ไทย

tai (romanization)
ไท (alternative obsolete)
ไทย์ (alternative obsolete)

Plaek Phibunsongkhram
Tai peoples
Thai people

Believed to be from Pali deyya, which in turn is a conversion of Thai ไท (tai, “human being, person; Tai; Siamese Thai; etc”). Declared by the government of Field Marshal Plaek Phibunsongkhram to be the name of the modern country and its people, replacing the name สยาม (sà-yǎam, “Siam”), through the constitution dated 3 October 1939 (effective as from 6 October 1939). See ไท (tai) for etymology and cognates.

cog

1944, สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ, “นิทานที่ ๑๘ เรื่องค้นเมืองโบราณ”, in นิทานโบราณคดี, Bangkok: n.p.:

ภาษาไทยเหนือเขาใช้คำ "มี" หมายความเหมือนอย่างไทยใต้ว่า "อยู่"

paa-sǎa tai nʉ̌ʉa kǎo chái kam · “mii” · mǎai-kwaam mʉ̌ʉan yàang tai dtâai wâa · “yùu”

[In] the language of the Northern Thais, they use the word "mi" in the same meaning as "yu" employed by the Southern [Central] Thais.

ชาว ชาว#Thai

ชาว ชาว#Thai


ไหม

From Proto-Southwestern Tai *ʰmajᴬ (“thread”), from Proto-Tai *ʰmajᴬ (“thread”), possibly from Old Chinese 徽 (OC *hmɯl, “fine; glorious”).
Cognate with Lao ໄໝ (mai), Tai Dam ꪼꪢ, Lü ᦺᦖ (ṁay), Shan မႆ (mǎi),　Zhuang mae.


ไหม

Borrowed from Tai Dón ใม (“fine; to fine”) or Shan မႂ် (mǎue, “idem”).


ฝรั่ง

From Classical Persian فرنگ (farang) or فرنگی (farangī, “French; European; Westerner; Christian”), from Old French franc (“a Frank”). Cognate with Khmer បារាំង (baarang), Burmese ဘရင်ဂျီ (bha.ranggyi) and Chinese 佛朗機 /佛朗机 (Fólǎngjī).

2004, ยุวดี ต้นสกุลรุ่งเรือง, ละเลงครัว, Nanmeebooks, →ISBN, page 27:
สมัยก่อนช่วงฝรั่งไปทำมาหากินกับจีนนั้นมักเอาพ่อครัวจีนลงเรือไปทำอาหารให้กิน
sà-mǎi gɔ̀ɔn chûuang fà-ràng bpai tam-maa-hǎa-gin gàp jiin nán mák ao pɔ̂ɔ-kruua jiin long rʉʉa bpai tam aa-hǎan hâi gin
In the past, whenever farangs travelled to trade with the Chinese, they usually brought Chinese cooks on board to prepare foods for them.

2014, คีตะธารา, เพลิงเสน่หา, eReader (Thailand), page 8:
แต่ทุนไม่พอใช้จำต้องหารายได้เสริมด้วยการสอนภรรยาฝรั่งทำอาหารไทย
dtɛ̀ɛ tun mâi pɔɔ chái jam-dtɔ̂ng hǎa raai-dâai sə̌əm dûai gaan-sɔ̌ɔn pan-yaa fà-ràng tam aa-hǎan tai
The insufficiency of capital forced her to find additional income by teaching Thai cookery to farang housewives.

2004, ศรี เกศมณี, เมื่อวานนี้, Nanmeebooks, →ISBN, page 73:
"แล้วใครล่ะที่เป็นไส้ศึกให้ฝรั่ง" เป็นคำถามที่ไม่มีใครตอบได้ "บางทีฝรั่งอาจจะส่งพวกสายลับเข้ามาก่อนไอ้ยุ่นก็ได้"
“lɛ́ɛo krai lâ tîi bpen sâi-sʉ̀k hâi fà-ràng” · bpen kam-tǎam tîi mâi mii krai dtɔ̀ɔp dâai · “baang-tii fà-ràng àat jà sòng pûuak sǎai-láp kâo maa gɔ̀ɔn âi yûn gɔ̂ɔ-dâai”
"Then who are working as spies for the farangs?". It was a question which no one could answer. "Maybe the farangs have sent some spies in before the Japs."

ท่าน ท่าน#Thai

(informal) (classifiers: คน, ท่าน) farang; Westerner.

ฝรั่ง ฝรั่ง#Thai

กลาย กลาย#Thai

ควง ควง#Thai

จรกา จรกา#Thai

เท้า เท้า#Thai

a category of traditional Thai songs, such as ฝรั่งกลาย (fà-ràng-glaai), ฝรั่งควง (fà-ràng-kuuang), ฝรั่งจรกา (fà-ràng-jɔɔ-rá-gaa), ฝรั่งรำเท้า (fà-ràng-ram-táao), etc.

Psidium guajava
Psidium guajava#Translingual

(botany) common guava: the plant Psidium guajava of the family Myrtaceae.


ภาษา

paa-sǎa (romanization)
ภาษา (classifier)

→ Nyah Kur: พาซา (phaa saa)

→ Urak Lawoi': พาซา (phasa)

/pʰaː˧.saː˩˩˦/

From Pali bhāsā, from Sanskrit भाषा (bhāṣā). Compare Khmer ភាសា (phiəsaa), Khün ᨽᩣᩈᩣ, Lao ພາສາ (phā sā), Malay bahasa, Shan ၽႃႇသႃႇ (phàa sàa).

ภาษาไทย

ภาษาอังกฤษ

ภาษาพูด

ภาษามือ

language (form of communication using words: spoken, gestured, or written).

ภาษาจาวา

ภาษาซี

computer language
computer language#English

(archaic) a minority that speaks a certain language.

(figurative) any matter, content, or story that is understood by the people discussing it.


วัด

th-noun

วัด • (wát) (classifier วัด or หลัง or แห่ง)

wát (romanization)
วัด (classifier)
หลัง (classifier)
แห่ง (classifier)

→ English: wat

→ Malay: wat

→ Pattani Malay: واء / วะ

→ Urak Lawoi': วัยจ (wac)

From Sanskrit वाट (vāṭa, “enclosure”), possibly via Old Khmer វត្ត (vatta), វត (vata), វ័ត (vâta), វត្យ (vatya), វត្រ (vatra), វត្ថ (vattha), -វាត (°vāta, “Buddhist temple compound; monastery”). Possibly related to Old Khmer វត្ត៑ (“to encircle; to enclose > enceinte”). Cognate with Modern Khmer វត្ត (voat); Lao ວັດ (wat); Lü ᦞᧆ (vad); Shan ဝတ်ႉ (wâ̰t).

cog

1908 August 30, “แจ้งความกระทรวงมหาดไทย ลงวันที่ ๒๔ สิงหาคม รัตนโกสินทรศก ๑๒๗”, in ราชกิจจานุเบกษา, volume 25, retrieved 2019-10-31, page 633:

ด้วยในศก ๑๒๗ บาดหลวงอีกอลอมเบต์วัดอาซัมชั่นกรุงเทพฯได้ออกเงินเกื้อกูลแก่อาไศรยสถานณะตำบลอ่างศิลา...

dûai nai sòk · rɔ́ɔi yîi-sìp jèt · bàat-lǔuang ii-gɔɔ-lɔɔm-bee wát aa-sam-chân grung-têep dâai ɔ̀ɔk ngən gʉ̂ʉa-guun gɛ̀ɛ aa-sǎi-sà-tǎan ná dtam-bon àang-sì-laa ...

Whereas, in the year 127, the priest I-ko-lom-be of Bangkok Assumption Cathedral had provided support money for the housing at Ang Sila Subdistrict...

(irrespective of the religion) religious compound or place of worship, as temple, sanctuary, monastery, etc.

1935 June 7, “พระราชบัญญัติให้ใช้บทบัญญัติบรรพ ๖ แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ พุทธศักราช ๒๔๗๗”, in ราชกิจจานุเบกษา, volume 52, retrieved 2019-10-31, page 544:

มาตรา ๑๖๒๓ ทรัพย์สินของพระภิกษุที่ได้มาในระหว่างเวลาที่อยู่ในสมณเพศนั้น เมื่อพระภิกษุนั้นถึงแก่มรณภาพ ให้ตกเป็นสมบัติของวัดที่เป็นภูมิลำเนาของพระภิกษุนั้น เว้นไว้แต่พระภิกษุนั้นจะได้จำหน่ายไปในระหว่างชีวิตหรือโดยพินัยกรรม์

mâat-dtraa · nʉ̀ng-pan hòk-rɔ́ɔi yîi-sìp sǎam · sáp-sǐn kɔ̌ɔng prá pík-sù tîi dâai maa nai rá-wàang wee-laa tîi yùu nai sà-má-ná-pêet nán · mʉ̂ʉa prá pík-sù nán tʉ̌ng-gɛ̀ɛ-mɔɔ-rá-ná-pâap · hâi dtòk bpen sǒm-bàt kɔ̌ɔng wát tîi bpen puum-lam-nao kɔ̌ɔng prá pík-sù nán · wéen-wái-dtɛ̀ɛ prá pík-sù nán jà dâai jam-nàai bpai nai rá-wàang chii-wít rʉ̌ʉ dooi pí-nai-gan

Section 1623 When a bhikṣu dies, the property of the bhikṣu which [the bhikṣu] had obtained during the time he was in the priesthood shall devolve upon the wat which is the domicile of that bhikṣu as the possession [of that wat], save where the bhikṣu has [already] disposed of [the property by means of a transaction] inter vivos or by [means of] a will.

มาตรา ๑๖๒๔ ทรัพย์สินใดเป็นของบุคคลก่อนอุปสมบทเป็นพระภิกษุ ทรัพย์สินนั้นหาตกเป็นสมบัติของวัดไม่ และให้เป็นมฤดกตกทอดแก่ทายาทโดยธรรมของบุคคลนั้นหรือบุคคลนั้นจะจำหน่ายโดยประการใดตามกฎหมายก็ได้

mâat-dtraa · nʉ̀ng-pan hòk-rɔ́ɔi yîi-sìp sìi · sáp-sǐn dai bpen kɔ̌ɔng bùk-kon gɔ̀ɔn ùp-bpà-sǒm-bòt bpen prá pík-sù · sáp-sǐn nán hǎa dtòk bpen sǒm-bàt kɔ̌ɔng wát mâi · lɛ́ hâi bpen má-rʉ́-dòk dtòk-tɔ̂ɔt gɛ̀ɛ taa-yâat-dooi-tam kɔ̌ɔng bùk-kon nán rʉ̌ʉ bùk-kon nán jà jam-nàai dooi bprà-gaan dai dtaam gòt-mǎai gɔ̂ɔ-dâai

Section 1624 [When] any [item of] property has belonged to a person [since] before his ordination as a bhikṣu, such [item of] property does not devolve upon his wat as its possession and shall become the estate [which] passes on to the statutory heirs of that person or may be disposed of by that person in whatever manner according to the law.

1902 June 29, “พระราชบัญญัติลักษณปกครองคณะสงฆ์ (ร.ศ. ๑๒๑)”, in ราชกิจจานุเบกษา, volume 19, retrieved 2019-10-31, page 215:

มาตรา ๕ วัดกำหนดตามพระราชบัญญัตินี้เปน ๓ อย่าง คือ พระอารามหลวงอย่าง ๑ อารามราษฎร์อย่าง ๑ ที่สำนักสงฆ์อย่าง ๑...พระอารามหลวง คือ วัดที่พระเจ้าแผ่นดินทรงสร้าง...อารามราษฎร์นั้น คือ วัดซึ่งได้พระราชทานวิสุงคามสีมาแต่มิได้เข้าบาญชีนับว่าเปนวัดหลวง...ที่สำนักสงฆ์นั้น คือ วัดซึ่งยังไม่ได้รับพระราชทานที่วิสุงคามสีมา

mâat-dtraa · hâa · wát gam-nòt dtaam prá-râat-chá-ban-yàt níi bpen · sǎam · yàang · kʉʉ · prá aa-raam-lǔuang yàang · nʉ̀ng · aa-raam-râat yàang · nʉ̀ng · tîi-sǎm-nák-sǒng yàang · nʉ̀ng ... prá aa-raam-lǔuang · kʉʉ · wát tîi prá jâao-pɛ̀n-din song sâang ... aa-raam-râat nán · kʉʉ · wát sʉ̂ng dâai prá-râat-chá-taan wí-sǔng-kaam-má-sǐi-maa dtɛ̀ɛ mí dâai kâo baan-chii náp wâa bpen wát lǔuang ... tîi-sǎm-nák-sǒng nán · kʉʉ · wát sʉ̂ng yang mâi dâai ráp prá-râat-chá-taan tîi wí-sǔng-kaam-má-sǐi-maa

Section 5 Wat are divided by this Law into three types, namely, phra aram luang [being] one type, aram rat [being] one type, [and] thi samnak song [being] the other type... Phra aram luang are wat established by the monarch... Aram rat are wat which have been granted the wisungkhammasima but [whose names] have not yet been entered in the [public] register for recognition as public wat... Thi samnak song are wat which have not yet been granted the wisungkhammasima land.

มาตรา ๘ วัดใดร้างสงฆ์ไม่อาไศรย ให้เจ้าพนักงาน...ปกครองรักษาวัดนั้น

mâat-dtraa · bpɛ̀ɛt · wát dai ráang sǒng mâi aa-sǎi · hâi jâao-pá-nák-ngaan ... bpòk-krɔɔng rák-sǎa wát nán

Section 8 [When] any wat is deserted [or] unoccupied by saṅgha, the [competent]...public officer shall take charge and care of that wat.

(Thailand law) Buddhist compound; Buddhist place of worship; Buddhist temple; Buddhist monastery.


รัก

From a Mon-Khmer language; ultimately from Proto-Mon-Khmer *r(a)k (“to love; beloved, dear”). Cognate with Lao ຮັກ (hak), Isan ฮัก, Northern Thai ᩁᩢ᩠ᨠ, Khün ᩁᩢ᩠ᨠ, Lü ᦣᧅ (hak), Khamti ꩭၢက်ႉ, Shan ႁၵ်ႉ (hâ̰k), Tai Nüa ᥞᥐ (hak). Outside Tai-Kadai, cognate with Khmer រាក់ (rĕək, “friendly, cordial, pleasant; intimate, affectionate”), as in រាក់ទាក់ (reak-teak, “friendly, warm, pleasant”). The Proto-Mon-Khmer root possibly represents an allofam of the proto-root *mr[a]k, *rmr[a]k (compare Proto-Mon-Khmer *mak ~ *ma(a)k (“to like, love”)), whence Khmer ម្រក់ (mrŭək, “girl's friend of same sex, man's friend's wife”), and possibly Thai มลัก (má-lák, “to love, to like”).

cog

Circa 1968, เอก หทัย, “ขอ”, in บันทึกไว้ในวงวรรณเรื่องของวรรคทอง, Bangkok: สมาคมนักกลอนแห่งประเทศไทย, published 2003-06-09, retrieved 2019-09-17:

หนึ่งจะมีรักใหม่อย่าให้รู้ สองจะอยู่กับใครอย่าให้เห็น ให้ฉันเถิดขอร้องสองประเด็น แล้วจะเป็นผู้แพ้ที่แท้จริง

nʉ̀ng jà mii rák mài yàa hâi rúu · sɔ̌ɔng jà yùu gàp krai yàa hâi hěn · hâi chǎn tə̀ət kɔ̌ɔ-rɔ́ɔng sɔ̌ɔng bprà-den · lɛ́ɛo jà bpen pûu-pɛ́ɛ tîi-tɛ́ɛ-jing

First, [if you] are going to have a new love, don't let [me] know. Second, [if you] are going to be with someone [else], don't let [me] see. Grant me [these] two things [I'm] asking [of you, and] then [I] will [agree to] be the true loser.

love, affection, adoration, admiration, cherishment, fondness; preference, favour.


รัก

Uncertain. Cognate with Lao ຮັກ (hak). Compare Sanskrit आर्क (ārka, “crown flower”), Pali akka.

ต้น ต้น#Thai

Calotropis gigantea
Calotropis gigantea#Translingual

(botany) (ต้น~) crown flower: the plant Calotropis gigantea of the family Apocynaceae.

2019 September 17 (last accessed), หยก บูรพา, “บทสุดท้ายของนิยายรัก”, in บันทึกไว้ในวงวรรณเรื่องของวรรคทอง, Bangkok: สมาคมนักกลอนแห่งประเทศไทย, published 2003-06-09:

ดอกรักบานในหัวใจใครทั้งโลก แต่ดอกโศกบานในหัวใจฉัน

dɔ̀ɔk rák baan nai hǔua-jai krai táng lôok · dtɛ̀ɛ dɔ̀ɔk sòok baan nai hǔua-jai chǎn

Rak [a play on words for 'crown flower' and 'love'] flowers bloom in the heart of everyone throughout the world, but sok [a play on words for 'Saraca tree' and 'sadness'] flowers bloom in my heart.

ดอก ดอก#Thai

(botany) (ดอก~) the flower of this plant.


รัก

From Proto-Tai *rakᴰ (“lacquer”). Cognate with Lao ຮັກ (hak), Northern Thai ᩁᩢ᩠ᨠ, Khün ᩁᩢ᩠ᨠ, Lü ᦣᧅ (hak), and Shan ႁၵ်ႉ (hâ̰k). Compare Sanskrit लाक्षा (lākṣā, “a species of plant”).

ต้น ต้น#Thai

(botany) (ต้น~) Burmese lacquer: the plant Gluta usitata of the family Anacardiaceae.

ดอก ดอก#Thai


ลาว

Uncertain. Compare Old Khmer lahv, lāhv, lāhva, Northern Thai ᩃᩣ᩠ᩅ (lāaw), Lao ລາວ (lāo), Lü ᦟᦱᧁ (laaw). Possibly related to Northern Thai ᩉᩖᩮᩢ᩵ᩣ (làw), ᩃᩮᩢᩣ (lāw), Tai Dón ꪹꪩꪱ, Thai ละว้า (lá-wáa), ลัวะ (lúa).

ชาว ชาว#Thai

(คน~, ชาว~) Lao (classifier: คน (kon))
member of a people of Laos

แถลงปางเมื่อลาวลง ชยนาท นั้นฤๅ

tà-lɛ̌ɛng bpaang mʉ̂ʉa laao long · chai-nâat · nán rʉʉ

It tells of the time when the Lao went down to Chai Nat.

กรุงลาวกรยงโกรธฟุ้ง ไฟลาม ลู่แฮ

grung laao griiang gròot fúng · faai laam · lûu hɛɛ

The sovereign of the Lao is extremely enraged, like a fire that is furiously burning everywhere.

ชาว ชาว#Thai

(archaic) member of a people of Lan Na, an ancient kingdom in Northern Thailand

ลาว ลาว#Thai

ดวง ดวง#Thai

เดือน เดือน#Thai

หอม หอม#Thai

ม่าน ม่าน#Thai

แก้ว แก้ว#Thai

a type of traditional Thai songs, as ลาวดวงเดือน (laao-duuang-dʉʉan), ลาวคำหอม (laao-kam-hɔ̌ɔm), ลาวม่านแก้ว (laao-mâan-gɛ̂ɛo), etc.


ตะเกียบ

th-noun

ตะเกียบ • (dtà-gìiap)

Possibly from Khmer តង្កៀប (tɑɑtɑngkiəp, “pliers; tongs”) or Mon သ္ကေပ်. Compare another Khmer ថ្កៀប (thkiəp), Lao ຕະຂຽບ (ta khīap), Lü ᦑᦰᦵᦆᧇ (t!xeb), Hlai tiep.

bor

fork: support of the front wheel axles of a bicycle or motorcycle.

(architecture) pair of poles fixed into the ground for the purpose of bracing another pole.

(anatomy) the lower part of the pelvis that would touch the seat when sitting.

(anatomy, zoology) pectoral fin of a fish.

(anatomy, zoology) pair of cartilages at the buttock of a bird (any vertebrate of the class Aves).


ตัว

Ultimately from Chinese 頭 (OC *[m-t]ˁo). Cognate with Northern Thai ᨲ᩠ᩅᩫ, Lao ໂຕ (tō) or ຕົວ (tūa), Lü ᦷᦎ (ṫo), Tai Dam ꪶꪔ (to1), Tai Dón ꪔꪺ (to1), Shan တူဝ် (tǒ), Tai Nüa ᥖᥨᥝ (tow), Ahom 𑜄𑜥 (tū) or 𑜄𑜤 (tu), Zhuang duz, Saek ทั๊ว and Khmer តួ (tuə). Compare also Japanese 頭 (tō, “counter for certain animals”).

cog

used as a prefix to indicate the state of being, of having a form, or of being an individual, animal, object, etc.

(slang, derogatory, offensive) (อี~) prostitute.


ลูก

th-noun

ลูก • (lûuk)

From Proto-Tai *lɯ:kᴰ (“child (offspring)”). Cognate with Northern Thai ᩃᩪᨠ, Lao ລູກ (lūk), Lü ᦟᦴᧅ (luuk), Tai Dam ꪩꪴꪀ, Shan လုၵ်ႈ (lūk), Tai Nüa ᥘᥧᥐ (luk), Khamti လုက်ႉ, Phake လုက် (luk), Ahom 𑜎𑜤𑜀𑜫 (luk), Bouyei leg, Zhuang lwg. Within Kra-Dai, compare Sui laag (“son”), Proto-Hlai *hlɯːk (“child; offspring”) (whence ɗɯːʔ⁷~ɬɯːʔ⁷~ɬɯːk⁷~ɬɯaʔ⁷ across the different lects) and Proto-Be *ləːkᴰ² (“child; offspring”) (whence lɛk⁸~lək⁸ across the different lects). Outside of Kra-Dai, compare Proto-Austronesian *aNak (whence Siraya alak and Lubuagan Kalinga alak).

ตัว ตัว#Thai

(classifier คน for a human being or ตัว for a nonhuman animal)

ตัว ตัว#Thai

ลูก ลูก#Thai

ลูก ลูก#Thai

ลูกหนี้

obligor
 (literally) luk of an obligation

(classifier คน) subordinate; person of subordinate or inferior status; person subject to someone or something.

ลูกทีม

(literally) luk of a team (referring to the members of a team other than the team leader)

ลูกบ้าน

(literally) luk of a village (referring to the members of a village other than the village chief)

ลูกทัพฟ้า

(literally) luk of a sky force (referring to the members of an air force other than its commander)

ลูกพรรค

(literally) luk of a party (referring to the members of a political party other than its leader)

(classifier คน) subordinate member; member of an entity other than its leader.

used as an affectionate term of address to or title for an offspring, person regarded as one's offspring, or young person; and used by such person to refer to oneself.

used as a title for a ball, round object, or fruit.


ฟอง

ฟอง • (fɔɔng)

Compare Lao ຟອງ (fǭng), Khmer ពង (pɔɔng, “egg; to lay egg”), Northern Khmer ปวง, Nyah Kur พอง่.

ฟอง ฟอง#Thai

ฟอง ฟอง#Thai


แก้ว

แก้ว • (gɛ̂ɛo)

Perhaps from Old Khmer កេវ (kēva, “crystal; glass; jewelry”). Cognate with Modern Khmer កែវ (kaew).

bor

any clear, transparent substance, as crystal, diamond, glass, etc, whether natural or artificial.

anything made of or resembling such a substance.

anyone or anything considered precious, dear, or excellent like crystal or diamond.

แก้ว แก้ว#Thai

glass: drinking container. (Classifiers: ใบ or แก้ว)


แก้ว

th-noun

แก้ว • (gɛ̂ɛo)

ตัว ตัว#Thai

(zoology) (นก~) any of various hook-billed birds of the order Psittaciformes, such as cockatoo, lory, macaw, or parakeet. (Classifier: ตัว)

หนอน หนอน#Thai

ตัว ตัว#Thai

(zoology) (หนอน~) any of various caterpillars of the families Papilionidae and Sphingidae. (Classifier: ตัว)

ปลา ปลา#Thai

ตัว ตัว#Thai

(zoology) (ปลา~) the sea fish, Otolithoides biauritus (Cantor), of the family Sciaenidae. (Classifier: ตัว)


แก้ว

แก้ว • (gɛ̂ɛo)

Cam sành
Mangifera indica
Mimusops elengi
Murraya paniculata

Murraya paniculata
Murraya paniculata#Translingual

ต้น ต้น#Thai

(botany) orange jasmine, the plant, Murraya paniculata (L.) Jack, of the family Rutaceae. (Classifier: ต้น)

Mimusops elengi
Mimusops elengi#Translingual

ต้น ต้น#Thai

(botany, now dialectal) Spanish cherry, the plant, Mimusops elengi L., of the family Sapotaceae. (Classifier: ต้น)

มะม่วง มะม่วง#Thai

Mangifera indica
Mangifera indica#Translingual

ต้น ต้น#Thai

ลูก ลูก#Thai

(botany) (มะม่วง~) Mangifera indica L., a species of mango. (Classifiers: ต้น or ผล or ลูก)

ส้ม ส้ม#Thai

Citrus reticulata
Citrus reticulata#Translingual

ต้น ต้น#Thai

ลูก ลูก#Thai

(botany) (ส้ม~) Citrus reticulata, syn. Citrus nobilis Lour., a species of orange. (Classifiers: ต้น or ผล or ลูก)


หลัง

หลัง • (lǎng)

From Proto-Tai *ʰlaŋᴬ (“back”). Cognate with Lao ຫຼັງ (lang), Northern Thai ᩉᩖᩢᨦ, Lü ᦜᧂ (l̇ang), Tai Dam ꪨꪰꪉ, Shan လင် (lǎng), Aiton လင် (laṅ), Ahom 𑜎𑜂𑜫 (laṅ), Bouyei langl, Zhuang laeng.


ฉบับ

ฉบับ • (chà-bàp)

chà-bàp (romanization)
ฉะบับ (alternative)

/t͡ɕʰa˨˩.bap̚˨˩/

From Middle Khmer ច្បាប្ប (cpāppa, “prescribed conduct; precept; usage; custom; code of conduct; rule; regulation; law”); compare Modern Khmer ច្បាប់ (cbap), Lao ສະບັບ (sa bap).


รูป

From Sanskrit रूप (rūpa, “form; appearance”). Cognate with Khmer រូប (ruup), Lao ຮູບ (hūp), Burmese ရူပ (rupa.).

image: physical representation or likeness, as picture, photograph, painting, sculpture, etc.


คู่

From Proto-Tai *ɡuːᴮ (“pair”).
Cognate with Lao ຄູ່ (khū), Lü ᦅᦴᧈ (kuu¹), Shan ၵူႈ (kūu), Zhuang gouh.
Compare Old Chinese 偶 (OC *ŋoːʔ, *ŋoːs, “pair”), Middle Chinese 偶 (MC nguwX|nguwH, “pair”).


คน

From Proto-Tai *ɢwɯnᴬ (“human being; person”). Cognate with Southern Thai ข่น, Isan คน, Lao ຄົນ (khon), Northern Thai ᨤᩫ᩠ᨶ, Khün ᨤᩫ᩠ᨶ, Lü ᦅᦳᧃ (kun), Tai Dam ꪶꪁꪙ, Tai Dón ꪁꪴꪙ, Shan ၵူၼ်း (kúun), Tai Nüa ᥐᥨᥢᥰ (kön), Ahom 𑜀𑜤𑜃𑜫 (kun), Bouyei wenz, Zhuang vunz, Zuojiang Zhuang koenz.

inh

คนไทย

หัว หัว#Thai

ราย ราย#Thai

นาย นาย#Thai

ท่าน ท่าน#Thai

person; people; human being. (Classifiers: คน or หัว or ราย or นาย or ท่าน)


ชิ้น

th-noun

ชิ้น • (chín)

Cognate with Lao ຊີ້ນ (sīn), Lü ᦋᦲᧃᧉ (tsiin²).


เม็ด

เม็ด • (mét)

Cognate with Northern Thai ᨾᩮᩢ᩠ᨯ, Lao ເມັດ (met), Lü ᦵᦙᧆ (med), Tai Dam ꪣꪲꪒ, Shan မဵတ်ႉ (mâ̰et). Doublet of เมล็ด (má-lét) and เล็ด (lét).


ใบ

bai (romanization)
ใบ (classifier)
ไบ (alternative)

From Proto-Tai *ɓaɰᴬ (“leaf”).
Cognate with Lao ໃບ (bai), Northern Thai ᨷᩱ, Khün ᨷᩱ, Lü ᦺᦢ (ḃay), Tai Dam ꪻꪚ, Tai Dón ꪻꪚ, Shan မႂ် (mǎue) or ဝႂ် (wǎue), Ahom 𑜈𑜧 (baw), 𑜈𑜧𑜨 (bawo), 𑜉𑜧 (maw), or 𑜉𑜧𑜨 (mawo), Zhuang mbaw, Saek เบ๋อ, Tày bâư. Compare Proto-Be *ɓəːᴬ², Proto-Hlai *ɓɯː.

used as a title for something hollow or flat.


จาน

jaan (romanization)
ใบ (classifier)
ลูก (classifier)

Compare Chinese 盞／盏 (zhǎn). Cognate with Lao ຈານ (chān), Khmer ចាន (caan).


องค์

th-noun

องค์ • (ong)

From Pali aṅga (“constituent; factor; member; part”) or Sanskrit अङ्ग (aṅga, “body; component; constituent; limb; etc”); perhaps via Old Khmer ʼaṅga, ʼaṅa, ʼã (“member, part; article, item, thing; body, person”). Cognate with Lao ອົງ (ʼong). Compare Modern Khmer អង្គ (ʼɑng).

der

(of a god, high priest, or royal person) body; form.

high priest; or royal person; high priest; or royal person

John 20:28, KJV:
โธมัสทูลตอบพระองค์ว่า "องค์พระผู้เป็นเจ้าของข้าพระองค์และพระเจ้าของข้าพระองค์"
too-más tuun dtɔ̀ɔp prá-ong wâa "ong prá-pûu-bpen-jâao kɔ̌ɔng kâa-prá-ong lɛ́ prá-jâao kɔ̌ɔng kâa-prá-ong"
And Thomas answered and said unto him, My Lord and my God.

Psalm 39:7, KJV:
ข้าแต่องค์พระผู้เป็นเจ้า บัดนี้ ข้าพระองค์จะรอคอยอะไร ความหวังของข้าพระองค์อยู่ในพระองค์
kâa-dtɛ̀ɛ ong prá-pûu-bpen-jâao bàt-níi kâa-prá-ong jà rɔɔ-kɔɔi à-rai kwaam-wǎng kɔ̌ɔng kâa-prá-ong yùu nai prá-ong
And now, Lord, what wait I for? my hope is in thee.

used as an honorific for or term of address to:

gods, high priests, and royal persons, as well as things and beings relating to them.

มันมีองค์

องค์ลง

A spirit has descended [into the body of a medium].

องค์ประทับร่าง

A spirit is possessing the body [of a medium].

องค์ความรู้


ม้ง

th-noun

ม้ง • (móng)

Hmong; Miao: Meo (an Asian ethnic group whose homeland is in the mountainous regions around Guizhou, southern China, and northern Vietnam, Laos, and Thailand).


แม้ว

แม้ว • (mɛ́o)

From Mandarin 苗 (miáo).
Compare Lao ແມ້ວ (mǣu), Northern Thai ᨾᩯ᩠᩶ᩅ, Khün ᨾᩯ᩠᩶ᩅ, Lü ᦶᦙᧁᧉ (maew²).

Miao; Hmong; Meo (an Asian ethnic group whose homeland is in the mountainous regions around Guizhou, southern China, and northern Vietnam, Laos, and Thailand).


ย่า

Cognate with Proto-Austronesian *aya (“grandmother”), Lao ຍ່າ (nyā), Zhuang yah.

paternal grandmother
paternal grandmother


บาท

บาท • (bàat)

Possibly from Latin patre, pater (“father”); Portuguese padre (“father”); or Spanish padre (“father”).

(Christianity, now only in combination) priest.


บาท

บาท • (bàat)

From Pali pāda (“foot”) or Sanskrit पाद (pāda, “foot”); perhaps via Old Khmer pāda, pādda, pada, padda (“foot (as body organ, or as emblematic of sacred persons or things)”). Cognate with Modern Khmer បាទ (baat).

ข้าง ข้าง#Thai

คู่ คู่#Thai

(anatomy, elegant) (classifer ข้าง or คู่) foot.

พระ พระ#Thai

(พระ~) an honorific for or term of address to a god, high priest, or royal person, also applicable to his or her representation, as an image, statue, etc.


บาท

บาท • (bàat)

→ Arabic: بَات (bāt)

→ Bengali: বাত (bat), বাথ (bath)

→ Burmese: ဘတ် (bhat)

→ English: baht

→ French: baht

→ Greek: μπατ (bat)

→ Hindi: बात (bāt)

→ Hungarian: bát

→ Japanese: バーツ (bātsu)

→ Khmer: បាត (baat)

→ Korean: 밧 (bat)

→ Lao: ບາດ (bāt)

→ Persian: بات (bât)

→ Russian: бат (bat)

→ Urak Lawoi': บัยจ (bac)

→ Urdu: بات (bāt)

→ Vietnamese: bạt

→ Volapük: bagt

From Sanskrit पाद (pāda, “quarter”); perhaps via Old Khmer pāda, pādda, pada, padda (“quarter: unit of currency or measure”). Cognate with Modern Khmer បាទ (baat).

สลึง สลึง#Thai

baht: a Thai unit of currency, equal to 4 สลึง (sà-lʉ̌ng). Abbreviation: บ. (bɔɔ.)

a Thai unit of poem: line, stanza, verse.

a Thai unit of weight, equal to 15 grams.

(historical) a Thai unit of time, equal to one tenth of an hour, that is, 6 minutes.


ตุ๊กตุ๊ก

ตุ๊กตุ๊ก • (dtúk-dtúk)

ตุ๊ก ๆ
ตุ๊ก ๆ#Thai


ตัวอักษร

ตัวอักษร • (dtuua-àk-sɔ̌ɔn) (classifier ตัว)

dtuua-àk-sɔ̌ɔn (romanization)
ตัว (classifier)

/tua̯˧.ʔak̚˨˩.sɔːn˩˩˦/


ชุมชน

From ชุม (chum, “to assemble”) + ชน (chon, “person”).


สึนามิ

th-noun

สึนามิ • (sʉ̀-naa-mí)


บ้า

From Proto-Tai *ɓaːᶜ (“crazy”). Cognate with Northern Thai ᨷ᩶ᩤ, Khün ᨷ᩶ᩤ, Lao ບ້າ (bā), Lü ᦢᦱᧉ (ḃaa²), Shan မႃႈ (māa) or ဝႃႈ (wāa), Tai Nüa ᥛᥣᥲ (màa, “to be angry”), Ahom 𑜈𑜡 (bā), Tày bả, Zhuang mbaj.

cog

Lü ᦢᦱᧉ (ḃaa²)

ปลา ปลา#Thai

(ปลา~) the fish sultan barb (Leptobarbus hoevenii), of the family Cyprinidae.


ผีเสื้อ

th-noun

ผีเสื้อ • (pǐi-sʉ̂ʉa)

/pʰiː˩˩˦.sɯa̯˥˩/

From ผี (pǐi, “spirit”) + เสื้อ (sʉ̂ʉa, “tutelar”).
As for the second sense, the insects got their name due to the old belief that they embody ancestral or tutelar spirits.
As for the third sense, the fish got their name probably due to their appearance or colours that look like butterflies.

com

ตัว ตัว#Thai

(zoology) (classifier ตัว) butterfly: insect of the order Lepidoptera.

ตัว ตัว#Thai

โนรี โนรี#Thai

(zoology) (classifier ตัว) butterflyfish: fish of the family Chaetodontidae, except โนรี (noo-rii), Heniochus spp.


นิรุกติศาสตร์

th-noun

นิรุกติศาสตร์ • (ní-rúk-dtì-sàat)

From นิรุกติ (ní-rúk-dtì, “language; speech”) + ศาสตร์ (sàat, “science”).

com

philology: branch of study concerning the structure, historical development, and relationships of languages.


ศาสตร์

th-noun

ศาสตร์ • (sàat)

From Sanskrit शास्त्र (śāstra, “science”), from the root verb शास् (śās, “to order; to command; to direct”), whence also ศาสนา (sàat-sà-nǎa, “religion”).
Doublet of ศาสตร (“art; science; scripture”), from which ศาสตราจารย์ (sàat-dtraa-jaan, “professor”) is derived.
Cognate with Khmer សាស្ត្រ (saah), Lao ສາດ (sāt), Pali sattha.

doublet

(chiefly in compounds) science; field or branch of knowledge; -ology.


นิรุกติ

th-noun

นิรุกติ • (ní-rúk-dtì)

Borrowed from Sanskrit निरुक्ति (nirukti, “explanation of words”). Cognate with Pali nirutti.


ของ

th-noun

ของ • (kɔ̌ɔng)

From Proto-Tai *χɔːŋᴬ (“thing”).
Cognate with Northern Thai ᨡᩬᨦ, Lao ຂອງ (khǭng), Lü ᦃᦸᧂ (ẋoang), Tai Dam ꪄꪮꪉ, Shan ၶွင် (khǎung), Tai Nüa ᥑᥩᥒᥴ (xóang), Phake ၵွင် (khoṅ), Ahom 𑜁𑜨𑜂𑜫 (khoṅ), Zhuang hong (dialectal), Zuojiang Zhuang kong.

(Can we date this quote?), มูลนิธิอุทยานธรรม, อารยธรรมบท ชุดที่ ๑, compiled by ณัฐกร ทับทอง, illustrated by มลฤดี ตั้งสกุลพิทักษ์, Bangkok: Uttayarndham, page 135:

พราหมณ์ ส่วนอันเลิศก็ดี ภัตที่ท่านแบ่งครึ่งบริโภคแล้วก็ดี เป็นของสมควรแก่เราทั้งนั้น แม้ก้อนภัตที่เป็นเดนเป็นของสมควรแก่เราเหมือนกัน

praam · sùuan an lə̂ət gɔ̂ɔ-dii · pát tîi tâan bɛ̀ng krʉ̂ng bɔɔ-rí-pôok lɛ́ɛo gɔ̂ɔ-dii · bpen kɔ̌ɔng sǒm-kuuan gɛ̀ɛ rao táng-nán · mɛ́ɛ gɔ̂ɔn pát tîi bpen deen bpen kɔ̌ɔng sǒm-kuuan gɛ̀ɛ rao mʉ̌ʉan-gan

Brahman, the parts that are excellent [in taste], the victuals that thou hast already divided in half [and] consumed, are things suiting me in every respect. Even a lump of rice which is a leftover is a thing befitting me likewise.

1884, พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว, “เดือน ๕ จุลศักราช ๑๒๔๖”, in จดหมายเหตุพระราชกิจรายวัน พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ภาค ๑๗, Bangkok: n.p., published 1938:

มีของฉลากต่าง ๆ

possession; belonging; property; someone or something that is owned or possessed.

โดนของ

to be subjected to [black] magic; to be put under [black] magic; to be used [black] magic with
 (literally) to be subjected to a thing

ทำของ

to perform [black] magic [upon]; to use a [black] spell [on]; to exercise a [black] art [on]
 (literally) to do a thing

เล่นของ

to master a [black] art; to be a master of the occult
 (literally) to enjoy a thing

(slang) occult thing, magical thing; the magic or occult science itself.

มีของ

to be talented; to have a talent
 (literally) to have stuff


น้ำ

น้ำ • (náam)

From Proto-Tai *C̬.namꟲ (“water”). Compare Proto-Be *namᴮꟲ², Proto-Hlai *C-nəmʔ.
Cognates
Cognate with Northern Thai ᨶ᩶ᩣᩴ (nam), Southern Thai หน่าม, Lao ນ້ຳ (nam), Lü ᦓᧄᧉ (nam²), Tai Dam ꪙꪾ꫁ (nam6), Shan ၼမ်ႉ (nâ̰m), Tai Nüa ᥘᥛᥳ (lam5), Khamti ꩫမ်ႇ, Aiton ꩫံ (naṃ), Phake ꩫံ (naṃ), Ahom 𑜃𑜪 (naṃ), Nùng nãhm, Bouyei ramx, Zhuang raemx, Nong Zhuang naemx, Zuojiang Zhuang naemx, Saek นัม, Tày nặm.

น้ำดื่ม

น้ำตก

น้ำฝน

น้ำมะพร้าว

น้ำเค็ม

ช้างน้ำ

น้ำหอม

water; any liquid or fluid. (Classifier changes according to its container.)

body of water, as lake, river, sea, ocean, etc; water thereof.

น้ำโขง

น้ำปิง

used as a title for a body of water, often prefixed to its name.

น้ำ น้ำ#Thai

(slang) semen; discharge thereof upon orgasm; orgasm. (Classifier: น้ำ)

จะทนได้กี่น้ำ

How much further would [a pronoun] bear [with this]?
 (literally) How many times would [a pronoun] bear [with this]?

จะไปได้กี่น้ำ

How much further could [a pronoun] go?
(literally) How many times could [a pronoun] go?

น้ำ น้ำ#Thai

(slang) round; occasion; time; period of time. (Classifier: น้ำ)

(chiefly in combination) content; essence; main part; material part.

เนื้อ เนื้อ#Thai

(slang) nonessential, immaterial, or nonsensical part of a content; verbose or circumlocutory part of a content; as opposed to เนื้อ (nʉ́ʉa).

(of jewelry) glitter; sparkle; sheen; luster.


การเงิน

From การ (gaan, “act; activity; affair; business; matter; etc”) + เงิน (ngən, “money”).


พม่า

ชาว ชาว#Thai


แตงโม

/tɛːŋ˧.moː˧/

แตง (dtɛɛng) + โม (moo). Compare Lao ໝາກໂມ (māk mō).


อาจารย์

th-noun

อาจารย์ • (aa-jaan) (classifier คน or ท่าน)

aa-jaan (romanization)
คน (classifier)
ท่าน (classifier)

/ʔaː˧.t͡ɕaːn˧/

From Sanskrit आचार्य (ācārya, “teacher; preceptor”); perhaps via Old Khmer ʼācāryya, ʼācārya (“teacher, instructor; spiritual preceptor; expert”). Cognate with Modern Khmer អាចារ្យ (ʼaacaa), អាចរិយ (ʼaacaʼreyaʼ); Lao ອາຈານ (ʼā chān).

cog

Lao ອາຈານ (ʼā chān)

teacher: one who teaches, especially as a profession.

instructor: teacher in a higher education institution who ranks below assistant professor.

used as a rank for such person. Abbreviation: อ. (ɔɔ)

(colloquial) teacher in a higher education institution, irrespective of the rank.

(slang) master of the occult or black magic, as sorcerer, shaman, exorcist, etc.

used as a term of address to or title for such person, and used by such person to refer to oneself.


ครู

kruu (romanization)
คน (classifier)
ท่าน (classifier)

From Sanskrit गुरु (guru, “teacher”). Compare Khmer គ្រូ (kruu), Lao ຄູ (khū).

ครูคนนี้ให้การบ้านเยอะจัง


วัน

From Proto-Southwestern Tai *ŋwanᴬ² (“day”), from Proto-Tai *ŋwanᴬ (“daytime”). Cognate with Northern Thai ᩅᩢ᩠ᨶ, Lao ວັນ (wan), Lü ᦞᧃ (van), Shan ဝၼ်း (wán), Tai Nüa ᥝᥢᥰ (wän), Tai Dam ꪫꪽ, Ahom 𑜈𑜃𑜫 (ban), Zhuang ngoenz, Bouyei nguanz. Compare Sui vanl (“day”), Proto-Be *vɨnᴬ², Proto-Hlai *hŋwən (“day; daytime; noon; sun”).

2006, ล้อม เพ็งแก้ว, กำสรวลสมุทร หรือกำสรวลศรีปราชญ์ เป็นพระราชนิพนธ์ยุคต้นกรุงศรีอยุธยา, Bangkok: มติชน, →ISBN, page 60:

สายาบัวบ่าวเกลี้ย จักมา สาวสั่งอย่ามาวัน สู่น้อง

sǎa-yaa buua-bàao glîia · jàk maa · sǎao sàng yàa maa wan · sùu nɔ́ɔng

The girl's man is about to come. The girl hath instructed him: "come not unto me in daytime".

ตายวันตายพรุ่ง

[We can] die today [or] die tomorrow [= we can die at any time].


วัน

แมลง แมลง#Thai

แมง แมง#Thai

(แมลง~, แมง~) fly: any of numerous two-winged insects of the order Diptera.


วัน

From Sanskrit वन (vana, “forest”); probably via Old Khmer °vana, vana (“forest; grove; jungle; wood”). Compare Modern Khmer វន (vɔɔn).


วันพฤหัส

th-noun

วันพฤหัส • (wan-prʉ́-hàt)

วันพฤหัสฯ วันพฤหัสฯ#Thai


แกงเผ็ด

แกงเผ็ด • (gɛɛng-pèt)

/kɛːŋ˧.pʰet̚˨˩/

แกง (gɛɛng, “curry”) + เผ็ด (pèt, “hot; spicy”)


เขียว

th-noun

เขียว • (kǐao)


แกง

แกง • (gɛɛng)

From Proto-Southwestern Tai *kɛːŋᴬ² (“soup; broth”), from Middle Chinese 羹 (MC kaeng, “thick soup”). Cognate with Northern Thai ᨠᩯ᩠ᨦ, Khün ᨠᩯ᩠ᨦ, Lao ແກງ (kǣng), Lü ᦶᦂᧂ (k̇aeng), Shan ၵႅင် (kěng), Tai Nüa ᥐᥦᥒ (kaeng), Saek เก๋ง, Yong ᨠᩯ᩠ᨦ.


แกง

แมง แมง#Thai

(dialect) (แมง~) stink bug: any of the insects of the family Pentatomidae.


หวาน

th-noun

หวาน • (wǎan)

ผัก ผัก#Thai

ผัก ผัก#Thai


สวัสดี

sà-wàt-dii (romanization)
สวัสดิ (alternative)
สวัสดิ์ (alternative)
สวษดิ (alternative obsolete)

th:คณะรัฐมนตรีไทย คณะที่ 10

th:พระยาอุปกิตศิลปสาร (นิ่ม กาญจนาชีวะ)

From Sanskrit स्वस्ति (svasti, “welfare, well-being; blessing; prosperity; success; etc”); probably via Old Khmer svasti, svāsti (“interjection used as opening benediction: well-being! good fortune!”). Cognate with Northern Thai ᩈ᩠ᩅᩢᩔ᩠ᨯᩦ, Modern Khmer សួស្តី (suəsdəy). Compare Pali sotthi, from which Thai โสตถิ is derived.
The use of this term as a greeting or farewell was initiated at the Faculty of Arts, Chulalongkorn University, by Phraya Uppakit Sinlapasan (Nim Kanchanachiwa) in 2476 BE (1933/34 CE), and was officially ordained by the nationalist government of Field Marshall Plaek Phibunsongkhram on 22 January 2486 BE (1944 CE).

bor

Circa 1824, สุนทรภู่, “สวัสดิรักษา”, in สวัสดิรักษาคำกลอน เพลงยาวถวายโอวาท และสุภาษิตสอนสตรี, Bangkok: n.p., published 1967, retrieved 2019-07-01:

ตัดเล็บวันพุธจันทร์กันจังไร เรียนสิ่งใดวันพฤหัสสวัสดี

dtàt lép wan pút jan gan jang-rai · riian sìng dai wan prʉ́-hàt sà-wàt-dii

Cutting nails [on] Wednesday [or] Monday [would] prevent evil. Learning anything [on] Thursday [would result in] success.

19th century, พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย, “เล่มที่ ๑๐”, in บทละคร เรื่อง อิเหนา ฉบับหอพระสมุดวชิรญาณ, Bangkok: หอพระสมุดวชิรญาณ, published 1921, retrieved 2019-07-01:

พระองค์จงอยู่สวัสดี หลานนี้ขอถวายบังคมลา

prá-ong jong yùu sà-wàt-dii · lǎan níi kɔ̌ɔ tà-wǎai-bang-kom-laa

Mayest thou live [in] prosperity, farewell this grandchild hereby biddeth thee.

19th century, พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก, “ตอนที่ ๑๐ ท้าวอุทุมราชถวายนางศรีสุดาแก่พระอุณรุท”, in บทละคร เรื่อง อุณรุท, Bangkok: สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร, published 2002, →ISBN, retrieved 2019-07-01:

เมื่อนั้น ฝ่ายพระอุณรุทเรืองศรี อยู่จำเริญสุขสวัสดี โรคภัยไม่มีแผ้วพาน

1509, “จารึกวัดพระเสด็จ ด้านที่ ๑”, in ฐานข้อมูลจารึกในประเทศไทย, Bangkok: ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร (องค์การมหาชน), published 2012-02-17, retrieved 2019-07-01:

ศุภมัสดุสวัสดีศรีสรินทรบวรวรสิทธิวิวิธเดโชชยาดิเรก ๑๔๓๑ ศกมะเส็งนักษัตรบูรณมีไพสาขพุธพาร

sùp-pá-mát-sà-dù sà-wàt-dii sǐi sǐn-tɔɔn bɔɔ-wɔɔn wɔɔ-rá sìt wí-wít dee-choo chá-yaa-dì-rèek · pan sìi-rɔ́ɔi sǎam-sìp èt · sòk má-sěng nák-sàt buu-rá-ná-mii pai-sǎa-kà pút-tá paan

May there be virtue, prosperity, greatest glorious dignity, best, blessed success, manifold authority, [and] extraordinary victory. [Today is] Wednesday, the 15th day of the waxing moon of the Baisākha [month], the year 1431, [the year of] the Serpent Sign.

(elegant) welfare, well-being; prosperity, success; security, safety; goodness, virtue, moral excellence


แพนด้า

หมี หมี#Thai


จิงโจ้

→ Lao: ຈິງໂຈ້ (ching chō)

/t͡ɕiŋ˧.t͡ɕoː˥˩/

The noun originated from the cry of the bird, and was later applied to the marsupial (first attested around 1896), the bug, etc.
The adjective was from wordplay on จริงใจ (jing-jai, “sincere; faithful; truthful”).

th-l

(archaic) a type of tiny bird that utters the cry 'jii-jôo'.

(mythology and archaic) half-bird, half-man monster.

kangaroo: marsupial of the family Macropodidae.

water strider: aquatic bug of the family Gerridae.

(slang and archaic) female guard in the palace, established by King Mongkut; member of this guard.


พจนานุกรม

From พจน (pót-jà-ná-, “speech; statement; word; utterance”) + อนุกรม (à-nú-grom, “index; order; sequence”).
Compare Khmer វចនានុក្រម (vĕəʼcaʼnaanukrɑm), Lao ວັດຈະນານຸກົມ (wat cha nā nu kom), Northern Thai ᨻᨧᨶᩣᨶᩩᨠᩕᩫ᩠ᨾ.

cog

ວັດຈະນານຸກົມ


สารานุกรม

th-noun

สารานุกรม • (sǎa-raa-nú-grom) (classifier เล่ม)

sǎa-raa-nú-grom (romanization)
เล่ม (classifier)

From Sanskrit सार (sāra, “extract; essence; substance; etc.”) + अनुक्रम (anukrama, “succession, order, sequence; arrangement; table of contents, index; etc.”); equivalent to สาร (sǎan) + อนุกรม (à-nú-grom). Cognate with Lao ສາຣານຸກົມ (sā rā nu kom).


เป็ด

th-noun

เป็ด • (bpèt)

Inherited from Proto-Southwestern Tai *petᴰˢ² (“duck”), from Proto-Tai *pitᴰ (“duck”). The vowel of เป็ด [pet̚ᴰˢ¹] shows irregularity as a reflex of Proto-Tai *pitᴰ. Such reflexes in Southwestern Tai such as Thai and many Central Tai dialects suggest that this etymon might in fact be a post-Proto-Tai loan. The unaspirated /p-/ indicates an early date of borrowing.
In Southwestern Tai, cognate with Northern Thai ᨸᩮᩢ᩠ᨯ, Isan เป็ด, Lao ເປັດ (pet), Khün ᨸᩮ᩠ᨯ, Lü ᦵᦔᧆ (ṗed), Tai Dam ꪹꪜꪸꪒ, Shan ပဵတ်း (páet), Tai Nüa ᥙᥥᥖᥱ (pět), Ahom 𑜆𑜢𑜄𑜫 (pit).
In Central Tai, cognate with Nong Zhuang bet (Guangnan dialect) or baet (Yanshan dialect) or byet.
In Northern Tai, cognate with Saek ปิ๊ด, Zhuang bit, Bouyei bidt.
In other Tai, cognate with Zuojiang Zhuang bwt (Chongzuo and Ningming dialects) or bit (Longzhou dialect) or bet (Daxin dialect).
Compare Old Chinese 鴄 (OC *pʰid), Proto-Be *ɓitᴰ¹.

cog

Lü ᦵᦔᧆ (ṗed)

(zoology) duck: bird of the family Anatidae.

ผัก ผัก#Thai

(ผัก~) the plant Alternanthera sessilis of the family Amaranthaceae.

ผัก ผัก#Thai

(ผัก~) the plant Alternanthera bettzickiana of the family Amaranthaceae.

เรือ เรือ#Thai

(เรือ~, เรืออี~, อี~) a type of traditional boat, of which the front and back are flat or pointed and the hull bulges out, making it look like a duck.


ควย

kuai (romanization)
ควย (classifier)
ครวย (alternative)
คะรวย (alternative)
ครูไว (alternative)
คูอวย (alternative)
ฆรวย (alternative)
ฆวย (alternative)
จวย (alternative)
ควยห์ (alternative obsolete)

From Proto-Tai *ɣwajᴬ (“penis”). Cognate with Lao ໂຄຍ (khōi), Northern Thai ᨤ᩠ᩅ᩠ᨿ, Khün ᨣ᩠ᩅᩭ, Lü ᦩᦾ (xwoay), Shan ၵႂႆး (kwái), Tai Nüa ᥑᥩᥭᥰ (xöay), Phake ၵွႝ (khoy), Ahom 𑜁𑜨𑜩 (khoy), Zhuang vaez, Nong Zhuang vaez. Compare Proto-Austronesian *gaway (“tentacles of octopus, squid, jellyfish, etc”).
It was believed that the word was corrupted from Pali guyha (“hidden, concealed, unrevealed”) (and then ควยห์ occurred). But every Tai language had not contacted Pali and guyha did not literally mean “penis”. So this is coincidence.


ตุ๊ก ๆ

Imitative from the sound of the two-stroke engine.

คัน คัน#Thai

(colloquial) (classifier: คัน for the vehicle, คน for the driver) tuk-tuk; driver thereof.


นีออน

th-noun

นีออน • (nii-ɔɔn)

/niː˧.ʔɔːn˧/

/niː˧.ʔɔn˥˩/


กระดอ

กระดอ • (grà-dɔɔ)

Borrowed from Khmer ក្ដ (kdɑɑ, “penis, dick”). Cognate with Lao ກະດໍ (ka dǭ), Southern Thai ดอ.


นก

From Proto-Tai *C̬.nokᴰ (“bird”). Cognate with Northern Thai ᨶᩫ᩠ᨠ (nok), Lao ນົກ (nok), Tai Dam ꪶꪙꪀ, Lü ᦷᦓᧅ (nok), Shan ၼူၵ်ႉ (nṵ̂uk), Ahom 𑜃𑜤𑜀𑜫 (nuk), Bouyei rog, Zhuang roeg, Saek น็อก. Compare Proto-Be *nukᴰ² (“bird”), Proto-Austronesian *manuk (“bird; chicken”), Proto-Hmong-Mien *m-nɔk (“bird”).


ทาก

From Proto-Tai *daːkᴰ (“land leech”). Cognate with Lao ທາກ (thāk), Shan တၢၵ်ႈ (tāak), Zhuang dak. Compare Proto-Be *ɗaːkᴰ¹, Proto-Hlai *tʰaːk (“leech”) (from Pre-Hlai *taːk), Proto-Austronesian *-matek (whence Cebuano alimatok, Malagasy dimaty).


ผม

From Proto-Tai *prɤmᴬ (“head hair”). Cognate with Northern Thai ᨹᩫ᩠ᨾ, Lao ຜົມ (phom), Lü ᦕᦳᧄ (ṗhum), Shan ၽူမ် (phǔum), Ahom 𑜇𑜪𑜤 (phaṃu), Nùng phỏhm, Zhuang byoem, Shangsi Zhuang pʰomᴬ¹, Saek ผรั่ม. Compare Sui byaml.


คุณ

From Pali guṇa (“cord; fibre; quality”) or from Sanskrit गुण (guṇa, “quality, feature, attribute; merit, virtue; etc”); probably via Old Khmer គុណ (guṇa, “attribute; excellence; interest; merit; property; quality; supernatural power; virtue”). Cognate with Lao ຄຸນ (khun); Khmer គុណ (kun); Old Javanese guṇa.

der

magic; black magic; black art; occult; supernatural power.

พระ พระ#Thai

Chula Chom Klao
w:Order of Chula Chom Klao

a noble title given to an unmarried woman who has been conferred with the royal decoration of Chula Chom Klao (second class to fourth class).

(colloquial, polite) used as a title for or term of address to anyone out of respect.


งู

Inherited from Proto-Southwestern Tai *ŋuːᴬ⁴, from Proto-Tai *ŋwɯːᴬ (“snake”). Cognate with Isan งู, Lao ງູ (ngū), Northern Thai ᨦᩪ, Khün ᨦᩪ, Lü ᦇᦴ (nguu), Tai Dam ꪉꪴ, Tai Dón ꪉꪴ, Shan ငူး (ngúu), Tai Nüa ᥒᥧᥰ (ngü), Ahom 𑜂𑜥 (ṅū), Zhuang ngwz, Nong Zhuang nguz, Tày ngù, Bouyei ngeaz, Saek งั๊ว.

inh+

snakeโฆรวิสเงี้ยวเงือกทีฆชาติเทียรฆชาตินาคนาคานาคีผณิผณินพาฬภุชคะภุชงค์ภุชงคมะโภคินโภคีมกรมะเส็งมังกรวิษธรสรีสฤบสัปปะอสรพิษอหิอาศิรพิษอาศิรวิษอาศีรพิษอาศีรวิษอุรคะ

ตัว ตัว#Thai


ตา

From Proto-Tai *taːᴬ (“maternal grandfather”).
In Southwestern Tai, cognate with Lao ຕາ (tā), Lü ᦎᦱ (ṫaa), Shan တႃ (tǎa).
In Central Tai, cognate with Nong Zhuang daq (Guangnan dialect).
In Northern Tai, cognate with Bouyei dal, Zhuang da.
In other Tai, cognate with Zuojiang Zhuang da as in gungqda (Longzhou, Ningming and Chongzuo dialects) or dah as in gungzdah (Daxin dialect).
Compare Proto-Mon-Khmer *ʔt₁aʔ (“male elder”) (Old Khmer អ្តា, Khmer តា (taa)).

inh

maternal grandfather
maternal grandfather

man at or around the same age as one's maternal grandfather.

(slang, derogatory, offensive) any old man.

2004, เหม เวชกร, “อ้ายกล้าจะตายไม่ได้”, in ผู้ที่ไม่มีร่างกาย, กรุงเทพฯ: วิริยะ, →ISBN, page 213:

ทุกคนมองหน้าตาหิง

1931, เรื่องพระเจ้าปทุมสุริวงศ สร้างพระนครวัด นครธม, พระนคร: ราชบัณฑิตยสภา, page 17:

กุมารจึ่งว่า ตาไปฃอเข้าหญิงขาวที่ยืนอยู่นั้น...ตาเคเหก็ไปฃอเข้าแก่หญิงที่ยืนอยู่...

gù-maan jʉ̀ng wâa · dtaa bpai kɔ̌ɔ kâo yǐng kǎao tîi yʉʉn yùu nán ... dtaa kee-hěe gɔ̂ bpai kɔ̌ɔ kâo gɛ̀ɛ yǐng tîi yʉʉn yùu ...

The boy then said, "You [should] go [and] beg [some] rice [from] the white woman who is standing there..." Old Khehe thus went to ask for rice from the woman that was standing ...

used as a term of address to or title for any of the above-described.

1995, เหม เวชกร, “เงินยวง”, in ผ้าป่าผีตาย, กรุงเทพฯ: ดอกหญ้า, →ISBN, page 136:

หนูให้ตาช่วยอะไร

used as a term of reference to oneself by a maternal grandfather, a man at or around the same age as one's maternal grandfather, or any old man.

2015, ยิปซี, หัวใจซ่อนเล่ห์, eReader (Thailand), page 219:

"ตาภพ...สัญญากับแม่ได้ไหม ถ้าแม่เป็นอะไรไป ภพจะไม่ทิ้งแม่นิด"

“dtaa póp ... sǎn-yaa gàp mɛ̂ɛ dâai mǎi · tâa mɛ̂ɛ bpen à-rai bpai · póp jà mâi tíng mɛ̂ɛ nít”

"Ta Phop ... Can you promise me [that] you will not abandon Mae Nit if anything happens to me?"

(colloquial, endearing, somewhat dated) used as a term of address to or title for a boy or young man.


ตา

dtaa (romanization)
ดวง (classifier)
ตา (classifier)

From Proto-Tai *p.taːᴬ (“eye”).
In Southwesten Tai, cognate with Northern Thai ᨲᩣ, Lao ຕາ (tā), Lü ᦎᦱ (ṫaa), Tai Dam ꪔꪱ, Shan တႃ (tǎa), Aiton တႃ (tā), Ahom 𑜄𑜠 (ta) or 𑜄𑜡 (tā).
In Central Tai, cognate with Nong Zhuang ta.
In Northern Tai, cognate with Bouyei dal, Zhuang da.
In other Tai, cognate with Zuojiang Zhuang ha (Longzhou and Daxin dialects) or ta as in makta etc. (Ningming and Chongzuo dialects).
Possibly cognate with Proto-Austronesian *maCa (“eye”).
Within Kra-Dai, compare Sui ndal, Southern Kam dal, Hlai [ʈʂʰaː¹] and Lingao [ɗa¹].
Compare Old Chinese 睹 (OC *taːʔ, “to see”).

ตากล้อง

cameraman; photographer
(literally) camera eye

(in combination) one who does something with an eye or the eyes, especially as a profession.

anything that is like an eye, as in terms of appearance or functions: hole; opening; aperture; etc.


กา

From Proto-Tai *kaːᴬ (“crow”), from onomatopoeic origin. Cognate with Lao ກາ (kā), Northern Thai ᨠᩣ, Lü ᦂᦱ (k̇aa), Shan ၵႃ (kǎa), Tai Nüa ᥐᥣ (kaa), Tai Dam ꪀꪱ, Zhuang roegga, Tày ca.


แมว

th-noun

แมว • (mɛɛo)

From Proto-Southwestern Tai *mɛːwᴬ² (“cat”), of onomatopoeic origin. Cognate with Northern Thai ᨾᩯ᩠ᩅ, Lao ແມວ (mǣu), Lü ᦶᦙᧁ (maew), Tai Dam ꪵꪣꪫ, Shan မႅဝ်း (méao), Tai Nüa ᥛᥦᥝᥴ (máew), Phake မိဝ် (miw), Ahom 𑜈𑜢𑜈𑜫 (biw). Compare Zhuang meuz, Chinese 貓 /猫, Vietnamese mèo, Khasi miaw.

เสือกระต่ายลายเขียนขีด ตัวกระจิดนิดกว่าแมว อยู่ป่าตาบั้งแบ๊ว ขบกระต่ายแล้วแง้วคำราม
sʉ̌ʉa-grà-dtàai laai kǐian-kìit · dtuua grà-jìt nít gwàa mɛɛo · yùu bpàa dtaa bâng-bɛ́o · kòp grà-dtàai lɛ́ɛo ngɛ́ɛo kam-raam

เจ้าฟ้าธรรมธิเบศไชยเชษฐ์สุริยวงศ์, กาพย์ห่อโคลงประพาสธารทองแดง

A reed cat has strips written all over its body, that is tinier than an actual cat. It lurks in the grove, with the eyes so odd. Having snapped at a hare, it roars miaow.

ตัว ตัว#Thai

เนื้อ เนื้อ#Thai


แมว

ปลา ปลา#Thai

(ปลา~) any of numerous fish of the genera Thryssa and Setipinna.

ปลา ปลา#Thai

(ปลา~) the fish, Lycothrissa crocodilus (Bleeker), of the family Engraulidae.


แมว

มูละ มูละ#Thai


ลิ้น

ลิ้น • (lín)

From Proto-Tai *liːnꟲ (“tongue”). Cognate with Lao ລີ້ນ (līn), Lü ᦟᦲᧃᧉ (liin²), Shan လိၼ်ႉ (lḭ̂n), Ahom 𑜎𑜢𑜃𑜫 (lin), Bouyei linx, Zhuang linx, Saek ลีน. Compare Proto-Be *liːnᴮꟲ².


ชิวหา

/t͡ɕʰiw˧.haː˩˩˦/

Borrowed from Pali jivhā (“tongue”). Compare Sanskrit जिह्वा (jihvā, “tongue”). Cognate with Khmer ជិវ្ហា (civhaa), ជីវ្ហា (cɨwhaa).


รถยนต์

→ Khmer: រថយន្ត (rŭət yŭən)

→ Lao: ລົດຍົນ (lot nyon)

From รถ (rót, “wheeled vehicle”) + ยนต์ (yon, “motor”); calque of English motorcar; first attested in 1909.


บ้าน

th-noun

บ้าน • (bâan) (classifier ที่ or บ้าน or หลัง or แห่ง)

bâan (romanization)
ที่ (classifier)
บ้าน (classifier)
หลัง (classifier)
แห่ง (classifier)

From Proto-Tai *ɓaːnꟲ (“village”).
Cognate with Northern Thai ᨷ᩶ᩤ᩠ᨶ, Lao ບ້ານ (bān), Lü ᦢᦱᧃᧉ (ḃaan²), Tai Dam ꪚ꫁ꪱꪙ, Shan မၢၼ်ႈ (māan) or ဝၢၼ်ႈ (wāan), Tai Nüa ᥛᥣᥢᥲ (màan), Ahom 𑜈𑜃𑜫 (ban), Zhuang mbanj, Tày bản.
Compare Sui qbaanc.

cog

Lü ᦢᦱᧃᧉ (ḃaan²)

place of habitationคฤห์คฤหะคฤหาคหะคามเคหสถานเคหะเคหาสน์ฆระที่กินที่นอนที่ซุกหัวที่ซุกหัวนอนที่หลับที่นอนที่อยู่ที่อยู่ที่กินที่อยู่อาศัยที่อาศัยนิวาสนิวาสสถานนิเวศนิเวศสถานบริคณห์เรือนโรงวสนะวาสวาสะเวศม์เวสน์เวสม์สำนักเสนาสนะเหย้าอธิวาสอาลัย

householdครอบครัวครัวตระกูลเผ่าพงศ์เผ่าพงศ์วงศ์วานพงศ์พงศ์พันธุ์พันธุ์พงศ์วงศ์วงศ์ตระกูลวงศ์วานวงศ์วานว่านเครือวงศ์สกุลสกุลสกุลวงศ์เหย้า

building for any purposeกว้านตึกเรือนโรงสิ่งก่อสร้างสิ่งปลูกสร้างหออาคาร


ดี

From Proto-Tai *ɓliːᴬ (“gallbladder; bile”).
In Southwestern Tai, cognate with Lao ບີ (bī), Shan လီ (lǐi), Ahom 𑜓𑜣 (dī) or 𑜎𑜣 (lī).
In Northern Tai, cognate with Zhuang mbei.


ดี

The name of the Latin-script letter D/d.


ลิง

Inherited from Proto-Tai *liːŋᴬ (“monkey”). Cognate with Northern Thai ᩃᩥ᩠ᨦ, Khün ᩃᩥ᩠ᨦ, Lao ລີງ (līng), Lü ᦟᦲᧂ (liing), Tai Dam ꪩꪲꪉ, Tai Dón ꪩꪲꪉ, Shan လိင်း (líng), Tai Nüa ᥘᥤᥒᥰ (lïng), Khamti လိင်း, Phake လိင် (liṅ), Ahom 𑜎𑜢𑜂𑜫 (liṅ), Bouyei lingz, Zhuang lingz, Saek ลิ๊ง.


ลิง

กางเกง กางเกง#Thai

(slang) (กางเกง~) underwear (for any sex).


สุสาน

sù-sǎan (romanization)
แห่ง (classifier)

From Pali susāna (“cemetery; graveyard”), from Sanskrit श्मशान (śmaśāna, “idem”). Cognate with Khmer សុសាន (sosaan), Lao ສຸສານ (su sān).

place for burial or cremation of the dead: burial ground, cremation ground, etc.

สุสานรถ

สุสานหอย

place where obsolete or derelict objects are kept: graveyard, boneyard, cemetery, etc.


เรือ

th-noun

เรือ • (rʉʉa)

From Proto-Southwestern Tai *rɯəᴬ⁴ (“boat”), from Proto-Tai *C̬.rwɯəᴬ (“boat”).
Cognate with Northern Thai ᩁᩮᩬᩥᩋ, Isan เฮือ, Lao ເຮືອ (hư̄a), Lü ᦵᦣᦲ (hoe), Tai Dam ꪹꪭ, Shan ႁိူဝ်း (hóe), Tai Nüa ᥞᥫᥰ (höe), Phake ꩭိုဝ် (hüw), Ahom 𑜍𑜢𑜤𑜈𑜫 (rüw), Zhuang ruz, Nong Zhuang lowz, Zuojiang Zhuang rwaz, Saek หรัว or รั๋ว.
Compare Proto-Be *zuaᴬ², Proto-Hlai *Cuɾaː.

ใบเรือ

watercraft: boat; ship; etc. (Classifier: ลำ)

ตัว ตัว#Thai


ส้อม

ส้อม • (sɔ̂m)

sɔ̂m (romanization)
ซ่อม (alternative obsolete)

→ Khmer: សម (sɑɑm)

Cognate with Northern Thai ᩈᩬ᩶ᨾ, Khün ᩈᩬ᩶ᨾ, Lao ສ້ອມ (sǭm). Might be cognate with Lü ᦉᦸᧄᧉ (ṡoam², “to plant”), Khün ᩈᩬ᩶ᨾ (“to plant”), Shan သွမ်ႈ (sāum, “to plant”), Tai Nüa ᥔᥩᥛᥲ (sòam, “to plant”), Ahom 𑜏𑜨𑜪 (soṃ, “to plant paddy seedlings”)

cog

คัน คัน#Thai


ซ่อม

th-noun

ซ่อม • (sɔ̂m)

ส้อม ส้อม#Thai

obsolete spelling of ส้อม (sɔ̂m, “fork”)


ชื่อ

ชื่อ • (chʉ̂ʉ)

From Proto-Tai *ɟɤːᴮ (“name”), from Early Middle Chinese 字 (MC dziH, “courtesy name”).
Cognate with Northern Thai ᨩᩨ᩵, Isan ซื่อ, Lao ຊື່ (sư̄), Lü ᦋᦹᧈ (tsue¹), Shan ၸိုဝ်ႈ (tsūe), Ahom 𑜋𑜢𑜤𑜈𑜫 (chüw) or 𑜋𑜥 (chū), Zhuang coh.


ม้า

From Proto-Tai *maːꟲ (“horse”), from Middle Chinese 馬 (MC maeX). Cognate with Northern Thai ᨾ᩶ᩣ, Khün ᨾ᩶ᩣ, Lao ມ້າ (mā), Lü ᦙᦱᧉ (maa²), Tai Dam ꪣ꫁ꪱ, Tai Dón ꪝꪱꫂ, Shan မႃႉ (mâ̰a), Tai Nüa ᥛᥣᥳ (mȧa), Aiton မႃ (mā), Phake မႃ (mā), Ahom 𑜉𑜠 (ma), 𑜉𑜡 (mā) or 𑜉𑜡𑜠 (māa), Zhuang max. Compare Proto-Be *maʔᴰ². Doublet of เบ๊ (bée).

ตัว ตัว#Thai

ม้า ม้า#Thai

Equus caballus
Equus caballus#Translingual

(classifier ตัว in general or ม้า for government-registered ones) horse: the mammal Equus caballus of the family Equidae.

ตัว ตัว#Thai

(ปู~) any of various crabs of the genus Portunus, the family Portunidae.

ตัว ตัว#Thai

ปลา ปลา#Thai

(ปลา~) Boeseman croaker: the fish Boesemania microlepis of the family Sciaenidae.

ตัว ตัว#Thai

ตัว ตัว#Thai

หน้าม้า หน้าม้า#Thai

(colloquial) clipping of หน้าม้า (nâa-máa, “hair fringe”)

หน้าม้า หน้าม้า#Thai

(colloquial) clipping of หน้าม้า (nâa-máa, “claque; shill”) (Classifier: คน)

หน้าม้า

ยาม้า ยาม้า#Thai

เม็ด เม็ด#Thai

(colloquial) clipping of ยาม้า (yaa-máa, “ya ma, a type of addictive drug”) (Classifier: เม็ด)


ม้า

Possibly from Hokkien 媽 /妈 (má, “mother”).

2019 April 24, ยิ่งยศ ปัญญา, 0:28 from the start, in ลองกอดหนูดูสิม้า (กรงกรรม), spoken by กมล อัศวรุ่งเรืองกิจ (จิรายุ ตั้งศรีสุข), Bangkok: Channel 3, retrieved 2019-07-13:

ม้า สายแล้วม้า ม้ายังไม่ตื่นอีกหรอ

máa · sǎai lɛ́ɛo máa · máa yang mâi dtʉ̀ʉn ìik rɔ̌ɔ

Ma! [It's] late [in the morning] now, Ma! Why haven't you got up yet?

2019 April 24, ยิ่งยศ ปัญญา, 1:21 from the start, in ลองกอดหนูดูสิม้า (กรงกรรม), spoken by ย้อย อัศวรุ่งเรืองกิจ (ใหม่ เจริญปุระ), Bangkok: Channel 3, retrieved 2019-07-13:

นี่ม้าไม่ได้ฝันไปใช่ไหม

2019 April 24, ยิ่งยศ ปัญญา, 3:43 from the start, in ลองกอดหนูดูสิม้า (กรงกรรม), spoken by ย้อย อัศวรุ่งเรืองกิจ (ใหม่ เจริญปุระ), Bangkok: Channel 3, retrieved 2019-07-13:

ม้าอยากคุยกับแกสองคนนะ

(colloquial, used amongst Chinese people) mother; also used as a term of address to or title for such person, and used by such person to refer to oneself.


ไฟ

From Proto-Tai *wɤjᴬ (“fire”). Cognate with Northern Thai ᨼᩱ (fai), Lao ໄຟ (fai), Lü ᦺᦝ (fay), Tai Dam ꪼꪡ, Tai Dón ꪼꪡ, Tai Daeng ꪼꪡ, Shan ၽႆး (phái) or ၾႆး (fái), Tai Nüa ᥜᥭᥰ (fäy), Phake ၸႝ (phay), Ahom 𑜇𑜩 (phay), Zhuang feiz, Bouyei fix, Saek วี๊. Compare Proto-Be *vəːjᴬ².


ศาสนา

ศาสนา • (sàat-sà-nǎa) (classifier ศาสนา)

sàat-sà-nǎa (romanization)
ศาสนา (classifier)

From Sanskrit शासन (śāsana, “command”). Cognate with Lao ສາດສະໜາ (sāt sa nā), Khmer សាសនា (saasnaa), Shan သႃႇသၼႃႇ (sàa sǎ nàa).


ศาสดา

From Sanskrit शास्त (śāsta, “taught; instructed”); perhaps via Old Khmer sāstā, sasstā, sāsthā (“instructor, teacher, mentor; an epithet of Gautama Buddha”). Cognate with Modern Khmer សាស្តា (saastaa).

bor

founder (of a religion, religious cult, religious tradition, or the like).

บรม บรม#Thai

พระ พระ#Thai

(Buddhism) (บรม~, พระ~, พระบรม~) an epithet of Gautama Buddha.

2018 January 6, จิรัฏฐ์ ประเสริฐทรัพย์, “The Anarchist Cookbook ออกไปกล้า ออกไปซ่า ปฏิวัติ แล้วตายจากไป”, in The Momentum, Bangkok: The Momentum, retrieved 2019-05-03:

น่าเศร้าที่โลกทั้งใบก็ยังคงจดจำเขาในฐานะศาสดาของคนบ้า

nâa-sâo tîi lôok táng bai gɔ̂ yang-kong jòt-jam kǎo nai-tǎa-ná sàat-sà-daa kɔ̌ɔng kon bâa

It's sad that the whole world still remembers him as the prophet of the mad.

2017 October 25, สมาชิกหมายเลข ๘๓๖๐๒๘, “ทำไมจ่าพิชิตเพจดราม่าถึงมีฉายาว่าศาสดาของคนโง่ครับ”, in พันทิป, Bangkok: พันทิป, retrieved 2019-05-03:

tam-mai jàa pí-chít pèet draa-mâa tʉ̌ng mii chǎa-yaa wâa sàat-sà-daa kɔ̌ɔng kon ngôo kráp

How come Cha Phichit of the Drama page got the title "Prophet of the Fools"?

(slang, often humorous or sarcastic) prophet; influential teacher; inspiring teacher; thought leader.


เทศนา

/tʰeːt̚˥˩.sa˨˩.naː˩˩˦/

From Sanskrit देशना (deśanā, “instruction; direction”); perhaps via Old Khmer desnā or Angkorian Old Khmer desanā (“sermon, discourse, lecture; to give a sermon, discourse, or lecture”). Cognate with Modern Khmer ទេសនា (teisaʼnaa), ទេស្នា (teisaʼnaa).

(religion) preaching; teaching; sermon; discourse; lecture.

(slang) preaching: moral advice, especially one given in an obtrusive or tedious way.

(slang) lecture: long, tedious reprimand.


ยาย

From Proto-Tai *naːjᴬ (“maternal grandmother”). The /n-/ -> /j-/ transformation is due to contamination by ย่า (yâa, “paternal grandmother”), which is semantically similar. Compare Indonesian nyai; Khmer យាយ (yiəy); Lao ຍາຍ (nyāi), ຍາຽ (nyāi); Shan ၼၢႆး (náai); Zhuang dai.

inh

maternal grandmother
maternal grandmother

maternal grandmother; also used as a title for or term of address to one's maternal grandmother or woman respected as one's maternal grandmother, and used by such person to refer to herself.

(sometimes derogatory and offensive) aged woman; also used as a title for or term of address to such person, and used by such person to refer to herself.

(colloquial) used as a diminutive or affectionate title for or term of address to a young woman or woman of the same age as the speaker.

(often derogatory and offensive) used as a title for or term of address to any woman or trans woman.


ปู่

From Proto-Tai *pɯwᴮ (“paternal grandfather”).
Cognate with Northern Thai ᨸᩪ᩵, Lao ປູ່ (pū), Lü ᦔᦴᧈ (ṗuu¹), Tai Dam ꪜꪴ꪿, Shan ပူႇ (pùu), Tai Nüa ᥙᥧᥱ (pǔ), Ahom 𑜆𑜥 (pū), Bouyei baus, Zhuang baeuq (dialectal), Nong Zhuang buq, Zuojiang Zhuang buq.
Compare Proto-Hlai *pʰuːʔ (“grandfather; ancestor”), Proto-Austronesian *apu (“grandparent; grandchild”) (whence Hiligaynon apo, Tagalog apo).

cog

Lü ᦔᦴᧈ (ṗuu¹)

paternal grandfather
paternal grandfather


พี่

From Proto-Tai *biːᴮ (“older sibling”).
In Southwestern Tai, cognate with Northern Thai ᨻᩦ᩵, Lao ພີ່ (phī), Lü ᦗᦲᧈ (pii¹), Shan ပီႈ (pīi), Ahom 𑜆𑜣 (pī).
In Northern Tai, cognate with Zhuang beix, Bouyei bix.

พ่อแม่พี่น้อง

pɔ̂ɔ-mɛ̂ɛ-pîi-nɔ́ɔng

(colloquial) superior; master; leader; boss.

used as a title for or term of address to an elder brother, elder sister, or older person; used by such person to refer to oneself when speaking to a younger brother, younger sister, or younger person.

18th century, เจ้าฟ้าธรรมธิเบศไชยเชษฐ์สุริยวงศ์, “บทเห่เรือ พระนิพนธ์เจ้าฟ้าธรรมธิเบศร”, in ประชุมกาพย์เห่เรือ, Bangkok: โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร, published 1917, retrieved 2019-09-17:

ขาวสุดพุดจีบจีน เจ้ามีสีนพี่มีศักดิ์ ทั้งวังเขาชังนัก แต่พี่รักเจ้าคนเดียว

kǎao sùt pút-jìip jiin · jâao mii sǐin pîi mii sàk · táng wang kǎo chang nák · dtɛ̀ɛ pîi rák jâao kon diao

[My] whitest Chinese pinwheel, thou art of wealth, I am of worth. Though they, [the people] throughout the palace, hate [thee that] much, I [am] the only one that loveth thee.

used as an affectionate title for or term of address to a beloved, older person; used by such person to refer to oneself when speaking to a beloved, younger person.

(colloquial) used as a title for or term of address to a superior, master, leader, or boss; used by such person to refer to oneself when speaking to when addressing a subordinate, inferior, or servant.


น้อง

From Proto-Tai *nwoːŋᶜ (“younger sibling”). Cognate with Northern Thai ᨶᩬ᩶ᨦ, Lao ນ້ອງ (nǭng), Lü ᦓᦸᧂᧉ (noang²), Tai Dam ꪙ꫁ꪮꪉ, Shan ၼွင်ႉ (nâ̰ung), Ahom 𑜃𑜨𑜂𑜫 (nong), Bouyei nuangx, Zhuang nuengx, nongx, Tày noọng.

พ่อแม่พี่น้อง

pɔ̂ɔ-mɛ̂ɛ-pîi-nɔ́ɔng

มีน้อง

(slang, sometimes considered offensive) subordinate; inferior; servant.

used as a title for or term of address to a younger brother, younger sister, or younger person; used by such person to refer to oneself when speaking to an elder brother, elder sister, or older person.

used as an affectionate title for or term of address to a beloved, younger person; used by such person to refer to oneself when speaking to a beloved, older person.

2021 March 6, ภัทรานิษฐ์ ลิ้มปติยากร, 3:34 from the start, in น้ำตาแทบไหล !!! 400,000 Sub แบบโจ๊ะโจ๊ะ!!, กรุงเทพฯ: ภัทรานิษฐ์ ลิ้มปติยากร, via Loverrukk:

น้องช่วยซึมซับน้ำและสิ่งสกปรกได้ดีกว่ากระดาษทั่วไป

nɔ́ɔng chûai sʉm-sáp náam lɛ́ sìng sòk-gà-bpròk dâai dii gwàa grà-dàat tûua-bpai

It helps absorb liquid and dirty things better than general [tissue] paper.

(slang) used as an affectionate title for or term of address to an animal or object.

(colloquial, sometimes considered offensive) used as a title for or term of address to a subordinate, inferior, or servant.


สนามบิน

th-noun

สนามบิน • (sà-nǎam-bin) (classifier แห่ง)

sà-nǎam-bin (romanization)
แห่ง (classifier)

From สนาม (sà-nǎam, “field, ground”) + บิน (bin, “to fly”).


มวยไทย

From มวย (muai, “boxing”) + ไทย (tai, “Thai; pertaining to Thailand”).


ไข่

th-noun

ไข่ • (kài) (classifier ใบ or ฟอง or ลูก)

kài (romanization)
ใบ (classifier)
ฟอง (classifier)
ลูก (classifier)

From Proto-Tai *qraj (“egg”). Cognate with Northern Thai ᨡᩱ᩵ (khai), Lao ໄຂ່ (khai), Tai Dam ꪼꪎ꪿, Lü ᦺᦃᧈ (ẋay¹), Shan ၶႆႇ (khài), Khamti ၵဲ, Ahom 𑜁𑜩 (khay), Tày xáy, Bouyei jais, Zhuang gyaeq. Compare Sui geis (“egg”) and Southern Kam geiv (“egg”).

cog

Lü ᦺᦃᧈ (ẋay¹)

egg; roe; spawn:
roundish reproductive body.


หนู

From Proto-Tai *ʰnuːᴬ (“mouse; rat”). Cognate with Northern Thai ᩉ᩠ᨶᩪ, Lao ໜູ (nū), Lü ᦐᦴ (ṅuu), Tai Dam ꪘꪴ, Shan ၼူ (nǔu), Ahom 𑜃𑜥 (nū), Zhuang nou, Saek หนู่. Compare Sui hnoc (“mouse, rat”) and Southern Kam not (“mouse, rat”), Mon ကၞိ.

(zoology) murid: member of the Muridae family.

(colloquial, sometimes considered derogatory and offensive) used as a title for or term of address to a young or younger person or person of lower status.

2019 April 30, ยิ่งยศ ปัญญา, 3:47 from the start, in ม้าได้โปรดยกอโหสิกรรมให้หนูด้วยเถอะ (กรงกรรม), spoken by เรณู (ราณี แคมเปน), กรุงเทพฯ: ช่อง ๓:

หนูไม่มีดอกไม้ ธูป เทียน แต่หนูรอคอยแต่วันนี้ วันที่จะได้กราบแทบเท้าขอขมาม้า กรรมใดที่หนูเคยกระทำล่วงเกินต่อม้า ไม่ว่าจะเป็นกายกรรม วจีกรรม มโนกรรม หนูขอให้ม้าได้โปรดยกอโหสิกรรมให้หนู

nǔu mâi mii dɔ̀ɔk-máai · tûup · tiian · dtɛ̀ɛ nǔu rɔɔ-kɔɔi dtɛ̀ɛ wan níi · wan tîi jà dâai gràap tɛ̂ɛp táao kɔ̌ɔ-kà-maa máa · gam dai tîi nǔu kəəi grà-tam lûuang-gəən dtɔ̀ɔ máa · mâi-wâa jà bpen gaai-yá-gam · wá-jii-gam · má-noo-gam · nǔu kɔ̌ɔ hâi máa dâai-bpròot yók à-hǒo-sì-gam hâi nǔu

I don't have [any] flowers, incense sticks, [and] candles [for now], but I have been waiting for this very day, the day that [I] would be able to prostrate [myself] by your feet [and] beg your forgiveness. [For] whatever action which I have done [and which has] caused an offence to you, whether it be a physical action, verbal action, [or] mental action, I beg you to kindly grant forgiveness to me.

(colloquial, humble) used by a person to refer to oneself when speaking to an older person or person of higher status.

(slang) (อี~) woman who is a mistress, concubine, minor wife, or illicit lover of a much older man; comfort girl, kept woman, prostitute.


ฉิ่ง

th-noun

ฉิ่ง • (chìng)

→ Lao: ສິ່ງ (sing)

a pair of small cymbals used in the classical and folk music of Thailand.


ปลา

From Proto-Tai *plaːᴬ (“fish”). Cognate with Northern Thai ᨸᩖᩣ, Isan ปา, Lao ປາ (pā), Lü ᦔᦱ (ṗaa), Tai Dam ꪜꪱ, Shan ပႃ (pǎa), Tai Nüa ᥙᥣ (paa), Ahom 𑜆𑜠 (pa) or 𑜆𑜡 (pā), Zhuang bya, Bouyei byal, Saek ปร๋า. Compare Proto-Be *ɓaːᴬ¹ (whence ɓa¹ in modern lects), Proto-Hlai *hlaː (“fish”) (whence ɗaː¹ ~ ɬaː¹ across different lects), Lakkia phla⁵¹.


ห้า

From Proto-Tai *haːꟲ (“five”), from Old Chinese 五 (OC *ŋaːʔ, “five”). Cognate with Northern Thai ᩉ᩶ᩣ, Lao ຫ້າ (hā), Lü ᦠᦱᧉ (ḣaa²), Tai Dam ꪬ꫁ꪱ, Tai Dón ꪬꪱꫂ, Shan ႁႃႈ (hāa), Tai Nüa ᥞᥣᥲ (hàa), Aiton ꩭႃ (hā), Phake ꩭႃ (hā), Ahom 𑜑𑜡 (hā), Bouyei hac, Zhuang haj.

cog

Lü ᦠᦱᧉ (ḣaa²)


ต้นไม้

dtôn-máai (romanization)
ต้น (classifier)

From ต้น (dtôn) + ไม้ (máai). Compare Lao ຕົ້ນໄມ້ (ton mai), Lü ᦎᦳᧃᧉᦺᦙᧉ (ṫun²may²).

Lü ᦎᦳᧃᧉᦺᦙᧉ (ṫun²may²)


แม่น้ำ

th-noun

แม่น้ำ • (mɛ̂ɛ-náam)

→ Chinese:

→ Cantonese: 湄南河 (mei⁴ naam⁴ ho⁴)

→ Mandarin: 湄南河 (Méinán Hé)

/mɛː˥˩.naːm˦˥/

From แม่ (mɛ̂ɛ, “river”) + น้ำ (náam, “water”). Cognate with Lao ແມ່ນ້ຳ (mǣ nam), Shan မႄႈၼမ်ႉ (māae nâ̰m), Lü ᦶᦙᧈᦓᧄᧉ (mae¹nam²).

cog

Lü ᦶᦙᧈᦓᧄᧉ (mae¹nam²)

ลุ่มแม่น้ำ


ลูกกบ

th-noun

ลูกกบ • (lûuk-gòp)

ลูก (lûuk, “child, ball”) + กบ (gòp, “frog”).


ดอก

th-noun

ดอก • (dɔ̀ɔk)

From Proto-Tai *ɓloːkᴰ (“flower”). Cognate with Northern Thai ᨯᩬᨠ, Lao ດອກ (dǭk), Lü ᦡᦸᧅᧈ (ḋoak¹), Tai Dam ꪚꪮꪀ, ꪒꪮꪀ, Shan မွၵ်ႇ (màuk), ဝွၵ်ႇ (wàuk), Tai Nüa ᥛᥩᥐᥱ (mǒak), Phake မွက် (mok), Ahom 𑜉𑜨𑜀𑜫 (mok), 𑜈𑜨𑜀𑜫 (bok), Nong Zhuang ndog, Tày bjoóc. Doublet of กระบอก (grà-bɔ̀ɔk) and ตระบอก, both “flower”.

cog

Lü ᦡᦸᧅᧈ (ḋoak¹)

doublet

thing that comes, grows, accrues, arises, or develops from or out of another thing.


ดอก

th-noun

ดอก • (dɔ̀ɔk)

Clipping of ดอกเบี้ย (dɔ̀ɔk-bîia), from ดอก (dɔ̀ɔk, “flower”) + เบี้ย (bîia, “money”). Compare to Malay bunga (“interest”, literally “flower”).


ดอก

th-noun

ดอก • (dɔ̀ɔk)

Clipping of ดอกทอง (dɔ̀ɔk-tɔɔng), from ดอก (dɔ̀ɔk, “flower”) + ทอง (tɔɔng, “gold; golden”).

com

(slang, vulgar, derogatory, offensive, originally LGBTQ term) (อี~) lewd woman, sexually promiscuous woman, or woman who behaves in an overtly sexual way: slut, bitch, tart, etc.


หมา

From Proto-Tai *ʰmaːᴬ (“dog”). Cognate with Ahom 𑜉𑜡 (mā), Aiton မႃ (mā), Tai Dam ꪢꪱ, Tai Nüa ᥛᥣᥴ (máa), Lao ໝາ (mā), Lü ᦖᦱ (ṁaa), Shan မႃ (mǎa), Zhuang ma, Saek หม่า. Compare Proto-Be *maːᴬ¹, Proto-Hlai *hmaː (“dog; hunting dog”).

(sometimes considered vulgar) canine: any animal of the family Canidae, as dog, coyote, fox, jackal, wolf, etc.

เนื้อ เนื้อ#Thai

2020 September 16, Petchaya, “ตอนที่ 2 บทนำ”, in ธัญวลัย, Bangkok: ธัญวลัย, retrieved 2020-10-18:

พอเจอผู้แล้วกูนี่หมาเลย

As [she]'s found [her] guy, I'm now a dog.

(slang, vulgar, humorous, sarcastic) person betrayed, fooled, deceived, deserted, or disregarded by someone or something.


ทะเล

→ Lao: ທະເລ (tha lē)

→ Lü: ᦒᦰᦵᦟ (th!le)

From Pre-Angkorian Old Khmer ទន្លេ ~ ទន្លេយ (danle ~ danley, “large body of water”) or Angkorian Old Khmer *ធ្លេ (*dhle, “larger river, lake, sea”). Cognate with Modern Khmer ទន្លេ (tɔɔtŭənlei).

bor

ទន្លេ ~ ទន្លេយ

(now chiefly in combination or figurative) any large body of water.

อาหารทะเล อาหารทะเล#Thai

(in compounds) clipping of อาหารทะเล (aa-hǎan-tá-lee, “seafood”), meal or dish with several kinds of seafood


ร้อน

th-noun

ร้อน • (rɔ́ɔn)

Inherited from Proto-Southwestern Tai *rɔːnꟲ⁴ (“hot”), from Proto-Tai *rwuːlꟲ (“hot”).
Cognate with Northern Thai ᩁᩬ᩶ᩁ, Isan ฮ้อน, Lao ຮ້ອນ (hǭn), Lü ᦣᦸᧃᧉ (hoan²), Tai Dam ꪭ꫁ꪮꪙ, Tai Dón ꪭꪮꪙꫂ, Shan ႁွၼ်ႉ (hâ̰un), Tai Nüa ᥞᥩᥢᥳ (hȯan), Phake ꩭွꩫ် (hon), Ahom 𑜍𑜨𑜃𑜫 (ron), Saek รูน.

cog

Tai Dón ꪭꪮꪙꫂ

ฤดู ฤดู#Thai

หน้า หน้า#Thai


เย็น

th-noun

เย็น • (yen)

Cognate with Isan เย็น, Lao ເຢັນ (yen), Northern Thai ᩀᩮ᩠ᨶ (yen⁴), Khün ᨿᩮ᩠ᨶ (yen⁴), Lü ᦊᦲᧃ (ẏiin), Tai Dam ꪹꪤꪸꪙ (dên), Shan ယဵၼ် (yǎen), Tai Nüa ᥕᥥᥢ (yen), Ahom 𑜊𑜢𑜃𑜫 (jʸin). Compare Vietnamese yên, Middle Chinese 安 (MC 'an).

the period of time from 4 p.m. to 6 p.m.

(loosely) evening; late afternoon; early evening.


มัสสุ

มัสสุ • (mát-sù)

From Pali massu (“beard”); compare Sanskrit श्मश्रु (śmaśru, “beard; moustache”).

cog

พระ พระ#Thai

(royal) (พระ~) moustache; beard; whisker.


ทาฐิกะ

th-noun

ทาฐิกะ • (taa-tì-gà)

Borrowed from Pali dāṭhikā (“beard; whiskers”); compare Sanskrit दाढिका (dāḍhikā, “beard”).


ถุงยาง

ถุงยาง • (tǔng-yaang) (classifier ถุง or อัน)

tǔng-yaang (romanization)
ถุง (classifier)
อัน (classifier)

/tʰuŋ˩˩˦.jaːŋ˧/

Clipping of ถุงยางอนามัย (tǔng-yaang-à-naa-mai).

clipping

ถุงยางอนามัย


ยาง

From Proto-Tai *ˀjaːŋᴬ (“resin”).
Cognate with Lao ຢາງ (yāng) or ຍາງ (nyāng), Shan ယၢင် (yǎang), Zhuang ieng (“plant sap”).


ถุง

→ Urak Lawoi': ทก (thok)

From Proto-Tai *croŋᴬ (“bag”). Cognate with Northern Thai ᨳᩩᨦ, Lao ຖົງ (thong), Lü ᦏᦳᧂ (ṫhung), Shan ထူင် (thǔung), Ahom 𑜌𑜤𑜂𑜫 (thuṅ), Zuojiang Zhuang tung.


หูด

th-noun

หูด • (hùut)


โรงเรียน

โรงเรียน • (roong-riian) (classifier แห่ง)

roong-riian (romanization)
แห่ง (classifier)

From โรง (roong, “building”) + เรียน (riian, “to learn”).


เชือก

chʉ̂ʉak (romanization)
เส้น (classifier)

/t͡ɕʰɯa̯k̚˥˩/

From Proto-Tai *ɟɤːkᴰ (“rope; cord”). Cognate with Lao ເຊືອກ (sư̄ak), Lü ᦵᦋᦲᧅ (tsoek), Tai Dam ꪹꪋꪀ, Shan ၸိူၵ်ႈ (tsōek), Tai Nüa ᥓᥫᥐ (tsoek), Ahom 𑜋𑜢𑜤𑜀𑜫 (chük), Zhuang cag or cieg, Nong Zhuang zowg. Compare Mon ဇုက် and Proto-Vietic *ɟaːk (whence Vietnamese chạc).


อาหาร

th-noun

อาหาร • (aa-hǎan) (classifier อย่าง or มื้อ or ชนิด)

aa-hǎan (romanization)
อย่าง (classifier)
มื้อ (classifier)
ชนิด (classifier)

/ʔaː˧.haːn˩˩˦/

From Sanskrit आहार (āhāra, “taking; fetching; employing; using; taking food; food; etc.”) or Pali āhāra (“feeding; support; food; nutriment”). Compare Khmer អាហារ (ʼaahaa), Lao ອາຫານ (ʼā hān), Burmese အာဟာရ (ahara.).

cog

Lao ອາຫານ (ʼā hān)

อาหารอร่อยมากครับ


ข้าว

From Proto-Tai *C̬.qawꟲ (“rice”), further from Proto-Austroasiatic *rŋkoːʔ (“husked rice”).
Cognate with Northern Thai ᨡᩮᩢ᩶ᩣ (xao), Isan เข่า or เข้า, Southern Thai ค้าว, Lao ເຂົ້າ (khao), Lü ᦃᧁᧉ (ẋaw²), Tai Dam ꪹꪄ꫁ꪱ, Shan ၶဝ်ႈ (khāo), Tai Nüa ᥑᥝᥲ (xàw), Phake ၵွ် (khaw), Ahom 𑜁𑜧 (khaw) or 𑜁𑜨𑜧 (khow) or 𑜁𑜧𑜈𑜫 (khaww), Nùng khàu, Zhuang haeux, Saek เกฺา, Tày khẩu.

cog

Lü ᦃᧁᧉ (ẋaw²)

article, object, thing; belonging, possession.


หมู

From Proto-Southwestern Tai *ʰmuːᴬ¹ (“pig”), from Proto-Tai *ʰmuːᴬ (“pig”). Cognate with Northern Thai ᩉ᩠ᨾᩪ, Lao ໝູ (mū), Lü ᦖᦴ (ṁuu), Tai Dam ꪢꪴ, Tai Nüa ᥛᥧᥴ (mú), Shan မူ (mǔu), Ahom 𑜉𑜥 (mū), Bouyei mul, Zhuang mou, Nong Zhuang mu, Saek หมู่. Compare Sui hmus (“pig”), Proto-Be *muːᴬ¹ (“pig”) (> mow¹~mu¹~mɔw¹~mo¹ across the different lects) and Proto-Hlai *hməw (“pig”) (whence məw¹~pəw¹~pow¹~paw⁴~pʰaw⁴~pow⁴ across the different lects).

เนื้อ เนื้อ#Thai

รัก รัก#Thai

(รัก~) the plant Semecarpus albescens of the family Anacardiaceae.

แห้ว แห้ว#Thai

Cyperus rotundus
Cyperus rotundus#Translingual

(แห้ว~) nutgrass, the plant Cyperus rotundus of the family Cyperaceae.

เรือ เรือ#Thai

(เรือ~) a type of traditional boat dug from one trunk, known for its tapering bow and stern.


โคมลอย

th-noun

โคมลอย • (koom-lɔɔi) (classifier ใบ or ลูก)

koom-lɔɔi (romanization)
ใบ (classifier)
ลูก (classifier)

Compound of โคม (koom, “lantern”) + ลอย (lɔɔi, “to float”), literally “floating lantern”.
The adjective originated from Punch, an English newspaper in the reign of King Chulalongkorn (1868–1910), of which the front page featured a lantern picture and which often presented jocular stories from the West.


ช็อกโกแลต

th-noun

ช็อกโกแลต • (chɔ́k-goo-lɛ́t)

/t͡ɕʰɔk̚˦˥.koː˧.lɛt̚˦˥/


แกะ

เนื้อ เนื้อ#Thai


เรือด

เรือด • (rʉ̂ʉat)

From Proto-Tai *C̬.rɯətᴰ (“bedbug”). Cognate with Lao ເຮືອດ (hư̄at), Shan ႁိူတ်ႈ (hōet), Ahom 𑜍𑜢𑜤𑜄𑜫 (rüt), Zhuang rwed.


ดาบ

ดาบ • (dàap)

From Proto-Southwestern Tai *ˀdaːpᴰᴸ³ (“sword”). Cognate with Northern Thai ᨯᩣ᩠ᨷ, Khün ᨯᩣ᩠ᨷ, Lao ດາບ (dāp), Lü ᦡᦱᧇ (ḋaab), Tai Dam ꪒꪱꪚ, Shan လၢပ်ႇ (làap), Tai Nüa ᥘᥣᥙᥱ (lǎap), Phake ꩫပ် (nap), Ahom 𑜃𑜆𑜫 (nap).

inh

Song of Solomon 3:8, KJV:
ทุกคนเหน็บดาบไว้ที่ต้นขาของตนเพราะเกรงภัยในราตรีกาล
túk-kon nèp dàap wái tîi dtôn-kǎa kɔ̌ɔng dton prɔ́ greeng pai nai raa-dtrii-gaan
every man hath his sword upon his thigh because of fear in the night.

Isaiah 49:2, KJV:
พระองค์ทรงทำปากของข้าพเจ้าเหมือนดาบคม พระองค์ทรงซ่อนข้าพเจ้าไว้ในร่มพระหัตถ์ของพระองค์ พระองค์ทรงทำข้าพเจ้าให้เป็นลูกศรขัดมัน พระองค์ทรงซ่อนข้าพเจ้าไว้เสียในแล่งของพระองค์
prá-ong song tam bpàak kɔ̌ɔng kâa-pá-jâao mʉ̌ʉan dàap kom · prá-ong song sɔ̂ɔn kâa-pá-jâao wái nai rôm prá hàt kɔ̌ɔng prá-ong · prá-ong song tam kâa-pá-jâao hâi bpen lûuk sɔ̌ɔn kàt man · prá-ong song sɔ̂ɔn kâa-pá-jâao wái sǐia nai lɛ̂ng kɔ̌ɔng prá-ong
And he hath made my mouth like a sharp sword; in the shadow of his hand hath he hid me, and made me a polished shaft; in his quiver hath he hid me;

ขอให้ชั่วโมงนี้เราชูดาบสู้ด้วยกัน จงประสบผล ลบรอยแค้น ล้างรอยพ่าย และอรุณสีเลือด

kɔ̌ɔ hâi chûua-moong níi rao chuu dàap sûu dûai gan · jong bprà-sòp pǒn · lóp rɔɔi kɛ́ɛn · láang rɔɔi pâai · lɛ́ à-run sǐi lʉ̂ʉat

Let this be the hour when we draw swords together. Fell deeds awake. Now for wrath, now for ruin, and the red dawn!

เล่ม เล่ม#Thai

ตัว ตัว#Thai

(zoology) (classifier ตัว) cutlassfish: any of the sea fish of the family Trichiuridae.

ตัว ตัว#Thai

(zoology) (classifier ตัว) giant sword minnow: the fish Macrochirichthys macrochirus of the family Cyprinidae.

(military, law enforcement) (classifier คน) senior sergeant major.


มด

Inherited from Proto-Southwestern Tai *motᴰˢ⁴ (“ant”), from Proto-Tai *mɤcᴰ (“ant”).
Cognate with Northern Thai ᨾᩫ᩠ᨯ, Khün ᨾᩫ᩠ᨯ, Lao ມົດ (mot), Lü ᦷᦙᧆ (mod), Tai Dam ꪶꪣꪒ, Shan မူတ်ႉ (mṵ̂ut), Phake မုတ် (mut), Ahom 𑜉𑜤𑜄𑜫 (mut), Bouyei mod, Zhuang moed. Compare Proto-Be *muːʔᴰ², Proto-Hlai *hmuc.


มด

From Old Chinese 巫 (OC *ma).
Cognate with Lao ມົດ (mot, “witch”), Lü ᦷᦙᧆ (mod, “wizard”), Zhuang moed (“shaman”).
Compare also Khmer មត់ (mŭət, “to have a secret understanding”).

cog

person of occult knowledge; person who practices magic or sorcery.


ฆ้อง

th-noun

ฆ้อง • (kɔ́ɔng)

Cognate with Lao ຄ້ອງ (khǭng), Lü ᦅᦸᧂᧉ (koang²), Tai Dam ꪁ꫁ꪮꪉ. Compare Malay gong, Khmer គង (kɔɔng).


เห็ด

From Proto-Tai *ʰrwetᴰ (“mushroom”). Cognate with Lao ເຫັດ (het), Northern Thai ᩉᩮᩢ᩠ᨯ, Shan ႁဵပ်း (háep) or ႁႅပ်း (hép), Zhuang raet, Zuojiang Zhuang vid. Compare Proto-Be *hitᴰ².


วัชพืช

วัชพืช • (wát-chá-pʉ̂ʉt)

/wat̚˦˥.t͡ɕʰa˦˥.pʰɯːt̚˥˩/

From Pali vajja (“that which should be abandoned; fault, wrong”) + พืช (pʉ̂ʉt, “plant”).
"Cannabis; marijuana" is the semantic loan from English weed.

com

(colloquial, slang) cannabis; marijuana.


เมือง

th-noun

เมือง • (mʉʉang) (classifier เมือง or แห่ง)

mʉʉang (romanization)
เมือง (classifier)
แห่ง (classifier)

From Proto-Tai *mɯəŋᴬ (“township”). Cognate with Lao ເມືອງ (mư̄ang), Northern Thai ᨾᩮᩬᩥᨦ, Khün ᨾᩮᩨ᩠ᨦ, Lü ᦵᦙᦲᧂ (moeng), Tai Dam ꪹꪣꪉ, Tai Dón ꪝꪷꪉ, Shan မိူင်း (móeng), Tai Nüa ᥛᥫᥒᥰ (möeng), Ahom 𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫 (müṅ), Tày mường. Compare loanwords in neighbouring languages: Khmer មឿង (mɨəng), Northern Khmer มฺืง, Vietnamese Mường, Chinese 勐 (měng).

cog

Ahom 𑜉𑜢𑜤𑜂𑜫 (müṅ)

any polity, as district, town, city, state, nation, etc.

region, sphere, or domain within which someone or something occurs, prevails, or dominates


นคร

th-noun

นคร • (ná-kɔɔn)

ná-kɔɔn (romanization)
นครา (alternative)
นัคระ (alternative)
นัครา (alternative)
ณคร (alternative obsolete)
ณครร (alternative obsolete)

Borrowed from Angkorian Old Khmer នគរ (nagara) (Old Khmer first attested in c. 878-977), from Sanskrit नगर (nagara, “city; town”).

bor+

city; large town, important town; capital city; city-state; realm, domain.


กรุง

grung (romanization)
กุรุง (alternative obsolete)

Derived from Old Khmer ក្រុង៑ (kruṅ) or កុរុង៑ (kuruṅ, “to rule, to govern; ruler, governor; head, chief”); ultimately from Proto-Mon-Khmer *kruŋ (“to confine”), whence Thai กรง (grong). Cognate with Modern Khmer ក្រុង (krong) and Lao ກຸງ (kung).

c. 15th century, ราชบัณฑิตยสถาน, พจนานุกรมศัพท์วรรณคดีไทย สมัยอยุธยา โคลงยวนพ่าย, กรุงเทพฯ: ราชบัณฑิตยสถาน, published 2002, →ISBN, page 97:

แถลงปางธรรมิศรเจ้า จอมปราณ เสด็จล่วงบเกรงกรุง ทั่วด้าว

tà-lɛ̌ɛng bpaang tam-mít jâao · jɔɔm bpraan · sà-dèt lûuang bɔɔ greeng grung · tûua dâao

Speaking of the time [when] the lord of dharma, the raja of [all] lives, fared across [the world] without fearing [any] king throughout the land

1856 April 6, “กดหมายอย่างพ่อค้าอังกฤษซึ่งมาค้าขายในกรุงฯ ต้องใช้”, in หนังสือสัญญากรุงเทพมหานครกับกรุงอังกริษเปนทางไมตรีค้าขายกัน, Bangkok: Washington Press, published 1856, page 18:

ถ้ากำปั่นลูกค้าอยู่ในบังคับอังกฤษขึ้นมาทอดสมอที่กรุงแล้ว

tâa gam-bpàn lûuk-káa yùu nai bang-káp ang-grìt kʉ̂n maa tɔ̂ɔt sà-mɔ̌ɔ tîi grung lɛ́ɛo

If a vessel of a merchant who is an English subject has come up to cast anchor at the capital

1870 June 2, “ประกาศภาษีเรือ”, in กฎหมายไทย คือ พระราชบัญญัติและประกาศซึ่งตั้งขึ้นในรัชกาลของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวผู้ทรงพระคุณธรรมอันประเสริฐ, volume 1, กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์วิชากร, published 1893:

กำนันนายอำเภอราษฎรในกรุงนอกกรุงทั้งปวง

gam-nan naai-am-pəə râat-sà-dɔɔn nai grung nɔ̂ɔk grung táng-bpuuang

All the subdistrict chiefs, district chiefs, [and] inhabitants, [both] inside the capital [and] outside the capital

(archaic) city where the sovereign resides; capital city; city which is the seat of government

1907 August 26, ดำรงราชานุภาพ, พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหลวง, พระราชพงษาวดารกรุงเก่า ฉบับหลวงประเสริฐอักษรนิติ์, กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ไทย, page ก:

พระเจ้าหงษาวดีที่มาตีกรุงเก่า

prá-jâao hǒng-sǎa-wá-dii tîi maa dtii grung gào

The king of Haṃsavatī who came to attack the Old Kingdom

(archaic) nation or country, especially a kingdom

1855, “แผ่นดินสมเด็จพระมหาจักรพรรดิราชาธิราช”, in พระราชพงษาวดาร ฉบับพระราชหัดถเลขา, volume 1, กรุงเทพฯ: หอพระสมุดวชิรญาณ, published 1912, page 27:

เลิกทัพกลับไปกรุงหงษาวดีโดยทางมา

lə̂ək táp glàp bpai grung hǒng-sǎa-wá-dii dooi taang maa

Withdrew the army [and] returned to the kingdom of Haṃsavatī by the arrival route

1863 August 11, “สัญญาที่องค์สมเด็จพระนโรดมฯ ว่าถูกบังคับให้ลงนามให้ทำกับฝรั่งเศสเมื่อวันที่ ๑๑ สิงหาคม พุทธศักราช ๒๔๐๖”, in ไทยสถาปนากษัตริย์เขมร, กรุงเทพฯ: สำนักทำเนียบนายกรัฐมนตรี, published 1962, page 106:

เมืองใดที่ขึ้นเจ้ากรุงฝรั่งเศส

mʉʉang dai tîi kʉ̂n jâao grung fà-ràng-sèet

Any city which is subject to the king of the kingdom of France

(archaic) used as a prefix to the name of a nation or country, especially a kingdom

1804, ราชบัณฑิตยสถาน, กฎหมายตราสามดวง: พระทำนูน ฉบับราชบัณฑิตยสถาน, กรุงเทพฯ: ราชบัณฑิตยสถาน, published 2010, →ISBN, page 147:

ตราเทพยุดาถือจักร...ปิดงบครั่งประจำนอกพระลุ้งพระราชสารไปกรุงปากกิ่ง

dtraa têep-pá-yú-daa tʉ̌ʉ jàk ... bpìt ngóp-krâng bprà-jam nɔ̂ɔk prá lúng prá râat-chá sǎan bpai grung bpàak-gìng

The seal of the deity carrying a discus...is impressed upon the lac wax attached to the covering of the container of a royal letter to the city of Peking.

1931 July 31, “ประกาศกระทรวงการต่างประเทศ ลงวันที่ ๓๑ กรกฎาคม ๒๔๗๔”, in ประกาศพระราชบัญญัติและพระราชกำหนดต่าง ๆ รัชชกาลที่ ๗, volume 7, พระนคร: โรงพิมพ์บำรุงนุกูลกิจ, published 1931, page 161:

อัครราชทูตสยามณกรุงลอนดอนได้ยื่นจดหมายเสนาบดีกระทรวงการต่างประเทศ

àk-krá-râat-chá-tûut sà-yǎam nɔɔ grung lɔn-dɔn dâai yʉ̂ʉn jòt-mǎai sěe-naa-bɔɔ-dii grà-suuang gaan dtàang-bprà-têet

The Siamese minister at the city of London has submitted the letter of the Minister [in charge of] the Ministry of Foreign Affairs.

used as a prefix to the name of a capital city or a city serving as the seat of government


มังกร

mang-gɔɔn (romanization)
ตัว (classifier)

From corruption of มกร (má-gɔɔn). Cognate with Lao ມັງກອນ (mang kǭn).


ฝันร้าย

th-noun

ฝันร้าย • (fǎn-ráai)

From ฝัน (fǎn, “dream”) + ร้าย (ráai, “bad”).


เทียน

From Angkorian Old Khmer dyān, dyan (“candle”). Compare Pre-Angkorian Old Khmer den. Cognate with Modern Khmer ទៀន (tiən); Lao ທຽນ (thīan); Northern Thai ᨴ᩠ᨿᩁ (tian).

ทุกนารีงามสรรพเมื่อดับเทียน

When the candles are out all women are fair.

เล่ม เล่ม#Thai

Impatiens balsamina
Impatiens balsamina#Translingual

(botany) touch-me-not: the plant, Impatiens balsamina L., of the family Balsaminaceae.


ถัง

Compare Middle Chinese 桶 (MC thuwngX|duwngX), Khmer ថាំង (thang) and ធុង (thung), Lao ຖັງ (thang) or ກະຖັງ (ka thang).


พ่อ

พ่อ • (pɔ̂ɔ)

From Proto-Tai *boːᴮ (“father”).
Cognate with Northern Thai ᨻᩬᩴ᩵, Southern Thai ผอ, Lao ພໍ່ (phǭ), Lü ᦗᦸᧈ (poa¹), Shan ပေႃႈ (pāu), Tai Nüa ᥙᥨᥝ (pow), Aiton ပေႃ (pō), Ahom 𑜆𑜦𑜡 (pō) or 𑜆𑜨𑜦𑜡 (pwō), Zhuang boh, Bouyei boh, Saek ผ้อ.
Compare Middle Chinese 父 (MC pjuX|bjuX, “father”), Old Chinese 父 (OC *paʔ, *baʔ, “father”).

พ่อแม่พี่น้อง

pɔ̂ɔ-mɛ̂ɛ-pîi-nɔ́ɔng

2014, ชัยกร หาญไฟฟ้า, โลกสวยที่น้ำใส: ชุด นวนิยายสำหรับเยาวชนรางวัลแว่นแก้วครั้งที่ ๑๐, illustrated by หทัยชนก เชียงทอง, Bangkok: Nanmeebooks, →ISBN, page 42:

วันคืนที่ผันผ่านไม่ได้ช่วยเยียวยาความโศกเศร้าให้พ่อสักเท่าไร พ่อหมกซ่อนความรู้สึกบอบช้ำไว้ลึก ๆ ในใจ

wan kʉʉn tîi pǎn-pàan mâi dâai chûai yiao-yaa kwaam-sòok-sâo hâi pɔ̂ɔ sàk tâo rai · pɔ̂ɔ mòk-sɔ̂ɔn kwaam-rúu-sʉ̀k bɔ̀ɔp-chám wái lʉ́k lʉ́k nai jai

The days and nights that had passed by did not help remedy the sadness of dad anyhow. Dad buried the wounded feelings deep within his heart.

1292, “จารึกพ่อขุนรามคำแหง (จารึกหลักที่ ๑)”, in วีระประจักษ์, ก่องแก้ว, et al, editors, ประชุมพงศาวดาร ฉบับกาญจนาภิเษก, Bangkok: กรมศิลปากร, กองวรรณกรรมและประวัติศาสตร์, published 1999, →ISBN, page 9:

พ่อกูตาย ยังพี่กู กูพร่ำบำเรอแก่พี่กูดั่งบำเรอแก่พ่อกู พี่กูตาย จี่งได้เมืองแก่กูทั้งกลม

pɔ̂ɔ guu dtaai · yang pîi guu · guu prâm bam-rəə gɛ̀ɛ pîi guu dàng bam-rəə gɛ̀ɛ pɔ̂ɔ guu · pîi guu dtaai · jʉ̀ng dâai mʉʉang gɛ̀ɛ guu táng-glom

Die did my sire; alive still was my elder brother. I kept making service unto my elder brother as if making service unto my sire. [Once] my elder brother died, the entire city then devolved upon me.

1292, “จารึกพ่อขุนรามคำแหง (จารึกหลักที่ ๑)”, in พจนานุกรมศัพท์วรรณคดีไทย สมัยสุโขทัย ศิลาจารึกพ่อขุนรามคำแหงมหาราช หลักที่ ๑, 3rd edition, Bangkok: ราชบัณฑิตยสถาน, published 2013, →ISBN, page 17:

เมื่อกูขึ้นใหญ่ได้สิบเก้าเข้า ขุนสามชนเจ้าเมืองฉอดมาท่อเมืองตาก พ่อกูไปรบขุนสามชนหัวซ้าย ขุนสามชนขับมาหัวขวา ขุนสามชนเกลื่อนเข้า ไพร่ฟ้าหน้าใสพ่อกูหนีญญ่ายพายจแจ้น กูบ่หนี กูขี่ช้างเบกพล

mʉ̂ʉa guu kʉ̂n yài dâai sìp-gâao kâo · kǔn sǎam chon jâao-mʉʉang chɔ̀ɔt maa tɔ̂ɔ mʉʉang dtàak · pɔ̂ɔ guu bpai róp kǔn sǎam chon hǔua sáai · kǔn sǎam chon kàp maa hǔua kwǎa · kǔn sǎam chon glʉ̀ʉan kâo · prâi-fáa-nâa-sǎi pɔ̂ɔ guu nǐi yá-yâai-paai-jà-jɛ̂n · guu bɔ̀ɔ nǐi · guu kìi cháang bèek pon

Once I had grown up, attaining [the age of] nineteen years, Khun Sam Chom, lord of Chot Town, came to attack Tak Town. My sire went [in]to battle [with] Khun Sam Chon [from] the left quarter. Khun Sam Chon rode [his elephant] in [from] the right quarter. [As] Khun Sam Chon marched [his men] in, the men of my sire took flight in disorder. I fled not. I, mounted [upon] an elephant, led [my] host [forth].

male parent, father-in-law, or person regarded as a male parent.

พ่อแมว

พ่องู

(chiefly in combination or as modifier) male parent of an animal.

male head, lord, leader, or master; man in charge; man in authority.

2018 January 23, “พระบรมราโชวาท 'ร. ๕' ถึงลูกชายใหญ่”, in ไทยโพสต์, Bangkok: ไทยโพสต์, retrieved 2020-02-10:

พระบรมวงศานุวงศ์ผู้ใหญ่ซึ่งท่านเชื่อเป็นแน่ว่า พ่อเป็นแต่เจว็ด

prá bɔɔ-rom-má wong-sǎa-nú-wong pûu-yài sʉ̂ng tâan chʉ̂ʉa bpen nɛ̂ɛ wâa · pɔ̂ɔ bpen dtɛ̀ɛ jà-wèt

The senior members of the royal household who firmly believe that I am just a chawet

1871, มหินทรศักดิ์ธำรง (เพ็ง เพ็ญกุล), เจ้าพระยา, จดหมายเหตุ เรื่อง พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงประชวร ฉะบับเจ้าพระยามหินทรศักดิ์ธำรง, Bangkok: โรงพิมพ์พระจันทร์, published 1947, page 17:

วันพฤหัสบดี เดือนสิบเอ็ด ขึ้นสิบห้าค่ำ เวลาเช้าสองโมง รับสั่งแก่พระยาบุรุษฯ ว่า วันนี้เป็นวันสำคัญ อย่าไปข้างไหนเลย ให้คอยดูใจพ่อ ข้ารู้เวลาตายของข้าแล้ว

wan prʉ́-hàt-sà-bɔɔ-dii · dʉʉan sìp-èt · kʉ̂n sìp-hâa kâm · wee-laa cháao sɔ̌ɔng moong · ráp-sàng gɛ̀ɛ prá-yaa bù-rùt - · wâa · wan-níi bpen wan sǎm-kan · yàa bpai kâang nǎi ləəi · hâi kɔɔi duu-jai pɔ̂ɔ · kâa rúu wee-laa dtaai kɔ̌ɔng kâa lɛ́ɛo

[On] Thursday, the fifteenth day of the waxing moon [of] the eleventh month, [at] the time of two mong [in] the morning, [His Majesty] stated unto Phraya Burut, saying: "Today is a great day. [You] shall not go anywhere, [but] shall stay [here to] see me off. I have known the time of my death."

used as a term of address to or title for a male parent, father-in-law, or person regarded as a male parent, and used by such person to refer to oneself.

2017 January 1, “๔๕ ปีศูนย์เมอร์ซี่กับความทรงจำของคุณพ่อโจเซฟ ไมเออร์”, in โพสต์ทูเดย์, Bangkok: โพสต์ทูเดย์, retrieved 2020-02-10:

sìi-sìp hâa · bpii sǔun məə-sîi gàp kwaam-song-jam kɔ̌ɔng kun pɔ̂ɔ joo-séep · mai-ə̂ə

Forty-five years of Mercy Centre and memories of Father Joseph Maier

(Christianity) (คุณ~) used as a respectful term of address to or title for a male priest.

คุณ คุณ#Thai

2014, อัปสรา, บุพเพอาละวาดข้ามภพ, Bangkok: eReader (Thailand), page 197:

พ่อเพ็งสงสัยในตัวน้องสาวเพราะรู้ว่าน้องสาวมิญาติดีกับแม่หญิงวิลันดาอย่างแน่นอน

pɔ̂ɔ peng sǒng-sǎi nai dtuua nɔ́ɔng-sǎao prɔ́ rúu wâa nɔ́ɔng-sǎao mí yâat-dii gàp mɛ̂ɛ-yǐng wí-lan-daa yàang nɛ̂ɛ-nɔɔn

Pho Pheng raised doubt about [his] younger sister since he knew that [his] little sister would not be on good terms with the Dutch lady for certain.

1871, มหินทรศักดิ์ธำรง (เพ็ง เพ็ญกุล), เจ้าพระยา, จดหมายเหตุ เรื่อง พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงประชวร ฉะบับเจ้าพระยามหินทรศักดิ์ธำรง, Bangkok: โรงพิมพ์พระจันทร์, published 1947, page 18:

การอื่น ๆ นอกนั้น ก็ให้ไปปรึกษาพ่อกลาง

gaan ʉ̀ʉn · ʉ̀ʉn · nɔ̂ɔk nán · gɔ̂ hâi bpai bprʉ̀k-sǎa pɔ̂ɔ glaang

[Regarding] other matters than that, [you] shall go consult Pho Klang.

used as a familiar or affectionate term of address to or title for a young or younger man.

2019 April 10, ยิ่งยศ ปัญญา, 00:10 from the start, in เลิกตอแหลตีหน้าซื่อได้แล้ว... กูรู้นะว่าอยู่แถวนี้ (กรงกรรม), spoken by ย้อย อัศวรุ่งเรืองกิจ (ใหม่ เจริญปุระ), Bangkok: ช่อง ๓, retrieved 2020-02-10:

กินน้ำกินท่า เดี๋ยวฉันจะไปดูขนม... / ไม่ต้อง ไปตามพ่อกำนันมาเลยแล้วกัน

gin náam gin tâa · dǐao chǎn jà bpai duu kà-nǒm ... · / · mâi dtɔ̂ng · bpai dtaam pɔ̂ɔ gam-nan maa ləəi lɛ́ɛo gan

[Why don't you sit down and] drink [some] water? I'll go fetch [some] snacks... / No need! Go call Mister Commissioner here at once!

used as a term of address to or title for any man.

พ่อครัว

พ่อสื่อ

used as a modifier to indicate masculinity.


หมึก

หมึก • (mʉ̀k)

Compare Khmer មឹក (mɨk), Lao ຫມຶກ (mưk), Vietnamese mực; all from Chinese 墨 (OC *mlɯːɡ, “ink”).

น้ำ น้ำ#Thai


ศึกษา

ศึกษา • (sʉ̀k-sǎa)

/sɯk̚˨˩.saː˩˩˦/

Borrowed from Sanskrit शिक्षा (śikṣā, “education”). Doublet of สิกขา, ซิก (sík), ซิกข์, สิกข์, and สิข (sìk).
Compare with Lao ສຶກສາ (sưk sā), Northern Thai ᩆᩧᨠ᩠ᩇᩣ.


กระทรวง

th-noun

กระทรวง • (grà-suuang) (classifier กระทรวง or แห่ง)

grà-suuang (romanization)
กระทรวง (classifier)
แห่ง (classifier)
ตระทรวง (alternative obsolete)

Compare Khmer ក្រសួង (krɑɑsuəng); Lao ກະຊວງ (ka sūang); Northern Thai ส่วง (“side; part”).

1722, “พระราชกำหนดเก่า”, in กฎหมายตรา ๓ ดวง ฉบับพิมพ์มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง แก้ไขปรับปรุงใหม่, volume 3, กรุงเทพฯ: สุขภาพใจ, published 2005, →ISBN, page 4:

ถ้ามีผู้ร้ายลักช้างม้าผู้คนโคกระบือทรัพยสิ่งใด ๆ เปนกระทรวงนครบาลได้ว่า

tâa mii pûu-ráai lák cháang máa pûu-kon koo grà-bʉʉ sáp sìng dai dai bpen grà-suuang ná-kɔɔn-baan dâai wâa

If there is an outlaw stealing elephants, horses, men, bulls, buffaloes, [or] any [other] property, it is a case [which] the City Administration is entitled to address.

1897 April 1, “พระราชบัญญัติว่าด้วยน่าที่ราชการซึ่งเกี่ยวข้องกันอยู่ในระหว่างกระทรวงนครบาลแลกระทรวงยุติธรรม ร.ศ. ๑๑๖”, in ประกาศพระราชบัญญัติและพระราชกำหนดต่าง ๆ รัชกาลที่ ๕, volume 3, กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์บำรุงนุกูลกิจ, published 1897, page 17:

ให้กรมกองตระเวรนำตัวผู้นั้นมาส่งต่อผู้พิพากษาศาลโบริสภาศาลใดศาลหนึ่งตามกระทรวง

hâi grom gɔɔng dtrà-ween nam dtuua pûu nán maa sòng dtɔ̀ɔ pûu-pí-pâak-sǎa sǎan-boo-rí-sà-paa sǎan dai sǎan nʉ̀ng dtaam grà-suuang

The patrolling department [or] division shall bring that person to the judge of any police court in line with [his] case.

(government, archaic) authority; power; function

(government, archaic) agency; bureau; department

(government) ministry or equivalent organisation, as federal executive department in the United States


กระทรวงศึกษาธิการ

กระทรวงศึกษาธิการ

กระทรวงศึกษาธิการ • (grà-suuang-sʉ̀k-sǎa-tí-gaan)

/kra˨˩.sua̯ŋ˧.sɯk̚˨˩.saː˩˩˦.tʰi˦˥.kaːn˧/

ministry of education
ministry of education


ด้าย

ด้าย • (dâai)

From Proto-Tai *C̥.daːjꟲ (“thread”). Cognate with Northern Thai ᨯ᩶ᩣ᩠ᨿ, Khün ᨯ᩶ᩣ᩠ᨿ, Lao ດ້າຍ (dāi), Lü ᦡᦻᧉ (ḋaay²), Shan လၢႆႈ (lāai, “silk”), Ahom 𑜓𑜩 (day, “thread”) or 𑜃𑜩 (nay, “silk”) or 𑜎𑜩 (lay, “silk”), Nong Zhuang ndaij.

cog

Lü ᦡᦻᧉ (ḋaay²)


วลี

From Sanskrit वली (valī, “wrinkle”) or Pali valī (“wrinkle”). Cognate with Lao ວະລີ (wa lī).


แคน

th-noun

แคน • (kɛɛn)

Cognate with Isan แคน, Lao ແຄນ (khǣn), Khün ᨣᩯ᩠ᨶ (kɛɛn⁴), Lü ᦶᦅᧃ (kaen), Tai Dam ꪵꪁꪙ (ꞌkén), Shan ၵႅၼ်း (kén).

cog

Khün ᨣᩯ᩠ᨶ (kɛɛn⁴)

(music) khene (traditional free reed mouth organ of Laos and northeast Thailand).


กบ

แม่ แม่#Thai

มาตรา มาตรา#Thai

(grammar) (แม่~, มาตรา~) a group of words/syllables ending with -p sound


กบ

From Proto-Tai *kɤpᴰ (“frog”). Cognate with Lao ກົບ (kop), Northern Thai ᨠᩫ᩠ᨷ, Tai Nüa ᥐᥨᥙᥱ (kǒp), Shan ၵူပ်း (kúup), Ahom 𑜀𑜤𑜆𑜫 (kup), Nong Zhuang gaep gaep, Bouyei gobt, Zhuang goep, Saek กั๊บ. Compare Proto-Be *kupᴰ² (“big frog”).

(zoology) a frog, a tailless, stout-bodied amphibian of the order Anura


กบ

ปลา ปลา#Thai

กบบู่ทะเล กบบู่ทะเล#Thai

คางคก คางคก#Thai

ผีหลอก ผีหลอก#Thai

อุบ อุบ#Thai

(zoology) (ปลา~) a scaleless fish of either species Allenbatrachus grunniens (syn.Batrachus grunniens) or Batrachomoeus trispinosus (syn. Halophryne trispinosus), of the family Batrachoididae, also known as กบบู่ทะเล, คางคก (kaang-kók), ผีหลอก, or อุบ (ùp)


กบ

ทุเรียน ทุเรียน#Thai

กบเจ้าคุณ กบเจ้าคุณ#Thai

กบแม่เฒ่า กบแม่เฒ่า#Thai

กบหน้าศาล กบหน้าศาล#Thai

(botany) (ทุเรียน~) a type of durian, as กบเจ้าคุณ, กบแม่เฒ่า, กบหน้าศาล, etc.

ข้าวอังกุลี ข้าวอังกุลี#Thai

(botany) an annual plant, Geodorum densiflorum, of the genus Geodorum and the family Orchidaceae, having the bulb that looks like a frog, traditionally believed to possess weapon-resistant powers, also known as ข้าวอังกุลี


กบ

a wooden bolt (a movable bar or rod that, when slid into a socket, fastens a door, gate, window, etc.)


จิ้งจอก

jîng-jɔ̀ɔk (romanization)
ตัว (classifier)

/t͡ɕiŋ˥˩.t͡ɕɔːk̚˨˩/

สุนัข สุนัข#Thai

หมา หมา#Thai


เงิน

th-noun

เงิน • (ngən)

ngən (romanization)
งึน (alternative obsolete)
เง็น (alternative obsolete)
เงีน (alternative obsolete)
เงือน (alternative obsolete)

From Proto-Southwestern Tai *ŋɯənᴬ⁴ (“silver”), from Old Chinese 銀 (OC *ŋrɯn), from Proto-Sino-Tibetan *ŋul ~ (d-)ŋur. Cognate with Lao ເງິນ (ngœn), Northern Thai ᨦᩮᩥ᩠ᨶ, Lü ᦇᦹᧃ (nguen), Tai Dam ꪹꪉꪷꪙ, Shan ငိုၼ်း (ngúen), Tai Nüa ᥒᥫᥢᥰ (ngöen), Phake ငိုꩫ် (ṅün), Ahom 𑜂𑜢𑜤𑜃𑜫 (ṅün), Bouyei nganz, Zhuang ngaenz, Saek แญ๊น.

cog

Ahom 𑜂𑜢𑜤𑜃𑜫 (ṅün)

มีเงินเท่าไร


ขนมปัง

th-noun

ขนมปัง • (kà-nǒm-bpang) (classifier ก้อน or แผ่น or ชิ้น or อัน)

kà-nǒm-bpang (romanization)
ก้อน (classifier)
แผ่น (classifier)
ชิ้น (classifier)
อัน (classifier)

From ขนม (kà-nǒm) + ปัง (bpang), the latter from Portuguese pão (“bread”) (compare French pain). Compare Lao ຂະໜົມປັງ (kha nom pang), Lü ᦃᧁᧉᦓᦳᧄᦔᧂ (ẋaw²numṗang).

cog

Lü ᦃᧁᧉᦓᦳᧄᦔᧂ (ẋaw²numṗang)


นักบุญ

th-noun

นักบุญ • (nák-bun)

From นัก (nák, agentive prefix) + บุญ (bun).


ภมุ

ภมุ • (pá-mú)


ขนตา

kǒn-dtaa (romanization)
เส้น (classifier)

From ขน (kǒn, “body hair”) + ตา (dtaa, “eye”). Cognate with Lao ຂົນຕາ (khon tā).


ทองคำ

/tʰɔːŋ˧.kʰam˧/

From ทอง (tɔɔng, “gold”) + คำ (kam, “gold”).


เกาะ

gɔ̀ (romanization)
เกาะ (classifier)
แห่ง (classifier)

Derived from Proto-Mon-Khmer *tkɔɔʔ ~ *tkɔɔh (“island”). Cognate with Mon တကံ (tkɔˀ), Khmer កោះ (kɑh), Chong kɑʔ, Nyah Kur เกาะ, Lao ເກາະ (kǫ), Vietnamese gò and Mal kɔʔ.

der+

(geography) tract of land surrounded by water: isle, island, islet, etc


โทรทัศน์

th-noun

โทรทัศน์ • (too-rá-tát)

From โทร (too-rá-, “far; remote”) + ทัศน์ (“view; vision”); phono-semantic matching from English and calque of English television; coined by Prince Narathip Phong Praphan (1891–1976), Royal Society president. Compare Lao ໂທລະທັດ (thō la that) and Hindi दूरदर्शन (dūrdarśan).


ตะกร้อ

th-noun

ตะกร้อ • (dtà-grɔ̂ɔ)

→ Malay: takraw
Indonesian: takraw

sepak takraw; rattan ball; kick volleyball


เพศชาย

/pʰeːt̚˥˩.t͡ɕʰaːj˧/


อรุณ

อรุณ • (à-run)

à-run (romanization)
อรุณี (alternative)

From Sanskrit अरुण (aruṇa, “red; ruddy; tawny”). Cognate with Khmer អរុណ (ʼaʼrun).

bor

(elegant, figurative) dawn: beginning, rise, advent.


สวัสดิ์

th-noun

สวัสดิ์ • (sà-wàt)

สวัสดี สวัสดี#Thai


กุหลาบ

gù-làap (romanization)
ดอก (classifier)
กูหลาบ (alternative)

From Classical Persian گلاب (gulāb, “rosewater”).


บุษบา

Borrowed from Sanskrit पुष्प (puṣpa, “flower”).


กันยา

กันยายน กันยายน#Thai


ศิลปะ

th-noun

ศิลปะ • (sǐn-lá-bpà)

Derived from Sanskrit शिल्प (śilpa, “art”). Compare Khmer សិល្ប (səlləpaʼ), Lao ສິນລະປະ (sin la pa), Northern Thai ᩆᩥᩃ᩠ᨷ.


ราชา

/raː˧.t͡ɕʰaː˧/

From Pali rājan (“king”) or Sanskrit राज (rāja, “king”); possibly via Old Khmer rājā, rājjā (“king; chief”). Compare Modern Khmer រាជា (riəciə); Lao ລາຊາ (lā sā); Northern Thai ᩁᩣᨩᩣ; Shan ရႃႇၸႃႉ (ràa tsâ̰a).


คารวะ

From Sanskrit गौरव (gaurava, “dignity”).


วาจา

From Sanskrit वाचा (vācā, “speech”). Cognate with Lao ວາຈາ (wā chā), Lü ᦞᦱᦈᦱ (vaaṫsaa), Shan ဝႃႇၸႃႇ (wàa tsàa).


ฤษี

th-noun

ฤษี • (rʉ́-sǐi)

/rɯ˦˥.siː˩˩˦/

ฤๅษี ฤๅษี#Thai


ชัย

From Sanskrit जय (jaya, “victory”) or Pali jaya (“victory”); probably via Old Khmer jaya°, °jaya, jayya°. Cognate with Khmer ជ័យ (cɨy), ជយ (cɔɔy); Lao ໄຊ (sai).

เรือ เรือ#Thai

พระชัย พระชัย#Thai

(เรือ~) royal barge serving as the presiding barge or containing the Buddha image พระชัย (prá-chai) in a royal barge procession.


เสน่ห์

เสน่ห์ • (sà-nèe)

From Sanskrit स्नेह (sneha, “love; affection; etc”); possibly via Angkorian Old Khmer sneha (idem). Cognate with Thai เสน่หา (sà-nèe-hǎa), Lao ສະເໜ (sa nē), Modern Khmer ស្នេហ៍ (snae).

bor

charm; appeal; attractiveness; charisma.

occult or magical means or object used to bring about love or affection.


ชีวิต

chii-wít (romanization)
ชีพิต (alternative)

/t͡ɕʰiː˧.wit̚˦˥/

Learned borrowing from Pali jīvita (“life”) or Sanskrit जीवित (jīvita, idem). Cognate with Northern Thai ᨩᩦᩅᩥ᩠ᨲ, Lao ຊີວິດ (sī wit), Lü ᦋᦲᦞᦲᧆ (tsiiviid), Khmer ជីវិត (ciivɨt).


รัศมี

th-noun

รัศมี • (rát-sà-mǐi)

rát-sà-mǐi (romanization)
รัศมิ (alternative)
รัศมิ์ (alternative)
รัษมี (alternative)
รัสมี (alternative)

From Sanskrit रश्मि (raśmi, “ray of light”). Cognate with Lao ລັດສະໝີ (lat sa mī), Old Khmer *raśmi, raśmiy; Modern Khmer រស្មី (rĕəʼsməy). Compare Pali raṃsi, from which Thai รังสี (rang-sǐi) is derived.

light emitting from a centre: corona, aureole, halo, nimbus, etc.

(figurative) aura; splendour; glory; prestige.


ธนู

From Pali dhanu (“bow”) or Sanskrit धनु (dhanu, “bow”); probably via Old Khmer ធ្នូវ (dhnūva, “bow”). Cognate with Lao ທະນູ (tha nū), Modern Khmer ធ្នូ (thnuu).

คัน คัน#Thai

(classifier คัน) (คัน~) bow: strip for shooting arrows

ดอก ดอก#Thai

ลูก ลูก#Thai


กาย

From Sanskrit काय (kāya, “body”) or Pali kāya (“body”).


มนุษย์

Learned borrowing from Sanskrit मनुष्य (manuṣya, “human”). Compare Pali manussa, from which Thai มนุสส์ is derived. Cognate with Burmese မနုဿ (ma.nu.ssa.), Indonesian manusia, Javanese manungsa, Khmer មនុស្ស (mɔɔmɔnuh), Lao ມະນຸດ (ma nut), Malay manusia, Northern Thai ᨾᨶᩩᩇ᩠ᨿ᩺, Shan မၼုၵ်ႉသႃႉ (mǎ nṵ̂k sâ̰a).

cog

Shan မၼုၵ်ႉသႃႉ (mǎ nṵ̂k sâ̰a)


สุกร

th-noun

สุกร • (sù-gɔɔn)

From Pali sukara, sūkara (“pig”) or Sanskrit सूकर (sūkara, “pig”). Cognate with Lao ສຸກອນ (su kǭn); Khmer សូករ (sokrô); English sow.

เนื้อ เนื้อ#Thai


สุนัข

From Pali sunakha (“dog”). Compare Sanskrit शुनक (śunaka, “dog”).

หมา หมา#Thai

เนื้อ เนื้อ#Thai


แพศยา

แพศยา • (pɛ̂ɛt-sà-yǎa)

/pʰɛːt̚˥˩.sa˨˩.jaː˩˩˦/

From Sanskrit वेश्या (veśyā, “prostitute”). Compare Lao ເພດສຍາ (phēt sa nyā), ແພດສຍາ (phǣt sa nyā), ແພດສະຫຍາ (phǣt sa nyā).

1 Kings 3:16, KJV:
แล้วหญิงแพศยาสองคนมาเฝ้ากษัตริย์และยืนอยู่ต่อพระพักตร์พระองค์
lɛ́ɛo yǐng-pɛ̂ɛt-sà-yǎa sɔ̌ɔng kon maa fâo gà-sàt lɛ́ yʉʉn yùu dtɔ̀ɔ prá-pák prá-ong
Then came there two women, that were harlots, unto the king, and stood before him.

นาง นาง#Thai

หญิง หญิง#Thai

(elegant, derogatory, offensive, chiefly literary or poetic) (นาง~, หญิง~) prostitute.

นาง นาง#Thai

หญิง หญิง#Thai

(elegant, derogatory, offensive, chiefly literary or poetic) (นาง~, หญิง~) low woman; immoral woman; promiscuous woman; shameless woman.


สมาธิ

Borrowed from Sanskrit समाधि (samādhi, “concentration of mind”). Compare Burmese သမာဓိ (sa.madhi.), Lao ສະມາທິ (sa mā thi).


สัปดาห์

th-noun

สัปดาห์ (classifier สัปดาห์)

สัปดาห์ (classifier)
สัปดาหะ (alternative)

Learned borrowing from Sanskrit सप्ताह (saptāha).
Cognate with Old Khmer saptāha (“week; period of seven days”); Modern Khmer សប្តាហៈ (sapphdaahaʼ); Lao ສັບດາ (sap dā), ສັບປະດາ (sap pa dā).
Compare Pali sattāha (“hebdomad; week”), from which Thai สัตตาห and Khmer សត្តាហៈ (sattaahaʼ) were derived.

cog

(wan; (wan; (wan; (wan; (wan; (wan; (wan

วัน; วัน; วัน; วัน; วัน; วัน; วัน

days of the week: วันสัปดาห์:อาทิตย์ aa-tít) ·จันทร์ jan) ·อังคาร ang-kaan) ·พุธ pút) ·พฤหัสบดี prʉ́-hàt-sà-bɔɔ-di) ·ศุกร์ sùk) ·เสาร์ sǎo) [edit]


ทวาร

From Sanskrit द्वार (dvāra, “door”) or Pali dvāra (“idem”).


ฤๅษี

th-noun

ฤๅษี • (rʉʉ-sǐi)

rʉʉ-sǐi (romanization)
ฤษี (alternative)
ฤๅษรี (alternative obsolete)
ฤาษี (alternative)

/rɯː˧.siː˩˩˦/


นาม

From Pali nāma (“name”) or Sanskrit नाम (nāma, “name”). Cognate with Old Khmer nām, nāma; Modern Khmer នាម (niəm); Lao ນາມ (nām).

(formal) name; designation; title; appellation.

(philosophy, religion) intangible or formless thing, as emotion, feeling, etc.


โลก

lôok (romanization)
ใบ (classifier)
โลก (classifier)

From Sanskrit लोक (loka, “world”). Compare Lao ໂລກ (lōk), Burmese လောက (lau:ka.).

มิมาสเอนเซลาดัสเทธิสไดโอนเรอาไททันไอเพทัส


กวี

Borrowed from Sanskrit कवि (kavi, “poet”) or Pali kavi. Compare Lao ກະວີ (ka wī).


ศักดิ

th-noun

ศักดิ • (sàk-dì-)

From Sanskrit शक्ति (śakti, “energy; strength; power; etc”).

bor

ศักดิ์ ศักดิ์#Thai

(only in combination) Alternative form of ศักดิ์ (sàk)


ศักดิ

th-noun

ศักดิ • (sàk-dì-)

ศักดิ์ ศักดิ์#Thai


กาล

From Sanskrit काल (kāla, “time”). Cognate with Lao ການ (kān). Compare Shan ၵႃႇလ.


เวลา

Borrowed from Pali velā (“time”), ultimately from Sanskrit वेला (velā, “time”). Cognate with Old Khmer velā; Modern Khmer វេលា (veiliə), ពេល (peel); Lao ເວລາ (wē lā); Lü ᦵᦞᦟᦱ (velaa); Northern Thai ᩅᩮᩃᩣ. Doublet of เพล (peen).

time; period of time; point of time; occasion


ภูมิ

Borrowed from Pali bhūmi or Sanskrit भूमि (bhūmi, “land”). Cognate with Lao ພູມ (phūm).


อากาศ

/ʔaː˧.kaːt̚˨˩/

Borrowed from Sanskrit आकाश (ākāśa, “sky”). Compare Lao ອາກາດ (ʼā kāt).

cog

Lao ອາກາດ (ʼā kāt)


พิษ

pít (romanization)
พิศม์ (alternative obsolete)

From Sanskrit विष (viṣa, “poison”). Cognate with Khmer ពិស (pɨh), Lao ພິດ (phit).

2000, สถาบันภาษาไทย, กรมวิชาการ, กระทรวงศึกษาธิการ, ประชุมโคลงโลกนิติ, Bangkok: สถาบันภาษาไทย, กรมวิชาการ, กระทรวงศึกษาธิการ, →ISBN, page 92:

นาคีมีพิษเพี้ยง สุริโย เลื้อยบ่ทำเดโช แช่มช้า พิษน้อยหยิ่งโยโส แมลงป่อง ชูแต่หางเองอ้า อวดอ้างฤทธี

naa-kii mii pít píiang · sù-rí-yoo · lʉ́ai bɔ̀ɔ tam dee-choo · chɛ̂m-cháa · pít nɔ́ɔi yìng-yoo-sǒo · má-lɛɛng bpɔ̀ng · chuu dtɛ̀ɛ hǎang eeng âa · ùuat âang rít-tii

A serpent possesses venom [so great] as the sun, [yet] it slithers slowly without making [known] its power. A scorpion, so proud of its little venom, raises its tail itself as if to show off its might.

(figurative) anyone or anything that is harmful or causes trouble; source of harm or trouble.


ญาติ

th-noun

ญาติ • (yâat)

Borrowed from Sanskrit जाति (jāti, “family”) or Pali ñāti (“family”).

relative: a person connected by blood, marriage, or adoption.


ชาติ

ชาติ • (châat)

/t͡ɕʰaːt̚˥˩/

/t͡ɕʰaːt̚˥˩.ti˨˩./

From Pali jāti (“birth, origin; kind, sort; etc”), from Sanskrit जाति (jāti, “idem”). Cognate with Old Khmer jāti, Modern Khmer ជាតិ (ciət), Lao ຊາດ (sāt).
Developing from "birth" meaning, ชาติ has been used to refer to "group of people" since the late 18th century, while the sense of "national political community" came into use in 1880s.

bor

(elegant, often in combination) birth; nativity; origin.

2021 December 15, “ด่วน! ประยุทธ์คุยกับปูขอให้ชาติหน้าเกิดเป็นคน”, in Catdumb, Bangkok: Catdumb, retrieved 2021-12-18:

dùuan! · bprà-yút kui gàp bpuu kɔ̌ɔ hâi châat nâa gə̀ət bpen kon

Breaking! Prayut talks to crabs, [saying he] wishes [them] to be born as humans [in their] next lives

life, especially in terms of reincarnation.

ต้องรอเป็นชาติ

(slang, humorous) very long time; eon; age.

nationals, citizens, or inhabitants collectively.

(elegant, often in combination) type; kind; sort; class; group; variety; category.


ภิตติ

th-noun

ภิตติ • (pít-dtì)

Borrowed from Sanskrit भित्ति (bhitti, “wall”).


มรณะ

th-noun

มรณะ • (mɔɔ-rá-ná)


ปีศาจ

bpii-sàat (romanization)
ตน (classifier)
ปิศาจ (alternative)

From Sanskrit पिशाच (piśāca, “ghost”). Cognate with Lao ປີສາດ (pī sāt), ຜີສາດ (phī sāt).


ประเทศ

ประเทศ • (bprà-têet)

bprà-têet (romanization)
ประเทษ (alternative archaic dated obsolete)
ประเทส (alternative archaic dated obsolete)

From Sanskrit प्रदेश (pradeśa, “country; district; region; place; spot; etc”). Compare Pali padesa; Modern Khmer ប្រទេស (prɑɑteih).

bor

Genesis 41:57, KJV:
และประเทศทั้งปวงก็มายังประเทศอียิปต์หาโยเซฟเพื่อซื้อข้าว เพราะการกันดารอาหารร้ายแรงในทุกประเทศ
lɛ́ bprà-têet táng-bpuuang gɔ̂ maa yang bprà-têet ii-yìp hǎa yoo-séep pʉ̂ʉa sʉ́ʉ kâao · prɔ́ gaan-gan-daan aa-hǎan ráai-rɛɛng nai túk bprà-têet
And all countries came into Egypt to Joseph for to buy corn; because that the famine was so sore in all lands.

1 Kings 22:1, KJV:
ประเทศซีเรียและอิสราเอลไม่มีศึกสงครามกันอยู่สามปี
bprà-têet sii-riia lɛ́ ìs-raa-eel mâi mii sʉ̀k sǒng-kraam gan yùu sǎam bpii
And they continued three years without war between Syria and Israel.

Zechariah 6:6, KJV:
ม้าดำตรงไปยังประเทศเหนือ ตัวขาวติดตามม้าดำไป และตัวสีด่างตรงไปยังประเทศใต้
máa dam dtrong bpai yang bprà-têet nʉ̌ʉa · dtuua kǎao dtìt-dtaam máa dam bpai · lɛ́ dtuua sǐi dàang dtrong bpai yang bprà-têet dtâai
The black horses which are therein go forth into the north country; and the white go forth after them; and the grisled go forth toward the south country.

Psalm 106:27, KJV:
และจะกระจายเชื้อสายของท่านไปท่ามกลางประชาชาติ หว่านเขาไปทั่วประเทศทั้งหลาย
lɛ́ jà grà-jaai chʉ́ʉa-sǎai kɔ̌ɔng tâan bpai tâam-glaang bprà-chaa-châat · wàan kǎo bpai tûua bprà-têet táng-lǎai
To overthrow their seed also among the nations, and to scatter them in the lands.

nation; also used as a prefix to the name of a nation.

(elegant) area; district; locality; place; region; spot.


ประเทศ

th-noun

ประเทศ • (bprà-têet)

บรเทศ บรเทศ#Thai


ภัย

pai (romanization)
ภย (alternative)
ไภย (alternative archaic dated obsolete)

From Pali bhaya (“fear; fright”) or Sanskrit भय (bhaya, idem); possibly via Angkorian Old Khmer bhay (idem) or Old Khmer bhaya, bhai, bhaiya, bhaiyya (idem). Cognate with Modern Khmer ភ័យ (phɨy), Lao ໄພ (phai), Burmese ဘေး (bhe:).

fear, fright; source thereof, as danger, peril, hazard, etc.


วานร

waa-nɔɔn (romanization)
พานร (alternative)

From Sanskrit वानर (vānara, “ape”) or Pali vānara.


ประธาน

From Sanskrit प्रधान (pradhāna, “leading; presiding; etc”); possibly via Old Khmer pradhāna, pradāna, prathṭhāna, braḥ dhāna, braḥ dhāṇa, braḥ thāna (“chief, lord, master, leader; man of distinction, personage of note; supreme, most important; etc”). Cognate with Lao ປະທານ (pa thān), Modern Khmer ប្រធាន (prɑɑthiən).

bor

ประธานศาลยุติธรรมระหว่างประเทศ

President of the International Court of Justice

ประธานคณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติ

President of the United Nations Security Council

ประธานสภาผู้แทนราษฎร

ประธานที่ประชุม

ประธานในพิธี

ประธานบริษัท

chief; lord; master; leader; head; president; chairperson.

สังวรประธาน สังวรประธาน#Thai

สังวรประธาน (sǎng-wá-rá-bprà-taan), the effort to prevent the arising of evil intentions which have not yet arisen;

ปหานประธาน ปหานประธาน#Thai

ปหานประธาน (bpà-hǎa-ná-bprà-taan), the effort to abandon the evil intentions which have arisen;

ภาวนาประธาน ภาวนาประธาน#Thai

ภาวนาประธาน (paa-wá-naa-bprà-taan), the effort to encourage the arising of good intentions which have not yet arisen;

อนุรักขนาประธาน อนุรักขนาประธาน#Thai

อนุรักขนาประธาน (à-nú-rák-kà-naa-bprà-taan), the effort to maintain the good intentions which have arisen.


อัคนี

àk-ká-nii (romanization)
อัคนิ (alternative)

Learned borrowing from Sanskrit अग्नि (agni, “fire”). Doublet of อัคคี (àk-kii). Ultimately cognates with English ignite.
Cognate with Lao ອັກຄະນີ (ʼak kha nī).

lbor

ถ้วยอัคนี

พระ พระ#Thai


สหาย

th-noun

สหาย • (sà-hǎai)

First attested in the Inscription of Wat Si Chum (จารึกวัดศรีชุม), c. 1341-1367. Possibly borrowed from Middle Khmer សហាយ (sahāya), ultimately from Sanskrit सहाय (sahāya, “friend; follower”) or Pali sahāya (“companion”).


มิตร

th-noun

มิตร • (mít)

Learned borrowing from Sanskrit मित्र (mitra, “friend”). Cognates include Khmer មិត្ត (mɨt), Lao ມິດ (mit).


ความทุกข์

th-noun

ความทุกข์ • (kwaam-túk)


โฆษณา

From Sanskrit घोषणा (ghoṣaṇā, “proclaiming aloud; proclaiming publicly”); probably via Angkorian Old Khmer ghoṣaṇā (“public announcement, public notice, proclamation, pronouncement, promulgation; to advertise, to proclaim, to cry one's wares, to hawk, to peddle”). Cognate with Modern Khmer ឃោសនា (khoosaʼnaa).

der

(now only found in law, obsolete elsewhere) public notice; public announcement; publicity; proclamation.

now only found in law; obsolete elsewhere; now only found in law; obsolete elsewhere


จักร

th-noun

จักร • (jàk)

jàk (romanization)
จักระ (alternative)
จักร์ (alternative obsolete)

Borrowed from Sanskrit चक्र (cakrá, “wheel”).