiếm
But Cavaignac was not the dictatorship of the sabre over bourgeois society; he was the dictatorship of the bourgeoisie by the sabre.

dictatorship of the bourgeoisie
dictatorship of the bourgeoisie

(Marxism) dictatorship of the bourgeoisie (a socio-political power wherein the bourgeoisie collectively holds the most influence over politics and the masses)