พฤกษา

th-noun

พฤกษา • (prʉ́k-sǎa)

/pʰrɯk̚˦˥.saː˩˩˦/

From Old Khmer briksā, brïksā, brikasā (“tree”), ultimately from Sanskrit वृक्ष (vṛkṣa, “tree”). Compare Modern Khmer ព្រឹក្សា (prɨksaa); Pali rukkha.

1798, พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช, บทละครเรื่องรามเกียรติ์, สมุดไทย เล่ม ๑๘:
พ่อจะให้ครองสมบัติ สืบวงศ์จักรพรรดินาถา จงตั้งอยู่ในทศธรรมา เป็นตราชูโลกทั้งไตรดาล เจ้าจงเลี้ยงเสนาพลากร ให้ถาวรดั่งร่มพฤกษาศาล เอาความสัตย์สุจริตเป็นประธาน คือรากแก้วกิ่งก้านดอกใบ อันฝูงสัตว์จตุบาททวิบาท จะเกลื่อนกลาดมาพึ่งอาศัย จงเอาเมตตานั้นแผ่ไป ดังกลิ่นดอกไม้อันตระการ จะหอมขจรทุกประเทศ เย็นเกศไปทั่วทิศาศาล ทานนั้นต่างผลโอฬาร หว่านให้บำเหน็จโดยตรา แก่หมู่เสนีรี้พล ประชาชนยาจกถ้วนหน้า ตัดโลภเอาความกรุณา เป็นปัญจมหานัที ไหลมาไม่รู้สุดสิ้น อาบกินเป็นสุขเกษมศรี อย่าเบียดเบียนไพร่ฟ้าประชาชี ให้มีความเดือดร้อนเวทนา น้ำเย็นฝูงปลาก็อาศัย ปักษาพึ่งไม้ใบหนา ป่ากว้างย่อมมีมฤคา พากันมาอยู่สำนัก จงแผ่เดชาวรายศ ให้ปรากฏเกียรติไปทั้งไตรจักร แก่มนุษย์เทวัญคนธรรพ์ยักษ์ ลูกรักจงฟังพ่อสอนไว้
pɔ̂ɔ jà hâi krɔɔng sǒm-bàt · sʉ̀ʉp wong jàk-grà-pát naa-tǎa · jong dtâng yùu nai tót-sà-tan-maa · bpen dtraa-chuu lôok táng dtrai-daan · jâo jong líiang sěe-naa pá-laa-gɔɔn · hâi tǎa-wɔɔn dàng rôm prʉ́k-sǎa sǎan · ao kwaam-sàt sùt-jà-rìt bpen bprà-taan · kʉʉ râak-gɛ̂ɛo gìng gâan dɔ̀ɔk bai · an fǔung sàt jàt-dtù-bàat tá-wí-bàat · jà glʉ̀ʉan-glàat maa pʉ̂ng aa-sǎi · jong ao mêet-dtaa nán pɛ̀ɛ bpai · dang glìn dɔ̀ɔk-máai an dtrà-gaan · jà hɔ̌ɔm kà-jɔɔn túk bprà-têet · yen gèet bpai tûua tí-sǎa sǎan · taan nán dtàang pǒn oo-laan · wàan hâi bam-nèt dooi dtraa · gɛ̀ɛ mùu sěe-nii ríi-pon · bprà-chaa-chon yaa-jòk tûuan-nâa · dtàt lôop ao kwaam-gà-rú-naa · bpen bpan-jà-má-hǎa-nát-tii · lǎi maa mâi rúu sùt-sîn · àap gin bpen sùk gà-sěem sǐi · yàa bìiat-biian prâi-fáa bprà-chaa-chii · hâi mii kwaam-dʉ̀ʉat-rɔ́ɔn wêet-tá-naa · náam yen fǔung bplaa gɔ̂ɔ aa-sǎi · bpàk-sǎa pʉ̂ng mái bai nǎa · bpàa gwâang yɔ̂ɔm mii má-rʉ́k-kaa · paa gan maa yùu sǎm-nák · jong pɛ̀ɛ dee-chaa wá-raa yót · hâi bpraa-gòt gìiat bpai táng dtrai-jàk · gɛ̀ɛ má-nút tee-wan kon-tan yák · lûuk rák jong fang pɔ̂ɔ sɔ̌ɔn wái
I shall let you have the sceptre and continue our line of universal rulers and protectors. You shall maintain yourself in the Tenfold Virtue, behaving like a balance that supports all the Three Worlds. You shall always maintain your officers, either civil and military, like a large tree that expands its shade over everyone. You shall take honesty as your guiding principle. You shall be like a tap root, a branch, a stalk, a flower, or a leaf under which all creatures, whether two-footed or four-footed, may come and rest. Let your kindness spread like the flagrance of a flower that goes through every region and pleases every living being in all directions. Donations are on a par with immensely productive seeds: sow them over all your civil and military servants, as well as your people and mendicants, without exception. Avoid greed, uphold grace, like the Five Great Rivers which endlessly flow in and give pleasure in drinking and bathing. Never shall you oppress your people or subject them unto trouble or suffering. You shall be like a cool body of water where fish may dwell, a dense collection of trees where birds may reside, and a vast forest where deer may live in. Let your authority and dignity be evident to all men, gods, demigods, and demons across the Three Realms. My dearest son, listen well to these instructions of mine.


เฌอ

เฌอ • (chəə)

From Old Khmer ឈេ (jhe), ឈេហ (jheha, “wood; timber; etc”). Cognate with Modern Khmer ឈើ (chəə).

2019 March 15 (last accessed), สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส, “ตะเลงพ่าย”, in ลิลิตตะเลงพ่าย, Bangkok: โครงการห้องสมุดดิจิทัลวชิรญาณ:

เฌอปรางเปรียบนาฏน้อง นวลปราง รักดั่งรักนุชพาง พี่ม้วย ช้องนางเฉกช้องนาง คลายคลี่ ลงฤๅ โศกพี่โศกสมด้วย ดั่งไม้นามมี

chəə bpraang bprìiap nâat nɔ́ɔng · nuuan bpraang · rák dàng rák núch paang · pîi múai · chɔ́ɔng-naang chèek chɔ́ɔng naang · klaai klîi · long rʉʉ · sòok pîi sòok sǒm dûai · dàng máai naam mii

The prang [plum mango] tree was akin to you, my girl, my sweet prang [cheeks]. The rak [crown flowers] were like me rak [loving] you, my younger one, to pieces. The chong nang [king's-mantle tree] resembled chong nang [your hairpiece] unfolding and unfurling, didn't it? The sok [Saraca tree] was like my sok [lament]. [We were] identical to the plants so named.

2019 March 15 (last accessed), สมเด็จพระมหาสมณเจ้า กรมพระปรมานุชิตชิโนรส, “ตอนที่ ๓”, in สมุทรโฆษคำฉันท์, Bangkok: โครงการห้องสมุดดิจิทัลวชิรญาณ:

ชมเฌอและชมศิขรเขต ทุรเทศแถวธาร มฤคาทิชากรตระการ กลแกล้งพิจิตรผจง

chɔɔ-mɔɔ chəə lɛ́ chɔɔ-mɔɔ sì-kà-rá kèet · tú-rá têet-sà tɛ̌o taan · má-rʉ́-kaa tí-chaa-gà-rá dtrà-gaan · gà-lá glɛ̂ɛng pí-jìt pà-jong

Viewing trees and seeing mountainous areas in the far-off region along the stream, where birds and deer were fascinating as if having been exquisitely created on purpose.

(archaic, chiefly poetic) wood, piece of wood, timber, log; woody plant, tree.


กรกฎ

กรกฎ • (gɔɔ-rá-gòt)

gɔɔ-rá-gòt (romanization)
กรกฏ (alternative)

Borrowed from Sanskrit कर्कट (karkaṭa, “crab”).


ค

(Internet slang, text messaging, humorous, vulgar) penis


ผ

ผ่าน ผ่าน#Thai

Initialism of ผ่าน (pàan, “passed; satisfied”), used as a grade.


ฝ

/fɔː˩˩˦.faː˩˩˦/

ฝรั่ง ฝรั่ง#Thai

(slang) Abbreviation of ฝรั่ง (fà-ràng).


ร

ประเมิน ประเมิน#Thai

Initialism of รอประเมินผล (“awaiting evaluation; incomplete”), used as a grade.


กับ

From Proto-Tai *kapᴰ (“with; and”). Cognate with Lao ກັບ (kap), Lü ᦂᧇ (k̇ab), Shan ၵပ်း (káp), Tày cắp. Compare to Cantonese 及 gap6 (MC *ɡˠiɪp̚).


ไม่

Possibly a contraction of miʔ^(DS2) (compare มิ (mí, “not”)) + ได้ (dâai, “to get; able; can; may; etc.”).


นภา

Borrowed from Pali nabha or Sanskrit नभः (nabhaḥ).
Cognate with Lao ນະພາ (na phā).


พริกไทย

พริกไทย • (prík-tai)

พริก (prík, “chili pepper”) + ไทย (tai, “Thailand; Thai”). Compare Lao ພິກໄທ (phik thai).


พรหม

Borrowed from Sanskrit ब्रह्म (brahma, “Brahma”) or Pali brahma (“idem”).

bor+

พระ พระ#Thai

พรหมโลก พรหมโลก#Thai

รูปพรหม รูปพรหม#Thai

อรูปพรหม อรูปพรหม#Thai

(Buddhism) (พระ~) brahma, a kind of divine beings that dwell in the realm พรหมโลก (prom-má-lôok), divided into two sub-realms: (1) รูปพรหม (rûup-bpà-prom), for brahmas that have form; and (2) อรูปพรหม (à-rûup-bpà-prom), for formless brahmas.

พระ พระ#Thai

เจ้าคณะรอง เจ้าคณะรอง#Thai

(Buddhism in Thailand) (พระ~) brahma, a title for priests holding the rank of เจ้าคณะรอง (jâao-ká-ná-rɔɔng).


พรหมลิขิต

th-noun

พรหมลิขิต • (prom-lí-kìt)

From พรหม (prom, “Brahma, one of the Hindu supreme gods”) + ลิขิต (lí-kìt, “document; letter; writing”); literally "Brahma's writing"; referring to a mark traditionally believed to be written on a newborn baby's forehead by the god Brahma, specifying the future of the baby. Cognate with Khmer ព្រហ្មលិខិត (prɔɔmɑɑlikhət) and analogous to Burmese နဖူးစာ (na.hpu:ca).

cog

Khmer ព្រហ្មលិខិត (prɔɔmɑɑlikhət)

2013, ผานิต, ตามรักข้ามมิติ, Bongkoch Publishing, page 3:
ด้ายแดงอันเป็นสัญลักษณ์ของพรหมลิขิตแห่งหญิงชายที่เป็นเนื้อคู่
dâai dɛɛng an bpen sǎn-yá-lák kɔ̌ɔng prom-lí-kìt hɛ̀ng yǐng chaai tîi bpen nʉ́ʉa-kûu
The red thread which represents the fate of a man and a woman who are destined lovers.

2015, ธุวัฒธรรพ์, พรหมลิขิตเลือด, I.P.J. International, page 6:
โลกนี้ไม่มีเรื่องบังเอิญหรอก จะมีก็แต่พรหมลิขิต
lôok níi mâi mii rʉ̂ʉang bang-əən rɔ̀k jà mii gɔ̂ɔ dtɛ̀ɛ prom-lí-kìt
In this world, there's no such thing as coincidence; there's only destiny.

เชื่อเรื่องพรหมลิขิตไหม


พรหมจารี

From Sanskrit ब्रह्मचर्य (brahmacarya, “chastity”).


พริก

prík (romanization)
เม็ด (classifier)
พริ่ก (alternative)

→ Northern Thai: ᨻᩕᩥ᩠ᨠ, ᨽᩥ᩠ᨠ

→ Lao: ພິກ (phik)

→ Lü: ᦘᦲᧅ (phiik)

Ultimately from Pali marica or Sanskrit मरिच (marica), probably through the predecessor of Mon မြေက်.


พริกขี้หนู

th-noun

พริกขี้หนู • (prík-kîi-nǔu)

/pʰrik̚˦˥.kʰiː˥˩.nuː˩˩˦/

From พริก (prík, “pepper; chilli”) + ขี้ (kîi, “excrement”) + หนู (nǔu, “mouse”), literally “mouse-shit pepper”.

com

Capsicum annuum
Capsicum annuum#Translingual


พริกดอง

th-noun

พริกดอง • (prík-dɔɔng)

/pʰrik̚˦˥.dɔːŋ˧/

From พริก (prík, “chilli”) + ดอง (dɔɔng, “to pickle”).

com

a condiment consisting of sliced chillies pickled in vinegar, often served with noodle dishes.


พริกหยวก

th-noun

พริกหยวก • (prík-yùuak)

From พริก (prík, “chilli”) + หยวก (yùuak, “banana stalk”).


น้ำพริก

th-noun

น้ำพริก • (nám-prík)

→ Japanese: ナムプリック

→ Korean: 남프릭 (nampeurik)


ภาษี

/pʰaː˧.siː˩˩˦/

Compare Classical Persian باژ (bâž, “tribute; toll”), which is cognate to Sanskrit भक्ति (bhakti, “distribution; division”).
Cognate with Lao ພາສີ (phā sī), Khmer ភាស៊ី (phiəsii), ភស៊ី (phĕəʼsii), or ផាស៊ី (phaasii).


ประกาศ

th-noun

ประกาศ • (bprà-gàat)

From Sanskrit प्रकाश (prakāśa, “shining, bright; light; enlightenment; visible, open; etc”). Cognate with Old Khmer prakāśe; Modern Khmer ប្រកាស (prɑɑkaah).

bor

announcement; declaration; proclamation; notice; notification.

(punctuation, elegant, chiefly in combination) sign; mark.


ประสาท

th-noun

ประสาท • (bprà-sàat)

Learned borrowing from Sanskrit प्रसाद (prasāda).

lbor

เส้น เส้น#Thai

โรค โรค#Thai


ปราสาท

From Sanskrit प्रासाद (prāsāda, “palace; terrace”); perhaps via Old Khmer *prāsāda, prāsādda, prāsātra, prāsādha, °prāsāddha, braḥ sādha (“temple or sanctuary having a high pinnacle”). Cognate with Burmese ပြာသာဒ် (prasad), Modern Khmer ប្រាសាទ (praasaat), Lao ຜາສາດ (phā sāt), Northern Thai ᨷᩕᩣᩈᩣ᩠ᨴ (phǎa sàat), Lü ᦕᦱᦉᦱᧆ (ṗhaaṡaad), Mon ပြါသာတ်, Shan ပျၢတ်ႈသၢတ်ႈ (pjāat sāat). Compare Pali pāsāda (“mansion; palace”).

cog

Shan ပျၢတ်ႈသၢတ်ႈ (pjāat sāat)

Grand Palace
Neuschwanstein Castle
th:พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท
th:พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท

หลัง หลัง#Thai

องค์ องค์#Thai

พระ พระ#Thai

มหา มหา#Thai

(classifier หลัง or องค์) (พระ~, พระมหา~, มหา~) royal or religious building with a multitiered roof.

หลัง หลัง#Thai

(by extension) (classifier หลัง) any similar structure, such as castle, fortress, etc.


ประสิทธิ์

th-noun

ประสิทธิ์ • (bprà-sìt)

From Sanskrit प्रसिद्धि (prasiddhi, “fame”).


ประการ

Learned borrowing from Sanskrit प्रकार (prakāra, “form”). Compare Pali pakāra, whence Thai ปการ. Cognate with Lao ປະການ (pa kān), Lü ᦕᦂᦱᧃ (ṗhk̇aan).


คุณภาพ

คุณ(khun)is from Sanskrit गुण (guṅa, “quality”). Compare Lao ຄຸນນະພາບ (khun na phāp).


โค

From Sanskrit गो (go, “cow”) or Pali go (“cow”).

เนื้อ เนื้อ#Thai


คชสาร

/kʰot̚˦˥.t͡ɕʰa˦˥.saːn˩˩˦/

From คช (kót, “elephant”) + สาร (sǎan, “elephant”).


สารอาหาร

/saːn˩˩˦.ʔaː˧.haːn˩˩˦/


โภชนะ

pôot-chá-ná (romanization)
โภชน (alternative)

/pʰoːt̚˥˩.t͡ɕʰa˦˥.naʔ˦˥/


โภชนา

/pʰoː˧.t͡ɕʰa˦˥.naː˧/

/pʰoːt̚˥˩.t͡ɕʰa˦˥.naː˧/


ชน

Cognate with Northern Thai ᨩᩫ᩠ᨶ, Lao ຊົນ (son). Compare Khmer ជល់ (cŭəl), Middle Chinese 衝 (MC tsyhowng).


ชน

Borrowed from Sanskrit जन (jana, “person”) or Pali jana (“person”). Cognate with Lao ຊົນ (son).


เทพ

th-noun

เทพ • (têep)

From Pali deva (“deity; god”) or Sanskrit देव (deva, “deity; god”); probably via Old Khmer debbha, debva, dœbva (“deity; god”). Ultimately from Proto-Indo-European *deywós (“god, the celestial one”). Cognate with Lao ເທບ (thēp), Modern Khmer ទេព (teep), and Malay dewa.

der

องค์ องค์#Thai

(theology) (classifier ตน or องค์) god; deity.

ราช ราช#Thai

ธรรม ธรรม#Thai

the Thai ecclesiastical rank above ราช (râat) and below ธรรม (tam).


เทวดา

From Pali devatā (“god; deity”), from Sanskrit देवता (devatā, “idem”); probably via Old Khmer devatā, devtā (“idem”). Cognate with Modern Khmer ទេវតា (teivĕəʼtaa), Lao ເທວະດາ (th dā).

องค์ องค์#Thai

พระองค์ พระองค์#Thai

(theology, mythology) (classifier องค์ or พระองค์ or, archaically, ตน) god; deity; divine being; celestial being; immortal being.

(slang, sarcastic, derogatory) untouchable person; inviolable person.


เทวะ

Borrowed from Pali deva or Sanskrit देव (deva); probably via Old Khmer deva, dehv. Cognate with Modern Khmer ទេវ (teivĕəʼ).

เทพ เทพ#Thai


เทวี

tee-wii (romanization)
องค์ (classifier)

From Sanskrit देवी (devī, “deity”). Cognate with Lao ເທວີ (th).


ฝัน

From Proto-Tai *hwanᴬ (“dream”). Cognate with Isan ฝัน, Lao ຝັນ (fan), Northern Thai ᨺᩢ᩠ᨶ, Khün ᨺᩢ᩠ᨶ, Lü ᦚᧃ (ḟan), Tai Dam ꪠꪽ, Shan ၽၼ် (phǎn) or ၾၼ် (fǎn), Tai Nüa ᥜᥢᥴ (fán), Ahom 𑜇𑜃𑜫 (phan) or 𑜇𑜞𑜃𑜫 (phran), Khamti ၸꩫ်. Compare Sui vyanl (“dream”), Southern Kam bienl, biaenl (“dream”).


ทาน

From Pali dāna (“alms; donation; gift”) or Sanskrit दान (dāna, “idem”); perhaps via Old Khmer dāna, dān (“idem”); extended as Sanskrit प्रदान (pradāna), Old Khmer pradāna, from which Thai ประทาน (bprà-taan) was derived. Cognate with Modern Khmer ទាន (tiən); Lao ທານ (thān).


ตด

From Proto-Tai *k.tɤtᴰ (“fart”). Cognate with Lao ຕົດ (tot), Shan တူတ်း (túut), Tai Dam ꪶꪔꪒ, Phake တုတ် (tut), Ahom 𑜄𑜢𑜤𑜄𑜫 (tüt), Zhuang roet. Probably of imitative origin. Compare Proto-Austronesian *qətut (whence Aklanon utot, Tagalog utot, and Maranao tot).

(colloquial) fart: flatus expelled through the anus.


บังคับ

From Khmer បង្គាប់ (bɑɑbɑngkŏəp, “to command”).

(archaic) command, direction; jurisdiction, authority.

(poetry) requirement or rule for writing a poem, such as that governing tones or rhymes.


บัง

Semi-learned borrowing from Malay abang (“elder brother”).

slbor

(colloquial) a term of address to or title for a man of Malay or Indian descent.


กัด

gàt (romanization)
กดด (alternative obsolete)

From Proto-Tai *katᴰ (“to take a bite”).
Cognate with Northern Thai ᨠᩢ᩠ᨯ, Lao ກັດ (kat), Lü ᦂᧆ (k̇ad), Tai Dam ꪀꪰꪒ, Tai Nüa ᥐᥖᥴ (kát), Shan ၵတ်း (kát), Zhuang gaet.
Compare also Lakkia kat⁵⁵, Mon သ္ကိတ် (kit, “to bite”).

ปลา ปลา#Thai

ตัว ตัว#Thai

(ปลา~) fighting fish; betta (Classifier: ตัว)


คาน

From Proto-Tai *ɢaːnᴬ.
Cognate with Northern Thai ᨣᩤ᩠ᨶ, Khün ᨣᩤ᩠ᨶ, Lao ຄານ (khān), Lü ᦅᦱᧃ (kaan), Shan ၵၢၼ်း (káan), Tai Nüa ᥐᥣᥢᥰ (käan), Phake ကꩫ် (kan), Ahom 𑜀𑜃𑜫 (kan), Zhuang hanz, Nong Zhuang ganz, Tày càn.
Compare Middle Chinese 竿 (MC kan) or Old Chinese 竿 (OC *kaːn).


คุย

th:คุย (พืช)

Compare Khmer គុយ (kuy) and Vietnamese guồi.

Willughbeia, a genus of vine
Willughbeia edulis, the kuy fruit


ชอบ

th-noun

ชอบ • (chɔ̂ɔp)

/t͡ɕʰɔːp̚˥˩/

goodness, merit, achievement, feat, or the like, especially one that deserves recognition or compensation.


ออก

ออก • (ɔ̀ɔk)

From Old Khmer uka, ūka, ʼaka, ʼaka, ʼagga, oka, okka (“first constituent in titles of the mandarinate”). Cognate with Modern Khmer ឧក (ʼok).

(historical) an honorific given to a nobleman, prefixed to his noble rank.


ออก

ออก • (ɔ̀ɔk)

white-bellied sea eagle
white-bellied sea eagle

Haliaeetus leucogaster
Haliaeetus leucogaster#Translingual

(zoology) white-bellied sea eagle, of species Haliaeetus leucogaster in the family Accipitridae.


เห็น

เห็น • (hěn)

From Proto-Tai *ʰɲelᴬ (“civet cat”). Proto-Tai *ʰɲ- became *h- in front of front vowels in all Southwesten Tai including Thai and some Central Tai dialects.
In Southwestern Tai, cognate with Isan เหง็น, Lao ເຫງັນ (ngen) or ເຫັນ (hen), Lü ᦠᦲᧃ (ḣiin), Tai Dam ꪹꪐꪸꪙ, Shan ႁဵၼ် (hǎen), Tai Nüa ᥞᥥᥢᥴ (hén), Ahom 𑜑𑜢𑜃𑜫 (hin).
In Central Tai, cognate with Tày hên
In Northern Tai, cognate with Zhuang nyaen (“raccoon dog; wild animal”).

cog

นาง นาง#Thai

กระ กระ#Thai

(อี~, นาง~, กระ~) civet: any mammal of the family Viverridae.


ลบ

From Old Khmer លោបេ (lope), លោបេយ (lopeya), from Sanskrit लोप (lopa) or Pali lopa. Cognate with Lao ລົບ (lop) or ລຶບ (lưp).


ให้

From Proto-Tai *haɰꟲ (“to give”), from Middle Chinese 許 (MC xjoX, “to allow”). Cognate with Northern Thai ᩉᩨ᩶, Lao ໃຫ້ (hai), Lü ᦠᦹᧉ (ḣue²), Tai Dam ꪻꪬ꫁, Shan ႁႂ်ႈ (hāue), Tai Nüa ᥞᥬᥲ (hàue) or ᥞᥫᥲ (hòe), Khamti ꩭႂ်ႛ, Aiton ꩭၞ် (haü), Phake ꩭၞ် (haü), Ahom 𑜑𑜧 (haw), Bouyei haec, Zhuang hawj.

Lü ᦠᦹᧉ (ḣue²)


เข้า

th-noun

เข้า • (kâo)

ข้าว ข้าว#Thai


ผ่าน

ผ่าน • (pàan)

Cognate with Lao ຜ່ານ (phān), Northern Thai ᨹ᩵ᩣ᩠ᨶ, Khün ᨹ᩵ᩣ᩠ᨶ, Lü ᦕᦱᧃᧈ (ṗhaan¹).

cog

Lü ᦕᦱᧃᧈ (ṗhaan¹)


จบ

Compare Lao ຈົບ (chop); Khmer ចប់ (cɑp).


ชนะ

th-noun

ชนะ • (chá-ná)

chá-ná (romanization)
ชะนะ (alternative)

/t͡ɕʰa˦˥.naʔ˦˥/

กลอง กลอง#Thai

(กลอง~) a type of double-headed barrel drum, sounded with bent drumsticks, traditionally used as an emblem of royalty.


สน

(botany) pine: any tree of the genus Pinus.

(botany) conifer: any tree or shrub of the class Pinopsida.

Casuarina equisetifolia
Casuarina equisetifolia#Translingual

(botany) any pine-like plant, as those of species Baeckea frutescens of the family Myrtaceae or species Casuarina equisetifolia of the family Casuarinaceae.


ผัด

Cognate with Lao ຜັດ (phat, “to fry; to change, to replace, to postpone”); Khmer ផាត់ (phat, “to fry”).


พัก

From Proto-Tai *bakᴰ (“to rest”). Cognate with Lao ພັກ (phak), Lü ᦗᧅ (pak) or ᦘᧅ (phak), Zhuang baeg (“to be tired; to gasp”). Compare Khmer ភ័ក (phĕək) and Old Chinese 泊 (OC *baːɡ).

รอพักใหญ่

พักนี้

recently; lately
(literally) this while; this period

สักพัก


หมวก

→ Urak Lawoi': โมะ (moq)

From Old Chinese 帽 (OC *muːɡs). Cognate with Lao ໝວກ (mūak), Khmer មួក (muək), Mon ဒမှော်. Compare Proto-Mon-Khmer *muuk ~ muək (“hat”).

1 Samuel 17:5, KJV:
เขาสวมหมวกทองสัมฤทธิ์ไว้ที่ศีรษะ
kǎo sǔuam mùuak tɔɔng-sǎm-rít wái tîi sǐi-sà
And he had an helmet of brass upon his head.

Exodus 39:28, KJV:
และทำผ้ามาลา และทำหมวกด้วยผ้าป่าน
lɛ́ tam pâa maa-laa lɛ́ tam mùuak dûuai pâa bpàan
And a mitre of fine linen, and goodly bonnets of fine linen,

Daniel 3:21, KJV:
แล้วคนเหล่านี้ก็ถูกมัดไว้ขณะที่ใส่เสื้อ กางเกง หมวก และเครื่องแต่งกายอื่น ๆ
lɛ́ɛo kon lào níi gɔ̂ɔ tùk mát wái kà-nà tîi sài sʉ̂ʉa gang-gɛɛng mùuak lɛ́ krʉ̂ʉang-dtɛ̀ng-gaai ʉ̀ʉn ʉ̀ʉn
Then these men were bound in their coats, their hosen, and their hats, and their other garments,

headwear of any kind, as cap, crown, hat, helmet, etc.


หนึ่ง

From Proto-Tai *nɯːŋᴮ (“one”).
In Southwestern Tai, cognate with Northern Thai ᨶᩧ᩠᩵ᨦ, Lao ໜຶ່ງ (nưng) or ນຶ່ງ (nưng), Lü ᦓᦹᧂᧈ (nueng¹), Shan ၼိုင်ႈ (nūeng), Aiton လိုင် (lüṅ), Ahom 𑜎𑜢𑜤𑜂𑜫 (lüṅ).
In other Tai, cognate with Zuojiang Zhuang nwengq (Ningming dialect) or nwengh (Longzhou and Daxin dialects) or nwngh (Longzhou and Daxin dialect) or nwng (Longzhou dialect).

Ahom 𑜎𑜢𑜤𑜂𑜫 (lüṅ)


ขอ

From Proto-Tai *xɔːᴬ (“hook”). Cognate with Northern Thai ᨢᩬᩴ, Lao ຂໍ (khǭ), Shan ၶေႃ (khǎu), Ahom 𑜁𑜦𑜡 (khō).


จิก

ต้น ต้น#Thai

ต้น ต้น#Thai

(botany) (ต้น~) the plant Careya sphaerica of the family Lecythidaceae.

เห็ด เห็ด#Thai

(botany) (เห็ด~) the mushroom Lopharia papyracea of the family Stereaceae.


ตี

Cognate with Northern Thai ᨲᩦ, Lao ຕີ (tī), Lü ᦎᦲ (ṫii), Shan တီ (tǐi).

hour between 1–6 am, at the beginning of which a bell is traditionally sounded for the purpose of timekeeping.


ทำนาย

From Middle Khmer °daṃnāya, °daṃnāyya (“forecast; prediction; prophecy”), extended forms of Middle Khmer dāya (“to interpret; to portend; to presage"”), from which Thai ทาย (taai) was derived. Cognate with Modern Khmer ទំនាយ (tumniəy).

divination; forecast; prediction; prophecy.

(of an omen, dream, etc) interpretation.


ห้าม

th-noun

ห้าม • (hâam)

→ Khmer: ហាម (haam)

Cognate with Northern Thai ᩉ᩶ᩣ᩠ᨾ, Khün ᩉ᩶ᩣ᩠ᨾ, Lao ຫ້າມ (hām), Lü ᦠᦱᧄᧉ (ḣaam²), Shan ႁၢမ်ႈ (hāam), Phake ꩭံ (haṃ).

cog

Lü ᦠᦱᧄᧉ (ḣaam²)

1932, คทาธรธรณินทร์ (เยีย), เจ้าพระยา, ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ ๑๖, พระนคร: ราชบัณฑิตยสภา, page 13:

เจ้าพระยาอภัยภูเบศร์แบนยกนักเทพบุตรหญิงให้เป็นห้ามองค์สมเด็จพระอุไทยราชาธิราช

jâao-prá-yaa à-pai puu-bèet bɛɛn yók nák têep bùt yǐng hâi bpen hâam ong sǒm-dèt prá ù-tai raa-chaa-tí-râat

Chaophraya Aphaiphubet (Baen) gave his daughter, Nak Thep, to Ong Somdet Phra Uthairachathirat as [his] wife.


ร้อย

th-noun

ร้อย • (rɔ́ɔi)

From Proto-Tai *roːjꟲ (“hundred”). Cognate with Isan ฮ่อย, Lao ຮ້ອຍ (hǭi), Northern Thai ᩁᩬ᩠᩶ᨿ, Lü ᦣᦾᧉ (hoay²), Shan လွႆႉ (lâ̰ui).

ร้อยแปด

rɔ́ɔi-bpɛ̀ɛt


มหาสมุทร

มหาสมุทร • (má-hǎa-sà-mùt)

From Sanskrit महासमुद्र (mahāsamudra, “ocean”, literally “great sea”). Equivalent to มหา (má-hǎa) + สมุทร (sà-mùt). Cognate with Lao ມະຫາສະມຸດ (ma hā sa mut).

bor

สุนทรภู่, พระอภัยมณี:
ถึงม้วยดินสิ้นฟ้ามหาสมุทร ไม่สิ้นสุดความรักสมัครสมาน
tʉ̌ng múuai din sîn fáa má-hǎa-sà-mùt · mâi sîn-sùt kwaam-rák sà-màk-sà-mǎan
Though the earth ends, the heaven falls, and the ocean is no more, our love and union shall never cease.


จักรยาน

th-noun

จักรยาน • (jàk-grà-yaan) (classifier คัน)

jàk-grà-yaan (romanization)
คัน (classifier)

From จักร (jàk, “wheel”) + ยาน (yaan, “vehicle”), literally "wheeled vehicle"; believed to be a clipping of ทวิจักรยาน (tá-wí-jàk-grà-yaan), from ทวิ (tá-wí, “two”) + จักร (jàk, “wheel”) + ยาน (yaan, “vehicle”), literally "two-wheeled vehicle", possibly a calque of English bicycle; possibly first used around 1895.


ธนาคาร

From ธน (ton, “money”) + อาคาร (aa-kaan, “building”). Compare Lao ທະນາຄານ (tha nā khān).

ผมจะไปธนาคารพรุ่งนี้


ราศี

raa-sǐi (romanization)
ราสี (alternative archaic dated obsolete)

From Sanskrit राशि (rāśi, “cluster; heap; pile; zodiac sign”); probably via Old Khmer rāśi, raśi (“zodiac sign”). Compare Modern Khmer រាសី (riəsəy).

bor

(elegant) sum; mass; assemblage; aggregate; accumulation.

beauty, excellence, or goodness of form, manner, conduct, motion, or action.

favorable sign; propitious circumstance.

any of the twelve divisions of the ecliptic under the solar system of astrology, each divided into 30 degrees and represented by a constellation.

any of the twelve solar zodiac signs, named after the said twelve constellations.


เมฆ

From Sanskrit मेघ (megha, “cloud”) of Pali megha (“cloud, rain”).


นามสกุล

From นาม (naam) + สกุล (sà-gun).
Probably first used on 22 March 2455 BE (1913 CE), when the Family Names Act 1913 (พระราชบัญญัติขนานนามสกุล พระพุทธศักราช ๒๔๕๖) was promulgated.

ชื่อสกุล ชื่อสกุล#Thai


ศูนย์

th-noun

ศูนย์ • (sǔun)

From Angkorian Old Khmer ឝូន្យ (śūnya), from Sanskrit शून्य (śūnya, “zero”). Cognate with Khmer សូន្យ (soun), Lao ສູນ (sūn), Burmese သုည (su.nya.). Doublet of สูญ (sǔun), สุญ (sǔn), and สุญญ.


สิงห์

th-noun

สิงห์ • (sǐng)

From Sanskrit सिंह (siṃha, “lion”); probably via Old Khmer siṅha, siṅ (“lion; Leo”). Cognate with Modern Khmer សិង្ហ (senghɑɑ), Lao ສິງ (sing). Compare Pali sīha, from which Thai สีหะ was derived.

ราช ราช#Thai

(mythology) (ราช~) siṃha, lion-like mythological animal.

ราช ราช#Thai


หงส์

หงส์ • (hǒng)

hǒng (romanization)
หงษ์ (alternative archaic dated obsolete)
หงส (alternative)

→ Shan: ႁူင် (hǔung)

From Pali haṃsa, from Sanskrit हंस (haṃsa).


อัมพร

อัมพร • (am-pɔɔn)

From Sanskrit अम्बर (ambara, “sky”) or Pali ambara (“sky”).
Compare Lao ອຳພອນ (ʼam phǭn).


อุทัย

อุทัย • (ù-tai)

From Pali udaya or Sanskrit उदय (udaya, “appearance, emergence, rise; income, profit, return; development, improvement; consequence, result; etc”); probably via Old Khmer °udaya, °ūdeya, °ūdaiya°, uday, udaiya (“growth, increase; appearance, emergence, rise; birth; sunrise, dawn; income, profit, revenue; advantage, benefit, interest; wealth; prosperity; etc”). Compare Modern Khmer ឧទយ (ʼŏtôy), ឧទ័យ (ʼŏtôy).


บุตร

th-noun

บุตร • (bùt)

From Sanskrit पुत्र (putra, “child; son”).

(formal) child; offspring (irrespective of the sex).


กุมาร

gù-maan (romanization)
กุมารา (alternative)
กุมารี (alternative)
โกมาร (alternative)

From Sanskrit कुमार (kumāra, “boy; child; groom; heir apparent; prince; son; young man; etc”, literally “one who easily dies”); probably via Old Khmer កុមារ៑ (kumār) or Pre-Angkorian Old Khmer កុមារ (kumāra, “boy; son; youth; prince, heir apparent, crown prince (found only as a personal name, slave name, and toponym)”).
Cognate with Modern Khmer កុមារ (komaa), Lao ກຸມານ (ku mān).

bor

พระ พระ#Thai

พระราช พระราช#Thai

ราช ราช#Thai

(of a royal person) (พระ, พระราช, ราช~) son, especially one who is still a boy.

(slang) child ghost servant, created by surgically removing an unborn baby from the womb of its mother, roasting the baby until its body dries during a rite held at a graveyard, and covering the dry-roasted corpse with gold leaf. The corpse is carried by someone who believes that the ghost dwelling in it may be employed.


กุมารี

From Sanskrit कुमारी (kumārī, “damsel; girl (especially unmarried or virgin one); maid; maiden; princess; young woman; etc.”, literally “female who easily dies”).


ศักดิ์

th-noun

ศักดิ์ • (sàk)

From Sanskrit शक्ति (śakti, “energy; strength; etc”); possibly via Old Khmer *śakti (“energy, force; authority, power; etc”). Cognate with Modern Khmer សក្តិ (sak).

bor

(elegant) energy; strength; force; vigour.

(elegant) dignity; rank; status; position.


ศักดิ์

th-noun

ศักดิ์ • (sàk)

(elegant, poetic, literary) spear, javelin, lance, or similar weapon.


ทูต

ทูต • (tûut)

Borrowed from Sanskrit दूत (dūta, “envoy; messenger; ambassador”) or Pali dūta (“idem”). Cognate with Khmer ទូត (tuut), Lao ທູດ (thūt).


ยมทูต

From Sanskrit यमदूत (yamadūta, “Yama's agent”). Compare Lao ຍົມມະທູດ (nyom ma thūt).

ยมบาล

underworld officer whose duty is to enforce judgments passed by the underworld court

(Buddhism, Hinduism) An underworld officer whose duty is to bring a dead person before the underworld court for trial.

(theology) an officer of the hell, especially one with a similar duty.

a crow (any of several birds of the genus Corvus and the family Corvidae, traditionally believed to be agents of the underworld).

(figurative) anyone or anything that deprives a living creature of its life or that brings death.


สวรรค์

th-noun

สวรรค์ • (sà-wǎn)

sà-wǎn (romanization)
สัค (alternative)
สัคคะ (alternative)
สวรรค (alternative)

Learned borrowing from Sanskrit स्वर्ग (svarga). Compare Pali sagga. Cognate with Lao ສະຫວັນ (sa huan), Lü ᩈ᩠ᩅᩢᩁ᩠ᨣ᩺, Northern Thai ᩈ᩠ᩅᩢᩁ᩠ᨣ᩺.

lbor

เสียงประชาคือเสียงสวรรค์

The voice of the people is the voice of heaven.

paradise; place or state of supreme happiness.

a dish of pieces of meat that are soaked in a potion containing coriander seeds, cumin, minced garlic, salt, soy sauce, sugar, and others, and are sun-dried before being fried.


โจร

Borrowed from Sanskrit चोर (cora, “thief”).


ศัพท์

th-noun

ศัพท์ • (sàp)


ราตรี

raa-dtrii (romanization)
รัตติ (alternative)
ราษตรี (alternative)
ราษราตริน (alternative)
ราษราตรี (alternative)

From Sanskrit रात्रि (rātri, “night”). Compare Khmer រាត្រី (riətrəy).


รำ

From Proto-Tai *ramᴬ (“bran”).
Cognate with Northern Thai ᩁᩴᩣ, Lao ຮຳ (ham), Tai Dam ꪭꪾ, Lü ᦣᧄ (ham), Shan ႁမ်း (hám), Zhuang raemz.


ศอก

ศอก • (sɔ̀ɔk)

From Proto-Tai *C̬.swoːkᴰ.
Cognate with Lao ສອກ (sǭk), Lü ᦉᦸᧅ (ṡoak) or ᦉᦸᧅᧈ (ṡoak¹), Shan သွၵ်ႇ (sàuk), Tai Dam ꪎꪮꪀ, Ahom 𑜏𑜨𑜀𑜫 (sok), Zhuang sok (as in doegsok) (dialectal).

the distance between the end of an elbow and the tip of the middle finger.

cubit: a traditional unit of length based on such distance, equal to 24 inches. Abbreviation: ศ. (sɔ̌ɔ)


กด

แม่ แม่#Thai

มาตรา มาตรา#Thai

(grammar) (แม่~, มาตรา~) a group of words/syllables ending with -t sound.


เกา

From clipping of เกาหลี (gao-lǐi, “Korea”).


กำ

From Proto-Tai *kamᴬ (“to hold in the closed hand”). Cognate with Northern Thai ᨠᩣᩴ, Khün ᨠᩣᩴ, Lao ກຳ (kam), Lü ᦂᧄ (k̇am), Shan ၵမ် (kǎm), Tai Nüa ᥐᥛ (kam), Phake ကံ (kaṃ), Ahom 𑜀𑜪 (kaṃ), Zhuang gaem, Nong Zhuang gaem, Saek กั๋ม, Tày căm.


แปลง

th-noun

แปลง • (bplɛɛng)

(dated) puddle or mudhole made for/by some domestic animals.


สี

→ Khmer: ស៊ី (sii, “colour”)

→ Urak Lawoi': ซี (si, “colour”)

Possibly from Middle Chinese 色 (MC srik) which /-k/ is lost. Cognate with Lao ສີ (sī), Lü ᦉᦲ (ṡii), Shan သီ (sǐi), Northern Thai ᩈᩦ.


ตำ

From Proto-Tai *tamᴬ (“to pound”).
Cognate with Isan ตำ, Lao ຕຳ (tam), Northern Thai ᨲᩣᩴ (tam¹), Khün ᨲᩣᩴ (tam¹), Lü ᦎᧄ (ṫam), Shan တမ် (tǎm), Ahom 𑜄𑜪 (taṃ), Zhuang daem.


ยำ

Uncertain. Compare Khmer ញាំ (ñŏəm, “Cambodian salad; to make a Cambodian salad”); Hakka 醃 /腌 (âm, “to marinate; to pickle”).


ปัด

th-noun

ปัด • (bpàt)

Compare Zhuang baed (“pupil (of the eye)”).


นัด

Cognate with Lao ນັດ (nat), Northern Thai ᨶᩢ᩠ᨯ, Khün ᨶᩢ᩠ᨯ, Tai Dam ꪙꪰꪒ (ꞌnặt).


สูบ

สูบ • (sùup)

Compare Lao ສູບ (sūp), Lü ᦉᦳᧇᧈ (ṡub¹), Khmer ជប់ (cup), ស្រូប (sroup) (possible doublets), Burmese စုပ် (cup), Zhuang sup or cup.

cog

Lü ᦉᦳᧇᧈ (ṡub¹)


ตำหนิ

From Old Khmer tamni, Cognate with Lao ຕຳໜິ (tam ni).


ก่อ

th-noun

ก่อ • (gɔ̀ɔ)

any of the various trees of the family Fagaceae.


คาย

irritant; powder or spinule that irritates


แขวน

แขวน • (kwɛ̌ɛn)

เต้า เต้า#Thai

จันทัน จันทัน#Thai

(carpentry, architecture) a type of traditional roof framing which connects เต้า (dtâo) with จันทัน (jan-tan).


ไอ

From Proto-Tai *s.ʔwɤːjᴬ (“steam, vapor”). The short vowl in ไอ [ʔajᴬ²] is unexpected as a reflex of it. The Northern Tai and Central/Southwestern Tai may in fact be unrelated.
In Southwestern Tai, cognate with Lao ໄອ (ʼai), Lü ᦀᦻ (˙ʼaay), Shan ဢၢႆ (ʼǎai), Tai Nüa ᥟᥣᥭ (ʼaay), Ahom 𑜒𑜩 (ʼay).


ไอ

The name of the Latin-script letter I/i.


โคมูตร

Learned borrowing from Sanskrit गोमूत्र (gomūtra, “cow urine”), from गो (go, “cow”) + मूत्र (mūtra, “urine”); equivalent to Thai โค (koo) + มูตร (mûut).

learned borrowing

มูตร มูตร#Thai

(literally, elegant) Used other than figuratively or idiomatically: see โค (koo), มูตร (mûut).


เยี่ยววัว

th-noun

เยี่ยววัว • (yîao-wuua)

From เยี่ยว (yîao, “urine”) + วัว (wuua, “cow”), literally “cow urine”.

com

th:เยี่ยววัว

เยี่ยว เยี่ยว#Thai

วัว วัว#Thai

(literally, now considered vulgar) Used other than figuratively or idiomatically: see เยี่ยว (yîao), วัว (wuua).

โคมูตร โคมูตร#Thai

(archaic, now considered vulgar) Synonym of โคมูตร (koo-mûut)


ฟองมัน

th-noun

ฟองมัน • (fɔɔng-man)

(typography, chiefly in old script) Thai punctuation mark ๏, marking the beginning of a new paragraph.


ไก่

From Proto-Tai *kajᴮ (“chicken”), from Middle Chinese 雞 (MC kej, “chicken”). Cognate with Northern Thai ᨠᩱ᩵ (kai), Lao ໄກ່ (kai), Lü ᦺᦂᧈ (k̇ay¹), Tai Dam ꪼꪀ꪿, Tai Dón ꪼꪀꫀ, Shan ၵႆႇ (kài), Tai Nüa ᥐᥭᥱ (kǎy), Aiton ကႝ (kay), Phake ကႝ (kay), Ahom 𑜀𑜩 (kay), Bouyei gais, Zhuang gaeq, Saek ไก. Compare Proto-Be *kajᴬ¹.

cog

Lü ᦺᦂᧈ (k̇ay¹)

domesticated fowl, as chicken, turkey, etc.


เด็ก

th-noun

เด็ก • (dèk)

From Proto-Tai *ɗekᴰ (“child (young person)”). Cognate with Northern Thai ᨯᩮᩢ᩠ᨠ, Lao ເດັກ (dek), Saek แด๊ก, Zhuang daeg.

inh

child: person below the age of adulthood.

(slang) subordinate; servant; attendant.

(slang) person maintained by or gaining livelihood from another as the latter's sexual partner or illicit lover.

2023 November 22, “เด็ก มธ. ชวนสร้าง 'ค่านิยมใหม่' วันรับปริญญา ใช้วาระเฉลิมฉลองบัณฑิตเป็นสะพานเชื่อมโอกาสสู่สังคม”, in thaipost.net:

เด็ก มธ. ชวนสร้างค่านิยมใหม่

dèk · mɔɔ-tɔɔ · chá-wá-ná-sâang kâa-ní-yom mài

TU kids invite [the public] to create new values

2023 October 9, เนติวิทย์ โชติภัทร์ไพศาล, “เด็กจุฬาฯ รวยกว่าคนทั้งประเทศจริงไหม?”, in the101.world:

เด็กจุฬาฯ ร้อยละเจ็ดสิบเอ็ดจุดห้ามาจากโรงเรียนรัฐบาล

dèk jù-laa · rɔ́ɔi-lá jèt sìp èt jùt hâa maa jàak roong-riian-rát-tà-baan

71.5% of Chula kids are from public schools.

educational institution
educational institution

(slang) child student; child who attends an educational institution.


ปาก

From Proto-Tai *paːkᴰ (“mouth”).
In Southwestern Tai, cognate with Northern Thai ᨸᩣ᩠ᨠ, Lao ປາກ (pāk), Shan ပၢၵ်ႇ (pàak), Lü ᦔᦱᧅ (ṗaak), Tai Dam ꪜꪱꪀ, Ahom 𑜆𑜀𑜫 (pak), Tai Nüa ᥙᥣᥐᥱ (pǎak).
In Central Tai, cognate with Nong Zhuang baeg.
In Northern Tai, cognate with Zhuang bak, Saek ป̄าก.
Compare Southern Kam bags (“mouth”), Proto-Be *ɓaːkᴰ¹ (“mouth”) (whence ɓak⁷ in modern lects).
Compare also Proto-Malayo-Polynesian *baqbaq (whence Cebuano baba, Eastern Cham ꨚꨝꩍ (pabah), Hawaiian waha).

1918, พิทยาลงกรณ์, พระราชวรวงศ์เธอ กรมหมื่น, “ลักษณะเวตาล”, in นิทานเวตาล, พระนคร: โรงพิมพ์ไท, page 2:

จมูกยาวเปนขอเหมือนปากเหยี่ยว

jà-mùuk yaao bpen kɔ̌ɔ mʉ̌ʉan bpàak yìao

[His] long, hooklike nose resembles the beak of a falcon.

1934, จรูญชวนะพัฒน์ (ทองสุก อินทรรัสมี), พระ, and, วิศาลดรุณกร (อั้น สาริกบุตร), หลวง, วิธีทำศพ, พระนคร: โรงพิมพ์หว่าเชียง, page 6:

เงินใส่ไว้ในปากศพ

Coins were placed in the mouth of the corpse.

1292, แผนกตรวจรักษาของโบราณ, “หลักที่ ๑ (จารึกพ่อขุนรามคำแหง)”, in ประชุมจารึกสยาม ภาคที่ ๑, พระนคร: โรงพิมพ์พระจันทร์, published 1934, page 9:

ในปากประตูมีกะดิ่งอันหนึ่งแขวนไว้

nai bpàak bprà-dtuu mii gà-dìng an nʉ̀ng kwɛ̌ɛn wái

There was a certain bell hung at the mouth of the gate.

1860, สำนักทำเนียบนายกรัฐมนตรี, “องค์สมเด็จพระหริรักษ์ถวายเครื่องมงคลราชบรรณาการ”, in ไทยสถาปนากษัตริย์เขมร, พระนคร: ธนะการพิมพ์, published 1962, page 42:

ตีตราคั่นปากกระสอบ

affix the seal across the mouth of the sack

1914, “พงษาวดารเมืองถลาง”, in ประชุมพงษาวดาร ภาคที่ ๒, พระนคร: โรงพิมพ์ไทย, page 68:

ตรงปากคลองทำเปรียง

1920, “พระราชพิธีจักรพรรดิราชาธิราช”, in ลัทธิธรรมเนียมต่าง ๆ ภาคที่ ๘, พระนคร: โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร, page 6:

กรมพระนครบาลเอาดินปากน้ำวัดบางหลวง เอาดินปากสระวัดสระเกษ...

grom prá ná-kɔɔn-baan ao din bpàak náam wát baang lǔuang · ao din bpàak sà wát sà gèet ...

Phra Nakhonban Department shall take soil [from] the mouth of the River of Wat Bang Luang [and] take soil [from] the mouth of the Pond of Wat Sa Ket...


โอ่ง

From Old Chinese 甕 (OC *qoːŋs). Cognate with Lao ໂອ່ງ (ʼōng).

1926, ดำรงราชานุภาพ, พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระ, เรื่องไปลังกาทวีป, พระนคร: โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร, page 22:

เขาก็ตั้งโอ่งน้ำไว้ให้อาบเล่น

They then set up a jar of water for [us] to bathe for pleasure.


บน

promise or pledge to give something to or do something for a supernatural being in return for granting one's wish.


สิบเอ็ด

th-noun

สิบเอ็ด • (sìp-èt)

Compounded from สิบ (sìp) + เอ็ด (èt). Cognate with Lao ສິບເອັດ (sip ē ʼat), Lü ᦉᦲᧇᦵᦀᧆ (ṡiib˙ʼed), Shan သိပ်းဢဵတ်း (síp ʼáet) and Zhuang cib it.

compound

สิบ (sìp) + เอ็ด (èt)

cog

Lü ᦉᦲᧇᦵᦀᧆ (ṡiib˙ʼed)

Shan သိပ်းဢဵတ်း (síp ʼáet)


หางเสือเรือ

th-noun

หางเสือเรือ • (hǎang-sʉ̌ʉa-rʉʉa)

/haːŋ˩˩˦.sɯa̯˩˩˦.rɯa̯˧/


หางเสือเลี้ยว

หางเสือเลี้ยว • (hǎang-sʉ̌ʉa-líao)

/haːŋ˩˩˦.sɯa̯˩˩˦.lia̯w˦˥/


หก

From Proto-Southwestern Tai *xrokᴰ¹ˢ (“six”), from Proto-Tai *krokᴰ (“six”), from Old Chinese 六 (OC *ruɡ, “six”). Cognate with Northern Thai ᩉᩫ᩠ᨠ, Lao ຫົກ (hok), Lü ᦷᦠᧅ (ḣok), Tai Dam ꪶꪬꪀ, Shan ႁူၵ်း (húuk), Tai Nüa ᥞᥨᥐᥱ (hǒk), Ahom 𑜍𑜤𑜀𑜫 (ruk), Bouyei rogt, Zhuang roek or loeg, Nong Zhuang choak.

cog

Lü ᦷᦠᧅ (ḣok)


สิบสาม

th-noun

สิบสาม • (sìp-sǎam)

From สิบ (sìp, “ten”) + สาม (sǎam, “three”). Cognate with Lao ສິບສາມ (sip sām), Lü ᦉᦲᧇᦉᦱᧄ (ṡiibṡaam), Shan သိပ်းသၢမ် (síp sǎam) and Zhuang cib sam.

cog

Lü ᦉᦲᧇᦉᦱᧄ (ṡiibṡaam)

Shan သိပ်းသၢမ် (síp sǎam)


สิบสอง

th-noun

สิบสอง • (sìp-sɔ̌ɔng)

/sip̚˨˩.sɔːŋ˩˩˦/

From สิบ (sìp, “ten”) + สอง (sɔ̌ɔng, “two”). Cognate with Lao ສິບສອງ (sip sǭng), Lü ᦉᦲᧇᦉᦸᧂ (ṡiibṡoang), Shan သိပ်းသွင် (síp sǎung) and Zhuang cib ngeih.


เมษ

เมษ • (mêet)

From Sanskrit मेष (meṣa, “ram; sheep”). Cognate with Lao ເມດ (mēt).


กุมภ์

กุมภ์ • (gum)

From Sanskrit कुम्भ (kumbha, “pitcher”).


มีน

From Sanskrit मीन (mīna, “fish”) or Pali mīna (“fish”), ultimately borrowed from Proto-Dravidian *mīn.


พฤษภ

พฤษภ • (prʉ́-sòp)

From Sanskrit वृषभ (vṛṣabha, “bull”); perhaps via Old Khmer vṛṣabha (“bull; Taurus”). Cognate with Modern Khmer ព្រឹសភៈ (prɨhphĕəʼ).

กรมพระปรมานุชิตชิโนรส, กฤษณาสอนน้องคำฉันท์:
พฤษภกาสร อีกกุญชรอันปลดปลง โททนต์เสน่งคง สำคัญหมายในกายมี
prʉ́-sòp-pá gaa-sɔ̌ɔn · ìik gun-chɔɔn an bplòt-bplong · too ton sà-nèng kong · sǎm-kan mǎai nai gaai mii
When bulls, buffaloes, or elephants die, their paired tusks or horns, the distinct symbols of their bodies, remain.


เมถุน

From Pali methuna (“coupling; copulation”).

(elegant) copulation; sexual intercourse.


เมถุน

mee-tǔn (romanization)
มิถุน (alternative)

From Pali mithuna (“pair; couple”) or Sanskrit मिथुन (mithuna, “idem”).


กันย์

กันย์ • (gan)

From Sanskrit कन्या (kanyā, “girl”). Cognate with Lao ກັນຍາ (kan nyā).


ตุลย์

ตุลย์ • (dtun)

ตุล ตุล#Thai


พิจิก

พิจิก • (pí-jìk)

/pʰi˦˥.t͡ɕik̚˨˩/

From Sanskrit वृश्चिक (vṛścika, “scorpion”). Cognate with Lao ພະຈິກ (pha chik).


ฮิบรู

ภาษา ภาษา#Thai


อูรดู

ภาษาอูรดู

th:ภาษาอูรดู


เบงกาลี

ภาษาเบงกาลี


โอริยา

ภาษาโอริยา

th:ภาษาโอริยา


สินธุ

สินธุ • (sǐn-tú)

sǐn-tú (romanization)
สินธุ์ (alternative)
สินธู (alternative)

From Sanskrit सिन्धु (síndhu) or Pali sindhu.

th:แม่น้ำสินธุ


ญวน

Possibly from Old Khmer យ្វន៑ (yvan, “Vietnam; Vietnamese”). Compare Pre-Angkorian Old Khmer យោន៑ (yon). Cognate with Modern Khmer យួន (yuən), Lao ຍວນ (nyūan), Mon ယောန်.

bor

1923, ทิพากรวงศมหาโกษาธิบดี (ขำ บุนนาค), เจ้าพระยา, “พงศาวดารญวน”, in ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ ๒๘, กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร, page 12:

มารดาเปนญวน

1923, ดำรงราชานุภาพ, พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระ, “อธิบายว่าด้วยพวกฮ่อ”, in จดหมายเหตุ เรื่อง เจ้าพระยาภูธราภัยยกกองทัพไปปราบฮ่อ, พระนคร: โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร, page 7:

ญวนให้กองทัพมา

(archaic, now colloquial) Vietnamese (person/people).


ตี๋

th-noun

ตี๋ • (dtǐi)

Borrowed from Teochew 弟 (di6, “younger brother”).

Thai boy of Chinese descent, especially one with conventional Chinese look.


ตอ

From Proto-Tai *toːᴬ (“stump (of a tree)”), from Old Chinese 株 (OC *to, “stump”). Cognate with Northern Thai ᨲᩬᩴ, Lao ຕໍ (tǭ) or ກະຕໍ (ka tǭ), Shan တေႃ (tǎu), Phake တေႃ (tō), Ahom 𑜄𑜦𑜡 (tō).


ตาล

From Pali tāla (“palmyra palm”) and/or Sanskrit ताल (tāla, “palmyra palm”). Compare Northern Thai ᨲᩣ᩠ᩃ, Lao ຕານ (tān), Lü ᦎᦱᧃ (ṫaan), Shan ထၢၼ် (thǎan).

Borassus flabellifer
Borassus flabellifer#Translingual

(botany) palmyra palm: the plant Borassus flabellifer L. of the family Palmae.


ตูด

(informal, colloquial) anus, rectum; buttocks.


ใต้

From Proto-Tai *taɰꟲ (“downstream; below”).
Compare Middle Chinese 底 (MC tejX, “bottom; underneath”), Proto-Be *ɗaːwᴬ².
Cognate with Lao ໃຕ້ (tai), Lü ᦺᦎᧉ (ṫay²), Shan တႂ်ႈ (tāue), Tai Nüa ᥖᥬᥲ (tàue), Ahom 𑜄𑜧 (taw) or 𑜄𑜨𑜧 (tow), Zhuang dawj (“below”) (dialectal) and ndawj (ditto) (dialectal), Zuojiang Zhuang dawj.

cog

Lü ᦺᦎᧉ (ṫay²)

ทิศ ทิศ#Thai


รถ

Lao: ຣົຖ (rot), ລົດ (lot)

From Pali ratha (“chariot”), from Sanskrit रथ (ratha, “idem”), possibly via Old Khmer ratha (“chariot; cart; wagon”). Cognate with Modern Khmer រថ (rŭət); Lao ລົດ (lot), ຣົຖ (rot); Lü ᦷᦟᧆ (lod).

bor

(Can we date this quote?), มงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว, พระบาทสมเด็จพระ, “คำพากย์ พระราชนิพนธ์ในรัชกาลที่ ๖”, in ประชุมคำพากย์รามเกียรติ์ เล่ม ๑, Bangkok, published 2003:

พญาขรขึ้นทรงรถมณี กงกำล้ำดี

pá-yaa kɔ̌ɔn kʉ̂n song rót má-nii · gong-gam lám dii

Phaya Khon mounted [and] rode [upon] a jewelled chariot, of which the wheels were so marvelous!

(Can we date this quote?), สุนทรภู่, “ตอนที่ ๓๕ พระอภัยติดท้ายรถ”, in พระอภัยมณี, Bangkok, published 2001:

ฝ่ายละเวงวัณฬามาบนรถ...สุลาลีตีม้าให้คลาเคลื่อน

fàai lá-weeng wan-laa maa bon rót ... sù-laa-lii dtii máa hâi klaa-klʉ̂ʉan

As for Laweng Wanla, [she] came on a chariot...[whilst] Sulali hit the horses to move [forwards].

(archaic) chariot, carriage, cart, wagon, or the like.

รถลูกชิ้น

รถสามล้อ

รถเครื่อง

รถทัวร์

รถแข่ง

รถจี๊ป


รส

rót (romanization)
รส (classifier)
รศ (alternative)

From Sanskrit रस (rasa) or Pali rasa. Cognate with Lao ລົດ (lot), Lü ᦷᦟᧆ (lod) or ᦷᦟᧆᦉ (lodṡ), Burmese ရသ (ra.sa.), Khmer រស (rŭəh), Malay rasa.


ฃวด

ขวด ขวด#Thai

(neologism) obsolete spelling of ขวด (kùuat)


ฅน

(neologism) Alternative spelling of คน (kon)


ขวด

→ Northern Thai: ᨡ᩠ᩅᨯ, ᨢ᩠ᩅᨯ

→ Lao: ຂວດ (khūat)

→ Nyah Kur: ควด

ขวด ขวด#Thai


คอ

kɔɔ (romanization)
ฅอ (alternative archaic dated obsolete)

From Proto-Southwestern Tai *ɣɔːᴬ² (“neck”), from Proto-Tai *ɣoːᴬ (“neck”), from Middle Chinese 喉 (MC huw, “larynx; throat”). Cognate with Northern Thai ᨤᩬᩴ, Khün ᨤᩳ, Lao ຄໍ (khǭ), Tai Dam ꪁꪷ, Shan ၶေႃး (kháu), Tai Nüa ᥑᥨᥝᥰ (xöw), Phake ၵေႃ (khō), Ahom 𑜁𑜦𑜡 (khō) or 𑜁𑜞𑜦𑜡 (khrō), Zhuang hoz, Saek กฺ๊อ.

anything similar in shape, function, etc, as shirt collar, bottle neck, etc.


ฅวาม

ความ ความ#Thai


แฅว

th-noun

แฅว • (kwɛɛ)

แคว แคว#Thai


ฅุ๋ม

คุ้ม คุ้ม#Thai


ฅ้อน

ค้อน ค้อน#Thai


ฅีน

คืน คืน#Thai


แฅน

แคน แคน#Thai


แฅ่ง

แข้ง แข้ง#Thai


ฅวาง

คว้าง คว้าง#Thai


ฅ่ำ

ค่ำ ค่ำ#Thai


ภูเฃา

ภูเขา ภูเขา#Thai


เข๋า

ข้าว ข้าว#Thai


ตะฃอ

ตะขอ ตะขอ#Thai


ฃุน

ขุน ขุน#Thai


ฃวา

ฃวา • (kwǎa)

ขวา ขวา#Thai


ฃ้อความ

ข้อความ ข้อความ#Thai

obsolete spelling of ข้อความ (kɔ̂ɔ-kwaam)


ฃอง

ของ ของ#Thai


เฃตร

เขตต์ เขตต์#Thai


ฤทธิ์

ฤทธิ์ • (rít)

From Sanskrit ऋद्धि (ṛddhi, “prosperity”). Cognate with Lao ຣິດ (rit), ລິດ (lit).

เทวดามีฤทธิ์

The devata gods have supernatural powers


ฤกษ์

ฤกษ์ • (rə̂ək)

From Sanskrit ऋक्ष (ṛkṣa, “constellation; lunar mansion; star”). Cognate with Old Khmer ṛkṣa (“lunar mansion”); Modern Khmer ឫក្ស (rɨk, “auspicious time determined by astrologer; star”).

cog

2 Kings 21:6, KJV:
และพระองค์ได้ทรงถวายโอรสของพระองค์ให้ลุยไฟ ถือฤกษ์ยาม การใช้เวทมนตร์ ทรงเจ้าเข้าผี และพ่อมดหมอผี พระองค์ทรงกระทำความชั่วร้ายเป็นอันมากในสายพระเนตรของพระเยโฮวาห์ ซึ่งเป็นการยั่วยุให้พระองค์ทรงกริ้วโกรธ
lɛ́ prá-ong dâai song tà-wǎai oo-rót kɔ̌ɔng prá-ong hâi lui fai · tʉ̌ʉ rə̂ək yaam · gaan-chái wêet-mon · song-jâao-kâo-pǐi · lɛ́ pɔ̂ɔ-mót mɔ̌ɔ-pǐi · prá-ong song grà-tam kwaam-chûua-ráai bpen-an-mâak nai sǎai-prá-nêet kɔ̌ɔng prá yee-hoo-waa · sʉ̂ng bpen gaan-yûua-yú hâi prá-ong song grîu-gròot
And he made his son pass through the fire, and observed times, and used enchantments, and dealt with familiar spirits and wizards: he wrought much wickedness in the sight of the LORD, to provoke him to anger.

พระ พระ#Thai

(astrology) (พระ~) time or point of time believed to bring good or bad outcomes, as determined by an astrologer.

(astrology, astronomy, now rare) planet; star.


ฤกษ์

th-noun

ฤกษ์ • (rə̂ək)

Etymology tree
Proto-Indo-European *h₂ŕ̥tḱos
Proto-Indo-Iranian *Hŕ̥ćšas
Sanskrit ऋक्ष (ṛkṣa)bor.
Thai ฤกษ์ (rə̂ək)
Borrowed from Sanskrit ऋक्ष (ṛkṣa), from Proto-Indo-Iranian *Hŕ̥ćšas, from Proto-Indo-European *h₂ŕ̥tḱos.


โฆษะ

Borrowed from Sanskrit घोष (ghoṣa, “noise”).


ดารา

Borrowed from Pali tārā (“star”) or Sanskrit तारा (tārā). Cognate with Lao ດາລາ (dā lā), Old Khmer tārā, modern Khmer តារា (taaraa), Burmese တာရာ (tara).

(elegant, literary, poetic) star: heavenly body

star: celebrated person, prominent actor or actress, etc.

star: star-like figure used as an ornament, award, badge, etc.


ตะขอ

th-noun

ตะขอ • (dtà-kɔ̌ɔ)

/ta˨˩.kʰɔː˩˩˦/


วิเชียรมาศ

From วิเชียร (wí-chiian, “diamond”) + มาศ (mâat, “gold”).

com

(often) a Siamese cat, a related breed of cat.


ศุภลักษณ์

th-noun

ศุภลักษณ์ • (sùp-pá-lák)

→ English: Suphalak

From Sanskrit शुभ (śubha, “auspicious”) + लक्षण (lakṣaṇa, “feature”); equivalent to ศุภ (sùp) + ลักษณ์ (lák).

com

ศุภ (sùp) + ลักษณ์ (lák)


มาเลศ

maa-lêet (romanization)
แมวโคราช (alternative)
แมวมาเลศ (alternative)
แมวสีสวาด (alternative)


แมวโคราช

th-noun

แมวโคราช • (mɛɛo-koo-râat)


สีสวาด

สีสวาด • (sǐi-sà-wàat)


สุข

From Sanskrit सुख (sukha, “joy”) or Pali sukha (“joy”).


ยิ้ม

ยิ้ม • (yím)

Cognate with Northern Thai ᨿᩥ᩠᩶ᨾ, Lao ຍິ້ມ (nyim), Lü ᦍᦲᧄᧉ (yiim²). Compare Shan ယုမ်ႉ (yṵ̂m), Ahom 𑜐𑜤𑜉𑜫 (ñum), Zhuang nyumx, Zuojiang Zhuang yumx.


ความ

desc

<i class="Latn mention" lang="ms">guam</i>

→ Malay: ݢوام (guam)

> Indonesian: guam (inherited)

From Proto-Tai *ɣwaːmᴬ (“matter”). Cognate with Southern Thai ขว่าม, Isan ความ, Lao ຄວາມ (khuām), Northern Thai ᨤ᩠ᩅᩣ᩠ᨾ, Khün ᨣ᩠ᩅᩣ᩠ᨾ, Lü ᦩᦱᧄ (xwaam) or ᦨᦱᧄ (kwaam), Tai Dam ꪁꪫꪱꪣ, Tai Dón ꪅꪱꪣ, Shan ၵႂၢမ်း (kwáam), Tai Nüa ᥑᥣᥛᥰ (xäam), Ahom 𑜁𑜪 (khaṃ) or 𑜁𑜨𑜪 (khoṃ), Zhuang vamz.


ขวา

th-noun

ขวา • (kwǎa)

From Old Chinese 右 (OC *ɢʷɯʔ, *ɢʷɯs, “right”). Cognate with Northern Thai ᨡ᩠ᩅᩣ, Lao ຂວາ (khuā), Lü ᦧᦱ (ẋwaa), Shan ၶႂႃ (khwǎa), Zhuang gvaz, Bouyei gvaz. Compare Sui fal (“right”), Southern Kam wap (“right”).

เลี้ยวขวาที่นี่


ข้อความ

ข้อความ • (kɔ̂ɔ-kwaam)

/kʰɔː˥˩.kʰwaːm˧/


มะขาม

มะขาม • (má-kǎam)

มันว่ามันยอมอมมะขามเลยได้เป็นตำรวจ

man wâa man yɔɔm om má-kǎam ləəi dâai bpen dtam-rùuat

She said she sucked his dick in exchange for being appointed as a police officer.


แข้ง

kɛ̂ng (romanization)
ข้าง (classifier)
คู่ (classifier)
แฃ้ง (alternative obsolete)
แค่ง (alternative obsolete)
แฅ่ง (alternative obsolete)

From Proto-Tai *ɣeːŋᴮ (“shin; lower leg”), from Middle Chinese 脛 (MC hengX|hengH, “shin”). Cognate with Northern Thai ᨤᩯ᩠᩵ᨦ (as in ᩉ᩠ᨶ᩶ᩣᨤᩯ᩠᩵ᨦ), Lao ແຄ່ງ (khǣng) or ແຂ້ງ (khǣng), Lü ᦶᦆᧂᧈ (xaeng¹), Tai Dón ꪵꪅꪉꫀ, Shan ၶႅင်ႈ (khēng), Tai Nüa ᥑᥦᥒ (xaeng), Phake ၵိင် (khiṅ), Ahom *𑜁𑜢𑜂𑜫 (*khiṅ), Zhuang hengh.

cog

Tai Dón ꪵꪅꪉꫀ


ภูเขา

ภู (puu) + เขา (kǎo). Cognate with Lao ພູເຂົາ (phū khao).


ค้อน

kɔ́ɔn (romanization)
เต้า (classifier)
อัน (classifier)

→ Urak Lawoi': คอด (khöt)

From Proto-Tai *ɣoːlꟲ (“to hammer”).
Cognate with Lao ຄ້ອນ (khǭn), Shan ၶွၼ်ႉ (khâ̰un), Ahom 𑜁𑜨𑜃𑜫 (khon), Saek กฺอน, Zhuang hoenx.


ขุน

From Middle Chinese 君 (MC kjun). Cognate with Northern Thai ᨡᩩᩁ, Lao ຂຸນ (khun), Lü ᦃᦳᧃ (ẋun), Shan ၶုၼ် (khǔn), Tai Nüa ᥑᥧᥢᥴ (xún), Ahom 𑜁𑜤𑜃𑜫 (khun). Compare Old Khmer ខុណ (khuṇa, “a rank of the mandarinate”), Modern Khmer ខុន (khon) and ឃុន (khun), Japanese 君 (kun), Korean 군 (gun), and Vietnamese quân.

Lü ᦃᦳᧃ (ẋun)

พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาวชิราวุธ, พาหุงคำฉันท์:
ขุนมารสหัสพหุพา หุวิชาวิชิตขลัง ขี่คีริเมขละประทัง คชเหี้ยมกระเหิมหาญ
kǔn maan sà-hàt-sà pá-hù paa · hù wí-chaa wí-chít klǎng · kìi kii-rí-mee-kà-lá bprà-tang · ká-chá hîiam grà-hə̌əm hǎan
The demon lord appears with a thousand arms and the magical power of victory, riding upon Girimehkala the fierce elephant.

(archaic) chief, lord, master, leader; ruler, administrator, person in authority, person in charge; monarch, sovereign; also used as an honorific.

หมื่น หมื่น#Thai

หลวง หลวง#Thai

(historical) the Thai noble rank above หมื่น (mʉ̀ʉn) and below หลวง (lǔuang); holder of this rank.


สหราชอาณาจักร

th-noun

สหราชอาณาจักร

สหราชอาณาจักร • (sà-hà-râat-chá-aa-naa-jàk)

/sa˨˩.ha˨˩.raːt̚˥˩.t͡ɕʰa˦˥.ʔaː˧.naː˧.t͡ɕak̚˨˩/

Calque of English United Kingdom. Same as สห (sà-hà-, “mixed; united”) + ราชอาณาจักร (râat-chá-aa-naa-jàk, “kingdom”).


ปัทมา

Borrowed from Sanskrit पद्म (padma, “lotus”).


พร

From Old Khmer bara° (“blessing, benediction; best, excellent; royal; noble; etc”); ultimately from Sanskrit वर (vara, “best, excellent; royal; valuable; boon; etc”). Cognate with Old Khmer vara, var; Modern Khmer ពរ (pɔɔ), វរ (vɔɔ). Doublet of พระ (prá) and วร (wɔɔn).

der

พระ พระ#Thai

(if intended for a god, high priest, or royal person: พระ~) good wish; blessing; benediction.

if intended for a god; high priest; or royal person: พระ~; if intended for a god; high priest; or royal person: พระ~

(figurative) boon, gift, godsend; bliss.


พละ

th-noun

พละ • (pá-lá)

จงเจริญด้วยอายุ วรรณะ สุขะ พละ ปฏิภาณ ธนสารสมบัติ

jong jà-rəən dûai aa-yú wan-ná sùk-kà pá-lá bpà-dtì-paan tá-ná-sǎan-sǒm-bàt

May you be blessed with longevity, beauty, happiness, strength, intelligence, and wealth.


พล

From Pali bala (“force; power; strength”) or Sanskrit बल (bala, “idem”); cognate with Old Khmer bala (“force, power, strength; armed force, military body”).Khmer ពល (pŭəl).

จตุรงคพล

four elements of army (elephants, horses, chariots, men)

พลการ

act done arbitrarily or without due authorisation; etc.

พลเอก

general (officer ranking above lieutenant general)

1914, ชิต บุรทัต, สามัคคีเภทคำฉันท์:
พวกราชมัลโดย พลโบยมิใช่เบา สุดหัตถะแห่งเขา ขณะหวดสิพึงกลัว
pûuak râat-chá-man dooi · pá-lá booi mí châi bao · sùt hàt-tà hɛ̀ng kǎo · kà-nà hùuat sì pʉng gluua
And hardly and wildly those royal enforcers beat him using all their strength. Each strike, indeed, struck terror into the onlookers.

พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาวชิราวุธ, พาหุงคำฉันท์:
ถึงแม้จะมีอริวิเศษ พลเดชเทียมมาร ขอไทยผจญพิชิตผลาญ อริแม้นมุนินทร
tʉ̌ng-mɛ́ɛ jà mii à-rì wí-sèet · pá-lá dèet-chá tiiam maan · kɔ̌ɔ tai pà-jon pí-chí-dtà plǎan · à-rì mɛ́ɛn mú-nin-tɔɔn
Should there come some significant enemies with strength and energy as great as the demon lord, may the Thais confront and conquer them, annihilating them in the same manner as the Great Sage (subdued the demon king).

1914, ชิต บุรทัต, สามัคคีเภทคำฉันท์:
จอมนาถพระยาตรา พยุหาธิทัพขันธ์ โดยแพและพ่วงปัน พลข้ามณคงคา
jɔɔm nâat prá yâat-dtraa · pá-yú-hǎa-tí táp kǎn · dooi pɛɛ lɛ́ pûuang bpan · pá-lá kâam ná kong-kaa
His Majesty the Great Protector advanced his grand companies, using rafts and linked boats to carry all those armies across the river.

พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรมหาวชิราวุธ, พาหุงคำฉันท์:
แสร้งเสกสราวุธประดิษฐ์ กลคิดจะรอนราน รุมพลพหลพยุหะปาน พระสมุทรทะนองมา
sɛ̂ɛng sèek sà-raa-wú-tá bprà-dít · gà-lá kít jà rɔɔn-raan · rum pon pá-hǒn pá-yú-hà bpaan · prá-sà-mùt tá-nɔɔng maa
The demon lord designedly employed his magical power to create splendid weapons as if to start war. He sent in a great many soldiers, like wild waves crushed in by the sea.

soldier; member of an armed force or military body; person engaged in military service

general: officer in the highest, second, or third highest rank


อา

From a merger of Proto-Tai *ʔaːᴬ (“father's younger sister”) and Proto-Tai *ʔaːwᴬ (“father's younger brother”) (hence the form อาว). Cognate with Lao ອາ (ʼā), Tày a.

น้า

younger brother or younger sister of one's mother

a title or term of address for any elderly person, especially that of relative age to a younger brother or younger sister of one's father.


เหงื่อ

th-noun

เหงื่อ • (ngʉ̀ʉa)

ngʉ̀ʉa (romanization)
เหื่อ (alternative)

From Proto-Tai *r.tɯəᴮ (“sweat”). The expected form is เหื่อ /hɯa̯˨˩/, which undergone spontaneous nasalization to become เหงื่อ /ŋɯa̯˨˩/. Cognate with Lao ເຫື່ອ (hư̄a), Northern Thai ᩉᩮᩬᩥ᩵ᩋ, Shan ႁိူဝ်ႇ (hòe), Lü ᦵᦠᦲᧈ (ḣoe¹), Tai Nüa ᥞᥫᥱ (hǒe), Ahom 𑜍𑜢𑜤𑜈𑜫 (rüw), Nong Zhuang towq or tuiq. Compare Khmer ញើស (ñəəh).

cog

Lao ເຫື່ອ (hư̄a)

Lü ᦵᦠᦲᧈ (ḣoe¹)

sweat: watery fluid secreted by sweat glands.

(now rare) dew: any condensed moisture in the form of small drops.


หู

From Proto-Tai *krwɯːᴬ (“ear”).
In Southwestern Tai, cognate with Northern Thai ᩉᩪ, Lao ຫູ (hū), Lü ᦠᦴ (ḣuu), Shan ႁူ (hǔu), Tai Dam ꪬꪴ, Tai Nüa ᥞᥧᥴ (hú), Aiton ꩭူ (hū), Ahom 𑜍𑜥 (rū).
In Northern Tai, cognate with Zhuang rwz.
Compare Proto-Kra *k.raᴬ and Sui kkal.

ข้าง ข้าง#Thai

คู่ คู่#Thai

(anatomy) (classifier ข้าง for a single one or คู่ for a pair) ear.

ear-like part of anything, as bag handle, teapot handle, telephone handset, etc.

circular band or similar thing, as ring, hoop, loop, etc.


เสือ

th-noun

เสือ • (sʉ̌ʉa)

From Proto-Southwestern Tai *sɯəᴬ (“tiger”). Cognate with Northern Thai ᩈᩮᩬᩥᩋ, Lao ເສືອ (sư̄a), Khün ᩈᩮᩬᩧ, Lü ᦵᦉᦲ (ṡoe), Tai Dam ꪹꪎ, Shan သိူဝ် (sǒe), Tai Nüa ᥔᥫᥴ (sóe), Aiton ꩬိုဝ် (süw), Ahom 𑜏𑜢𑜤𑜈𑜫 (süw) or 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 (sü0). Compare Proto-Be *ʑuaᴬ¹.

cog

Lü ᦵᦉᦲ (ṡoe)


เพื่อน

→ Khmer: ភឿន (phɨən)

From Middle Chinese 伴 (MC banX, “companion; partner”). Cognate with Northern Thai ᨻᩮᩬᩥ᩵ᩁ, ᨻᩮᩥ᩠᩵ᨶ, Lao ເພື່ອນ (phư̄an), ເພິ່ນ (phœn), Shan ပိူၼ်ႈ (pōen), Vietnamese bạn.

เพื่อนแท้

เพื่อนยามยาก

เพื่อนเล่น

person whom one knows, likes, trusts, is allied with, or receives support from: friend, buddy, mate; familiar, intimate; patron, supporter, ally; etc.

ไปเป็นเพื่อน

to accompany someone
 (literally) to go [with someone] as companion

กินเป็นเพื่อน

to eat something with someone
 (literally) to eat [something with someone] as companion

เพื่อนเจ้าสาว

bridesmaid
 (literally) bride's companion

person going somewhere or doing something with someone as companion or escort.

เพื่อนมนุษย์

เพื่อนนักเรียน

เพื่อนบ้าน

neighbour(s)
 (literally) fellow [member(s)] of the village; fellow villager(s)

เพื่อนสมาชิกรัฐสภา

person sharing or involved in the same activity, occupation, condition, status, etc: fellow, peer, comrade, associate, etc.

เพื่อนนอน

bed partner
 (literally) sleeping companion

(LGBTQ, archaic) lesbian partner; party to or partner in a lesbian relationship.


ฟัน

From Proto-Southwestern Tai *vanᴬ (“tooth”), from Proto-Tai *wanᴬ (“tooth”).
In Southwestern Tai, cognate with Northern Thai ᨼᩢ᩠ᨶ (fan), Ahom 𑜇𑜝𑜃𑜫 (phlan).
In Central Tai, cognate with Nong Zhuang faenz.
In Northern Tai, cognate with Zhuang faenz, Bouyei fanz.
Possibly cognate with Proto-Austronesian *nipen (whence Tagalog ngipin, Maori niho).
Within Kra-Dai, compare Sui vyanl, wyanl (“tooth”), Southern Kam bienl, biaenl (“tooth”).

หมอฟัน


ฟ้า

From Proto-Tai *vaːꟲ (“sky; weather”). Cognate with Northern Thai ᨼ᩶ᩣ, Lao ຟ້າ (fā), Lü ᦝᦱᧉ (faa²), Shan ၽႃႉ (phâ̰a) or ၾႃႉ (fâ̰a), Ahom 𑜇𑜠 (pha), 𑜇𑜡 (phā), 𑜇𑜨𑜠 (phoa), 𑜇𑜨𑜡 (phoā) or 𑜇𑜞𑜠 (phra), Zhuang fax, Tày fạ. Compare Proto-Hlai *fʰaːʔ (“sky”).


แม่

th-noun

แม่ • (mɛ̂ɛ)

From Proto-Tai *meːᴮ (“mother”). Cognate with Northern Thai ᨾᩯ᩵, Lao ແມ່ (mǣ), Lü ᦶᦙᧈ (mae¹), Shan မႄႈ (māae), Ahom 𑜉𑜦𑜧 (mē), Bouyei meeh, Zhuang meh.

แม่สื่อแม่ชัก ไม่ได้เจ้าตัวเอาวัวพันหลัก

1292, พ่อขุนรามคำแหง, “จารึกพ่อขุนรามคำแหง (ด้านที่ ๑)”, in ประชุมพงศาวดาร ฉบับกาญจนาภิเษก เล่ม ๓, Bangkok: กองวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร, published 1999, →ISBN, page 8:

พ่อกูชื่อสรีอีนทราทิตย แม่กูชื่อนางเสือง พี่กูชื่อบานเมือง ตูพี่น้องท้องเดียวห้าคน ผู้ชายสาม ผู้หญิงโสง

pɔ̂ɔ guu chʉ̂ʉ sǐi in-traa-tít · mɛ̂ɛ guu chʉ̂ʉ naang sʉ̌ʉang · pîi guu chʉ̂ʉ baan mʉʉang · dtuu pîi-nɔ́ɔng tɔ́ɔng diao hâa kon · pûu-chaai sǎam · pûu-yǐng sǒong

My father is clept Si Inthrathit. My mother is clept Nang Sueang. My elder brother is clept Ban Mueang. We, five brothers and sisters from the same womb, [are] three men [and] two women.

female parent, mother-in-law, or person regarded as a female parent.

แม่แมว

แม่ไก่

(chiefly in combination or as modifier) female parent of an animal.

female head, chief, or leader; woman in charge; woman in authority.

(slang) celebrated woman, trans woman, or effeminate man.

2019 October 17, admin06, “สยาม ธีรวุฒิ: จากลูกชายของแม่ สู่ 'ศัตรูของชาติ' และการเดินทางเพื่อตามหาความยุติธรรม”, in ศูนย์ทนายความเพื่อสิทธิมนุษยชน, Bangkok: ศูนย์ทนายความเพื่อสิทธิมนุษยชน, retrieved 2020-05-09:

แม่ไปขอความช่วยเหลือจากกรมคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพ เจ้าหน้าที่พูดกับแม่ว่า เรื่องยังอยู่ระหว่างคัดกรอง...อย่าพูดเรื่องสยามหายไป เดี๋ยวประเทศจะเสียชื่อเสียง...น้ำตาแม่ตกเลย ห่วงภาพลักษณ์ประเทศ แล้วลูกของฉันที่หายไปล่ะ

mɛ̂ɛ bpai kɔ̌ɔ kwaam-chûai-lʉ̌ʉa jàak grom kúm-krɔɔng sìt-tí lɛ́ sěe-rii-pâap · jâao-nâa-tîi pûut gàp mɛ̂ɛ wâa · rʉ̂ʉang yang yùu rá-wàang kát-grɔɔng ... yàa pûut rʉ̂ʉang sà-yǎam hǎai bpai · dǐao bprà-têet jà sǐia chʉ̂ʉ-sǐiang ... nám-dtaa mɛ̂ɛ dtòk ləəi · hùuang pâap-lák bprà-têet · lɛ́ɛo lûuk kɔ̌ɔng chǎn tîi hǎai bpai lâ

I went to seek help from the Rights and Liberties Protection Department. [Its] officials spoke to me that [my] case was pending review...[and told me] not to speak [to the foreign media] about Sayam going missing, otherwise the country would lose its face... My tears dropped at that instant. [They] cared about the image of the country. And what about my child that went missing?

used as a term of address to or title for a female parent, mother-in-law, or person regarded as a female parent, and used by such person to refer to oneself.

used as a term of address to or title for a woman in authority, goddess, or royal woman, and used by such person to refer to oneself.

(slang) used as a term of address to or title for a celebrated woman, trans woman, or effeminate man, and used by such person to refer to oneself.

used as a familiar or affectionate term of address to or title for a young or younger woman.

2018 May 12, ศัลยา, 05:17 from the start, in บุพเพสันนิวาส เวอร์ชันจัดเต็ม EP.1 ตอนที่ 2/3 (บุพเพสันนิวาส), episode 1, spoken by คุณหญิงจำปา (ชไมพร จตุรภุช), กรุงเทพฯ: ช่อง 3, retrieved 2021-04-01:

แม่การะเกดเป็นหลานของท่านเจ้าคุณที่นั่งเมืองพระพิษณุโลก

mɛ̂ɛ gaa-rá-gèet bpen lǎan kɔ̌ɔng tâan jâo-kun tîi nâng mʉʉang prá pít-sà-nú-lôok

Mae Karaket is a granddaughter of His Excellency, who ruleth Phra Phitsanulok City.

2013 May 11, กองบรรณาธิการ วอยซ์ทีวี, “แม่พลอยคือคนโง่ จากปากคำของ ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช”, in วอยซ์ทีวี, Bangkok: วอยซ์ทีวี, retrieved 2020-02-22:

แม่พลอยเป็นคนที่ไม่มีสิทธิของผู้หญิงเลย ไม่เคยเรียก ไม่เคยร้อง แล้วแม่พลอยนี่เป็นคนที่เชยที่สุด คุณจะว่านางเอกก็นางเอก แต่เป็นคนเชยที่สุด

mɛ̂ɛ plɔɔi bpen kon tîi mâi mii sìt-tí kɔ̌ɔng pûu-yǐng ləəi · mâi kəəi rîiak · mâi kəəi rɔ́ɔng · lɛ́ɛo mɛ̂ɛ plɔɔi nîi bpen kon tîi chəəi tîi-sùt · kun jà wâa naang-èek gɔ̂ naang-èek · dtɛ̀ɛ bpen kon chəəi tîi-sùt

Mae Phloi is a person who has no women's right at all. [She]'s never commanded, [and she]'s never demanded. And this Mae Phloi is the most unfashionable person. You may consider [her to be] a heroine, as [she's actually] a heroine. But [she]'s the most unfashionable person.

used as a term of address to or title for any woman.

แม่สาย

แม่ปิง

แม่โขง

used as a title for a body of water, as river, canal, etc.

แม่สื่อ

แม่ครัว

used as a modifier to indicate femininity.

กฎหมายแม่

primary legislation
 (literally) mother legislation

บริษัทแม่

bɔɔ-rí-sàt mɛ̂ɛ

parent company
 (literally) mother company

แม่ทัพ

commander of an armed force
 (literally) mae of an armed force

แม่กอง

chairperson of a committee
 (literally) mae of a committee

แม่กุญแจ

(irrespective of the sex) used as a modifier to indicate charge, leadership, supremacy, superiority, or principality.

(grammar) category assigned to a syllable based on its ending sound:

the category กก (gòk) for a syllable ended by the sound [k], which is represented by the letter ก (gɔɔ), ข (kɔ̌ɔ), ฃ (kɔ̌ɔ), ค (kɔɔ), ฅ (kɔɔ), or ฆ (kɔɔ);

the category กง (gong) for a syllable ended by the sound [ŋ], which is represented by the letter ง (ngɔɔ);

the category กด (gòt) for a syllable ended by the sound [t], which is represented by the letter จ (jɔɔ), ฉ (chɔ̌ɔ), ช (chɔɔ), ซ (sɔɔ), ฌ (chɔɔ), ฎ (dɔɔ), ฏ (dtɔɔ), ฐ (tɔ̌ɔ), ฑ (tɔɔ), ฒ (tɔɔ), ด (dɔɔ), ต (dtɔɔ), ถ (tɔ̌ɔ), ท (tɔɔ), ธ (tɔɔ), ศ (sɔ̌ɔ), ษ (sɔ̌ɔ), or ส (sɔ̌ɔ);

the category กน (gon) for a syllable ended by the sound [n], which is represented by the letter ญ (yɔɔ), ณ (nɔɔ), น (nɔɔ), ร (rɔɔ), ล (lɔɔ), or ฬ (lɔɔ);

the category กบ (gòp) for a syllable ended by the sound [p], which is represented by the letter บ (bɔɔ), ป (bpɔɔ), พ (pɔɔ), ฟ (fɔɔ), or ภ (pɔɔ);

the category กม (gom) for a syllable ended by the sound [m], which is represented by the letter ม (mɔɔ);

เกย เกย#Thai

the category เกย (gəəi) for a syllable ended by the sound [j], which is represented by the letter ย (yɔɔ);

เกอว เกอว#Thai

the category เกอว (gəəo) for a syllable ended by the sound [w], which is represented by the letter ว (wɔɔ);

ก กา
ก กา#Thai

the category ก กา (gɔɔ gaa) for an open syllable.


ก้าว

ก้าว • (gâao)


ช้าง

From Proto-Southwestern Tai *ɟaːŋꟲ² (“elephant”), from Proto-Tai *ɟaːŋꟲ (“elephant”), from Middle Chinese 象 (MC zjangX, “elephant”). Cognate with Northern Thai ᨩ᩶ᩣ᩠ᨦ, Isan ซ่าง, Lao ຊ້າງ (sāng), Lü ᦋᦱᧂᧉ (tsaang²), Tai Dam ꪋ꫁ꪱꪉ, Shan ၸၢင်ႉ (tsâ̰ang), Tai Nüa ᥓᥣᥒᥳ (tsȧang), Ahom 𑜋𑜂𑜫 (chaṅ), Zhuang ciengh, Saek ซาง.

inh

2023 May 14, “ผลการเลือกตั้ง 2566: รู้จัก รักชนก ศรีนอก ล้มช้างใหญ่บางบอน-ตระกูลม่วงศิริ”, in Thai PBS:

ผลการเลือกตั้ง 2566...รักชนก ศรีนอก ล้มช้างใหญ่บางบอน

pǒn gaan-lʉ̂ʉak-dtâng · sɔ̌ɔng-pan hâa-rɔ́ɔi hòk-sìp hòk ... rák chá-nók · sǐi nɔ̂ɔk · lóm cháang yài baang-bɔɔn

2023 election outcome ... Rukchanok Srinork overthrows the great titan of Bang Bon

(figurative) person or thing of great influence or power


ช้าง

(botany) foxtail orchid (Rhynchostylis gigantea)


เธอ

From ธ (tá), a third-person pronoun used to refer to a monarch

(royal) an agentive referring to a monarch, chiefly used in royal titles


เขา

Cognate with Northern Thai ᨡᩮᩢᩣ, Lao ເຂົາ (khao), Lü ᦃᧁ (ẋaw), Ahom 𑜁𑜧 (khaw), Tai Nüa ᥑᥝᥴ (xáw).

(figurative) one who is not on someone's part or side or is not a member of someone's group, entity, etc.


เขา

Compare Middle Chinese 丘 (MC khjuw, “mountain”). Cognate with Northern Thai ᨡᩮᩢᩣ, Lao ເຂົາ (khao), Lü ᦃᧁ (ẋaw), Ahom 𑜁𑜧 (khaw).


เขา

From Proto-Tai *qawᴬ (“horn”). Cognate to Northern Thai ᨡᩮᩢᩣ, Lao ເຂົາ (khao), Tai Nüa ᥑᥝᥴ (xáw), Lü ᦃᧁ (ẋaw), Shan ၶဝ် (khǎo), Ahom 𑜁𑜧 (khaw) or 𑜁𑜨𑜧 (khow), Zhuang gaeu. Compare Sui baol and ggaol (“horn”), Southern Kam baol (“horn”), Proto-Hlai *ɦəw (“horn”).


เขา

(นก~) any of various birds of the family Columbidae, including doves and pigeons.


เขา

(somewhat archaic) climber; creeper; vine.


ท่าน

th-noun

ท่าน • (tâan)

tâan (romanization)
ทาร (alternative archaic dated obsolete)

Cognate with Isan ท่าน, Lao ທ່ານ (thān), Northern Thai ᨴ᩵ᩤ᩠ᨶ (taan⁵), Khün ᨴ᩵ᩤ᩠ᨶ (taan²), Lü ᦑᦱᧃᧈ (taan¹), Tai Dam ꪕ꪿ꪱꪙ (ꞌtan). Compare Ahom 𑜄𑜃𑜫 (tan, “others”).

(colloquial) added before or after a name, title, etc, to show respect.


งาน

งาน • (ngaan) (classifier งาน or ชิ้น or อย่าง)

ngaan (romanization)
งาน (classifier)
ชิ้น (classifier)
อย่าง (classifier)

Cognate with Northern Thai ᨦᩣ᩠ᨶ, Lao ງານ (ngān), Lü ᦇᦱᧃ (ngaan), Tai Dam ꪉꪱꪙ, Shan ငၢၼ်း (ngáan), Tai Nüa ᥒᥣᥢᥰ (ngäan), and possibly Old Khmer ងារ៑ (ṅār) (whence Khmer ងារ (ngiə)) and Burmese ငန်း (ngan:).
Khanittanan (2001) suggested that it was borrowed from Old Khmer ងារ៑ (ṅār).

employment; trade; occupation; profession.

งานศิลปะ

งานวรรณกรรม

งานแปล


งาน

a traditional unit of measurement of land, equal to 400m².


เจดีย์

jee-dii (romanization)
องค์ (classifier)

→ English: chedi

Borrowed from Pali cetiya. Cognate with Lao ເຈດີ (chē dī), Shan ၸေႇတီႇ (tsèe tìi).


บ้อง

บ้อง • (bɔ̂ng)

→ English: bong

→ French: bang

→ Indonesian: bong

→ Lithuanian: bongas

→ Russian: бонг (bong)

Probably related to บั้ง (bâng) and ปล้อง (bplɔ̂ng). Possibly cognate with Zhuang mbungq (“bamboo tube”) (dialectal). From Sanskrit भङ्ग (bhaṅga).

(especially of bamboo) cylinder; pipe; tube.

tube, especially bamboo tube, used as a container, smoking instrument, rocket tube, etc.


กางเกง

gaang-geeng (romanization)
ตัว (classifier)

กางเกงใน

กางเกงยีน


กัลยาณี

เบญจกัลยาณี (ben-jà-gan-lá-yaa-nii)

Borrowed from Sanskrit कल्याणी (kalyāṇī, “beneficial one; beautiful one”) or Pali kalyāṇī (“idem”).


ชาวนา

From ชาว (chaao, “person”) + นา (naa, “rice field”) (compare Lao ຊາວນາ (sāo nā)).


ทรวง

From Angkorian Old Khmer drvaṅ (“breast; chest”). Compare Old Khmer drūṅa, Pre-Angkorian Old Khmer droṅ. Cognate with Modern Khmer ទ្រូង (truung), Lao ຊວງ (sūang).

อนิรุทธ์คำฉันท์:
จึงวาดนแน่งโฉม อนิรุทธราชา นางเอาขดานมา บันทับทรวงก็ไห้โหย อ้านี้แหละรูปท้าว อันมาชมมาชายโชย
jʉng wâat ná-nɛ̂ng chǒom · à-ní-rút-tá raa-chaa · naang ao kà-daan maa · ban-táp suuang gɔ̂ hâi hǒoi · âa níi hlɛ̀ rûup táao · an maa chɔɔ-mɔɔ maa chaai chooi
So they drew Anirut the fair lord [on a slate]. She took the slate up and pressed it against her chest, saying in tears: "Ah! This, indeed, is the picture of the prince who came to court and caress me!"


เดือน

th-noun

เดือน • (dʉʉan)

From Proto-Tai *ɓlɯənᴬ (“moon; month”). Cognate with Northern Thai ᨯᩮᩬᩥᩁ, Lao ເດືອນ (dư̄an), Lü ᦵᦡᦲᧃ (ḋoen), Shan လိူၼ် (lǒen), Ahom 𑜓𑜢𑜤𑜃𑜫 (dün) or 𑜃𑜢𑜤𑜃𑜫 (nün), Bouyei ndianl, Zhuang ndwen or mbwen, Saek เบรี๋ยน, Tày bươn. Compare also Proto-Austronesian *bulaN (whence Malay bulan).

cog

Lü ᦵᦡᦲᧃ (ḋoen)

Saek เบรี๋ยน

ดวง ดวง#Thai

เดือน เดือน#Thai


ควาย

From Proto-Tai *ɣwaːjᴬ (“water buffalo”). Cognate with Northern Thai ᨤ᩠ᩅᩣ᩠ᨿ, Isan ควย, Lao ຄວາຍ (khuāi), Lü ᦩᦻ (xwaay), Tai Dam ꪁꪫꪱꪥ (kwaay4), Tai Dón ꪅꪫꪱꪥ (xwaay4), Tai Daeng ꪃꪫꪱꪥ (khwaay4), Shan ၵႂၢႆး (kwáai), Tai Nüa ᥑᥣᥭᥰ (xäay), Ahom 𑜁𑜨𑜩 (khoy) or 𑜁𑜩 (khay), Zhuang vaiz, Saek ว๊าย.

อยู่บ้านท่านอย่าดูดาย ปั้นวัวปั้นควายให้ลูกท่านเล่น

Bubalus bubalis
Bubalus bubalis#Translingual

(sometimes considered vulgar) water buffalo: the animal Bubalus bubalis of the family Bovidae.

2019 February 12, ยิ่งยศ ปัญญา, 2:24 from the start, in มึงรู้มั้ย มันมีลูกมีผัวมาแล้ว...ไอ้ควาย (กรงกรรม), spoken by ย้อย อัศวรุ่งเรืองกิจ (ใหม่ เจริญปุระ), Bangkok: Channel 3, retrieved 2019-07-13:

อคติเหรอ กูรู้จักสันดานมันดีกว่ามึงเสียอีก มึงรู้จักกำพืดมันดีแค่ไหน ก่อนที่มึงจะคว้ามันมาทำเมีย มึงรู้ไหม มันมีลูกมีผัวมาแล้ว ไอ้ควาย

à-ká-dtì rə̌ə · guu rúu-jàk sǎn-daan man dii gwàa mʉng sǐia ìik · mʉng rúu-jàk gam-pʉ̂ʉt man dii kɛ̂ɛ nǎi · gɔ̀ɔn tîi mʉng jà kwáa man maa tam miia · mʉng rúu mǎi · man mii lûuk mii pǔua maa lɛ́ɛo · âi kwaai

[I am] biased? I know her traits even better than you [do]. How well did you know her background? Before you picked her up to be made [as your] wife, did you know [that] she already had a husband [and] had a child? [You] buffalo!

ไอ้ ไอ้#Thai

(slang, vulgar, derogatory, very offensive) (อี~, ไอ้~) stupid person; idiot.


ชาว

Cognate with Northern Thai ᨩᩣ᩠ᩅ, Lao ຊາວ (sāo), Lü ᦋᦱᧁ (tsaaw), Shan ၸၢဝ်း (tsáao).

(chiefly used as a prefix) approx. -er, -an, -ese, -ist etc.; people sharing something together, as nationality, duty, role, occupation, residence, religion, etc.


นา

From Proto-Tai *naːᴬ (“paddy field”). Cognate with Northern Thai ᨶᩣ, Lao ນາ (nā), Lü ᦓᦱ (naa), Tai Dam ꪙꪱ, Tai Dón ꪙꪱ, Tày nà, Shan ၼႃး (náa), Tai Nüa ᥘᥣᥰ (läa) or ᥢᥣᥰ (näa), Aiton ꩫႃ (nā), Phake ꩫႃ (nā), Ahom 𑜃𑜠 (na) or 𑜃𑜡 (nā), Zhuang naz, Bouyei naz. Compare Proto-Be *niaᴬ², Proto-Hlai *hnaːɦ (“wet field; field dike”).

นาเกลือ

area similar to rice field that used for other purpose.


เศรษฐี

th-noun

เศรษฐี • (sèet-tǐi)

/seːt̚˨˩.tʰiː˩˩˦/

From Sanskrit श्रेष्ठी (śreṣṭhī, “merchant”). Compare Old Khmer sesṭhi (“wealthy merchant”); Modern Khmer សេដ្ឋី (seetthəy, “wealthy man”); Lao ເສດຖີ (sēt thī); Pali seṭṭhī (“wealthy man”).

(Hinduism, astronomy, astrology) a name of the fixed star Dhaniṣṭhā, corresponding to Alpha Delphini to Delta Delphini.


หางเสือ

หางเสือ • (hǎang-sʉ̌ʉa)

/haːŋ˩˩˦.sɯa̯˩˩˦/

com

หาง (hǎang) + เสือ (sʉ̌ʉa)


หาง

→ Khmer: ហាង (haang)

From Proto-Tai *trwɤːŋᴬ (“tail”). Cognate with Northern Thai ᩉᩣ᩠ᨦ, Lao ຫາງ (hāng), Lü ᦠᦱᧂ (ḣaang), Tai Dam ꪬꪱꪉ, Shan ႁၢင် (hǎang), Ahom 𑜍𑜂𑜫 (raṅ), Saek หร่วง, Zhuang rieng.


ผี

From Proto-Tai *priːᴬ (“spirit”). Cognate with Northern Thai ᨹᩦ, Lao ຜີ (phī), Lü ᦕᦲ (ṗhii), Tai Dam ꪠꪲ, Tai Nüa ᥚᥤᥴ (phí), Shan ၽီ (phǐi), Ahom 𑜇𑜣 (phī).

1725, พระราชกำหนดเก่า:
ด้วยหลวงบำเรอภักดิกราบทูลพระกรุณาว่า พระอางทองนอกราชการ ผู้เปนเมืองไชนาด ต้องปรับไหมยากจน ก็ถึงมรณาสัน ครั้นญาติพี่น้องจะเอาศภนั้นไปเผา เจ้าหนี้มาห้ามผีไว้มิให้เผา แลอศภนั้นค้างอยู่มิได้เผาถึง ๒ ขวบ ๓ ขวบมาแล้วนั้น
dûuai lǔuang bam-rəə-pák gràap-tuun-prá-gà-rú-naa wâa prá àang-tɔɔng nɔ̂ɔk-râat-chá-gaan pûu bpen mʉʉang chai-nâat dtɔ̂ɔng bpràp-mǎi yâak-jon gɔ̂ɔ tʉ̌ng-mɔɔ-rá-naa-sǎn krán yâat-pîi-nɔ́ɔng jà ao sòp nán bpai pǎo jâao-nîi maa hâam pǐi wái mí hâi pǎo lɛɛ à-sòp nán káang yùu mí dâai pǎo tʉ̌ng sɔ̌ɔng kùuap sǎam kùuap maa lɛ́ɛo nán
Whereas Earl Bamroephak informed His Majesty as follows: The retired marquess of Ang Thong, who was in charge of Chai Nat Town, had been fined to the extent that he became impoverished. Once he had died and his kin was to have his corpse cremated, his creditor came and stopped the corpse, forbidding the cremation. And the corpse has been left uncremated for two years or three years.

(especially of a human being) dead body; corpse; remains.

ตัว ตัว#Thai

(classifier ตน or ตัว) ghost; spirit; soul.


ภูตผี

th-noun

ภูตผี • (pûut-pǐi)

/pʰuːt̚˥˩.pʰiː˩˩˦/


พายุ

paa-yú (romanization)
พยุ (alternative)
พาย (alternative)
วายุ (alternative)
วาโย (alternative)

From Pali vāyu (“wind”), from Sanskrit वायु (vāyu). Cognate with Modern Khmer ព្យុះ (pyuh); Lao ພາຍຸ (ph), ວາຍຸ (w). Compare Old Khmer vyuha.

ลูก ลูก#Thai


ทรัพย์

ทรัพย์ • (sáp)

sáp (romanization)
ทรัพ (alternative)
ทรัพย (alternative)

→ Northern Thai: ᨪᩢ᩠ᨷ (sap)

→ Lao: ຊັບ (sap)

From Pre-Angkorian Old Khmer ទ្រវ្យ (dravya, “asset; possession; property; wealth; valuable; etc”), from Sanskrit द्रव्य (dravya, “object; substance; thing; etc”). Cognate with Modern Khmer ទ្រព្យ (trŏəp).

der

money; valuable object, valuable thing; wealth, fortune, treasure; asset, property, possession, belonging.

2019, มานิตย์ จุมปา, คำอธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยทรัพย์สิน, 9th edition, Bangkok: สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, →ISBN, pages 4–5:

ทรัพย์ หมายถึง วัตถุมีรูปร่าง ซึ่งได้แก่ สิ่งที่มองเห็นได้ด้วยตา จับต้องสัมผัสได้ เช่น สมุด ปากกา โต๊ะ เก้าอี้ รถยนต์ วัว ควาย เรือ... นักกฎหมายบางท่านได้แสดงความเห็น...ว่า ทรัพย์นั้นนอกจากจะหมายถึงวัตถุมีรูปร่างแล้ว ยังต้อง...อาจมีราคาได้และอาจถือเอาได้...ในขณะที่นักกฎหมายอีกบางท่านกล่าวไว้แต่เพียงว่า ทรัพย์ คือ วัตถุมีรูปร่าง

sáp · mǎai tʉ̌ng · wát-tù mii rûup-râang · sʉ̂ng dâai-gɛ̀ɛ · sìng tîi mɔɔng hěn dâai dûai dtaa · jàp-dtɔ̂ng sǎm-pàt dâai · chên · sà-mùt · bpàak-gaa · dtó · gâo-îi · rót-yon · wuua · kwaai · rʉʉa ... · nák-gòt-mǎai baang tâan dâai sà-dɛɛng kwaam-hěn ... wâa · sáp nán nɔ̂ɔk-jàak jà mǎai tʉ̌ng wát-tù mii rûup-râang lɛ́ɛo · yang dtɔ̂ng ... àat mii raa-kaa dâai lɛ́ àat tʉ̌ʉ-ao dâai ... nai-kà-nà tîi nák-gòt-mǎai ìik baang tâan glàao wái dtɛ̀ɛ-piiang wâa · sáp · kʉʉ · wát-tù mii rûup-râang

Thing refers to an object [that] has shape, which is a thing that can be seen with the eye [and] can be touched [or] sensed [physically], such as notebook, pen, table, chair, car, cow, buffalo, boat... Some lawyers have expressed the opinion...that apart from meaning an object [which] has shape, a Thing must also be...capable of being valued and susceptible of being occupied...whilst some other lawyers have merely said that a Thing is an object [that] has shape.

1992 April 8, “พระราชบัญญัติให้ใช้บทบัญญัติบรรพ ๑ แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ที่ได้ตรวจชำระใหม่ พ.ศ. ๒๕๓๕”, in ราชกิจจานุเบกษา, volume 103, number 42 A, Bangkok: สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี, page 30:

มาตรา ๑๓๗ ทรัพย์ หมายความว่า วัตถุมีรูปร่าง

mâat-dtraa · nʉ̀ng-rɔ́ɔi sǎam-sìp jèt · sáp · mǎai-kwaam wâa · wát-tù mii rûup-râang

Section 137 Things refer to objects [that] have shape.

1925 November 11, “พระราชกฤษฎีกาให้ใช้บทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ ๑ และ ๒ ที่ได้ตรวจชำระใหม่”, in ราชกิจจานุเบกษา, volume 42, Bangkok: n.p., page 29:

มาตรา ๙๘ อันว่าทรัพย์นั้น โดยนิตินัยได้แก่ วัดถุมีรูปร่าง

mâat-dtraa · gâao-sìp bpɛ̀ɛt · an-wâa sáp nán · dooi-ní-dtì-nai dâai-gɛ̀ɛ · wát-tù mii rûup-râang

Section 98 As for Things, [they] de jure are objects [that] have shape.

ทรัพย์สิน ทรัพย์สิน#Thai

(law, perhaps first used in the Civil and Commercial Code of Siam, promulgated on 11 November 1923) thing: corporeal object, as distinguished from ทรัพย์สิน (sáp-sǐn, “property: corporeal or incorporeal object”).

perhaps first used in the Civil and Commercial Code of Siam; promulgated on 11 November 1923; perhaps first used in the Civil and Commercial Code of Siam; promulgated on 11 November 1923

2019, มานิตย์ จุมปา, คำอธิบายประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยทรัพย์สิน, 9th edition, Bangkok: สำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, →ISBN, page 1:

กฎหมายลักษณะทรัพย์...รับรองสิทธิและระบุถึงอำนาจของบุคคลในทรัพย์ จึงอาจกล่าวได้ว่า หัวใจของกฎหมายลักษณะทรัพย์ ก็คือ ทรัพย์นั้นเป็นของใครและเจ้าของมีสิทธิเพียงใด

gòt-mǎai lák-sà-nà sáp ... ráp-rɔɔng sìt-tí lɛ́ rá-bù tʉ̌ng am-nâat kɔ̌ɔng bùk-kon nai sáp · jʉng àat glàao dâai wâa · hǔua-jai kɔ̌ɔng gòt-mǎai lák-sà-nà sáp · gɔ̂ kʉʉ · sáp nán bpen kɔ̌ɔng krai lɛ́ jâo-kɔ̌ɔng mii sìt-tí piiang-dai

The law on property...recognises the rights [of] and states about the authority of a person in [relation to] property. It can thus be said that the heart of the law on property is: to whom does [an item of] property belong, [and] to what extent do the rights of the owner exist?

(law, loosely, chiefly found in combination) property: corporeal or incorporeal object.

(law, chiefly found in combination) estate: all the money and property owned by a particular person; individual item, article, or piece thereof.


ลึงค์

th-noun

ลึงค์ • (lʉng)

From Sanskrit लिङ्ग (liṅga) or Pali liṅga.


ศพ

From Sanskrit शव (śava, “corpse”). Cognate with Khmer សព (sɑp). Compare Pali chava, from which Thai ฉวะ (chwà) is derived.

2019 May 27, “พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา (ฉบับที่ ๒๗) พ.ศ. ๒๕๖๒”, in ราชกิจจานุเบกษา, volume 136, number 69 A (pdf), Bangkok: สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี, retrieved 2019-05-28, page 133:

มาตรา ๓๖๖/๑ ผู้ใดกระทำเพื่อสนองความใคร่ของตนโดยการใช้อวัยวะเพศของตนล่วงล้ำอวัยวะเพศ ทวารหนัก หรือช่องปากของศพ ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสามปี หรือปรับไม่เกินหกหมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

mâat-dtraa · sǎam-rɔ́ɔi hòk-sìp hòk / nʉ̀ng · pûu dai grà-tam pʉ̂ʉa sà-nɔ̌ɔng kwaam-krâi kɔ̌ɔng dton dooi gaan-chái à-wai-yá-wá-pêet kɔ̌ɔng dton lûuang-lám à-wai-yá-wá-pêet · tá-waan-nàk · rʉ̌ʉ chɔ̂ng-bpàak kɔ̌ɔng sòp · dtɔ̂ng rá-waang-tôot jam-kúk mâi gəən sǎam bpii · rʉ̌ʉ bpràp mâi gəən hòk mʉ̀ʉn bàat · rʉ̌ʉ táng jam táng bpràp

Section 366/1 Anyone who commits [any act] in order to satisfy his own desire by penetrating the genital organ, anus, or oral cavity of a corpse using his own genital organ, shall be liable to imprisonment for not more than three years, or a fine of not exceeding sixty thousand baht, or both.

2015 February 13, สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา, “ประมวลกฎหมายอาญา”, in ห้องสมุดกฎหมาย, Bangkok: สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา, published 2017-03-24, retrieved 2019-01-10:

มาตรา ๓๖๖/๒ ผู้ใดกระทำอนาจารแก่ศพต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสองปี หรือปรับไม่เกินสี่หมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

mâat-dtraa · sǎam-rɔ́ɔi hòk-sìp hòk / sɔ̌ɔng · pûu dai grà-tam à-naa-jaan gɛ̀ɛ sòp dtɔ̂ng rá-waang-tôot jam-kúk mâi gəən sɔ̌ɔng bpii · rʉ̌ʉ bpràp mâi gəən sìi mʉ̀ʉn bàat · rʉ̌ʉ táng jam táng bpràp

Section 366/2 Anyone who commits an act of indecency upon a corpse shall be liable to imprisonment for not more than two years, or a fine of not exceeding forty thousand baht, or both.

2008 February 7, “ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา”, in ห้องสมุดกฎหมาย, Bangkok: สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา, published 2016-12-15, retrieved 2019-02-06:

มาตรา ๒๔๔ ถ้าศาลหรือพนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจชั้นผู้ใหญ่เห็นจำเป็น...ที่จะต้องตรวจศพ แม้ว่าจะได้บรรจุหรือฝังแล้วก็ตาม ให้มีอำนาจสั่งให้เอาศพนั้นให้ผู้เชี่ยวชาญตรวจได้ แต่การกระทำตามคำสั่งดังกล่าวจะต้องคำนึงถึงหลักทางศาสนาและไม่ก่อให้เกิดอันตรายร้ายแรงอย่างอื่น

mâat-dtraa · sɔ̌ɔng-rɔ́ɔi sìi-sìp sìi · tâa sǎan rʉ̌ʉ pá-nák-ngaan-fàai-bpòk-krɔɔng rʉ̌ʉ dtam-rùuat chán pûu-yài hěn jam-bpen ... tîi jà dtɔ̂ng dtrùuat sòp · mɛ́ɛ wâa jà dâai ban-jù rʉ̌ʉ fǎng lɛ́ɛo gɔ̂ɔ-dtaam · hâi mii am-nâat sàng hâi ao sòp nán hâi pûu-chîao-chaan dtrùuat dâai · dtɛ̀ɛ gaan-grà-tam dtaam kam-sàng dang glàao jà dtɔ̂ng kam-nʉng tʉ̌ng làk taang sàat-sà-nǎa lɛ́ mâi gɔ̀ɔ-hâi-gə̀ət an-dtà-raai ráai-rɛɛng yàang ʉ̀ʉn

Section 244 If the court or high-ranking administrative or police officer deems it necessary...to examine a corpse, even though [the corpse] has already been coffined or buried, [the court or officer] shall have the power to order that the corpse be sent to an expert for examination. But [in] executing the said order, regard must be paid to religious principles and no other serious danger shall be caused.

(of a human being) dead body: corpse, remains, cadaver, etc.


เศษ

เศษ • (sèet)

From Sanskrit शेष (śeṣa, “remaining”).
Cognate with Lao ເສດ (sēt).

เศษขนมปัง


หฤทัย

หฤทัย • (hà-rʉ́-tai)

hà-rʉ́-tai (romanization)
หฤทย์ (alternative)

From Angkorian Old Khmer °hṛdaya (“heart; breast; chest; emotion; wish”); ultimately from Sanskrit हृदय (hṛdaya, “heart; soul”). Compare Old Khmer hradaiya; Modern Khmer ហឫទ័យ (haʼrɨtɨy).

der

(elegant and figurative) mind; soul; feeling; emotion; spirit.


หิมะ

th-noun

หิมะ • (hì-má)

Borrowed from Sanskrit हिम (hima, “snow”) or Pali hima (“snow”). Compare Lao ຫິມະ (hi ma).


อัณฑะ

th-noun

อัณฑะ • (an-tá) (classifier ลูก or ข้าง)

an-tá (romanization)
ลูก (classifier)
ข้าง (classifier)

ลูกอัณฑะ

ถุงอัณฑะ


โทษะ

โทษ โทษ#Thai


บิดา

bì-daa (romanization)
ปิตา (alternative)

From Pali pitar (“father”), from Sanskrit पितृ (pitṛ).


สวามี

sà-wǎa-mii (romanization)
สวามิ (alternative)
สวามิน (alternative)

Borrowed from Sanskrit स्वामिन् (svāmín), probably via Old Khmer svāmī (“lord, master, mistress; proprietor; husband, spouse, wife, consort”). Compare Pre-Angkorian Old Khmer svāmi; Angkorian Old Khmer svāmi, svāmiy; Modern Khmer ស្វាមី (svaaməy). Doublet of สามี (sǎa-mii) and สมี (sà-mǐi).

doublet

สามี สามี#Thai


โลหะ

From Sanskrit लोह (loha) or Pali loha. Compare Lao ໂລຫະ (lō ha). Doublet of โล่ (lôo).


เลข

th-noun

เลข • (lêek)

Learned borrowing from Sanskrit लेख (lekha, “letter; character; writing”). Cognate with Lao ເລກ (lēk), Khmer លេខ (leek).
Compare Sanskrit लेखा (lekhā), whence Thai เลขา (lee-kǎa). Compare also Sanskrit रेखा (rekhā), whence Thai เรขา and เรข (rêek).


เลข

th-noun

เลข • (lêek)

เลก เลก#Thai


บริวาร

บริวาร • (bɔɔ-rí-waan)

bɔɔ-rí-waan (romanization)
บริพาร (alternative)

From Sanskrit परिवार (parivāra, “followers”) or Pali parivāra (“idem”). Cognate with Lao ບໍລິວານ (bǭ li wān).

ดาว ดาว#Thai


ศัตรู

sàt-dtruu (romanization)
คน (classifier)


โรค

โรค • (rôok)

From Sanskrit रोग (roga, “disease”). Compare Khmer រោគ (rook), Lao ໂລກ (lōk).


วินาศ

วินาศ • (wí-nâat)

wí-nâat (romanization)
พินาศ (alternative)

From Sanskrit विनाश (vināśa, “destruction; loss; ruin”); probably via Old Khmer vināśa (“damage, injury; to damage, to do injury to”). Cognate with Angkorian Old Khmer vināsa, vinās; Modern វិនាស (viniəh); Lao ພິນາດ (phi nāt).


จันทร์

th-noun

จันทร์ • (jan)

jan (romanization)
จันทร (alternative)
จัน (alternative archaic dated obsolete)

From Sanskrit चन्द्र (candra, “shining; the shining one (referring to the moon)”). Cognate with Old Khmer candra, can, °cann; Modern Khmer ចន្ទ្រ (can), Lao ຈັນ (chan), Lü ᦶᦈᧃ (ṫsaen), Shan ၸၼ်ႇတႃႇ (tsàn tàa). Compare Pali canda, from which Thai จันท์ is derived.

bor

วัน วัน#Thai

(wan; (wan; (wan; (wan; (wan; (wan; (wan

วัน; วัน; วัน; วัน; วัน; วัน; วัน

days of the week: วันสัปดาห์:อาทิตย์ aa-tít) ·จันทร์ jan) ·อังคาร ang-kaan) ·พุธ pút) ·พฤหัสบดี prʉ́-hàt-sà-bɔɔ-di) ·ศุกร์ sùk) ·เสาร์ sǎo) [edit]

มิมาสเอนเซลาดัสเทธิสไดโอนเรอาไททันไอเพทัส

ดวง ดวง#Thai

(colloquial) (ดวง~) moon; satellite (of other planets)


ชา

From Proto-Tai *ɟaːᴬ (“tea”); possibly late borrowing from Chinese 茶 (chá).
Cognate with Lao ຊາ (sā), Zhuang caz.

น้ำชา


ชาย

From Proto-Tai *ʑaːjᴬ (“male”). Cognate with Northern Thai ᨩᩣ᩠ᨿ, Lao ຊາຍ (sāi), Lü ᦋᦻ (tsaay), Shan ၸၢႆး (tsáai), Tai Nüa ᥓᥣᥭᥰ (tsäay), Ahom 𑜋𑜩 (chay), Zhuang sai, Tày chài.


ชาย

From Proto-Tai *ʑaːjᴬ (“eaves”). Cognate with Lao ຊາຍ (sāi).


หญิง

th-noun

หญิง • (yǐng)

From Proto-Southwestern Tai *ʰɲiŋᴬ (“woman”).
Cognate with Northern Thai ᨬᩥ᩠ᨦ or ᨿᩥ᩠ᨦ, Isan ญิง, Lao ຍິງ (nying), Lü ᦍᦲᧂ (yiing), Shan ယိင်း (yíng), Tai Nüa ᥕᥤᥒᥰ (yïng), Ahom 𑜐𑜢𑜂𑜫 (ñiṅ), Zhuang nyingz (“woman”) (dialectal) and engz (“little girl”) (dialectal).

2006, วิภาวดีรังสิต, พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้า, เสด็จพระราชดําเนิน: สหรัฐอเมริกา พุทธศักราช ๒๕๐๓, ปากีสถาน พุทธศักราช ๒๕๐๕, และสหพันธรัฐมลายา พุทธศักราช ๒๕๐๕, Bangkok: มูลนิธิวิภาวดีรังสิต:

ภริยาเจ้ากรมพิธีการบอกหญิงว่า อากาศดีเหลือเกิน

pá-rí-yaa jâao grom pí-tii-gaan bɔ̀ɔk yǐng wâa · aa-gàat dii lʉ̌ʉa-gəən

The wife of the head of the Department of Rites told me that the weather was incredibly nice.

2020 September 25, “ด่วน หญิงหน่อยประกาศลาออกประธานยุทธศาสตร์เพื่อไทย แต่ยังเป็นสมาชิกพรรค”, in สนุก, Bangkok: เทนเซ็นต์ (ประเทศไทย), retrieved 2020-09-26:

yǐng nɔ̀i bprà-gàat laa-ɔ̀ɔk bprà-taan yút-tá-sàat pʉ̂ʉa tai

Ying Noi announces resigning from [the post of] president of the For Thais [Party's board of] strategy

(colloquial) used as a title for or term of address to a noblewoman, and used by a noblewoman to refer to herself.


ฤดู

From Sanskrit ऋतु (ṛtu, “season”). Cognate with Isan ละดู, Lao ລຶດູ (lư dū) or ລະດູ (la dū), Old Khmer rtu, Khmer រដូវ (rɔɔrɔdəw).

moment; occasion; opportunity; period season; time.


มะละกอ

มะละกอ • (má-lá-gɔɔ)

Semi-learned borrowing from Malay Melaka (“Melacca”). Doublet of มะละกา (má-lá-gaa)


พระ

From Old Khmer ព្រ (bra) or Angkorian Old Khmer ព្រះ (braḥ), ព្រះហ៑ (braḥh), ព្រហ៑ (brah, literally “distinguished; divine; excellent; holy; sacred; superior; etc”), likely from Sanskrit वर (vara, “best; excellent; foremost; holy; precious; top; valuable; etc”); see Khmer ព្រះ (prĕəh) for more.
Compare Old Khmer វ្រះ (vraḥ), វ្រះហ៑ (vraḥh), វ្រហ៑ (vrah), វ្រហ្ហ៑ (vrahh), វ្រាអះ (vrāʼaḥ), ព្រា (brā); Angkorian Old Khmer វ្រះ (vraḥ), វ្រះហ (vraḥha), វ្រះហ៑ (vraḥh), វ្រហ៑ (vrah), វ្រស៑ (vras), វ្រាះ (vrāḥ).
Cognate with Modern Khmer ព្រះ (prĕəh), Lao ພະ (pha), ພຣະ (phra), Northern Thai ᨻᩕ, Lü ᦘᦰ (ph!), Shan ၽြႃး (phráa). Compare also Burmese ဘုရား (bhu.ra:), Old Javanese phra, Javanese bra. Doublet of พร (pɔɔn) and วร (wɔɔn) via Sanskrit.

der

1 Chronicles 10:10, KJV:
เขาเอาเครื่องอาวุธของพระองค์ไปไว้ในวิหารพระของเขา
kǎo ao krʉ̂ʉang-aa-wút kɔ̌ɔng prá-ong bpai wái nai wí-hǎan prá kɔ̌ɔng kǎo
And they put his armour in the house of their gods,

เจ้าฟ้าธรรมธิเบศไชยเชษฐ์สุริยวงศ์, กาพย์เห่เรือ:
พระเสด็จโดยแดนชล
prá sà-dèt dooi dɛɛn chon
He [the king] travels by water.

god, deity; priest, royal person; also used as an honorific or term of address.

representation, as image, statue, sculpture, etc, of such person.

used as an honorific for or term of address to anyone or anything relating to a god, deity, priest, or royal person, or to a representation of such person.

หลวง หลวง#Thai

พระยา พระยา#Thai

(historical) the Thai noble rank above หลวง (lǔuang) and below พระยา (prá-yaa); holder of this rank.

male protagonist, as in a literary work, drama, etc.


วิหาร

th-noun

วิหาร • (wí-hǎan)

From Pali vihāra (“monastery”) or Sanskrit विहार (vihāra, “academy; sanctuary; temple”); perhaps via Old Khmer vihāra (“monastery”). Compare Modern Khmer វិហារ (vihiə); Lao ວິຫານ (wi hān); Burmese ဝိဟာရ (wi.hara.).

der

1 Corinthians 3:17, KJV:
ถ้าผู้ใดทำลายวิหารของพระเจ้า พระเจ้าจะทรงทำลายผู้นั้น เพราะวิหารของพระเจ้าเป็นที่บริสุทธิ์ และท่านทั้งหลายเป็นวิหารนั้น
tâa pûu-dai tam-laai wí-hǎan kɔ̌ɔng prá-jâao prá-jâao jà song tam-laai pûu nán prɔ́ wí-hǎan kɔ̌ɔng prá-jâao bpen tîi bɔɔ-rí-sùt lɛ́ tân táng-lǎai bpen wí-hǎan nán
If any man defile the temple of God, him shall God destroy; for the temple of God is holy, which temple ye are.

religious compound; monastery; place of worship.

โบสถ์ โบสถ์#Thai

in a religious compound: image hall (hall housing a religious image/images), as distinguished from โบสถ์ (bòot, “ritual hall”).


วิหาร

From Sanskrit विहार (vihāra, “absence; enjoyment; pleasure; etc”). Cognate with Khmer វិហារ (vihiə).


วิวาห์

th-noun

วิวาห์ • (wí-waa)

wí-waa (romanization)
วิวาหะ (alternative)
วิวาห (alternative)

From Pali vivāha (“marriage”); ultimately from Sanskrit विवाह (vivāha, “idem”). Cognate with Khmer វិវាហៈ (viviəhaʼ, “marriage ceremony held at the groom's house”).

cog

the marriage by which the groom leaves his family to stay with the bride.

(elegant) any kind of marriage or wedding.


ราชกุมารี

th-noun

ราชกุมารี • (râat-chá-gù-maa-rii) (classifier องค์ or พระองค์)

râat-chá-gù-maa-rii (romanization)
องค์ (classifier)
พระองค์ (classifier)

From ราช (râat, “royal”) + กุมารี (gù-maa-rii, “daughter; girl, lady, maiden”); ultimately from Sanskrit राजकुमारी (rājakumārī, “princess”), from राज (rāja, “king; sovereign”) + कुमारी (kumārī, “daughter; girl, lady, maiden”). Compare Khmer រាជកុមារី (riəckomiərii).


ภาพ

th-noun

ภาพ • (pâap)

pâap (romanization)
ภาว (alternative)
ภาวะ (alternative)

From Sanskrit भाव (bhāva) or Pali bhāva. Compare Lao ພາບ (phāp).

บานพับภาพสาม


เหตุ

เหตุ • (hèet)

From Pali hetu (“case, matter; cause, motive, reason; root; etc”) or Sanskrit हेतु (hetu, idem); possibly via Old Khmer hetu, *hetu (“because; cause, reason; etc”). Cognate with Lao ເຫດ (hēt), Modern Khmer ហេតុ (haet), Northern Thai ᩉᩮ᩠ᨲᩩ (hēt).

bor

event; incident; situation; happening; occurrence; circumstance.


พินทุ

th-noun

พินทุ • (pin-tú)

Learned borrowing from Sanskrit बिन्दु (bindu, “dot”).


มณี

má-nii (romanization)
มุนี (alternative archaic dated obsolete)
มุณี (alternative archaic dated obsolete)

From Pali maṇi (“precious stone; gem; jewel”) or Sanskrit मणि (maṇi, idem); probably via Old Khmer mnī, mni, *maṇi, muṇī (“precious stone; gemstone”). Cognate with Lao ມະນີ (ma nī), Northern Thai ᨾᨱᩦ, Modern Khmer មណី (mĕəʼnii).

bor

(elegant, loosely or by extension) any precious stone: gem, gemstone, jewel, etc.


สุพรรณ

th-noun

สุพรรณ • (sù-pan)

From Sanskrit सुवर्ण (suvarṇa, literally “fine colour”), from सु (su, “good, fine; easy; etc”) + वर्ण (varṇa, “colour”), equivalent to Thai สุ (sù) + พรรณ (pan).

bor

สุวรรณ สุวรรณ#Thai


บรรทัด

th-noun

บรรทัด • (ban-tát)

ban-tát (romanization)
บันทัด (alternative archaic dated obsolete)

From Old Khmer pandâtta (“rule, straight line; ruler, straightedge”). Cognate with Modern Khmer បន្ទាត់ (bɑɑbɑntŏət).

cog

Khmer បន្ទាត់ (bɑɑbɑntŏət)

rule: line, as on paper, for guiding handwriting.


หลวง

→ Khmer: ហ្លួង (luəng)

From Proto-Tai *ʰluəŋᴬ (“big”).
Cognate with Northern Thai ᩉᩖ᩠ᩅᨦ, Lao ຫຼວງ (lūang), Lü ᦷᦜᧂ (l̇ong), Shan လူင် (lǔung), Ahom 𑜎𑜤𑜂𑜫 (luṅ), Zhuang hung and lueng (dialectal), Nong Zhuang long.
Also cognate with Modern Khmer ហ្លួង (luəng).
Compare Proto-Hlai *C-luŋ (“big”).

ขุน ขุน#Thai

พระ พระ#Thai

(historical) the Thai noble rank above ขุน (kǔn) and below พระ (prá); holder of this rank.

(colloquial, now often in combination) a term of address to or honorific for a priest or religious image.

เมียหลวง เมียหลวง#Thai

(colloquial) clipping of เมียหลวง (miia-lǔuang)


นาย

From Mon နဲာ (“master; person in charge”) or Old Khmer nāy (“leader”). Cognate with Lao ນາຍ (nāi), Lü ᦓᦻ (naay), Modern Khmer នាយ (niəy).

(gender-neutral, but often applied to men) chief; lord; master; ruler; leader; boss; person in charge.

(gender-neutral) a prefix indicating leadership or the state of being in charge of something.

(historical) the lowest rank of nobility in Thailand.

(archaic) a title given to any male commoner who is not a slave or convict.

(law) a legal title given to a man aged 15 years or more.

(colloquial) a familiar term of address to a male friend.


หมื่น

th-noun

หมื่น • (mʉ̀ʉn)

From Middle Chinese 萬 (MC mjonH, “ten thousand”). Cognate with Old Khmer hmīna, hmï̄ṇa, hmina, hmœna (“ten thousand”); Modern Khmer ម៉ឺន (məɨn), ហ្មឺន (məɨn); Lao ໝື່ນ (mư̄n); Lü ᦖᦹᧃᧈ (ṁuen¹); Shan မိုၼ်ႇ (mùen); Vietnamese muôn.

cog

Lü ᦖᦹᧃᧈ (ṁuen¹)

(archaic) chief, lord, master, leader, or ruler, especially inferior, minor, or vassal one; also used as an honorific.

พัน พัน#Thai

ขุน ขุน#Thai

(historical) a minor Thai noble rank above พัน (pan) and below ขุน (kǔn); holder of this rank.


สมเด็จเจ้าพระยา

th-noun

สมเด็จเจ้าพระยา • (sǒm-dèt-jâao-prá-yaa)

Compound of สมเด็จ (sǒm-dèt) + เจ้าพระยา (jâao-prá-yaa). Compare Khmer សម្ដេចចៅពញា (sɑɑmdəccawpñiə).

cog

Khmer សម្ដេចចៅពញា (sɑɑmdəccawpñiə)

(archaic) an honorific given to a monarch.

เจ้าพระยา เจ้าพระยา#Thai

(historical) a noble rank of a public official, higher than เจ้าพระยา (jâao-prá-yaa).


น้ำมัน

th-noun

น้ำมัน • (nám-man)

น้ำ (náam) + มัน (man). Compare Lao ນ້ຳມັນ (nam man), Northern Thai ᨶ᩶ᩣᩴᨾᩢ᩠ᨶ, Lü ᦓᧄᧉᦙᧃ (nam²man), Shan ၼမ်ႉမၼ်း (nâ̰m mán).

cog

Shan ၼမ်ႉမၼ်း (nâ̰m mán)


น้ำส้มพริกดอง

th-noun

น้ำส้มพริกดอง • (nám-sôm-prík-dɔɔng)


น้ำมันพริก

น้ำมันพริก • (nám-man-prík)


เหลี่ยม

เหลี่ยม • (lìiam)

From Proto-Southwestern Tai *ʰliəmᴮ¹ (“angle; side”). Cognate with Northern Thai ᩉᩖ᩠ᨿ᩵ᨾ or ᩉ᩠ᩃ᩠ᨿ᩵ᨾ, Isan เหลี่ยม, Lao ຫຼ່ຽມ (līam).

cog

Isan เหลี่ยม


ธวัช

th-noun

ธวัช • (tá-wát)


ธง

Uncertain, but ธ in the word is definitely contaminated by Pali dhaja (whence Thai ธชะ, ธัช (tách)). Compare Northern Thai ᨴᩩᨦ, Lao ທຸງ (thung), Khün ᨴᩩᨦ, Lü ᦑᦳᧂ (tung), Shan တုင်း (túng), Tai Nüa ᥖᥧᥒᥰ (tüng), Khmer ទង់ (tŭəng).


ระฆัง

→ Lao: ລະຄັງ (la khang)

From Pali ghaṃ, accusative singular form of gha (“large bell”).


โซ่

Cognate with Lao ໂສ້ (sō), Northern Thai ᩈᩰ᩶, Khün ᩈ᩠ᩅᩫ᩶, Tai Dam ꪶꪎ꫁. Compare Old Chinese 鎖 (OC *soːlʔ, “lock”).


ชฎา

→ Khmer: ឆដា (chɑɑchɑdaa)

/t͡ɕʰa˦˥.daː˧/

From Sanskrit जटा (jaṭā, “matted hair”) or Pali jaṭā (idem). Doublet of ชัฏ (chát)

พระ พระ#Thai

ศีรษะ ศีรษะ#Thai

หัว หัว#Thai

องค์ องค์#Thai

(พระ~) a type of elegant headwear with a long top, traditionally worn by deities, royalty, and performers of certain plays. (Classifiers: ศีรษะ or หัว or องค์)

ทรง ทรง#Thai

(ทรง~) a hair style that ties bun on top.


ปฏัก

Ecclesiastes 12:11, KJV:
ถ้อยคำของนักปราชญ์เป็นประดุจปฏัก และประดุจตะปูซึ่งอาจารย์ผู้สอนแห่งการชุมนุมได้ตรึงแน่น ซึ่งท่านเมษบาลผู้หนึ่งได้ประทานให้
tɔ̂ɔi-kam kɔ̌ɔng nák-bpràat bpen bprà-dùt bpà-dtàk lɛ́ bprà-dùt dtà-bpuu sʉ̂ng aa-jaan pûu-sɔ̌ɔn hɛ̀ng gaan-chum-num dâai dtrʉng nɛ̂ɛn sʉ̂ng tân mêet-sà-baan pûu nʉ̀ng dâai bprà-taan hâi
The words of the wise are as goads, and as nails fastened by the masters of assemblies, which are given from one shepherd.

ประตัก ประตัก#Thai


ฐาน

ฐาน • (tǎan)

Borrowed from Pali ṭhāna (“base”). Cognate with Lao ຖານ (thān), Northern Thai ᨮᩣᨶ, ᨮᩣ᩠ᨶ.

(mathematics) base of exponentiation or logarithm

(statistics, marketing) basis, elementary level


ทิพย์

ทิพย์ • (típ)

típ (romanization)
เทพย์ (alternative)
ทิพย (alternative)

From Sanskrit दिव्य (divya, “agreeable; celestial; magical; etc”); possibly via Old Khmer dibya (“celestial, divine; magical, supernatural; excellent, magnificent; etc”). Compare Pali dibba, from which Thai ทิพ (típ) is derived. Cognate with Modern Khmer ទិព្វ (tɨp).


เวทย์

th-noun

เวทย์ • (wêet)

From Sanskrit वेद्य (vedya, “that which is learnt; to be learnt, known, or understood”).

bor

วิทย์ วิทย์#Thai

(literary, poetic) Alternative form of วิทย์


ลิขิต

th-noun

ลิขิต • (lí-kìt)

From Pali likhita (“inscribed; written”) or Sanskrit लिखित (likhita, “document; writing”), probably via Old Khmer likhita (“inscribed, written; document, writing”). Cognate with Modern Khmer លិខិត (likhət).


ยักษ์

th-noun

ยักษ์ • (yák)

From Sanskrit यक्ष (yakṣa, “yakṣa”). Cognate with យក្ស (yĕək); Lao ຍັກ (nyak) and Burmese ယက္ခ (yakhka.). Compare Pali yakkha, from which Thai ยักข์ (yák) is derived.

(mythology) (classifier ตน) yakṣa, a kind of malevolent supernatural being, often depicted as having supernatural power, great strength, a very large stature, and a frightening appearance.

(mythology) (classifier ตน) similar being, as giant, ogre, etc.

(figurative, sometimes considered derogatory and offensive) person characteristic of a yakṣa, such as one who is malevolent or ruthless, has great strength, has a very large stature, or has a frightening appearance.

(figurative) someone or something of great importance, influence, or power in a particular field: tycoon, magnate, big shot, fat cat, etc.


อุรา

อุรา • (ù-raa)

Borrowed from Sanskrit उरस् (uras, “chest”).


อดีต

อดีต • (à-dìit)

/ʔa˨˩.diːt̚˨˩/

From Pali atīta (“past; gone by”), from Sanskrit अतित (atita, “idem”). Cognate with Lao ອາດີດ (ʼā dīt), Khmer អតីត (ʼaʼdət), Burmese အတိတ် (a.tit), Hindi अतीत (atīt).

cog

Lao ອາດີດ (ʼā dīt)


ยุค

From Sanskrit युग (yuga, “age”). Cognate with Lao ຍຸກ (nyuk).


สมัย

th-noun

สมัย • (sà-mǎi)

From Sanskrit समय (samaya, “time”) or Pali samaya (“time, occasion”). Cognate with Lao ສະໄໝ (sa mai).


ผล

From Pali phala (“fruit”) or Sanskrit फल (phala, “fruit”). Cognate with Lao ຜົນ (phon), ຜົລ (phon), Northern Thai ᨹᩫ᩠ᩃ.

พวกเขากำลังศึกษาผลของการออกกำลังกายต่อสุขสมรรถนะ

pûuak kǎo gam-lang sʉ̀k-sǎa pǒn kɔ̌ɔng gaan ɔ̀ɔk-gam-lang gaai dtɔ̀ɔ sùk sà-mát-tà-ná

They are studying the effects of excercise on health-related physical fitness.


ยาม

From Sanskrit याम (yāma, “time”). Cognate with Lao ຍາມ (nyām), Lü ᦍᦱᧄ (yaam), Northern Thai ᨿᩣ᩠ᨾ, Tai Dam ꪑꪱꪣ.

any of the eight parts of the day (period of twenty-four hours), consisting of three hours each.

ปฐมยาม ปฐมยาม

มัชฌิมยาม มัชฌิมยาม

ปัจฉิมยาม ปัจฉิมยาม

any of the three parts of the night, consisting of four hours each, called pathommayam (ปฐมยาม), matchimayam (มัชฌิมยาม, and patchimayam (ปัจฉิมยาม), respectively.

สุริยะ สุริยะ

จันเทา จันเทา

(astrological) any of the eight parts of the day (period between sunrise and sunset), consisting of one and a half hours each, called suriya (สุริยะ), sukkra (ศุกระ), phuttha (พุธะ), chanthao (จันเทา), saori (เสารี), khru (ครู), phumma (ภุมมะ), and suriya (สุริยะ), respectively.

(astrological) any of the eight parts of the night, consisting of one and a half hours each, called rawi (รวี), chiwo (ชีโว), sasi (ศศิ), sukkro (ศุโกร), phummo (ภุมโม), soro (โสโร), phuttho (พุโธ), and rawi (รวิ), rspectively.


อัศจรรย์

อัศจรรย์ • (àt-sà-jan)

From Sanskrit आश्चर्य (āścarya, “astonishment; miracle; surprise”); probably via Angkorian Old Khmer ʼaścāryya (“marvel, wonder; marvellous, wondrous”). Cognate with Old Khmer iscāryya, isacāryya, isacaryya; Modern Khmer អស្ចារ្យ (ʼɑhcaa); Lao ອັດສະຈັນ (ʼat sa chan). Doublet of อัจฉริยะ (àt-chà-rí-yá).

bor

marvel; wonder; miracle; astonishment; amazement; surprise.

ฉาก ฉาก#Thai

(literary studies, euphemistic) (บท~, ฉาก~) sexual scene; scene depicting a sexual activity.


จักษุ

th-noun

จักษุ • (jàk-sù)

/t͡ɕak̚˨˩.suʔ˨˩/

From Sanskrit चक्षु (cakṣu, “eye”).
Compare Lao ຈັກສຸ (chak su).


สตรี

From Sanskrit स्त्री (strī, “woman”). Compare Lao ສະຕີ (sa tī).


ธุรกิจ

ธุรกิจ • (tú-rá-gìt)

From ธุร (tú-rá) + กิจ (gìt). Compare Khmer ធុរកិច្ច (thurĕəʼ kəc), Lao ທຸລະກິດ (thu la kit), Lao ທຸຣະກິດ (thu ra kit).


บริการ

บริการ • (bɔɔ-rí-gaan)

Possibly from Sanskrit परि (pari, “round; around; about”) + कार (kāra, “doing; making; maker; doer”); equivalent to บริ (brì, “about; around; surrounding; etc”) + การ (gaan, “act, action, affair, business, deed; mission, task, work; etc”). Related to บริกร. Compare Lao ບໍຣິການ (bǭ ri kān), ບໍລິການ (bǭ li kān).


มงคล

mong-kon (romanization)
มังคละ (alternative)
มังคล (alternative)

From Pali maṅgala (“good; propitious; etc”), from Sanskrit मङ्गल (maṅgala, “idem”) Cognate with Burmese မင်္ဂလာ (mangga.la); Old Khmer maṅgala, muṅgala, etc; Modern Khmer មង្គល (mŭəngkŭəl).

that which brings good or prosperity; good or prosperity itself.

ring or band, as of consecrated thread, worn on the head, believed to bring good or prosperity.

ceremony or rite marking a propitious occasion or believed to bring prosperity, as housewarming, wedding, etc.


นาที

naa-tii (romanization)
นาที (classifier)
นาฑี (alternative)

From Sanskrit नाडी (nāḍī, “flute, pipe, tube, stalk; nerve, vein; etc”); compare Sanskrit नाडिका (nāḍikā, “measure of time”). Cognate with Khmer នាទី (niətii, “minute”); Lao ນາທີ (nā thī, “minute”); Lü ᦓᦱᦑᦲ (naatii); Burmese နာရီ (nari, “clock; watch; hour”).


วินาที

th-noun

วินาที • (wí-naa-tii) (classifier วินาที)

wí-naa-tii (romanization)
วินาที (classifier)
วินาฑี (alternative)

From Sanskrit विनाडी (vināḍī, “period of 24 seconds”). Cognate with Khmer វិនាទី (viniətii), Lao ວິນາທີ (wi nā thī).