بەك

From Proto-Turkic *bek. Cognates with Turkish pek, bek, berk.


بۈگۈن

ug-adv

بۈگۈن • (bügün)


ئەتە

head

ئەتە • (ete)

From Proto-Turkic *ẹ̄rte (“morning”), a derivation from Proto-Turkic *ẹ̄r (“early”). Compare Uyghur ئەتىگەن (etigen, “morning”), Uzbek erta (“morning”), Uzbek ertaga (“tomorrow”), Kazakh ерте (erte, “morning”), Kazakh ертең (erteñ, “tomorrow”), Kyrgyz эртең (erteŋ, “morning, tomorrow”), Turkmen ertir (“morning, tomorrow”), Turkish erte (“early, morning, following”), Tatar иртә (irtä, “morning”), Tatar иртәгә (irtägä, “tomorrow”), etc.


ئېسىل

ug-adv

ئېسىل • (ësil)

Possibly from Arabic أَصِيلْ (ʔaṣīl). Cognate with Turkish and Uzbek asil, Azerbaijani əsil, Turkmen asyl.

bor

Arabic أَصِيلْ (ʔaṣīl)


ئاۋۋال

ug-adv

ئاۋۋال • (awwal)

From Arabic أَوَّل (ʔawwal). Compare Uzbek avval.


ئانچە

ئانچە ياخشى ئەمەس

ئانچە يىراق ئەمەس


يېقىن

head

يېقىن • (yëqin)

From *yaqïn “near, close” (compare Old Uyghur [script needed] (jaqïn, “near, close”)), from Proto-Turkic *yakïn, from Proto-Turkic *yak- (“near; approach”).


ھازىر

Inherited from Chagatai حاضر, from Arabic حَاضِر (ḥāḍir).

مەن ھازىر كىتابنى ئوقۇۋاتىمەن.


كوچىمۇكوچا

كوچا (kocha) + -مۇ- (-mu-) + كوچا (kocha)


يېزىمۇيېزا

ug-adv

يېزىمۇيېزا • (yëzimuyëza)

from village to village, village by village


ھويلىمۇھويلا

ھويلا (hoyla) + ـمۇـ (-mu-) + ھويلا (hoyla)


قولمۇقول

From قول (qol) + ـمۇـ (-mu-) + قول (qol).

hand in hand, together, in unison, simultaneously


шундақ

to that degree, so much. it is so, that is right, yes.


ھەرگىز

absolutely not, not under any circumstances, not ever.


تېخىمۇ

ug-adv

تېخىمۇ • (tëximu)


نىسبەتەن

Borrowed from Arabic نِسْبَةً (nisbatan). By surface analysis, نىسبەت (nisbet) + ـەن (-en).

surf

toward, as far as something is concerned


يەنە

From *yana (“again”), from Proto-Turkic *yan- (“to return, turn back”).


ئاستا

ug-adv

ئاستا • (asta)


نېمىشقا

نېمىشقا • (nëmishqa)


كېيىن

كېيىن • (këyin)


ئادەتتە

ئادەتتە • (adette)

Cognate with Tatar гадәттә (ğadättä),
Kazakh әдетте (ädette),
Bashkir ғәҙәттә (ğəźəttə),
Kyrgyz адетте (adette),
Uzbek odatda, etc.

cog

Bashkir ғәҙәттә (ğəźəttə)

ئادەتتە سىز دەم ئېلىش كۈنلىرىڭىزنى قانداق ئۆتكۈزىسىز؟

adette siz dem ëlish künliri'ngizni qandaq ötküzisiz?


قاچان

From *qačan "when, at what time", from Proto-Turkic *ka- (“interrogative particle”).
Cognate with
Old Turkic [script needed] (qačan, “when”),
Bashkir ҡасан (qasan),
Kazakh қашан (qaşan),
Kyrgyz качан (kacan),
Uzbek qachon,
Shor қачан,
Yakut хаһан (qahan, “when”),
etc.


ئۈستىدە

ug-adv

ئۈستىدە • (üstide)


ئاخىر

ئاخىر • (axir)

Borrowed from Arabic آخِر (ʔāḵir). Compare Uzbek oxir.


ئىنتايىن

ئىنتايىن • (intayin)


بولمىسۇن

بۇ ماللارنىڭ قايسىسىلا بولمىسۇن، ھەممىسى قىممەت.

Regardless of which of these products it is, they're all expensive.

bu mallarning qaysisila bolmisun, hemmisi qimmet.

توم ھاۋا قانداقلا بولمىسۇن يۈگۈرۈشكە چىقىدۇ.

Tom goes jogging in every kind of weather.

tom hawa qandaqla bolmisun yügürüshke chiqidu.

انداق بولمىسۇن، ئۇ سېنىڭ ئاكاڭ.

Regardless how you look at it, he's your big brother.


دائىم

توم دائىم پۇلى يوقتەك كۆرۈنىدۇ.


ئەلۋەتتە

ئەلۋەتتە • (elwette)

From Arabic الْبَتَّة (al-batta). Compare Turkish elbette.

ئەلۋەتتە سىزگە ياردەم بېرىمەن.


قالتىس

ئوقۇغۇچىلىرىم ماڭا بىر قانچە قالتىس مىساللارنى دەپ بەردى.

And my students give me some wonderful examples.

oqughuchilirim ma'nga bir qanche qaltis misallarni dep berdi.

توم ھەقىقەتەن قالتىس ئىش قىلدى.


ھېچ

ھېچ • (hëch)


ornigha

ئورنىغا ئورنىغا#Uyghur

Latin spelling of ئورنىغا (ornigha, “instead”)


нисбәтән

نىسبەتەن نىسبەتەن#Uyghur

Cyrillic spelling of نىسبەتەن (nisbeten)


مەسەلەن

Inherited from Chagatai مثلا, from Arabic مَثَلًا (maṯalan). Cognate of Kazakh мәселен (mäselen), Turkish mesela etc.


بىنائەن

Inherited from Chagatai بناء, from Arabic بِنَاءً (bināʔan), adverbial accusative of بِنَاء (bināʔ). By surface analysis, بىنا (bina) + ـەن (-en).


قىسمەن

Inherited from Chagatai قسما, from Arabic قِسْمًا (qisman), adverbial accusative of قِسْم (qism).


تامامەن

Inherited from Chagatai تماما, from Arabic تَمَامًا (tamāman), adverbial accusative of تَمَام (tamām).


نەتىجىدە

From the locative of نەتىجە (netije).
Cognate with Azerbaijani nəticədə, Bashkir нәтижәлә (nətijələ), Turkish neticede, Turkmen netijede, Uzbek natijada.


ئۇلۇغ

Inherited from Chagatai اولوغ, from Proto-Turkic *ulug. Cognate with Uzbek ulugʻ; Turkish ulu; etc.


قەستەن

From Arabic قَصْدًا (qaṣdan), adverbial accusative of قَصْد (qaṣd, “intention, purpose”).


قېنى

ug-adv

قېنى • (qëni)

From Proto-Turkic *kanï or *kanu. Cognates with Turkish hani, hangi, Karakhanid قانُو (qanu), قایُو (qayu), Southern Altai кай (kay), кайы (kayï).

قېنى سۆزلەپ بېقىڭ


ئېھتىمال

ئېھتىمال • (ëhtimal)


يالاڭئاياق

/jɑlɑŋʔɑjɑq/

From يالاڭ (yalang) + ئاياق (ayaq), from Proto-Turkic *yalïŋ adak. Cognates with Turkish yalın ayak, Southern Altai јылаҥайак (ǰïlaŋayak), Kumyk яланаякъ (yalanayaq).


يۇقۇرى

From Proto-Turkic *yokarū, from *yok (“up, above; hill”) + *-ğaru (“towards”). Cognates with Azerbaijani yuxarı, Bashkir юғары (yuğarı), Southern Altai јоор (ǰoor), Karakhanid یُقارُو (yuqaru), Turkish yukarı.


غايەت

From Arabic غَايَة (ḡāya). Cognate with Turkish gayet.

غايەت چىرايلىق


گويا

From Persian گویا (guyâ), from گُفْتَن (goftan, “to say, to tell”). Cognates with Turkish güya.


ئاجايىپ

ug-adv

ئاجايىپ • (ajayip)

From Arabic عَجَائِب (ʕajāʔib), plural of عَجِيبَة (ʕajība).


ئومۇمەن

ئومۇمەن • (omumen)


بەلكى

From Persian بلکه (balke). Cognates with Turkish belki.


خۇسۇسەن

bor

Arabic خُصُوصًا (ḵuṣūṣan)


ئاساسەن

ug-adv

ئاساسەن • (asasen)

From Arabic أَسَاسًا (ʔasāsan). By surface analysis, ئاساس (asas) + ـەن (-en).


ئەۋۋەلەن

ug-adv

ئەۋۋەلەن • (ewwelen)

From Arabic أَوَّلًا (ʔawwalan). Compare Turkish evvela.


ئەينەن

ئەينەن • (eynen)

From Arabic عَيْنًا (ʕaynan). Compare Turkish aynen.


مەزمۇنەن

From Arabic مَضْمُونًا (maḍmūnan). Compare Turkish mazmunan.


تاسادىپەن

From Arabic تَصَادُفًا (taṣādufan). Compare Turkish tesadüfen.


شەكلەن

From Arabic شَكْلًا (šaklan). Compare Turkish şeklen.


شەخسەن

From Arabic شَخْصًا (šaḵṣan). Compare Turkish şahsen.


ئېتىبارەن

ئېتىبارەن • (ëtibaren)

From Arabic اِعْتِبَارًا (iʕtibāran). Compare Turkish itibaren.

bor

اِعْتِبَارًا


دەپئەتەن

From Arabic دَفْعَةً (dafʕatan). By surface analysis, دەپئە (dep'e) + ـەن (-en).


ئەبەت

ug-adv

ئەبەت • (ebet)


تۈنۈگۈن

تۈنۈگۈن • (tünügün)