vai

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-vai.wav

Attested as Middle Vietnamese ꞗĕai, ꞗai in Dictionarium Annamiticum Lusitanum et Latinum (1651), a dictionary based chiefly on the Northern dialects.
Attested in Phật thuyết đại báo phụ mẫu ân trọng kinh (佛說大報父母恩重經) as 多埋 (MC ta meaj) (modern SV: đa mai).
Compare Proto-Katuic *ʔapaal (“shoulder”) (whence Pacoh apal).
Some North Central dialects have the form ban with unlenited ‹b› (vs. standard form with lenited ‹v›) and ‹-n› reflex of earlier *-l.

vai chính

vai phụ

(television, film, theater) a role; a part


bà

Sino-Vietnamese word from 婆 (“grandmother”). In Chinese and Japanese, the same character actually corresponds to 爺／爷 (yé, “grandfather”), as opposed to 翁 (“old man”) which yields Vietnamese ông.

vi-etym-sino

(narratology) she/her, an admirable/lovable old/deceased woman


chàng

Non-Sino-Vietnamese reading of Chinese 郎 (“young person”, SV: lang). The same development of the initial can also be seen with chạp and possibly also chuồng (if the latter were indeed an early Chinese loan according to Alves, 2018).

der

SV: <i class="Latn mention" lang="vi">lang</i>

vi-etym-sino

(narratology, literary, endearing) he/him, that admirable or lovable young man


chú

(narratology, literary, endearing) he/him, that young fellow

(narratology, literary, endearing) he/him, that anthropomorphic male animal

(narratology, literary, endearing) Short for chú bé (“he/him, that little boy”).


nó

Probably originally a variant of nọ (“that yonder”).
For semantic relationship, compare French il, Spanish él (and other reflexes of Latin ille), Macedonian тој (toj), Japanese 彼 (kare), Turkish o.

(literary, fiction, narratology, disrespectful or familiar) he; him; she; her (used by the author when talking about a young person (especially the protagonist) or a non-human animal)


ông

→ Khmer: អុង (ʼong)

Sino-Vietnamese word from 翁 (“old man”). In Japanese, the same character corresponds to 嫗 (“old woman”). The character for bà (which corresponds to ông in Vietnamese), 婆 (pó, “grandmother”), actually corresponds to 爺／爷 (yé, “grandfather”) in Chinese and Japanese.

(narratology) he/him, an admirable/lovable old or deceased man


tục

[tʊwk͡p̚˧˨ʔ]

[tʊwk͡p̚˨˩ʔ]

[tʊwk͡p̚˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 俗 (“custom; vulgar”).

tục truyền rằng

(narratology, only in fixed expressions) legend


câm

For the sense of "orthographically silent", a semantic loan from French muet.

kịch câm


cải lương

[kaːj˧˩ lɨəŋ˧˧]

[kaːj˧˨ lɨəŋ˧˧]

[kaːj˨˩˦ lɨəŋ˧˧]

Sino-Vietnamese word from 改良, composed of 改 (“to change”) and 良 (“good, honest”).

a form of folk musical theater from southern Vietnam ("reformed theatre")


đạo diễn

[ʔɗaːw˧˨ʔ ziən˦ˀ˥]

[ʔɗaːw˨˩ʔ jiəŋ˧˨]

[ʔɗaːw˨˩˨ jiəŋ˨˩˦]

LL-Q9199 (vie)-Penn Zero MSSJ-đạo diễn.wav

to direct (a play, a TV series, a movie, etc.)


đạo diễn

[ʔɗaːw˧˨ʔ ziən˦ˀ˥]

[ʔɗaːw˨˩ʔ jiəŋ˧˨]

[ʔɗaːw˨˩˨ jiəŋ˨˩˦]

director (of a play, a TV series, a movie, etc.)


cậu

From Proto-Vietic *guːʔ, from Old Chinese 舅 (OC *[ɡ](r)uʔ) (B-S) (SV: cữu).

(narratology) he/him, a young boy or man


tử thần

[tɨ˧˩ tʰən˨˩]

[tɨ˧˨ tʰəŋ˦˩]

[tɨ˨˩˦ tʰəŋ˨˩]

Sino-Vietnamese word from 死神, composed of 死 (“death”) and 神 (“god”).

a magical being that rules over, decides on, or embodies death, such as Hades, Pluto, the Grim Reaper or a shinigami


lớp

head

立, 笠, 泣, 垃, 𧙀

vi-noun

立, 笠, 泣, 垃, 𧙀

LL-Q9199 (vie)-Jessica Nguyen (Pamputt)-lớp.wav

Lớp 1, Cảnh 1


hí kịch

[hi˧˦ kïk̟̚˧˨ʔ]

[hɪj˨˩˦ kɨt̚˨˩ʔ]

[hɪj˦˥ kɨt̚˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 喜劇 (“comedy”).


hài kịch

[haːj˨˩ kïk̟̚˧˨ʔ]

[haːj˦˩ kɨt̚˨˩ʔ]

[haːj˨˩ kɨt̚˨˩˨]


bi kịch

[ʔɓi˧˧ kïk̟̚˧˨ʔ]

[ʔɓɪj˧˧ kɨt̚˨˩ʔ]

[ʔɓɪj˧˧ kɨt̚˨˩˨]

Sino-Vietnamese word from 悲劇 (“tragedy”).

vi-etym-sino

1851 December 3, Friedrich Engels, “Engels to Marx in London [Manchester]”; 2010 [1982], English translation from MECW (Marx/Engels Collected Works), “Vol. 38”; 1996, Vietnamese translation from C. Mác và. Ph. Ăng-ghen Toàn tập (K. Marx & F. Engels Complete Works), “Vol. 27”
Thật thế, tưởng như lịch sử, trong vai trò tinh thần thế giới, được dẫn dắt bởi ông già Hê-ghen trong mộ, với thái độ vô cùng trung thực, ông già ấy buộc tất cả các sự kiện phải lặp lại hai lần: lần thứ nhât dưới dạng tấn bi kịch vĩ đại và lần thứ hai dưới dạng một trò hề thảm hại.
… and it really seems as though old Hegel, in the guise of the World Spirit, were directing history from the grave and, with the greatest conscientiousness, causing everything to be re-enacted twice over, once as grand tragedy and the second time as rotten farce, …

1851 December - 1852 March, Karl Marx, The Eighteenth Brumaire of Louis Bonaparte, “Chapter I”; 2010 [1976], English translation from MECW, “Vol. 11”; 2004, Vietnamese translation from C. Mác và. Ph. Ăng-ghen Toàn tập, “Vol. 8”
Hê-ghen có nhận xét ở đâu đó rằng tất cả những sự biến lớn và nhân vật lớn trong lịch sử thế giới đều có thể nói là xuất hiện hai lần. Ông ta đã quên nói thêm rằng: lần đầu như một bi kịch, lần thứ hai như một trò hề.
Hegel remarks somewhere that all facts and personages of great importance in world history occur, as it were, twice. He forgot to add: the first time as tragedy, the second as farce.


tiền truyện

[tiən˨˩ t͡ɕwiən˧˨ʔ]

[tiəŋ˦˩ ʈwiəŋ˨˩ʔ]

[tiəŋ˨˩ ʈ⁽ʷ⁾iəŋ˨˩˨]

Bảo Liên Đăng tiền truyện

(literary, narratology) prequel; prelude


tiền biên

[tiən˨˩ ʔɓiən˧˧]

[tiəŋ˦˩ ʔɓiəŋ˧˧]

[tiəŋ˨˩ ʔɓiəŋ˧˧]

Đại Việt sử kí tiền biên

Prequel to the Historical Records of the Great Viet


tục biên

[tʊwk͡p̚˧˨ʔ ʔɓiən˧˧]

[tʊwk͡p̚˨˩ʔ ʔɓiəŋ˧˧]

[tʊwk͡p̚˨˩˨ ʔɓiəŋ˧˧]

Đại Việt sử kí tục biên

Sequel to the Historical Records of the Great Viet


cảnh

(cinematography, television, theater) scene (so much of a play as passes without change of locality or time)


hồi

Sino-Vietnamese word from 回 (“to return; occurrence classifier; chapter classifier”).

Hồi 1, Cảnh 1

cấu trúc 3 hồi

(narratology, especially theater) an act


tiểu phẩm

[tiw˨˩˦ fəm˨˩˦]

Sino-Vietnamese word from 小品, composed of 小 (“small”) and 品 (“item”).

tiểu phẩm hài


ngày xửa ngày xưa

[ŋaj˨˩ sɨə˧˩ ŋaj˨˩ sɨə˧˧]

[ŋaj˦˩ sɨə˧˨ ŋaj˦˩ sɨə˧˧]

[ŋa(ː)j˨˩ sɨə˨˩˦ ŋa(ː)j˨˩ sɨə˧˧]

Từ láy formation of ngày xưa (“time immemorial; in ancient times; in feudal times; long ago; ye olden days; back in the day”). Compare the similar năm nảo năm nào.

once upon a time
once upon a time#English

(narratology) long ago; once upon a time


ngày nảy ngày nay

Từ láy formation of ngày nay (“nowadays”), jocularly inspired by ngày xửa ngày xưa.

(narratology, humorous) nowadays; in this day and age


tuồng

head

從, 傱, 㗰, 象, 像

vi-noun

從, 傱, 㗰, 象, 像

The more original meaning word was "look; appearance", which then extended to the performance art due to the performers' eye-catching costumes; hát tuồng therefore can be understood as "costume singing" or "vocal performance with costumes".

(by extension) classical Vietnamese opera (hát tuồng)


ứng tác

[ʔɨŋ˧˦ taːk̚˧˦]

[ʔɨŋ˦˧˥ taːk̚˦˧˥]

[ʔɨŋ˦˥ taːk̚˦˥]


có hậu

[kɔ˧˦ həw˧˨ʔ]

[kɔ˨˩˦ həw˨˩ʔ]

[kɔ˦˥ həw˨˩˨]

kết thúc có hậu


Cô Vy

Coined by musician Khắc Hưng in the viral music video "Ghen Cô Vy" ("Jealous of Miss Vy") as a pun on COVID and cô + Vy, a common female name. "Cô Vy" is a natural pronunciation respelling of COVID in Vietnamese, which does not allow syllables to end with /d/.

Đùng một cái, “dịch Cô Vy” (gọi nôm na từ Covid-19) xuất hiện, từ hơn nửa tháng nay, đường phố đột nhiên trống vắng.

2020 February 23, Trần Đăng, “Gồng mình qua đại dịch”, in Quảng Nam Online, Tam Kỳ, Quảng Nam, archived from the original on 2020-03-22:

All of a sudden, the "Cô Vy epidemic" (an informal term for COVID-19) appeared. Over half a month ago, the streets suddenly emptied out.

Taxi ở NYC một thời làm mưa làm gió, phải trả cả triệu đô-la cho một cái giấy phép, vừa bị khốn đốn vì Uber và Lyft, nay thêm cô Vy nầy.

2020 March 18, Nguyễn Q, “Cô Vy ở New York City”, in Việt Báo, Garden Grove, California, retrieved 2020-03-21:

It was raining and pouring for taxis in NYC for a while, having to pay as much as a million dollars for a license, meanwhile being sent into poverty by Uber and Lyft, and now add this COVID to the mix.

Thế rồi tình hình đối phó với Cô Vi lây lan làm rúng động nước Mỹ.

2020 April 7, Bùi Văn Phú, “Thư từ Mỹ : Cô Vi và XHCN trên bảo dưới không nghe”, in BBC News Vietnamese, British Broadcasting Corporation:

As it happened, dealing with COVID’s spread sent reverberations across America.

Và những chuyến xe, chuyến thu hoạch đong đầy tình người này sẽ vẫn tiếp tục cho đến khi "cô vy đi xa".

2021 August 1, “Nhà thiết kế Thuận Việt và 3 tuần cắt 15 tấn rau muống chở đến khu phong tỏa [The designer Thuận Việt and 3 weeks cutting 15 tonnes of water spinach to deliver to a quarantined neighborhood]”, in Tuổi Trẻ, Ho Chi Minh City, retrieved 2021-11-17:

And these trips and harvests filled with humanity will still continue until "COVID goes far away".

(colloquial) a personification of COVID, specifically COVID-19; Miss Rona


đạo cụ

[ʔɗaːw˧˨ʔ ku˧˨ʔ]

[ʔɗaːw˨˩ʔ kʊw˨˩ʔ]

[ʔɗaːw˨˩˨ kʊw˨˩˨]

(theater, film) prop, theatrical property


chạy sô

[t͡ɕaj˧˨ʔ so˧˧]

[t͡ɕaj˨˩ʔ ʂow˧˧]

(chiefly film, television, theater) to participate in many shows at the same time


cát-xê

(chiefly film, television, theater) remuneration, honorarium


tiếu lâm

Sino-Vietnamese word from 笑林, name of a collection of jokes and satirical pieces from Ancient China.

chuyện tiếu lâm


tân cổ điển

[tən˧˧ ko˧˩ ʔɗiən˧˩]

[təŋ˧˧ kow˧˨ ʔɗiəŋ˧˨]

[təŋ˧˧ kow˨˩˦ ʔɗiəŋ˨˩˦]

Sino-Vietnamese word from 新 (“neo-”) and 古典 (“classical”).


cánh gà

[kajŋ̟˧˦ ɣaː˨˩]

[kɛɲ˦˧˥ ɣaː˦˩]

[kan˦˥ ɣaː˨˩]

sau cánh gà

the backstage (literally, “behind the wings”)


hát tuồng

[haːt̚˧˦ tuəŋ˨˩]

[haːk̚˦˧˥ tuəŋ˦˩]

[haːk̚˦˥ tuəŋ˨˩]

hát (“to sing”) + tuồng (“look, appearance”).

com

classical Vietnamese opera (a form of Vietnamese theatre)


hát chèo

[haːt̚˧˦ t͡ɕɛw˨˩]

[haːk̚˦˧˥ t͡ɕɛw˦˩]

[haːk̚˦˥ cɛw˨˩]


kịch nói

[kïk̟̚˧˨ʔ nɔj˧˦]

[kɨt̚˨˩ʔ nɔj˨˩˦]

[kɨt̚˨˩˨ nɔj˦˥]