già

From Middle Vietnamese già, from Proto-Vietic *k-raː, from Proto-Mon-Khmer *kraʔ ~ *(k)rah. Cognate with Muong khà, Tho [Cuối Chăm] kʰraː¹, Bahnar kră. Compare also Nghệ An/Hà Tĩnh dialects tra.
The standard written Vietnamese form is irregular (the expected form would be **sa), while the North Central form shows the shift from *k-r to *k-l observable in several other instances: compare sâu and trâu (“caterpillar”), sừng and trừng (“horn”). See giòi (“maggot”), giữa (“middle”) for other instances of mainstream Vietnamese ‹gi› from initial *k-r.

nhường bước người già

gà già thịt dai

cây già

(of lifeforms) old; compare cũ (of objects)

thầy già

Cậu ta là bạn già của mình.

Chưa đến bốn mươi nhưng đã già tuổi Đảng.

Not even 40 years old but already a Party veteran.


bú

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-bú.wav

From Proto-Vietic *buːʔ ~ *puːʔ, from Proto-Mon-Khmer *ʔbuuʔ (“to suck at the breast”). Cognate with Khmer បៅ (baw), Pnar bu, Khmu [Cuang] buʔ, Shwe Palaung ဘူ, Gata' buˀ. Related to vú (“breast”), which derived from a prefixed form.


bé

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-bé.wav


con trai

[kɔn˧˧ t͡ɕaːj˧˧]

[kɔŋ˧˧ ʈaːj˧˧]

[kɔŋ˧˧ ʈaːj˧˧]


học sinh

[hawk͡p̚˧˨ʔ sïŋ˧˧]

[hawk͡p̚˨˩ʔ ʂɨn˧˧]

[hawk͡p̚˨˩˨ ʂɨn˧˧]

Sino-Vietnamese word from 學生, composed of 學 (“to learn”) and 生 (“learned person; student”), from Chinese 學生／学生 (xuéshēng, “student”). Compare Japanese 学生 (gakusei, “student”) and Korean 학생 (haksaeng, “student”). These cognates apply to students of all kinds, while this Vietnamese false friend only applies to primary and secondary pupils in modern times.

vi-etym-sino

(primary and secondary education) a pupil; a schoolchild/schoolkid


gà công nghiệp

[ɣaː˨˩ kəwŋ͡m˧˧ ŋiəp̚˧˨ʔ]

[ɣaː˦˩ kəwŋ͡m˧˧ ŋiəp̚˨˩ʔ]

[ɣaː˨˩ kəwŋ͡m˧˧ ŋip̚˨˩˨]

gà (“chicken”) + công nghiệp (“industry”).

com

(figurative) a child who lacks common sense due to parental protectiveness


tã

head

tã • (左, 袏, 𫌗)

vi-noun

tã • (左, 袏, 𫌗)

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 褯 (SV: tạ).

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">tạ</i>


thiếu nữ

[tʰiəw˧˦ nɨ˦ˀ˥]

[tʰiw˨˩˦ nɨ˧˨]

[tʰiw˦˥ nɨ˨˩˦]

Sino-Vietnamese word from 少女, composed of 少 (“young”) and 女 (“female person”).

Từ bốn nghi này tiếp tục hình thành nên Bát quái Càn, Đoài, Ly, Chấn, Tốn, Khảm, Cấn, Khôn với bốn cặp đối xứng nhau, tức: Càn là cha, Khôn là mẹ; Chấn là trưởng nam, Tốn là trưởng nữ; Khảm là trung nam, Ly là trung nữ; Cấn là thiếu nam, Đoài là thiếu nữ.

2009, BÁT TRẠCH MINH KÍNH, Nhà xuất bản Hà Nội, translation of 八宅明鏡, page 26:

From these four modes, the Eight Trigrams, the Creative, the Joyous, the Clinging, the Arousing, the Gentle, the Abysmal, the Keeping Still and the Receptive, form four contrastive pairs: the Creative is the father, the Receptive is the mother; the Arousing is the eldest son, the Gentle is the eldest daughter; the Abysmal is the middle son, the Clinging is the middle daughter; the Keeping Still is the youngest son, the Joyous is the youngest daughter.


nôi

cái (classifier)
chiếc (classifier)
枘 (CJK)
𥱮 (CJK)
𥷓 (CJK)


thanh niên

[tʰajŋ̟˧˧ niən˧˧]

[tʰɛɲ˧˧ niəŋ˧˧]

[tʰan˧˧ niəŋ˧˧]

Sino-Vietnamese word from 青年, composed of 青 (“grue; youthful”) and 年 (“year”). Compare Japanese 青年 (seinen, “youth; a male youth”).

cog

(formal) related to late adolescence or early adulthood


thanh niên

[tʰajŋ̟˧˧ niən˧˧]

[tʰɛɲ˧˧ niəŋ˧˧]

[tʰan˧˧ niəŋ˧˧]

thanh niên/nam thanh nữ

Tuổi của thanh niên phải định lại từ 18 đến 29. Về thanh nữ thì từ 18 đến 25.

2001, the Communist Party of Vietnam, “CHỈ THỊ CỦA TRUNG ƯƠNG Về việc củng cố Thanh niên cứu quốc, phát triển Đoàn Thanh niên Việt Nam để thống nhất mặt trận thanh niên [THE CENTRAL DIRECTIVE Regarding improving the Youth’s Save-the-Nation movement and maturing the Vietnamese Youth Union to unify youth’s battlefronts]”, in VĂN KIỆN ĐẢNG TOÀN TẬP [THE PARTY’S COMPLETE RECORDS], volume 9, Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia, page 357:

The age of male youths must be re-established as 18 to 29. As for female youths, 18 to 25.

(obsolete) a male late teenager or young adult


thiếu niên

[tʰiw˨˩˦ niəŋ˧˧]

[tʰiw˦˥ niəŋ˧˧]

Sino-Vietnamese word from 少年, composed of 少 (“young”) and 年 (“year”). Compare Japanese 少年 (shōnen, “adolescence; a boy”).

cog

Đơn vị của Gia đình Phật tử là GIA ĐÌNH. Trên hết là Gia trưởng thay mặt cho sáu đoàn: Nam Phật tử, Nữ Phật tử (cho thanh niên nam nữ trên 18 tuổi). Thiếu nam, Thiếu nữ (cho các thiếu niên nam nữ từ 13 đến 17 tuổi). Nam Oanh vũ, Nữ Oanh vũ (từ 6 đến 12 tuổi) trong việc đối ngoại. Mỗi đoàn có một Đoàn trưởng và một Đoàn phó phụ trách cả 4 đội (mỗi đội từ 8 đến 12 em). Cả sáu đoàn đặt dưới sự điều khiển của Liên Đoàn trưởng.

(Can we date this quote?), Người Áo Lam, SỨ MỆNH GIA ĐÌNH PHẬT TỬ [THE MISSIONS OF THE BUDDHIST FAMILY]:

The unit of the Buddhist Family is the FAMILY. Leading each is the Head who handles external affairs for each of the six divisions: Male and Female Buddhists (male and female youths aged 18 and above), Male and Female Adolescents (adolescents aged 13 to 17), Male and Female Oanh vũ (6 to 12). Each division has one Captain and one Deputy who are responsible for its four squads (each squad consists of 8 to 12 children). All six divisions are under the control of a Commander.


nhi đồng

[ɲi˧˧ ʔɗəwŋ͡m˨˩]

[ɲɪj˧˧ ʔɗəwŋ͡m˦˩]

[ɲɪj˧˧ ʔɗəwŋ͡m˨˩]


thọ

Sino-Vietnamese word from 壽 (“longevity”).

vi-etym-sino

chúc/mừng thọ

to wish someone of age 60 or above good health

(only in fixed expressions) old age of 60 or above


dỗ

head

杜, 𠴗, 𠻀, 𡁹, 誘, 嚕

dỗ • (杜, 𠴗, 𠻀, 𡁹, 誘, 嚕)

vi-verb

杜, 𠴗, 𠻀, 𡁹, 誘, 嚕

dỗ • (杜, 𠴗, 𠻀, 𡁹, 誘, 嚕)

杜 (CJK)
𠴗 (CJK)
𠻀 (CJK)
𡁹 (CJK)
誘 (CJK)
嚕 (CJK)

The phonetic elements in the Nôm characters used to write this word (杜 (MC duX), 徒 (MC du)) as well as the modern North Central form thỗ/thổ point to earlier form with *-d-. This word is unrelated to 誘 (MC yuwX) (SV: dụ), although the character appeared in latter Nôm texts as sound changes in the mainstream dialects caused the two to become similar enough for 誘 to be used as a phonetic element.

to soothe or appease (a crying or tantrum-throwing baby)


bất hiếu

[ʔɓət̚˧˦ hiəw˧˦]

[ʔɓək̚˦˧˥ hiw˨˩˦]

[ʔɓək̚˦˥ hiw˦˥]

Sino-Vietnamese word from 不孝, composed of 不 (“un-”) and 孝 (“filial”), from Chinese 不孝 (bùxiào). Compare Japanese 不孝 (fuk(y)ō) and Korean 불효 (bulhyo).

vi-etym-sino

(derogatory) unfilial (disrespectful of the duties and attitudes of a son or daughter toward their parents)


liên đoàn

[liən˧˧ ʔɗwaːn˨˩]

[liəŋ˧˧ ʔɗwaːŋ˦˩]

[liəŋ˧˧ ʔɗwaːŋ˨˩]

Sino-Vietnamese word from 聯 (“united”) and 團 (“team”).

liên đoàn trưởng
liên đoàn trưởng#Vietnamese

all the chi đoàn of a school; the captain is called liên đoàn trưởng

liên đoàn lao động

Liên đoàn Bóng đá Việt Nam

Liên đoàn A-rập / Liên đoàn Ả Rập


sơ sinh

[səː˧˧ sïŋ˧˧]

[ʂəː˧˧ ʂɨn˧˧]

[səː˧˧ sɨn˧˧]

[ʂəː˧˧ ʂɨn˧˧]

[səː˧˧ sɨn˧˧]

Sino-Vietnamese word from 初生, composed of 初 (“first; earliest”) and 生 (“to birth; to live”).

trẻ sơ sinh


thành niên

[tʰajŋ̟˨˩ niən˧˧]

[tʰɛɲ˦˩ niəŋ˧˧]

[tʰan˨˩ niəŋ˧˧]

Sino-Vietnamese word from 成年 (“to come of age”).

chưa/vị thành niên

(law, of a person) 18 years old or older


trộm vía

[t͡ɕom˧˨ʔ viə˧˦]

[ʈom˨˩ʔ viə˨˩˦]

[ʈom˨˩˨ viə˦˥]

[ʈom˨˩˨ jiə˦˥]

From trộm (“to steal”) + vía (“po”). Perhaps used as a superstitious precaution against potential damage to a child's weak po, or an evil spirit that might take something good away from it if you don't compliment it properly.

Trộm vía, cháu bé bụ bẫm quá!

Oh my! What a chubby baby you've got there!

(Northern Vietnam) used before complimenting an infant


mẹ tròn con vuông

[mɛ˧˨ʔ t͡ɕɔn˨˩ kɔn˧˧ vuəŋ˧˧]

[mɛ˨˩ʔ ʈɔŋ˦˩ kɔŋ˧˧ vuəŋ˧˧]

[mɛ˨˩˨ ʈɔŋ˨˩ kɔŋ˧˧ vuəŋ˧˧]

[mɛ˨˩˨ ʈɔŋ˨˩ kɔŋ˧˧ juəŋ˧˧]

Perhaps from the ideal shapes of the sky (tròn (“round”)) and the earth (vuông (“squared”)), rooted in some ancient mythologies that purport that the earth is square and the sky is a dome covering it. See also the Legend of bánh chưng and bánh giày.


Đội viên

[ʔɗoj˧˨ʔ viən˧˧]

[ʔɗoj˨˩ʔ viəŋ˧˧]

[ʔɗoj˨˩˨ viəŋ˧˧]

[ʔɗoj˨˩˨ jiəŋ˧˧]

Sino-Vietnamese word from 隊員, composed of 隊 (“troop; legion”) and 員 (“-ist”), from Đội.


Đoàn viên

[ʔɗwaːn˨˩ viən˧˧]

[ʔɗwaːŋ˦˩ viəŋ˧˧]

[ʔɗwaːŋ˨˩ viəŋ˧˧]

[ʔɗwaːŋ˨˩ jiəŋ˧˧]

Sino-Vietnamese word from 團員, composed of 團 (“group; team”) and 員 (“-ist”), from Đoàn.


con cháu

[kɔn˧˧ t͡ɕaw˧˦]

[kɔŋ˧˧ t͡ɕaw˨˩˦]

con (“child”) + cháu (“grandchild”). From Middle Vietnamese con cháu. Compare Khmer កូនចៅ (kouncaw), Mon ကောန်စဴ (kon cau), Chinese 子孫／子孙 (zǐsūn, literally “children and grandchildren”).

ncog

(literal, collective) children and grandchildren


thần đồng

[tʰən˨˩ ʔɗəwŋ͡m˨˩]

[tʰəŋ˦˩ ʔɗəwŋ͡m˦˩]

[tʰəŋ˨˩ ʔɗəwŋ͡m˨˩]

Sino-Vietnamese word from 神童, composed of 神 (“divine”) and 童 (“child”).


con gái rượu

[kɔn˧˧ ɣaːj˧˦ ziəw˧˨ʔ]

[kɔŋ˧˧ ɣaːj˨˩˦ ʐɨəw˨˩ʔ]

[kɔŋ˧˧ ɣaːj˦˥ ɹɨəw˨˩˨]

From con gái (“daughter”) + rượu (“alcohol”), a simile allude to alcoholism especially common among Vietnamese men of older generation.
It is also possible that this is also a phono-semantic matching between rượu and diệu (“marvellous, wonderful”), the Sino-Vietnamese reading of 妙 (miào), as the two words are homophonous in many Northern dialects.

Lại đây nào, con gái rượu của bố!

(chiefly Northern Vietnam, of a father, humorous or endearing) a beloved daughter


đầu lòng

head

đầu lòng • (頭𢚸)

vi-adj

đầu lòng • (頭𢚸)

[ʔɗəw˨˩ lawŋ͡m˨˩]

[ʔɗəw˦˩ lawŋ͡m˦˩]

[ʔɗəw˦˩ lɔŋ˦˩]

[ʔɗəw˨˩ lawŋ͡m˨˩]

頭(Đầu)𢚸(lòng)𠄩(hai)妸(ả)素(tố)娥(nga)
翠(Thuý)翹(Kiều)󰑼(là)姉(chị)㛪(em)󰑼(là)翠(Thuý)雲(Vân)

1820, Nguyễn Du (阮攸), Đoạn trường tân thanh (Truyện Kiều)^(https://vi.wikisource.org/wiki/Truyện_Kiều_(bản_Liễu_Văn_Ðường_1866)), published 1866, lines 15–16:

The first-borns were two beautiful daughters.
 Thúy Kiều the eldest, Thúy Vân the younger.

(of a young child to their parents) first-born


liên đội

[liən˧˧ ʔɗoj˧˨ʔ]

[liəŋ˧˧ ʔɗoj˨˩ʔ]

[liəŋ˧˧ ʔɗoj˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 聯隊 (“regiment”).

vi-etym-sino

liên đội trưởng
liên đội trưởng#Vietnamese

all the chi đội of a school; the captain is called liên đội trưởng


chi đội trưởng

[t͡ɕi˧˧ ʔɗoj˧˨ʔ t͡ɕɨəŋ˧˩]

[t͡ɕɪj˧˧ ʔɗoj˨˩ʔ ʈɨəŋ˧˨]

[cɪj˧˧ ʔɗoj˨˩˨ ʈɨəŋ˨˩˦]

Sino-Vietnamese word from 支隊 (“detachment”) and 長 (“head”), equivalent to chi đội + -trưởng.


chi đoàn

[t͡ɕi˧˧ ʔɗwaːn˨˩]

[t͡ɕɪj˧˧ ʔɗwaːŋ˦˩]

[cɪj˧˧ ʔɗwaːŋ˨˩]

Sino-Vietnamese word from 支 (“branch”) and 團 (“team”).

chi đoàn trưởng
chi đoàn trưởng#Vietnamese

the smallest body that makes up Đoàn; itself is made up of a class of high school student members; its captain is called chi đoàn trưởng and that's not necessarily the same student as the class president


chi đội

[t͡ɕi˧˧ ʔɗoj˧˨ʔ]

[t͡ɕɪj˧˧ ʔɗoj˨˩ʔ]

[cɪj˧˧ ʔɗoj˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 支隊 (“detachment”).

the smallest body that makes up Đội and consists of a class of grade school or middle school student members


liên đội trưởng

[liən˧˧ ʔɗoj˧˨ʔ t͡ɕɨəŋ˧˩]

[liəŋ˧˧ ʔɗoj˨˩ʔ ʈɨəŋ˧˨]

[liəŋ˧˧ ʔɗoj˨˩˨ ʈɨəŋ˨˩˦]

Sino-Vietnamese word from 聯隊 (“regiment”) and 長 (“head”), equivalent to liên đội + -trưởng.


hướng đạo sinh

[hɨəŋ˧˦ ʔɗaːw˧˨ʔ sïŋ˧˧]

[hɨəŋ˦˧˥ ʔɗaːw˨˩ʔ ʂɨn˧˧]

[hɨəŋ˦˧˥ ʔɗaːw˨˩ʔ sɨn˧˧]

[hɨəŋ˦˥ ʔɗaːw˨˩˨ ʂɨn˧˧]

[hɨəŋ˦˥ ʔɗaːw˨˩˨ sɨn˧˧]

Sino-Vietnamese word from 嚮導 (“to guide”) and 生 (“student”)


hướng đạo

[hɨəŋ˧˦ ʔɗaːw˧˨ʔ]

[hɨəŋ˦˧˥ ʔɗaːw˨˩ʔ]

[hɨəŋ˦˥ ʔɗaːw˨˩˨]


kính lão đắc thọ

[kïŋ˧˦ laːw˦ˀ˥ ʔɗak̚˧˦ tʰɔ˧˨ʔ]

[kɨn˦˧˥ laːw˧˨ ʔɗak̚˦˧˥ tʰɔ˨˩ʔ]

[kɨn˦˥ laːw˨˩˦ ʔɗak̚˦˥ tʰɔ˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 敬老得壽, from kính lão (敬老, "to respect the elderly") + đắc (得, "to gain") + thọ (壽, "long life")

(literal) if you respect the elderly, you'll extend your lifespan

(figurative) it's always a good idea to respect the elderly


bệnh nhi

[ʔɓəjŋ̟˧˨ʔ ɲi˧˧]

[ʔɓen˨˩ʔ ɲɪj˧˧]

[ʔɓəːn˨˩˨ ɲɪj˧˧]

Sino-Vietnamese word from 病兒, composed of 病 (“illness”) and 兒 (“child”).


nhà trẻ

[ɲaː˨˩ t͡ɕɛ˧˩]

[ɲaː˦˩ ʈɛ˧˨]

[ɲaː˨˩ ʈɛ˨˩˦]


sao đỏ

[saːw˧˧ ʔɗɔ˧˩]

[ʂaːw˧˧ ʔɗɔ˧˨]

[saːw˧˧ ʔɗɔ˧˨]

[ʂaːw˧˧ ʔɗɔ˨˩˦]

[saːw˧˧ ʔɗɔ˨˩˦]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-sao đỏ.wav

(in an elementary or middle school) students who are tasked with catching and reporting rule breakers


tảo hôn

[taːw˨˩˦ hoŋ˧˧]

Sino-Vietnamese word from 早婚, composed of 早 (“soon; early”) and 婚 (“to marry”).

Ngoài ra, Khoản 8 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 giải thích về Tảo hôn như sau:
Tảo hôn là việc lấy vợ, lấy chồng khi một bên hoặc cả hai bên chưa đủ tuổi kết hôn theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 8 của Luật này.
Theo quy định trên, nam giới kết hôn khi 18 tuổi được coi là tảo hôn, đây hành vi bị cấm theo quy định của luật hôn nhân.

(Can we date this quote?), “Nam giới 18 tuổi muốn kết hôn có được không? [Can 18-year-old males get married?]”, in Dân Luật - Mạng cộng đồng ngành luật [Lawfolk - The Law Community Network]:

Moreover, Subclause 8, Clause 3, the Marriage and Family Act of 2014, explains premature marriage as follows:
Premature marriage is marriage while either or both partners are not of the marriageable ages codified in point a, subclause 1, clause 8 of this Act.
According to this regulation, marriages involve 18-year-old males are considered premature marriages and are forbidden by the act.

(law) marriage under the marriageable ages which are 18 for females and 20 for males, despite the age of majority of 18 for both genders


trẻ sơ sinh

[t͡ɕɛ˧˩ səː˧˧ sïŋ˧˧]

[ʈɛ˧˨ ʂəː˧˧ ʂɨn˧˧]

[ʈɛ˧˨ səː˧˧ sɨn˧˧]

[ʈɛ˨˩˦ ʂəː˧˧ ʂɨn˧˧]

[ʈɛ˨˩˦ səː˧˧ sɨn˧˧]


lông măng

[ləwŋ͡m˧˧ maŋ˧˧]

[ləwŋ͡m˧˧ maŋ˧˧]

[ləwŋ͡m˧˧ maŋ˧˧]

lông (“hair”) + măng (“bamboo shoot; juvenile”).


thiếu nam

Sino-Vietnamese word from 少男, composed of 少 (“young”) and 男 (“male person”).

vi-etym-sino

Truyền thông đã tạo ra một hình ảnh về tuổi thiếu nam và thiếu nữ (như trong thời chiến họ tạo ra chân dung lính Mỹ, lại dùng ngôn ngữ lính tráng đã được biên tập đáng kể) và họ buộc trẻ em hoặc là chấp nhận hoặc là hung hăng cưỡng lại hình ảnh của chíng mình.

(Can we date this quote?), Thiên Nga, transl., đám đông cô đơn, Nhà xuất bản Tri Thức, translation of the lonely crowd:

The media has created an image of boyhood and girlhood (like the portrait of an American serviceman, with heavily edited militaristic language), and forced children to either accept or aggressively resist their own image.

(rare, literary) Synonym of thiếu niên (“a lad”) (a boy or young man)


mỏ ác

[mɔ˧˩ ʔaːk̚˧˦]

[mɔ˧˨ ʔaːk̚˦˧˥]

[mɔ˨˩˦ ʔaːk̚˦˥]

From mỏ (“beak”) + ác (“crow; raven”), literally “crow's beak”.