วงกต

From Pali vaṅkata (literally “that which is crooked; that which is curved”). Cognate with Khmer វង្កត (vɔɔvŭəngkɑɑt); Burmese ဝင်္ကတ္တ (wangkatta.).

bor

เขา เขา#Thai

(Buddhism) (เขา~) Vaṅkata, a mythological mountain known for having intricate paths.


อินทรีย์

th-noun

อินทรีย์ • (in-sii)

Borrowed from Sanskrit इन्द्रिय (indriya).


สักกะ

th-proper noun

สักกะ • (sàk-gà)


สังฆกรรม

From Sanskrit सङ्घकर्म (saṅghakarma, literally “action of sangha”), from सङ्घ (saṅgha, “sangha”) + कर्म (karma, “action”); equivalent to Thai สังฆ + กรรม (gam).

com

สังฆ + กรรม (gam)

2022 August 12, “สำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัดสุรินทร์ร่วมสังฆกรรมถอนสีมาและอุโบสถสามัคคีประจำจังหวัดสุรินทร์ ครั้งที่ ๒ ณ วัดป่าเมตตาสามัคคี ตำบลคำผง อำเภอโนนนารายณ์ จังหวัดสุรินทร์”, in สำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัดสุรินทร์:

สำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัดสุรินทร์ร่วมสังฆกรรมถอนสีมา...ณ...อำเภอโนนนารายณ์ จังหวัดสุรินทร์

sǎm-nák-ngaan prá pút-tá-sàat-sà-nǎa jang-wàt sù-rin rûuam sǎng-ká-gam tɔ̌ɔn sǐi-maa ... nɔɔ ... am-pəə noon-naa-raai · jang-wàt sù-rin

The Surin Provincial Office of Buddhism joined the sangha action of sima removal...in...Non Narai district, Surin province.

2020 July 20, “คณะสงฆ์เลิงนกทา ยโสธร ร่วมสังฆกรรมลงอุโบสถฟังพระปาฎิโมกข์”, in สำนักข่าว กรมประชาสัมพันธ์:

จังหวัดยโสธรนำพระสงฆ์จำนวน 292 รูปร่วมสังฆกรรม...ฟังพระปาฎิโมกข์ในฤดูเข้าพรรษา

jang-wàt yá-sǒo-tɔɔn nam prá sǒng jam-nuuan · sɔ̌ɔng-rɔ́ɔi gâao-sìp sɔ̌ɔng · rûup rûuam sǎng-ká-gam ... fang prá bpaa-dtì-môok nai rʉ́-duu kâo-pan-sǎa

Yasothon province brought holy priests, 292 in number, to join the sangha action of...listening to the holy patimokkha during the Lenten season.

(Buddhism) activity carried out within a holy area by a quorum of at least four priests, such as incantation or ordination.


ปฏิจจสมุปบาท

th-noun

ปฏิจจสมุปบาท • (bpà-dtìt-jà-sà-mùp-bàat)

/pa˨˩.tit̚˨˩.t͡ɕa˨˩.sa˨˩.mup̚˨˩.baːt̚˨˩/


สัตว์นรก

สัตว์นรก • (sàt-ná-rók) (classifier ตน or ตัว)

sàt-ná-rók (romanization)
ตน (classifier)
ตัว (classifier)

From สัตว์ (sàt, “creature”) + นรก (ná-rók, “hell”), literally “hell creature”.

com

(theology) creature punished in hell for a sin; hellspawn.


ตรัสรู้

th-verb

ตรัสรู้ • (dtràt-sà-rúu) (abstract noun การตรัสรู้)

dtràt-sà-rúu (romanization)
การตรัสรู้ (abstract-noun)

Compound of ตรัส (dtràt, “clearly; brightly”) + รู้ (rúu, “to know”)

com+

(Buddhism, of a bodhisattva, intransitive) to be enlightened; to attain enlightenment


สังคายนา

sǎng-kaa-yá-naa (romanization)
สังคายนาย (alternative dated)

From Pali saṅgāyana (literally “joint recital; joint rehearsal”). Cognate with Burmese သင်္ဂါယနာ (sanggaya.na).

bor

2017 November 21, ชาญณรงค์ บุญหนุน, “ใครคือเจ้าของพุทธศาสนา?: ถอดรื้อความคิดเรื่องการสังคายนาเพื่อแก้ปัญหาภิกษุณีไทย”, in ประชาไท:

ทัศนะเช่นนี้มาจาก...ความเชื่อมั่นในพระเถระผู้กระทำสังคายนาในยุคเริ่มแรก

tát-sà-ná chên níi maa jàak ... kwaam-chʉ̂ʉa-mân nai prá trè pûu grà-tam sǎng-kaa-yá-naa nai yúk rə̂əm-rɛ̂ɛk

A view such as this derives from...the confidence in the high priests who held synods in the early period.

n.d., “สังคายนา”, in ปฏิจจสมุปบาท:

ประชุมสังคายนาที่ถ้ำสัตตบรรณ

bprà-chum sǎng-kaa-yá-naa tîi tâm sàt-dtà-ban

(Buddhism) general assembly of Buddhist priests, held especially for revision of a Buddhist text.


สังคายนา

th-verb

สังคายนา • (sǎng-kaa-yá-naa) (abstract noun การสังคายนา)

sǎng-kaa-yá-naa (romanization)
การสังคายนา (abstract-noun)
สังคายนาย (alternative dated)

1929, ดำรงราชานุภาพ, สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยา, ตำนานพระปริต, พระนคร: โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร, page 13:

พระไตรปิฎกภาษาบาลีที่สังคายนาใหม่

prá dtrai-bpì-dòk paa-sǎa baa-lii tîi sǎng-kaa-yá-naa mài

the Holy Tripiṭaka in the Pali language which has been newly revised

(Buddhism, transitive, of a Buddhist text) to revise by means of such assembly.


วิสุงคามสีมา

head

วิสุงคามสีมา

From Pali visuṃgāmasīmā (literally “separate village boundary”), from visuṃ (“separate”) + gāma (“village”) + sīmā (“boundary”). By surface analysis, วิสุง + คาม (kaam) + สีมา (sǐi-maa).

surf

(Buddhism) tract of land granted by the state to a Buddhist order for construction of the main hall of a monastery.


รอมฎอน

th-noun

รอมฎอน • (rɔɔ-má-dɔɔn)

Learned borrowing from Arabic رَمَضَان (ramaḍān).

lbor

เราะมะฎอน เราะมะฎอน#Thai

(Islam) Alternative form of เราะมะฎอน (rɔ́-má-dɔɔn)


หลวงปู่

/lua̯ŋ˩˩˦.puː˨˩/

(Buddhism) a title used to address very senior monks


อุโบสถ

th-noun

อุโบสถ • (ù-boo-sòt) (classifier หลัง or แห่ง)

ù-boo-sòt (romanization)
หลัง (classifier)
แห่ง (classifier)


กาสาวพัสตร์

กาสาวพัสตร์ • (gaa-sǎa-wá-pát)


อบาย

Borrowed from Pali apāya, ultimately Sanskrit अपाय (apāya, “danger, destruction”).

bor

นรกภูมิ นรกภูมิ#Thai

ติรัจฉานภูมิ ติรัจฉานภูมิ#Thai

เปรตวิสัยภูมิ เปรตวิสัยภูมิ#Thai

อสุรกายภูมิ อสุรกายภูมิ#Thai

(Buddhist cosmology) any of the following four inferior realms inhabited by sinful creatures: นรกภูมิ, ติรัจฉานภูมิ, เปรตวิสัยภูมิ, อสุรกายภูมิ


นิรยะ

th-noun

นิรยะ • (ní-rá-yá)

Borrowed from Pali niraya, ultimately Sanskrit निरय (niraya, “hell, going to destruction”).


บัพพาชนียกรรม

th-verb

บัพพาชนียกรรม • (bàp-paa-chá-nii-yá-gam) (abstract noun การบัพพาชนียกรรม)

bàp-paa-chá-nii-yá-gam (romanization)
การบัพพาชนียกรรม (abstract-noun)

Learned borrowing from Pali pabbājanīyakamma (literally “expellable act”), from pabbājanīya (“expellable”) + kamma (“act”). By surface analysis, บัพพาชนีย + กรรม (gam).

surface analysis

1999, อนันต์ เหล่าเลิศวรกุล, ภาษาไทยนอกจอ, กรุงเทพฯ: นานมีบุ๊คส์, →ISBN, page 138:

ภิกษุที่ถูกบัพพาชนียกรรมได้แก่ภิกษุที่ประพฤติผิดพระวินัย

pík-sù tîi tùuk bàp-paa-chá-nii-yá-gam dâai-gɛ̀ɛ pík-sù tîi bprà-prʉ́t pìt prá wí-nai

The bhikshus that were excommunicated were the bhikshus who acted against the Vinaya.

2016, ทศพร วงรัตน์, “กวาวเครือ และดินโป่งเป็น ดินถนัน ถันสุธา นมพระธรณี ในนิทานพระอภัยมณีคำกลอน”, in วารสารราชบัณฑิตยสภา, volume 41, number 3, page 30:

ถูกบัพพาชนียกรรมจากวัดเลียบหลังรับกฐินในปีขาล

tùuk bàp-paa-chá-nii-yá-gam jàak wát lîiap lǎng ráp gà-tǐn nai bpii kǎan

was excommunicated from Liap Monastery after accepting kathiṇa in the Year of the Tiger.


ศาสนสถาน

th-noun

ศาสนสถาน (classifier แห่ง or ที่)

ศาสน + สถาน (sà-tǎan).

com

ศาสน + สถาน (sà-tǎan)

(formal, religion) place of worship; house of worship.


สุชาดา

Learned borrowing from Pali sujātā (literally “one who was born well; one of good birth; one of noble birth”), from su (“good”) + jātā (“born”). By surface analysis, สุ (sù) + ชาดา.

learned borrowing

1927, ราชาภิรมย์ (แจ่ม บูรณะนนท์), พระ, ปัญญาสชาดก, volume 14, พระนคร: โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร, page 32:

ท้าวมัฆวานเทวราชผู้เปนสามีนางนาฎสุชาดาตรัสเช่นนี้

táao mák-ká-waan tee-wá-râat pûu bpen sǎa-mii naang-nâat sù-chaa-daa dtràt chên-níi

Thus said Lord Māghavana, the king of gods who was the husband of Lady Sujātā.

(Buddhism) Sujātā, the consort of the god Sakka

2024 May 16, “จ.สมุทรปราการ จัดพิธีกวนข้าวมธุปายาส เนื่องในวันวิสาขบูชา ประจำปี 2567 เพื่อสืบสานประเพณีอันดีงามและความเลื่อมใสศรัทธาในพระพุทธศาสนา”, in thainews.prd.go.th:

ตรัสรู้เป็นพระสัมมาสัมพุทธเจ้าหลังจากพระองค์เสวยข้าวมธุปายาสของนางสุชาดา

dtràt-sà-rúu bpen prá sǎm-maa-sǎm-pút-tá-jâao lǎng-jàak prá-ong sà-wə̌əi kâao má-tú-bpaa-yâat kɔ̌ɔng naang sù-chaa-daa

[He] attained enlightenment as Lord Sammāsambuddha after he consumed the madhupāyāsa rice of Lady Sujātā.

(Buddhism) Sujātā, the woman who presented a bowl of kheer to the Buddha, ending his six years of asceticism


อุเบกขา

th-noun

อุเบกขา • (ù-bèek-kǎa)

/ʔu˨˩.beːk̚˨˩.kʰaː˩˩˦/

From Pali upekkhā (“equanimity”), from upa (“near; toward”) + īkṣ (“to look; gaze”) + -ā (“nominal suffix”); ultimately from Sanskrit उपेक्षा (upekṣā, idem), itself from उप (upa, idem) + एक्ष (ekṣa, idem) + -ा (idem). Cognate with Khmer ឧបេក្ខា (ʼupeekkhaa) and Lao ອຸເພັກຂາ (ʼu phek khā).

(Buddhist) equanimity; even‑mindedness; impartiality.

2021 June 11, “พรหมวิหาร 4 ธรรมะสำหรับผู้นำ และการอยู่ร่วมกับผู้อื่น มีอะไรบ้าง?”, in ไทยรัฐ, ไทยรัฐ:

4. Upekkhā (อุเบกขา): equanimity, maintaining a neutral, impartial mind; not adding to the suffering of one who is in distress.

(Buddhist) the fourth of the “divine abidings” (พรหมวิหาร) in Buddhist practice.