an ninh trật tự

[ʔaːn˧˧ nïŋ˧˧ t͡ɕət̚˧˨ʔ tɨ˧˨ʔ]

[ʔaːŋ˧˧ nɨn˧˧ ʈək̚˨˩ʔ tɨ˨˩ʔ]

[ʔaːŋ˧˧ nɨn˧˧ ʈək̚˨˩˨ tɨ˨˩˨]

an ninh (“security”) + trật tự (“order”).


chủ nghĩa cá nhân

[t͡ɕu˧˩ ŋiə˦ˀ˥ kaː˧˦ ɲən˧˧]

[t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨ kaː˨˩˦ ɲəŋ˧˧]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ kaː˦˥ ɲəŋ˧˧]

chủ nghĩa (“ideology”) + cá nhân (“individual”).


chủ nghĩa tự do

[t͡ɕu˧˩ ŋiə˦ˀ˥ tɨ˧˨ʔ zɔ˧˧]

[t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨ tɨ˨˩ʔ jɔ˧˧]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ tɨ˨˩˨ jɔ˧˧]

chủ nghĩa (“ideology”) + tự do (“freedom, liberty”).


thuế trực thu

[tʰwe˧˦ t͡ɕɨk̚˧˨ʔ tʰu˧˧]

[tʰwej˨˩˦ ʈɨk̚˨˩ʔ tʰʊw˧˧]

[tʰ⁽ʷ⁾ej˦˥ ʈɨk̚˨˩˨ tʰʊw˧˧]


trực thu

[t͡ɕɨk̚˧˨ʔ tʰu˧˧]

[ʈɨk̚˨˩ʔ tʰʊw˧˧]

[ʈɨk̚˨˩˨ tʰʊw˧˧]

Sino-Vietnamese word from 直 (“directly”) and 收 (“to collect”).


Pu-tin

[pʊw˧˧ tɨn˧˧]

Vla-đi-mia Vla-đi-mi-rô-vích Pu-tin

Пу́тин Путин#Russian

A transliteration of the Russian surname Пу́тин (Pútin), Putin


thanh trừng

[tʰajŋ̟˧˧ t͡ɕɨŋ˨˩]

[tʰɛɲ˧˧ ʈɨŋ˦˩]

[tʰan˧˧ ʈɨŋ˨˩]


chủ nghĩa tân cổ điển

[t͡ɕu˧˩ ŋiə˦ˀ˥ tən˧˧ ko˧˩ ʔɗiən˧˩]

[t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨ təŋ˧˧ kow˧˨ ʔɗiəŋ˧˨]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ təŋ˧˧ kow˨˩˦ ʔɗiəŋ˨˩˦]

chủ nghĩa (“ideology”) + tân cổ điển (“neoclassical”).


chủ nghĩa tự do mới

[t͡ɕu˧˩ ŋiə˦ˀ˥ tɨ˧˨ʔ zɔ˧˧ məːj˧˦]

[t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨ tɨ˨˩ʔ jɔ˧˧ məːj˨˩˦]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ tɨ˨˩˨ jɔ˧˧ məːj˦˥]

Calque from Chinese 新自由主義／新自由主义 (tân tự do chủ nghĩa).
From chủ nghĩa tự do (“liberalism”) + mới (“new”); it results from parsing 新自由主義 as 新 (“new”) and 自由主義 (“liberalism”) and so means literally, “new ideology of freedom; new liberalism”.
Meanwhile, parsing 新自由主義 as 新自由 and 主義 yields its cognate and synonym chủ nghĩa tân tự do, which means literally, “ideology of new freedom”.

zh-l

新自由主義／新自由主义 (tân tự do chủ nghĩa)


vô sản toàn thế giới, đoàn kết lại

Vô sản toàn thế giới (canonical)
đoàn kết lại! (canonical)

[vo˧˧ saːn˧˩ twaːn˨˩ tʰe˧˦ zəːj˧˦ ʔɗwaːn˨˩ ket̚˧˦ laːj˧˨ʔ]

[vow˧˧ ʂaːŋ˧˨ twaːŋ˦˩ tʰej˨˩˦ jəːj˨˩˦ ʔɗwaːŋ˦˩ ket̚˦˧˥ laːj˨˩ʔ]

[vow˧˧ saːŋ˧˨ twaːŋ˦˩ tʰej˨˩˦ jəːj˨˩˦ ʔɗwaːŋ˦˩ ket̚˦˧˥ laːj˨˩ʔ]

[vow˧˧ ʂaːŋ˨˩˦ t⁽ʷ⁾aːŋ˨˩ tʰej˦˥ jəːj˦˥ ʔɗwaːŋ˨˩ kəːt̚˦˥ laːj˨˩˨]

[jow˧˧ saːŋ˨˩˦ t⁽ʷ⁾aːŋ˨˩ tʰej˦˥ jəːj˦˥ ʔɗwaːŋ˨˩ kəːt̚˦˥ laːj˨˩˨]

Workers of the world, unite
workers of the world, unite


Hồng bảo thư

[həwŋ͡m˨˩ ʔɓaːw˧˩ tʰɨ˧˧]

[həwŋ͡m˦˩ ʔɓaːw˧˨ tʰɨ˧˧]

[həwŋ͡m˨˩ ʔɓaːw˨˩˦ tʰɨ˧˧]

Sino-Vietnamese word from 紅寶書, composed of 紅 (“red”), 寶 (“precious”) and 書 (“book”).

vi-etym-sino

(communism) Little Red Book (a book of statements from speeches and writings by Mao Zedong)


giá trị trao đổi

[zaː˧˦ t͡ɕi˧˨ʔ t͡ɕaːw˧˧ ʔɗoj˧˩]

[jaː˨˩˦ ʈɪj˨˩ʔ ʈaːw˧˧ ʔɗoj˧˨]

[jaː˦˥ ʈɪj˨˩˨ ʈaːw˧˧ ʔɗoj˨˩˦]

giá trị (“value”) + trao đổi (“to exchange”).


một quốc gia, hai chế độ

[mot̚˧˨ʔ kuək̚˧˦ zaː˧˧ haːj˧˧ t͡ɕe˧˦ ʔɗo˧˨ʔ]

[mok̚˨˩ʔ kuək̚˦˧˥ jaː˧˧ haːj˧˧ t͡ɕej˨˩˦ ʔɗow˨˩ʔ]

[mok̚˨˩˨ wək̚˦˥ jaː˧˧ haːj˧˧ cej˦˥ ʔɗow˨˩˨]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-một quốc gia, hai chế độ.wav

Calque of Chinese 一國兩制 /一国两制 (nhất quốc lưỡng chế).

cal

one country, two systems
one country, two systems

"one country, two systems" (the principle that Hong Kong and Macau can have political and economic systems distinct from Mainland China's socialism)


quốc xã hoá

[kuək̚˧˦ saː˦ˀ˥ hwaː˧˦]

[kuək̚˦˧˥ saː˧˨ hwaː˨˩˦]

[wək̚˦˥ saː˨˩˦ waː˦˥]


cấp uỷ

[kəp̚˧˦ ʔwi˧˩]

[kəp̚˦˧˥ ʔwɪj˧˨]

[kəp̚˦˥ (ʔ)wɪj˨˩˦]


ban chấp hành

[ʔɓaːn˧˧ t͡ɕəp̚˧˦ hajŋ̟˨˩]

[ʔɓaːŋ˧˧ t͡ɕəp̚˦˧˥ hɛɲ˦˩]

[ʔɓaːŋ˧˧ cəp̚˦˥ han˨˩]

ban (“group; band; committee”) + chấp hành (“to execute; to implement; to enforce”).


đặc mệnh

[ʔɗak̚˧˨ʔ məjŋ̟˧˨ʔ]

[ʔɗak̚˨˩ʔ men˨˩ʔ]

[ʔɗak̚˨˩˨ məːn˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 特命, composed of 特 (“special, unique, distinguished”) and 命 (“an order, command; to appoint”).

vi-etym-sino

(of officials) assigned to a particular (or extraordinary) diplomatic mission


tỉnh uỷ

[tïŋ˧˩ ʔwi˧˩]

[tɨn˧˨ ʔwɪj˧˨]

[tɨn˨˩˦ (ʔ)wɪj˨˩˦]


chủ nghĩa yêu nước

[t͡ɕu˧˩ ŋiə˦ˀ˥ ʔiəw˧˧ nɨək̚˧˦]

[t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨ ʔiw˧˧ nɨək̚˦˧˥]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ ʔiw˧˧ nɨək̚˦˥]


chủ nghĩa quốc tế

[t͡ɕu˧˩ ŋiə˦ˀ˥ kuək̚˧˦ te˧˦]

[t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨ kuək̚˦˧˥ tej˨˩˦]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ wək̚˦˥ tej˦˥]

chủ nghĩa + quốc tế, calque of Chinese 國際主義 /国际主义 (quốc tế chủ nghĩa).


sân rồng

[sən˧˧ zəwŋ͡m˨˩]

[ʂəŋ˧˧ ʐəwŋ͡m˦˩]

[səŋ˧˧ ʐəwŋ͡m˦˩]

[ʂəŋ˧˧ ɹəwŋ͡m˨˩]

[səŋ˧˧ ɹəwŋ͡m˨˩]


sùng bái hàng hoá

[sʊwŋ͡m˨˩ ʔɓaːj˧˦ haːŋ˨˩ hwaː˧˦]

[ʂʊwŋ͡m˦˩ ʔɓaːj˨˩˦ haːŋ˦˩ hwaː˨˩˦]

[sʊwŋ͡m˦˩ ʔɓaːj˨˩˦ haːŋ˦˩ hwaː˨˩˦]

[ʂʊwŋ͡m˨˩ ʔɓaːj˦˥ haːŋ˨˩ waː˦˥]

[sʊwŋ͡m˨˩ ʔɓaːj˦˥ haːŋ˨˩ waː˦˥]

sùng bái (“to venerate, to revere, to worship”) + hàng hoá (“goods”).

com

sự sùng bái hàng hoá


ý thức giai cấp

[ʔi˧˦ tʰɨk̚˧˦ zaːj˧˧ kəp̚˧˦]

[ʔɪj˨˩˦ tʰɨk̚˦˧˥ jaːj˧˧ kəp̚˦˧˥]

[ʔɪj˦˥ tʰɨk̚˦˥ jaːj˧˧ kəp̚˦˥]

ý thức (“consciousness; awareness”) + giai cấp (“class”).

class consciousness
class consciousness#English


Bách niên quốc sỉ

[ʔɓajk̟̚˧˦ niən˧˧ kuək̚˧˦ si˧˩]

[ʔɓat̚˦˧˥ niəŋ˧˧ kuək̚˦˧˥ ʂɪj˧˨]

[ʔɓat̚˦˧˥ niəŋ˧˧ kuək̚˦˧˥ sɪj˧˨]

[ʔɓat̚˦˥ niəŋ˧˧ wək̚˦˥ ʂɪj˨˩˦]

[ʔɓat̚˦˥ niəŋ˧˧ wək̚˦˥ sɪj˨˩˦]

Sino-Vietnamese word from 百年國恥, composed of 百年 (“one hundred years”) and 國恥 (“national humiliation”).

vi-etym-sino

Century of Humiliation
century of humiliation

(historical) the Century of Humiliation (1839–1940s)


chủ nghĩa ngoại lệ

[t͡ɕu˧˩ ŋiə˦ˀ˥ ŋwaːj˧˨ʔ le˧˨ʔ]

[t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨ ŋwaːj˨˩ʔ lej˨˩ʔ]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ ŋwaːj˨˩˨ lej˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 主義 (“doctrine, -ism”) and 外例 (“exception”).


vận mệnh hiển nhiên

[vən˧˨ʔ məjŋ̟˧˨ʔ hiən˧˩ ɲiən˧˧]

[vəŋ˨˩ʔ men˨˩ʔ hiəŋ˧˨ ɲiəŋ˧˧]

[vəŋ˨˩˨ məːn˨˩˨ hiəŋ˨˩˦ ɲiəŋ˧˧]

[jəŋ˨˩˨ məːn˨˩˨ hiəŋ˨˩˦ ɲiəŋ˧˧]

vận mệnh (“destiny, fate”) + hiển nhiên (“obvious, apparent”).

com

(historical) the manifest destiny (cultural belief in the 19th-century United States that American settlers were destined to expand across North America)


đảm bảo phá huỷ lẫn nhau

[ʔɗaːm˧˩ ʔɓaːw˧˩ faː˧˦ hwi˧˩ lən˦ˀ˥ ɲaw˧˧]

[ʔɗaːm˧˨ ʔɓaːw˧˨ faː˨˩˦ hwɪj˧˨ ləŋ˧˨ ɲaw˧˧]

[ʔɗaːm˨˩˦ ʔɓaːw˨˩˦ faː˦˥ wɪj˨˩˦ ləŋ˨˩˦ ɲa(ː)w˧˧]

đảm bảo (“to assure”) + phá huỷ (“to destroy”) + lẫn nhau (“mutual”).

mutual assured destruction
mutual assured destruction

mutual assured destruction (mutual deterrence between countries possessing nuclear weapons, based on the capacity of each to inflict major damage on the other in response to a first strike)


bò đỏ

[ʔɓɔ˨˩ ʔɗɔ˧˩]

[ʔɓɔ˦˩ ʔɗɔ˧˨]

[ʔɓɔ˨˩ ʔɗɔ˨˩˦]

(derogatory, especially Overseas Vietnamese) a sympathizer of left-wing ideologies and parties, including socialist and communist ones


chủ nghĩa thực dân

[t͡ɕu˧˩ ŋiə˦ˀ˥ tʰɨk̚˧˨ʔ zən˧˧]

[t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨ tʰɨk̚˨˩ʔ jəŋ˧˧]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ tʰɨk̚˨˩˨ jəŋ˧˧]

chủ nghĩa (“doctrine; -ism”) + thực dân (“colonialists”).

Le colonialisme français n’a pas varié sa devise :«Diviser pour régner.» C’est ainsi que l’empire d’Annam ce pays habité par un peuple descendant de la même race, ayant les mêmes moeurs, la même histoire, les mêmes traditions et parlant la même langue – fut divisé en cinq parties.

1925, Nguyễn Ái Quốc, “XII - Le réveil des esclaves”, in Le procès de la colonisation française; translated as “XII: Nô lệ thức tỉnh”, in Bản án chế độ thực dân Pháp, translation of original in French, 2009:

French colonialism hasn't modified its motto: “Divide and rule.” That's why the country of Annam – whose people is of the same blood, has the same customs, the same history, the same traditions, and speaks the same language – was divided into sundry parts.


chủ nghĩa thực dân mới

[t͡ɕu˧˩ ŋiə˦ˀ˥ tʰɨk̚˧˨ʔ zən˧˧ məːj˧˦]

[t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨ tʰɨk̚˨˩ʔ jəŋ˧˧ məːj˨˩˦]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ tʰɨk̚˨˩˨ jəŋ˧˧ məːj˦˥]

chủ nghĩa thực dân (“colonialism”) + mới (“new”).


chủ nghĩa xã hội không tưởng

[t͡ɕu˧˩ ŋiə˦ˀ˥ saː˦ˀ˥ hoj˧˨ʔ xəwŋ͡m˧˧ tɨəŋ˧˩]

[t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨ saː˧˨ hoj˨˩ʔ kʰəwŋ͡m˧˧ tɨəŋ˧˨]

[t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨ saː˧˨ hoj˨˩ʔ xəwŋ͡m˧˧ tɨəŋ˧˨]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ saː˨˩˦ hoj˨˩˨ kʰəwŋ͡m˧˧ tɨəŋ˨˩˦]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ saː˨˩˦ hoj˨˩˨ xəwŋ͡m˧˧ tɨəŋ˨˩˦]

chủ nghĩa xã hội (“socialism”) + không tưởng (“unrealistic; utopian”).


Đảng Cộng sản Trung Quốc

[ʔɗaːŋ˧˩ kəwŋ͡m˧˨ʔ saːn˧˩ t͡ɕʊwŋ͡m˧˧ kuək̚˧˦]

[ʔɗaːŋ˧˨ kəwŋ͡m˨˩ʔ ʂaːŋ˧˨ ʈʊwŋ͡m˧˧ kuək̚˦˧˥]

[ʔɗaːŋ˧˨ kəwŋ͡m˨˩ʔ saːŋ˧˨ ʈʊwŋ͡m˧˧ kuək̚˦˧˥]

[ʔɗaːŋ˨˩˦ kəwŋ͡m˨˩˨ ʂaːŋ˨˩˦ ʈʊwŋ͡m˧˧ wək̚˦˥]

[ʔɗaːŋ˨˩˦ kəwŋ͡m˨˩˨ saːŋ˨˩˦ ʈʊwŋ͡m˧˧ wək̚˦˥]

From đảng cộng sản (“communist party”) + Trung Quốc (“China”).


chính phủ lưu vong

[t͡ɕïŋ˧˦ fu˧˩ liw˧˧ vawŋ͡m˧˧]

[t͡ɕɨn˦˧˥ fʊw˧˨ lɨw˧˧ vawŋ͡m˧˧]

[t͡ɕɨn˦˧˥ fʊw˧˨ lɨw˧˧ vɔŋ˧˧]

[cɨn˦˥ fʊw˨˩˦ lɨw˧˧ vawŋ͡m˧˧]

[cɨn˦˥ fʊw˨˩˦ lɨw˧˧ jawŋ͡m˧˧]

chính phủ (“government”) + lưu vong (“exile”).


ngục thất

[ŋʊwk͡p̚˧˨ʔ tʰət̚˧˦]

[ŋʊwk͡p̚˨˩ʔ tʰək̚˦˧˥]

[ŋʊwk͡p̚˨˩˨ tʰək̚˦˥]


trợ giá

Sino-Vietnamese word from 助 (“to support”) and 價 (“price”)

vi-etym-sino

Theo số liệu Trung tâm Quản lý giao thông công cộng TPHCM cung cấp cho Báo điện tử Chính phủ, hằng năm, kinh phí trợ giá cho xe buýt phổ thông đều trên dưới 1.000 tỷ đồng. Năm 2022, con số này là hơn 1.256 tỷ đồng.
Tuy nhiên, số tiền trợ giá này tỉ lệ nghịch với khách đi xe, hay nói cách khác, dù được trợ giá nghìn tỷ, xe buýt vẫn không tiện dụng đối với người dân Thành phố.

2022 July 20, Anh Thơ, “Giải bài toán 'xe buýt được trợ giá nhưng người dân vẫn quay lưng' thế nào? [How to Solve Problem of Public's Uninterest in Subsidized Buses?]”, in Báo Điện tử Chính phủ [Government's Digital News]:

According to the data provided by the HCMC Center of Public Traffic Management to Government's Digital News, the yearly subsidy for popular buses is roughly 1,000 billion dongs. This rose to 1,256 billion in 2022.
However, this rise was inverse to the rate of bus passengers, that is to say, despite being subsidized with over a thousand billion dongs, buses are not proving useful to the city's residents.

(of the government) to provide price supports, especially to subsidize


dư luận viên

[zɨ˧˧ lwən˧˨ʔ viən˧˧]

[jɨ˧˧ lwəŋ˨˩ʔ viəŋ˧˧]

[jɨ˧˧ l⁽ʷ⁾əŋ˨˩˨ viəŋ˧˧]

[jɨ˧˧ l⁽ʷ⁾əŋ˨˩˨ jiəŋ˧˧]

(politics) influencer; polemic; propagandist


hạ nghĩ sĩ

[haː˧˨ʔ ŋi˦ˀ˥ si˦ˀ˥]

[haː˨˩ʔ ŋɪj˧˨ ʂɪj˧˨]

[haː˨˩ʔ ŋɪj˧˨ sɪj˧˨]

[haː˨˩˨ ŋɪj˨˩˦ ʂɪj˨˩˦]

[haː˨˩˨ ŋɪj˨˩˦ sɪj˨˩˦]

Sino-Vietnamese word from 下 (“lower”) and 議士 (“member of a legislature”).

member of lower house
member of lower house#English


hạ nghị sĩ

[haː˧˨ʔ ŋi˧˨ʔ si˦ˀ˥]

[haː˨˩ʔ ŋɪj˨˩ʔ ʂɪj˧˨]

[haː˨˩ʔ ŋɪj˨˩ʔ sɪj˧˨]

[haː˨˩˨ ŋɪj˨˩˨ ʂɪj˨˩˦]

[haː˨˩˨ ŋɪj˨˩˨ sɪj˨˩˦]

Holonym: hạ nghị viện

Giai đoạn hai của trợ giúp tài chính này được tính trên tỉ lệ các nghị sĩ – hạ nghị sĩ và thượng nghị sĩ – của mỗi đảng. Cụ thể mỗi nghị sĩ mang lại 37.280 euro cho đảng của mình.

2017 May 23, Linh Hương, “Toàn cảnh về cuộc bầu cử Hạ viện Pháp 2017 [Overview of French National Assembly Election of 2017]”, in tin tức [the news]:

Stage 2 of this financial aid is based on the ratio of members - deputies and senators - of each party. In particular, each member contributes 37,280 euros to their respective party.

Cho đến thời điểm hiện tại, 35 hạ nghị sĩ, gồm 23 nghị sĩ đảng Dân chủ và 12 nghị sĩ đảng Cộng hòa, đã tiết lộ ý định về hưu hoặc chuyển sang các ban ngành khác, theo thông tin từ cơ quan báo chí Hạ viện Mỹ. Trong số này, số nghị sĩ đảng Dân chủ giữ ghế ở các khu vực bầu cử "chiến địa" muốn về hưu cao hơn phía nghị sĩ đảng Cộng hòa.

2023 December 26, Thụy Miên, “Căng thẳng giành quyền kiểm soát Hạ viện Mỹ năm 2024 [Tense Power Struggle in House of Representatives in 2024]”, in Thanh niên [Youth]:

Currently, 35 representatives, including 23 Democrats and 12 Republicans, have disclosed their intent to retire or transfer to other agencies, according to press releases from the House of Representatives. Of these, the number of Democrats with seats in strategic districts who want to retire is larger than that of Republicans.


đại thần

Sino-Vietnamese word from 大臣, composed of 大 (“great”) and 臣 (“courtier”)

ngoại vụ đại thần

(historical, feudalism, in feudal East Asia or obsolete, of modern Japan) a minister


tổng lí đại thần

Sino-Vietnamese word from 総理大臣, composed of 総理 (“general director”) and 大臣 (“minister”)

Đông dương tổng lý đại thần

(historical, feudalism, colonialism) a chancellor or prime minister


Uỷ ban Thường vụ Quốc hội

[ʔwi˧˩ ʔɓaːn˧˧ tʰɨəŋ˨˩ vu˧˨ʔ kuək̚˧˦ hoj˧˨ʔ]

[ʔwɪj˧˨ ʔɓaːŋ˧˧ tʰɨəŋ˦˩ vʊw˨˩ʔ kuək̚˦˧˥ hoj˨˩ʔ]

[(ʔ)wɪj˨˩˦ ʔɓaːŋ˧˧ tʰɨəŋ˨˩ vʊw˨˩˨ wək̚˦˥ hoj˨˩˨]

[(ʔ)wɪj˨˩˦ ʔɓaːŋ˧˧ tʰɨəŋ˨˩ jʊw˨˩˨ wək̚˦˥ hoj˨˩˨]

uỷ ban (“committee”) + thường vụ (“standing”) + quốc hội (“national assembly”).

com

(Vietnam, politics) the Standing Committee of the National Assembly (the highest standing body of the National Assembly of Vietnam)


ĐCSTQ

Đảng Cộng sản Trung Quốc
Đảng Cộng sản Trung Quốc#Vietnamese

Initialism of Đảng Cộng sản Trung Quốc (“Communist Party of China”).


đảng cộng sản

[ʔɗaːŋ˧˩ kəwŋ͡m˧˨ʔ saːn˧˩]

[ʔɗaːŋ˧˨ kəwŋ͡m˨˩ʔ ʂaːŋ˧˨]

[ʔɗaːŋ˧˨ kəwŋ͡m˨˩ʔ saːŋ˧˨]

[ʔɗaːŋ˨˩˦ kəwŋ͡m˨˩˨ ʂaːŋ˨˩˦]

[ʔɗaːŋ˨˩˦ kəwŋ͡m˨˩˨ saːŋ˨˩˦]

Sino-Vietnamese word from 黨 (“party”) and 共產 (“communist”).


phó thủ tướng

[fɔ˧˦ tʰu˧˩ tɨəŋ˧˦]

[fɔ˨˩˦ tʰʊw˧˨ tɨəŋ˦˧˥]

[fɔ˦˥ tʰʊw˨˩˦ tɨəŋ˦˥]

Sino-Vietnamese word from 副 and 首相; phó + thủ tướng.

a deputy prime minister; a vice prime minister


tứ trụ

[tɨ˧˦ t͡ɕu˧˨ʔ]

[tɨ˨˩˦ ʈʊw˨˩ʔ]

[tɨ˦˥ ʈʊw˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 四柱, composed of 四 (“four”) and 柱 (“pillar”).

(Vietnamese politics, informal) the four most important bureaucrats in the Communist Party and government


cộng hoà chuối

[kəwŋ͡m˧˨ʔ hwaː˨˩ t͡ɕuəj˧˦]

[kəwŋ͡m˨˩ʔ hwaː˦˩ t͡ɕuj˨˩˦]

[kəwŋ͡m˨˩˨ waː˨˩ cuj˦˥]


tự do chủ nghĩa

[tɨ˧˨ʔ zɔ˧˧ t͡ɕu˧˩ ŋiə˦ˀ˥]

[tɨ˨˩ʔ jɔ˧˧ t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨]

[tɨ˨˩˨ jɔ˧˧ cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦]

(politics) liberal (political philosophy)


chính cương

[t͡ɕïŋ˧˦ kɨəŋ˧˧]

[t͡ɕɨn˦˧˥ kɨəŋ˧˧]

[cɨn˦˥ kɨəŋ˧˧]

Sino-Vietnamese word from 政綱, composed of 政 (“politics”) and 綱 (“guiding principle”).


đề cử viên

[ʔɗe˨˩ kɨ˧˩ viən˧˧]

[ʔɗej˦˩ kɨ˧˨ viəŋ˧˧]

[ʔɗej˨˩ kɨ˨˩˦ viəŋ˧˧]

[ʔɗej˨˩ kɨ˨˩˦ jiəŋ˧˧]

Sino-Vietnamese word from 提, 舉 (“nominate”) and 員 (“-er”).

(politics) nominee to an elective office


tiểu bang đỏ

[tiəw˧˩ ʔɓaːŋ˧˧ ʔɗɔ˧˩]

[tiw˧˨ ʔɓaːŋ˧˧ ʔɗɔ˧˨]

[tiw˨˩˦ ʔɓaːŋ˧˧ ʔɗɔ˨˩˦]


hữu phái

[hɨw˧˨ faːj˨˩˦]

[hɨw˨˩˦ faːj˦˥]


tả phái

[taː˧˨ faːj˨˩˦]

[taː˨˩˦ faːj˦˥]


chủ nghĩa tự do cá nhân

[t͡ɕu˧˩ ŋiə˦ˀ˥ tɨ˧˨ʔ zɔ˧˧ kaː˧˦ ɲən˧˧]

[t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨ tɨ˨˩ʔ jɔ˧˧ kaː˨˩˦ ɲəŋ˧˧]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ tɨ˨˩˨ jɔ˧˧ kaː˦˥ ɲəŋ˧˧]

chủ nghĩa (“ideology”) + tự do (“freedom, liberty”) + cá nhân (“individual”)


chủ nghĩa bảo thủ

[t͡ɕu˧˩ ŋiə˦ˀ˥ ʔɓaːw˧˩ tʰu˧˩]

[t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨ ʔɓaːw˧˨ tʰʊw˧˨]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ ʔɓaːw˨˩˦ tʰʊw˨˩˦]

chủ nghĩa (“ideology”) + bảo thủ (“to conserve”)


bảo thủ chủ nghĩa

[ʔɓaːw˧˩ tʰu˧˩ t͡ɕu˧˩ ŋiə˦ˀ˥]

[ʔɓaːw˧˨ tʰʊw˧˨ t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨]

[ʔɓaːw˨˩˦ tʰʊw˨˩˦ cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦]

(politics) conservative (person who favors maintenance of the status quo)


chủ nghĩa tiến bộ

[t͡ɕu˧˩ ŋiə˦ˀ˥ tiən˧˦ ʔɓo˧˨ʔ]

[t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨ tiəŋ˦˧˥ ʔɓow˨˩ʔ]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ tiəŋ˦˥ ʔɓow˨˩˨]

chủ nghĩa (“ideology”) + tiến bộ (“to progress”)


chủ nghĩa cấp tiến

[t͡ɕu˧˩ ŋiə˦ˀ˥ kəp̚˧˦ tiən˧˦]

[t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨ kəp̚˦˧˥ tiəŋ˦˧˥]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ kəp̚˦˥ tiəŋ˦˥]

chủ nghĩa (“ideology”) + cấp tiến (“radical”)


tiến bộ chủ nghĩa

[tiən˧˦ ʔɓo˧˨ʔ t͡ɕu˧˩ ŋiə˦ˀ˥]

[tiəŋ˦˧˥ ʔɓow˨˩ʔ t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨]

[tiəŋ˦˥ ʔɓow˨˩˨ cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦]


tiểu bang xanh

[tiəw˧˩ ʔɓaːŋ˧˧ sajŋ̟˧˧]

[tiw˧˨ ʔɓaːŋ˧˧ sɛɲ˧˧]

[tiw˨˩˦ ʔɓaːŋ˧˧ san˧˧]


tiểu bang tím

[tiəw˧˩ ʔɓaːŋ˧˧ tim˧˦]

[tiw˧˨ ʔɓaːŋ˧˧ tim˦˧˥]

[tiw˨˩˦ ʔɓaːŋ˧˧ tim˦˥]


chủ nghĩa trung gian

[t͡ɕu˧˩ ŋiə˦ˀ˥ t͡ɕʊwŋ͡m˧˧ zaːn˧˧]

[t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨ ʈʊwŋ͡m˧˧ jaːŋ˧˧]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ ʈʊwŋ͡m˧˧ jaːŋ˧˧]

chủ nghĩa (“ideology”) + trung gian (“midway”)


chủ nghĩa khu vực

[t͡ɕu˧˩ ŋiə˦ˀ˥ xu˧˧ vɨk̚˧˨ʔ]

[t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨ kʰʊw˧˧ vɨk̚˨˩ʔ]

[t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨ xʊw˧˧ vɨk̚˨˩ʔ]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ kʰʊw˧˧ vɨk̚˨˩˨]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ xʊw˧˧ jɨk̚˨˩˨]

chủ nghĩa (“doctrine; -ism”) + khu vực (“zone; region; area”), calque of Chinese 區域主義 /区域主义 (khu vực chủ nghĩa).

cal

international relations
international relations

(politics, international relations) regionalism

vi:Chủ nghĩa khu vực (chính trị)
vi:Chủ nghĩa khu vực (quan hệ quốc tế)


bái vật giáo hàng hoá

[ʔɓaːj˧˦ vət̚˧˨ʔ zaːw˧˦ haːŋ˨˩ hwaː˧˦]

[ʔɓaːj˨˩˦ vək̚˨˩ʔ jaːw˨˩˦ haːŋ˦˩ hwaː˨˩˦]

[ʔɓaːj˦˥ vək̚˨˩˨ jaːw˦˥ haːŋ˨˩ waː˦˥]

[ʔɓaːj˦˥ jək̚˨˩˨ jaːw˦˥ haːŋ˨˩ waː˦˥]

bái vật giáo (“fetishism”) + hàng hoá (“goods, commodities”).


vô sản tất cả các nước, đoàn kết lại

Vô sản tất cả các nước (canonical)
đoàn kết lại! (canonical)

[vo˧˧ saːn˧˩ tət̚˧˦ kaː˧˩ kaːk̚˧˦ nɨək̚˧˦ ʔɗwaːn˨˩ ket̚˧˦ laːj˧˨ʔ]

[vow˧˧ ʂaːŋ˧˨ tək̚˦˧˥ kaː˧˨ kaːk̚˦˧˥ nɨək̚˦˧˥ ʔɗwaːŋ˦˩ ket̚˦˧˥ laːj˨˩ʔ]

[vow˧˧ saːŋ˧˨ tək̚˦˧˥ kaː˧˨ kaːk̚˦˧˥ nɨək̚˦˧˥ ʔɗwaːŋ˦˩ ket̚˦˧˥ laːj˨˩ʔ]

[vow˧˧ ʂaːŋ˨˩˦ tək̚˦˥ kaː˨˩˦ kaːk̚˦˥ nɨək̚˦˥ ʔɗwaːŋ˨˩ kəːt̚˦˥ laːj˨˩˨]

[jow˧˧ saːŋ˨˩˦ tək̚˦˥ kaː˨˩˦ kaːk̚˦˥ nɨək̚˦˥ ʔɗwaːŋ˨˩ kəːt̚˦˥ laːj˨˩˨]

1848, Karl Marx & Friedrich Engels,Manifest der Kommunistischen Partei / Manifesto of the Communist Party / Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản
Những người cộng sản coi là điều đáng khinh bỉ nếu giấu giếm những quan điểm và ý định của mình. Họ công khai tuyên bố rằng mục đích của họ chỉ có thể đạt được bằng cách dùng bạo lực lật đổ toàn bộ trật tự xã hội hiện hành. Mặc cho các giai cấp thống trị run sợ trước một cuộc Cách mạng cộng sản chủ nghĩa! Trong cuộc cách mạng ấy, những người vô sản chẳng mất gì hết, ngoài những xiềng xích trói buộc họ. Họ sẽ giành được cả thế giới.
Vô sản tất cả các nước, đoàn kết lại!
The Communists disdain to conceal their views and aims. They openly declare that their ends can be attained only by the forcible overthrow of all existing social conditions. Let the ruling classes tremble at a Communistic revolution. The proletarians have nothing to lose but their chains. They have a world to win.
Working Men of All Countries, Unite!


chủ nghĩa duy vật lịch sử

[t͡ɕu˧˩ ŋiə˦ˀ˥ zwi˧˧ vət̚˧˨ʔ lïk̟̚˧˨ʔ sɨ˧˩]

[t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨ jwɪj˧˧ vək̚˨˩ʔ lɨt̚˨˩ʔ ʂɨ˧˨]

[t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨ jwɪj˧˧ vək̚˨˩ʔ lɨt̚˨˩ʔ sɨ˧˨]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ j⁽ʷ⁾ɪj˧˧ vək̚˨˩˨ lɨt̚˨˩˨ ʂɨ˨˩˦]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ j⁽ʷ⁾ɪj˧˧ jək̚˨˩˨ lɨt̚˨˩˨ sɨ˨˩˦]

chủ nghĩa duy vật (“materialism”) + lịch sử (“historical (adj.)”); calque of Chinese 歷史唯物主義 /历史唯物主义 (lịch sử duy vật chủ nghĩa), ultimately from German historischer Materialismus.

calque

And, thus, I hope even British respectability will not be overshocked if I use, in English as well as in so many other languages, the term ‘historical materialism’, to designate that view of the course of history which seeks the ultimate cause and the great moving power of all important historic events in the economic development of society, in the changes in the modes of production and exchange, in the consequent division of society into distinct classes, and in the struggles of these classes against one another.

1990 [1892], Friedrich Engels, “Introduction to the English Edition (1892)”, in Socialism: Utopian and Scientific (Marx/Engels Collected Works; 27); Vietnamese translation from “Lời Tựa Cho Lần Xuất Bản Bằng Tiếng Anh”, in Sự Phát Triển Của Chủ Nghĩa Xã Hội Từ Không Tưởng Đến Khoa Học (C. Mác Và Ph. Ăng-ghen Toàn Tập; 22), translation of original in English, 2002:

historical materialism
historical materialism

(philosophy, Marxism) historical materialism


chuyên chính vô sản

[t͡ɕwiən˧˧ t͡ɕïŋ˧˦ vo˧˧ saːn˧˩]

[t͡ɕwiəŋ˧˧ t͡ɕɨn˦˧˥ vow˧˧ ʂaːŋ˧˨]

[t͡ɕwiəŋ˧˧ t͡ɕɨn˦˧˥ vow˧˧ saːŋ˧˨]

[c⁽ʷ⁾iəŋ˧˧ cɨn˦˥ vow˧˧ ʂaːŋ˨˩˦]

[c⁽ʷ⁾iəŋ˧˧ cɨn˦˥ jow˧˧ saːŋ˨˩˦]

chuyên chính (“dictatorship, autocracy”) + vô sản (“proletariat (noun)”). Ultimately calque of German Diktatur des Proletariats, likely indirectly through Chinese 無產階級專政／无产阶级专政 (vô sản giai cấp chuyên chính).

zh-l

1963 [1852], Karl Marx, “Marx an Joseph Weydemeyer in New York 5. März 1852”, in Karl Marx - Friedrich Engels - Werke, volume 28, p. 508; English translation in 1983 Marx/Engels Collected Works, volume 39, p. 62, 65; Vietnamese translation in 1996 C. Mác Và Ph. Ăng-Ghen Toàn Tập, volume 28, p. 662
Cái mới mà tôi đã làm là chứng minh rằng: 1) sự tồn tại của các giai cấp chỉ gắn với những giai đoạn phát triển lịch sử nhất định của sản xuất, 2) đấu tranh giai cấp tất yếu dẫn đến chuyên chính vô sản, 3) bản thân nền chuyên chính này chỉ là bước quá độ tiến tới thủ tiêu mọi giai cấp và tiến tới xã hội không có giai cấp
What I did that was new was to prove: (1) that the existence of classes is only bound up with particular historical phases in the development of production, (2) that the class struggle necessarily leads to the dictatorship of the proletariat, (3) that this dictatorship itself only constitutes the transition to the abolition of all classes and to a classless society.

1917, Vladimir Lenin, The State and Revolution, “II.3”; English translation from Lenin Collected Works, volume 25, 2011 [1917], page 418; Vietnamese translation from V. I. Lê-nin Toàn Tập, volume 33, 2005 [1917], page 44
Những hình thức của các nhà nước tư sản thì hết sức khác nhau, nhưng thực chất chỉ là một: chung quy lại thì tất cả những nhà nước ấy, vô luận thế nào, cũng tất nhiên phải là nền chuyên chính tư sản. Bước chuyển từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa cộng sản, cố nhiên là không thể không đem lại rất nhiều hình thức chính trị khác nhau, nhưng thực chất của những hình thức ấy tất nhiên sẽ chỉ là một, tức là: chuyên chính vô sản.
Bourgeois states are most varied in form, but their essence is the same: all these states, whatever their form, in the final analysis are inevitably the dictatorship of the bourgeoisie. The transition from capitalism to communism is certainly bound to yield a tremendous abundance and variety of political forms, but the essence will inevitably be the same: the dictatorship of the proletariat.

dictatorship of the proletariat
dictatorship of the proletariat

(Marxism) dictatorship of the proletariat (a socio-political power characterized by a struggle to achieve a communist society)


chuyên chính tư sản

[t͡ɕwiən˧˧ t͡ɕïŋ˧˦ tɨ˧˧ saːn˧˩]

[t͡ɕwiəŋ˧˧ t͡ɕɨn˦˧˥ tɨ˧˧ ʂaːŋ˧˨]

[t͡ɕwiəŋ˧˧ t͡ɕɨn˦˧˥ tɨ˧˧ saːŋ˧˨]

[c⁽ʷ⁾iəŋ˧˧ cɨn˦˥ tɨ˧˧ ʂaːŋ˨˩˦]

[c⁽ʷ⁾iəŋ˧˧ cɨn˦˥ tɨ˧˧ saːŋ˨˩˦]

chuyên chính (“dictatorship, autocracy”) + tư sản (“bourgeoisie (noun)”). Ultimately calque of German Diktatur der Bourgeoisie, likely indirectly through Chinese 資產階級專政／资产阶级专政 (tư sản giai cấp chuyên chính).

zh-l

1960 [1850], Karl Marx, “Die Klassenkämpfe in Frankreich 1848-1850 (The Class Struggles in France, 1848 - 1850)”, in Karl Marx - Friedrich Engels - Werke, volume 7, page 40; English translation from Marx/Engels Collected Works, volume 10, 1978 [1850], page 76; Vietnamese translation from C. Mác Và Ph. Ăng-ghen Toàn Tập, volume 7, 2004 [1850], page 57
Nhưng Ca-ve-nhắc không phải là nền độc tài của lưỡi kiếm đối với xã hội tư sản, mà [là] nền chuyên chính tư sản được thực hiện bằng lưỡi kiếm
But Cavaignac was not the dictatorship of the sabre over bourgeois society; he was the dictatorship of the bourgeoisie by the sabre.

dictatorship of the bourgeoisie
dictatorship of the bourgeoisie

(Marxism) dictatorship of the bourgeoisie (a socio-political power wherein the bourgeoisie collectively holds the most influence over politics and the masses)


chủ nghĩa tân tự do

[t͡ɕu˧˩ ŋiə˦ˀ˥ tən˧˧ tɨ˧˨ʔ zɔ˧˧]

[t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨ təŋ˧˧ tɨ˨˩ʔ jɔ˧˧]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ təŋ˧˧ tɨ˨˩˨ jɔ˧˧]

Calque from Chinese 新自由主義／新自由主义 (tân tự do chủ nghĩa).
From chủ nghĩa (“ideology”) + tân tự do (“new freedom”); it results from parsing 新自由主義 as 新自由 and 主義 and so means literally, “ideology of new freedom”.
Meanwhile, parsing 新自由主義 as 新 and 自由主義 yields its cognate and synonym chủ nghĩa tự do mới, which means literally, “new ideology of freedom; new liberalism”.

新自由主義／新自由主义 (tân tự do chủ nghĩa)

lit

Minh Anh, transl. (2018), “Chủ nghĩa tân tự do: Ý tưởng nuốt chửng cả thế giới”, in Luật Khoa Tạp Chí, phỏng dịch (“adaption”) of Stephen Metcalf (2017) “Neoliberalism: the idea that swallowed the world”, in The Guardian
Trong chủ nghĩa tự do cổ điển, thương nhân chỉ đơn giản yêu cầu nhà nước ‘để chúng tôi tự lo liệu lấy’ – laissez-nous faire. Song chủ nghĩa tân tự do thừa nhận rằng nhà nước cần phải chủ động trong việc tổ chức nền kinh tế thị trường. Các điều kiện cho phép một thị trường tự do phải giành được chiến thắng về mặt chính trị, và nhà nước phải được tái thiết để hỗ trợ thị trường tự do.
In classical liberalism, merchants simply asked the state to ‘leave us alone’ – to laissez-nous faire. Neoliberalism recognised that the state must be active in the organisation of a market economy. The conditions allowing for a free market must be won politically, and the state must be re-engineered to support the free market on an ongoing basis.


chủ nghĩa tự do cổ điển

[t͡ɕu˧˩ ŋiə˦ˀ˥ tɨ˧˨ʔ zɔ˧˧ ko˧˩ ʔɗiən˧˩]

[t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨ tɨ˨˩ʔ jɔ˧˧ kow˧˨ ʔɗiəŋ˧˨]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ tɨ˨˩˨ jɔ˧˧ kow˨˩˦ ʔɗiəŋ˨˩˦]

chủ nghĩa tự do (“liberalism”) + cổ điển (“classical”); calque from Chinese 古典自由主義 (“cổ điển tự do chủ nghĩa”).

zh-l

古典自由主義 (“cổ điển tự do chủ nghĩa”)

classical liberalism
classical liberalism


từ sông ra biển

[tɨ˨˩ səwŋ͡m˧˧ zaː˧˧ ʔɓiən˧˩]

[tɨ˦˩ ʂəwŋ͡m˧˧ ʐaː˧˧ ʔɓiəŋ˧˨]

[tɨ˦˩ səwŋ͡m˧˧ ʐaː˧˧ ʔɓiəŋ˧˨]

[tɨ˨˩ ʂəwŋ͡m˧˧ ɹaː˧˧ ʔɓiəŋ˨˩˦]

[tɨ˨˩ səwŋ͡m˧˧ ɹaː˧˧ ʔɓiəŋ˨˩˦]

Ultimately calque of Arabic مِنَ ٱلنَّهْرِ إِلَى ٱلْبَحْرِ (mina n-nahri ʔilā l-baḥri); though likely not directly but indirectly through English "from the river to the sea".

calque

مِنَ ٱلنَّهْرِ إِلَى ٱلْبَحْرِ

Khoảng hai nghìn người xuất hiện ở khu vực Bay Ridge, Brooklyn, New York, hô ‘Palestine tự do’ và ‘Từ sông ra biển, Palestine sẽ được tự do’, ngụ ý từ sông Jordan đến biển Địa Trung Hải.

2021 May 16, “Hàng chục nghìn người Bắc Mỹ biểu tình phản đối Israel [Tens of thousands of North Americans demonstrate against Israel]”, in VnExpress:

About two thousand people showed up in Bay Ridge, Brooklyn, New York, shouting ‘free Palestine’ and ‘from the river to the sea, Palestine will be free,’ alluding to the Jordan River and the Mediterranean Sea.

Bốn người biểu tình mặc trang phục tối màu trèo lên nóc tòa nhà quốc hội Australia ở thủ đô Canberra ngày 4/7, giăng các biểu ngữ ủng hộ người Palestine và phản đối xung đột ở Dải Gaza, trong đó có biểu ngữ ‘Từ sông ra biển, Palestine sẽ tự do’.

2024 July 4, “Người biểu tình ủng hộ Palestine treo biểu ngữ trên nóc quốc hội Australia [Pro-Palestine protesters hung banners on Australian Parliament House's roof.]”, in VnExpress:

On 4 July, four protesters in dark clothing climbed the roof of the Parliament House in Australia's capital Canberra and hung banners supporting Palestinians and opposing the conflict in Gaza Strip; among those was one with the slogan ‘from the river to the sea, Palestine will be free’.

from the river to the sea
from the river to the sea#English

(politics) from the river to the sea (a phrase supporting Palestinian self-determination)


chủ nghĩa Xi-ôn

[t͡ɕu˧˩ ŋiə˦ˀ˥ si˧˧ ʔon˧˧]

[t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨ sɪj˧˧ ʔoŋ˧˧]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ sɪj˧˧ ʔoŋ˧˧]

From chủ nghĩa (“doctrine, ideology, -ism”) + Xi-ôn, Vietnamese transcription of French Sion (“Zion”).

com

Phạm Xuyên (1987) “Tư Tưởng Cách Mạng Tháng Mười Soi Sáng Con Đường Giải Phóng Các Dân Tộc [The October Revolution's Thought Brightens the Path of National Liberation]”, in Nghiên cứu lịch sử [Historical Research], number 3, page 41
Cùng với các nước khác trong cộng đồng xã hội chủ nghĩa thế giới, Liên Xô đã hết lòng ủng hộ và giúp đỡ các phong trào giải phóng dân tộc trong cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa đế quốc, chủ nghĩa [a-pác-thai], chủ nghĩa Xi-ôn và các thứ chủ nghĩa phân biệt chủng tộc khác để xây dựng các quốc gia độc lập và một xã hội mới.
Alongsides other countries in the international socialist community, the Soviet Union has been wholeheartedly backing and helping national liberation movements to build independent countries and a new society in the struggle against imperialism, apartheid, Zionism and other racist ideologies.

Ngày 2-12-1917, tuyên ngôn ‘Ban-pho’, ủng hộ việc thành lập ‘[quê hương] dân tộc người Do Thái’ tại Pa-le-xtin. Chủ nghĩa Xi-ôn (chủ nghĩa phục quốc Do Thái) chớp lấy thời cơ thích hợp để phát huy thế lực.
On 2 December 1917, the ‘Balfour’ declaration backed the establishment of ‘the establishment in Palestine of a national home for the Jewish people’. Zionism (Jewish national revivalism) seized the opportune moment to build up its strength.
Người sáng lập chủ nghĩa Xi-ôn (tên một ngọn núi ở Jerusalem) là Te-ô-đo Hec, năm 1896, ông đã viết cuốn sách ‘Nước Do Thái’, được xem là cương lĩnh của chủ nghĩa Xi-ôn.

Võ Thủ Phương (2006) “Trung Đông – Miền Hội Tụ Nhiều Mâu Thuẫn Lớn Khó Bề Giải Quyết [The Middle East – Where Converge Many Large Conflicts Hard to Resolve]”, in Tạp chí Cộng sản [Communist Review], number 16, page 69

The founder of Zionism ([after] a hill in Jerusalem) was Theodor Herzl; in 1896, he wrote the book ‘The State of the Jews’, considered the founding document of Zionism.

(politics) Zionism (Jewish nationalism, the movement which supported first the re-establishment of a Jewish homeland and now supports the continuation of a Jewish state in Israel)


chủ nghĩa Xi-ôn-nít

[t͡ɕu˧˩ ŋiə˦ˀ˥ si˧˧ ʔon˧˧ nit̚˧˦]

[t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨ sɪj˧˧ ʔoŋ˧˧ nit̚˦˧˥]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ sɪj˧˧ ʔoŋ˧˧ nɨt̚˦˥]

From chủ nghĩa (“doctrine, ideology, -ism”) + Xi-ôn-nít, Vietnamese transcription of French sioniste (“Zionist”).

Walter Russell Mead (2008) “The New Israel and the Old: Why Gentile Americans Back the Jewish State”, in Foreign Affairs, volume 87, number 4, page 45; Vietnamese translation from Trần Ngọc Cư, transl. (2015), “Những lí do dân phi-Do-Thái Mỹ ủng hộ quốc gia Do Thái”, in Nghiên cứu quốc tế [International Research]
Cuộc chiến Sáu ngày đã thay đổi thái độ đó; nó là lực xúc tác cho phong trào phục hoạt phúc âm và tiếp sức cho chủ nghĩa Xi-ôn-nít tiên tri.
The Six-Day War changed that; it was a catalyst both for the evangelical revival movement and for the renewal of prophetic Zionism.

Về quốc tế, Đảng [Độc Lập] chủ trương chống đế quốc; ủng hộ cuộc đấu tranh của nhân dân A-rập chống chủ nghĩa đế quốc và chủ nghĩa Xi-ôn-nít; ủng hộ sự hợp tác giữa Ma-rốc với một số quốc gia tư bản chủ nghĩa và xã hội chủ nghĩa, các nước châu Phi, châu á^([sic]).

2010, Trần Hiệp, Vũ Thùy Dung, “Đảng Tiến bộ và Chủ nghĩa xã hội Ma-rốc [The Party of Progress and Socialism in Morocco]”, in Tạp chí Cộng sản [Communist Review]:

Internationally, the Independence Party advocates against empires; backs the Arabs' struggle against imperialism and Zionism, [and] backs co-operation between Morocco and some capitalist, socialist, African, and Asian countries.


chủ nghĩa phục quốc Do Thái

[t͡ɕu˧˩ ŋiə˦ˀ˥ fʊwk͡p̚˧˨ʔ kuək̚˧˦ zɔ˧˧ tʰaːj˧˦]

[t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨ fʊwk͡p̚˨˩ʔ kuək̚˦˧˥ jɔ˧˧ tʰaːj˨˩˦]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ fʊwk͡p̚˨˩˨ wək̚˦˥ jɔ˧˧ tʰaːj˦˥]

Calque from Chinese 猶太復國主義 (Do Thái phục quốc chủ nghĩa) (literally, “Jewish national revivalism”); chủ nghĩa (“doctrine, ideology, -ism”) + phục quốc Do Thái (“literally, “Jewish national revivalist”; Zionist”).
On rare occasions it's clipped to just chủ nghĩa phục quốc.

người theo chủ nghĩa phục quốc Do Thái

Zionist (literally, “one who follows Zionism; follower of Zionism”)

Vào đầu thế kỷ 20, làn sóng nhập cư của người Do Thái vào khu vực Palestine nằm dưới sự kiểm soát của Anh - một dải đất nằm giữa sông Jordan và biển Địa Trung Hải, ngày càng tăng. Sự nổi lên của chủ nghĩa bài Do Thái ở châu Âu và chủ nghĩa phục quốc Do Thái đã dẫn đến làn sóng này. Năm 1947, trong bối cảnh căng thẳng leo thang giữa người dân Palestine và những người theo chủ nghĩa phục quốc Do Thái, cũng như sau những hệ quả của thảm họa diệt chủng Holocaust, Liên Hợp Quốc đã bỏ phiếu chia Palestine thành nhà nước Do Thái và nhà nước Arab, trong khi thành phố Jerusalem nằm dưới sự kiểm soát quốc tế.

2023 October 14, Kiều Anh, “Dải Gaza - vùng đất đông dân và đau thương nhất hành tinh [Gaza Strip - The Most Densely Populated and Most Woeful Place on the Planet]”, in vov.vn:

In the beginning of the 20th century, Jews increasingly immigrated in waves into Palestine – a strip of land between the Jordan river and Mediterranean Sea, a region under British control. The rise of anti-Semitism in Europe and Zionism led to these waves. In 1947, against the background of escalating tension between Palestinians and Zionists as well as in the aftermath of the catastrophically genocidal Holocaust, the United Nations voted to partition Palestine into a Jewish state and an Arab state, while the city of Jerusalem would be under international control.

Đầu thế kỷ XX, người Do Thái và Arab sống ở Hebron sử dụng chung thánh đường, các cửa hàng, bệnh viện... Tuy nhiên, khi số người Do Thái theo Chủ^([sic]) nghĩa phục quốc (Zionism) đến Hebron nhiều hơn, cùng với sự phát triển của chủ nghĩa dân tộc Arab, mối quan hệ giữa người Do Thái và người Arab ngày càng bất ổn.

2019, Nhật Nguyên, “Thành phố cổ Hebron biết bao giờ bình yên? [When will the ancient city of Hebron know peace?]”, in Thế Giới & Việt Nam [The World & Vietnam Report]:

In the beginning of the 20th century, Jews and Arabs used the same places of worship, stores, hospitals, […] However, when more Jews who followed Zionism came to Hebron, along with the growth of Arab nationalism, the relationship between Jews and Arabs became more and more unstable.

Sự trở về và ước mơ về một đất nước cho riêng mình của những người Do Thái theo chủ nghĩa phục quốc (Zionist), vốn khi đó đang phải đối mặt với cuộc diệt chủng của phát xít Đức ở châu Âu, đã vấp phải sự phản đối của người Ả rập Palestine bản địa.

2017, Bảo Duy, “Palestine còn lại gì sau 70 năm? [What's Left of Palestine after 70 years]”, in Tuổi Trẻ [Youth]:

The return and dream about a country of their own of Zionist Jews, who were then facing a genocide by Nazi Germany in Europe, met opposition from indigenous Palestinian Arabs.

(politics) Zionism ((Jewish nationalism, the movement which supported first the re-establishment of a Jewish homeland and now supports the continuation of a Jewish state in Israel))


chủ nghĩa Do Thái phục quốc

[t͡ɕu˧˩ ŋiə˦ˀ˥ zɔ˧˧ tʰaːj˧˦ fʊwk͡p̚˧˨ʔ kuək̚˧˦]

[t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨ jɔ˧˧ tʰaːj˨˩˦ fʊwk͡p̚˨˩ʔ kuək̚˦˧˥]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ jɔ˧˧ tʰaːj˦˥ fʊwk͡p̚˨˩˨ wək̚˦˥]

Calque from Chinese 猶太復國主義 (Do Thái phục quốc chủ nghĩa); from chủ nghĩa (“doctrine, ideology, -ism”) + Do Thái phục quốc (“Zionist (adj.); literally, “Jewish national revivalist””).

người theo chủ nghĩa Do Thái phục quốc

Chemi Peres – con trai đương kim Phó Thủ tướng Shimon Peres – là một trong những người tiên phong trong việc hiện đại hóa khu định cư thuộc thành phố Herzliya (đặt theo tên Theodor Herzl, cha đẻ chủ nghĩa Do Thái phục quốc).

2005 August 16, Lê Thảo Chi, “Kết thúc giấc mơ ‘Đại Israel’ [The End of the ‘Greater Israel’ Dream]”, in Sài Gòn Giải Phóng [Liberated Saigon]:

Chemis Peres – son of the incumbent Vice Prime Minister Shimon Peres – is one of those who pioneer modernization of [a] settlement belonging to the city of Herzliya (named after Theodor Herzl, the father of Zionism).

Scott Richard cho rằng Dov S. Zakheim, cố vấn an ninh quốc gia của ứng cử viên Tổng thống Mỹ Mitt Romney và Richard Verma, cố vấn an ninh quốc gia của Tổng thống Barack Obama đều là ‘những người theo chủ nghĩa Do Thái phục quốc cực đoan’.

2012 October 7, “Cựu chuyên gia tình báo: Mỹ và Israel đang kiểm soát Thổ Nhĩ Kỳ [Former Intelligence Officer: The US and Israel Control Turkey]”, in Giáo dục Việt Nam [Vietnamese Education]:

Scott Richard considers both Dov S. Zakheim, the national security advisor to US presidential candidate Mitt Romney, and Richard Verma, the national security advisor to US presidential candidate Barack Obama, to be ‘extreme Zionists’.


diễn biến hoà bình

[ziən˦ˀ˥ ʔɓiən˧˦ hwaː˨˩ ʔɓïŋ˨˩]

[jiəŋ˧˨ ʔɓiəŋ˦˧˥ hwaː˦˩ ʔɓɨn˦˩]

[jiəŋ˨˩˦ ʔɓiəŋ˦˥ waː˨˩ ʔɓɨn˨˩]

Calque from Chinese 和平演變／和平演变 (hoà bình diễn biến).

zh-l

和平演變／和平演变 (hoà bình diễn biến)

lí thuyết diễn biến hoà bình


xộ khám

[sow˨˩ʔ kʰaːm˦˧˥]

xộ (“to sit”) + khám (“prison”). The first element is from Teochew 座 (t͡so¹¹).


mật phục

[mət̚˧˨ʔ fʊwk͡p̚˧˨ʔ]

[mək̚˨˩ʔ fʊwk͡p̚˨˩ʔ]

[mək̚˨˩˨ fʊwk͡p̚˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 密 (“secret”) and 服 (“garment”).


bố ráp

[ʔɓo˧˦ zaːp̚˧˦]

[ʔɓow˨˩˦ ʐaːp̚˦˧˥]

[ʔɓow˦˥ ɹaːp̚˦˥]

bố (“to terrorize”, 怖) + ráp (from French rafle).

com

from French <i class="Latn mention" lang="fr">rafle</i>


俄皇

俄皇chữ Hán form of Nga hoàng . (canonical)
“a tsar (romanization)
tsarina regnant” (romanization)


囚兵

囚兵chữ Hán form of tù binh . (canonical)
POW” (romanization)


khuynh đảo

[xwïŋ̟˧˧ ʔɗaːw˧˩]

[kʰwɨn˧˧ ʔɗaːw˧˨]

[xwɨn˧˧ ʔɗaːw˧˨]

[kʰwɨn˧˧ ʔɗaːw˨˩˦]

[xwɨn˧˧ ʔɗaːw˨˩˦]

Sino-Vietnamese word from 傾倒, composed of 傾 (“to shake”) and 倒 (“to fall, to collapse”).


thiết quân luật

[tʰiət̚˧˦ kwən˧˧ lwət̚˧˨ʔ]

[tʰiək̚˦˧˥ kwəŋ˧˧ lwək̚˨˩ʔ]

[tʰiək̚˦˥ wəŋ˧˧ l⁽ʷ⁾ək̚˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 設軍 (“to mobilize the military”) and 律 (“law”).


công nhân quý tộc

[kəwŋ͡m˧˧ ɲən˧˧ kwi˧˦ təwk͡p̚˧˨ʔ]

[kəwŋ͡m˧˧ ɲəŋ˧˧ kwɪj˨˩˦ təwk͡p̚˨˩ʔ]

[kəwŋ͡m˧˧ ɲəŋ˧˧ wɪj˦˥ təwk͡p̚˨˩˨]

From công nhân (“worker”) + quý tộc (“aristocracy, nobility”).

com

Vladimir Lenin (1973) [1913] Гарри Квелч (В. И. Ленин – Полное собрание сочинений; 23) (in Russian), page 439; English translation from George Hanna, transl. (1977), Harry Quelch (V. I. Lenin – Collected Works; 19), page 370; Vietnamese translation from Ha-ri Quen-sơ (V. I. Lê-nin – Toàn tập; 23), 2005, pages 554-555
Tầng lớp công nhân quý tộc ấy lúc bấy giờ đã hưởng lương khá cao, đã tự giam mình trong những hội liên hiệp hẹp hòi, mang tính chất phường hội ích kỷ, họ đã tách khỏi quần chúng vô sản, và về chính trị họ đứng về phía giai cấp tư sản tự do chủ nghĩa.
This aristocracy of labour, which at that time earned tolerably good wages, boxed itself up in narrow, self-interested craft unions, and isolated itself from the mass of the proletariat, while in politics it supported the liberal bourgeoisie.

Vladimir Lenin (1973) [1916] Империализм и раскол социализма (В. И. Ленин – Полное собрание сочинений; 30), page 170; English translation from Imperialism and the Split in Socialism (V. I. Lenin – Collected Works; 23), 1974, page 117; Vietnamese translation from Vietnamese translation from Chủ nghĩa đế quốc và sự phân liệt trong phong trào xã hội chủ nghĩa (V. I. Lê-nin – Toàn tập; 30), 2006, page 224
Điểm quan trọng là, về mặt kinh tế, sự gắn liền của giai cấp công nhân quý tộc với giai cấp tư sản đã chín muồi và đã hình thành hẳn; và sự kiện kinh tế ấy, sự thay đổi quan hệ giai cấp ấy, cũng sẽ tìm thấy một hình thức chính trị nào đó cho mình mà không “khó khăn” gì lắm.
The important thing is that, economically, the desertion of a stratum of the labour aristocracy to the bourgeoisie has matured and become an accomplished fact; and this economic fact, this shift in class relations, will find political form, in one shape or another, without any particular "difficulty".

Nói đến giai cấp công nhân trước đây, chúng ta thường nghĩ nhiều đến những người lao động chân tay hơn là những người lao động trí óc; chủ yếu nói đến công nhân "áo xanh", ít nói đến công nhân "áo vàng" (kỹ thuật viên); còn công nhân "áo trắng" hay "công nhân cổ cồn" (kỹ sư) thì cho rằng, họ thuộc tầng lớp công nhân quý tộc, gắn bó chặt chẽ với giai cấp tư sản và là cơ sở xã hội của chủ nghĩa cải lương trong phong trào công nhân.

2007 August 14, Quang Cận, “Tư duy mới về giai cấp công nhân và Đảng Cộng sản [New Mindset about the Working Class and Communist Parties]”, in Tạp chí Cộng sản:

Formerly when talking about the working class, we more often thought about manual workers than intellectual workers; mainly talked about "blue collar" workers and rarely about "gold collar" (technicians); as for "white collar" workers (engineers), [we] often supposed that they belonged to the labour aristocracy, being closely tied to the bourgeoisie and being the support base of reformism in the workers' movement.

Tầng lớp công nhân quý tộc này đã tác động đến phong trào công nhân, làm cho chủ nghĩa cơ hội phát triển trong phong trào công nhân.

2018 June 17, Lê Thị Thanh Hà, PhD, “Từ quan điểm của V. I. Lênin về chủ nghĩa cơ hội đến cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa cơ hội ở nước ta hiện nay [From V. I. Lenin's viewpoint about opportunism to the struggle against opportunism in our country nowadays]”, in Báo điện tử - Đảng Cộng sản Việt Nam — Hệ thống tư liệu - văn kiện Đảng:

This aristocracy of labour affected the workers' movement, causing opportunism to develop therein.


chủ nghĩa vị lợi

[t͡ɕu˧˩ ŋiə˦ˀ˥ vi˧˨ʔ ləːj˧˨ʔ]

[t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨ vɪj˨˩ʔ ləːj˨˩ʔ]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ vɪj˨˩˨ ləːj˨˩˨]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ jɪj˨˩˨ ləːj˨˩˨]

chủ nghĩa (“doctrine”) + vị lợi (“solely for an individual's own personal interest or benefit”).


chủ nghĩa công lợi

[t͡ɕu˧˩ ŋiə˦ˀ˥ kəwŋ͡m˧˧ ləːj˧˨ʔ]

[t͡ɕʊw˧˨ ŋiə˧˨ kəwŋ͡m˧˧ ləːj˨˩ʔ]

[cʊw˨˩˦ ŋiə˨˩˦ kəwŋ͡m˧˧ ləːj˨˩˨]

chủ nghĩa (“doctrine”) + công lợi (“utility; material gain”), calque of Chinese 功利主義 /功利主义 (công lợi chủ nghĩa).


Men-sê-vích

[mɛn˧˧ se˧˧ vïk̟̚˧˦]

[mɛŋ˧˧ ʂej˧˧ vɨt̚˦˧˥]

[mɛŋ˧˧ sej˧˧ vɨt̚˦˧˥]

[mɛŋ˧˧ ʂej˧˧ vɨt̚˦˥]

[mɛŋ˧˧ sej˧˧ jɨt̚˦˥]

Nếu sự thực hàng ngày cho ta biết có nhiều người mang thẻ đảng viên cộng sản khá lâu năm mà tư tưởng và hành động vẫn chưa có gì là vô sản cả, thì sự thực lịch sử cũng đã chứng minh có nhiều đảng tự nhận là của giai cấp vô sản mà quả thực phản lại quyền lợi của giai cấp vô sản (như Đảng Xã hội ở các nươc tư bản, Đảng Men-sê-vích ở Nga…)[.]

1956, Trương Tửu, “Tự do tư tưởng của văn nghệ sĩ và sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Bôn-sê-vích [Writers' and Artists' Freedom of Thought and the Bolshevik Communist Party's Leadership]”, in Giai phẩm mùa Đông [Winter's Beautiful Works], volume I, Nhà xuất bản Minh Đức:

If we know every day for a fact that many have been carrying Party's membership cards for a rather long time but their thought and actions are not yet proletarian at all, then it's also a proven historical fact that many parties proclaimed themselves to be of the proletariat but in fact went against the proletariat's interests (like the Socialist parties in capitalist countries, the Menshevik party in Russia,…)[.]

Tại Đại hội II của Đảng Công nhân dân chủ - xã hội Nga (tháng 7-1903), Đảng đã chia thành hai phái là Bôn-sê-vích và Men-sê-vích. Những người Men-sê-vích cấu kết với phái “kinh tế” trong Đảng, trở thành một lực lượng có đường lối riêng, chống lại phái Bôn-sê-vích, đứng đầu là V.I. Lê-nin.

2013 April 23, Lê Thị Thanh Hà PhD, “V.I. Lê-nin bàn về vấn đề thanh lọc đảng viên và ý nghĩa của nó trong việc xây dựng Đảng ta hiện nay [V. I. Lenin on Screening Party's Members and Its Meaning in Building Our Party Nowadays]”, in Tạp chí Cộng sản [Communist Review]:

At the 2nd Congress of the Russian Social Democratic Labour Party (July 1903), the Party was split into two factions: Bolshevik and Menshevik. The Mensheviks collaborated with the “Economist” faction in the Party, became a force with their own directions, and opposed the Bolshevik faction headed by V. I. Lenin.


警察長

cảnh sát trưởng
cảnh sát trưởng#Vietnamese:_警察長

chữ Hán form of cảnh sát trưởng (“a sheriff”).


tập trung dân chủ

[təp̚˧˨ʔ t͡ɕʊwŋ͡m˧˧ zən˧˧ t͡ɕu˧˩]

[təp̚˨˩ʔ ʈʊwŋ͡m˧˧ jəŋ˧˧ t͡ɕʊw˧˨]

[təp̚˨˩˨ ʈʊwŋ͡m˧˧ jəŋ˧˧ cʊw˨˩˦]

From tập trung (“‘to concentrate’ → ‘to centralize’”) + dân chủ (“democracy (n.), democratic (adj.)”), from Chinese 集中 and 民主 respectively in 民主集中制 (dân chủ tập trung chế, literally “democratically centralized system”).
Doublet of dân chủ tập trung, from the same Chinese term and following the Chinese modifier-head word order.

zh-l

Chế độ tập trung dân chủ tạo những điều kiện cần thiết để thực hiện tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách, và chế độ đó là nội dung trong nguyên tắc lãnh đạo cao nhất của Đảng.

2022 November 17, Đỗ Xuân Tuất (PhD), “Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về nguyên tắc tập trung dân chủ trong tổ chức và hoạt động của Đảng [Applying Ho Chi MInh Thought about the Principle of Democratic Centralism in the Party's Organization and Operation]”, in Tạp chí Cộng sản [Communist Review]:

A democratically centralized system creates the necessary conditions to exercise collective leadership and individual responsibility; and such a system is the content of the Party's highest leading principle.

(politics, communism) democratically centralized


tập trung dân chủ

[təp̚˧˨ʔ t͡ɕʊwŋ͡m˧˧ zən˧˧ t͡ɕu˧˩]

[təp̚˨˩ʔ ʈʊwŋ͡m˧˧ jəŋ˧˧ t͡ɕʊw˧˨]

[təp̚˨˩˨ ʈʊwŋ͡m˧˧ jəŋ˧˧ cʊw˨˩˦]

Nhà nước được tổ chức và hoạt động theo Hiến pháp và pháp luật, quản lý xã hội bằng Hiến pháp và pháp luật, thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ.

2013 November 28, “Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam”, in Thư viện pháp luật [Vietnam Laws], I. 8. 1; officially translated into English as Constitution of the Socialist Republic of Vietnam, 2013 November 28, I. 8. 1:

The State shall be organized and operate in accordance with the Constitution and law, manage society by the Constitution and law, and implement the principle of democratic centralism.

democratic centralism
democratic centralism

(politics, communism) democratic centralism


dân chủ tập trung

[zən˧˧ t͡ɕu˧˩ təp̚˧˨ʔ t͡ɕʊwŋ͡m˧˧]

[jəŋ˧˧ t͡ɕʊw˧˨ təp̚˨˩ʔ ʈʊwŋ͡m˧˧]

[jəŋ˧˧ cʊw˨˩˦ təp̚˨˩˨ ʈʊwŋ͡m˧˧]

From dân chủ (“democracy (n.), democratic (adj.)”) + tập trung (“‘to concentrate’ → ‘to centralize’”) from Chinese 民主 and 集中 respectively in 民主集中制 (dân chủ tập trung chế, literally “democratically centralized system”).
Doublet of tập trung dân chủ, from the same Chinese term yet following the Vietnamese head-modifier word order.

com

Chế độ dân chủ tập trung khiến cho toàn thể nhân dân (công, nông, tiểu tư sản, tư sản dân tộc) đều trở nên chủ nhân chân chính của nước nhà, đều đoàn kết để kháng chiến kiến quốc.

2011 [1953], Hồ Chí Minh, “20 – Dân chủ tập trung [20 – Democratic centralism]”, in Thường thức chính trị [Common political knowledge] (Hồ Chí Minh — Toàn tập; 8. 1953-1954), page 264:

A democratically centralized system makes the entire people (workers, peasants, petty bourgeois, national bourgeois) become the true masters of the country, all united to wage resistance war and build the country.


dân chủ tập trung

[zən˧˧ t͡ɕu˧˩ təp̚˧˨ʔ t͡ɕʊwŋ͡m˧˧]

[jəŋ˧˧ t͡ɕʊw˧˨ təp̚˨˩ʔ ʈʊwŋ͡m˧˧]

[jəŋ˧˧ cʊw˨˩˦ təp̚˨˩˨ ʈʊwŋ͡m˧˧]

Tập thể lãnh đạo là dân chủ.
Cá nhân phụ trách là tập trung.
Tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách, tức là dân chủ tập trung.
Làm việc mà không theo đúng cách đó, tức là làm trái dân chủ tập trung.

2011 [1948 September 23], Hồ Chí Minh, Cách làm việc tập thể lãnh đạo cá nhân phụ trách [Working Method: Collective Leadership, Individual Responsibility] (Hồ Chí Minh — Toàn tập; 5. 1947-1948), page 620:

Collective leadership is democracy.
Individual responsibility is centralism.
 Collective leadership and individual responsibility constitute democratic centralism.
To work otherwise means to work against democratic centralism.


giám ngục

[zaːm˧˦ ŋʊwk͡p̚˧˨ʔ]

[jaːm˦˧˥ ŋʊwk͡p̚˨˩ʔ]

[jaːm˦˥ ŋʊwk͡p̚˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 監獄, composed of 監 (“to supervise”) and 獄 (“prison”).

vi-etym-sino

giám ngục Azkaban
dementor
(literally, “warden of Azkaban”)


tập trung quan liêu

[təp̚˧˨ʔ t͡ɕʊwŋ͡m˧˧ kwaːn˧˧ liəw˧˧]

[təp̚˨˩ʔ ʈʊwŋ͡m˧˧ kwaːŋ˧˧ liw˧˧]

[təp̚˨˩˨ ʈʊwŋ͡m˧˧ waːŋ˧˧ liw˧˧]

From tập trung (“‘to concentrate’ → ‘to centralize’”) + quan liêu (“bureaucratic (adj.)”), from Chinese 集中 and 官僚 respectively in 官僚集中制 (quan liêu tập trung chế, literally “bureaucratically centralized system”).

zh-l

sự tập trung quan liêu

tình trạng tập trung quan liêu

chế độ tập trung quan liêu

bureaucratic centralism (literally, “bureaucratically centralized system”)

cơ chế tập trung quan liêu

Владимир Ленин [Vladimir Lenin] (1970) [1922 May 20] “О «двойном подчинении» и законности”, in В. И. Ленин – Полное собрание сочинений (in Russian), volume 45, page 198; English translation from ““Dual” Subordination and Legality”, in V. I. Lenin – Collected Works, volume 33, 1973, page 364; Vietnamese translation in “Bàn về chế độ trực thuộc “song trùng” và pháp chế”, in V. I. Lê-nin – Toàn tập, 2006, page 232
Trong tất cả những vấn đề đó mà không chù trọng đến những sự khác nhau của các địa phương, thì tức là rơi vào chế độ tập trung quan liêu, v.v.; là ngăn cản không cho những cán bộ địa phương chú ý đến những đặc diểm của địa phương, mà điều này lại chính là cơ sở của một cống tác hợp lý.
Failure to make allowances for local differences in all these matters would mean slipping into bureaucratic centralism, and so forth. It would mean preventing the local authorities from giving proper consideration to specific local features, which is the basis of all rational administration.

[…] chúng ta đã mắc sai lầm "ấu trĩ tả khuynh", duy ý chí, làm trái quy luật khách quan. Sai lầm đó thể hiện trong việc bố trí cơ cấu kinh tế theo hướng ham phát triển công nghiệp nặng với quy mô lớn, vượt quá khả năng thực tế; trong việc duy trì quá lâu cơ chế quản lý tập trung quan liêu, bao cấp với kiến trúc thượng tầng đồ sộ, vượt quá sức chịu đựng của cơ sở hạ tầng, nên phải sống nhờ một phần quan trọng bằng viện trợ; […]

2006 [1986 October 19], Trường Chinh, “Củng cố quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa, ra sức phát triển lực lượng sản xuất, xây dựng thủ đô vững mạnh, giàu đẹp [Solidifying Socialist Relations of Production, Striving to Develop Forces of Production, Building a Steadfast, Strong, Rich, Beautiful Capital]”, in Văn kiện Đảng toàn tập [Complete Collection of Party Documents], volume 47, page 270; quoted and translated into English in Holcombe, Alec, Mass Mobilization in the Democratic Republic of Vietnam, 1945-1960, Honolulu: University of Hawai'i Press, 2020, page 296:

We have made mistakes due to “leftist infantilism,” idealism, and to the contravention of the objective laws of socio-economic development. These mistakes were manifested in the [emphasis given to] developing heavy industry on a large scale beyond our practical capacity […] [maintaining] the bureaucratically centralized mechanism of economic management based on state subsidies with a huge superstructure which overburdens the infrastructure. As a result, we relied mostly on foreign aid for our subsistence.

bureaucratic centralism
bureaucratic centralism#English

(politics) bureaucratically centralized (pertaining to bureaucratic centralism)