ไหม

Borrowed from Tai Dón ใม (“fine; to fine”) or Shan မႂ် (mǎue, “idem”).


วัด

wát (romanization)
การวัด (abstract-noun)

From Old Khmer *vas, vas, vās, *vās (“to measure the circumference of land”). Cognate with Modern Khmer វាស់ (vŏəh).


วัด

Probably from Old Khmer vatta, Pre-Angkorian Old Khmer vatt, hvat, or Angkorian Old Khmer vatt, vatta, vāt, vātt, vvat, hvat, hvatt, vādya (“to move in a circle, to go round, to turn, to rotate, to revolve, to gyrate; to move or occur in turn; to go around, to make a tour; to encircle, to surround; etc”); or from Old Khmer *vas, vas, vās, *vās (“to curve around; to sweep; to traverse”). Cognate with Modern Khmer វាត់ (vŏət), វាស (viəh), extended as គ្រវាស (krɔɔviəh), from which Thai กระหวัด (grà-wàt) was derived.


รัก

rák (romanization)
การรัก (abstract-noun)

From a Mon-Khmer language; ultimately from Proto-Mon-Khmer *r(a)k (“to love; beloved, dear”). Cognate with Lao ຮັກ (hak), Isan ฮัก, Northern Thai ᩁᩢ᩠ᨠ, Khün ᩁᩢ᩠ᨠ, Lü ᦣᧅ (hak), Khamti ꩭၢက်ႉ, Shan ႁၵ်ႉ (hâ̰k), Tai Nüa ᥞᥐ (hak). Outside Tai-Kadai, cognate with Khmer រាក់ (rĕək, “friendly, cordial, pleasant; intimate, affectionate”), as in រាក់ទាក់ (reak-teak, “friendly, warm, pleasant”). The Proto-Mon-Khmer root possibly represents an allofam of the proto-root *mr[a]k, *rmr[a]k (compare Proto-Mon-Khmer *mak ~ *ma(a)k (“to like, love”)), whence Khmer ម្រក់ (mrŭək, “girl's friend of same sex, man's friend's wife”), and possibly Thai มลัก (má-lák, “to love, to like”).

cog

1563, “จารึกวัดพระธาตุศรีสองรัก ๑”, in ฐานข้อมูลจารึกในประเทศไทย, Bangkok: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน), published 2019-07-24, retrieved 2019-09-17:

ครั้นอ่านสัจอธิษฐานทั้ง ๒ ฝ่ายแล้ว พระสงฆ์แลอำมาตย์ทั้ง ๒ ฝ่ายก็หลั่งน้ำสัจจะในมหาปฐพี...มีเสน่หาไมตรีรักแพงกันเท่าเสี้ยงมหาปฐพี

krán àan sàt-jà à-tít-tǎan táng · sɔ̌ɔng · fàai lɛ́ɛo · prá sǒng lɛɛ am-màat táng · sɔ̌ɔng · fàai gɔ̂ làng náam sàt-jà nai má-hǎa bpà-tà-pii ... mii sà-nèe-hǎa mai-dtrii rák pɛɛng gan tâo sîiang má-hǎa bpà-tà-pii

Once both sides had pronounced the wishes of sincerity, the holy clergy and nobility [from] both sides then poured the water of truth onto the great ground...[with the intention] to extend affectionate amity [towards each other and to] dearly love each other until the Great Earth perisheth.

18th century, เจ้าฟ้าธรรมธิเบศไชยเชษฐ์สุริยวงศ์, “บทเห่เรือ พระนิพนธ์เจ้าฟ้าธรรมธิเบศร”, in ประชุมกาพย์เห่เรือ, Bangkok: โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร, published 1917, retrieved 2019-09-17:

ขาวสุดพุดจีบจีน เจ้ามีสีนพี่มีศักดิ์ ทั้งวังเขาชังนัก แต่พี่รักเจ้าคนเดียว

kǎao sùt pút-jìip jiin · jâao mii sǐin pîi mii sàk · táng wang kǎo chang nák · dtɛ̀ɛ pîi rák jâao kon diao

[My] whitest Chinese pinwheel, thou art of wealth, I am of worth. Though they, [the people] throughout the palace, hate [thee that] much, I [am] the only one that loveth thee.

1795, “พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม)”, in ประชุมพงศาวดาร ฉบับกาญจนาภิเษก เล่ม ๓, Bangkok: กรมศิลปากร, กองวรรณกรรมและประวัติศาสตร์, published 1999, →ISBN, page 246:

ถ้าสมเด็จพระเชษฐาเรา...รักช้าง ๒ ช้างยิ่งกว่าทางพระราชไมตรี ก็เห็นว่า กรุงหงสาวดีกับกรุงศรีอยุธยาขาดกัน

tâa sǒm-dèt prá chêet-tǎa rao ... rák cháang · sɔ̌ɔng · cháang yîng gwàa taang prá râat-chá mai-dtrii · gɔ̂ hěn wâa · grung hǒng-sǎa-wá-dii gàp grung sǐi à-yút-tá-yaa kàat-gan

Should His Divine Majesty the Elder Brother of Ours...love the two elephants more than the ties of sacred royal amity [betwixt us], then meseemeth that the Realm of Hongsawadi and the Realm of Si Ayutthaya are through.

1965, สุจิตต์ วงษ์เทศ, “Untitled”, in บันทึกไว้ในวงวรรณเรื่องของวรรคทอง, Bangkok: สมาคมนักกลอนแห่งประเทศไทย, published 2003-06-09, retrieved 2019-09-17:

เมื่อรักกันไม่ได้ก็ไม่รัก ไม่เห็นจักเกรงการสถานไหน ไม่รักกูกูก็จักไม่รักใคร เอ๊ะน้ำตากูไหลทำไมฤๅ

mʉ̂ʉa rák gan mâi dâai gɔ̂ mâi rák · mâi hěn jàk greeng gaan sà-tǎan nǎi · mâi rák guu guu gɔ̂ jàk mâi rák krai · é nám-dtaa guu lǎi tam-mai rʉʉ

When [we] can't love each other, then [I just] won't love [you]. [I] don't think [I] have to fear anything whatsoever. [When] no one loves me, I just won't love anyone. Eh, why am I shedding tears?

to love, to have affection (for), to adore, to admire, to cherish, to be fond (of); to prefer, to favour.


ฟอง

th-verb

ฟอง • (fɔɔng)

(poetic) to be impetuous; to be impudent; to be arrogant.


คน

kon (romanization)
การคน (abstract-noun)

Cognate with Lao ຄົນ (khon), Lü ᦆᦳᧃᧉ (xun²), Tai Dam ꪶꪁꪙ, Shan ၶူၼ်ႉ (khṵ̂un), Ahom 𑜁𑜤𑜃𑜫 (khun). Compare Proto-Hlai *ɦunɦ (“to stir”).

cog

Lü ᦆᦳᧃᧉ (xun²)


ม้วน

múuan (romanization)
การม้วน (abstract-noun)

From Proto-Tai *mwɯːnᶜ. Cognate with Lao ມ້ວນ (mūan), Tày muộn. Doublet of มวน (muuan).


บ้า

bâa (romanization)
การบ้า (abstract-noun)

From Proto-Tai *ɓaːᶜ (“crazy”). Cognate with Northern Thai ᨷ᩶ᩤ, Khün ᨷ᩶ᩤ, Lao ບ້າ (bā), Lü ᦢᦱᧉ (ḃaa²), Shan မႃႈ (māa) or ဝႃႈ (wāa), Tai Nüa ᥛᥣᥲ (màa, “to be angry”), Ahom 𑜈𑜡 (bā), Tày bả, Zhuang mbaj.

Lü ᦢᦱᧉ (ḃaa²)

to craze or be crazy (about, over, etc); to be crazed or infatuated (by).


เย็ด

yét (romanization)
การเย็ด (abstract-noun)

Cognate with Isan เฮ็ด, Northern Thai ᩁᩮᩢ᩠ᨯ, Lao ເຮັດ (het), Lü ᦵᦣᧆ (hed), Shan ႁဵတ်း (háet), Saek ฮิ̄ด.


กิน

gin (romanization)
การกิน (abstract-noun)

From Proto-Tai *kɯɲᴬ (“to eat”). Cognate with Lao ກິນ (kin), Northern Thai ᨠᩥ᩠ᨶ, Khün ᨠᩥ᩠ᨶ, Lü ᦂᦲᧃ (k̇iin), Tai Dam ꪀꪲꪙ, Tai Nüa ᥐᥤᥢ (kin), Shan ၵိၼ် (kǐn), Ahom 𑜀𑜢𑜃𑜫 (kin), Saek กิ๋น, Zhuang gwn, Nong Zhuang gwn, Bouyei genl. Compare also Proto-Austronesian *kaən (whence Tagalog kain, Malay makan).

กินหมากฝรั่ง

กินก๋วยเตี๋ยว

กินเหล้า

to consume:
to absorb; to engross; to occupy.

to destroy, as by decomposition or burning.

กินสินบน

(historical) to govern a polity and enjoy benefits derived from the polity, as taxes, forced labour, etc.

(somewhat archaic, used of an office, position, rank, status, etc) to hold; to occupy; to possess.

กินเด็ก

To rob the cradle — (literally) To eat a kid

กินพระ

(slang) to seek or have a romantic or sexual relationship (with).


เขียว

th-verb

เขียว • (kǐao)

(archaic) to hurriedly or quickly move from one place to another.


แกง

gɛɛng (romanization)
การแกง (abstract-noun)

From Proto-Southwestern Tai *kɛːŋᴬ² (“soup; broth”), from Middle Chinese 羹 (MC kaeng, “thick soup”). Cognate with Northern Thai ᨠᩯ᩠ᨦ, Khün ᨠᩯ᩠ᨦ, Lao ແກງ (kǣng), Lü ᦶᦂᧂ (k̇aeng), Shan ၵႅင် (kěng), Tai Nüa ᥐᥦᥒ (kaeng), Saek เก๋ง, Yong ᨠᩯ᩠ᨦ.

inh

to make or make as or into a curry, soup, or stew.

(often in combination) to kill; to slay.


แกง

Corrupted from แกล้ง (glɛ̂ɛng) which is influenced by ต้ม (dtôm, “to boil; to trick”).

th-l

แกล้ง (glɛ̂ɛng)

(colloquial, originally LGBTQ slang) to subject to public outrage or humiliation.

(colloquial) to trick; to deceive; to sham.


สวัสดี

th-verb

สวัสดี • (sà-wàt-dii) (abstract noun การสวัสดี)

sà-wàt-dii (romanization)
การสวัสดี (abstract-noun)
สวัสดิ (alternative)
สวัสดิ์ (alternative)
สวษดิ (alternative obsolete)

th:คณะรัฐมนตรีไทย คณะที่ 10

th:พระยาอุปกิตศิลปสาร (นิ่ม กาญจนาชีวะ)

From Sanskrit स्वस्ति (svasti, “welfare, well-being; blessing; prosperity; success; etc”); probably via Old Khmer svasti, svāsti (“interjection used as opening benediction: well-being! good fortune!”). Cognate with Northern Thai ᩈ᩠ᩅᩢᩔ᩠ᨯᩦ, Modern Khmer សួស្តី (suəsdəy). Compare Pali sotthi, from which Thai โสตถิ is derived.
The use of this term as a greeting or farewell was initiated at the Faculty of Arts, Chulalongkorn University, by Phraya Uppakit Sinlapasan (Nim Kanchanachiwa) in 2476 BE (1933/34 CE), and was officially ordained by the nationalist government of Field Marshall Plaek Phibunsongkhram on 22 January 2486 BE (1944 CE).

bor

to greet or bid farewell by or as if by expressing this interjection


นก

nók (romanization)
การนก (abstract-noun)

From Proto-Tai *C̬.nokᴰ (“bird”). Cognate with Northern Thai ᨶᩫ᩠ᨠ (nok), Lao ນົກ (nok), Tai Dam ꪶꪙꪀ, Lü ᦷᦓᧅ (nok), Shan ၼူၵ်ႉ (nṵ̂uk), Ahom 𑜃𑜤𑜀𑜫 (nuk), Bouyei rog, Zhuang roeg, Saek น็อก. Compare Proto-Be *nukᴰ² (“bird”), Proto-Austronesian *manuk (“bird; chicken”), Proto-Hmong-Mien *m-nɔk (“bird”).

cog

(slang) to be ignored or refused by a person.

นกตั๋วคอนเสิร์ต

To miss a concert ticket; to fail [to obtain] a concert ticket.

(slang) to miss; to fail to succeed in something.


ฉัน

chǎn (romanization)
การฉัน (abstract-noun)

Compare Lao ສັນ (san, “to eat”), Khmer ឆាន់ (chan, “to eat”).

(ecclesiastical, transitive) to eat; to drink; to take; to consume


ไป

bpai (romanization)
การไป (abstract-noun)

From Proto-Tai *pajᴬ (“to go”). Cognate with Northern Thai ᨻᩱ (pai), Khün ᨻᩱ (pai), Lao ໄປ (pai), Lü ᦺᦔ (ṗay) and ᦺᦗ (pay), Tai Dam ꪼꪜ, Shan ပႆ (pǎi), Aiton ပႝ (pay), Phake ပႝ (pay), Nùng páy, Zhuang bae, Bouyei bail, Tày pây, Phu Thai ไป๋.

to go; to move (away from the speaker); to leave; to depart.


มี

mii (romanization)
การมี (abstract-noun)

From Proto-Tai *miːᴬ (“to have”).
Cognate with Isan มี, Lao ມີ (mī), Northern Thai ᨾᩦ, Khün ᨾᩦ, Lü ᦙᦲ (mii), Tai Dam ꪣꪲ, Tai Dón ꪣꪲ, Shan မီး (míi), Tai Nüa ᥛᥤᥰ (mï), Ahom 𑜉𑜣 (mī), Zhuang miz.

คุณมียาไหม

2019 March 15 (last accessed), สุจิตต์ วงษ์เทศ, “เจ้าจอมมารดาอำภาใน ร. ๒ เล่นตัวนางกาญจหนาในละครอิเหนา”, in มติชนออนไลน์, Bangkok: มติชน, published 2016-06-12:

สายหยุดพุดจีบจีน เจ้ามีสินพี่มีศักดิ์ คนทั้งวังเขาชังเจ้านัก แต่พี่รักเจ้าคนเดียว

sǎai-yùt pút-jìip jiin · jâao mii sǐn pîi mii sàk · kon táng wang kǎo chang jâao nák · dtɛ̀ɛ pîi rák jâao kon diao

[My] dwarf ylang-ylang flower, [my] Chinese crape jasmine, thou art of wealth, I am of worth. They, people throughout the palace, hate thee much, but I am the only one that loveth thee.

2013, สุภฤกษ์ บุญทอง, สะบายดี ลาว ฉบับการ์ตูน: หนังสือชุดอาเซียน, Bangkok: Skybook, →ISBN, page 21:

ลาวมี ๒ ฤดู คือ ฤดูร้อน (พฤศจิกายนถึงเมษายน)...

laao mii · sɔ̌ɔng · rʉ́-duu · kʉʉ · rʉ́-duu rɔ́ɔn · (prʉ́t-sà-jì-gaa-yon tʉ̌ng mee-sǎa-yon) ...

Laos has two seasons, that is, the hot season (November–April)...

1998 December 26, “พระราชบัญญัติว่าด้วยเอกสิทธิและความคุ้มกันทางกงสุล พ.ศ. ๒๕๔๑”, in ห้องสมุดกฎหมาย, Bangkok: สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา, published 2015-03-06, retrieved 2018-09-13:

เพื่อความมุ่งประสงค์ของอนุสัญญานี้ ให้ถ้อยคำต่อไปนี้มีความหมายตามที่ได้กำหนดไว้ข้างท้ายนี้

pʉ̂ʉa kwaam-mûng-bprà-sǒng kɔ̌ɔng à-nú-sǎn-yaa níi · hâi tɔ̂i-kam dtɔ̀ɔ-bpai-níi mii kwaam-mǎai dtaam tîi dâai gam-nòt wái kâang táai níi

For the purposes of the present Convention, the following expressions shall have the meanings hereunder assigned to them:

1935 June 10, “ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา”, in ห้องสมุดกฎหมาย, Bangkok: สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา, published 2016-12-15, retrieved 2019-02-06:

มาตรา ๒๔๔ ถ้าศาลหรือพนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจชั้นผู้ใหญ่เห็นจำเป็น...ที่จะต้องตรวจศพ แม้ว่าจะได้บรรจุหรือฝังแล้วก็ตาม ให้มีอำนาจสั่งให้เอาศพนั้นให้ผู้เชี่ยวชาญตรวจ

mâat-dtraa · sɔ̌ɔng-rɔ́ɔi sìi-sìp sìi · tâa sǎan rʉ̌ʉ pá-nák-ngaan-fàai-bpòk-krɔɔng rʉ̌ʉ dtam-rùuat chán pûu-yài hěn jam-bpen ... tîi jà dtɔ̂ng dtrùuat sòp · mɛ́ɛ wâa jà dâai ban-jù rʉ̌ʉ fǎng lɛ́ɛo gɔ̂ɔ-dtaam · hâi mii am-nâat sàng hâi ao sòp nán hâi pûu-chîao-chaan dtrùuat

Section 244 If the court or high-ranking administrative or police officer deems it necessary...to examine a corpse, even though [the corpse] has already been coffined or buried, [the court or officer] shall have the power to order that the corpse be sent to an expert for examination.

1831, สถาบันภาษาไทย, กรมวิชาการ, กระทรวงศึกษาธิการ, ประชุมโคลงโลกนิติ, Bangkok: สถาบันภาษาไทย, กรมวิชาการ, กระทรวงศึกษาธิการ, published 2000, →ISBN, page 92:

นาคีมีพิษเพี้ยง สุริโย เลื้อยบ่ทำเดโช แช่มช้า พิษน้อยหยิ่งโยโส แมลงป่อง ชูแต่หางเองอ้า อวดอ้างฤทธี

naa-kii mii pít píiang · sù-rí-yoo · lʉ́ai bɔ̀ɔ tam dee-choo · chɛ̂m-cháa · pít nɔ́ɔi yìng-yoo-sǒo · má-lɛɛng bpɔ̀ng · chuu dtɛ̀ɛ hǎang eeng âa · ùuat âang rít-tii

A serpent possesses venom [so great] as the sun, [yet] it slithers slowly without making [known] its power. A scorpion, so proud of its little venom, raises its tail itself as if to show off its might.

to contain; to include; to consist (of); to be composed (of).

2019 February 11, กองบรรณาธิการวอยซ์ออนไลน์, “รัฐประหารติดอันดับเทรนด์ในทวิตเตอร์ไทย”, in Voice, Bangkok: Voice TV, retrieved 2019-02-28:

แม้จะมีคำยืนยันจากฝั่งกองทัพว่า การเคลื่อนย้ายยุทโธปกรณ์เมื่อสุดสัปดาห์ที่ผ่านมาเป็นไปเพื่อการฝึกซ้อมตามปกติ แต่ผู้ใช้ทวิตเตอร์ในไทยยังตั้งข้อสงสัยและแสดงความคิดเกี่ยวกับรัฐประหาร

mɛ́ɛ jà mii kam-yʉʉn-yan jàak fàng gɔɔng-táp wâa · gaan-klʉ̂ʉan-yáai yút-too-bpà-gɔɔn mʉ̂ʉa sùt-sàp-daa tîi pàan maa bpen-bpai pʉ̂ʉa gaan-fʉ̀k-sɔ́ɔm dtaam bpà-gà-dtì · dtɛ̀ɛ pûu-chái tá-wít-dtə̂ə nai tai yang dtâng kɔ̂ɔ-sǒng-sǎi lɛ́ sà-dɛɛng kwaam-kít gìao-gàp rát-tà-bprà-hǎan

Even though there has been a confirmation from the Army side that the movement of munition during the past weekends was for regular training, Twitter users in Thailand still raise doubts and express opinions about a coup.

2005 February 7, “ปัตตานีมีร้องซื้อเสียงในคืนหมาหอน”, in ประชาไท, Bangkok: ประชาไท, retrieved 2019-01-24:

คืนหมาหอนมีเรื่องร้องเรียนซื้อเสียง ๑ รายในเขต ๒ ปัตตานี กกต. จังหวัดชงเรื่องให้ กกต. กลางพิจารณาแล้ว คาด ๓ วันรู้ผล

kʉʉn-mǎa-hɔ̌ɔn mii rʉ̂ʉang rɔ́ɔng-riian sʉ́ʉ-sǐiang · nʉ̀ng · raai nai kèet · sɔ̌ɔng · bpàt-dtaa-nii · gɔɔ-gɔɔ-dtɔɔ · jang-wàt chong rʉ̂ʉang hâi · gɔɔ-gɔɔ-dtɔɔ · glaang pí-jaa-rá-naa lɛ́ɛo · kâat · sǎam · wan rúu pǒn

On the dog-howling night, there was one complaint [about] vote-buying in Pattani's Constituency 2. The provincial EC has referred the matter to the central EC for consideration. It is expected that the outcome will be known within three days.

1935 June 10, “ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา”, in ห้องสมุดกฎหมาย, Bangkok: สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา, published 2019-03-26, retrieved 2019-03-29:

เมื่อไม่มีบุคคลใดเป็นผู้แทน ให้ศาลตั้งพนักงานฝ่ายปกครองเป็นผู้แทน

mʉ̂ʉa mâi mii bùk-kon dai bpen pûu-tɛɛn · hâi sǎan dtâng pá-nák-ngaan-fàai-bpòk-krɔɔng bpen pûu-tɛɛn

Should there be no one to serve as the representative, the court shall appoint an administrative officer as the representative.

2019 April 2 (last accessed), “เกิดมาใช่อื่น เพื่อแผ่นดินไทย ร่วมใจช่วยเหลือ ผู้ด้อยโอกาส”, in bandhit.com, Bangkok: องค์การ UNICEF ประเทศไทย:

เรียนพ่อแม่พี่น้องชาวไทยทุกท่าน ยังมีเด็ก ๆ ที่ยากจนอยู่อีกมากในเมืองไทย

riian pɔ̂ɔ-mɛ̂ɛ-pîi-nɔ́ɔng chaao tai túk tâan · yang mii dèk dèk tîi yâak-jon yùu ìik mâak nai mʉʉang tai

Dear our fellow Thais, there still are a lot of children in need in Thailand.

to exist, to be in existence; to happen, to occur.

2018 December 12, “พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการป้องกันและปราบปรามการทุจริต พ.ศ. ๒๕๖๑”, in ห้องสมุดกฎหมาย, Bangkok: สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา, retrieved 2019-03-28:

ความในวรรคหนึ่งให้ใช้บังคับกับการลงมติเพื่อมีความเห็น...ด้วยโดยอนุโลม

kwaam nai wák nʉ̀ng hâi chái-bang-káp gàp gaan-long má-dtì pʉ̂ʉa mii kwaam-hěn ... dûai dooi à-nú-loom

The provision of Paragraph 1 shall also apply mutatis mutandis to...the passage of a resolution in order to adopt an opinion...

to cause to exist; to bring into existence; to create; to produce; to make.

(of letters) to write; to compose; to issue.

2019 April 25, “คำพิพากษาศาลปกครองกลาง ในคดีหมายเลขดำที่ ๕๕๒/๒๕๖๒ หมายเลขแดงที่ ๔๔๐/๒๕๖๒ เรื่อง คดีพิพาทเกี่ยวกับการที่หน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐกระทำการโดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย ระหว่าง เด็กชายพีรภัทร์ พณิชสานนท์ โดยนางพรพีร์ พณิชสานนท์ หรือมกรกิจวิบูลย์ ผู้แทนโดยชอบธรรม ผู้ฟ้องคดี กับผู้อำนวยการโรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย ผู้ถูกฟ้องคดี ลงวันที่ ๒๕ เมษายน ๒๕๖๒”, in ศาลปกครองพิพากษาเพิกถอนคำสั่ง ร.ร. สวนกุหลาบปฏิเสธรับ นร. ๑๐ รายเข้า ม. ๑, Bangkok: Voice TV, retrieved 2019-04-29:

คดีนี้อธิบดีศาลปกครองกลางมีคำสั่งให้ดำเนินกระบวนพิจารณาโดยเร่งด่วนตามข้อ ๔๙/๒...

ká-dii níi à-típ-bɔɔ-dii sǎan-bpòk-krɔɔng glaang mii kam-sàng hâi dam-nəən grà-buuan-pí-jaa-rá-naa dooi rêng-dùuan dtaam kɔ̂ɔ · sìi-sìp gâao / 2 ...

[As for] this case, the President of the Central Administrative Court issued an order requiring the proceedings to be held urgently in accordance with Rule 49/2...

(of judgments, decisions, orders, etc) to give; to issue; to deliver.

decisions; orders; etc; decisions; orders; etc


กา

gaa (romanization)
การกา (abstract-noun)

Elision from กากบาท ("to make a cross symbol").


ยาว

Inherited from Proto-Southwestern Tai *jaːwᴬ⁴.
In Southwestern Tai, cognate with Northern Thai ᨿᩣ᩠ᩅ, Lao ຍາວ (nyāo), Lü ᦍᦱᧁ (yaaw), Shan ယၢဝ်း (yáao), Tai Nüa ᥕᥣᥝᥰ (yäaw), Phake ယွ် (yaw).
Compare Proto-Hlai *hnaːwʔ (“long (distance)”).

inh+

(now only found in certain expressions) to prolong; to extend; to lengthen.


พูด

pûut (romanization)
การพูด (abstract-noun)

คุณพูดภาษาไทยเป็นไหม

พูดอีกทีได้ไหม

ผมพูดอังกฤษไม่เป็น

ผมพูดอังกฤษไม่ได้

ดิฉัน/ฉันพูดอังกฤษไม่เป็น

ดิฉัน/ฉันพูดอังกฤษไม่ได้


ตาย

th-verb

ตาย • (dtaai) (abstract noun การตาย or ความตาย)

dtaai (romanization)
การตาย (abstract-noun)
ความตาย (abstract-noun)

From Proto-Southwestern Tai *taːjᴬ² (“to die”), from Proto-Tai *p.taːjᴬ (“to die”). Cognate with Northern Thai ᨲᩣ᩠ᨿ, Lao ຕາຍ (tāi), Lü ᦎᦻ (ṫaay), Tai Dam ꪔꪱꪥ, Tai Dón ꪔꪱꪥ, Tai Daeng ꪔꪱꪥ, Shan တၢႆ (tǎai), Tai Nüa ᥖᥣᥭ (taay), Khamti တၢဲႈ, Phake တႝ (tay), Ahom 𑜄𑜩 (tay), Zhuang dai, Zuojiang Zhuang tai or hai. Compare Proto-Be *ɗaːjᴬ¹, Proto-Malayo-Polynesian *atay (“death”).

inh

to die: to cease to live; to be or become dead.

(of a machine, bodily organ, etc) to die: to stop; to cease to function.


ส้อม

sɔ̂m (romanization)
การส้อม (abstract-noun)
ซ่อม (alternative obsolete)

Cognate with Northern Thai ᩈᩬ᩶ᨾ, Khün ᩈᩬ᩶ᨾ, Lao ສ້ອມ (sǭm). Might be cognate with Lü ᦉᦸᧄᧉ (ṡoam², “to plant”), Khün ᩈᩬ᩶ᨾ (“to plant”), Shan သွမ်ႈ (sāum, “to plant”), Tai Nüa ᥔᥩᥛᥲ (sòam, “to plant”), Ahom 𑜏𑜨𑜪 (soṃ, “to plant paddy seedlings”)

cog

(transitive) to cut to a point, to sharpen, to sharpen with a knife, to sharpen the end or the tip


ซ่อม

sɔ̂m (romanization)
การซ่อม (abstract-noun)

→ Khmer: សម (sɑɑm)


เทศนา

th-verb

เทศนา • (têet-sà-nǎa) (abstract noun การเทศนา)

têet-sà-nǎa (romanization)
การเทศนา (abstract-noun)

/tʰeːt̚˥˩.sa˨˩.naː˩˩˦/

From Sanskrit देशना (deśanā, “instruction; direction”); perhaps via Old Khmer desnā or Angkorian Old Khmer desanā (“sermon, discourse, lecture; to give a sermon, discourse, or lecture”). Cognate with Modern Khmer ទេសនា (teisaʼnaa), ទេស្នា (teisaʼnaa).

bor

(religion) to preach; to teach; to deliver a sermon; to give a discourse; to lecture.

(slang) to preach: to give moral advice, especially in an obtrusive or tedious way.

(slang) to lecture: to rebuke or reprimand at some length.


ไข่

kài (romanization)
การไข่ (abstract-noun)

From Proto-Tai *qraj (“egg”). Cognate with Northern Thai ᨡᩱ᩵ (khai), Lao ໄຂ່ (khai), Tai Dam ꪼꪎ꪿, Lü ᦺᦃᧈ (ẋay¹), Shan ၶႆႇ (khài), Khamti ၵဲ, Ahom 𑜁𑜩 (khay), Tày xáy, Bouyei jais, Zhuang gyaeq. Compare Sui geis (“egg”) and Southern Kam geiv (“egg”).

cog

Lü ᦺᦃᧈ (ẋay¹)

(slang, chiefly used of a male) to procreate or father through sexual intercourse.


อบ

to scent; to perfume (by placing in a closed container).


ดอก

th-verb

ดอก • (dɔ̀ɔk)

(archaic) to tease, to kid; to mock, to ridicule; to fool, to dupe; to deceive.


เดิน

dəən (romanization)
การเดิน (abstract-noun)
เดิร (alternative obsolete)
เดีร (alternative obsolete)

From Old Khmer តេរ៑ (ter, “to go on foot; to march; to walk; etc”), Cognate with Modern Khmer ដើរ (daə, “to walk”). Lao ເດີນ (dœ̄n), Lü ᦵᦤᦲᧃ (doen). Extended as ดำเนิน (dam-nəən).

bor

เดินเขา

กองทัพเดินด้วยท้อง

to move on or as if on foot: to walk, to step, to run, to flow, etc.

เดินทัพ

เดินเครื่อง

เดินธุระ

เดินเรื่อง

เดินหมาก

เดินเรือ

เดินรถ

to cause to go or move, to set in motion: to run, to operate, to propel, to steer, to carry (out, on, etc), to drive, to direct, etc.

เดินสายไฟ

เดินท่อ

เดินทอง

to embroider with gold (as part of needlework)

(of long things, as threads, wires, etc) to install.

เครื่องจักรเดิน

นาฬิกาไม่เดิน

โครงการเดินหน้า

เรือเดิน

เดินบก

dəən bɔɔ-gɔɔ

เดินอากาศ

เดินรถ

(of vehicles) to provide the service of, usually as a business.

เดินนา

เดินสวน

(archaic) to visit in order to inspect or examine; to inspect or examine on the spot or on site.

เดินหมาย

(archaic) to carry or bring, usually as a messenger.

เดินคาถา

เดินมนตร์

(archaic) to chant or recite, usually in a continuous manner.


แกะ

gɛ̀ (romanization)
การแกะ (abstract-noun)


สวด

sùuat (romanization)
การสวด (abstract-noun)
สูด (alternative obsolete)

From Old Khmer svat (“to recite; to chant; to intone”). Cognate with Modern Khmer សូត្រ (sout), សូធ្យ (southyɔɔ).

2020 March 17, “สำนักพุทธฯ ให้วัดทั่ว ปท. สวดบทรัตนสูตรขจัดโควิด-๑๙”, in วิวาทะ V2, Bangkok: วิวาทะ V2, retrieved 2020-03-17:

สำนักพุทธฯให้วัดทั่วปท. สวดบทรัตนสูตรขจัดโควิด-19

sǎm-nák-pút hâi wát tûua bprà-têet · sùuat bòt rát-dtà-ná-sùut kà-jàt koo-wìt-sìp-gâao

Buddhism Office orders monasteries throughout the country to chant Ratana Sutta discourse for eliminating COVID-19

(of a mantra, a religious formula, etc) to recite; to chant; to intone.

a religious formula; etc; a religious formula; etc


ฆ่า

kâa (romanization)
การฆ่า (abstract-noun)

From Proto-Tai *qaːꟲ (“to kill”). Cognate with Lao ຂ້າ (khā), Tai Dam ꪄ꫁ꪱ, Lü ᦃᦱᧉ (ẋaa²), Shan ၶႃႈ (khāa), Tai Nüa ᥑᥣᥲ (xàa), Ahom 𑜁𑜠 (kha, “to cut; to kill”), Zhuang gaj, Nong Zhuang kaj. The spelling of the word was contaminated by ฆาต (kâat), which is a Pali loanword of similar meaning.

cog

Lü ᦃᦱᧉ (ẋaa²)

to put an end to; to get rid of; to remove; to destroy.


ใหญ่

th-verb

ใหญ่ • (yài)

From Proto-Southwestern Tai *ʰɲaɰᴮ¹ (“big; to grow large”). Cognate with Northern Thai ᩉ᩠ᨿᩱ᩵ or ᩉ᩠ᨿᩲ᩵, Lao ໃຫຍ່ (h), Lü ᦺᦊᧈ (ẏay¹), Tai Dam ꪻꪐ꪿, Shan ယႂ်ႇ (yàue), Tai Nüa ᥕᥬᥱ (yǎue), Phake ယၞ် (yaü), Ahom 𑜐𑜧 (ñaw), 𑜊𑜨𑜧 (jʸow) or 𑜊𑜧𑜤 (jʸawu).

cog

Lü ᦺᦊᧈ (ẏay¹)

to be big; to be large; to be huge; to be enormous.

to be major; to be extensive; to be sizeable.


ศึกษา

th-verb

ศึกษา • (sʉ̀k-sǎa) (abstract noun การศึกษา)

sʉ̀k-sǎa (romanization)
การศึกษา (abstract-noun)

/sɯk̚˨˩.saː˩˩˦/

Borrowed from Sanskrit शिक्षा (śikṣā, “education”). Doublet of สิกขา, ซิก (sík), ซิกข์, สิกข์, and สิข (sìk).
Compare with Lao ສຶກສາ (sưk sā), Northern Thai ᩆᩧᨠ᩠ᩇᩣ.


กบ

ประกบ ประกบ#Thai


เกาะ

gɔ̀ (romanization)
การเกาะ (abstract-noun)

(transitive) to grab; to grasp; to grip; to seize; to clutch

1898 October 4, “ประกาศพระราชนิยมเรื่องเวลา”, in กฎหมายไทย คือพระราชบัญญัติและประกาศซึ่งตั้งขึ้นในรัชกาลของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวผู้ทรงพระคุณธรรมอันประเสริฐ, volume 7, พระนคร: โรงพิมพ์วิชากร, published 1899, page 2514:

ถ้าขาดสำคัญจนถึงควรต้องเกาะ ก็ให้เสนาบดีกระทรวงวังสั่งให้เกาะตามธรรมเนียมเดิม

tâa kàat sǎm-kan jon-tʉ̌ng kuuan dtɔ̂ng gɔ̀ · gɔ̂ hâi sěe-naa-bɔɔ-dii grà-suuang wang sàng hâi gɔ̀ dtaam tam-niiam dəəm

If [his] absence is serious that [he] should be arrested, then the Minister [in charge of] the Ministry of Palaces shall order [him] to be arrested in accordance with the former convention.

(transitive, obsolete) to apprehend; to arrest

(transitive) to adhere (to); to stick (to); to cling (to)


แขวนบนเส้นด้าย

th-verb

แขวนบนเส้นด้าย

แขวนบนเส้นด้าย • (kwɛ̌ɛn-bon-sên-dâai) (abstract noun การแขวนบนเส้นด้าย)

kwɛ̌ɛn-bon-sên-dâai (romanization)
การแขวนบนเส้นด้าย (abstract-noun)

(idiomatic) to be in danger, calling for precise caution. To be in a precarious situation. To hang by a thread


บูชา

บูชา • (buu-chaa) (abstract noun การบูชา)

buu-chaa (romanization)
การบูชา (abstract-noun)

/buː˧.t͡ɕʰaː˧/

From Sanskrit पूजा (pūjā, “worship”) or Pali pūjā (“worship”). Compare Lao ບູຊາ (bū sā), Lü ᦢᦴᦋᦱ (ḃuutsaa), Northern Thai ᨷᩪᨩᩣ.


เคารพ

เคารพ • (kao-róp) (abstract noun การเคารพ or ความเคารพ)

kao-róp (romanization)
การเคารพ (abstract-noun)
ความเคารพ (abstract-noun)

From Sanskrit गौरव (gaurava, “dignity”).


ซื่อสัตย์

ซื่อสัตย์ • (sʉ̂ʉ-sàt) (abstract noun การซื่อสัตย์)

sʉ̂ʉ-sàt (romanization)
การซื่อสัตย์ (abstract-noun)

/sɯː˥˩.sat̚˨˩/

From ซื่อ (sʉ̂ʉ, “to be honest”) + สัตย์ (sàt, “truth; pledge”), the latter from Sanskrit सत्य (satya, “truth”).


มรณะ

th-verb

มรณะ • (mɔɔ-rá-ná) (abstract noun การมรณะ)

mɔɔ-rá-ná (romanization)
การมรณะ (abstract-noun)


ประทาน

ประทาน • (bprà-taan) (abstract noun การประทาน)

bprà-taan (romanization)
การประทาน (abstract-noun)

From Sanskrit प्रदान (pradāna, “donation; gift; offering; etc”); possibly via Old Khmer pradāna (“to give; to grant”). Cognate with Modern Khmer ប្រទាន (prɑɑtiən); Lao ປະທານ (pa thān).

bor

Ecclesiastes 12:11, KJV:
ถ้อยคำของนักปราชญ์เป็นประดุจปฏักและประดุจตะปูซึ่งอาจารย์ผู้สอนแห่งการชุมนุมได้ตรึงแน่นซึ่งท่านเมษบาลผู้หนึ่งได้ประทานให้
tɔ̂i-kam kɔ̌ɔng nák-bpràat bpen bprà-dùt bpà-dtàk lɛ́ bprà-dùt dtà-bpuu sʉ̂ng aa-jaan pûu-sɔ̌ɔn hɛ̀ng gaan-chum-num dâai dtrʉng nɛ̂n sʉ̂ng tâan mêet-sà-baan pûu nʉ̀ng dâai bprà-taan hâi
The words of the wise are as goads, and as nails fastened by the masters of assemblies, which are given from one shepherd.

(used of a person in authority or exalted person) to give; to grant.


โฆษณา

th-verb

โฆษณา • (kôot-sà-naa) (abstract noun การโฆษณา)

kôot-sà-naa (romanization)
การโฆษณา (abstract-noun)

From Sanskrit घोषणा (ghoṣaṇā, “proclaiming aloud; proclaiming publicly”); probably via Angkorian Old Khmer ghoṣaṇā (“public announcement, public notice, proclamation, pronouncement, promulgation; to advertise, to proclaim, to cry one's wares, to hawk, to peddle”). Cognate with Modern Khmer ឃោសនា (khoosaʼnaa).

der

(now only found in law, obsolete elsewhere) to publicise; to make known to the public; to proclaim.

now only found in law; obsolete elsewhere; now only found in law; obsolete elsewhere

to advertise: to announce or praise a product, service, etc, in some public medium of communication so as to induce people to buy or use it.


อิจฉา

th-verb

อิจฉา • (ìt-chǎa) (abstract noun การอิจฉา)

ìt-chǎa (romanization)
การอิจฉา (abstract-noun)

/ʔit̚˨˩.t͡ɕʰaː˩˩˦/

From Sanskrit इच्छा (icchā, “desire”) or Pali icchā (idem).

ความอิจฉาริษยา


ฦๅ

lʉʉ (romanization)
การฦๅ (abstract-noun)

ลือ ลือ#Thai


ใช่

ใช่ • (châi)

Cognate with Ahom 𑜋𑜨𑜧 (chow). Compare Zhuang cawh, Middle Chinese 是 (MC dzyeX).

1925 April 16, ดำรงราชานุภาพ, สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยา, “คำอธิบาย”, in กลอนเพลงยาวชมพระยาศรีเพ็ง, พระนคร: โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร, published 1925, retrieved 2021-04-17:

ผู้แต่งเรียกในกลอนว่านิราส แต่หาใช่นิราส

pûu-dtɛ̀ɛng rîiak nai glɔɔn wâa ní-râat · dtɛ̀ɛ hǎa châi ní-râat

In the poem, the author calls [it] a nirat, but [it] is not a nirat.

2019 November 21, “ภาพประวัติศาสตร์ โป๊ปฟรานซิสเสด็จ ทรงมีปฏิสันถารกับสมเด็จพระสังฆราช”, in ไทยรัฐ, Bangkok: วัชรพล, retrieved 2019-11-22:

ระยะทางที่ห่างไกลกันหาใช่อุปสรรคของความสนิทสนม

rá-yá-taang tîi hàang-glai gan hǎa châi ùp-bpà-sàk kɔ̌ɔng kwaam-sà-nòt-sà-nǒm

The distance that [keeps us] away [from] each other is not an obstacle to [our] intimacy.

2019 December 5, 0:44 from the start, in มันไม่ใช่น้องหนู (One Year 365 วัน บ้านฉัน บ้านเธอ), episode 2, spoken by แพรวพราว (นันท์นภัส เลิศนามเชิดสกุล), Bangkok: GDH:

มันไม่ใช่น้องหนู

2018 January 16, ชัยวัฒน์ สถาอานันท์, “การชาบู ครู และสิ่งศักดิ์สิทธิ์: ครูในมุมมองของ ชัยวัฒน์ สถาอานันท์”, in way magazine, Bangkok: way magazine, retrieved 2019-01-16:

มหาวิทยาลัยไม่ใช่ที่สถาปนาความศักดิ์สิทธิ์ มันเป็นที่นำเอาความศักดิ์สิทธิ์มาตรวจสอบ มาถกเถียง มาสู้รบปรบมือ เพราะความงอกงามทางปัญญา

má-hǎa-wít-tá-yaa-lai mâi châi tîi sà-tǎa-bpà-naa kwaam-sàk-sìt · man bpen tîi nam ao kwaam-sàk-sìt maa dtrùuat-sɔ̀ɔp · maa tòk-tǐiang · maa sûu-róp-bpròp-mʉʉ · prɔ́ kwaam-ngɔ̂ɔk-ngaam taang bpan-yaa

A university is not a place for establishing a sacredness. It is a place where sacrednesses are brought to investigation, to debate, [or] to challenge, for [the sake of] intellectual growth.


ประกาศ

ประกาศ • (bprà-gàat) (abstract noun การประกาศ)

bprà-gàat (romanization)
การประกาศ (abstract-noun)

From Sanskrit प्रकाश (prakāśa, “shining, bright; light; enlightenment; visible, open; etc”). Cognate with Old Khmer prakāśe; Modern Khmer ប្រកាស (prɑɑkaah).

bor

to announce; to declare; to proclaim; to give notice (of).


ประสาท

th-verb

ประสาท • (bprà-sàat) (abstract noun การประสาท)

bprà-sàat (romanization)
การประสาท (abstract-noun)

Learned borrowing from Sanskrit प्रसाद (prasāda).

lbor

ประสาทหรือเปล่า

(slang) to undergo a mental infirmity; to be crazy, mad, or senseless.


ชน

chon (romanization)
การชน (abstract-noun)

Cognate with Northern Thai ᨩᩫ᩠ᨶ, Lao ຊົນ (son). Compare Khmer ជល់ (cŭəl), Middle Chinese 衝 (MC tsyhowng).

to make some kind of animal fight against another e.g. cocks, oxen, buffaloes, elephants


ฝัน

fǎn (romanization)
การฝัน (abstract-noun)

From Proto-Tai *hwanᴬ (“dream”). Cognate with Isan ฝัน, Lao ຝັນ (fan), Northern Thai ᨺᩢ᩠ᨶ, Khün ᨺᩢ᩠ᨶ, Lü ᦚᧃ (ḟan), Tai Dam ꪠꪽ, Shan ၽၼ် (phǎn) or ၾၼ် (fǎn), Tai Nüa ᥜᥢᥴ (fán), Ahom 𑜇𑜃𑜫 (phan) or 𑜇𑜞𑜃𑜫 (phran), Khamti ၸꩫ်. Compare Sui vyanl (“dream”), Southern Kam bienl, biaenl (“dream”).


นอน

nɔɔn (romanization)
การนอน (abstract-noun)

From Proto-Tai *nwɯːnᴬ (“to lie down; to sleep”).
Cognate with Northern Thai ᨶᩬᩁ, Khün ᨶᩬᩁ, Lao ນອນ (nǭn), Lü ᦓᦸᧃ (noan), Tai Dam ꪙꪮꪙ, Tai Dón ꪙꪮꪙ, Shan ၼွၼ်း (náun), Tai Nüa ᥘᥩᥢᥰ (löan) or ᥢᥩᥢᥰ (nöan), Aiton ꩫွꩫ် (non), Phake ꩫွꩫ် (non), Ahom 𑜃𑜨𑜃𑜫 (non), Zhuang ninz, Nong Zhuang noanz.

inh

to sleep; to go to bed; to take a nap; to be in or as in the state of sleep; to cease being awake; to be asleep.


ขัด

th-verb

ขัด • (kàt) (abstract noun การขัด or ความขัด)

kàt (romanization)
การขัด (abstract-noun)
ความขัด (abstract-noun)

⇒ Lao: ຂັດ (khat)

(ambitransitive) to cross (to place or lie across)

(transitive, somewhat dated) to fasten, especially by placing across each other or something else

c. 19th century, ห้องสิน, volume 1, กรุงเทพฯ: องค์การค้าของคุรุสภา, published 1963, page 26:

ตัวท่านขัดรับสั่ง โทษก็ถึงตายอยู่แล้ว

dtuua tâan kàt ráp-sàng · tôot gɔ̂ tʉ̌ng dtaai yùu-lɛ́ɛo

You yourself have violated the royal decree. [Your] penalty is already as high as death.

(transitive) to go against, to oppose; to breach, to break; to violate, to contravene

1992 April 8, “พระราชบัญญัติให้ใช้บทบัญญัติบรรพ ๑ แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ที่ได้ตรวจชำระใหม่ พ.ศ. ๒๕๓๕”, in ราชกิจจานุเบกษา, volume 109, number 42, page 18:

เนื่องจากวัตถุประสงค์ของสมาคมขัดต่อกฎหมายหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน

nʉ̂ʉang-jàak wát-tù-bprà-sǒng kɔ̌ɔng sà-maa-kom kàt dtɔ̀ɔ gòt-mǎai rʉ̌ʉ sǐin-lá-tam-an-dii-kɔ̌ɔng-bprà-chaa-chon

Because the objectives of the association are contrary to the law or good morals of the public.

กับ กับ#Thai

ต่อ ต่อ#Thai

(transitive) (often followed by กับ or ต่อ) to be contrary (to); to be in conflict (with); to disagree (with)


ขัด

kàt (romanization)
การขัด (abstract-noun)

⇒ Lao: ຂັດ (khat)

(transitive) to rub, especially in order to clean or polish


ขัด

1912, พระราชพงษาวดาร ฉบับพระราชหัดถเลขา, volume 1, พระนคร: โบราณคดีสโมสร, page 10:

พระเจ้าหงษาวดีขัดเสบียงยกกองทัพกลับ

prá-jâao hǒng-sǎa-wá-dii kàt sà-biiang yók gɔɔng-táp glàp

The king of Haṃsāvatī, having a food supply inconvenience, brought [his] army back.

(ambitransitive) to undergo inconvenience or impoverishment (of, about, etc)


คิด

คิด • (kít) (abstract noun การคิด or ความคิด)

kít (romanization)
การคิด (abstract-noun)
ความคิด (abstract-noun)

From Middle Khmer gita, gitra, gīta, gītra, gitta, gittha, gīttha, gï̄tta, gœta, gata (“to think; to consider; to ponder; to judge; to decide; to believe; etc.”), Angkorian Old Khmer git (“to think, to believe, etc.”), or Pre-Angkorian Old Khmer git (“to think, to believe, etc.”).
Cognate with Modern Khmer គិត (kɨt), Lao ຄິດ (khit).

bor

to think; to contemplate; to form in mind.

to figure; to guess; to conjecture; to imagine.


งอ

ngɔɔ (romanization)
การงอ (abstract-noun)

Cognate with Northern Thai ᨦᩬᩴ, Lao ງໍ (ngǭ), Lü ᦇᦸ (ngoa), Shan ငေႃး (ngáu), Ahom 𑜂𑜦𑜡 (ṅō), Saek ง๊อ.


จับ

jàp (romanization)
การจับ (abstract-noun)

From Proto-Tai *capᴰ (“to grasp; to perch”). Compare Pre-Angkorian Old Khmer cap (“to catch; to hold; to take up, to undertake; etc”), Modern Khmer ចាប់ (cap). Cognate with Lao ຈັບ (chap), Shan ၸပ်း (tsáp).

cog

1 Kings 11:30, KJV:
แล้วอาหิยาห์ก็จับเสื้อใหม่ที่สวมอยู่ฉีกออกเป็นสิบสองชิ้น
lɛ́ɛo aa-hì-yaa gɔ̂ jàp sʉ̂ʉa mài tîi sǔuam yùu chìik ɔ̀ɔk bpen sìp-sɔ̌ɔng chín
And Ahijah caught the new garment that was on him, and rent it in twelve pieces:

Proverbs 31:19, KJV:
มือของเธอจับเครื่องปั่น
mʉʉ kɔ̌ɔng təə jàp krʉ̂ʉang bpàn
her hands hold the distaff.

to grab; to grasp; to grip; to hold; to take hold; to seize.

Acts 5:18, KJV:
จึงได้จับพวกอัครสาวกจำไว้ในคุกหลวง
jʉng dâai jàp pûuak àk-krá-sǎa-wók jam wái nai kúk lǔuang
And laid their hands on the apostles, and put them in the common prison.

1 Kings 20:18, KJV:
ถ้าเขาออกมาด้วยสันติ จงจับเขามาเป็น ๆ หรือถ้าเขาออกมาทำศึก จงจับเขามาเป็น ๆ
tâa kǎo ɔ̀ɔk maa dûai sǎn-dtì · jong jàp kǎo maa bpen bpen · rʉ̌ʉ tâa kǎo ɔ̀ɔk maa tam sʉ̀k · jong jàp kǎo maa bpen bpen
Whether they be come out for peace, take them alive; or whether they be come out for war, take them alive.

Matthew, 21:39, KJV:
ปรึกษากันเพื่อจะจับพระเยซูด้วยอุบายเอาไปฆ่าเสีย
bprʉ̀k-sǎa gan pʉ̂ʉa jà jàp prá yee-suu dûai ù-baai ao bpai kâa sǐia
And consulted that they might take Jesus by subtilty, and kill him.

Deuteronomy 22:18, KJV:
ให้พวกผู้ใหญ่ของเมืองนั้นจับชายคนนั้นมาเฆี่ยน
hâi pûuak pûu-yài kɔ̌ɔng mʉʉang nán jàp chaai kon nán maa kîian
And the elders of that city shall take that man and chastise him;

Matthew 21:39, KJV:
เขาจึงพากันจับบุตรนั้นผลักออกไปนอกสวนองุ่นแล้วฆ่าเสีย
kǎo jʉng paa gan jàp bùt nán plàk ɔ̀ɔk bpai nɔ̂ɔk sà-wá-ná-à-ngùn lɛ́ɛo kâa sǐia
And they caught him, and cast him out of the vineyard, and slew him.

to catch; to capture; to apprehend; to arrest.

Genesis 22:10, KJV:
แล้วอับราฮัมก็ยื่นมือจับมีดจะฆ่าบุตรชาย
lɛ́ɛo àp-raa-ham gɔ̂ yʉ̂ʉn mʉʉ jàp mîit jà kâa bùt-chaai
And Abraham stretched forth his hand, and took the knife to slay his son.

1 Chronicles 25:8, KJV:
เขาทั้งหลายจับสลากหน้าที่ของเขา ทั้งผู้น้อย ผู้ใหญ่ ครูและศิษย์ก็เหมือนกัน
kǎo táng-lǎai jàp sà-làak nâa-tîi kɔ̌ɔng kǎo · táng pûu-nɔ́ɔi · pûu-yài · kruu lɛ́ sìt gɔ̂ mʉ̌ʉan gan
And they cast lots, ward against ward, as well the small as the great, the teacher as the scholar.

to take or pick, especially with hand or finger.

to form a body; to embody; to come together and form a body.


ฉก

chòk (romanization)
การฉก (abstract-noun)

(by extension) to snatch; to grab; to seize, steal, or take away suddenly or hastily.


ใช้

chái (romanization)
การใช้ (abstract-noun)

From Proto-Tai *ʑaɰꟲ (“to commission”). Cognate with Lao ໃຊ້ (sai), Northern Thai ᨩᩲ᩶ or ᨩᩱ᩶, Lü ᦺᦋᧉ (tsay²), Tai Dam ꪻꪋ꫁, Tai Dón ꪻꪋꫂ, Shan ၸႂ်ႉ (tsâ̰ue), Tai Nüa ᥓᥬᥳ (tsȧue), Ahom 𑜋𑜨𑜧 (chow), Zhuang sawj, Zuojiang Zhuang cawj.

(transitive)
to apply (a law, rule, etc)

to exercise (a power, right, freedom, etc)

to require (someone to do something); to have or make (someone do something)

1956 November 15, “ประมวลกฎหมายอาญา”, in ราชกิจจานุเบกษา, volume 73, number 95A(special), สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี, page 56:

ถ้าความผิดที่ได้ใช้...ได้กระทำถึงขั้นลงมือ...

tâa kwaam-pìt tîi dâai chái ... dâai grà-tam tʉ̌ng kân long-mʉʉ ...

If the offence which has been abetted...has been committed to the point of commencement...

(transitive)
to disburse or spend (money, etc)

to pay (a debt, sum, etc); to perform (an obligation, etc)

(transitive)
to repay; to refund; to compensate

(transitive)
to pay: to suffer in retribution

1850, จดหมายเหตุเรื่องทูตอเมริกันเข้ามาในรัชกาลที่ ๓ เมื่อปีจอ พ.ศ. ๒๓๙๓, พระนคร: หอพระสมุดวชิรญาณ, published 1923, page 21:

ข้าพเจ้าเปนทูตถือราชสาส์นมาในกำปั่นหลวงใช้ข้างอเมริกันมาทางไกล

kâa-pá-jâao bpen tûut tʉ̌ʉ râat-chá sǎan maa nai gam-bpàn lǔuang chái kâang à-mee-rí-gan maa taang glai

I am an envoy carrying a royal letter here on a state vessel sailing [from] the American shore through a long distance.

(nautical, obsolete, now only found in combination) to sail


ช่วย

chûai (romanization)
การช่วย (abstract-noun)
ช้วย (alternative obsolete)
ฉ้วย (alternative)

→ Nyah Kur: จวย่

→ Khmer: ជួយ (cuəy) (possibly via Thai or Middle Chinese)

/t͡ɕʰua̯j˥˩/

Inherited from Proto-Southwestern Tai *ɟuəjᴮ⁴ (“to help”), from Middle Chinese 助 (MC dzrjoH). Cognate with Northern Thai ᨩ᩠ᩅ᩠᩵ᨿ or ᨩᩬ᩠᩵ᨿ, Isan ซอย, Lao ຊ່ວຍ (suāi) or ຊ່ອຍ (sǭi), Lü ᦋᦾᧈ (tsoay¹), Tai Dam ꪋ꪿ꪮꪥ, Shan ၸွႆႈ (tsāui), Tai Nüa ᥓᥩᥭ (tsoay), Phake ꩡွႝ (coy), Ahom 𑜋𑜨𑜩 (choy) or 𑜋𑜢𑜤𑜐𑜫 (chüñ), Southern Thai ฉวย.


ดัน

th-verb

ดัน • (dan) (abstract noun การดัน or ความดัน)

dan (romanization)
การดัน (abstract-noun)
ความดัน (abstract-noun)

(slang) to put forward or bring before the public; to publicise; to create publicity (for); to promote.


ดัน

undefined, found in a number of compounds.


ถาก

tàak (romanization)
การถาก (abstract-noun)

Cognate with Northern Thai ᨳᩣ᩠ᨠ, Lao ຖາກ (thāk), Lü ᦏᦱᧅ (ṫhaak), Shan ထၢၵ်ႇ (thàak), Tai Nüa ᥗᥣᥐᥱ (thǎak), Phake ထက် (thak), Ahom 𑜌𑜀𑜫 (thak).


ทิ้ง

tíng (romanization)
การทิ้ง (abstract-noun)


ถ่ม

tòm (romanization)
การถ่ม (abstract-noun)

Cognate with Lao ຖົ່ມ (thom), Lü ᦏᦳᧄᧈ (ṫhum¹), Shan ထူမ်ႇ (thùum), Tai Nüa ᥗᥧᥛᥱ (thǔm).

cog

Lü ᦏᦳᧄᧈ (ṫhum¹)


ขว้าง

th-verb

ขว้าง • (kwâang) (abstract noun การขว้าง)

kwâang (romanization)
การขว้าง (abstract-noun)

Cognate with Northern Thai ᨡ᩠ᩅ᩶ᩣ᩠ᨦ, Lao ຂວ້າງ (khuāng), Lü ᦩᦱᧂᧈ (xwaang¹), Zhuang gveng or gvengh or gvengq, Zuojiang Zhuang kvangj or gvengj.


คาด

kâat (romanization)
การคาด (abstract-noun)


ทาน

taan (romanization)
การทาน (abstract-noun)

to bear or hold up (a load, mass, structure, part, etc); to serve as a foundation (for).

to sustain or withstand (weight, pressure, strain, etc).

to undergo or endure with patience; to tolerate.

to proof; to examine for flaws, errors, etc.


ทาน

ทานหมากฝรั่ง

ทานก๋วยเตี๋ยว

ทานเหล้า

(colloquial) to consume; to eat; to take; to drink.


บ่น

bòn (romanization)
การบ่น (abstract-noun)


อวด

ùuat (romanization)
การอวด (abstract-noun)

Compare Northern Thai ᩋ᩠ᩅᨯ, Lao ອວດ (ʼūat), Lü ᦷᦀᧆᧈ (˙ʼod¹), Khmer អួត (ʼuət).

cog

Lü ᦷᦀᧆᧈ (˙ʼod¹)


ตบ

dtòp (romanization)
การตบ (abstract-noun)

From Proto-Tai *tɤpᴰ (“to slap”).
Cognate with Lao ຕົບ (top), Shan တူပ်း (túup), Zhuang doep (“to slap”) and dop (“to clap”) (dialectal).


ชก

chók (romanization)
การชก (abstract-noun)


ตด

dtòt (romanization)
การตด (abstract-noun)

From Proto-Tai *k.tɤtᴰ (“fart”). Cognate with Lao ຕົດ (tot), Shan တူတ်း (túut), Tai Dam ꪶꪔꪒ, Phake တုတ် (tut), Ahom 𑜄𑜢𑜤𑜄𑜫 (tüt), Zhuang roet. Probably of imitative origin. Compare Proto-Austronesian *qətut (whence Aklanon utot, Tagalog utot, and Maranao tot).


หาย

hǎai (romanization)
การหาย (abstract-noun)

From Proto-Tai *ʰrwɤːjᴬ (“to disappear”). Cognate with Northern Thai ᩉᩣ᩠ᨿ, Khün ᩉᩣ᩠ᨿ, Lao ຫາຍ (hāi), Lü ᦠᦻ (ḣaay), Shan ႁၢႆ (hǎai), Tai Nüa ᥞᥣᥭᥴ (háay), Phake ꩭႝ (hay), Ahom 𑜑𑜩 (hay) or 𑜍𑜩 (ray).

1292, แผนกตรวจรักษาของโบราณ, “หลักที่ ๑ (จารึกพ่อขุนรามคำแหง)”, in ประชุมจารึกสยาม ภาคที่ ๑, พระนคร: โรงพิมพ์พระจันทร์, published 1934, pages 8–9:

ผู้ใด...หายกว่าเหย้าเรือน...ไว้แก่ลูกมันสิ้น

pûu-dai ... hǎai gwàa yâo-rʉʉan ... wái gɛ̀ɛ lûuk man sîn

Whoever...passed away [shall have his] household...devolve upon his children in its entirety.

1292, แผนกตรวจรักษาของโบราณ, “หลักที่ ๑ (จารึกพ่อขุนรามคำแหง)”, in ประชุมจารึกสยาม ภาคที่ ๑, พระนคร: โรงพิมพ์พระจันทร์, published 1934, page 11:

ผีในเขาอันบ่คุ้ม...เมืองนี้หาย

pǐi nai kǎo an bɔ̀ɔ kúm ... mʉʉang níi hǎai

Unprotected by the spirit of that mount..., this town perished.

(archaic, intransitive) to ruin, to wreck; to collapse, to fall; to perish, to be destroyed; to end, to pass.

(transitive) to cause to disappear; to vanish.

มือถือหาย

mʉʉ-tʉ̌ʉ hǎai

(intransitive) to be lost; to be missing; to be no more.

(intransitive, as from or after an illness) to recover; to be cured; to be healed; to improve.


หายใจ

th-verb

หายใจ • (hǎai-jai) (abstract noun การหายใจ)

hǎai-jai (romanization)
การหายใจ (abstract-noun)


ฟัง

fang (romanization)
การฟัง (abstract-noun)
ฟงง (alternative)

From Proto-Southwestern Tai *vaŋᴬ⁴ (“to listen”). Cognate with Northern Thai ᨼᩢ᩠ᨦ, Lao ຟັງ (fang), Lü ᦝᧂ (fang), Tai Dam ꪡꪰꪉ, Shan ၽင်း (pháng) or ၾင်း (fáng), Tai Nüa ᥜᥒᥰ (fäng).


กระโดด

th-verb

กระโดด • (grà-dòot) (abstract noun การกระโดด)

grà-dòot (romanization)
การกระโดด (abstract-noun)


บีบ

bìip (romanization)
การบีบ (abstract-noun)

Cognate with Lao ບີບ (bīp), Tai Dam ꪚꪲꪚ, Shan မိပ်ႇ (mìp) or ဝိပ်ႇ (wìp).


จาม

jaam (romanization)
การจาม (abstract-noun)

Cognate with Lao ຈາມ (chām), Lü ᦈᦱᧄ (ṫsaam), Shan ၸၢမ် (tsǎam).


จาม

From Middle Chinese 斬 (MC tsreamX, “to cut off”).


หยิก

yìk (romanization)
การหยิก (abstract-noun)


เอียง

เอียง • (iiang) (abstract noun การเอียง)

iiang (romanization)
การเอียง (abstract-noun)

Possibly clipping of ลำเอียง (lam-iiang) or directly from Old Khmer ល្អៀង (lʼiaṅa) (both become doublet of ลำเอียง (lam-iiang)). Cognate with Lao ອຽງ (ʼīang).


บังคับ

บังคับ • (bang-káp) (abstract noun การบังคับ or ความบังคับ)

bang-káp (romanization)
การบังคับ (abstract-noun)
ความบังคับ (abstract-noun)

From Khmer បង្គាប់ (bɑɑbɑngkŏəp, “to command”).

der

1807, “พระราชพงษาวดารเหนือ”, in ประชุมพงษาวดาร ภาคที่ ๑, กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ไทย, published 1914, page 10:

จึงบังคับอำมาตย์ทั้งหลายให้แต่งเรือ

jʉng bang-káp am-màat táng-lǎai hâi dtɛ̀ng rʉʉa

so [he] ordered all the ministers to prepare a vessel

1936, ดำรงราชานุภาพ, สมเด็ดพระเจ้าบรมวงส์เทอ กรมพระยา, “นิทานที่ 15 เรื่อง อั้งยี่”, in นิทานโบรานคดี, พระนคร: กรมสิลปากร, page 262:

ทหานเรือจัดพลจำนวนเท่ากันกับทหานบก และพระยาชลยุธฯ รับไปบังคับเอง

tá-hǎan-rʉʉa jàt pon jam-nuuan tâo-gan gàp tá-hǎan-bòk · lɛ́ prá-yaa chon-lá yút - · ráp bpai bang-káp eeng

The Navy organised officers in the number equivalent to [those from] the Army and Phraya Chonlayut agreed to go command [them] in person.

(archaic, transitive or intransitive) to command; to direct.

(transitive) to force; to compel; to oblige; to require; to necessitate.

1936, “ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ ๖”, in ประกาศพระราชบัญญัติและพระราชกำหนดต่าง ๆ รัชชกาลที่ ๘, พระนคร: โรงพิมพ์บำรุงนุกูลกิจ, page 1724:

เจ้าหนี้กองมฤดกจะบังคับชำระหนี้...จากกองมฤดก

jâao-nîi gɔɔng-má-rʉ́-dòk jà bang-káp cham-rá nîi ... jàak gɔɔng-má-rʉ́-dòk

The creditors of the mass of an inheritance may enforce the payment of the debts...against the mass of the inheritance.

1940, ประเทศอังกฤษในระหว่างสงคราม, พระนคร: โรงพิมพ์พานิชศุภผล, page 15:

มิให้เจ้าหนี้บังคับตามคำพิพากษาหรือคำสั่งที่เกี่ยวกับการชำระเงินหรือชำระบัญชีห้างหุ้นส่วนบริษัท

mí-hâi jâao-nîi bang-káp dtaam kam-pí-pâak-sǎa rʉ̌ʉ kam-sàng tîi gìao-gàp gaan-cham-rá ngən rʉ̌ʉ cham-rá-ban-chii hâang-hûn-sùuan bɔɔ-rí-sàt

prohibit the creditors [from] enforcing the judgments or orders which deal with the payment of money or liquidation of partnerships [and] companies.

ตาม ตาม#Thai

(transitive, often followed by ตาม) to enforce; to execute.


บัง

bang (romanization)
การบัง (abstract-noun)

From Old Khmer paṅ, pāṅ, *paṅ, pāṃṅa (“to cover (from view), to hide, to mask, to veil, to screen, to conceal, to bury; to cover (from access), to bar (the way), to block, to obstruct, to cut off (line of sight); to cover (from danger), to shield, to protect, to guard, to defend”). Cognate with Modern Khmer បាំង (bang); Lao ບັງ (bang).

to cover: to shade, to screen, to hide from view, to prevent from being seen, to block, to conceal; to shield, to shelter, to protect.


บอก

bɔ̀ɔk (romanization)
การบอก (abstract-noun)

Cognate with Northern Thai ᨷᩬᨠ, Lao ບອກ (bǭk), Lü ᦢᦸᧅᧈ (ḃoak¹) or ᦢᦸᧅ (ḃoak), Tai Nüa ᥛᥩᥐᥱ (mǒak), Tai Dam ꪚꪮꪀ, Shan မွၵ်ႇ (màuk) or ဝွၵ်ႇ (wàuk), Ahom 𑜈𑜨𑜀𑜫 (bok).

cog

Lü ᦢᦸᧅᧈ (ḃoak¹)


หลับ

làp (romanization)
การหลับ (abstract-noun)

From Proto-Tai *ʰlapᴰ (“to close (the eyes)”).
Cognate with Northern Thai ᩉᩖᩢᨷ, Lao ຫຼັບ (lap), Lü ᦜᧇ (l̇ab), Shan လပ်း (láp), Ahom 𑜎𑜆𑜫 (lap), Zhuang laep.

inh

นอนไม่หลับ


โกหก

th-verb

โกหก • (goo-hòk) (abstract noun การโกหก)

goo-hòk (romanization)
การโกหก (abstract-noun)

From Pali kuhaka (“cheating, deceitful, fraudulent; deceiver; fraud; impostor; hypocrite”) or Sanskrit कुहक (kuhaka, “cheat; imposter; trickery”). Cognate with Khmer កុហក (kohɑk).


เลีย

liia (romanization)
การเลีย (abstract-noun)

Inherited from Proto-Southwestern Tai *liəᴬ⁴ (“to lick”), from Proto-Tai *C̬.lwiəᴬ (“to lick”). Cognate with Lao ເລຍ (līa), Northern Thai ᩃ᩠ᨿᩮ, Lü ᦵᦟ (le), Tai Dam ꪩꪸ, Shan လေး (lée), Tai Nüa ᥘᥥᥰ (lë), Ahom 𑜎𑜦 (le), Zhuang riz, Nong Zhuang laix.

inh+

(used of a fire, flame, sunlight, etc) to affect or attack as if licking.

flame; sunlight; etc; flame; sunlight; etc

(sarcastic, sometimes offensive, originating from the behavior of a dog that licks its owner) to fawn.


ดูด

dùut (romanization)
การดูด (abstract-noun)

From Proto-Southwestern Tai *ˀduːtᴰ¹ᴸ (“to suck”). Cognate with Lao ດູດ (dūt), Lü ᦡᦳᧆᧈ (ḋud¹), Shan လုတ်ႇ (lùt) and ႁုတ်ႇ (hùt), Tai Nüa ᥘᥧᥖᥴ (lút), Phake ꩫုတ် (nut, “to smoke”) and ꩭုတ် (hut, “to suck”), Ahom 𑜓𑜤𑜄𑜫 (dut), Zhuang ndoet, Nong Zhuang ndut or ndit.

cog

Lü ᦡᦳᧆᧈ (ḋud¹)


กัด

gàt (romanization)
การกัด (abstract-noun)
กดด (alternative obsolete)

From Proto-Tai *katᴰ (“to take a bite”).
Cognate with Northern Thai ᨠᩢ᩠ᨯ, Lao ກັດ (kat), Lü ᦂᧆ (k̇ad), Tai Dam ꪀꪰꪒ, Tai Nüa ᥐᥖᥴ (kát), Shan ၵတ်း (kát), Zhuang gaet.
Compare also Lakkia kat⁵⁵, Mon သ္ကိတ် (kit, “to bite”).

to bite: to grip or hold with the teeth.

to bite: to cut, wound, etc, with the teeth.

(slang, usually of dogs, derogatory and offensive if applied to humans) to fight; to quarrel.

(slang) to deal with, follow, or pursue (someone or something) without letting go of (that one or thing).


คุย

kui (romanization)
การคุย (abstract-noun)


ชอบ

th-verb

ชอบ • (chɔ̂ɔp) (abstract noun การชอบ or ความชอบ)

chɔ̂ɔp (romanization)
การชอบ (abstract-noun)
ความชอบ (abstract-noun)

Compare Khmer ឆប (chɑɑp). Cognate with Northern Thai ᨪᩬᨷ, Lao ຊອບ (sǭp).

/t͡ɕʰɔːp̚˥˩/

คุณชอบอาหารไทยไหมคะ

to like; to admire; to appreciate; to adore; to approve; to be in favour (of)

(colloquial) to tend (to); to be likely (to); to be disposed (to)


มา

maa (romanization)
การมา (abstract-noun)

From Proto-Tai *ʰmaːᴬ (“to come”). Cognate with Northern Thai ᨾᩣ (maa), Khün ᨾᩣ (maa), Isan มา, Lao ມາ (mā), Lü ᦙᦱ (maa), Tai Dam ꪣꪱ, Tai Dón ꪝꪱ, Shan မႃး (máa), Tai Nüa ᥛᥣᥰ (mäa), Aiton မႃ (mā), Phake မႃ (mā), Ahom 𑜉𑜠 (ma) or 𑜉𑜡 (mā) or 𑜉𑜡𑜠 (māa), Zhuang maz.

คุณมาจากที่ไหน

to move or come (towards the speaker's direction); to arrive.


เรียก

เรียก • (rîiak) (abstract noun การเรียก)

rîiak (romanization)
การเรียก (abstract-noun)
รยก (alternative archaic dated obsolete)

From Proto-Southwestern Tai *riəkᴰᴸ⁴ (“to call”). Cognate with Northern Thai ᩁ᩠ᨿᨠ, Khün ᩁ᩠ᨿᨠ, Isan เฮียก, Lao ຮຽກ (hīak), Lü ᦵᦣᧅ (hek), Shan ႁဵၵ်ႈ (hāek), Phake ꩭိက် (hik), Ahom 𑜍𑜢𑜀𑜫 (rik), Saek เหร้ก.

inh

เรียกชื่อ

to call: to name, address, or designate.

เรียกพยาน

เรียกประชุม

เรียกฝน

เรียกมากินเลี้ยง

เรียกตำรวจ

เรียกแท็กซี่

to call: to ask or invite (to come); to request (the presence of).

เรียกเสียงหัวเราะ

เรียกน้ำตา

เรียกสติ

to bring [someone] to senses
(literally) to call the senses [of someone]

(figurative) to call: to waken, arouse, or evoke.

เรียก 911

(rare) to call: to communicate by or as if by telephone.

เรียกชำระหนี้

เรียกค่าสินไหมทดแทน

เรียกค่าไถ่


ออก

ɔ̀ɔk (romanization)
การออก (abstract-noun)

From Proto-Tai *ʔoːkᴰ (“to exit”). Cognate with Lao ອອກ (ʼǭk), Northern Thai ᩋᩬᨠ, Lü ᦀᦸᧅᧈ (˙ʼoak¹), Tai Dam ꪮꪮꪀ, Shan ဢွၵ်ႇ (ʼàuk), Phake ဢွက် (ʼok), Ahom 𑜒𑜨𑜀𑜫 (ʼok), Zhuang ok.

cog

Lü ᦀᦸᧅᧈ (˙ʼoak¹)

รัฐสภาออกกฎหมายใหม่

วงจะออกซิงเกิลใหม่

ออกมาหรือยัง

ตะวันออก

ออกไป

ออกงาน

to come or go out, into view, or into being; to cause to do so.


ดื่ม

dʉ̀ʉm (romanization)
การดื่ม (abstract-noun)

(intransitive) to drink an alcoholic beverage.


ลืม

lʉʉm (romanization)
การลืม (abstract-noun)

From Proto-Tai *lɯːmᴬ (“to forget”). Cognate with Northern Thai ᩃᩨ᩠ᨾ, Lao ລືມ (lư̄m), Khün ᩃᩨ᩠ᨾ, Lü ᦟᦹᧄ (luem), Tai Dam ꪩꪳꪣ, Shan လိုမ်း (lúem), Tai Nüa ᥘᥪᥛᥰ (lüem), Ahom 𑜎𑜢𑜤𑜉𑜫 (lüm), Zhuang lumz. Compare Proto-Austronesian *alim (“to forget”) (whence Paiwan alim).


ลืม

From Proto-Southwestern Tai *mlɯnᴬ (“to open (the eyes)”) (Pittayaporn, 2008). The final /*-n/ became /-m/ due to assimilation with initial /*m-/. The initial /*ml-/ became /l-/ as usual. Cognate with Isan มืน, Lao ມືນ (mư̄n), Northern Thai ᨾᩨ᩠ᨶ, Khün ᨾᩨ᩠ᨶ, Lü ᦙᦹᧃ (muen), Shan မိုၼ်း (múen).

der

to open (the eyes) (usually used in conjunction with ตา ("eye") as ลืมตา).


เห็น

hěn (romanization)
การเห็น (abstract-noun)

From Proto-Tai *tranᴬ (“to see”). Some Southwestern Tai such as Thai เห็น (hěn) and Central Tai show reflexes of *-e-.
In Southwestern Tai, cognate with Isan เห็น, Lao ເຫັນ (hen), Northern Thai ᩉᩢ᩠ᨶ (han¹) or ᩉᩮ᩠ᨶ (hen¹), Khün ᩉᩢ᩠ᨶ (han¹), Lü ᦠᧃ (ḣan), Tai Dam ꪹꪬꪸꪙ (hen), Tai Dón ꪬꪲꪙ, Shan ႁၼ် (hǎn), Tai Nüa ᥞᥢᥴ (hán), Aiton ꩭꩫ် (han), Ahom 𑜑𑜃𑜫 (han).
In Central Tai, cognate with Nong Zhuang taen (Yanshan dialect) or ten (Guangnan dialect).
In Northan Tai, cognate with Zhuang raen, Bouyei ranl.
In other Tai, cognate with Zuojiang Zhuang haen (Lonzhou, Ningming and Daxin dialects) or twn (Chongzuo dialect).

2007, Angie Sage, ทายาทราชินี ชุด เซ็ปติมัส ฮีป ปาฏิหารย์หมายเลขเจ็ด, volume 1, translated by วัลลภ คล่องพิทยาพงษ์, Bangkok: Nanmeebooks, →ISBN, page 439:

ผมเห็นเรือลำนั้นอยู่ไกล ๆ กำลังแล่นข้ามบึงมา เขากำลังมาที่นี่

pǒm hěn rʉʉa lam nán yùu glai glai gam-lang lɛ̂n kâam bʉng maa · kǎo gam-lang maa tîi-nîi

I see that boat from afar. [It]'s sailing in [from] across the lake. He's coming here.

2004, ชุมพล พลปญฺโญ, พุทธมงคลอานิสงส์ รวมธรรมะของหลวงพ่อชุมพล พลปญฺโญ, n.p.: Widhaya Trisarnwadhana, page 107:

จะเป็นเห็นด้วยตาหรือเห็นด้วยใจ

whether it be seeing with the eyes or seeing with the mind

(intransitive, transitive) to see: to perceive visually or mentally.

2003 September 16, ศาลฎีกา, “คำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๖๐๘๓/๒๕๔๖”, in คดีประวัติศาสตร์, ห้องสมุดอิเล็กทรอนิกส์สำนักงานศาลยุติธรรม, retrieved 2018-11-05:

สำหรับปัญหาตามฎีกาของจำเลยข้อต่อไปว่า จำเลยฆ่าผู้ตายโดยไตร่ตรองไว้ก่อนหรือฆ่าผู้ตายเพราะเหตุบันดาลโทสะหรือไม่ เห็นว่า...

sǎm-ràp bpan-hǎa dtaam dii-gaa kɔ̌ɔng jam-ləəi kɔ̂ɔ dtɔ̀ɔ-bpai wâa · jam-ləəi kâa pûu-dtaai dooi dtrài-dtrɔɔng-wái-gɔ̀ɔn rʉ̌ʉ kâa pûu-dtaai prɔ́-hèet ban-daan-too-sà rʉ̌ʉ mâi · hěn wâa ...

As for the next question according to the final appeal of the Accused as to whether or not the Accused murdered the Deceased premeditatedly or murdered the Deceased as a result of having been provoked into a sudden heat of passion, [the Court] finds that...

ที่จำเลยฎีกาว่า...จำเลยกับผู้ตายมีความสัมพันธ์กันฉันคนรัก แต่ผู้ตายต้องการเลิกความสัมพันธ์กับจำเลยไปมีรักกับผู้ชายคนใหม่ จำเลยจึงบันดาลโทสะฆ่าผู้ตายนั้น เห็นว่า...

tîi jam-ləəi dii-gaa wâa ... jam-ləəi gàp pûu-dtaai mii kwaam-sǎm-pan gan chǎn kon-rák · dtɛ̀ɛ pûu-dtaai dtɔ̂ng-gaan lə̂ək kwaam-sǎm-pan gàp jam-ləəi bpai mii rák gàp pûu-chaai kon mài · jam-ləəi jʉng ban-daan-too-sà kâa pûu-dtaai nán · hěn wâa ...

As the Accused lodged the final appeal [claiming] that ... the Accused and the Deceased had a lover-like relationship between each other, but the Deceased wanted to discontinue the relationship with the Accused in order to begin a love with a new man, so the Accused was provoked into a sudden heat of passion [and] killed the Deceased, [the Court] entertains the following opinion...

to think; to opine; to view; to consider; to feel.

2019 December 2 (last accessed), Aya Oda, รักก็บอกว่ารัก...ไม่เห็นจะยากสักหน่อย, volume 3, Bangkok: บงกช คอมมิค, page 1:

รักก็บอกว่ารัก ไม่เห็นจะยากสักหน่อย

rák gɔ̂ bɔ̀ɔk wâa rák · mâi hěn jà yâak sàk-nɔ̀i

[If you] love [me], then tell [me] that [you] love [me]. [It] doesn't seem to be difficult at all.

(~จะ) to seem, to appear; to be likely (to), to have the possibility (for, to, etc).

แก่ แก่#Thai

(~แก่) to favour; to be in favour (of); to give more importance, preference, or respect (to); to treat or regard as more important or favourable; to care.


หา

hǎa (romanization)
การหา (abstract-noun)

From Proto-Tai *kraᴬ (“to seek”).
Cognate with Northern Thai ᩉᩣ, Lao ຫາ (hā), Lü ᦠᦱ (ḣaa), Tai Dam ꪬꪱ, Shan ႁႃ (hǎa), Tai Nüa ᥑᥣᥴ (xáa), Ahom 𑜁𑜡 (khā) or 𑜁𑜞𑜠 (khra), Zhuang ra, Saek หร่า, Tày xa.

to seek; to find; to search; to look (for).

สวัสดีค่ะ มาหาใครคะ


ค้น

kón (romanization)
การค้น (abstract-noun)

ค้นเก๊ะ

ค้นตัวผู้ต้องสงสัย

ค้นบ้านผู้ต้องสงสัย

ค้นคำหลักในกูเกิล

to search: to go through, look through, explore, examine, etc, in order to find or discover.


พบ

póp (romanization)
การพบ (abstract-noun)


โทร

too (romanization)
การโทร (abstract-noun)

Clipping of โทรศัพท์ (too-rá-sàp, “telephone”).

clipping

(informal, ambitransitive) to call (by telephone)


หนี

nǐi (romanization)
การหนี (abstract-noun)

From Proto-Southwestern Tai *ʰniːᴬ¹ (“to flee”). Cognate with Isan หนี, Lao ໜີ (nī), Northern Thai ᩉ᩠ᨶᩦ, Khün ᩉ᩠ᨶᩦ, Lü ᦐᦲ (ṅii), Tai Dam ꪘꪲ, Shan ၼီ (nǐi), Tai Nüa ᥘᥤᥴ (lí, “to move, to migrate”), Ahom 𑜃𑜣 (nī).


ลบ

lóp (romanization)
การลบ (abstract-noun)

From Old Khmer លោបេ (lope), លោបេយ (lopeya), from Sanskrit लोप (lopa) or Pali lopa. Cognate with Lao ລົບ (lop) or ລຶບ (lưp).


ยอม

yɔɔm (romanization)
การยอม (abstract-noun)

Cognate with Lao ຍອມ (nyǭm), Northern Thai ᨿᩬᨾ, Khün ᨿᩬᨾ, Lü ᦍᦸᧄ (yoam), Shan ယွမ်း (yáum), Tai Nüa ᥕᥩᥛ (yoam), Ahom 𑜊𑜨𑜪 (jʸoṃ).

(law) to compromise: to settle by a compromise.


นึก

nʉ́k (romanization)
การนึก (abstract-noun)


เปิด

bpə̀ət (romanization)
การเปิด (abstract-noun)

Cognate with Northern Thai ᨸᩨ᩠ᨯ (“to open”), Lao ປືດ (pư̄t) or ເປີດ (pœ̄t, “to open”), Lü ᦔᦹᧆ (ṗued), Tai Dam ꪜꪳꪒ, Shan ပိုတ်ႇ (pùet), Phake ပုတ် (put), Ahom 𑜆𑜤𑜄𑜫 (put).

เปิดประตู

เปิดโลง

เปิดหน้า...

to turn to page ... (as of a book)
(literally) to open page ...

เปิดปาก

to open: to render unclosed or uncovered; to undo or remove the cover, lid, or fastening of; to part.

เปิดฝา

เปิดม่าน

เปิดผนึก

to undo or remove (as the cover, lid, or fastening of something).

แผลเปิด

plɛ̌ɛ bpə̀ət

to open: to spread; to burst; to come apart.

to open: to expose to view; to make known, to let to be known; to show, to exhibit; to disclose, to reveal.

เปิดโลก

เปิดให้ลงชื่อ

to be open (for): to be available (for); to allow; to admit; to be receptive (to).

เปิดทางให้...

เปิดช่องให้หนี

to provide a window for [potential] flight

to allow; to admit; to let happen; to make available; to enable.

เปิดสู่สวน

เปิดภาคเรียน

เปิดกิจการ

เปิดทำการ

เปิดบัญชี

to start: to begin; to commence; to initiate.

เปิดน้ำ

เปิดไฟ

เปิดเพลง

เปิดดีวีดี

เปิดเครื่อง

to start: to cause to operate; to turn on; to switch on; to activate.

เปิดการแข่งขัน

เปิดประชุมรัฐสภา

to open: to start through ceremony; to inaugurate; to induct.

เปิดร้าน

ร้านเปิด

เปิดศาล

to hold a judicial session
(literally) to open a court

เครื่องเปิด

to open, be open, or be on: to be in operation; to be operative, operating, or in use; to start the operation or business of.

เปิดศักราชใหม่

(slang, humorous) to start a quarrel; to pick a fight.


เปิด

Cognate with Northern Thai ᨸᩮᩥ᩠ᨯ (“to flee”), Lao ເປີດ (pœ̄t, “to flee”).


รู้

th-verb

รู้ • (rúu) (abstract noun การรู้ or ความรู้)

rúu (romanization)
การรู้ (abstract-noun)
ความรู้ (abstract-noun)

From Proto-Tai *rɯːwꟲ (“to know”). Cognate with Northern Thai ᩁᩪ᩶, Isan ฮู้, Lao ຮູ້ (hū), Lü ᦣᦴᧉ (huu²), Tai Dam ꪭꪴ꫁, Shan ႁူႉ (hṵ̂u), Ahom 𑜍𑜥 (rū) or 𑜍𑜤𑜈𑜫 (ruw), Zhuang rox, Saek รอ.

ผมรู้ข่าวช้าไปหน่อย

I became aware of the news a little too late.

เขาเพิ่งรู้ว่าท้อง

She's just found out that she's pregnant.

(intransitive, transitive) to know (information), to be aware

(intransitive, transitive) to understand


หวัง

หวัง • (wǎng) (abstract noun การหวัง or ความหวัง)

wǎng (romanization)
การหวัง (abstract-noun)
ความหวัง (abstract-noun)

Cognate with Northern Thai ᩉ᩠ᩅᩢᨦ, Lao ຫວັງ (huang), Lü ᦛᧂ (v̇ang).


รอ

rɔɔ (romanization)
การรอ (abstract-noun)

รอนานรึเปล่า


นั่ง

nâng (romanization)
การนั่ง (abstract-noun)

From Proto-Tai *naŋᴮ (“to sit”). Cognate with Northern Thai ᨶᩢ᩠᩵ᨦ, Lao ນັ່ງ (nang), Lü ᦓᧂᧈ (nang¹), Tai Dam ꪙꪰ꪿ꪉ, Shan ၼင်ႈ (nāng), Aiton ꩫင် (naṅ), Ahom 𑜃𑜂𑜫 (naṅ), Zhuang naengh, Saek หนั้ง.

2018 May 12, ศัลยา, 05:17 from the start, in บุพเพสันนิวาส เวอร์ชันจัดเต็ม EP.1 ตอนที่ 2/3 (บุพเพสันนิวาส), episode 1, spoken by คุณหญิงจำปา (ชไมพร จตุรภุช), กรุงเทพฯ: ช่อง 3, retrieved 2021-04-01:

แม่การะเกดเป็นหลานของท่านเจ้าคุณที่นั่งเมืองพระพิษณุโลก

mɛ̂ɛ gaa-rá-gèet bpen lǎan kɔ̌ɔng tâan jâo-kun tîi nâng mʉʉang prá pít-sà-nú-lôok

Mae Karaket is a granddaughter of His Excellency, who ruleth Phra Phitsanulok City.

(archaic) to chair, to preside (over); to rule, to administer.


แพ้

แพ้ • (pɛ́ɛ) (abstract noun การแพ้ or ความแพ้)

pɛ́ɛ (romanization)
การแพ้ (abstract-noun)
ความแพ้ (abstract-noun)

From Proto-Tai *beːꟲ (“to defeat; to be defeated”).
Cognate with Northern Thai ᨻᩯ᩶, Khün ᨻᩯ᩶, Lao ແພ້ (phǣ), Lü ᦶᦗᧉ (pae²), Shan ပေႉ (pḛ̂e).
Compare 敗 (MC baejH).

inh

(archaic) to defeat; to overcome; to win.

to be defeated; to lose; to be overcome.

to be allergic (to); to have an allergy (to).

แพ้ความน่ารัก

(slang) to be unable to stand, bear, or handle.


ยืน

yʉʉn (romanization)
การยืน (abstract-noun)
อยืน (alternative)

From Proto-Tai *C̥.ɟɯːnᴬ (“to stand”).
Cognate with Lao ຢືນ (yư̄n, “to stand”) and ຍືນ (nyư̄n, “long (time)”), Shan ယိုၼ်း (yúen, “long (time)”), Tai Nüa ᥕᥪᥢᥰ (yüen, “long (time)”), Ahom 𑜊𑜢𑜃𑜫 (jʸin, “long (time)”), Zhuang ndwn (“to stand”).

to be in an upright position on the feet; to rise to the feet; to stop on the feet.

1999, ประชุมพงศาวดาร ฉบับกาญจนาภิเษก เล่ม ๓, กองวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร, →ISBN, page 274:
พญาลแวกยกพลเข้ามายืนช้างในสามพิหาร
pá-yaa lá-wɛ̂ɛk yók pon kâo maa yʉʉn cháang nai sǎam pí-hǎan
The Lord of Lawaek marched his men in to stand their elephants in Sam Phihan.

(archaic) to cause to stand; to set up; to set upright; to cause to stop on the feet.

to confirm, to maintain, to uphold; to emphasise, to insist; to persist.

2017 August 29, ทีมข่าวอาชญากรรม, "อุทธรณ์ยืนจำคุกสรยุทธ ๑๓ ปี ๔ เดือน โกงเงิน อสมท ๑๓๘ ล้าน", in manager.co.th, MGR Online:
อุทธรณ์ยืนจำคุกสรยุทธ ๑๓ ปี ๔ เดือน โกงเงิน อสมท ๑๓๘ ล้าน
ùt-tɔɔn yʉʉn jam-kúk sɔ̌ɔ-rá-yút · sìp-sǎam · bpii · 4 · dʉʉan · goong ngən · ɔɔ-sɔ̌ɔ-mɔɔ-tɔɔ · rɔ́ɔi sǎam-sìp-bpɛ̀ɛt · láan
The Court of Appeal upholds the 13-year, 4-month jail term of Sorayuth over the cheating of MCOT's 138 million [baht] money.

2017 May 3, "ฎีกายืนจำคุกผู้พันตึ๋ง ๖ ปี กรรโชกทรัพย์ตลาดไนท์บาซาร์", in posttoday.com, Post Today:
ฎีกายืนจำคุกผู้พันตึ๋ง ๖ ปี กรรโชกทรัพย์ตลาดไนท์บาซาร์
dii-gaa yʉʉn jam-kúk pûu-pan dtʉ̌ng · hòk · bpii · gan-chôok sáp dtà-làat nái-baa-sâa
The Supreme Court affirms the six-year prison sentence of Colonel Tueng for the extortion of property at the Night Bazaar market.


ตัด

dtàt (romanization)
การตัด (abstract-noun)

From Proto-Tai *tacᴰ (“to cut”). Cognate with Northern Thai ᨲᩢ᩠ᨯ, Lao ຕັດ (tat), Lü ᦶᦎᧆ (ṫaed), Tai Dam ꪔꪰꪒ, Shan တတ်း (tát), Ahom 𑜄𑜄𑜫 (tat), Zhuang daet.


เก็บ

gèp (romanization)
การเก็บ (abstract-noun)

From Proto-Tai *kepᴰ (“to pick”).
Cognate with Northern Thai ᨠᩮᩢ᩠ᨷ, Lao ເກັບ (kep), Lü ᦵᦂᧇ (k̇eb), Tai Dam ꪹꪀꪸꪚ, Tai Nüa ᥐᥥᥙᥱ (kěp), Shan ၵဵပ်း (káep), Ahom 𑜀𑜢𑜆𑜫 (kip), Zhuang gip.
Compare Khmer កើប (kaəp, “to gather up”).

งานวิจัยนี้ได้เก็บข้อมูลมาจากสวนยางพารา

ngaan wí-jai níi dâai gèp kɔ̂ɔ-muun maa jàak sà-wá-ná-yaang paa-raa

This research has collected data from rubber plantations.

to compel or demand (financial payment).


ซ่อน

sɔ̂ɔn (romanization)
การซ่อน (abstract-noun)

Cognate with Isan ซ่อน, Lao ຊ່ອນ (sǭn), Northern Thai ᨪᩬ᩵ᩁ (sɔɔn⁵), Khün ᨪᩬ᩵ᩁ (sɔɔn⁵), Lü ᦌᦸᧃᧈ (soan¹), Tai Dam ꪏ꪿ꪺꪙ (ꞌsuôn), Shan သွၼ်ႈ (sāun).

cog

Khün ᨪᩬ᩵ᩁ (sɔɔn⁵)


สอน

sɔ̌ɔn (romanization)
การสอน (abstract-noun)

From Proto-Tai *soːlᴬ (“to teach”).
Cognate with Lao ສອນ (sǭn), Northern Thai ᩈᩬᩁ, Khün ᩈᩬᩁ, Lü ᦉᦸᧃ (ṡoan), Tai Dam ꪎꪮꪙ, Shan သွၼ် (sǎun), Tai Nüa ᥔᥩᥢᥴ (sóan), Ahom 𑜏𑜨𑜃𑜫 (son), Tày slon, Zhuang son.


ข้าม

kâam (romanization)
การข้าม (abstract-noun)
ฃ้าม (alternative)

From Proto-Tai *χaːmꟲ (“to cross”).
Cognate with Northern Thai ᨡ᩶ᩣ᩠ᨾ, Lao ຂ້າມ (khām), Shan ၶၢမ်ႈ (khāam), Ahom 𑜁𑜪 (khaṃ), Zhuang hamj and gamj (dialectal).

ตรงข้าม


ดึง

dʉng (romanization)
การดึง (abstract-noun)

Cognate with Lao ດຶງ (dưng).
Compare Zhuang duengh (“to pull”).


อด

From Proto-Tai *ʔɤtᴰ (“to go hungry”).
Doublet of อึด (ʉ̀t).
Cognate with Isan อด or อึด, Lao ອົດ (ʼot) or ອຶດ (ʼưt), Northern Thai ᩋᩫ᩠ᨯ (ʔot¹) or ᩋᩧ᩠ᨷ (ʔɯp¹), Khün ᩋᩫ᩠ᨯ (ʔot⁴) or ᩋᩧ᩠ᨷ (ʔɯp⁴), Lü ᦷᦀᧆ (˙ʼod) or ᦀᦹᧇ (˙ʼueb), Tai Dam ꪮꪳꪒ (ứt), Tai Dón ꪮꪳꪒ, Shan ဢိုပ်း (ʼúep), Tai Nüa ᥟᥪᥙᥴ (ʼúep), Ahom 𑜒𑜢𑜤𑜆𑜫 (ʼüp).
Compare Khmer អត់ (ʼɑt).

Khün ᩋᩫ᩠ᨯ (ʔot⁴)

Lü ᦷᦀᧆ (˙ʼod)

Shan ဢိုပ်း (ʼúep)

Ahom 𑜒𑜢𑜤𑜆𑜫 (ʼüp)

1861, “โปรดเกล้าฯ ให้แบ่งมรดกองค์สมเด็จพระหริรักษ์แก่องค์พระวัตถา”, in ไทยสถาปนากษัตริย์เขมร, กรุงเทพฯ: สำนักทำเนียบนายกรัฐมนตรี, published 1962, page 85:

เห็นจะอดฝิ่นได้

[He] seems to be able to abstain [from] opium.

1939, น.ม.ส., “เรื่องที่ ๑”, in นิทานเวตาล, พระนคร: โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร, pages 46–47:

โรคชะนิดนี้ต้องเสวยยาขมและอดของแสลง

rôok chá-nít níi dtɔ̂ng sà-wə̌əi yaa kǒm lɛ́ òt kɔ̌ɔng sà-lɛ̌ɛng

This sort of disease requires [you] to take the bitter medicine and refrain [from] unwholesome [food]stuff.

(transitive or intransitive) to abstain or refrain (from); to forbear.

1995, เหม เวชกร, “อ้ายกล้าจะตายไม่ได้”, in เปิดกรุผีไทย, volume 2, กรุงเทพฯ: ดอกหญ้า, page 52:

อดจะคิดถึงทิดกล้าที่ตายไม่ได้

òt jà kít-tʉ̌ng tít glâa tîi dtaai mâi dâai

cannot hold [myself] from missing Thit Kla who has died.

(transitive) to hold; to repress; to suppress.

(transitive or intransitive) to bear; to endure; to tolerate.

1950, ดำรงราชานุภาพ, สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยา, “ทำนาท้องสนามหลวง”, in บันทึกรับสั่งสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ประทานหม่อมราชวงศ์สุมนชาติ สวัสดิกุล, พระนคร: โรงพิมพ์รุ่งนคร, page 46:

ข้าศึกมาล้อมพระนคร ประสงค์จะให้อดข้าว...ในเมืองปลูกข้าวได้อย่างนี้ ไม่มีวันอด

kâa-sʉ̀k maa lɔ́ɔm prá-ná-kɔɔn · bprà-sǒng jà hâi òt kâao ... nai mʉʉang bplùuk kâao dâai yàang níi · mâi-mii-wan òt

The enemy came to besiege the kingdom, wanting [them] to be starved [of] food... [But] rice could be grown in the city like this, there would not be a chance [for them] to undergo starvation.

(transitive or intransitive, as of food) to starve; to undergo starvation (of).

(intransitive) to fast: to abstain from food.

1995, เหม เวชกร, “ผีปอบ”, in เปิดกรุผีไทย, volume 2, กรุงเทพฯ: ดอกหญ้า, page 100:

ฉันอดนอนอ่อนเพลีย

(transitive or intransitive) to lack; to miss; to fail (to do something).


ร้อง

rɔ́ɔng (romanization)
การร้อง (abstract-noun)

From Proto-Southwestern Tai *rɔːŋꟲ⁴ (“to shout; to cry”). Cognate with Isan ฮ้อง (hɔɔŋ⁵), Lao ຮ້ອງ (hǭng), Northern Thai ᩁᩬ᩶ᨦ (hɔɔŋ⁶), Khün ᩁᩬ᩶ᨦ (hɔɔŋ⁶), Lü ᦣᦸᧂᧉ (hoang²), Tai Dam ꪭ꫁ꪮꪉ (ꞌhọng), Shan ႁွင်ႉ (hâ̰ung), Tai Nüa ᥞᥩᥒᥳ (hȯang), Khamti ꩭွင်ႇ, Phake ꩭွင် (hoṅ), Ahom 𑜍𑜨𑜂𑜫 (roṅ), Zhuang rongx.

cog

Isan ฮ้อง (hɔɔŋ⁵)

Khün ᩁᩬ᩶ᨦ (hɔɔŋ⁶)

เนื้อร้อง

nʉ́ʉa-rɔ́ɔng

1681, “พระราชพงษาวดาร”, in พระราชพงษาวดารกรุงเก่า ฉบับหลวงประเสริฐอักษรนิติ์, กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ไทย, published 1907, page 10:

ช้างต้นพระฉัททันต์ไล่ร้องเปนเสียงสังข์ อนึ่ง ประตูไพชยนต์ร้องเปนอุบาทว์

cháang dtôn prá chàt-tan lâi rɔ́ɔng bpen sǐiang sǎng · à-nʉ̀ng · bprà-dtuu pai-chá-yon rɔ́ɔng bpen ù-bàat

The royal elephant Phra Chatthan kept trumpeting like the sounds of a conch. Moreover, the Gate of Phaichayon groaned as an ill omen.

1995, เหม เวชกร, “ผีปอบ”, in เปิดกรุผีไทย, volume 2, กรุงเทพฯ: ดอกหญ้า, →ISBN, page 107:

แมวร้อง...อยู่หลังบ้าน...นกแสกบินร้องข้ามหลังคา...ผมใจหายวูบ...

mɛɛo rɔ́ɔng ... yùu lǎng bâan ... nók sɛ̀ɛk bin rɔ́ɔng kâam lǎng-kaa ... pǒm jai-hǎai wûup ...

A cat cried ... behind the house. ... A barn owl flew screaming over the roof. ... Fleetingly, I was startled ...

to utter or emit loud sounds: to cry, to roar, etc.

1912, “แผ่นดินที่ ๑๖ ขุนวรวงษาธิราช”, in ดำรงราชานุภาพ, พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระ, editor, พระราชพงษาวดาร ฉบับพระราชหัดถเลขา, volume 1, กรุงเทพฯ, page 23:

ขุนวรวงษาธิราชร้องไปว่า เรือใครตรงเข้ามา ขุนพิเรนทรเทพก็ร้องตอบไปว่า กูจะมาเอาชีวิตเองทั้งสอง

kǔn wɔɔ-rá wong-sǎa-tí-râat rɔ́ɔng bpai wâa · rʉʉa krai dtrong kâo maa · kǔn pí-reen têep gɔ̂ rɔ́ɔng dtɔ̀ɔp bpai wâa · guu jà maa ao chii-wít eng táng sɔ̌ɔng

Khun Worawongsathirat cried out to [them]: "Whose boats are heading towards [us]?" Khun Phirenthep then shouted in reply to [him]: "I am here to take the lives of you two!"

1956, เมธาธิบดี (สาตร สุทธเสถียร), พระยา, “เด็กจับตั๊กแตน”, in นิทานอีสป, พระนคร: โรงพิมพ์พระจันทร์, page 10:

แมลงป่องเห็นดังนั้นก็...ร้องว่า "เฮ้ย อย่าซุกซน...

má-lɛɛng-bpɔ̀ng hěn dang-nán gɔ̂ ... rɔ́ɔng wâa · “hə́əi · yàa súk-son ...

Seeing so, the scorpion cried: "Hey! Don't be nasty! ...

to call or say loudly: to cry, to shout, to yell, etc.

1868, บรมมหาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค), สมเด็จเจ้าพระยา, “ประกาศว่าด้วยทาษลูกหนี้ไม่มีเงินดอกเบี้ยเสียแก่เจ้าหนี้นายเงินก็เฆี่ยนลดเงินดอกเบี้ย ๓ ทีต่อตำลึง”, in ประชุมกฎหมายประจำศก, volume 8, กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์เดลิเมล์, published 1935, page 18:

ไม่มีเงินดอกเบี้ยจะเสียให้นายเงิน จึ่งมาร้องฎีกา

mâi mii ngən dɔ̀ɔk-bîia jà sǐia hâi naai-ngəən · jʉ̀ng maa rɔ́ɔng dii-gaa

Having no money to pay the interest to the money master, [they] then came [and] submitted [these] memorials.

to complain; to file (a complaint or the like).

2011 July 11, “อดีตนักศึกษารามฯ ร้องศาลให้เลือกตั้งเป็นโมฆะ”, in ประชาไท, กรุงเทพฯ: ประชาไท, retrieved 2022-07-24:

à-dìit nák-sʉ̀k-sǎa raam · rɔ́ɔng sǎan hâi lʉ̂ʉak-dtâng bpen moo-ká

A former student of Ram[khamhaeng University] applies to a court for [a declaration that] the election is void.

2017 October 30, ธนเวศม์ สัญญานุจิต, “อัยการเกาหลีใต้ร้องศาลให้ตัดสินจำคุกประธานบริษัทยักษ์ใหญ่ 10 ปี พร้อมปรับเงิน 89 ล้านดอลลาร์สหรัฐ”, in สำนักข่าวกรมประชาสัมพันธ์, กรุงเทพฯ: กรมประชาสัมพันธ์, archived from the original on 2022-07-24:

ai-yá-gaan gao-lǐi-dtâai rɔ́ɔng sǎan hâi dtàt-sǐn jam-kúk bprà-taan bɔɔ-rí-sàt yák-yài

South Korean prosecuting attorney requests court to sentence gigantic company president to imprisonment

2021 July 25, สมาชิกหมายเลข 1930593, “เพลงโฆษณาเลย์ ที่มีเป๊กกับ บิวกิ้น ร้องว่าอะไร”, in พันทิป, กรุงเทพฯ: พันทิป, retrieved 2022-07-24:

เพลงโฆษณาเลย์...ร้องว่าอะไร

pleeng kôot-sà-naa lee ... rɔ́ɔng wâa à-rai

What does the Lay's commercial song ... say?

(of a song) to say; to state; to be sung.


ร้องไห้

th-verb

ร้องไห้ • (rɔ́ɔng-hâai) (abstract noun การร้องไห้)

rɔ́ɔng-hâai (romanization)
การร้องไห้ (abstract-noun)

/rɔːŋ˦˥.haːj˥˩/

From ร้อง (rɔ́ɔng, “to cry”) + ไห้ (hâi, “to cry”).


ตะโกน

th-verb

ตะโกน • (dtà-goon) (abstract noun การตะโกน)

dtà-goon (romanization)
การตะโกน (abstract-noun)


หลง

lǒng (romanization)
การหลง (abstract-noun)

From Proto-Tai *ʰloŋᴬ (“lost”).
Cognate with Northern Thai ᩉᩖᩫᨦ, Lao ຫຼົງ (long), Lü ᦜᦳᧂ (l̇ung), Tai Dam ꪶꪨꪉ, Shan လူင် (lǔung), Tai Nüa ᥘᥨᥒᥴ (lóng), Zhuang loeng, Nong Zhuang loang.

to be wrong; to be misled; to misunderstand.

to be infatuated with; to be crazy about.


ให้

hâi (romanization)
การให้ (abstract-noun)
ให้ย (alternative)

From Proto-Tai *haɰꟲ (“to give”), from Middle Chinese 許 (MC xjoX, “to allow”). Cognate with Northern Thai ᩉᩨ᩶, Lao ໃຫ້ (hai), Lü ᦠᦹᧉ (ḣue²), Tai Dam ꪻꪬ꫁, Shan ႁႂ်ႈ (hāue), Tai Nüa ᥞᥬᥲ (hàue) or ᥞᥫᥲ (hòe), Khamti ꩭႂ်ႛ, Aiton ꩭၞ် (haü), Phake ꩭၞ် (haü), Ahom 𑜑𑜧 (haw), Bouyei haec, Zhuang hawj.

cog

Lü ᦠᦹᧉ (ḣue²)

มาตรา ๙๐ เมื่อการกระทำใดอันเป็นกรรมเดียวเป็นความผิดต่อกฎหมายหลายบท ให้ใช้กฎหมายบทที่มีโทษหนักที่สุดลงโทษแก่ผู้กระทำความผิด

1956, ประมวลกฎหมายอาญา:

ข้อ ๑ กฎ ก.พ. นี้ให้ใช้บังคับเมื่อพ้นกำหนดสามสิบวันถัดจากวันประกาศในราชกิจจานุเบกษา

1995, กฎ ก.พ. ฉบับที่ ๑๑ (พ.ศ. ๒๕๓๘) ออกตามความในพระราชบัญญัติระเบียบข้าราชการพลเรือน พ.ศ. ๒๕๓๕ ว่าด้วยการสั่งพักราชการและการสั่งให้ออกจากราชการไว้ก่อน:

ข้อ ๓...บรรดากฎ ระเบียบ ข้อบังคับ คำสั่ง หลักเกณฑ์ แนวทางปฏิบัติ หรือการดำเนินการอื่นใด ในส่วนที่ได้กำหนดไว้แล้วในกฎ ก.ตร. นี้ หรือซึ่งขัดหรือแย้งกับกฎ ก.ตร. นี้ ให้ใช้กฎ ก.ตร. นี้แทน

2016, กฎ ก.ตร. ว่าด้วยการแต่งตั้งข้าราชการตำรวจ พ.ศ. ๒๕๕๙:

1 Timothy 2:11, KJV:
ให้ผู้หญิงเรียนอย่างเงียบ ๆ และด้วยใจนอบน้อมทุกอย่าง
hâi pûu-yǐng riian yàang ngîiap ngîiap lɛ́ dûai jai nɔ̂ɔp-nɔ́ɔm túk-yàang
Let the woman learn in silence with all subjection.

1785, เจ้าพระยาพระคลัง (หน), ราชาธิราช, ตอน ๒:
มะอายพะบูน...ขี่ช้างพลายกับทหารพันหนึ่งมาถึงประตูนั้น ให้จับพวกเม้ยคชาอิดตัดศีร์ษะเสีย
má-aai-pá-buun ... kìi cháang plaai gàp tá-hǎan pan-nʉ̀ng maa tʉ̌ng bprà-dtuu nán · hâi jàp pûuak mə́əi-ká-chaa-ìt dtàt sǐi-sà sǐia
Ma Ai Pha Bun...mounted upon a bull elephant, led a thousand men-at-arms to the said gate. Having seized the men of Moei Khacha It, he had them beheaded.

(auxiliary, causative) used to express a permission, requirement, command, expectation, or wish.


อยู่

yùu (romanization)
การอยู่ (abstract-noun)

From Proto-Tai *ˀjuːᴮ (“to be (in a place)”). Cognate with Northern Thai ᩀᩪ᩵, Lao ຢູ່ (yū), Lü ᦊᦴᧈ (ẏuu¹), Tai Dam ꪤꪴ꪿, Shan ယူႇ (yùu), Ahom 𑜊𑜥 (jʸū), Bouyei qyus, Zhuang youq.

Lü ᦊᦴᧈ (ẏuu¹)

เธออยู่ไหน

ฉันอยู่นี่

ไปอยู่ไหนมา

เขาอยู่ไหม

to be (at, in, on some place, some condition, etc).

ฉันอยู่บ้านหลังนี้

โลกนี้อยู่ยาก

อยู่นานไม่ได้

กินอย่างหมู อยู่อย่างหมา

to dwell, to live, to reside; to remain, to stay.


รู้สึก

th-verb

รู้สึก • (rúu-sʉ̀k) (abstract noun การรู้สึก or ความรู้สึก)

rúu-sʉ̀k (romanization)
การรู้สึก (abstract-noun)
ความรู้สึก (abstract-noun)

/ruː˦˥.sɯk̚˨˩/

com

รู้ (rúu) + สึก (sʉ̀k)


เข้า

kâo (romanization)
การเข้า (abstract-noun)
เฃ้า (alternative obsolete)
เค่า (alternative)

From Proto-Tai *χawꟲ (“to enter”). Cognate with Lao ເຂົ້າ (khao), Northern Thai ᨡᩮᩢ᩶ᩣ, Lü ᦃᧁᧉ (ẋaw²), Tai Dam ꪹꪄ꫁ꪱ, Tai Nüa ᥑᥝᥲ (xàw), Shan ၶဝ်ႈ (khāo), Ahom 𑜁𑜧 (khaw), 𑜁𑜨𑜧 (khow), 𑜁𑜧𑜈𑜫 (khaww) or 𑜁𑜨𑜧𑜈𑜫 (khoww), Nùng khàu, Bouyei hauc, Zhuang haeuj.

cog

Lü ᦃᧁᧉ (ẋaw²)

to move in or inwards: to come in, to go in, to enter, etc; to cause to do so.


เข้าใจ

th-verb

เข้าใจ • (kâo-jai) (abstract noun การเข้าใจ or ความเข้าใจ)

kâo-jai (romanization)
การเข้าใจ (abstract-noun)
ความเข้าใจ (abstract-noun)

From เข้า (kâo, “to enter”) + ใจ (jai, “heart”), literally “to enter the heart”. Cognate with Lao ເຂົ້າໃຈ (khao chai), Northern Thai ᨡᩮᩢ᩶ᩣᨧᩲ, Lü ᦃᧁᧉᦺᦈ (ẋaw²ṫsay), Tai Dam ꪹꪄ꫁ꪱꪻꪊ, Shan ၶဝ်ႈၸႂ် (khāo tsǎue).

cog

Lü ᦃᧁᧉᦺᦈ (ẋaw²ṫsay)

Tai Dam ꪹꪄ꫁ꪱꪻꪊ

1919, ดำรงราชานุภาพ, พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระ, “คำนำ”, in โคลงกวีโบราณ, 2nd edition, พระนคร: โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร, page 3:

โคลงโบราณที่พิมพ์ในเล่มนี้ เข้าใจว่า พระยาตรังรวบรวม

kloong boo-raan tîi pim nai lêm níi · kâo-jai wâa · prá-yaa dtrang rûuap-ruuam

The ancient khlongs that are printed in this volume are understood to have been compiled by Phraya Trang.

1962, ดำรงราชานุภาพ, สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยา, “อธิบายนิราศเดือน”, in วรรณกรรมต่างเรื่อง, พระนคร: โรงพิมพ์ธรรมบรรณาคาร, page 58:

บางคนเข้าใจว่า สุนทรภู่แต่ง...แต่พิเคราะห์...ความที่แต่ง ผิดกับสุนทรภู่

baang kon kâo-jai wâa · sǔn-tɔɔn-pûu dtɛ̀ng ... dtɛ̀ɛ pí-krɔ́ ... kwaam tîi dtɛ̀ng · pìt gàp sǔn-tɔɔn-pûu

Some people understood that Sunthon Phu composed [this work]...but, having examined...the contents that have been composed, [I found that they] were different from Sunthon Phu['s works].


เจอ

jəə (romanization)
การเจอ (abstract-noun)


หมุน

mǔn (romanization)
การหมุน (abstract-noun)


หมุนเวียน

th-verb

หมุนเวียน • (mǔn-wiian) (abstract noun การหมุนเวียน)

mǔn-wiian (romanization)
การหมุนเวียน (abstract-noun)


เรียน

เรียน • (riian) (abstract noun การเรียน)

riian (romanization)
การเรียน (abstract-noun)

From Old Khmer រេន៑ (ren) or Angkorian Old Khmer រ្យ្យន៑ (ryyan), រ្យ្យណ៑ (ryyaṇ), រ្យ្យាន៑ (ryyān), រ្យាន៑ (ryān, “to apply the mind to: to study, drill, practice; to learn; to acquire knowledge”). Cognate with Modern Khmer រៀន (riən); Lao ຮຽນ (hīan); Lü ᦵᦣᧃ (hen), Northern Thai ᩁ᩠ᨿᩁ, Khün ᩁ᩠ᨿᩁ, Shan ႁဵၼ်း (háen).

2 Samuel 19:1, KJV:
เขาไปเรียนโยอาบว่า "ดูเถิด กษัตริย์กันแสงและไว้ทุกข์เพื่ออับซาโลม"
kǎo bpai riian yoo-áap wâa · “duu tə̀ət · gà-sàt gan-sɛ̌ɛng lɛ́ wái-túk pʉ̂ʉa áp-saa-loom”
And it was told Joab, Behold, the king weepeth and mourneth for Absalom.

2 Kings 4:28, KJV:
แล้วนางจึงเรียนว่า "ดิฉันขอบุตรชายจากเจ้านายของดิฉันหรือคะ ดิฉันไม่ได้เรียนหรือว่า อย่าลวงดิฉันเลย"
lɛ́ɛo naang jʉng riian wâa · “dì-chǎn kɔ̌ɔ bùt-chaai jàak jâo-naai kɔ̌ɔng dì-chǎn rʉ̌ʉ ká · dì-chǎn mâi dâai riian rʉ̌ʉ wâa · yàa luuang dì-chǎn ləəi”
Then she said, Did I desire a son of my lord? did I not say, Do not deceive me?

1 Samuel 15:16, KJV:
แล้วซามูเอลจึงเรียนซาอูลว่า "ให้รอก่อน ข้าพเจ้าจะขอเรียนท่านว่า พระเยโฮวาห์ตรัสกับข้าพเจ้าอย่างไรคืนนี้" และซาอูลก็เรียนท่านว่า "จงกล่าวไปเถิด"
lɛ́ɛo saa-muu-eel jʉng riian saa-uul wâa · “hâi rɔɔ gɔ̀ɔn · kâa-pá-jâao jà kɔ̌ɔ riian tâan wâa · prá yee-hoo-waa dtràt gàp kâa-pá-jâao yàang-rai kʉʉn níi” · lɛ́ saa-uul gɔ̂ riian tâan wâa · “jong glàao bpai tə̀ət”
Then Samuel said unto Saul, Stay, and I will tell thee what the LORD hath said to me this night. And he said unto him, Say on.

(humble) to address, inform, notify, speak to, or tell (a person of equal or higher status).

3 John 1:1, NIV:
ข้าพเจ้า ผู้ปกครอง เรียนกายอัสที่รัก ผู้ซึ่งข้าพเจ้ารักเนื่องด้วยความจริงนั้น
kâa-pá-jâao · pûu-bpòk-krɔɔng · riian gaai-ás tîi-rák · pûu sʉ̂ng kâa-pá-jâao rák nʉ̂ʉang-dûai kwaam-jing nán
The elder, To my dear friend Gaius, whom I love in the truth.

Galatians 1:2, ISV:
และบรรดาพี่น้องที่อยู่กับข้าพเจ้า เรียนคริสตจักรทั้งหลายแห่งแคว้นกาลาเทีย
lɛ́ ban-daa pîi-nɔ́ɔng tîi yùu gàp kâa-pá-jâao · riian krít-jà-jàk táng-lǎai hɛ̀ng kwɛ́ɛn gaa-laa-tiia
and all the brothers who are with me. To: The churches in Galatia.

จดหมายว่า "เรียนผู้บัญชาการตำรวจนครบาล..."

jòt-mǎai wâa · “riian pûu-ban-chaa-gaan dtam-rùuat ná-kɔɔn-baan ...”

The letter says "To the Commander of the Metropolitan Police..."

เรียนท่านประธาน...

เรียนลูกค้าทุกท่านโปรดทราบว่า ธนาคารจะปิดทำการสามวัน

riian lûuk-káa túk tâan bpròot sâap wâa · tá-naa-kaan jà bpìt tam gaan sǎam wan

Dear all customers, please be informed that the Bank will be closed for three days.

(humble) used as an expression of respect or conventional greeting when addressing a person of equal or higher status, as in a letter, speech, etc.


มอง

mɔɔng (romanization)
การมอง (abstract-noun)

From Middle Chinese 望 (MC mjang|mjangH). Cognate with Isan เบิ่ง, Lao ເບິ່ງ (bœng) and ມອງ (mǭng), Lü ᦙᦸᧂ (moang), Tai Dam ꪹꪚꪷ꪿ꪉ, Shan မွင်း (máung), Tai Nüa ᥛᥩᥒᥰ (möang), Tày mu̱ng.


เสีย

เสีย • (sǐia) (abstract noun การเสีย or ความเสีย)

sǐia (romanization)
การเสีย (abstract-noun)
ความเสีย (abstract-noun)

From Proto-Southwestern Tai *siəᴬ¹ (“to lose (something)”). Cognate with Northern Thai ᩈ᩠ᨿᩮ, Khün ᩈ᩠ᨿᩮ, Lao ເສຍ (sīa), Lü ᦵᦉ (ṡe), Shan သေ (sěe), Tai Nüa ᥔᥥᥴ (sé), Phake ꩬေ (se), Ahom *𑜏𑜦𑜧 (*sē).

inh

to degenerate; to deteriorate; to worsen; to decay.

to lose; to be deprived of; to have no more.

to be out of order; to stop functioning.

(archaic) to offer: to present as an act of worship or devotion.


ผ่าน

pàan (romanization)
การผ่าน (abstract-noun)

Cognate with Lao ຜ່ານ (phān), Northern Thai ᨹ᩵ᩣ᩠ᨶ, Khün ᨹ᩵ᩣ᩠ᨶ, Lü ᦕᦱᧃᧈ (ṗhaan¹).

cog

Lü ᦕᦱᧃᧈ (ṗhaan¹)

to pass: to move or proceed (from one to another, past, over, beyond, across, or through).

to pass: to go through or beyond (as a gate, barrier, etc).

to pass; to be over; to be past; to come to an end; to terminate.

to pass; to skip; to leave out; to leave unconsidered.

(of a competition, examination, or the like) to pass: to undergo or complete successfully; to be successful (in).

examination; or the like; examination; or the like

to pass: to grant or receive approval or sanction through a vote.

(colloquial) to be satisfactory; to be acceptable.

(archaic) to occupy, to possess; to have charge or control (of); to administer, to rule.


อยาก

th-verb

อยาก • (yàak) (abstract noun การอยาก or ความอยาก)

yàak (romanization)
การอยาก (abstract-noun)
ความอยาก (abstract-noun)

From Proto-Tai *ˀjɯǝkᴰ (“hungry”). Cognate with Northern Thai ᩀᩣ᩠ᨠ, Lao ຢາກ (yāk), Lü ᦊᦱᧅ (ẏaak), Shan ယၢၵ်ႇ (yàak), Zhuang iek. Compare Sui qyaags (“hungry”) and Middle Chinese 欲 (MC yowk, “to want”).


สร้าง

สร้าง • (sâang) (abstract noun การสร้าง)

sâang (romanization)
การสร้าง (abstract-noun)

Cognate with Northern Thai ᩈ᩶ᩣ᩠ᨦ, Lao ສ້າງ (sāng), Khün ᩈ᩶ᩣ᩠ᨦ, Lü ᦉᦱᧂᧉ (ṡaang²), Shan သၢင်ႈ (sāang), Ahom 𑜏𑜂𑜫 (saṅ). Compare Khmer សាង (saang), Mon သြိုၚ်.

cog

Lü ᦉᦱᧂᧉ (ṡaang²)

สร้างข้อแก้ตัว

สร้างปัญหาให้สังคม

มันสร้างศัตรูไว้เยอะ

สะพานกำลังสร้างอยู่

บางคนเชื่อว่าพระเจ้าสร้างโลก

baang kon chʉ̂ʉa wâa prá-jâao sâang lôok

Some people believe that God created the world.

to bring into being: to build, to construct, to create, to make, etc.


จูบ

jùup (romanization)
การจูบ (abstract-noun)

From Proto-Tai *cuːpᴰ (“to kiss”). Cognate with Lao ຈູບ (chūp), Shan ၸုပ်ႇ (tsùp), Zhuang cup.


ใส่

sài (romanization)
การใส่ (abstract-noun)

From Proto-Tai *s.cɤːlᴮ (“to put”).
Cognate with Northern Thai ᩈᩲ᩵, Lao ໃສ່ (sai), Lü ᦺᦉᧈ (ṡay¹), Tai Dam ꪻꪎ꪿, Shan သႂ်ႇ (sàue), Tai Nüa ᥔᥬᥱ (sǎue), Ahom 𑜏𑜧 (saw) or 𑜏𑜧𑜤 (sawu), Saek จอ.

Lü ᦺᦉᧈ (ṡay¹)

to put, place, or set (in, into, etc); to cause to be in, into, etc; to insert; to add.

(slang) to hit, to strike; to punch, to jab.


ถอด

tɔ̀ɔt (romanization)
การถอด (abstract-noun)

From Middle Chinese 脫 (MC dwat|thwat, “take off”). Cognate with Lao ຖອດ (thǭt), Northern Thai ᨳᩬᨯ, Lü ᦏᦸᧆᧈ (ṫhoad¹), Tai Dón ꪖꪮꪒ, Shan ထွတ်ႇ (thàut), Tai Nüa ᥗᥨᥖᥱ (thǒt), Ahom 𑜌𑜨𑜄𑜫 (thot).

Lü ᦏᦸᧆᧈ (ṫhoad¹)

การถอดเป็นอักษรโรมัน


จบ

jòp (romanization)
การจบ (abstract-noun)

Compare Lao ຈົບ (chop); Khmer ចប់ (cɑp).


จบ

to raise offerings or put both hands together (พนมมือ) above forehead to dedicate the offerings.

(used with elephant) to raise its trunk above head to show respect.


จำ

th-verb

จำ • (jam) (abstract noun การจำ or ความจำ)

jam (romanization)
การจำ (abstract-noun)
ความจำ (abstract-noun)

From Old Khmer ចាំ (cāṃ), ចាំម (cāṃm), ចាម៑ (cām), ចំ (caṃ), ចម៑ (cam, “to remain, to stay; to bear in mind, to memorise, to recall, to remember; etc”). Cognate with Modern Khmer ចាំ (cam); Lao ຈຳ (cham); Northern Thai ᨧᩴᩣ. Extended as Thai จำนำ (jam-nam), ประจำ (bprà-jam).

(archaic) to stay or remain; to cause to stay or remain.

to keep; to hold; to confine; to detain; to imprison.

to keep in mind; to bear in mind; to memorise; to remember; to recall.


จำ

(somewhat elegant or archaic when used alone) to need, be needed, be required, or be forced (to do something).


ตก

dtòk (romanization)
การตก (abstract-noun)

From Proto-Tai *tokᴰ (“to drop”). Cognate with Lao ຕົກ (tok), Lü ᦷᦎᧅ (ṫok), Shan တူၵ်း (túuk), Ahom 𑜄𑜤𑜀𑜫 (tuk), Bouyei dogt, Zhuang doek.

cog

Lü ᦷᦎᧅ (ṫok)

ฝนกำลังตก


อธิบาย

th-verb

อธิบาย • (à-tí-baai) (abstract noun การอธิบาย)

à-tí-baai (romanization)
การอธิบาย (abstract-noun)
อะธิบาย (alternative)

ที่อธิบายไม่ได้


เมา

เมา • (mao) (abstract noun การเมา or ความเมา)

mao (romanization)
การเมา (abstract-noun)
ความเมา (abstract-noun)

From Proto-Tai *mawᴬ (“drunk”). Cognate with Isan เมา, Lao ເມົາ (mao), Northern Thai ᨾᩮᩢᩣ, Khün ᨾᩮᩢᩣ, Lü ᦙᧁ (maw), Tai Dam ꪹꪣꪱ, Tai Dón ꪹꪝꪱ, Shan မဝ်း (máo), Tai Nüa ᥛᥝᥰ (mäw), Zhuang maeuz, Zuojiang Zhuang maeuz.

เมาเหล้า

to be drunk.
 (literally) to be intoxicated with liquor.

เมากัญชา

to be intoxicated, as with alcohol, drug, etc.

เมาหมัด

เมารถ

to be carsick.
 (literally) to be nauseated by a wheeled vehicle.

เมาเรือ

to be seasick.
 (literally) to be nauseated by a vessel.

to nauseate: to have a queasy and dizzy sensation.

(figurative) to lose conscience because of absorption in, addiction to, or infatuation with someone or something, as power, authority, wealth, praise, honour, etc.


ชนะ

ชนะ • (chá-ná) (abstract noun การชนะ or ความชนะ)

chá-ná (romanization)
การชนะ (abstract-noun)
ความชนะ (abstract-noun)
ชะนะ (alternative)

From Old Khmer ជ្នះ (jnaḥ, “to overcome; to win; to conquer; etc”) or Old Mon ဇၞး (jnaḥ, “to be victorious”). Extended as Thai ชำนะ. Cognate with Modern Khmer ឈ្នះ (chnĕəh), Modern Mon ဇၞး, Lao ຊະນະ (sa na).

bor

/t͡ɕʰa˦˥.naʔ˦˥/

to win; to conquer; to defeat; to overcome; to prevail; to best; to beat.


นำ

nam (romanization)
การนำ (abstract-noun)

Cognate with Lao ນຳ (nam), Northern Thai ᨶᩣᩴ, Khün ᨶᩣᩴ, Lü ᦓᧄ (nam), Shan ၼမ်း (nám).


ทำ

tam (romanization)
การทำ (abstract-noun)

Clipping of กระทำ (grà-tam). Cognate with Lao ທຳ (tham).

to make; to do; to perform; to conduct; to carry out; to execute.

อาวุธครบทั้งยี่สิบหัตถ์ แกว่งกวัดไวว่องดั่งจักรผัน ใครทำน้องกูมาสู้กัน จะหํ้าหั่นมิให้แค้นคอกา

1797, พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก, รามเกียรติ์, เล่ม ๒๗:

to harm; to hurt; to injure; to subject to something bad or unfavourable.

to express; to conduct (oneself in a certain way).


รับ

ráp (romanization)
การรับ (abstract-noun)

From Proto-Southwestern Tai *rapᴰ²ˢ (“to accept; to receive”). Cognate with Northern Thai ᩁᩢ᩠ᨷ, Khün ᩁᩢ᩠ᨷ, Lao ຮັບ (hap), Lü ᦣᧇ (hab), Tai Dam ꪭꪾꪚ, Shan ႁပ်ႉ (hâ̰p), Tai Nüa ᥞᥙ (hap), Ahom 𑜍𑜆𑜫 (rap).

inh

to acquire; to get; to obtain; to receive; to take.

to accept; to acknowledge; to agree; to admit.

(colloquial) to consume; to drink; to eat.


รับรู้

th-verb

รับรู้ • (ráp-rúu) (abstract noun การรับรู้)

ráp-rúu (romanization)
การรับรู้ (abstract-noun)


หยุด

yùt (romanization)
การหยุด (abstract-noun)
อยุด (alternative archaic dated obsolete)

Cognate with Lao ຢຸດ (yut), Lü ᦊᦹᧆ (ẏued), Phake ယုတ် (yut). Possibly doublet of อุด (ùt).

2021 December 17, “ศาลสั่งหยุดปฏิบัติหน้าที่อนุรักษ์เรียกเงิน 5 ล้าน”, in ไทยโพสต์, ไทยโพสต์, retrieved 2022-08-24:

ศาลสั่งหยุดปฏิบัติหน้าที่อนุรักษ์

sǎan sàng yùt bpà-dtì-bàt nâa-tîi à-nú-rák

Court orders Anurak to stop exercising [public] functions

2016, Paul Hoffman, ยมทูตขยับปีก, translated by จิระนันท์ พิตรปรีชา, Bangkok: Nanmeebooks, →ISBN, page 453:

ผมไม่เคยหยุดรักเธอเลย

1962, ยุวพุทธิกสมาคมแห่งประเทศไทย, องคุลิมาล, 3rd edition, พระนคร: ไทยวัฒนาพานิช, page 28:

คิดแล้วองคุลิมาลก็หยุดวิ่ง ตะโกนไปว่า "หยุดก่อนพระ!" มีเสียงตอบว่า "เราน่ะหยุดแล้ว องคุลิมาล! ท่านต่างหากยังไม่หยุด ท่านจงหยุดซิ"

kít lɛ́ɛo ong-kú-lí-maan gɔ̂ yùt wîng · dtà-goon bpai wâa · “yùt gɔ̀ɔn prá!” · mii sǐiang dtɔ̀ɔp wâa · “rao nâ yùt lɛ́ɛo · ong-kú-lí-maan! · tâan dtàang-hàak yang mâi yùt · tâan jong yùt sí”

Having thought [so], Angulimala then stopped running [and] shouted out as follows: "Stop please, priest!" There was a sound replying [him], saying: "We, indeed, have stopped, Angulimala! On the contrary, [it's] you [who] has not stopped yet. You, verily, shall stop."

1941 September 9, “ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี ว่าด้วยรัฐนิยม ฉะบับที่ ๑๑ ลงวันที่ ๘ กันยายน ๒๔๘๔”, in ราชกิจจานุเบกษา, volume 58, number 0A, pages 1132–1133:

ควรหยุดเพื่อรับประทานอาหาร

(intransitive) to take a break; to be on vacation; to be off (as from work).


ใส่ใจ

ใส่ใจ • (sài-jai) (abstract noun การใส่ใจ)

sài-jai (romanization)
การใส่ใจ (abstract-noun)


สน

sǒn (romanization)
การสน (abstract-noun)

to pass something (as a thread) through something (as the eye of a needle).


สน

(slang) to care (about), to feel concern (about, over, etc); to feel interest (in), to be interested (by), to have an interest (in, for, etc); to feel affection or liking (towards).


สนใจ

สนใจ • (sǒn-jai) (abstract noun การสนใจ)

sǒn-jai (romanization)
การสนใจ (abstract-noun)

Unknown. It is not the compound of สน (sǒn) and ใจ (jai). Compare Lao ສົນໃຈ (son chai).


ตาม

dtaam (romanization)
การตาม (abstract-noun)

From Proto-Southwestern Tai *taːmᴬ¹ (“to follow; to continue”). Cognate with Lao ຕາມ (tām), Lü ᦎᦱᧄ (ṫaam), Shan တၢမ်း (táam), Tai Nüa ᥖᥣᥛᥰ (täam).


ตาม

Compare Shan တၢမ် (tǎam), Tai Nüa ᥖᥣᥛ (taam, “to forge (iron)”).

(dated, of fire, flames, light, etc) to keep burning; to keep alight.


ฝืน

fʉ̌ʉn (romanization)
การฝืน (abstract-noun)

Cognate with Lao ຝຶນ (fưn) or ຝືນ (fư̄n), Northern Thai ᨺᩨ᩠ᨶ (fɯɯn¹), Khün ᨺᩨ᩠ᨶ (fɯɯn¹).

cog

Khün ᨺᩨ᩠ᨶ (fɯɯn¹)

ฝืนใจ

ฝืนธรรมชาติ

ฝืนระเบียบ

to be or go against (a law, a requirement, one's or someone's desire, etc).

ฝืนยิ้ม

to force: to bring about of necessity or as a necessary result.


ตาก

dtàak (romanization)
การตาก (abstract-noun)

From Proto-Tai *p.raːkᴰ (“to expose to the sun”).
Cognate with Northern Thai ᨲᩣ᩠ᨠ, Zhuang dak and byak (dialectal).


ผัด

pàt (romanization)
การผัด (abstract-noun)

Cognate with Lao ຜັດ (phat, “to fry; to change, to replace, to postpone”); Khmer ផាត់ (phat, “to fry”).

cog

มะระผัดไข่

to powder: to apply powder to (the face, skin, etc) as a cosmetic.

ผัดฟ้อง

To apply [to the court] for adjournment of charge filing

to ask for delay, postponement, or time extension.


ทอด

tɔ̂ɔt (romanization)
การทอด (abstract-noun)

กุยช่ายทอด


ต้ม

dtôm (romanization)
การต้ม (abstract-noun)

From Proto-Tai *tomꟲ (“to boil (transitive)”).
In Southwestern Tai, cognate with Lao ຕົ້ມ (tom), Northern Thai ᨲᩫ᩠᩶ᨾ, Shan တူမ်ႈ (tūum), Ahom 𑜄𑜤𑜉𑜫 (tum).
In Northern Tai, cognate with Zhuang dumq.
Compare Proto-Austroasiatic *t₁um ~ *t₁uəm ~ *t₁am ~ *t₁aam ~ *t₁əəm (“to boil; to distil”) (whence Khmer ដាំ (dam, “to boil”)).

inh

(intransitive, colloquial) to trick; to deceive; to sham (usually used in passive voice).


ย่าง

yâang (romanization)
การย่าง (abstract-noun)

From Proto-Southwestern Tai *jaːŋᴮ² (“to step; to take a step”).
Cognate with Isan ญ่าง or ย่าง, Lao ຍ່າງ (nyāng), Lü ᦍᦱᧂᧈ (yaang¹), Tai Dam ꪑ꪿ꪱꪉ, Shan ယၢင်ႈ (yāang), Tai Nüa ᥕᥣᥒ (yaang).


ย่าง

yâang (romanization)
การย่าง (abstract-noun)
อย้าง (alternative)
ญ่าง (alternative)

From Proto-Southwestern Tai *ˀjaːŋꟲ¹ (“to roast over the open fire”), from Proto-Tai *ˀjɯəŋꟲ (“to roast”).
Cognate with Lao ຢ້າງ (yāng), Lü ᦊᦱᧂᧉ (ẏaang²), Shan ယၢင်ႈ (yāang), Tai Nüa ᥕᥣᥒᥲ (yàang), Zhuang iengj.

cog

Lü ᦊᦱᧂᧉ (ẏaang²)


วาง

waang (romanization)
การวาง (abstract-noun)

From Proto-Southwestern Tai *waːŋᴬ⁴ (“to place down; to put down”). Cognate with Northern Thai ᩅᩤ᩠ᨦ, Lao ວາງ (wāng), Lü ᦞᦱᧂ (vaang), Tai Dam ꪫꪱꪉ, Shan ဝၢင်း (wáang), Tai Nüa ᥝᥣᥒᥰ (wäang), Ahom 𑜈𑜂𑜫 (baṅ).

inh

1930, ง่วนติ้ด บุญญถี, “ว่าด้วยการแต่งงานบ่าวสาวของชาวเมืองเตี้ยจิวในแผ่นดินไต้เช็ง”, in ลัทธิธรรมเนียมต่าง ๆ ภาคที่ ๒๓, พระนคร: ราชบัณฑิตยสภา:

สินสอด ๑๐ ตำลึงวางไว้บนธัญญาหาร

sǐn-sɔ̀ɔt · sìp · dtam-lʉng waang wái bon tan-yaa-hǎan

A dowry of ten taels was placed upon the cereals.

1933, จุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว, พระบาทสมเด็จพระ, เสด็จประพาสคลองแสนแสบ, พระนคร: ราชบัณฑิตยสภา:

ข้างเทนั้นมีท่อเหล็กวางบนทุ่น

kâang tee nán mii tɔ̂ɔ lèk waang bon tûn

[At] that side of the the, there were steel pipes set upon a buoy.

1956, เมธาธิบดี (สาตร สุทธเสถียร), พระยา, นิทานอีสาป, พระนคร: โรงพิมพ์พระจันทร์, page 6:

วางรากฐานการศึกษาของประเทศ

waang râak-tǎan gaan-sʉ̀k-sǎa kɔ̌ɔng bprà-têet

laid the foundations for the education in the country

to file; to submit; to present; to lodge.

(of a medicine, poison, etc) to give; to administer.

to lay down; to give up; to yield; to leave.

1978 October 22, “รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๒๑”, in ราชกิจจานุเบกษา, volume ๙๕, number ๑๔๖ ก, page 19:

รัฐพึงวางมาตรการมิให้มีการผูกขาด...

rát pʉng waang mâat-dtrà-gaan mí hâi mii gaan-pùuk-kàat ...

The State should lay down measures to prevent the occurrence of...monopoly.

2003 September 5, “ระเบียบกระทรวงยุติธรรม ว่าด้วยหลักเกณฑ์และวิธีการประหารชีวิตนักโทษ พ.ศ. ๒๕๔๖”, in ราชกิจจานุเบกษา, volume ๑๒๐, number ๑๐๒ ง, page ๓:

อาศัยอำนาจตามความในวรรคสอง...รัฐมนตรี...จึงวางระเบียบ...ดังต่อไปนี้

aa-sǎi am-nâat dtaam kwaam nai wák sɔ̌ɔng... rát-tà-mon-dtrii ... jʉng waang rá-bìiap ... dang-dtɔ̀ɔ-bpai-níi

By virtue of the power under the provisions of paragraph 2...the Minister...hereby lays down the following...regulations

(of a rule, regulation, etc) to lay down; to set up; to establish.

1929, กระทรวงยุตติธรรม, การตรวจชำระและร่างประมวลกฎหมายในกรุงสยาม, พระนคร: โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร, page 2:

วางโครงการที่จะตรวจชำระบทกฎหมาย...แพ่งและอาชญา

waang kroong-gaan tîi jà dtrùuat-cham-rá bòt-gòt-mǎai ... pɛ̂ng lɛ́ àat-yaa

to plan a project to revise the provisions of ... civil and criminal laws

to lay out; to design; to plan; to plot.

to let out; to release; to express; to make known; to reveal.

1912, “แผ่นดินสมเด็จพระมหาจักรพรรดิ ครั้งที่ ๒”, in พระราชพงษาวดาร ฉบับพระราชหัดถเลขา ภาค ๑, กรุงเทพฯ: โบราณคดีสโมสร, page 74:

วางปืนไฟแลพุ่งสาตราวุธมาต้องชาวอาสา

waang bpʉʉn-fai lɛɛ pûng sàat-dtraa-wút maa dtɔ̂ng chaao aa-sǎa

shot firearms and hurled weapons in, hitting the militiamen

1917, “พระราชพงษาวดารกรุงเก่า ฉบับพระจักรพรรดิพงษ์เจ้ากรม (จาด)”, in ประชุมพงษาวดาร ภาคที่ ๘, พระนคร: โบราณคดีสโมสร, page 81:

วางปืนใหญ่ออกไปพร้อมกันทั้งแปดบอก

waang bpʉʉn-yài ɔ̀ɔk bpai prɔ́ɔm-gan táng bpɛ̀ɛt bɔ̀ɔk

fire all of the eight cannons out at the same time

(archaic, of a weapon) to discharge; to fire; to shoot.


หุง

hǔng (romanization)
การหุง (abstract-noun)

From Proto-Tai *truŋᴬ (“to cook (rice)”), from Middle Chinese 烘 (MC huwng|xuwng|huwngH|xuwngH, “to bake; to dry (on fire)”).
Cognate with Lao ຫຸງ (hung), Shan ႁုင် (hǔng), Ahom 𑜍𑜤𑜂𑜫 (ruṅ), Zhuang rung (“to cook (rice)”) (dialectal).

ltc-l

(of any other rice than glutinous rice) to steam.

(of traditional medicine, medical ointment, beeswax, etc) to cook or prepare by boiling or simmering.

medical ointment; etc; medical ointment; etc

(of precious stone, jewelry, etc) to change the colour by heating.


พัก

pák (romanization)
การพัก (abstract-noun)
ภัก (alternative)

From Proto-Tai *bakᴰ (“to rest”). Cognate with Lao ພັກ (phak), Lü ᦗᧅ (pak) or ᦘᧅ (phak), Zhuang baeg (“to be tired; to gasp”). Compare Khmer ភ័ក (phĕək) and Old Chinese 泊 (OC *baːɡ).

พักเที่ยง

to break [at] noon; to take a noon break

พักเรียน

(transitive or intransitive) to break; to pause; to halt.

พักการเรียน

พักใบอนุญาต

(transitive) to suspend: to debar or discontinue temporarily.

พักสายตา

พักวิญญาณ

(transitive or intransitive) to rest; to repose.

(intransitive) to lodge; to quarter; to board; to sojourn.

บ่อพักน้ำ

sewer hole
(literally) liquid-confining pit

(transitive) to stay; to hold; to detain; to confine.


เชื่อ

th-verb

เชื่อ • (chʉ̂ʉa) (abstract noun การเชื่อ or ความเชื่อ)

chʉ̂ʉa (romanization)
การเชื่อ (abstract-noun)
ความเชื่อ (abstract-noun)

→ Khmer: ជឿ (cɨə)

From Proto-Tai *ɟɯəᴮ (“to believe”).
Cognate with Northern Thai ᨩᩮᩬᩥ᩵ᩋ, Isan เซื่อ, Lao ເຊື່ອ (sư̄a), Lü ᦵᦋᦲᧈ (tsoe¹), Tai Dam ꪹꪋ꪿, Shan ၸိူဝ်ႈ (tsōe), Ahom 𑜋𑜥 (chū), Zhuang cwh (dialectal).
Compare Middle Chinese 貰 (MC zyaeH, “to borrow; to loan”) and 賒 (MC syae, “to buy and sell on credit”).

cog

Lao ເຊື່ອ (sư̄a)

เหลือเชื่อ

lʉ̌ʉa-chʉ̂ʉa


แกล้ง

th-verb

แกล้ง • (glɛ̂ɛng) (abstract noun การแกล้ง)

glɛ̂ɛng (romanization)
การแกล้ง (abstract-noun)

Cognate with Lao ແກ້ງ (kǣng), Shan ၵႅင်ႈ (kēng) or ၵဵင်ႈ (kāeng).

to subject to annoyance, trouble, vexation, or humiliation: to annoy, to trouble, to vex, to harass, to persecute, to bully, to tease, to make fun of, to prank, etc.


ไขว้

kwâi (romanization)
การไขว้ (abstract-noun)


ใฝ่

fài (romanization)
การใฝ่ (abstract-noun)

Cognate with Lao ໃຝ່ (fai), Shan ၾႂ်ႇ (fàue).

to desire; to covet (something); to aspire (to something); to strive (for something); to crave (something); to long (for something).

to be a supporter, an advocate, an adherent, a follower.


คว้า

kwáa (romanization)
การคว้า (abstract-noun)


ลังเล

ลังเล • (lang-lee) (abstract noun การลังเล or ความลังเล)

lang-lee (romanization)
การลังเล (abstract-noun)
ความลังเล (abstract-noun)


ขอ

kɔ̌ɔ (romanization)
การขอ (abstract-noun)

From Proto-Tai *k.roːᴬ (“to beg”). Cognate with Northern Thai ᨡᩬᩴ, Lao ຂໍ (khǭ), Shan ၶေႃ (khǎu), Bouyei jol, Zhuang gyo.

ขออีกแก้ว

kɔ̌ɔ ìik gɛ̂ɛo


ขอร้อง

ขอร้อง • (kɔ̌ɔ-rɔ́ɔng) (abstract noun การขอร้อง)

kɔ̌ɔ-rɔ́ɔng (romanization)
การขอร้อง (abstract-noun)

/kʰɔː˩˩˦.rɔːŋ˦˥/


เขียน

เขียน • (kǐian) (abstract noun การเขียน)

kǐian (romanization)
การเขียน (abstract-noun)

Cognate with Northern Thai ᨡ᩠ᨿᩁ, Lao ຂຽນ (khīan), Khün ᨡ᩠ᨿᩁ, Lü ᦵᦃᧃ (ẋen), Tai Dam ꪄꪸꪙ.

cog

Lü ᦵᦃᧃ (ẋen)

เขียนตัวหนังสือ

เขียนภาพ

เขียนเรื่องสั้น

เขียนบทภาพยนตร์

เขียนงานวิจัย


อ่าน

àan (romanization)
การอ่าน (abstract-noun)

From Proto-Tai *ʔaːnᴮ (“to recite”). Cognate with Northern Thai ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶ, Lao ອ່ານ (ʼān), Tai Dam ꪮ꪿ꪱꪙ, Lü ᦀᦱᧃᧈ (˙ʼaan¹), Shan ဢၢၼ်ႇ (ʼàan), Ahom 𑜒𑜃𑜫 (ʼan), Tày án. Compare Khmer អាន (ʼaan).

Lao ອ່ານ (ʼān)

Lü ᦀᦱᧃᧈ (˙ʼaan¹)


พิมพ์

pim (romanization)
การพิมพ์ (abstract-noun)

From Sanskrit बिम्ब (bimba, “picture”). Cognate with Lao ພິມ (phim), Northern Thai ᨻᩥᨾᩛ᩺, Lü ᦘᦲᧄ (phiim), Shan ၽိမ်း (phím), Khmer ពុម្ព (pum).


วิ่ง

wîng (romanization)
การวิ่ง (abstract-noun)


ถือสา

th-verb

ถือสา • (tʉ̌ʉ-sǎa) (abstract noun การถือสา)

tʉ̌ʉ-sǎa (romanization)
การถือสา (abstract-noun)

/tʰɯː˩˩˦.saː˩˩˦/


สับ

sàp (romanization)
การสับ (abstract-noun)


จิก

jìk (romanization)
การจิก (abstract-noun)

Proverbs 30:17, KJV:
นัยน์ตาที่เยาะเย้ยบิดาและดูถูกไม่ฟังมารดาจะถูกกาแห่งหุบเขาจิกออกและนกอินทรีหนุ่มจะกินเสีย
nai-dtaa tîi yɔ́-yə́əi bì-daa lɛ́ duu-tùuk mâi fang maan-daa jà tùuk gaa hɛ̀ng hùp-kǎo jìk ɔ̀ɔk lɛ́ nók in-sii nùm jà gin sǐia
The eye that mocketh at his father, and despiseth to obey his mother, the ravens of the valley shall pick it out, and the young eagles shall eat it.

Ezekiel 17:3, KJV:
มีนกอินทรีมหึมาตัวหนึ่ง ปีกใหญ่ และขนปีกก็ยาว มีขนมากมายหลายสี มายังเลบานอนและจิกยอดต้นสนสีดาร์
mii nók in-sii má-hʉ̀-maa dtuua nʉ̀ng · bpìik yài · lɛ́ kǒn bpìik gɔ̂ yaao · mii kǒn mâak-maai lǎai sǐi · maa yang lee-baa-nɔn lɛ́ jìk yɔ̂ɔt dtôn sǒn sǐi-daa
A great eagle with great wings, longwinged, full of feathers, which had divers colours, came unto Lebanon, and took the highest branch of the cedar:

to peck: to strike, indent, or take with or as if with a pointed thing, such as nails, claws, etc.

(figurative) to oppress; to hector; to abuse.

(slang) to mock or ridicule with a sharp, often virulent satire.


ตี

dtii (romanization)
การตี (abstract-noun)

Cognate with Northern Thai ᨲᩦ, Lao ຕີ (tī), Lü ᦎᦲ (ṫii), Shan တီ (tǐi).

to conflict; to be in conflict; to be repugnant (to); to be incompatible (with).

(of a percussion instrument or the like) to sound or play by beating, tapping, or the like.

ตีดาบ

1855, พระราชพงษาวดาร ฉบับพระราชหัดถเลขา, Bangkok: n.p., published 1912, page 5:

ตีแตะบังที่กำแพงทลาย

[They] made partitions to cover the parts of the walls [which had] collapsed.

to create or make by hitting, striking, or the like.

(of a line) to create, as by drawing along a ruler.

(of a feeling, emotion, attitude, etc) to express; to feign.

emotion; attitude; etc; emotion; attitude; etc

(of value, price, etc) to appraise; to determine.

to take for granted, to assume; to view, to consider.


ต่อย

dtɔ̀i (romanization)
การต่อย (abstract-noun)

Cognate with Isan ต่อย, Lao ຕ່ອຍ (tǭi), Northern Thai ᨲᩬ᩠᩵ᨿ (tɔy²), Khün ᨲᩭ᩵ (tɔy²), Lü ᦎᦾᧈ (ṫoay¹), Tai Dam ꪔ꪿ꪮꪥ (tói), Shan တွႆႇ (tàui), Tai Nüa ᥖᥩᥭᥱ (tǒay), Ahom 𑜄𑜨𑜐𑜫 (toñ), Zhuang doiz.

cog

Lü ᦎᦾᧈ (ṫoay¹)

(transitive, as of an egg) to crack open; to knock open; to break open.

(transitive or intransitive, as of a bee, scorpion, etc) to sting.

ต่อยมวย

to box
 (literally) to do boxing; to engage in boxing

(transitive, of boxing) to do; to engage in; to participate in.


เตะ

dtè (romanization)
การเตะ (abstract-noun)

Compare Middle Chinese 踢 (MC thek). Cognate with Lao ເຕະ (te), Zhuang dik, Saek เต๊ะ.


เสียบ

th-verb

เสียบ • (sìiap) (abstract noun การเสียบ)

sìiap (romanization)
การเสียบ (abstract-noun)

Compare Middle Chinese 插 (MC tsrheap).
Cognate with Lao ສຽບ (sīap), Shan သဵပ်ႇ (sàep), Ahom 𑜏𑜢𑜆𑜫 (sip), Zhuang cap.


แทง

tɛɛng (romanization)
การแทง (abstract-noun)

From Proto-Southwestern Tai *dɛːŋᴬ² (“to stab; to pierce”); Cognate with Lao ແທງ (thǣng), Lü ᦶᦑᧂ (taeng), Shan တႅင်း (téng), Tai Nüa ᥖᥦᥒᥰ (täeng), Ahom 𑜄𑜢𑜂𑜫 (tiṅ), Zuojiang Zhuang tengz.


ทำนาย

th-verb

ทำนาย • (tam-naai) (abstract noun การทำนาย)

tam-naai (romanization)
การทำนาย (abstract-noun)

From Middle Khmer °daṃnāya, °daṃnāyya (“forecast; prediction; prophecy”), extended forms of Middle Khmer dāya (“to interpret; to portend; to presage"”), from which Thai ทาย (taai) was derived. Cognate with Modern Khmer ទំនាយ (tumniəy).

cog

to divine; to forecast; to predict; to prophesy.


คร่อม

th-verb

คร่อม • (krɔ̂m) (abstract noun การคร่อม)

krɔ̂m (romanization)
การคร่อม (abstract-noun)


เกี่ยว

เกี่ยว • (gìao) (abstract noun การเกี่ยว)

gìao (romanization)
การเกี่ยว (abstract-noun)

to concern; to be concerned with; to be related to; to be about.

to hook; to seize; to hitch; to link; to hook up.


ห้าม

hâam (romanization)
การห้าม (abstract-noun)

Cognate with Northern Thai ᩉ᩶ᩣ᩠ᨾ, Khün ᩉ᩶ᩣ᩠ᨾ, Lao ຫ້າມ (hām), Lü ᦠᦱᧄᧉ (ḣaam²), Shan ႁၢမ်ႈ (hāam), Phake ꩭံ (haṃ).

cog

Lü ᦠᦱᧄᧉ (ḣaam²)


กลืน

glʉʉn (romanization)
การกลืน (abstract-noun)


สบตา

th-verb

สบตา • (sòp-dtaa) (abstract noun การสบตา)

sòp-dtaa (romanization)
การสบตา (abstract-noun)


แหก

hɛ̀ɛk (romanization)
การแหก (abstract-noun)

(often considered vulgar) to break apart; to pull apart; to stretch out or apart; to spread out; to widen.

to break out (of some place); to escape forcefully.

break someone's face
break someone's face


ถัก

tàk (romanization)
การถัก (abstract-noun)

Cognate with Lao ຖັກ (thak), Northern Thai ᨳᩢ᩠ᨠ.


ร้อย

rɔ́ɔi (romanization)
การร้อย (abstract-noun)

From Proto-Tai *roːjꟲ (“to string”). Cognate with Isan ฮ่อย, Lao ຮ້ອຍ (hǭi), Zhuang roix or loix.


ขูด

kùut (romanization)
การขูด (abstract-noun)

Cognate with Isan ขูด, Lao ຂູດ (khūt), Northern Thai ᨡᩪᨯ, Khün ᨡᩪᨯ, Lü ᦃᦳᧆᧈ (ẋud¹), Tai Dam ꪄꪴꪒ, Tai Dón ꪄꪴꪒ, Shan ၶုတ်ႇ (khùt).

cog

Lü ᦃᦳᧆᧈ (ẋud¹)


เฝ้า

fâo (romanization)
การเฝ้า (abstract-noun)

Cognate with Lao ເຝົ້າ (fao), Lü ᦚᧁᧉ (ḟaw²).

Lü ᦚᧁᧉ (ḟaw²)

Exodus 6:11, KJV:
จงเข้าไปเฝ้าฟาโรห์กษัตริย์แห่งอียิปต์บอกให้ปล่อยชนชาติอิสราเอลไปจากแผ่นดินของเขา
jong kâo bpai fâo faa-roo gà-sàt hɛ̀ng ii-yìp bɔ̀ɔk hâi bplɔ̀i chon-châat ìs-raa-eel bpai jàak pɛ̀n-din kɔ̌ɔng kǎo
Go in, speak unto Pharaoh king of Egypt, that he let the children of Israel go out of his land.
(literally) Go in and see Pharaoh the king of Egypt, tell him to let the people of Israel go out of his realm.

1 Kings 3:16, KJV:
แล้วหญิงแพศยาสองคนมาเฝ้ากษัตริย์และยืนอยู่ต่อพระพักตร์พระองค์
lɛ́ɛo yǐng pɛ̂ɛt-sà-yǎa sɔ̌ɔng kon maa fâo gà-sàt lɛ́ yʉʉn yùu dtɔ̀ɔ prá pák prá-ong
Then came there two women, that were harlots, unto the king, and stood before him.
(literally) Then two harlots came to see the king...

1 Chronicles 12:16, KJV:
มีคนเบนยามินและยูดาห์มาเฝ้าดาวิด ณ ที่กำบังเข้มแข็ง
mii kon ben-yaa-min lɛ́ yuu-daa maa fâo daa-wìt · nɔɔ · tîi gam-bang kêm-kɛ̌ng
And there came of the children of Benjamin and Judah to the hold unto David.
(literally) There were men of Benjamin and Judah coming to see David at the stronghold.

to have an audience (with), to meet, to see, to present oneself (before), to enter the presence (of), to wait (on), to attend, to tend, or to serve (a god, high priest, royal person, person in authority, etc).

Matthew 27:36, KJV:
แล้วพวกเขาก็นั่งเฝ้าพระองค์อยู่ที่นั่น
lɛ́ɛo pûuak kǎo gɔ̂ nâng fâo prá-ong yùu tîi nân
And sitting down they watched him there;

Proverbs 2:11, KJV:
ความเฉลียวฉลาดจะคอยเฝ้าเจ้าและความเข้าใจจะระแวดระวังเจ้าไว้
kwaam-chà-lǐao-chà-làat jà kɔɔi fâo jâao lɛ́ kwaam-kâo-jai jà rá-wɛ̂ɛt-rá-wang jâao wái
Discretion shall preserve thee, understanding shall keep thee:

Psalm 37:32, KJV:
คนชั่วเฝ้าดูคนชอบธรรมและแสวงหาที่จะสังหารเขาเสีย
kon chûua fâo duu kon chɔ̂ɔp-tam lɛ́ sà-wɛ̌ɛng-hǎa tîi jà sǎng-hǎan kǎo sǐia
The wicked watcheth the righteous, and seeketh to slay him.

Job 39:1, KJV:
เจ้ารู้ไหมว่าเลียงผาตกลูกเมื่อไร เจ้าเคยเฝ้าดูกวางตัวเมียตกลูกหรือ
jâao rúu mǎi wâa liiang-pǎa dtòk lûuk mʉ̂ʉa-rai · jâao kəəi fâo duu gwaang dtuua miia dtòk lûuk rʉ̌ʉ
Knowest thou the time when the wild goats of the rock bring forth? or canst thou mark when the hinds do calve?


ไว้ใจ

th-verb

ไว้ใจ • (wái-jai) (abstract noun การไว้ใจ or ความไว้ใจ)

wái-jai (romanization)
การไว้ใจ (abstract-noun)
ความไว้ใจ (abstract-noun)

From ไว้ (wái) + ใจ (jai). Compare Lao ໄວ້ໃຈ (wai chai).


อุทัย

อุทัย • (ù-tai) (abstract noun การอุทัย)

ù-tai (romanization)
การอุทัย (abstract-noun)

From Pali udaya or Sanskrit उदय (udaya, “appearance, emergence, rise; income, profit, return; development, improvement; consequence, result; etc”); probably via Old Khmer °udaya, °ūdeya, °ūdaiya°, uday, udaiya (“growth, increase; appearance, emergence, rise; birth; sunrise, dawn; income, profit, revenue; advantage, benefit, interest; wealth; prosperity; etc”). Compare Modern Khmer ឧទយ (ʼŏtôy), ឧទ័យ (ʼŏtôy).

der

(elegant, used of a sun, star, etc) to rise; to come into view; to start shining.