ฉัน

chǎn (romanization)
การฉัน (abstract-noun)

Compare Lao ສັນ (san, “to eat”), Khmer ឆាន់ (chan, “to eat”).

(ecclesiastical, transitive) to eat; to drink; to take; to consume


ศาสดา

From Sanskrit शास्त (śāsta, “taught; instructed”); perhaps via Old Khmer sāstā, sasstā, sāsthā (“instructor, teacher, mentor; an epithet of Gautama Buddha”). Cognate with Modern Khmer សាស្តា (saastaa).

bor

บรม บรม#Thai

พระ พระ#Thai

(Buddhism) (บรม~, พระ~, พระบรม~) an epithet of Gautama Buddha.


เทศนา

/tʰeːt̚˥˩.sa˨˩.naː˩˩˦/

From Sanskrit देशना (deśanā, “instruction; direction”); perhaps via Old Khmer desnā or Angkorian Old Khmer desanā (“sermon, discourse, lecture; to give a sermon, discourse, or lecture”). Cognate with Modern Khmer ទេសនា (teisaʼnaa), ទេស្នា (teisaʼnaa).

(religion) preaching; teaching; sermon; discourse; lecture.


เทศนา

th-verb

เทศนา • (têet-sà-nǎa) (abstract noun การเทศนา)

têet-sà-nǎa (romanization)
การเทศนา (abstract-noun)

/tʰeːt̚˥˩.sa˨˩.naː˩˩˦/

(religion) to preach; to teach; to deliver a sermon; to give a discourse; to lecture.


นาม

From Pali nāma (“name”) or Sanskrit नाम (nāma, “name”). Cognate with Old Khmer nām, nāma; Modern Khmer នាម (niəm); Lao ນາມ (nām).

(philosophy, religion) intangible or formless thing, as emotion, feeling, etc.


ประธาน

From Sanskrit प्रधान (pradhāna, “leading; presiding; etc”); possibly via Old Khmer pradhāna, pradāna, prathṭhāna, braḥ dhāna, braḥ dhāṇa, braḥ thāna (“chief, lord, master, leader; man of distinction, personage of note; supreme, most important; etc”). Cognate with Lao ປະທານ (pa thān), Modern Khmer ប្រធាន (prɑɑthiən).

bor

สังวรประธาน สังวรประธาน#Thai

สังวรประธาน (sǎng-wá-rá-bprà-taan), the effort to prevent the arising of evil intentions which have not yet arisen;

ปหานประธาน ปหานประธาน#Thai

ปหานประธาน (bpà-hǎa-ná-bprà-taan), the effort to abandon the evil intentions which have arisen;

ภาวนาประธาน ภาวนาประธาน#Thai

ภาวนาประธาน (paa-wá-naa-bprà-taan), the effort to encourage the arising of good intentions which have not yet arisen;

อนุรักขนาประธาน อนุรักขนาประธาน#Thai

อนุรักขนาประธาน (à-nú-rák-kà-naa-bprà-taan), the effort to maintain the good intentions which have arisen.


พรหม

Borrowed from Sanskrit ब्रह्म (brahma, “Brahma”) or Pali brahma (“idem”).

bor+

พระ พระ#Thai

พรหมโลก พรหมโลก#Thai

รูปพรหม รูปพรหม#Thai

อรูปพรหม อรูปพรหม#Thai

(Buddhism) (พระ~) brahma, a kind of divine beings that dwell in the realm พรหมโลก (prom-má-lôok), divided into two sub-realms: (1) รูปพรหม (rûup-bpà-prom), for brahmas that have form; and (2) อรูปพรหม (à-rûup-bpà-prom), for formless brahmas.

พระ พระ#Thai

เจ้าคณะรอง เจ้าคณะรอง#Thai

(Buddhism in Thailand) (พระ~) brahma, a title for priests holding the rank of เจ้าคณะรอง (jâao-ká-ná-rɔɔng).


เทพ

th-noun

เทพ • (têep)

From Pali deva (“deity; god”) or Sanskrit देव (deva, “deity; god”); probably via Old Khmer debbha, debva, dœbva (“deity; god”). Ultimately from Proto-Indo-European *deywós (“god, the celestial one”). Cognate with Lao ເທບ (thēp), Modern Khmer ទេព (teep), and Malay dewa.

der

องค์ องค์#Thai

(theology) (classifier ตน or องค์) god; deity.


เทวดา

From Pali devatā (“god; deity”), from Sanskrit देवता (devatā, “idem”); probably via Old Khmer devatā, devtā (“idem”). Cognate with Modern Khmer ទេវតា (teivĕəʼtaa), Lao ເທວະດາ (thē wa dā).

องค์ องค์#Thai

พระองค์ พระองค์#Thai

(theology, mythology) (classifier องค์ or พระองค์ or, archaically, ตน) god; deity; divine being; celestial being; immortal being.


เทวี

tee-wii (romanization)
องค์ (classifier)

From Sanskrit देवी (devī, “deity”). Cognate with Lao ເທວີ (thē wī).


ยมทูต

From Sanskrit यमदूत (yamadūta, “Yama's agent”). Compare Lao ຍົມມະທູດ (nyom ma thūt).

ยมบาล

underworld officer whose duty is to enforce judgments passed by the underworld court

(Buddhism, Hinduism) An underworld officer whose duty is to bring a dead person before the underworld court for trial.

(theology) an officer of the hell, especially one with a similar duty.


สุจิตรา

From Sanskrit सुचित्रा (sucitrā), from सु (su, “easy; good, fine, excellent”) + चित्रा (citrā, “illusion; unreality; etc”), equivalent to Thai สุ (sù) + จิตรา.

com

สุ (sù) + จิตรา

(Buddhist mythology) Sucitrā, one of the four chief wives of the god Indra.


กิจการ

Shortened from กิจการของอัครทูต (gìt-jà-gaan-kɔ̌ɔng-àk-krá-tûut, “Acts of the Apostles”).

th-l

กิจการของอัครทูต

(biblical) Acts: a book of the New Testament.


ศีล

th-noun

ศีล • (sǐin)

From Sanskrit शील (śīla, “morality”). Cognate with Lao ສິນ (sin), Northern Thai ᩈᩦ᩠ᩃ, Lü ᦉᦲᧃ (ṡiin), Shan သီႇလႃႉ (sìi lâ̰a), သိၼ် (sǐn).

เบญจศีล เบญจศีล#Thai

อัฏฐศีล อัฏฐศีล#Thai

(Buddhism) code of conduct, precept, as เบญจศีล, อัฏฐศีล, etc.

(Buddhism) morality: conformity to the rules of right conduct; moral or virtuous conduct.

(religion) service; rite; ritual; ceremony.


นรก

นรก • (ná-rók)

Borrowed from Pali naraka or Sanskrit नरक (naraka); possibly via Old Khmer naraka, naroka, °narraka, °nāraka (“hell; purgatory”). Cognate with Burmese နရက် (na.rak), Modern Khmer នរក (nɔɔnɔrŭək), Lao ນະລົກ (na lok), Dhivehi ނަރަކަ (naraka).

1345/46, พระมหาธรรมราชาที่ ๑, “ไตรภูมิกถา”, in ราชบัณฑิตยสถาน (2011) พจนานุกรมศัพท์วรรณคดีไทย สมัยสุโขทัย ไตรภูมิกถา (in Thai), 2nd edition, Bangkok: ราชบัณฑิตยสถาน, →ISBN, page 20:
ฝูงสัตว์ทั้งหลายอันได้กระทำบาปด้วยกาย ด้วยปาก ด้วยใจ ดังกล่าวแล้วนี้ ย่อมได้ไปเกิดในจตุราบาย มีอาทิคือนรกใหญ่ ๘ ขุมนั้น
fǔung sàt táng-lǎai an dâai grà-tam bàap dûai gaai · dûai bpàak · dûai jai · dang glàao lɛ́ɛo níi · yɔ̂m dâai bpai gə̀ət nai jà-dtù-raa-baai · mii aa-tí kʉʉ ná-rók yài · bpɛ̀ɛt · kǔm nán
All the creatures that have committed sins with [their] bodies, with [their] mouths, [or] with [their] minds, as previously described, would have to be born in caturāpāya, such as those eight great naraka, for instance.

ขุม ขุม#Thai

(Buddhism, Hinduism) (classifier ขุม) naraka: realm in which beings are born and punished for the sins committed in previous lives.

(theology, mythology) hell; purgatory; underworld; realm of the dead.


อสูร

อสูร • (à-sǔun)

/ʔa˨˩.suːn˩˩˦/

ส่วนราชสมบัติกรุงอุชชยินีซึ่งว่างผู้ปกครองนั้นก็ร้อนถึงพระอินทร์ตามเคย พระอินทร์ตรัสให้อสูรตนหนึ่งชื่อ ปัถพีบาล ลงมาป้องกันกรุงอุชชยินีมิให้มีภัยมาถึง

2013, น.ม.ส., นิทานเวตาล, แพรวสำนักพิมพ์, →ISBN, page 9:

The vacancy of the throne of Ujjayini troubled the god Indra as usual. Indra told an asura, called the Earth Protector, to descend to the Ujjayini Kingdom and guard her from whatever peril that might arrive.

sùuan râat-chá-sǒm-bàt grung ùt-chá-yí-nii sʉ̂ng wâang pûu-bpòk-krɔɔng nán gɔ̂ɔ rɔ́ɔn-tʉ̌ng prá-in dtaam kəəi prá-in dtràt hâi à-sǔun dton nʉ̀ng chʉ̂ʉ bpàt-tà-pii-baan long maa bpɔ̂ng-gan grung ùt-chá-yí-nii mí hâi mii pai maa tʉ̌ng

(Buddhism, Hinduism) asura; māra; rākṣasa; yakṣa.


มหา

มหา • (má-hǎa)

From Pali mahā (“grand; great”); perhaps via Old Khmer mahā°, mhā° (“grand; great”). Compare Modern Khmer មហា (mĕəʼhaa), Burmese မဟာ (ma.ha).

เปรียญธรรม เปรียญธรรม#Thai

(Buddhism) the ecclesiastical title given to a priest who has passed the third level of the examination เปรียญธรรม.


ธรรม

From Sanskrit धर्म (dharma, “that which upholds or supports”). Compare Pali dhamma, from which Thai ธัมมะ and its alternative forms are derived. Cognate with Old Khmer dharma, dhārmma, dharmma; Modern Khmer ធម៌ (thɔə), ធម្ម (thŏəm).

bor

ธรรมะ (alternative)
ธารมา (alternative archaic dated obsolete)

พระ พระ#Thai

(religion) (พระ~) teaching; instruction; doctrine; principle.

พระ พระ#Thai

(religion) (พระ~) precept; code of conduct.

เทพ เทพ#Thai

หิรัญบัฏ หิรัญบัฏ#Thai

(Buddhism in Thailand) a noble rank of a priest, above the rank of เทพ (têep) and below those given silver cards of rank called หิรัญบัฏ.


เถรวาท

th-proper noun

เถรวาท • (těe-rá-wâat)

/tʰeː˩˩˦.ra˦˥.waːt̚˥˩/

Borrowed from Pali theravāda (literally “the Teaching of the Elders”).


กง

Compare with Lü ᦷᦂᧂ (k̇ong), Northern Thai ᨠᩫ᩠ᨦ, Lao ກົງ (kong).


ญัตติ

th-noun

ญัตติ • (yát-dtì)

From Pali ñatti (“announcement; declaration”).

bor

(Buddhism) proposal made in the Pali language to a priests' assembly.


ไถ่

tài (romanization)
การไถ่ (abstract-noun)

Inherited from Proto-Southwestern Tai *tʰajᴮ¹ (“to redeem; to ransom”) (Jonsson, 1991). Cognate with Northern Thai ᨳᩱ᩵, Khün ᨳᩱ᩵, Lao ໄຖ່ (thai), Lü ᦺᦏᧈ (ṫhay¹), Tai Dam ꪼꪖ꪿, Tai Dón ꪼꪖꫀ, Shan ထႆႇ (thài), Tai Nüa ᥗᥭᥱ (thǎy), Phake ထႝ (thay), Ahom *𑜌𑜩 (*thay).

cog

Lü ᦺᦏᧈ (ṫhay¹)

(theology) to deliver or save (from sin, evil, error, etc).


พระพุทธเจ้า

th-noun

พระพุทธเจ้า • (prá-pút-tá-jâao)

prá-pút-tá-jâao (romanization)
พระพุทธิเจ้า (alternative archaic dated obsolete)

From พระ (prá, “honorific for gods, priests, royal persons, etc”, literally “divine; excellent; holy; sacred; superior; etc”) + พุทธ (pút, “Buddha; Buddhism; etc”, literally “awakened; conscious; enlightened; learnt; understood; etc”) + เจ้า (jâao, “honorific suffix for gods, priests, royal persons, etc”, literally “chief; lord; master”). Compare Khmer ព្រះពុទ្ធចៅ (prĕəhputthɔɔcaw); Lao ພະພຸດທະເຈົ້າ (pha phut tha chao), Lao ພຣະພຸດທະເຈົ້າ (pha ra phut tha chao),
Lao ພຣະເຈົ້າ (pha ra chao).

cog

ພະພຸດທະເຈົ້າ

ພຣະພຸດທະເຈົ້າ

any of a series of teachers in Buddhism, of whom Gautama Buddha was the last.

any person who has attained enlightenment.


พระพุทธเจ้า

th-pronoun

พระพุทธเจ้า • (prá-pút-tá-jâao)

cog

ພະພຸດທະເຈົ້າ

ພຣະພຸດທະເຈົ້າ


เต๋า

th-noun

เต๋า • (dtǎo)

From Mandarin 道 (dào, “way, road, path”).

ลัทธิ ลัทธิ#Thai


เล่าจื๊อ

th-proper noun

เล่าจื๊อ • (lâo-jʉ́ʉ)

/law˥˩.t͡ɕɯː˦˥/

Borrowed from Chinese 老子 (Lǎozǐ, “old master”).

(religion) Laozi, a philosopher of Ancient China.


เข้าพรรษา

th-noun

เข้าพรรษา • (kâo-pan-sǎa)

(Buddhism) Khao Phansa, or Buddhist Lent (the start of the Buddhist Rains Retreat).

th:เข้าพรรษา


พรรษา

pan-sǎa (romanization)
วรรษ (alternative)
พรรษ (alternative)
วรรษา (alternative)

From Sanskrit वर्षा (varṣā, “rainy season”); perhaps via Angkorian Old Khmer barṣā (“rainy season; Lenten season (in Buddhism); year of age, age; etc”). Cognate with Old Khmer barṣa, varṣa, varṣā, from which Thai พรรษ (pát), วรรษ (wát), วรรษา are perhaps derived. Compare Pali vassa, from which Thai วัสสะ is derived.

bor

Lenten season: the period of three months during the rainy season, usually from July to October, during which priests are required to remain in one place.

บวชสามพรรษา

tenure of a priest, often expressed in years.


สรภัญญะ

th-noun

สรภัญญะ • (sà-rá-pan-yá)

(religion) intoning (a particular mode of recitation allowable to monks), a form of Buddhist chant.


มหายาน

From Sanskrit महायान (mahāyāna, literally “great vehicle”).


สุวาน

From Pali suvāna (“dog”). Compare with Lao ສຸວານ (su wān).

(Buddhism) clerk of the Naraka hell, bearing the duty to keep records about living beings, such as births and deaths, merits and sins, etc.


อาตมา

Borrowed from Sanskrit आत्मा (ātmā, “self”). Cognate with Modern Khmer អាត្មា (ʼaatmaa), Lao ອາດຕະມາ (ʼāt ta mā).

cog

Lao ອາດຕະມາ (ʼāt ta mā)

(Buddhism) a first person pronoun used by a priest or priests: I, we, etc


เซน

From Japanese 禅(ぜん) (zen), from Middle Chinese 禪 (MC dzyen), an abbreviation of 禪那 (MC dzyen na), from Sanskrit ध्यान (dhyāna). Doublet of ฌาน (chaan).


จักรพรรดิ

th-noun

จักรพรรดิ • (jàk-grà-pát)

From Old Khmer ចក្រពត៌្តិ (cakrabartti, “universal monarch”), ultimately from Sanskrit चक्रवर्तिन् (cakravartin, “wheel-tuner; world-ruler”). Compare Pali cakkavatti. Doublet of จักรวรรดิ (jàk-grà-wàt).

der

พ่อจะให้ครองสมบัติ สืบวงศ์จักรพรรดินาถา จงตั้งอยู่ในทศธรรมา เป็นตราชูโลกทั้งไตรดาล เจ้าจงเลี้ยงเสนาพลากร ให้ถาวรดั่งร่มพฤกษาศาล เอาความสัตย์สุจริตเป็นประธาน คือรากแก้วกิ่งก้านดอกใบ อันฝูงสัตว์จตุบาททวิบาท จะเกลื่อนกลาดมาพึ่งอาศัย จงเอาเมตตานั้นแผ่ไป ดังกลิ่นดอกไม้อันตระการ จะหอมขจรทุกประเทศ เย็นเกศไปทั่วทิศาศาล ทานนั้นต่างผลโอฬาร หว่านให้บำเหน็จโดยตรา แก่หมู่เสนีรี้พล ประชาชนยาจกถ้วนหน้า ตัดโลภเอาความกรุณา เป็นปัญจมหานัที ไหลมาไม่รู้สุดสิ้น อาบกินเป็นสุขเกษมศรี อย่าเบียดเบียนไพร่ฟ้าประชาชี ให้มีความเดือดร้อนเวทนา น้ำเย็นฝูงปลาก็อาศัย ปักษาพึ่งไม้ใบหนา ป่ากว้างย่อมมีมฤคา พากันมาอยู่สำนัก จงแผ่เดชาวรายศ ให้ปรากฏเกียรติไปทั้งไตรจักร แก่มนุษย์เทวัญคนธรรพ์ยักษ์ ลูกรักจงฟังพ่อสอนไว้
pɔ̂ɔ jà hâi krɔɔng sǒm-bàt · sʉ̀ʉp wong jàk-grà-pát naa-tǎa · jong dtâng yùu nai tót-sà-tan-maa · bpen dtraa-chuu lôok táng dtrai-daan · jâo jong líiang sěe-naa pá-laa-gɔɔn · hâi tǎa-wɔɔn dàng rôm prʉ́k-sǎa sǎan · ao kwaam-sàt sùt-jà-rìt bpen bprà-taan · kʉʉ râak-gɛ̂ɛo gìng gâan dɔ̀ɔk bai · an fǔung sàt jàt-dtù-bàat tá-wí-bàat · jà glʉ̀ʉan-glàat maa pʉ̂ng aa-sǎi · jong ao mêet-dtaa nán pɛ̀ɛ bpai · dang glìn dɔ̀ɔk-máai an dtrà-gaan · jà hɔ̌ɔm kà-jɔɔn túk bprà-têet · yen gèet bpai tûua tí-sǎa sǎan · taan nán dtàang pǒn oo-laan · wàan hâi bam-nèt dooi dtraa · gɛ̀ɛ mùu sěe-nii ríi-pon · bprà-chaa-chon yaa-jòk tûuan-nâa · dtàt lôop ao kwaam-gà-rú-naa · bpen bpan-jà-má-hǎa-nát-tii · lǎi maa mâi rúu sùt-sîn · àap gin bpen sùk gà-sěem sǐi · yàa bìiat-biian prâi-fáa bprà-chaa-chii · hâi mii kwaam-dʉ̀ʉat-rɔ́ɔn wêet-tá-naa · náam yen fǔung bplaa gɔ̂ɔ aa-sǎi · bpàk-sǎa pʉ̂ng mái bai nǎa · bpàa gwâang yɔ̂ɔm mii má-rʉ́k-kaa · paa gan maa yùu sǎm-nák · jong pɛ̀ɛ dee-chaa wá-raa yót · hâi bpraa-gòt gìiat bpai táng dtrai-jàk · gɛ̀ɛ má-nút tee-wan kon-tan yák · lûuk rák jong fang pɔ̂ɔ sɔ̌ɔn wái

1798, พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช, บทละครเรื่องรามเกียรติ์, สมุดไทย เล่ม ๑๘

I shall let you have the sceptre and continue our line of universal rulers and protectors. You shall maintain yourself in the Tenfold Virtue, behaving like a balance that supports all the Three Worlds. You shall always maintain your officers, either civil and military, like a large tree that expands its shade over everyone. You shall take honesty as your guiding principle. You shall be like a tap root, a branch, a stalk, a flower, or a leaf under which all creatures, whether two-footed or four-footed, may come and rest. Let your kindness spread like the flagrance of a flower that goes through every region and pleases every living being in all directions. Donations are on a par with immensely productive seeds: sow them over all your civil and military servants, as well as your people and mendicants, without exception. Avoid greed, uphold grace, like the Five Great Rivers which endlessly flow in and give pleasure in drinking and bathing. Never shall you oppress your people or subject them unto trouble or suffering. You shall be like a cool body of water where fish may dwell, a dense collection of trees where birds may reside, and a vast forest where deer may live in. Let your authority and dignity be evident to all men, gods, demigods, and demons across the Three Realms. My dearest son, listen well to these instructions of mine.


มักกะลีผล

th-noun

มักกะลีผล • (mák-gà-lii-pǒn)

(Buddhist mythology) Nariphon; Makaliporn (a mythical tree which bears fruit in the shape of young 16-year-old girls).

th:มักกะลีผล


เณร

neen (romanization)
รูป (classifier)
องค์ (classifier)

Clipping of สามเณร (sǎam-má-neen), from Pali sāmaṇera.

ศีล ๑๐
ศีล ๑๐#Thai

ภิกษุ ภิกษุ#Thai

ศีล ๒๒๗
ศีล ๒๒๗#Thai

(Buddhism and colloquial) a Buddhist novice, that is, an ordained male who merely adheres to ศีล ๑๐ (sǐil 10), or the ten precepts, as opposed to ภิกษุ (pík-sù), or a monk, who adheres to ศีล ๒๒๗ (sǐil 227), or the 227 precepts.


สามเณร

สามเณร • (sǎam-má-neen) (classifier ตน or รูป or องค์)

sǎam-má-neen (romanization)
ตน (classifier)
รูป (classifier)
องค์ (classifier)

From Pali sāmaṇera (“novice”); perhaps via Angkorian Old Khmer sāmaṇera (“novice monk”). Compare Old Khmer sāmanera, samnera, saṃnera, saṃṇera, saṃmnera, saṃnœra, saṃmnœra, srāmanera; Modern Khmer សាមណេរ (saamaʼnee); Sanskrit श्रामणेर (śrāmaṇera).

der

ภิกษุ ภิกษุ#Thai

(Buddhism) sāmaṇera: ordained male who merely observes 10 precepts, as opposed to ภิกษุ (pík-sù) who observes 227 precepts.


โพธิสัตว์

th-noun

โพธิสัตว์ • (poo-tí-sàt) (classifier พระองค์ or องค์)

poo-tí-sàt (romanization)
พระองค์ (classifier)
องค์ (classifier)

From Sanskrit बोधिसत्त्व (bodhisattva, “bodhisattva”, literally “enlightened being”), from बोधि (bodhi, “enlightened; enlightened intellect”) + सत्त्व (sattva, “being; creature”); possibly via Old Khmer bodhisatva (“idem”); equivalent to Thai โพธิ + สัตว์ (sàt). Cognate with Modern Khmer ពោធិសត្វ (poothisat); Lao ໂພທິສັດ (phō thi sat).

com

โพธิ + สัตว์ (sàt)

พระ พระ#Thai


สัญญา

From Pali saññā (“motion; perception; sign; etc”); perhaps via Old Khmer saṃñā (“mark, sign; recognition; agreement, consent”).
Cognate with Khmer សន្យា (sɑnyaa), Lao ສັນຍາ (san nyā), Northern Thai ᩈᨬ᩠ᨬᩣ.

bor

ขันธ์ ขันธ์#Thai

รูป รูป#Thai

เวทนา เวทนา#Thai

สังขาร สังขาร#Thai

วิญญาณ วิญญาณ#Thai

(Buddhism) perception or recognition, being one of the five ขันธ์ (“aggregates”) that constitute a sentient being; the other four being รูป (rûup, “form”), เวทนา (wee-tá-naa, “sensation”), สังขาร (sǎng-kǎan, “impulse”), and วิญญาณ (win-yaan, “consciousness”).


โบสถ์

th-noun

โบสถ์ • (bòot) (classifier โบสถ์ or หลัง or แห่ง)

bòot (romanization)
โบสถ์ (classifier)
หลัง (classifier)
แห่ง (classifier)

A contraction of อุโบสถ (ù-boo-sòt), from Pali uposatha. Compare Lao ໂບດ (bōt).

Phra Nakhon Si Ayutthaya Province
Wat Benchamabophit

สีมา สีมา#Thai

(Buddhism) monastic auditorium marked by boundary stones called สีมา (sǐi-maa), occupied by priests for conduct of religious services, as ordination, recital of Prātimokṣa, etc.


มัสยิด

มัสยิด • (mát-sà-yít)

mát-sà-yít (romanization)
มัศญิด (alternative obsolete)
มัสญิด (alternative)


สุเหร่า

สุเหร่า • (sù-rào)

Semi-learned borrowing from Malay surau.


พงศาวดาร

pong-sǎa-wá-daan (romanization)
พงษาวดาร (alternative archaic dated obsolete)
พงศาวดาน (alternative archaic dated obsolete)

From พงศ์ (pong, “family; genealogy”) + อวตาร (à-wá-dtaan, “avatar: divine descent to the earth”); ultimately from वंश (vaṃśa, “family; dynasty; genealogy”) + अवतार (avatāra, “avatar”); literally "avatar of (royal) family", based on the old belief that royals were gods incarnate. Cognate with Khmer ពង្សាវតារ (pɔɔngsaawtaa).

com

(biblical) Chronicles: either of two books of the Old Testament.


ตาลปัตร

dtaa-lá-bpàt (romanization)
ตาลิปัตร (alternative)

Borrowed from Sanskrit तालपत्त्र (tālapattra, “palm leaf”), from ताल (tāla, “palm”) + पत्त्र (pattra, “leaf; paper; sheet; etc”), equivalent to Thai ตาล (dtaan) + ปัตร. Cognate with Modern Khmer តាលបត្រ (talbtâr).

bor

(Buddhism) handheld fan, traditionally made of talipot palm leaves, usually having a long handle, used by a Buddhist priest to cover his face whilst chanting.


บิณฑบาต

th-verb

บิณฑบาต • (bin-tá-bàat) (abstract noun การบิณฑบาต)

bin-tá-bàat (romanization)
การบิณฑบาต (abstract-noun)
บิณฑบาตร (alternative archaic dated obsolete)

From Pali piṇḍapāta (literally “dropped lump”), from piṇḍa (“lump”) + pāta (“to drop”), equivalent to Thai บิณฑ + บาต (bàat). Compare Sanskrit पिण्डपत्र (piṇḍapatra, literally “dropped lump”).

com

บิณฑ + บาต (bàat)

cog

(Buddhism, of a priest) to accept alms dropped into one's alms bowl.

(Buddhism, of a priest) to ask for alms by requesting them to be dropped into one's alms bowl.

(Buddhism, of a priest, figuratively) to ask (for); to call (for); to demand; to request; to beg.


ธาตุ

th-noun

ธาตุ • (tâat)

tâat (romanization)
ทาตุ (alternative archaic dated obsolete)

From Sanskrit धातु (dhātu, “component, element; mineral; root; semen; etc”); perhaps via Old Khmer dhātu (“material, matter, substance; relics, remains”). Cognate with Lao ທາດ (thāt), Modern Khmer ធាតុ (thiət).

bor

(religion) reliquary, holy place where relics are stored


พระราชบัญญัติ

th-noun

พระราชบัญญัติ • (prá-râat-chá-ban-yàt) (classifier ฉบับ)

prá-râat-chá-ban-yàt (romanization)
ฉบับ (classifier)
พระราชประหยัด (alternative archaic dated obsolete)
พระราชประหยัษ (alternative archaic dated obsolete)
พ.ร.บ. (alternative abbreviation)

From พระราช (prá-râat-chá, “a prefix to nouns concerning a royal person”, literally “holy and royal”) + บัญญัติ (ban-yàt, “definition, determination; prescript, prescription”). Compare Khmer ព្រះរាជបញ្ញត្តិ (preăhréachbânhnhôttĕ).

cog

ព្រះរាជបញ្ញត្តិ

(biblical) law or regulation given by the God.


พระราชบัญญัติ

th-proper noun

พระราชบัญญัติ • (prá-râat-chá-ban-yàt)

prá-râat-chá-ban-yàt (romanization)
พระราชประหยัด (alternative archaic dated obsolete)
พระราชประหยัษ (alternative archaic dated obsolete)
พ.ร.บ. (alternative abbreviation)

cog

ព្រះរាជបញ្ញត្តិ

(biblical) Deuteronomy: the fifth book of the Old Testament.


โต๊ะ

th-noun

โต๊ะ • (dtó)

Semi-learned borrowing from Malay tok (“grandfather”) or from clipping of Malay datuk (“grandfather”, also used as a title of distinction), from which Thai ดะโต๊ะ is derived.

bor

(Islam) used as a respectful term of address or title.


การเวก

gaa-rá-wêek (romanization)
กรวิก (alternative)
การวิก (alternative)

From Pali karavika, karavīka (“Indian cuckoo”). Compare Sanskrit कलविङ्क (kalaviṅka). Cognate with Old Khmer karavika, Modern Khmer ករវិក (kɑɑvɨk).

(Buddhist mythology) (นก~) a mythical bird said to be immortal, living in the Himavanta Forest, having an enchanting melodious cry, having feathers that can turn into gold, and having a long flowing tail, also believed by the East Asians to have a human's head and a bird's torso.


เปรต

From Sanskrit प्रेत (preta, “dead body; dead person; ghost; etc”, literally “one who has gone; one who has departed; one who has passed away”). Cognate with English preta; Lao ເຜດ (phēt); Old Khmer preta; Modern Khmer ប្រេត (praet).

(Buddhism, Hinduism) preta: a type of supernatural creature born to undergo punishment or suffering as a result of sinful deeds committed in previous lives.


มาร

Borrowed from Sanskrit मार (māra, “evil one; tempter; death personified”) or Pali māra (“idem”). Compare Old Khmer māra, māra°, °māra (“Buddhist Satan; death”); Modern Khmer មារ (miə); Northern Thai ᨾᩣ᩠ᩁ.

Tipiṭaka, Saṃyutta Nikāya, Sagātha-vagga:
เย จ กาเยน วาจาย มนสา จ สุสํวุตา น เต มารวสานุคา น เต มารสฺส ปจฺจคูติ ชนเหล่าใดสำรวมดีแล้วด้วยกาย ด้วยวาจา และด้วยใจ ชนเหล่านั้นย่อมไม่ตกอยู่ในอำนาจของมาร ชนเหล่านั้นไม่เดินตามหลังมาร
yee jà gaa-yee-ná waa-jaa-yá má-ná-sǎa jà sù-sǎng-wú-dtaa ná dtee maa-rá-wá-sǎa-nú-kaa ná dtee maa-rát-sà bpàt-jà-kuu-dtì chon lào dai sǎm-ruuam dii lɛ́ɛo dûai gaai dûai waa-jaa lɛ́ dûai jai chon lào nán yɔ̂ɔm mâi dtòk yùu nai am-nâat kɔ̌ɔng maan chon lào nán mâi dəən dtaam lǎng maan
Ye ca kāyena vācāya manasā ca susaṃvutā na te māravasānugā na te mārassa paccagūti. He who conducts himself well, whether in relation to his body, to his speech, or to his mind, will not be subject to the authority of the māra, and will never walk behind the māra.

(Buddhism) māra, a type of evil god that prevents accomplishment or success.

เบญจพิธมาร เบญจพิธมาร#Thai

ขันธมาร ขันธมาร#Thai

(Buddhism) one of the five factors that prevent accomplishment or success, collectively known as เบญจพิธมาร:

เบญจพิธมาร เบญจพิธมาร#Thai

กิเลสมาร กิเลสมาร#Thai

กิเลสมาร (“passion”),

กิเลสมาร (“passion”),

เบญจพิธมาร เบญจพิธมาร#Thai

อภิสังขารมาร อภิสังขารมาร#Thai

เบญจพิธมาร เบญจพิธมาร#Thai

มัจจุมาร มัจจุมาร#Thai

เบญจพิธมาร เบญจพิธมาร#Thai

เทวบุตรมาร เทวบุตรมาร#Thai

เทวบุตรมาร (“māra gods”).

เทวบุตรมาร (“māra gods”).


ศาลา

sǎa-laa (romanization)
หลัง (classifier)

From Sanskrit शाला (śālā, “court; hall; house; workshop”); perhaps via Old Khmer śālā, śāla (“court; hall; house; covered shelter; workshop; large building; large room; etc”). Cognate with Lü ᦉᦱᦟᦱ (ṡaalaa), Modern Khmer សាលា (saalaa). Doublet of ศาล (sǎan).

(colloquial, Buddhism) hall or pavilion at a temple, especially one used as a funeral venue.


อพยพ

th-proper noun

อพยพ • (òp-pá-yóp)

From Sanskrit अवयव (avayava, “component; limb; member; organ; portion; etc”). Cognate with Lao ອົບພະຍົບ (ʼop pha nyop), Khmer អពយព (ʼɑppyup), អព្យព (ʼɑppyup). Doublet of อวัยวะ (à-wai-yá-wá).

der

(biblical) Exodus: the departure of the Israelites from Egypt under Moses.

(biblical) Exodus: the second book of the Bible, containing an account of the said departure.


วิวรณ์

th-proper noun

วิวรณ์ • (wí-wɔɔn)

From Sanskrit विवरण (vivaraṇa, “opening; spreading out; uncovering; etc”).

der

(biblical) Revelation: the last book in the New Testament.


โปรด

bpròot (romanization)
การโปรด (abstract-noun)

Borrowed from Angkorian Old Khmer ប្រោស៑ (pros, “to free, to set free; to acquit; to revive, to make alive or vigorous; to pay (debts); etc”). Cognate with Modern Khmer ប្រោស (praoh).

bor+

(religion) to free from suffering or sin or to help attain liberation or salvation.


มหาธรรมราชาธิราช

th-proper noun

มหาธรรมราชาธิราช • (má-hǎa-tam-má-raa-chaa-tí-râat)

/ma˦˥.haː˩˩˦.tʰam˧.ma˦˥.raː˧.t͡ɕʰaː˧.tʰi˦˥.raːt̚˥˩/

From Sanskrit मह (maha, “great; high; mighty; etc.”) + धर्म (dharma, “dharma; law; merit; righteousness; etc.”) + राजाधिराज (rājādhirāja, “king of kings; lord of lords; etc.”); literally "great dharmic king of kings", "great righteous king of kings", etc. Compare Khmer មហាធម៌រាជាធិរាជ (môhathម៌réachéathĭréach).

cog

មហាធម៌រាជាធិរាជ


ปัญญาจารย์

From ปัญญา (bpan-yaa, “intellect; knowledge; wisdom; etc”) + อาจารย์ (aa-jaan, “preceptor; teacher; etc”).

com

(biblical) Ecclesiastes: a book of the Bible.


เพลงคร่ำครวญ

From เพลง (pleeng, “melody; music; song; etc”) + คร่ำครวญ (krâm-kruuan, “to deplore; to grieve; to moan; etc”).

compound

(biblical) Lamentations: a book of the Bible.


กันดารวิถี

From กันดาร (gan-daan, “difficult; hard; wild; etc”) + วิถี (wí-tǐi, “road; path; street; etc”); literally "difficult path(s)".

com

(biblical) Numbers: the fourth book of the Old Testament.


กิจการของอัครทูต

th-proper noun

กิจการของอัครทูต • (gìt-jà-gaan-kɔ̌ɔng-àk-krá-tûut)

/kit̚˨˩.t͡ɕa˨˩.kaːn˧.kʰɔːŋ˩˩˦.ʔak̚˨˩.kʰra˦˥.tʰuːt̚˥˩/

From กิจการ (gìt-jà-gaan, “affair; activity; business; etc”) + ของ (kɔ̌ɔng, “of”) + อัครทูต (“apostle”, literally “principal agent; principal envoy; etc”).

compound

Acts of the Apostles
Acts of the Apostles

(biblical) Acts of the Apostles: a book of the New Testament.


ช่องบาดาล

/t͡ɕʰɔŋ˥˩.baː˧.daːn˧/

From ช่อง (chɔ̂ng, “cavity; channel; hole; etc”) + บาดาล (baa-daan, “subterranean realm; underworld; etc”).

Revelation 9:1, KJV:
พระเจ้าทรงประทานลูกกุญแจสำหรับช่องบาดาลให้แก่ดาวดวงนั้น
prá-jâao song bprà-taan lûuk-gun-jɛɛ sǎm-ràp chɔ̂ɔng-baa-daan hâi gɛ̀ɛ daao duuang nán
And to him was given the key of the bottomless pit.


สมุทร

th-noun

สมุทร • (sà-mùt)

Learned borrowing from Sanskrit समुद्र (samudra, “sea”). Cognate with Old Khmer samudra, sramaddha; Modern Khmer សមុទ្រ (saʼmot). Compare Pali samudda; Modern Khmer សមុទ្ទ (saʼmot).

lbor

พระ พระ#Thai


หีนยาน

From Sanskrit हीनयान (hīnayāna, literally “base vehicle; inferior vehicle; lesser vehicle; low vehicle”), as opposed to महायान (mahāyāna, literally “great vehicle”).

der

(Buddhism, sometimes considered derogatory) Theravada.


โลกธรรม

From Sanskrit लोकधर्म (lokadharma, “worldly condition; worldly matter”).

(Buddhism) any of the eight worldly conditions, divided into the following four pairs, that humans ought to understand so as to not be affected or influenced by them:


อัลลอฮ์

th-proper noun

อัลลอฮ์ • (an-lɔɔ)

/ʔan˧.lɔʔ˦˥/


สงฆ์

th-noun

สงฆ์ • (sǒng)

From Pali saṅgha (“assemblage; multitude”), from Sanskrit सङ्घ (saṅgha, “idem”). Cognate with Lao ສົງ (song).

พระ พระ#Thai

(Buddhism and formal) (พระ~) four or more priests that constitute a ritual assembly.

พระ พระ#Thai

(Buddhism, archaic, now considered colloquial) (พระ~) priest.

(Buddhism) clergy; ecclesiastical order.


คัมภีร์

คัมภีร์ • (kam-pii) (classifier คัมภีร์ or เล่ม)

kam-pii (romanization)
คัมภีร์ (classifier)
เล่ม (classifier)

Borrowed from Old Khmer កាម្ពិ (kāmbi), កាំម្ពីយ (kāṃmbīya), កំពីយ (kaṃbīya), កុំម្ពិ (kuṃmbi), កុំម្ពីយ (kuṃmbīya, “sacred text; scripture; treatise”); ultimate origin undetermined.
Cognate with Modern Khmer គម្ពីរ (kɔɔkumpii).
Compare Old Khmer កាម្វិយ (kāmviya), កាំវីយ (kāṃvīya); Angkorian Old Khmer កំវី (kaṃvī), កំវិ (kaṃvi).

พระ พระ#Thai

(religion) (พระ~) sacred text; scripture; treatise.


นาค

นาค • (nâak)

From Pali nāga (“noble person”). Cognate with Modern Khmer នាគ (niək).

(Buddhism) postulant: person seeking admission into a monastic order.


รอมะฎอน

รอมะฎอน • (rɔɔ-má-dɔɔn)

Learned borrowing from Arabic رَمَضَان (ramaḍān).

lbor

เราะมะฎอน เราะมะฎอน#Thai

(Islam) Alternative form of เราะมะฎอน (rɔ́-má-dɔɔn)


ฎีกา

From Pali ṭīkā (“sub-commentary”); perhaps via Old Khmer ṭīkā (“clarification; commentary; decree; explanation; instruction; order; etc”). Cognate with Modern Khmer ដីកា (dəykaa).

der

(chiefly Buddhism) clarification; commentary; explanation.

(chiefly Buddhism) invitation (made to a priest).

(chiefly Buddhism) letter of charitable solicitation.


บวช

bùuat (romanization)
การบวช (abstract-noun)
บวด (alternative archaic dated obsolete)

From Old Khmer បោស៑ (pos), ប្វាស៑ (pvās), or Angkorian Old Khmer ប្វស៑ (pvas), ប្វាស៑ (pvās, “to be initiated into holy orders; to enter holy orders; to be in holy orders”); extended as បំនោស៑ (paṃnos), បំន្វាស៑ (paṃnvās), ប្នោស៑ (pnos), from which Thai ผนวช (pà-nùuat) is derived. The final is also changed to ช to correspond Pali pabbajjā. Cognate with Modern Khmer បួស (buəh), Lao ບວດ (būat).


ละหมาด

th-noun

ละหมาด • (lá-màat)

lá-màat (romanization)
นมาซ (alternative)

Semi-learned borrowing from Classical Persian نماز (namāz). The beginning ล- (l-) might have been contaminated by Arabic صَلَاة (ṣalāh). Related to Thai นมัสการ (ná-mát-sà-gaan), from Sanskrit नमस्कार (namaskāra, literally “act of bowing”), from नमस् (namas, “bow”) + कार (kāra, “act; action”).


ละหมาด

th-verb

ละหมาด • (lá-màat) (abstract noun การละหมาด)

lá-màat (romanization)
การละหมาด (abstract-noun)
นมาซ (alternative)


ศีลอด

th-noun

ศีลอด • (sǐin-òt)

/siːn˩˩˦.ʔot̚˨˩/

From ศีล (sǐin, “precept; rite”) + อด (òt, “to abstain; to fast; to refrain”); literally "precept of abstaining", "precept of fasting", "rite of abstaining", "rite of fasting", etc.


อัลกุรอาน

th-proper noun

อัลกุรอาน • (an-gù-rá-aan)

Learned borrowing from Arabic الْقُرْآن (al-qurʔān).


โกหร่าน

th-proper noun

โกหร่าน • (goo-ràan)

Semi-learned borrowing from Classical Persian قرآن (qur'ān), ultimately from Arabic قُرْآن (qurʔān). Doublet of โก้หร่าน.


โลกันตร์

th-proper noun

โลกันตร์ • (loo-gan)

From Pali lokantara (literally “interworld; another world”), from loka (“world”) + antara (“difference; gap; in between; space; etc”), equivalent to Thai โลก (lôok) + อันตร. Compare Sanskrit लोकान्तर (lokāntara). Cognate with Khmer លោកន្តរ (lookntɑɑ).

com

โลก (lôok) + อันตร

(Buddhism) the name of a realm in the hell where sinful beings are detained forever and given the most serious punishments for their sins.


อเวจี

à-wee-jii (romanization)
อวิจี (alternative)
อวีจิ (alternative)

/ʔa˨˩.weː˧.t͡ɕiː˧/

From Sanskrit अवीचि (avīci, literally “waveless: having no waves, without waves”). Cognate with Old Khmer *ʼavīci, ʼavici, ʼavaci, °ʼaviciya°; Pre-Angkorian Old Khmer ʼavīci°, ʼavicī°; Angkorian Old Khmer ʼavīci, ʼavicīya; Modern Khmer អវីចី (ʼaʼviicəy), Lü ᦀᦞᦲᦈᦲ (˙ʼviiṫsii).

cog

Lü ᦀᦞᦲᦈᦲ (˙ʼviiṫsii)

นรก นรก#Thai

มหา มหา#Thai

(Buddhism) (นรก~, ~นรก, ~มหานรก) one of the eight regions of the hell, being the lowest region to which the most sinful beings are sent for punishment.


ตำนาน

dtam-naan (romanization)
ดำนาน (alternative archaic dated obsolete)

(Buddhism) chapter (of the Paritta scripture).


เมษปิศาจ

th-noun

เมษปิศาจ • (mêet-sà-bpì-sàat) (classifier ตน or ตัว)

mêet-sà-bpì-sàat (romanization)
ตน (classifier)
ตัว (classifier)

From เมษ (mêet, “ram; sheep”) + ปิศาจ (bpì-sàat, “demon; ghost; evil spirit”).

com

Isaiah 13:21, KJV:
แต่สัตว์ป่าจะนอนลงที่นั่น และบ้านเรือนในนั้นจะเต็มไปด้วยนกทึดทือ นกเค้าแมวจะอาศัยที่นั่น เมษปิศาจจะเต้นรำอยู่ที่นั่น
dtɛ̀ɛ sàt bpàa jà nɔɔn long tîi-nân · lɛ́ bâan-rʉʉan nai nán jà dtem bpai dûai nók tʉ́t-tʉʉ · nók káo-mɛɛo jà aa-sǎi tîi-nân · mêet-sà-bpì-sàat jà dtên-ram yùu tîi-nân
But wild beasts of the desert shall lie there; and their houses shall be full of doleful creatures; and owls shall dwell there, and satyrs shall dance there.


สาวก

th-noun

สาวก • (sǎa-wók)

From Pali sāvaka (literally “hearer; listener”); ultimately from Sanskrit श्रावक (śrāvaka), whence Thai ศราวก. Cognate with Khmer សាវក (savkâ), Lao ສາວົກ (sā wok).

bor

(chiefly religion) adherent; disciple; follower; pupil.


ทรมาน

th-verb

ทรมาน • (tɔɔ-rá-maan) (abstract noun การทรมาน or ความทรมาน)

tɔɔ-rá-maan (romanization)
การทรมาน (abstract-noun)
ความทรมาน (abstract-noun)

ทร (tɔɔn, “bad, ill; difficult, hard; etc”) + มาน (maan, “heart; mind”).

prefix

(archaic, chiefly religion) to conquer, subdue, or suppress (someone) by reducing or eradicating his or her ego or obstinacy.


ปลัด

bpà-làt (romanization)
คน (classifier)
บลัด (alternative archaic dated obsolete)
บะหลัด (alternative archaic dated obsolete)

From Old Khmer palãta (“assistant chief; deputy chief”) or Angkorian Old Khmer phlās, plass (idem). Cognate with Modern Khmer បាឡាត់ (baalat), បាល័ត (baalat), បាល័ដ្ឋ (baalat).

bor

ฐานานุกรม ฐานานุกรม#Thai

(ecclesiastical) the highest ฐานานุกรม; priest holding this ฐานานุกรม.


ปัจจัย

From Pali paccaya (“cause; suffix; etc”); possibly via Old Khmer pracai, pracaiya (“(1) source of livelihood; (2) monetary support; (3) requisites for monastic life, that is, clothing, food, shelter, medicine; etc”). Cognate with Modern Khmer បច្ច័យ (paccay). Compare Sanskrit प्रत्यय (pratyaya), from which Thai ปัตยัย is derived.

(Buddhism) any of the four things required for the living of a priest: (1) clothing, (2) food, (3) shelter, and (4) medicine.


ปัณฑุกัมพล

From ปัณฑุ (“yellowish white; red”) + กัมพล (“flannel; wool; woolen”); ultimately from Pali paṇḍukambala, from paṇḍu (“yellowish white”) + kambala (“flannel; wool; woolen”). Compare Khmer បណ្ឌុកម្ពល (bɑɑndukmpɔɔl); Sanskrit पाण्डुकम्बल (pāṇḍukambala).

com

แลใต้ต้นนั้นมีแท่นศิลาแก้วอันหนึ่งชื่อว่า ปัณฑุกัมพล โดยรีได้ ๔๘๐,๐๐๐ วา โดยกว้างได้ ๔๐,๐๐๐ วา โดยหนาได้ ๑๒๐,๐๐๐ วา แดงเข้มแดงฉันดั่งดอกสะเอ้ง แลอ่อนดั่งฟูกผ้า อ่อนดั่งหงอนราชหงส์ทอง ผิเมื่อพระอินทร์นั่งเหนือแผ่นศิลานั้น แผ่นศิลานั้นอ่อนจุลงไปเพียงสะดือ ผิเมื่อพระอินทร์ธลุกลงจากศิลา ศิลานั้นเต็มขึ้นมาดั่งก่อนเล่า

1345, พระมหาธรรมราชาที่ ๑, ไตรภูมิกถา:

And underneath that tree is a seat of crystal stone, known by the name of Red Wool. It is 480,000 fathoms long, 40,000 fathoms wide, and 120,000 fathoms thick. It is deep, vivid red as a scarlet mallow flower, soft as a fabric mattress, and pliable as the crest of a golden royal swan. Once Indra sits upon that stone sheet, the stone sheet will become soft and sunken like a navel. Once he, Indra, rises from the stone, that stone will become full as before.

lɛɛ dtâai dtôn nán mii tɛ̂n sì-laa gɛ̂ɛo an nʉ̀ng chʉ̂ʉ wâa bpan-dù-gam-pon dooi rii dâai sìi sɛ̌ɛn bpɛ̀ɛt mʉ̀ʉn waa dooi gwâang dâai sìi mʉ̀ʉn waa dooi nǎa dâai sɛ̌ɛn sɔ̌ɔng mʉ̀ʉn waa dɛɛng kêem dɛɛng chǎn dàng dɔ̀ɔk sà-êng lɛɛ ɔ̀ɔn dàng fûuk pâa ɔ̀ɔn dàng ngɔ̌ɔn râat-chá-hǒng tɔɔng pì mʉ̂ʉa prá-in nâng nʉ̌ʉa pɛ̀n sì-laa nán pɛ̀n sì-laa nán ɔ̀ɔn jù long bpai piiang sà-dʉʉ pì mʉ̂ʉa prá-in tá lúk long jàak sì-laa sì-laa nán dtem kʉ̂n maa dàng-gɔ̀ɔn lâo

(Buddhism and Hinduism mythology) the throne of the Buddhist/Hindu god Indra, located under a coral tree in the heaven of Tāvatiṃsa, made of stone, but as soft as wool, being red in colour.


ฉายา

chǎa-yaa (romanization)
ฉาย (alternative)

From Pali chāyā (“shadow”) or Sanskrit छाया (chāyā, idem); possibly via Old Khmer chāyā (“shadow, shade, shelter; reflection; image, form; pattern, model; mirror; looking glass; etc”). Cognate with Modern Khmer ឆាយា (chaayiə).

bor

/t͡ɕʰaː˩˩˦.jaː˧/


โรม

(biblical) Romans: the sixth book of the New Testament.


บุญ

bun (romanization)
บุญญ (alternative)
บุญญ์ (alternative)

From Pali puñña (“good; merit”); perhaps via Old Khmer punya, pūnya, punye, puṇa, puna, pūna, °pana (“good or pious work; act of merit; merit; ceremony, rite, service; festival”). Cognate with Lao ບຸນ (bun), Lü ᦢᦳᧃ (ḃun), Khmer បុញ្ញ (boññɔɔ), Burmese ပုည (pu.nya.).

cog

Lü ᦢᦳᧃ (ḃun)

Khmer បុញ្ញ (boññɔɔ)

แข่งเรือแข่งแพแข่งได้ แข่งบุญแข่งวาสนาแข่งไม่ได้

(religion) favourable outcome of a good deed done in one's previous life.


โยม

Derived from Old Khmer *ñuṃ (“emancipated slave assigned to monastery service; servant, slave; inferior, subordinate; minor, young”), a clipping of khñuṃ (“person assigned to or offering himself for the service of divinities or sanctuaries; bondsman, servant, slave”). Cognate with Modern Khmer ញោម (ñoom).

der+

(ecclesiastical) layperson who devotes himself or herself to the service of a Buddhist priest or monastery; patron or supporter of a Buddhist priest or monastery.

(ecclesiastical) a term used by a Buddhist priest to address his own parents or persons aged around the parents.

(ecclesiastical) a term used by a Buddhist priest as a title for the above-described persons.

(ecclesiastical) a term used by the above-described persons to refer to themselves when addressing a Buddhist priest.


ภิกษุ

th-noun

ภิกษุ • (pík-sù) (classifier ตน or รูป or องค์)

pík-sù (romanization)
ตน (classifier)
รูป (classifier)
องค์ (classifier)
ภิกขุ (alternative)

Borrowed from Sanskrit भिक्षु (bhikṣu, “beggar”), referring to a priest that begs for alms; perhaps via Angkorian Old Khmer bhikṣu (“Buddhist monk”).

der

พระ พระ#Thai

สามเณร สามเณร#Thai

(Buddhism) (พระ~) bhikṣu: ordained male who observes 227 precepts, as opposed to สามเณร (sǎam-má-neen) who merely observes 10 precepts.


ภิกขุ

th-noun

ภิกขุ • (pík-kù)

/pʰik̚˦˥.kʰuʔ˨˩/

From Pali bhikkhu (“beggar”), referring to a priest that begs for alms; perhaps via Old Khmer bhikkhu (“Buddhist monk”). Cognate with Modern Khmer ភិក្ខុ (phɨkkhoʼ), Burmese ဘိက္ခု (bhikhku.).
Compare Old Khmer bhikkha, bhika, bhï̄kkha, bhbika, bisa, bhikkhasu.

พระ พระ#Thai

ภิกษุ ภิกษุ#Thai

(Buddhism) (พระ~) Alternative form of ภิกษุ (pík-sù)


ลักเพศ

ลักเพศ • (lák-gà-pêet)

From ลัก (lák, “to steal; to do in private or in secret”) + เพศ (pêet, “gender, sex; position, status; appearance, look”); perhaps calque of Pali theyyasaṃvāsa.

com

(religion) priest who has been removed from priesthood but still dresses or acts as a priest.

(religion) one who ordains him or herself as a priest; one who assumes priesthood him or herself.


ฮัจญ์

th-noun

ฮัจญ์ • (hát)


ญิฮาด

ญิฮาด • (yí-hâat)

yí-hâat (romanization)
จีฮัด (alternative nonstandard)
จิฮาด (alternative nonstandard)

Borrowed from Arabic جِهَاد (jihād). Cognate with Lao ຈີຮາດ (chī hāt).


สังฆราช

สังฆราช • (sǎng-ká-râat) (classifier รูป or องค์)

sǎng-ká-râat (romanization)
รูป (classifier)
องค์ (classifier)
สังฆราชา (alternative)

/saŋ˩˩˦.kʰa˦˥.raːt̚˥˩/

From สังฆ (sǎng-ká-, “clergy”) + ราช (râat, “king; male chief, head, or leader”); ultimately from Pali saṅgharāja (“pontiff”), from saṅgha (“clergy”) + rāja (“monarch”), possibly via Old Khmer saṅgharāja (“head of a (Buddhist) congregation”). Compare Modern Khmer សង្ឃរាជ (sɑɑngkhɔɔriəc).

der

พระ พระ#Thai

สมเด็จ สมเด็จ#Thai

(พระ~, สมเด็จพระ~) supreme patriarch: leader of a national Buddhist clergy.

พระ พระ#Thai

(Buddhism)
(พระ~) leader of any Buddhist clergy.


โยบ

th-proper noun

โยบ • (yóop)

(biblical) Job: a book of the Old Testament.


ราชาคณะ

/raː˧.t͡ɕʰaː˧.kʰa˦˥.naʔ˦˥/

From ราชา (raa-chaa, “king; chief, lord, master”) + คณะ (ká-ná, “body; entity; group”); literally "entity chief".

com

พระ พระ#Thai

พระครูสัญญาบัตร พระครูสัญญาบัตร#Thai

สังฆราช สังฆราช#Thai

สมเด็จพระราชาคณะ สมเด็จพระราชาคณะ#Thai

เจ้าคณะรอง เจ้าคณะรอง#Thai

ธรรม ธรรม#Thai

เทพ เทพ#Thai

ราช ราช#Thai

สามัญ สามัญ#Thai

the Thai ecclesiastical rank above พระครูสัญญาบัตร and below สังฆราช (sǎng-ká-râat, “supreme patriarch”), divided into six sub-ranks (from highest to lowest): สมเด็จพระราชาคณะ (sǒm-dèt-prá-raa-chaa-ká-ná), เจ้าคณะรอง, ธรรม (tam), เทพ (têep), ราช (râat), and สามัญ (sǎa-man).

พระ พระ#Thai

(Buddhism) (พระ~)
person holding such rank.


สมเด็จพระราชาคณะ

th-noun

สมเด็จพระราชาคณะ

สมเด็จพระราชาคณะ • (sǒm-dèt-prá-raa-chaa-ká-ná)

/som˩˩˦.det̚˨˩.pʰra˦˥.raː˧.t͡ɕʰaː˧.kʰa˦˥.naʔ˦˥/

From สมเด็จ (sǒm-dèt, “honorific for gods, priests, royals, etc”, literally “condition of being supreme in status or power”) + พระ (prá, “honorific for gods, priests, royals, etc”, literally “distinguished; divine; excellent; holy; sacred; superior; etc”) + ราชาคณะ (raa-chaa-ká-ná, “ecclesiastical rank”, literally “entity chief”).

com

สังฆราช สังฆราช#Thai

ราชาคณะ ราชาคณะ#Thai

the second highest Thai ecclesiastical rank after สังฆราช (sǎng-ká-râat, “supreme patriarch”), being the highest sub-rank of ราชาคณะ (raa-chaa-ká-ná).


ปาง

(Hinduism, Buddhism) mudra: attitude, gesture, or position (of gods, buddhas, statues, etc).


ขุม

From Proto-Tai *C̬.kumᴬ (“pit”), from Middle Chinese 坎 (MC khomX, “pit, hole”). Cognate with Isan ขุม, Lao ຂຸມ (khum), Shan ၶုမ် (khǔm), Tai Dam ꪄꪴꪣ, Tai Nüa ᥑᥧᥛᥴ (xúm), Ahom 𑜁𑜤𑜪 (khuṃ), Zhuang gumz, Zuojiang Zhuang kumq.


นิพพาน

níp-paan (romanization)
นฤพาน (alternative archaic dated obsolete)
นิรพาณ (alternative archaic dated obsolete)
นิรวาณ (alternative archaic dated obsolete)
นิฤๅพาน (alternative archaic dated obsolete)
นิฤๅพาร (alternative archaic dated obsolete)

From Pali nibbāna (“extinction”); perhaps via Old Khmer nibbāna (“nirvāṇa: final beatitude achieved through emancipation from the cycle of rebirth by extinction of the passions”).
Compare Old Khmer nirbvāṇa, nirbvāna, nirbāna, nirabāna, nirrabāna, nibvāṇa, nibvāna; Pre-Angkorian Old Khmer nirvvāṇa; Angkorian Old Khmer nirvvāṇa, nirvāṇa.
And compare Sanskrit निर्वाण (nirvāṇa).
Cognate with Modern Khmer និវ៌ាណ (nĭវ៌ាណ), Khmer និព្វាន (nɨppiən), Khmer និរពាន (nipiən).

cog

Khmer និវ៌ាណ (nĭវ៌ាណ)


นิพพาน

th-verb

นิพพาน • (níp-paan) (abstract noun การนิพพาน)

níp-paan (romanization)
การนิพพาน (abstract-noun)
นฤพาน (alternative archaic dated obsolete)
นิรพาณ (alternative archaic dated obsolete)
นิรวาณ (alternative archaic dated obsolete)
นิฤๅพาน (alternative archaic dated obsolete)
นิฤๅพาร (alternative archaic dated obsolete)

cog

Khmer និវ៌ាណ (nĭវ៌ាណ)


มายา

From Pali māyā (“jugglery; magic, sorcery, witchcraft; illusion; vision; etc”) or Sanskrit माया (māyā, idem); possibly via Old Khmer māya (“deception, fraud; unreality; pretence; illusion; etc”). Cognate with Modern Khmer មាយា (miəyiə). Extended as Thai มารยา (maan-yaa, “pretence, acting; craft, cunning; etc”).

cog

มหา มหา#Thai

สิริ สิริ#Thai

(Buddhism) (มหา~, สิริมหา~) Māyā, a queen of the Śākya Kingdom, the biological mother of the Buddha.


วันพระ

From วัน (wan, “day”) + พระ (prá, “god; deity; etc.”).

com

(Buddhism) Buddhist day of worship. There are four such days in a lunar month, corresponding to the different phases of the moon.


กายกรรม

From Sanskrit कायकर्म (kāyakarma, literally “act of body”), from काय (kāya, “body”) + कर्म (karma, “act; action; activity”); equivalent to Thai กาย (gaai) + กรรม (gam).

bor

มโนกรรม มโนกรรม#Thai

วจีกรรม วจีกรรม#Thai

(Buddhism, Hinduism) act done physically, physical conduct, physical action, as opposed to มโนกรรม (má-noo-gam, “act done in mind; act done mentally; mental action”) and วจีกรรม (wá-jii-gam, “act done through speech; act done orally; oral action”).

(religion, now rare) physical exercise by means of bending the body, as in yoga.


รัตนตรัย

th-proper noun

รัตนตรัย • (rát-dtà-ná-dtrai) (classifier องค์)

rát-dtà-ná-dtrai (romanization)
องค์ (classifier)

From Old Khmer ratnatrai, ratanatraiya (literally “triple gem”), from ratna, ratana (“gem”) + trai, traiya (“triple”); equivalent to รัตน (rát-dtà-ná-) + ตรัย (dtrai). Cognate with Modern Khmer រត្នត្រ័យ (rɔɔtnɑɑtray), រត្នត្រៃ (rɔɔtnɑɑtray); Lao ລັດຕະນະໄຕ (lat ta na tai).

พระ พระ#Thai

ศรี ศรี#Thai

(Buddhism) (พระ~, พระศรี~) Triple Gem: the three main elements of Buddhism, that is, Gautama Buddha, his teachings, and his clergy.


สมภาร

From Pali sambhāra (literally “to bring together”) or Sanskrit सम्भार (sambhāra, literally “to bring together; to collect”); perhaps via Old Khmer saṃbhāra, °saṃmbhāra (“conditions prerequisite to enlightenment, especially the accumulation of merit; collection, accumulation; provision, materials, necessaries, requisites, equipment; property, wealth; etc”). Cognate with Modern Khmer សម្ភារ (sɑɑsɑmphiə). Doublet of สัมภาระ (sǎm-paa-rá).

bor

(Buddhism) accumulated merits or virtues, prerequisite for becoming a buddha.


หลวงพ่อ

th-noun

หลวงพ่อ • (lǔuang-pɔ̂ɔ)

/lua̯ŋ˩˩˦.pʰɔː˥˩/

From หลวง (lǔuang, “great; grand”) + พ่อ (pɔ̂ɔ, “father”).

com

(Buddhism) a title used to address senior monks


ขมา

kà-maa (romanization)
การขมา (abstract-noun)

Borrowed from Pali khamā (“forbearance; forgiveness”), from Sanskrit क्षमा (kṣamā). Cognate with Khmer ខមា (khɑɑkhɑmiə). Doublet of กษมา and ษมา.

bor+

(Buddhism) to express an apology to a dead person by reciting a certain formula.


อสุรกาย

th-noun

อสุรกาย • (à-sù-rá-gaai)

Borrowed from Pali asurakāya (literally “body of asuras; assemblage of asuras”), from asura (“asura”) + kāya (“body”); equivalent to Thai อสุร + กาย (gaai). Cognate with Khmer អសុរកាយ (ʼɑɑsokaay).

com

อสุร + กาย (gaai)

(Buddhism) a class of malevolent creatures born in the realm of Apāya.


สารท

th-noun

สารท • (sàat)

sàat (romanization)
สรทะ (alternative)
ศารท (alternative)
สรท (alternative)

From Pali sārada (“autumn”). Compare Old Khmer sarāda (“autumn”).

(Buddhism) the festival at the end of the tenth lunar month, in which corps derived from the harvest are cooked and presented to priests.


พุทธะ

พุทธะ • (pút-tá)

/pʰut̚˦˥.tʰaʔ˦˥/


ดุสิต

ดุสิต • (dù-sìt)

dù-sìt (romanization)
ดุษิต (alternative)
ตุสิต (alternative)
ดุสิดา (alternative)

From Pali tusita (literally “contented; gratified; joyed; pleased; satisfied”); perhaps via Old Khmer tusita, tussidda. Cognate with Modern Khmer តុសិត (tosət). Compare Sanskrit तुषित (tuṣita), from which Thai ดุษิต was derived.

bor

Dusit Palace
th:พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท

สันดุสิต สันดุสิต#Thai

(Buddhist cosmology) Tusita, the fourth of the six spheres of heaven, ruled by สันดุสิต.

(Buddhist cosmology) a class of divine beings that live in this sphere.


บริจาค

th-noun

บริจาค • (bɔɔ-rí-jàak)

bɔɔ-rí-jàak (romanization)
ปริจาค (alternative)
ประจาค (alternative)
ปริจาคะ (alternative)

/bɔː˧.ri˦˥.t͡ɕaːk̚˨˩/

From Pali pariccāga (“donation, give; presentation; etc”); ultimately from Sanskrit परित्याग (parityāga), from which Thai ปริตยาค (bpà-rít-dtà-yâak) is derived. Cognate with Khmer បរិច្ចាគ (bɑɑrəccaak), Lao ບໍລິຈາກ (bǭ li chāk).

bor

ทศพิธราชธรรม ทศพิธราชธรรม#Thai

(Buddhism) pariccāga: donation, giving away, or sacrifice, being one of the ten virtues that constitute ทศพิธราชธรรม.


เจิม

jəəm (romanization)
การเจิม (abstract-noun)

Perhaps from Old Khmer *ចេំ (*ceṃ, “to increase; to enhance; to go over; to go beyond”).

(religion) to mark white spots on someone or something using a consecrated perfuming powder liquid on an auspicious occasion, as during an inaugural or wedding ceremony.


บาดาล

From Pali pātāla (“hell; underworld”); ultimately from Sanskrit पाताल (pātāla, “idem”). Cognate with Modern Khmer បាតាល (baataal).


มัจจุราช

th-noun

มัจจุราช • (mát-jù-râat)

Borrowed from Pali maccurāja, from maccu (“death”) + rāja (“king”), literally "king of death", equivalent to มัจจุ + ราช (râat).

com

มัจจุ + ราช (râat)

(Buddhism, Hinduism) Yama, the god of death who serves as the overlord of the hells and the judge of the dead.


บารมี

From Pali pāramī (“completeness; perfection; supremacy”). Cognate with Old Khmer °pārami, °pārammī, °pārammi, etc; Modern Khmer បារមី (baarĕəʼməy).

bor

ขันติ ขันติ#Thai

ทาน ทาน#Thai

เนกขัมมะ เนกขัมมะ#Thai

ปัญญา ปัญญา#Thai

เมตตา เมตตา#Thai

วิริยะ วิริยะ#Thai

ศีล ศีล#Thai

สัจจะ สัจจะ#Thai

อธิฏฐาน อธิฏฐาน#Thai

อุเบกขา อุเบกขา#Thai

(Buddhism) the name of the tenfold virtue which one should possess in order to attain perfection, consisting of ขันติ (kǎn-dtì), ทาน (taan), เนกขัมมะ (nêek-kǎm-má), ปัญญา (bpan-yaa), เมตตา (mêet-dtaa), วิริยะ (wí-rí-yá), ศีล (sǐin), สัจจะ (sàt-jà), อธิฏฐาน (à-tít-tǎan), อุเบกขา (ù-bèek-kǎa).


เวรัมภา

th-proper noun

เวรัมภา • (wee-ram-paa) (classifier ลูก)

wee-ram-paa (romanization)
ลูก (classifier)
เวรัมภะ (alternative)
เวรัมพะ (alternative)

From Pali Verambhā (“name of a wind”), after a sea of the same name.

สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส, ลิลิตตะเลงพ่าย, Stanza 141:
เกิดเป็นหมอกมืดห้อง เวหา หนเฮย ลมชื่อเวรัมภา พัดคลุ้ม หวนหอบหักฉัตรา คชขาด ลงแฮ แลธุลีกลัดกลุ้ม เกลื่อนเพี้ยงจักรผัน
gə̀ət bpen mɔ̀ɔk mʉ̂ʉt hɔ̂ng · wee-hǎa · hǒn həəi · lom chʉ̂ʉ wee-ram-paa · pát klúm · hǔuan hɔ̀ɔp hàk chàt-dtraa · kót kàat · long hɛɛ · lɛɛ tú-lii glàt-glûm · glʉ̀ʉan píiang jàk pǎn
There, lo, occurred a fog that fogged the vault of heaven. The wind, Verambhā by name, blew up and carried away the elephant's umbrella, breaking it down. Then dust dimmed all over the place, circulating like a revolving disc.

(Buddhism) the name of a windstorm, said to be a tornado, believed to happen by virtue of retribution or karma.


เวรัมภะ

wee-ram-pá (romanization)
ลูก (classifier)

From Pali Verambha (“name of a wind”), after a sea of the same name.

Pāli Canon, Aṭṭhakathā, Migālopa-jātaka:
ไม่ใช่บัดนี้เท่านั้น แม้เมื่อก่อนเธอก็เป็นคนว่ายากเหมือนกัน ก็เพราะอาศัยความเป็นผู้ว่ายาก เธอไม่เชื่อฟังคำของบัณฑิตทั้งหลาย จึงถึงความย่อยยับในช่องทางของลมเวรัมภะ
mâi châi bàt-níi tâo-nán · mɛ́ɛ mʉ̂ʉa-gɔ̀ɔn təə gɔ̂ bpen kon wâa-yâak mʉ̌ʉan-gan · gɔ̂ prɔ́ aa-sǎi kwaam bpen pûu wâa-yâak · təə mâi chʉ̂ʉa-fang kam kɔ̌ɔng ban-dìt táng-lǎai · jʉng tʉ̌ng kwaam-yɔ̂ɔi-yáp nai chɔ̂ng-taang kɔ̌ɔng lom wee-ram-pá
You are not unruly for the first time; formerly too through unruliness you did not the bidding of the wise and met your death by the Verambha winds.

เวรัมภา เวรัมภา#Thai

(Buddhism) Alternative form of เวรัมภา (wee-ram-paa)


เวรัมภวาต

เวรัมภวาต • (wee-ram-pá-wâat) (classifier ลูก)

wee-ram-pá-wâat (romanization)
ลูก (classifier)
เวรัมพวาต (alternative)

เวรัมภ (wee-ram-pá-, “Verambha: name of a wind, after a sea of the same name”) + วาต (wâat, “wind”).

com

แร้งมิคาโลปะไม่ปฏิบัติตามคำสั่งของแร้งแก่ชื่ออปรัณณะผู้เป็นพ่อ บินเลยลมกาลวาตไปตกอยู่ในอำนาจของลมเวรัมภวาต
rɛ́ɛng mí-kaa-loo-bpà mâi bpà-dtì-bàt dtaam kam-sàng kɔ̌ɔng rɛ́ɛng gɛ̀ɛ chʉ̂ʉ à-bpà-ran-ná pûu bpen pɔ̂ɔ · bin ləəi lom gaa-lá-wâat bpai dtòk yùu nai am-nâat kɔ̌ɔng lom wee-ram-pá-wâat
His aged father's wise commands disdained; beyond the Black, Verambha Winds he gained.
ฝ่ายมิคาโลปะไม่ทำตามโอวาท ไม่เชื่อฟังคำพ่อ บินทะยานขึ้น เห็นเขตแดนตามที่พ่อบอกไว้แล้ว แต่ก็บินเลยเขตแดนนั้นไปให้ลมกาลวาตสิ้นไปทะลุลมแม้เหล่านั้น แล่นเข้าสู่ปากทางลมเวรัมภวาต
fàai mí-kaa-loo-bpà mâi tam-dtaam oo-wâat · mâi chʉ̂ʉa-fang kam pɔ̂ɔ · bin tá-yaan kʉ̂n · hěn kèet dɛɛn dtaam tîi pɔ̂ɔ bɔ̀ɔk wái lɛ́ɛo · dtɛ̀ɛ gɔ̂ bin ləəi kèet dɛɛn nán bpai hâi lom gaa-lá-wâat sîn bpai tá-lú lom mɛ́ɛ lào-nán · lɛ̂n kâo sùu bpàak taang lom wee-ram-pá-wâat

Migālopa through disobedience did not do his father's bidding, but rising and rising he passed the limit his father told him, clove even the Black Winds when he met them, and flew upwards till he met the Verambha winds in the face.

เวรัมภา เวรัมภา#Thai

(Buddhism, elegant) Synonym of เวรัมภา (wee-ram-paa)


เวรัมพวาต

th-proper noun

เวรัมพวาต • (wee-ram-pá-wâat) (classifier ลูก)

wee-ram-pá-wâat (romanization)
ลูก (classifier)

เวรัมพ (“Veramba: name of a wind, after a sea of the same name”) + วาต (wâat, “wind”).

com

เธอบวชในศาสนาที่จะนำออกจากทุกข์เห็นปานนี้ เหตุไรจึงไม่เชื่อคำของผู้ที่หวังดี แม้ในกาลก่อนเธอก็ไม่เชื่อคำ ต้องแหลกละเอียดในช่องลมเวรัมพวาตมาแล้ว
təə bùuat nai sàat-sà-nǎa tîi jà nam ɔ̀ɔk jàak túk hěn bpaan níi · hèet-rai jʉng mâi chʉ̂ʉa kam kɔ̌ɔng pûu tîi wǎng-dii · mɛ́ɛ nai gaan gɔ̀ɔn təə gɔ̂ mâi chʉ̂ʉa kam · dtɔ̂ng lɛ̀ɛk-lá-ìiat nai chɔ̂ng lom wee-ram-pá-wâat maa lɛ́ɛo
Why, Brother, after being ordained in so excellent a doctrine that leads to Salvation, do you not listen to the voice of your well-wishers? Formerly too you disobeyed the voice of the wise, and were blown into atoms by the Veramba wind.
พญาแร้งนั้น แม้รับคำว่าดีแล้ว ก็จริง แต่วันหนึ่งเมื่อฝนตกใหม่ ๆ ได้บินไปกับนกแร้งทั้งหลาย ทิ้งนกแร้งหลายเสีย ตนเองบินสูงเกินภูมิของนก ถึงช่องลมเวรัมพวาต ได้ถึงความเป็นผู้แหลกละเอียด
pá-yaa rɛ́ɛng nán · mɛ́ɛ ráp-kam wâa dii lɛ́ɛo · gɔ̂ jing · dtɛ̀ɛ wan nʉ̀ng mʉ̂ʉa fǒn dtòk mài mài · dâai bin bpai gàp nók rɛ́ɛng táng-lǎai · tíng nók rɛ́ɛng lǎai sǐia · dton-eeng bin sǔung gəən puum kɔ̌ɔng nók · tʉ̌ng chɔ̂ng lom wee-ram-pá-wâat · dâai tʉ̌ng kwaam bpen pûu lɛ̀ɛk-lá-ìiat

He said, "Very good," but one day when it rained, he flew up with the other vultures, and leaving the rest behind, and going beyond the prescribed limit, he came within the range of the Veramba wind, and was blown into atoms.

เวรัมภวาต เวรัมภวาต#Thai

(Buddhism, elegant) Alternative form of เวรัมภวาต (wee-ram-pá-wâat)


ทับทรวง

From ทับ (táp, “to top; to lie (upon); to overlay; etc”) + ทรวง (suuang, “chest; breast”).

Revelation 9:9, KJV:
มันมีทับทรวงเหมือนกับทับทรวงเหล็ก เสียงปีกมันเหมือนเสียงรถม้าเป็นอันมากกรูเข้ารบข้าศึก
man mii táp-suuang mʉ̌ʉan gàp táp-suuang lèk · sǐiang bpìik man mʉ̌ʉan sǐiang rót-máa bpen-an-mâak gruu kâo róp kâa-sʉ̀k
And they had breastplates, as it were breastplates of iron; and the sound of their wings was as the sound of chariots of many horses running to battle.

ชุด ชุด#Thai

ตัว ตัว#Thai

สำรับ สำรับ#Thai

(biblical) (classifier ชุด, ตัว, or สำรับ) breastplate.


ดิบ

dìp (romanization)
ความดิบ (abstract-noun)

From Proto-Southwestern Tai *ˀdipᴰˢ³, from Proto-Tai *C̥.dipᴰ (“raw; not ripe”). Cognate with Lao ດິບ (dip), Northern Thai ᨯᩥ᩠ᨷ, Lü ᦡᦲᧇ (ḋiib), Shan လိပ်း (líp), Zhuang ndip. Within Kra-Dai, compare Sui qdyubs, Proto-Be *zipᴰ¹, Proto-Hlai *Cuɾiːp (whence riːp⁷~viːp⁷~fiːp⁸ across the different lects). Compare Proto-Austronesian *(ma-)qudip (“to live; to be alive”).

cog

(Buddhism, of a man) having not yet been or having never been a priest.


มุกดาหาร

From Sanskrit मुक्ताहार (muktāhāra, literally “garland of pearls”), from मुक्ता (muktā, “pearl”) + हार (hāra, “garland”); equivalent to Thai มุกดา (múk-daa) + หาร (hǎan).

bor

นพรัตน์ นพรัตน์#Thai

(Buddhism, Hinduism) moonstone, being one of the nine gems collectively known as นพรัตน์, representing the moon, and having a grayish colour.


จองกฐิน

th-verb

จองกฐิน • (jɔɔng-gà-tǐn) (abstract noun การจองกฐิน)

jɔɔng-gà-tǐn (romanization)
การจองกฐิน (abstract-noun)

/t͡ɕɔːŋ˧.ka˨˩.tʰin˩˩˦/

From จอง (jɔɔng, “to reserve”) + กฐิน (gà-tǐn, “Kathina: Buddhist festival in which robes are presented to priests”).

com

(Buddhism) to reserve a temple in order to host the presentation of Kathina robes thereat.


กฐิน

th-noun

กฐิน • (gà-tǐn)

gà-tǐn (romanization)
กะฐิน (alternative archaic dated obsolete)

Borrowed from Pali kaṭhina (“embroidery hoop”). Cognate with Old Khmer kathœṇa (“cloth given to monks for the making of robes; annual festival during which such cloth is given to monks”); Modern Khmer កថិន (kɑɑkɑthən), កឋិន (kɑɑkɑthən); Lao ກະຖິນ (ka thin); Burmese ကထိန် (ka.htin).

cog

(Buddhism) embroidery hoop used in making monastic robes.

(Buddhism) Kathina: annual festival during which robes are presented to priests, usually falling between the 1st day of the waning moon of the 11th month and the middle of the 12th month under the lunar calendar.


อภิรัฐมนตรี

th-noun

อภิรัฐมนตรี • (à-pí-rát-tà-mon-dtrii) (classifier คน or ท่าน)

à-pí-rát-tà-mon-dtrii (romanization)
คน (classifier)
ท่าน (classifier)

From อภิ (à-pí, “greater; higher; superior; over”) + รัฐมนตรี (rát-tà-mon-dtrii, literally “counsellor of state”).

com

Daniel 6:7, KJV:
บรรดาอภิรัฐมนตรีแห่งราชอาณาจักร ทั้งข้าหลวงภาค และอุปราช มนตรี และผู้ว่าราชการเมืองทั้งหลายทั้งสิ้น ได้ตกลงกันว่า กษัตริย์สมควรจะได้ทรงตรากฎหมายและออกพระราชกฤษฎีกาว่า ในสามสิบวันนี้ ถ้าผู้หนึ่งผู้ใดทูลขอต่อพระเจ้าหรือมนุษย์นอกเหนือพระองค์ โอ ข้าแต่กษัตริย์ ก็ให้โยนผู้นั้นลงในถ้ำสิงโตเสีย
ban-daa à-pí-rát-tà-mon-dtrii hɛ̀ng râat-chá-aa-naa-jàk · táng kâa-lǔuang pâak · lɛ́ ùp-bpà-ràat · mon-dtrii · lɛ́ pûu-wâa-râat-chá-gaan mʉʉang táng-lǎai táng-sîn · dâai dtòk-long gan wâa · gà-sàt sǒm-kuuan jà dâai song dtraa gòt-mǎai lɛ́ ɔ̀ɔk prá-râat-chá-grìt-sà-dii-gaa wâa · nai sǎam-sìp wan níi · tâa pûu-nʉ̀ng-pûu-dai tuun kɔ̌ɔ dtɔ̀ɔ prá-jâao rʉ̌ʉ má-nút nɔ̂ɔk-nʉ̌ʉa prá-ong · oo · kâa-dtɛ̀ɛ gà-sàt · gɔ̂ hâi yoon pûu nán long nai tâm sǐng-dtoo sǐia
All the presidents of the kingdom, the governors, and the princes, the counsellers, and the captains, have consulted together to establish a royal statute, and to make a firm decree, that whosoever shall ask a petition of any God or man for thirty days, save of thee, O king, he shall be cast into the den of lions.

(biblical) high or highest ranking administrator.


ยม

From Pali yama (“Yama”) or Sanskrit यम (yama, “Yama”). Cognate with Old Khmer យម (yama), យំ (yaṃ); Modern Khmer យម (yum); Burmese ယာမာ (yama); Chinese 閻摩／阎摩 (Yánmó); Japanese 閻魔; Korean 염마 (yeomma).

zh-l

閻摩／阎摩 (Yánmó)

พญา พญา#Thai

พระยา พระยา#Thai

พระ พระ#Thai

(Hinduism, Buddhism) (พญา~, พระยา~, พระ~) Yama, the god of the dead, the overlord of the underworld, and the chief justice of the hell.

พญา พญา#Thai

พระยา พระยา#Thai

พระ พระ#Thai

(religion, by extension) (พญา~, พระยา~, พระ~) any similar figure.


พุทธรูป

th-noun

พุทธรูป • (pút-tá-rûup) (classifier พระองค์ or องค์)

pút-tá-rûup (romanization)
พระองค์ (classifier)
องค์ (classifier)

From Pali buddharūpa, from buddha (“Buddha”) + rūpa (“form; figure”), equivalent to Thai พุทธ (pút) + รูป (rûup). Cognate with Old Khmer buddharupa, buddarupa, buddharuppa, buddharuba, buddharrapa, buddharrappa, °buddharruppa, buddhārvapa, buddhadharrappa, butatharrūpa, butadhūrrūpa; Modern Khmer ពុទ្ធរូប (putthɔɔruup).

พระ พระ#Thai

(Buddhism) (พระ~) representation of a Buddha: image of a Buddha, statue of a Buddha, etc.


สมี

sà-mǐi (romanization)
รูป (classifier)
องค์ (classifier)

Uncertain. Possibly from Pali sāmī (“chief, lord, master; a courtesy title for a man: mister, signor, etc”) and cognate with Thai สามี (sǎa-mii).

bor

(Buddhism and archaic) an honorary for or term of address to a priest.

(Buddhism and derogatory) a title for or term of address to a priest convicted of the gravest indiscipline.


ทอดผ้าป่า

th-verb

ทอดผ้าป่า • (tɔ̂ɔt-pâa-bpàa) (abstract noun การทอดผ้าป่า)

tɔ̂ɔt-pâa-bpàa (romanization)
การทอดผ้าป่า (abstract-noun)

/tʰɔːt̚˥˩.pʰaː˥˩.paː˨˩/

From ทอด (tɔ̂ɔt, “to cast (down); to toss; to leave (down); to place (down)”) + ผ้า (pâa, “cloth; clothing”) + ป่า (bpàa, “forest; wood; jungle; etc”).

com

(Buddhism) to present a robe to a priest by placing the robe on a tree branch and letting the priest take the robe away himself.


รอด

rɔ̂ɔt (romanization)
การรอด (abstract-noun)

(chiefly religion) to be saved; to enjoy salvation.


รอด

rɔ̂ɔt (romanization)
ความรอด (abstract-noun)

(chiefly religion) saved; enjoying salvation.


วินัย

th-proper noun

วินัย • (wí-nai)

wí-nai (romanization)
วินย (alternative)

From Pali vinaya (“modesty; humility; etc”), from Sanskrit विनय (vinaya, “idem”); possibly via Old Khmer vinaya, vinai (“discipline; training; etc”). Cognate with Old Khmer binai (“fine; penalty; etc”), from which Thai พินัย (pí-nai) is derived. Also cognate with Lao ວິໄນ (wi nai), Northern Thai ᩅᩥᨶᩢ᩠ᨿ, Khün ᩅᩥᨶᩱ᩠ᨿ, Lü ᦞᦲᧉᦺᦓ (vii²nay), Shan ဝီႉၼႄး (wḭ̂i náae), Modern Khmer វិន័យ (pinɨy), Burmese ဝိနည်း (wi.nany:).

พระ พระ#Thai

(Buddhism) (พระ~) Vinaya: the section of the Buddhist canon dealing with religious rules and regulations.


วินัย

th-noun

วินัย • (wí-nai)

(religion) set or system of religious rules and regulations, as canon law.


แท่นบูชา

/tʰɛːn˥˩.buː˧.t͡ɕʰaː˧/


อมตะ

อมตะ • (à-má-dtà)

From Pali amata (“nectar; ambrosia”, literally “not dead; undead; undying”). Cognate with Khmer អមត (ʼâmôt). Compare Sanskrit अमृत (amṛta), from which Thai อมฤต (à-má-rít) is derived.

bor

พระ พระ#Thai


จริต

th-noun

จริต • (jà-rìt)

From Pali carita (“motion; moving; course; etc”); from Sanskrit चरित (carita, “idem”); possibly via Pre-Angkorian Old Khmer ចរិត (carita) or Old Khmer ចរិត្ត (caritta, “conduct; manner; etc”). Cognate with Modern Khmer ចរិត (caʼrət).

bor

ราคจริต ราคจริต#Thai

โทสจริต โทสจริต#Thai

โมหจริต โมหจริต#Thai

สัทธาจริต สัทธาจริต#Thai

พุทธิจริต พุทธิจริต#Thai

วิตกจริต วิตกจริต#Thai

(Buddhism) nature (of the mind), divided into six types: ราคจริต, โทสจริต, โมหจริต, สัทธาจริต, พุทธิจริต, วิตกจริต.


บุพเพสันนิวาส

th-noun

บุพเพสันนิวาส • (bùp-pee-sǎn-ní-wâat)

From Pali pubbesannivāsa, from pubbe (literally “past; ago; foregoing, previous”) + sannivāsa (literally “sharing the same residence; living together”), literally “previously living together” or “previous cohabitation”; equivalent to Thai บุพเพ + สันนิวาส. Cognate with Modern Khmer បុព្វេសន្និវាស (bopveihnniviəh); Lao ບຸບເພສັນນິວາດ.

com

บุพเพ + สันนิวาส

cog

បុព្វេសន្និវាស

ບຸບເພສັນນິວາດ

Lao ບຸບເພສັນນິວາດ

2017, วิเชียร ตันติพิมลพันธ์, “เนื้อเพลง บุพเพสันนิวาส (เพลงประกอบละคร บุพเพสันนิวาส)”, in S! Music, Bangkok: เทนเซ็นต์ (ประเทศไทย), retrieved 2019-01-14:

ฟ้าดินแยกเราเท่าไรไม่ขาด ภพชาติพรากเราห่างกันไม่ได้ เมื่อบุพเพสันนิวาสมั่นหมายให้เจอ

fáa din yɛ̂ɛk rao tâo rai mâi kàat · póp châat prâak rao hàang gan mâi dâai · mʉ̂ʉa bùp-pee-sǎn-ní-wâat mân-mǎai hâi jəə

No matter how Heaven and Earth bar us, we are not parted; neither rebirth nor reincarnation can take us away from each other; as we are meant to meet [each other as a result of our] pubbesannivāsa.

2012, จิตตวชิระ, แก้กรรมความรัก ตอน รักผิดที่ ผิดคน ผิดเวลา, Bangkok: ไพลินบุ๊คเน็ต, →ISBN, page 18:

บุพเพสันนิวาส แปลว่า เคยเป็นคู่กันมาแต่ปางก่อน หรือเคยอยู่ร่วมกันมาก่อน จึงต้องกลับมาพบเจอกันและได้รักกันอีกครั้ง

bùp-pee-sǎn-ní-wâat · bplɛɛ wâa · kəəi bpen kûu gan maa dtɛ̀ɛ bpaang gɔ̀ɔn · rʉ̌ʉ kəəi yùu rûuam-gan maa gɔ̀ɔn · jʉng dtɔ̂ng glàp maa póp-jəə gan lɛ́ dâai rák gan ìik kráng

Pubbesannivāsa means [we] have been a couple in a former life or have formerly been together. That is why [we] are meant to return to and meet each other and come to love each other again.

2010, ธ.ธรรมรักษ์, อยู่อย่างสว่าง (ภาคสมบูรณ์), Bangkok: ไพลินบุ๊คเน็ต, →ISBN, page 60:

ความรักระหว่างพระโพธิสัตว์กับพระนางพิมพาที่ได้เกิดมาเป็นคู่รัก...เป็นเอนกอนันตชาติจนถึงการเกิดชาติสุดท้าย...ถือได้ว่าเป็นความรักที่เกิดขึ้นด้วยบุพเพสันนิวาสโดยแท้

kwaam-rák rá-wàang prá poo-tí-sàt gàp prá-naang pim-paa tîi dâai gə̀ət maa bpen kûu rák ... bpen à-nèek à-nan-dtà châat jon tʉ̌ng gaan-gə̀ət châat sùt-táai ... tʉ̌ʉ dâai wâa bpen kwaam-rák tîi gə̀ət kʉ̂n dûai bùp-pee-sǎn-ní-wâat dooi tɛ́ɛ

The love between the Bodhisattva and Lady Bimbā who have been born as a loving couple...for numerous lives up to their latest life...can be considered a love that has truly been created by pubbesannivāsa.

2014, นภาลัย ไผ่สีทอง, ในอ้อมกอดจอมมาร, Bangkok: Bongkoch Publishing, →ISBN, page 102:

มีหนังสือหลายเล่มที่เขาเคยอ่านแล้วพูดถึงเรื่องบุพเพสันนิวาส คู่รักที่ต้องตามกันมาทุกภพชาติ ที่เมื่อมาเห็นกันในนาทีแรก ในพริบตาแรก ในครั้งแรก ดวงจิตของคนทั้งคู่ก็วิ่งเข้าหากันในทันที อย่างจำกันได้ อย่างที่เคยอยู่ร่วมกัน เคยรักกัน

mii nǎng-sʉ̌ʉ lǎai lêm tîi kǎo kəəi àan lɛ́ɛo pûut tʉ̌ng rʉ̂ʉang bùp-pee-sǎn-ní-wâat · kûu rák tîi dtɔ̂ng dtaam gan maa túk póp châat · tîi mʉ̂ʉa maa hěn gan nai naa-tii rɛ̂ɛk · nai príp-dtaa rɛ̂ɛk · nai kráng rɛ̂ɛk · duuang jìt kɔ̌ɔng kon táng kûu gɔ̂ wîng kâo hǎa gan nai tan-tii · yàang jam gan dâai · yàang tîi kəəi yùu rûuam-gan · kəəi rák gan

There are many books which he has read and speak about pubbesannivāsa – a loving couple that is meant to follow each other in every life or through every reincarnation. At the very first minute, very first blink, very first time of seeing each other, the minds of the pair run into each other without hesitation, as if they could remember each other, as if they had once been together, as if they had once been in love with each other.

2014, อัปสรา, บุพเพอาละวาดข้ามภพ, Bangkok: eReader (Thailand), page 47:

ทำบุญร่วมชาติตักบาตรร่วมขัน มีบุพเพสันนิวาสต่อกัน เจ้าทั้งสองจึงได้มาพบพาน

tam-bun-rûuam-châat-dtàk-bàat-rûuam-kǎn · mii bùp-pee-sǎn-ní-wâat dtɔ̀ɔ gan · jâao táng sɔ̌ɔng jʉng dâai maa póp-paan

You had jointly made merits in the same life and had jointly offered food [to priests] using the same bowl, and you have pubbesannivāsa for each other, so you two come to meet [each other again].

(Buddhism) the state of having been a loving couple in a previous life; the state of being a soulmate.


นาคปรก

From นาค (nâak, “nāga”) + ปรก (bpròk, “to cover (over)”).

com

(Buddhist mythology) the event during the life of Gautama Buddha, taking place four weeks after he began meditating under the Bodhi Tree, in which a nāga named Mucalinda came up from beneath the earth to protect the Buddha from a prodigious rain with its hood.


นาคปรก

(Buddhism) representation of this event, depicting the Buddha sitting in a meditation position with the hood of a nāga over his head.


มารวิชัย

From มาร (maan, “Māra”) + วิชัย (wí-chai, “victory”); literally "victory over Māra".

(Buddhist mythology) the event during the life of Gautama Buddha, in which he overcame the Māra and attained enlightenment.


มารวิชัย

(Buddhism) Bhumisparsha: representation of this event, depicting the Buddha sitting in a meditation position with his left hand resting upon the lap with the palm facing upwards, and the right hand resting the palm down upon the right knee with the fingers pointing towards the earth.


สังขาร

th-noun

สังขาร • (sǎng-kǎan)

/saŋ˩˩˦.kʰaːn˩˩˦/

/saŋ˩˩˦.kʰaː˩˩˦.ra˦˥./

From Pali saṅkhāra (“saṅkhāra”); ultimately from Sanskrit संस्कार (saṃskāra, “idem”).

(Buddhism) saṅkhāra: formation of physical and mental elements; those elements themselves; form constituted by those elements, that is, the body.


อุปัชฌาย์

อุปัชฌาย์ • (ù-bpàt-chaa) (classifier รูป or องค์ or ตน)

ù-bpàt-chaa (romanization)
รูป (classifier)
องค์ (classifier)
ตน (classifier)
อุปัชฌายะ (alternative)
อุปัชฌาย (alternative)
อุปัชฌา (alternative)

/ʔu˨˩.pat̚˨˩.t͡ɕʰaː˧/

/ʔup̚˨˩.pat̚˨˩.t͡ɕʰaː˧/

Borrowed from Pali upajjhāya (“spiritual teacher; spiritual preceptor”, literally “one who is gone close up to”). Cognate with Modern Khmer ឧបជ្ឈាយ៍ (ʼupacchiə). Compare Sanskrit उपाध्याय (upādhyāya).

bor

พระ พระ#Thai

(Buddhism) (พระ~) priest who presides over or administers an ordination


อุปัชฌายะ

th-noun

อุปัชฌายะ • (ù-bpàt-chaa-yá) (classifier รูป or องค์ or ตน)

ù-bpàt-chaa-yá (romanization)
รูป (classifier)
องค์ (classifier)
ตน (classifier)

/ʔu˨˩.pat̚˨˩.t͡ɕʰaː˧.jaʔ˦˥/

/ʔup̚˨˩.pat̚˨˩.t͡ɕʰaː˧.jaʔ˦˥/

From Pali upajjhāya (“spiritual teacher; spiritual preceptor”, literally “one who is gone close up to”). Compare Sanskrit उपाध्याय (upādhyāya).

พระ พระ#Thai

อุปัชฌาย์ อุปัชฌาย์#Thai

(Buddhism) (พระ~) Alternative form of อุปัชฌาย์ (ù-bpàt-chaa)


อุปัชฌาย

อุปัชฌาย์ อุปัชฌาย์#Thai

(Buddhism, chiefly in combination) Alternative form of อุปัชฌาย์ (ù-bpàt-chaa)


อุปัชฌา

อุปัชฌา • (ù-bpàt-chaa) (classifier รูป or ตน or องค์)

ù-bpàt-chaa (romanization)
รูป (classifier)
ตน (classifier)
องค์ (classifier)

/ʔu˨˩.pat̚˨˩.t͡ɕʰaː˧/

/ʔup̚˨˩.pat̚˨˩.t͡ɕʰaː˧/

Perhaps from Old Khmer oppachā (“teacher, master, pedagogue”); ultimately from Pali upajjhāya (“spiritual teacher; spiritual preceptor”, literally “one who is gone close up to”). Compare Sanskrit उपाध्याय (upādhyāya), from which Pre-Angkorian Old Khmer upādhyāya and upāddhyāya were from.

bor

พระ พระ#Thai

อุปัชฌาย์ อุปัชฌาย์#Thai

(Buddhism, archaic) (พระ~) Alternative form of อุปัชฌาย์ (ù-bpàt-chaa)


อิหม่าม

th-noun

อิหม่าม • (ì-màam)


เจ้ากรรมนายเวร

From เจ้า (jâao, “chief, lord, master; owner”) + กรรม (gam, “karma; retribution; sin”) + นาย (naai, “chief, lord, master”) + เวร (ween, “sin; revenge, vengeance”).

com

(Buddhism) person to whom one had done wrong in a previous life.


ชมพูทวีป

From Sanskrit जम्बुद्वीप (jambudvīpa, literally “island of rose apples”), from जम्बु (jambu, “rose apple”) + द्वीप (dvīpa, “island”); equivalent to Thai ชมพู (chom-puu) + ทวีป (tá-wîip).

bor

(Hinduism, Buddhism) Jambudvīpa: one of the islands surrounding the mythological mountain Meru, believed to be the region where the present-day countries of Bangladesh, India, Nepal, and Pakistan are situated.


สมณสารูป

th-adj

สมณสารูป • (sà-má-ná-sǎa-rûup)

From สมณ (sà-má-ná-, “priest”) + สารูป (“appropriate; suitable”); ultimately from Pali samaṇasāruppa (“lawful for a priest”), from samaṇa (“priest”) + sāruppa (“appropriate; suitable”).

bor

(religion, elegant) befitting the priesthood.


สมณสารูป

th-noun

สมณสารูป • (sà-má-ná-sǎa-rûup)

(religion, elegant) conduct, behaviour, or manner that befits the priesthood.


โลกวัชชะ

From Pali lokavajja (“common sin”, literally “blamable for/by the world”), from loka (“world”) + vajja (“blame; fault; wrong”); equivalent to Thai โลก (lôok) + วัชชะ.

com

โลก (lôok) + วัชชะ

2017 November 1, เจษฎา บัวบาล, “โลกวัชชะ: ใครคือผู้กำหนดพฤติกรรมที่เหมาะสมของพระ?”, in prachatai.com, Bangkok: ประชาไท, retrieved 2018-07-18:

การกินอาหารตอนเย็นของพระสงฆ์เป็นความผิดแบบปัณณัติวัชชะซึ่งเป็นกฎพิเศษที่พระพุทธเจ้ากำหนดขึ้นเพื่อสร้างบรรทัดฐานของสังคมสงฆ์เท่านั้น มิใช่ความผิดตามธรรมชาติที่ให้โทษหรือทำร้ายผู้ใด ฉะนั้น สิ่งนี้จึงมิใช่โลกวัชชะ

gaan-gin aa-hǎan dtɔɔn yen kɔ̌ɔng prá sǒng bpen kwaam-pìt bɛ̀ɛp bpan-nát-dtì-wát-chá sʉ̂ng bpen gòt pí-sèet tîi prá-pút-tá-jâao gam-nòt kʉ̂n pʉ̂ʉa sâang ban-tát-tǎan kɔ̌ɔng sǎng-kom sǒng tâo-nán · mí châi kwaam-pìt dtaam tam-má-châat tîi hâi tôot rʉ̌ʉ tam-ráai pûu dai · chà-nán · sìng níi jʉng mí châi loo-gà-wát-chá

A [Buddhist] priest eating food in the evening constitutes an offence in the form of paṇṇattivajja, which is a special rule established by the Buddha in order to create a standard for the holy order only, not an offence by nature which produces a bad or injurious outcome to anyone. For that reason, this act is not lokavajja.

2017 June 16, สถาพร ศรีสัจจัง, “โลกวัชชะ (๒)”, in siamrath.co.th, Bangkok: สยามรัฐออนไลน์, archived from the original on 2017-06-29:

ในพระพุทธศาสนานั้น หากภิกษุใดทำกิจที่เป็นโลกวัชชะเป็นอาจิณ ถือเป็นปาราชิก คือ หมดสภาพจากความเป็นพระ ต้องถูกสึกออกไปเป็นชาวบ้านธรรมดา

nai prá pút-tá-sàat-sà-nǎa nán · hàak pík-sù dai tam gìt tîi bpen loo-gà-wát-chá bpen aa-jin · tʉ̌ʉ bpen bpaa-raa-chík · kʉʉ · mòt-sà-pâap jàak kwaam bpen prá · dtɔ̂ng tùuk sʉ̀k ɔ̀ɔk bpai bpen chaao-bâan tam-má-daa

In Buddhism, if any monk habitually does an act which constitutes lokavajja, he will be deemed a gravest violator, that is to say, he will lose his priesthood or will be defrocked and become a layperson.

2014 May 24, พระธรรมกิตติวงศ์ (ทองดี สุรเตโช), “โลกวัชชะ:คำวัด”, in komchadluek.net, Bangkok: คมชัดลึก, retrieved 2018-07-18:

ความผิดที่เป็นโลกวัชชะนั้น เช่น การทะเลาะวิวาท ทำโจรกรรม ฆ่าคนตาย ความผิดอย่างนี้แม้คนทั่วไปทำก็ถูกตำหนิติเตียน

kwaam-pìt tîi bpen loo-gà-wát-chá nán · chên · gaan-tá-lɔ́-wí-wâat · tam joo-rá-gam · kâa kon dtaai · kwaam-pìt yàang níi mɛ́ɛ kon tûua-bpai tam gɔ̂ tùuk dtam-nì-dtì-dtiian

A [monastic] offence which is lokavajja is affray, robbery, or murder for example. Such an offence is condemnable even when committed by a layperson.

ปัณณัติวัชชะ ปัณณัติวัชชะ#Thai

(religion) act which, whether done by a priest or layperson, will be condemned by the world, because it is wrong or inappropriate by nature, such as murder, theft, etc; as opposed to ปัณณัติวัชชะ (bpan-nát-dtì-wát-chá), act which, if done by a priest, will be condemned because it violates a religious rule, but, if done by a layperson, may not be considered wrong or appropriate, such as eating at a wrong time.


ปรินิพพาน

From Pali parinibbāna (literally “going out around; going out totally”), from pari (literally “around”) + nibbāna (literally “going out; cessation”); equivalent to Thai ปริ (bpà-rí) + นิพพาน (níp-paan). Compare Sanskrit परिनिर्वाण (parinirvāṇa). Cognate with Khmer បរិនិព្វាន (baʼrinɨppiən).

bor

(Buddhism) death (of a buddha or arhat).


ปรินิพพาน

th-verb

ปรินิพพาน • (bpà-rí-níp-paan) (abstract noun การปรินิพพาน)

bpà-rí-níp-paan (romanization)
การปรินิพพาน (abstract-noun)

(Buddhism, of a buddha or arhat) to die.


อบายมุข

Learned borrowing from Pali apāyamukha (literally “entrance to ruination; way to/of ruination”), from apāya (“ruination”) + mukha (“mouth; entrance; way”). By surface analysis, อบาย (à-baai) + มุข (múk).

surface analysis

(Buddhism) any of the following six behaviours: consumption of alcohol, engagement in nightlife, infatuation with entertainment, participation in gambling, association with the wicked, and laziness


อภิธรรม

th-proper noun

อภิธรรม • (à-pí-tam)

From Sanskrit अभिधर्म (abhidharma, literally “higher dharma”), from अभि (abhi, “higher; over; above”) + धर्म (dharma, “dharma”); equivalent to Thai อภิ (à-pí) + ธรรม (tam). Compare Pali abhidhamma, from which Modern Khmer អភិធម្ម (ʼaʼphithŏəm) was derived.

bor

พระ พระ#Thai

สังคณี สังคณี#Thai

วิภังค์ วิภังค์#Thai

ธาตุกถา ธาตุกถา#Thai

ปุคคลบัญญัติ ปุคคลบัญญัติ#Thai

กถาวัตถุ กถาวัตถุ#Thai

ยมก ยมก#Thai

ปัฏฐาน ปัฏฐาน#Thai

(Buddhism) (พระ~) Abhidhamma, a set of seven scriptures traditionally recited by priests at funerals: สังคณี (sǎng-ká-nii), วิภังค์ (wí-pang), ธาตุกถา (taa-dtù-gà-tǎa), ปุคคลบัญญัติ (bpùk-ká-lá-ban-yàt), กถาวัตถุ (gà-tǎa-wát-tù), ยมก (yá-má-gà), and ปัฏฐาน (bpàt-dtà-tǎan).

พระ พระ#Thai

วินัย วินัย#Thai

สูตร สูตร#Thai

(Buddhism) (พระ~) Abhidhamma, one and the last of the three volumes of the Buddhist Canon; the other two being วินัย (wí-nai) and สูตร (sùut).


สัมภเวสี

From Pali sambhavesī (literally “birth seeker”), from sambhava (“birth”) + isī (“seeker”); equivalent to Thai สัมภว + อิสี.

com

สัมภว + อิสี

(Buddhism) creature that is to be born, such as embryo, child in its mother's womb, etc; creature that is still in the cycle of rebirth because it has not yet attained nirvana; living creature in general.


เวรมณี

(elegant, chiefly religion) abstinence; refrain; avoidance; forbearance.


ประชาบดี

From Sanskrit प्रजापति (prajāpati, literally “chief of mankind; chief of creation”), from प्रजा (prajā, “mankind, people; creation, procreation”) + पति (pati, “chief; lord; master”); equivalent to Thai ประชา (bprà-chaa) + บดี (bɔɔ-dii).

bor

(Buddhism) Prajāpati, the aunt of Gautama Buddha.


สวรรคบดี

th-proper noun

สวรรคบดี • (sà-wǎn-ká-bɔɔ-dii)

sà-wǎn-ká-bɔɔ-dii (romanization)
สัคบดี (alternative)

From Sanskrit स्वर्गपति (svargapati, literally “chief of heaven”), from स्वर्ग (svarga, “heaven”) + पति (pati, “chief; lord; master”); equivalent to Thai สวรรค (swàk) + บดี (bɔɔ-dii).

bor

(Hinduism, Buddhism) an epithet of the god Indra.


สุรบดี

th-proper noun

สุรบดี • (sù-rá-bɔɔ-dii)

From Sanskrit सुरपति (surapati, literally “chief of gods”), from सुर (sura, “god”) + पति (pati, “chief; lord; master”); equivalent to Thai สุร + บดี (bɔɔ-dii).

com

สุร + บดี (bɔɔ-dii)


สุชัมบดี

From Pali sujampati (literally “husband of Sujātā”).


อมรบดี

th-proper noun

อมรบดี • (à-má-rá-bɔɔ-dii)

From Sanskrit अमरपति (amarapati, literally “chief of the immortals”), from अमर (amara, “immortal”) + पति (pati, “chief; lord; master”); equivalent to Thai อมร (à-mɔɔn) + บดี (bɔɔ-dii).


ธนบดี

From Sanskrit धनपति (dhanapati, literally “lord of money; lord of wealth”), from धन (dhana, “money; wealth”) + पति (pati, “chief; lord; master”); equivalent to Thai ธน (ton, “money; wealth”) + บดี (bɔɔ-dii, “chief, lord, master; owner, possessor”).

com

(Hinduism, Buddhism) an epithet of the god Kubera.


สหัสนัยน์

th-proper noun

สหัสนัยน์ • (sà-hàt-sà-nai)

From Pali sahassanayana (literally “thousand eyes”), from sahassa (“thousand”) + nayana (“eye”); equivalent to Thai สหัส + นัยน์ (nai); from the legend that the god Indra was cursed by the sage Gautama to have a thousand vulvae on his body after committing adultery with the sage's wife, Ahalyā, but the vulvae were later turned into eyes.

com

สหัส + นัยน์ (nai)


สงสาร

sǒng-sǎan (romanization)
สังสาร (alternative)

/soŋ˩˩˦.saːn˩˩˦/

From Pali saṃsāra (“faring on; transmigration”), from Sanskrit संसार (saṃsāra, “idem”); possibly via Angkorian Old Khmer saṅsāra. Cognate with Modern Khmer សង្សារ (sɑɑsɑngsaa); Lao ສົງສານ (song sān), Lü ᦉᦳᧂᦉᦱᧃ (ṡungṡaan).

cog

Lü ᦉᦳᧂᦉᦱᧃ (ṡungṡaan)

(religion) saṃsāra: cycle of death and rebirth.


บรรพชิต

th-noun

บรรพชิต • (ban-pá-chít) (classifier รูป)

ban-pá-chít (romanization)
รูป (classifier)

A hybrid of Pali pabbajita (literally “one who has gone out”) and Sanskrit प्रव्रजित (pravrajita, literally “idem”). Cognate with Old Khmer parppajita (“ordained; ordained person”); Modern Khmer បព្វជិត (bɑɑpvɔɔcɨt, “ordained; ordained person”); Lao ບັບພະຊິດ (bap pha sit, “monk”).

cog

1962 December 31, “พระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. ๒๕๐๕”, in ราชกิจจานุเบกษา, volume 79, number 115A, page 40:

สั่งสอนพระธรรมวินัยแก่บรรพชิตและคฤหัสถ์

sàng-sɔ̌ɔn prá tam-má-wí-nai gɛ̀ɛ ban-pá-chít lɛ́ ká-rʉ́-hàt

teach the holy dhamma [and] vinaya to priests and laypersons


เถร

th-noun

เถร • (těen) (classifier รูป or องค์ or ตน)

těen (romanization)
รูป (classifier)
องค์ (classifier)
ตน (classifier)

From Pali thera (“senior priest”). Cognate with Lao ເຖນ (thēn), Old Khmer thera (“senior bhikkhu”), Modern Khmer ថេរ (thee).

(Buddhism) senior priest, especially one having been ordained for 10 years at least.


รัตนะ

รัตนะ • (rát-dtà-ná)

rát-dtà-ná (romanization)
รัตน (alternative)
รัตน์ (alternative)
รัตนา (alternative)
รัตณะ (alternative archaic dated obsolete)

From Pali ratana (“gem; jewel”), from Sanskrit रत्न (ratna, “gem; jewel”); possibly via Old Khmer ratna, ratana°, rata, ratta, ratra (“jewel, gem, precious stone; anything precious”). Cognate with Modern Khmer រត្ន (rɔɔrŭətnɔɔ).

(Buddhism) any of the Three Gems, that is, Gautama Buddha, his dharma, and his clergy.

(Buddhist mythology) any of the seven precious items that a universal ruler should have, that is, a good chakra, a disk-like weapon; a good elephant; a good horse; good jewelry; a good lady; a good treasurer; and a good warrior.


มหาธาตุ

มหาธาตุ • (má-hǎa-tâat)

má-hǎa-tâat (romanization)
มหาทาตุ (alternative archaic dated obsolete)

/ma˦˥.haː˩˩˦.tʰaːt̚˥˩/

From Pali mahādhātu (literally “great element (that is, gold)”), from mahā (“great”) + dhātu (“element”); or from Sanskrit महाधातु (mahādhātu, literally “idem”), from महा (mahā) + धातु (dhātu); possibly via Old Khmer mahādhātu (“great relic (of the Buddha)”); equivalent to Thai มหา (má-hǎa) + ธาตุ (tâat).

bor

พระ พระ#Thai

ศรี ศรี#Thai

รัตน รัตน#Thai

(Buddhism) (พระ~, พระศรี~, พระศรีรัตน~) relic of the Buddha.

พระ พระ#Thai

ศรี ศรี#Thai

รัตน รัตน#Thai

(Buddhism) (พระ~, พระศรี~, พระศรีรัตน~) place, such as temple, stupa, or pagoda, where a relic of the Buddha is enshrined or housed.


เจว็ด

th-noun

เจว็ด • (jà-wèt)

jà-wèt (romanization)
ตระเว็ด (alternative)
เตว็ด (alternative)
จังเว็จ (alternative)

“37.อัศ-ศอฟฟาต”, in คัมภีร์กุรอาน (in Thai), Koran.link, 2018, retrieved 2018-12-11
แล้วอิบรอฮีมก็บ่ายหน้าไปยังเจว็ดต่าง ๆ ของพวกเขาแล้วพูดว่าพวกเจ้าไม่กิน (อาหารเหล่านี้) บ้างหรือ
lɛ́ɛo ìp-rɔɔ-hiim gɔ̂ bàai nâa bpai yang jà-wèt dtàang dtàang kɔ̌ɔng pûuak kǎo lɛ́ɛo pûut wâa pûuak jâao mâi gin · (aa-hǎan lào níi) · bâng rʉ̌ʉ
Then he turned to their gods, and said, "will you not eat?"
(literally) Then Abraham turned his face to all the chawet of them and said: "will you not have some (of these foods)?"

อิสลามอินไทยแลนด์ (2005) “รู้จักอิสลาม”, in ร่มเงาอิสลาม (in Thai), อิสลามเฮ้าส์, retrieved 2018-12-11, page 2
นบีอยู่ในเมืองมักกะฮฺ ๑๓ ปีทั้ง ๆ ที่มีรูปเจว็ดแขวนอยู่ในกะอฺบะฮฺสามร้อยกว่าตัว
ná-bii yùu nai mʉʉang mák-gà · sìp sǎam · bpii táng táng tîi mii rûup jà-wèt kwɛ̌ɛn yùu nai gà-bà sǎam rɔ́ɔi gwàa dtuua
The prophet remained in the town of Mecca for 13 years, despite there being over 300 chawet images hanging in the Kaaba.

“37.อัศ-ศอฟฟาต”, in คัมภีร์กุรอาน (in Thai), Koran.link, 2018, retrieved 2018-12-11
พวกท่านเคารพสักการะบะอฺลฺ (เจว็ด)
pûuak tâan kao-róp sàk-gaa-rá bà-an · (‘’‘jà-wèt’‘’)
Do you call on Baal?
(literally) You all adore and worship Baal (chawet)?

(Islam, derogatory) Baal: false deity or idol; someone or something invoked or worshipped.


กิเลส

กิเลส • (gì-lèet)

gì-lèet (romanization)
เกลศ (alternative)

From Pali kilesa (“depravity; depravedness”). Cognate with Old Khmer kilesa, kilessa (“licentiousness, lust; depravity, dissoluteness, defiling passions”); Modern Khmer កិលេស (keleeh).

Siriphong Pakaratsakun (n.d.) พุทธวจน ๗ ฆารวาสชั้นเลิศ: หมวดเปิดธรรมที่ถูกปิด (in Thai), ปทุมธานี: วัดนาป่าพง, page 25
พระผู้มีพระภาคเจ้านั้นเป็นผู้ไกลจากกิเลส
prá-pûu-mii-prá-pâak-jâao nán bpen pûu glai jàak gì-lèet
That Blessed One is a being that has shunned kleśa.

หลวงพ่อชุมพล พลปญฺโญ (2014) อปทาน ๑ รวมธรรมะของหลวงพ่อชุมพล พลปญฺโญ (in Thai), Bangkok: Widhaya Trisarnwadhana, page 109
เราทรงพื้นแผ่นพสุธานี้ทั้งหมดสิ้น เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว เราถอนภพขึ้นได้ทั้งหมดแล้ว
rao song pʉ́ʉn-pɛ̀n-pá-sù-taa níi táng-mòt sîn · rao pǎo gì-lèet táng-lǎai lɛ́ɛo · rao tɔ̌ɔn póp kʉ̂n dâai táng-mòt lɛ́ɛo
We are maintaining this whole earth. We have burnt all the kleśa. We have removed all the bhava.

จำปาลาว (2014) ครุฑานาคา (in Thai), Bangkok: eReader (Thailand)
กว่า ๑๕ พรรษาที่เดินธุดงค์รอนแรมในป่าใหญ่เพื่อขัดเกลากิเลสตามที่องค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงบัญญัติไว้ในพระสูตร(gwàa · sìp hâa · pan-sǎa tîi dəən tú-dong rɔɔn-rɛɛm nai bpàa yài pʉ̂ʉa kàt-glao gì-lèet dtaam tîi ong sǒm-dèt prá sǎm-maa-sǎm-pút-tá-jâao song ban-yàt wái nai prá sùut)

เรารักวิชชาธรรมกาย (n.d.) อานุภาพ ธาตุกายสิทธิ์ เหล็กไหล พญาสมิงเหล็ก: อานุภาพ ธาตุกายสิทธิ์ เหล็กไหล พญาสมิงเหล็ก (in Thai), Bangkok: n.p., page 74
แต่ถ้าเจ้าของเป็นคนชั่วช้าลุแก่อำนาจกิเลส (โลภะ ราคะ โทสะ โมหะ) ธาตุกายสิทธิ์ประเภทนี้กลับจะให้โทษ(dtɛ̀ɛ tâa jâo-kɔ̌ɔng bpen kon chûua-cháa lú gɛ̀ɛ am-nâat gì-lèet · (loo-pá · raa-ká · too-sà · moo-hà) · tâat gaa-yá-sìt bprà-pêet níi glàp jà hâi tôot)

(Buddhism) kleśa: mental state, such as love, greed, hate, anger, doubt, conceit, shamelessness, etc, that clouds the mind and leads to unwholesome actions.


กุฏิ

gù-dtì (romanization)
หลัง (classifier)
กุฎี (alternative)
กะดี (alternative)
กุฏิ์ (alternative obsolete)
กฏิ (alternative obsolete)

From Pali kuṭi (“cabin; cell; cot; cottage; hut; etc”); probably via Old Khmer កុដិ (kuṭi), កុតិ (kuti), ក្តិ (kti), កុដី (kuṭī), កុឌិ (kuḍi), កុតិយ (kutiya), កុតិយ៑ (kutiy, “priest's house, priest's cell; chapel, small shrine; shelter; hut, cottage, detached house; etc”). Cognate with Modern Khmer ក្តី (kdəy), កុដិ (kot).


สันดาป

th-proper noun

สันดาป • (sǎn-dàap)

sǎn-dàap (romanization)
สันตาป (alternative)

From Pali santāpa (“heat; torment; mental agony; grief”) or Sanskrit संताप (saṃtāpa, “idem”). Cognate with Modern Khmer សន្តាប (sɑɑsɑntaap), សណ្ដាប (sɑɑsɑndaap).

bor

(Buddhist cosmology) the name of a region in the underworld, where beings are reborn to be punished for their sins.


พระเจ้าห้าพระองค์

th-proper noun

พระเจ้าห้าพระองค์ • (prá-jâao-hâa-prá-ong)

From พระเจ้า (prá-jâao, literally “holy lord”) + ห้า (hâa, “five”) + พระองค์ (prá-ong, a classifier for gods, high priests, royal persons, etc, literally “holy form; holy body”).

com

(Buddhism) the five buddhas of the present age, that is, Kakusandha Buddha, Koṇāgamana Buddha, Kassapa Buddha, Gautama Buddha, and Metteya Buddha.


ลามะ

laa-má (romanization)
ลามา (alternative obsolete)

(Tibetan Buddhism) lama (a master of Tibetan Buddhism)


ลูกขุน

th-noun

ลูกขุน • (lûuk-kǔn)

From ลูก (lûuk, “subordinate”) + ขุน (kǔn, “chief; lord; master”); literally "lord's subordinate".

com

พวกปะโรหิตผู้ใหญ่ทั้งผู้เถ้าผู้แก่และบันดาลูกฃุนทั้งปวงหาพญานเทจ์สับปลับจะมาไส่ความแก่พระเยซู จะให้เปนโทษถึงตาย

1839, พระคฤษวงษโดยมัดซาย [The Gospel by Matthew], 2nd edition, J.T. Jones, page 11:

All the high priests and the elders as well as the umpires found false and deceitful evidence so as to blame the deed upon Jesus, intending to have him punished with death.

pûuak bpà-roo-hìt pûu-yài táng pûu-tâo-pûu-gɛ̀ɛ lɛ́ ban-daa lûuk-kǔn táng-bpuuang hǎa pá-yaan tét sàp-bplàp jà maa sài-kwaam gɛ̀ɛ prá yee-suu · jà hâi bpen tôot tʉ̌ng dtaai

1849, American and Foreign Bible Society, “โยฮัน”, in The Four Gospels and Acts, translated by John Taylor Jones, Union Press:

เขาจึ่งเอาพระเยซูภาไปจากกายะฟาไปถึงศาลาลูกขุน ครั้งนั้น เพลาก็จวนรุ่งแล้ว ฝ่ายคนทั้งหลายเขามิได้เข้าไปในศาลาลูกขุน กลัวจะเปนมลทิลไป แล้วจะกินปัศคามิได้

kǎo jʉ̀ng ao prá yee-suu paa bpai jàak gaa-yá-faa bpai tʉ̌ng sǎa-laa lûuk-kǔn · kráng nán · pee-laa gɔ̂ juuan rûng lɛ́ɛo · fàai kon táng-lǎai kǎo mí dâai kâo bpai nai sǎa-laa lûuk-kǔn · gluua jà bpen mon-tin bpai · lɛ́ɛo jà gin bpàt-sà-kaa mí dâai

Then led they Jesus from Caiaphas unto the hall of judgment: and it was early; and they themselves went not into the judgment hall, lest they should be defiled; but that they might eat the passover.

ศาลา ศาลา#Thai

(ศาลา~) place of a judge or tribunal; place where a judicial decision is rendered.


วิกาล

Borrowed from Pali vikāla (“wrong time; improper time”, literally “different time; other time”), from vi (“different; other; another”) + kāla (“time”). By surface analysis, วิ (wí) + กาล (gaan).

surface analysis

(formal, elegant, chiefly religion, used of time) wrong; improper; unusual.


วาสนา

From Pali vāsanā (“that which remains in mind; mental imprint; mental impression; present consciousness of past perceptions; tendency of the past; etc”), from Sanskrit वासना (vāsanā, idem). Cognate with Modern Khmer វាសនា (viəsaʼnaa), វាស្នា (viəsnaa); Burmese ဝါသနာ (wasa.na).


ชาดก

/t͡ɕʰaː˧.dok̚˨˩/

From Sanskrit जातक (jātaka) or Pali jātaka. Compare Lao ຊາດົກ (sā dok), Lü ᦋᦱᦷᦡᧅ (tsaaḋok).


อริยสัจ

th-proper noun

อริยสัจ • (à-rí-yá-sàt)

From Pali ariyasacca (literally “noble truth”), from ariya (“noble; excellent”) + sacca (“truth”); equivalent to Thai อริย (à-rí-yá-) + สัจ (sàt).

bor

ทุกข์ ทุกข์#Thai

สมุทัย สมุทัย#Thai

นิโรธ นิโรธ#Thai

มรรค มรรค#Thai

(Buddhism) Four Noble Truths: ทุกข์ (túk, “suffering”), สมุทัย (“source of suffering”), นิโรธ (“termination of suffering”), and มรรค (mák, “ways to terminate suffering”).


อริยบุคคล

th-noun

อริยบุคคล • (à-rí-yá-bùk-kon)

From Pali ariyapuggala (literally “noble person”), from ariya (“noble; excellent”) + puggala (“person”); equivalent to Thai อริย (à-rí-yá-) + บุคคล (bùk-kon).

bor

(Buddhism) person who has attained a certain stage of enlightenment.


อริยมรรค

th-proper noun

อริยมรรค • (à-rí-yá-mák)

From อริย (à-rí-yá-, “noble; excellent”) + มรรค (mák, “way; path”).

com

สัมมาทิฐิ สัมมาทิฐิ#Thai

สัมมาสังกัปปะ สัมมาสังกัปปะ#Thai

สัมมาวาจา สัมมาวาจา#Thai

สัมมากัมมันตะ สัมมากัมมันตะ#Thai

สัมมาอาชีวะ สัมมาอาชีวะ#Thai

สัมมาวายามะ สัมมาวายามะ#Thai

สัมมาสติ สัมมาสติ#Thai

สัมมาสมาธิ สัมมาสมาธิ#Thai

(Buddhism) Noble Paths: the eight ways to terminate suffering, that is, สัมมาทิฐิ (“right view”), สัมมาสังกัปปะ (“right resolve”), สัมมาวาจา (“right speech”), สัมมากัมมันตะ (“right action”), สัมมาอาชีวะ (“right livelihood”), สัมมาวายามะ (“right effort”), สัมมาสติ (“right mindfulness”), and สัมมาสมาธิ (“right concentration”).

โสดาปัตติมรรค โสดาปัตติมรรค#Thai

สกทาคามิมรรค สกทาคามิมรรค#Thai

อนาคามิมรรค อนาคามิมรรค#Thai

อรหัตมรรค อรหัตมรรค#Thai

(Buddhism) Noble Paths: the four ways to enlightenment, that is, โสดาปัตติมรรค, สกทาคามิมรรค, อนาคามิมรรค, and อรหัตมรรค.


อริยทรัพย์

th-proper noun

อริยทรัพย์ • (à-rí-yá-sáp)

From อริย (à-rí-yá-, “noble; excellent”) + ทรัพย์ (sáp, “property”).

com

ศรัทธา ศรัทธา#Thai

ศีล ศีล#Thai

หิริ หิริ#Thai

โอตตัปปะ โอตตัปปะ#Thai

พาหุสัจจะ พาหุสัจจะ#Thai

จาคะ จาคะ#Thai

ปัญญา ปัญญา#Thai

(Buddhism) the seven noble properties that one should possess: ศรัทธา (sàt-taa, “faith”), ศีล (sǐin, “moral principles”), หิริ (“shame for sins; sense of right or wrong”), โอตตัปปะ (“fear of sins”), พาหุสัจจะ (“great learning; learning a lot; profound knowledge”), จาคะ (“donation; sharing”), and ปัญญา (bpan-yaa, “intelligence; wisdom”).


ไตรลักษณ์

th-noun

ไตรลักษณ์ • (dtrai-lák)

three marks of existence
three marks of existence


เราะมะฎอน

เราะมะฎอน • (rɔ́-má-dɔɔn)

rɔ́-má-dɔɔn (romanization)
รอมฎอน (alternative)
รอมะฎอน (alternative)

/rɔʔ˦˥.ma˦˥.dɔːn˧/

Learned borrowing from Arabic رَمَضَان (ramaḍān).


เวทนา

wee-tá-naa (romanization)
เพทนา (alternative)

From Pali vedanā (“ache; agony; misery; pain; soreness; suffering; etc”) or Sanskrit वेदना (vedanā, idem); possibly via Old Khmer veddanā (“feeling, sensation; ache, agony, misery, pain, soreness, suffering”). Cognate with Modern Khmer វេទនា (veittĕəʼniə).

bor

ขันธ์ ขันธ์#Thai

รูป รูป#Thai

สัญญา สัญญา#Thai

สังขาร สังขาร#Thai

วิญญาณ วิญญาณ#Thai

(Buddhism) feeling, sensation, or emotion, being one of the five ขันธ์ (“aggregates”) that constitute a sentient being; the other four being รูป (rûup, “form; body”), สัญญา (sǎn-yaa, “perception”), สังขาร (sǎng-kǎan, “impulse”), and วิญญาณ (win-yaan, “consciousness”).


ยมราช

Derived from Pali yamarāja (literally “King Yama”), from yama (“Yama”) + rāja (“king”), equivalent to Thai ยม (yom) + ราช (râat). Compare यमराजन् (yamarājan). Cognate with Khmer យោមរាជ (yoomĕəʼriəc).

der+

(Buddhism, Hinduism) Yama, the god of the underworld.


ทิด

Believed to be a clipping of Pali paṇḍita (“wise man; learned man; scholar”) or Sanskrit पण्डित (paṇḍita, idem), from which Thai บัณฑิต (ban-dìt) is derived. Cognate with Modern Khmer បណ្ឌិត (bɑndɨt, “former monk”).

bor

(Buddhism, informal) former priest; also used as a title for or term of address to a former priest.


สาธุ

th-interj

สาธุ • (sǎa-tú)

/saː˩˩˦.tʰuʔ˦˥/

(chiefly religion) used to express solemn agreement or ratification: so be it; it is so; it is good; amen; etc.


กระทะทองแดง

th-noun

กระทะทองแดง • (grà-tá-tɔɔng-dɛɛng) (classifier ใบ)

grà-tá-tɔɔng-dɛɛng (romanization)
ใบ (classifier)

/kra˨˩.tʰa˦˥.tʰɔːŋ˧.dɛːŋ˧/

From กระทะ (grà-tá, “frying pan”) + ทองแดง (tɔɔng-dɛɛng, “copper”).

com

(Buddhist mythology) metal pan or pot-like pan used in the hell for punishing sinful creatures.


ปทุม

From Pali paduma (“lotus”), from Sanskrit पद्म (padma, “idem”). Cognate with Lao ທຸມ (thum).

(Buddhism) Paduma, one of the ancient Buddhas


พรหมวิหาร

th-proper noun

พรหมวิหาร • (prom-wí-hǎan)

From Pali brahmavihāra (literally “abode of brahma(s)”), from brahma (“brahma, a type of divine being”) + vihāra (“abode”); equivalent to Thai พรหม (prom) + วิหาร (wí-hǎan).

bor

เมตตา เมตตา#Thai

กรุณา กรุณา#Thai

มุทิตา มุทิตา#Thai

อุเบกขา อุเบกขา#Thai

(Buddhism) the name of the four virtues that are practiced by brahmas and that one who wants be as pure as a brahma should practice, that is, เมตตา (mêet-dtaa, “benevolence”), กรุณา (gà-rú-naa, “compassion”), มุทิตา (“empathetic joy”), and อุเบกขา (ù-bèek-kǎa, “equanimity”).


ชี

th-noun

ชี • (chii) (classifier คน or ตน or รูป)

chii (romanization)
คน (classifier)
ตน (classifier)
รูป (classifier)
ชีย (alternative archaic dated obsolete)
ชีย์ (alternative archaic dated obsolete)

From Sanskrit jī (“an honorific title”), according to the Royal Institute Dictionary 2011; but more likely to be from Old Khmer jī, jīha, jiha, jīya, jiya, ji (“grandfather, elderly person; forefather, ancestor; patriarch; venerable woman, religieuse; etc”), or from Pre-Angkorian Old Khmer ʼaji, ʼajī, ʼji, ji, jī (“idem”), or from Angkorian Old Khmer ʼji, ʼjī, ji, jī (“idem”), and thus cognate with Modern Khmer ជី (cii). Perhaps cognate with or borrowed as Lao ຊີ (sī).

แม่ แม่#Thai

นาง นาง#Thai

ยาย ยาย#Thai

ศีลแปด ศีลแปด#Thai

(Buddhism) (แม่~, นาง~, ยาย~) female lay renunciant: laywoman who has her own hair and eyebrows shaved, vows to adhere to ศีลแปด (“Eight Precepts”), and is often seen wearing a white robe.


ตถาคต

/ta˨˩.tʰaː˩˩˦.kʰot̚˦˥/

From Pali tathāgata (literally “(one who has) thus gone”), from tathā (“such; thus; accordingly”) + gata (“gone”); ultimately from Sanskrit तथागत (tathāgata, idem), from तथा (tathā, idem) + गत (gata, idem); equivalent to Thai ตถา + คต (kót). Cognate with Old Khmer tathāgata, taṭhṭhāgata; Modern Khmer តថាគត (tâthaktâ).

com

ตถา + คต (kót)


ฉทวาร

From Pali chadvāra. Same as ฉ (chɔ̌ɔ) + ทวาร (tá-waan).

(Buddhism) the six openings, that are eyes, ears, nose, tongue, skin (or body), and mind.


ไตรปิฎก

From Old Khmer traipīṭaka, traiyapīttaka (literally “Three Baskets”), from trai, traiya (“three”) + pīṭaka, pīttaka (“basket”); equivalent to Thai ไตร (dtrai) + ปิฎก. Cognate with Modern Khmer ត្រៃបិដក (traybedɑɑk). Compare Sanskrit त्रिपिटक (tripiṭaka), from which Thai ตรีปิฎก is derived.

cog

Thai ตรีปิฎก

พระ พระ#Thai


ไตร

ผ้า ผ้า#Thai

ไตรจีวร ไตรจีวร#Thai


ไตร

ไตรปิฎก ไตรปิฎก#Thai

(Buddhism) Clipping of ไตรปิฎก (dtrai-bpì-dòk).


สุเมธ

th-proper noun

สุเมธ • (sù-mêet)

From Pali sumedha (“wise; intelligent; etc”), from Sanskrit सुमेधस् (sumedhas, “idem”).

(Buddhism) Sumedha, one of the ancient Buddhas.


ภพ

From Pali bhava (“realm; world”); ultimately from Sanskrit भव (bhava); possibly via Old Khmer bhaba, bhabbha, bhabva, bvabbha, °bhubva, bhap (“(1) birth, origin; (2) existence, being, life; (3) world, realm; etc”). Cognate with Lao ພົບ (phop), Modern Khmer ភព (phup).

(Buddhism, Hinduism) saṃsāra: the cycle of birth, death, and rebirth endured by mortal beings.


ปุโรหิต

bpù-roo-hìt (romanization)
คน (classifier)
ประโรหิต (alternative)
ปโรหิต (alternative)
เปาโรหิต (alternative)
เปาโรหิตย์ (alternative)

From Pali purohita (“chaplain”); ultimately from Sanskrit पुरोहित (purohita, “domestic priest; family priest”); possibly via Old Khmer or Pre-Angkorian Old Khmer purohita, purohitta, pūrohita, pūrohitta (“chaplain”). Cognate with Modern Khmer បុរោហិត (boroohət).


เบญจกัลยาณี

From เบญจ (“five; fivefold”) + กัลยาณี (gan-lá-yaa-nii, “beautiful woman”).

com

(Buddhism) woman of fivefold beauty: beautiful hair, beautiful teeth, beautiful flesh, beautiful skin, and beautiful at all ages.


มิจฉาชีพ

/mit̚˦˥.t͡ɕʰaː˩˩˦.t͡ɕʰiːp̚˥˩/

Borrowed from Pali micchājīva (another form is micchāʼājīva). Same as มิจฉา (mít-chǎa, “wrong”) + อาชีพ (aa-chîip, “occupation”). Doublet of มิจฉาอาชีวะ.

doublet

Doublet of มิจฉาอาชีวะ

(literary, Buddhism) wrong occupation; dishonest occupation; illegal occupation.


สุหนัต

th-noun

สุหนัต • (sù-nàt)

Semi-learned borrowing from Malay sunat, from Arabic سُنَّة (sunna, “a recommended practice”).

der

(Islam) circumcision (excising foreskin from penis)


มุฮัมมัด

th-proper noun

มุฮัมมัด • (mú-ham-mát)


มะหะหมัด

มะหะหมัด • (má-hà-màt)

má-hà-màt (romanization)
มหมัด (alternative obsolete)

From Arabic مُحَمَّد (muḥammad), read without vowel.


ชัยฏอน

Borrowed from Arabic شَيْطَان (šayṭān, “Shaitan, Satan”). Cognate with Lao ໄຊຕັນ (sai tan).


ตัณหังกร

(Buddhism) Taṇhaṅkara, one of the ancient Buddha.


เมธังกร

(Buddhism) Medhaṅkara, one of the ancient Buddhas.


สรณังกร

th-proper noun

สรณังกร • (sɔ̌ɔ-rá-nang-gɔɔn)

/sɔː˩˩˦.ra˦˥.naŋ˧.kɔːn˧/

(Buddhism) Saraṇaṅkara, one of the ancient Buddhas.


ทีปังกร

From Pali dīpaṃkara (literally “one who bears the light”).

bor

(Buddhism) Dīpaṃkara, one of the ancient Buddhas.


โสภิต

th-proper noun

โสภิต • (sǒo-pít)

/soː˩˩˦.pʰit̚˦˥/

From Pali sobhita (“splendid; beautiful; etc”), from Sanskrit शोभित (śobhita, “idem”), from which Thai โศภิต (sǒo-pít) is derived.

bor

(Buddhism) Sobhita, one of the ancient Buddhas.


อโนมทัสสี

th-proper noun

อโนมทัสสี • (à-noo-má-tát-sǐi)

(Buddhism) Anomadassi, one of the ancient Buddhas.


ปทุมุตร

ปทุมุตร • (bpà-tú-mút)

From Pali padumuttara (literally “lotus top”), from paduma (“lotus”) + uttara (“top, over, upon, above; better, superior; etc”), equivalent to Thai ปทุม (bpà-tum) + อุตร.

com

ปทุม (bpà-tum) + อุตร

(Buddhism) Padumuttara, one of the ancient Buddhas.


สุชาต

th-proper noun

สุชาต • (sù-châat)

/su˨˩.t͡ɕʰaːt̚˥˩/

From Pali sujāta (literally “wellborn”), from su (“good”) + jāta (“born”), equivalent to Thai สุ (sù) + ชาต (châat).

(Buddhism) Sujāta, one of the ancient Buddhas.


ปิยทัสสี

ปิยทัสสี • (bpì-yá-tát-sǐi)

From Pali piyadassī (literally “one who looks with kindness”), from piya (“kind; dear; loving; etc”) + dassī (“seer; looker; etc”), equivalent to Thai ปิย + ทัสสี.

bor

(Buddhism) Piyadassi, one of the ancient Buddhas.


อัตถทัสสี

th-proper noun

อัตถทัสสี • (àt-tà-tát-sǐi)

/ʔat̚˨˩.tʰa˨˩.tʰat̚˦˥.siː˩˩˦/

(Buddhism) Atthadassi, one of the ancient Buddhas.


ธัมมทัสสี

ธัมมทัสสี • (tam-má-tát-sǐi)

From Pali dhammadassī (literally “one who has seen dharma”), from dhamma (“dharma”) + dassī (“seer; looker”), equivalent to Thai ธัมม + ทัสสี.

com

ธัมม + ทัสสี

(Buddhism) Dhammadassī, one of the ancient Buddhas.


วิปัสสี

th-proper noun

วิปัสสี • (wí-bpàt-sǐi)

(Buddhism) Vipassī, one of the ancient Buddhas.


สิขี

สิขี • (sì-kǐi)

/si˨˩.kʰiː˩˩˦/

(Buddhism) Sikhī, one of the ancient Buddhas.


เวสสภู

(Buddhism) Vessabhū, one of the ancient Buddhas.


กกุสันธะ

กกุสันธะ • (gà-gù-sǎn-tá)

gà-gù-sǎn-tá (romanization)
กกุสันธ์ (alternative)
กกุสันธ (alternative)

(Buddhism) Kakusandha, one of the ancient Buddhas.


อริยเมตไตรย

อริยเมตไตรย • (à-rí-yá-mêet-dtrai)

From อริย (à-rí-yá-, literally “noble; excellent; etc”) + เมตไตรย (“Maitreya”, literally “benevolent”).

com

พระ พระ#Thai

ศรี ศรี#Thai

(Buddhism) (พระศรี~) Maitreya, a future Buddha.


อินทร์

th-proper noun

อินทร์ • (in)

From Sanskrit इन्द्र (indra). Cognate with Pali Inda, from which Thai อินท์ and อินท are derived, and Lao ອິນ (ʼin).

พระ พระ#Thai


ลีลา

From Pali līlā (“grace; charm; etc”), from Sanskrit लीला (līlā, “idem”); perhaps via Old Khmer līlā (“to move in a graceful or elegant manner”). Cognate with Lao ລີລາ (lī lā), Modern Khmer លីលា (liiliə).

bor

(Buddhism) a type of Buddha statue depicting the Buddha walking gracefully with his right hand in the gesture of abhayamudrā.


กัสสปะ

th-proper noun

กัสสปะ • (gàt-sà-bpà)

gàt-sà-bpà (romanization)
กัสสป (alternative)
กัสปะ (alternative)
กัสป (alternative)

From Pali kassapa. Cognate with Lao ກັສສະປາ (kat sa pā).

(Buddhism) Kassapa, one of the ancient Buddhas.


โกณฑัญญะ

goon-tan-yá (romanization)
โกณฑัญญ (alternative)

Koṇḍañña Koṇḍañña

(Buddhism) Koṇḍañña, one of the ancient Buddhas.

Koṇḍañña Koṇḍañña

(Buddhism) Koṇḍañña, one of the earliest followers of Gautama Buddha.


โกนาคมนะ

goo-naa-ká-má-ná (romanization)
โกนาคมน์ (alternative)
โกนาคมน (alternative)

(Buddhism) Koṇāgamana, one of the ancient Buddhas.


โคตมะ

koo-dtà-má (romanization)
โคตม (alternative)
โคดม (alternative)

From Pali gotama, from Sanskrit गौतम (gautama), from which Thai เคาตมะ Lao ໂຄຕະມະ (khō ta ma) is derived.

(Buddhism) Gautama, the Buddha of the present age.


สิทธัตถะ

สิทธัตถะ • (sìt-tát-tà)

sìt-tát-tà (romanization)
สิทธัตถ (alternative)

From Pali siddhattha (literally “one who has accomplished one's wish”), from Sanskrit सिद्धार्थ (siddhārtha), from which Thai สิทธารถ is derived.

cog

Thai สิทธารถ

(Buddhism) one of the names of Gautama, the Buddha of the present age.


นารทะ

naa-rá-tá (romanization)
นารท (alternative)
นารอท (alternative)
นารอด (alternative)

(Buddhism) Nārada, one of the ancient Buddhas.


สุมนะ

th-proper noun

สุมนะ • (sù-má-ná)

sù-má-ná (romanization)
สุมน (alternative)

From Pali sumana (literally “good-hearted; kind-hearted”), from su (“good; kind; etc”) + mana (“heart”), equivalent to Thai สุ (sù) + มนะ.

com

สุ (sù) + มนะ

(Buddhism) Sumana, one of the ancient Buddhas.


สบง

From Old Khmer spaṅa (“priest's underskirt”). Cognate with Modern Khmer ស្បង់ (sbɑng).

ไตรจีวร ไตรจีวร#Thai

จีวร จีวร#Thai

สังฆาฏิ สังฆาฏิ#Thai

(Buddhism) skirt-like garment wrapped around the torso, being one of ไตรจีวร, the three robes priests are permitted to wear, the other two being จีวร, covering the upper part, and สังฆาฏิ, an outer cloak.


เจ้ากรรม

th-noun

เจ้ากรรม • (jâo-gam)

From เจ้า (jâao, “(1) chief, lord; (2) owner, possessor; (3) used as a title; etc”) + กรรม (gam, “(1) karma; (2) sin; (3) mishap, misfortune; (4) retribution; etc”).

com

เจ้ากรรมนายเวร เจ้ากรรมนายเวร#Thai

(Buddhism) Synonym of เจ้ากรรมนายเวร (jâao-gam-naai-ween)


ฮาลาล

From Arabic حَلَال (ḥalāl, “allowed; permitted”), possibly through Malay halal.

der

(Islam) halal; meat from animals that have been slaughtered in the prescribed way according to the shariah.

(Islam) food that is prepared from the aforementioned meat.