ใหม่

th-adv

ใหม่ • (mài)

From Proto-Southwestern Tai *ʰmaɰᴮ¹ (“new”), from Proto-Tai *ʰmɤːlᴮ (“new”). Cognate with Northern Thai ᩉ᩠ᨾᩲ᩵, Lao ໃໝ່ (mai), Lü ᦺᦖᧈ (ṁay¹), Tai Dam ꪻꪢ꪿, Shan မႂ်ႇ (màue), Tai Nüa ᥛᥬᥱ (mǎue), Phake မၞ် (maü), Ahom 𑜉𑜧 (maw) or 𑜉𑜨𑜧 (mow), Sapa maɰᴮ¹, Bouyei mos, Zhuang moq, Zuojiang Zhuang mawq.

cog

Lü ᦺᦖᧈ (ṁay¹)


หลัง

th-adv

หลัง • (lǎng)

From Proto-Tai *ʰlaŋᴬ (“back”). Cognate with Lao ຫຼັງ (lang), Northern Thai ᩉᩖᩢᨦ, Lü ᦜᧂ (l̇ang), Tai Dam ꪨꪰꪉ, Shan လင် (lǎng), Aiton လင် (laṅ), Ahom 𑜎𑜂𑜫 (laṅ), Bouyei langl, Zhuang laeng.


ควย

kuai (romanization)
ครวย (alternative)
คะรวย (alternative)
ครูไว (alternative)
คูอวย (alternative)
ฆรวย (alternative)
ฆวย (alternative)
จวย (alternative)
ควยห์ (alternative obsolete)

From Proto-Tai *ɣwajᴬ (“penis”). Cognate with Lao ໂຄຍ (khōi), Northern Thai ᨤ᩠ᩅ᩠ᨿ, Khün ᨣ᩠ᩅᩭ, Lü ᦩᦾ (xwoay), Shan ၵႂႆး (kwái), Tai Nüa ᥑᥩᥭᥰ (xöay), Phake ၵွႝ (khoy), Ahom 𑜁𑜨𑜩 (khoy), Zhuang vaez, Nong Zhuang vaez. Compare Proto-Austronesian *gaway (“tentacles of octopus, squid, jellyfish, etc”).
It was believed that the word was corrupted from Pali guyha (“hidden, concealed, unrevealed”) (and then ควยห์ occurred). But every Tai language had not contacted Pali and guyha did not literally mean “penis”. So this is coincidence.

ncog

(vulgar) used for emphasis: the heck, the hell, the fuck, etc.


ไป

From Proto-Tai *pajᴬ (“to go”). Cognate with Northern Thai ᨻᩱ (pai), Khün ᨻᩱ (pai), Lao ໄປ (pai), Lü ᦺᦔ (ṗay) and ᦺᦗ (pay), Tai Dam ꪼꪜ, Shan ပႆ (pǎi), Aiton ပႝ (pay), Phake ပႝ (pay), Nùng páy, Zhuang bae, Bouyei bail, Tày pây, Phu Thai ไป๋.

used to indicate motion away from the speaker's direction.

used to indicate motion that still continues or that continues up to a certain point of time.


ยาว

yaao (romanization)
ความยาว (abstract-noun)

Inherited from Proto-Southwestern Tai *jaːwᴬ⁴.
In Southwestern Tai, cognate with Northern Thai ᨿᩣ᩠ᩅ, Lao ຍາວ (nyāo), Lü ᦍᦱᧁ (yaaw), Shan ယၢဝ်း (yáao), Tai Nüa ᥕᥣᥝᥰ (yäaw), Phake ယွ် (yaw).
Compare Proto-Hlai *hnaːwʔ (“long (distance)”).

inh+

อยู่ยาว

ดูยาว ๆ

to take more and more time to observe [something]
(literally) to observe [something] longer [and] longer


ดี

dii (romanization)
ความดี (abstract-noun)

From Proto-Tai *ɗɤjᴬ (“good”).
In Southwestern Tai, cognate with Northern Thai ᨯᩦ (di), Lao ດີ (dī), Lü ᦡᦲ (ḋii), Shan လီ (lǐi), Tai Dam ꪒꪲ, Tai Dón ꪒꪲ, Ahom 𑜓𑜣 (dī), 𑜃𑜣 (nī) or 𑜑𑜣 (hī).
In Central Tai, cognate with Tày đây.
In Northern Tai, cognate with Zhuang ndei, Bouyei ndil.
Compare Sui qdail (“good”), Southern Kam lail (“good”).

พูดดี

ร้องดี

ประพฤติดี

well: nicely, finely, excellently, satisfactorily, agreeably, pleasantly, etc.

อร่อยดี

สวยดี

เลวดี


ตาย

From Proto-Southwestern Tai *taːjᴬ² (“to die”), from Proto-Tai *p.taːjᴬ (“to die”). Cognate with Northern Thai ᨲᩣ᩠ᨿ, Lao ຕາຍ (tāi), Lü ᦎᦻ (ṫaay), Tai Dam ꪔꪱꪥ, Tai Dón ꪔꪱꪥ, Tai Daeng ꪔꪱꪥ, Shan တၢႆ (tǎai), Tai Nüa ᥖᥣᥭ (taay), Khamti တၢဲႈ, Phake တႝ (tay), Ahom 𑜄𑜩 (tay), Zhuang dai, Zuojiang Zhuang tai or hai. Compare Proto-Be *ɗaːjᴬ¹, Proto-Malayo-Polynesian *atay (“death”).

inh

(slang, sometimes sarcastic) to death: to a great degree, to excess.


หมา

From Proto-Tai *ʰmaːᴬ (“dog”). Cognate with Ahom 𑜉𑜡 (mā), Aiton မႃ (mā), Tai Dam ꪢꪱ, Tai Nüa ᥛᥣᥴ (máa), Lao ໝາ (mā), Lü ᦖᦱ (ṁaa), Shan မႃ (mǎa), Zhuang ma, Saek หม่า. Compare Proto-Be *maːᴬ¹, Proto-Hlai *hmaː (“dog; hunting dog”).

ทำตัวหมา ๆ

พูดหมา ๆ

(slang, vulgar, derogatory, offensive) badly; lowly.


เร็ว

reo (romanization)
ความเร็ว (abstract-noun)


อีก

ìik (romanization)
อิก (alternative obsolete)

From Middle Chinese 益 (MC 'jiek); Cognate with Lao ອີກ (ʼīk), Lü ᦀᦲᧅᧈ (˙ʼiik¹), Shan ဢိၵ်ႇ (ʼìk), Phake ဢိက် (ʼik), Ahom 𑜒𑜢𑜀𑜫 (ʼik).

cog

Lü ᦀᦲᧅᧈ (˙ʼiik¹)

Shan ဢိၵ်ႇ (ʼìk)

2021 February 8, ศาลอาญา, “คำสั่งศาลอาญา ในคดีหมายเลขแดงที่ พศ ๗๕/๒๕๖๔”, in คณะก้าวหน้า, กรุงเทพฯ: คณะก้าวหน้า, retrieved 2022-08-17, page 4:

ต้องเข้าสู่การพิจารณาของศาลอีก

dtɔ̂ng kâo sùu gaan-pí-jaa-rá-naa kɔ̌ɔng sǎan ìik

[The case] needs to further be [brought] into the consideration of the court.

2015, ซูเฉี้ยว, ปิงซิน, และ, เหยียนเกอหลิง, รอยยิ้มและน้ำตาของหัวใจ, กรุงเทพฯ: นานมีบุ๊คส์, →ISBN, page 103:

ขนบที่ภรรยาอยู่บ้านทำอาหารให้สามีและลูก...สลายไปแล้ว และผู้หญิงก็มิได้ให้ความสำคัญกับเสน่ห์ปลายจวักในบริบทเดิมอีก

kà-nòp tîi pan-yaa yùu bâan tam aa-hǎan hâi sǎa-mii lɛ́ lûuk ... sà-lǎai bpai lɛ́ɛo · lɛ́ pûu-yǐng gɔ̂ mí dâai hâi kwaam-sǎm-kan gàp sà-nèe-bplaai-jà-wàk nai bɔɔ-rí-bòt dəəm ìik

The tradition in which a wife stays at home [and] does cooking for [her] husband and children ... has died off and women do not give importance to the cooking talents in the old context any more.

1994 December 21, “พระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. ๒๕๓๗”, in ราชกิจจานุเบกษา, volume ๑๑๑, number ๕๙ ก, page 17:

กรรมการซึ่งพ้นจากตำแหน่งอาจได้รับแต่งตั้งอีก

gam-má-gaan sʉ̂ng pón jàak dtam-nɛ̀ng àat dâai-ráp dtɛ̀ng-dtâng ìik

A member who has retired from office may be appointed again.


จริง

jing (romanization)
ความจริง (abstract-noun)

From Middle Chinese 真 (MC tsyin). Cognate with Lao ຈິງ (ching).


สุนัข

th-adv

สุนัข • (sù-nák) (abstract noun ความสุนัข)

sù-nák (romanization)
ความสุนัข (abstract-noun)

From Pali sunakha (“dog”). Compare Sanskrit शुनक (śunaka, “dog”).

หมา หมา#Thai


กับ

From Proto-Tai *kapᴰ (“with; and”). Cognate with Lao ກັບ (kap), Lü ᦂᧇ (k̇ab), Shan ၵပ်း (káp), Tày cắp. Compare to Cantonese 及 gap6 (MC *ɡˠiɪp̚).


ไม่

Possibly a contraction of miʔ^(DS2) (compare มิ (mí, “not”)) + ได้ (dâai, “to get; able; can; may; etc.”).

ไม่ชอบ

ไม่อยู่บ้าน


ใช่

ใช่ • (châi)

Cognate with Ahom 𑜋𑜨𑜧 (chow). Compare Zhuang cawh, Middle Chinese 是 (MC dzyeX).

2018 February 27, Prepanod Nainapat, “มาดูหนังห้องเราไหม ความหลากหลายของการนัดยิ้มในยุค 4.0”, in The Matter, Bangkok: The Matter, retrieved 2019-04-04:

ใช่ว่าคนไร้รักจะไม่ต้องการความเสียวในชีวิต พวกเขาจึงใช้เทคโนโลยีในโลกยุค 4.0 ที่มีช่องทางนัดยิ้มอยู่หลากหลาย

châi wâa kon rái rák jà mâi dtɔ̂ng-gaan kwaam-sǐao nai chii-wít · pûuak-kǎo jʉng chái ték-noo-loo-yii nai lôok yúk · sìi-jùt-sǔun · tîi mii chɔ̂ng-taang nát-yím yùu làak-lǎai

[It's] not that loveless persons do not want spasm in [their] lives. So they employ the technology [of] the world in the 4.0 age, in which various means are available [for them to] hook up.

2005, บุญเตือน ศรีวรพจน์, “อธิบาย เรื่อง นกกระจาบกลอนสวด”, in นกกระจาบกลอนสวด, กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร:

ข้าใช่นักปราชญ์

ว่า ว่า#Thai

(sometimes ~ว่า) used to express negation: no, not, never, etc.


ดัน

used to modify a verb in a situation where an action should not be done but is done nevertheless.


ชอบ

chɔ̂ɔp (romanization)
ความชอบ (abstract-noun)

Compare Khmer ឆប (chɑɑp). Cognate with Northern Thai ᨪᩬᨷ, Lao ຊອບ (sǭp).

/t͡ɕʰɔːp̚˥˩/

(colloquial) often; frequently; habitually; as a tendency or habit.


มา

From Proto-Tai *ʰmaːᴬ (“to come”). Cognate with Northern Thai ᨾᩣ (maa), Khün ᨾᩣ (maa), Isan มา, Lao ມາ (mā), Lü ᦙᦱ (maa), Tai Dam ꪣꪱ, Tai Dón ꪝꪱ, Shan မႃး (máa), Tai Nüa ᥛᥣᥰ (mäa), Aiton မႃ (mā), Phake မႃ (mā), Ahom 𑜉𑜠 (ma) or 𑜉𑜡 (mā) or 𑜉𑜡𑜠 (māa), Zhuang maz.

used to indicate motion towards the speaker's direction.


ออก

th-adj

ออก • (ɔ̀ɔk)

From Proto-Tai *ʔoːkᴰ (“to exit”). Cognate with Lao ອອກ (ʼǭk), Northern Thai ᩋᩬᨠ, Lü ᦀᦸᧅᧈ (˙ʼoak¹), Tai Dam ꪮꪮꪀ, Shan ဢွၵ်ႇ (ʼàuk), Phake ဢွက် (ʼok), Ahom 𑜒𑜨𑜀𑜫 (ʼok), Zhuang ok.

cog

Lü ᦀᦸᧅᧈ (˙ʼoak¹)


อยู่

yùu (romanization)
ความอยู่ (abstract-noun)

From Proto-Tai *ˀjuːᴮ (“to be (in a place)”). Cognate with Northern Thai ᩀᩪ᩵, Lao ຢູ່ (yū), Lü ᦊᦴᧈ (ẏuu¹), Tai Dam ꪤꪴ꪿, Shan ယူႇ (yùu), Ahom 𑜊𑜥 (jʸū), Bouyei qyus, Zhuang youq.

Lü ᦊᦴᧈ (ẏuu¹)

กินอยู่

กินได้อยู่

เดินอยู่

อ่านอยู่

used to indicate that an action is being done or a condition is happening; still.

เอาอยู่

ดีอยู่

ได้อยู่

somewhat; somehow; in a way; not quite; quite.


เข้า

th-adv

เข้า • (kâo)

kâo (romanization)
เฃ้า (alternative obsolete)
เค่า (alternative)

From Proto-Tai *χawꟲ (“to enter”). Cognate with Lao ເຂົ້າ (khao), Northern Thai ᨡᩮᩢ᩶ᩣ, Lü ᦃᧁᧉ (ẋaw²), Tai Dam ꪹꪄ꫁ꪱ, Tai Nüa ᥑᥝᥲ (xàw), Shan ၶဝ်ႈ (khāo), Ahom 𑜁𑜧 (khaw), 𑜁𑜨𑜧 (khow), 𑜁𑜧𑜈𑜫 (khaww) or 𑜁𑜨𑜧𑜈𑜫 (khoww), Nùng khàu, Bouyei hauc, Zhuang haeuj.

cog

Lü ᦃᧁᧉ (ẋaw²)


เรียน

From Old Khmer រេន៑ (ren) or Angkorian Old Khmer រ្យ្យន៑ (ryyan), រ្យ្យណ៑ (ryyaṇ), រ្យ្យាន៑ (ryyān), រ្យាន៑ (ryān, “to apply the mind to: to study, drill, practice; to learn; to acquire knowledge”). Cognate with Modern Khmer រៀន (riən); Lao ຮຽນ (hīan); Lü ᦵᦣᧃ (hen), Northern Thai ᩁ᩠ᨿᩁ, Khün ᩁ᩠ᨿᩁ, Shan ႁဵၼ်း (háen).

เรียนเชิญมางานพรุ่งนี้

We humbly invite you to the event tomorrow.

เรียนถามท่านเรื่องนั้นด้วย

(humble) used to prefix a verb for politeness when addressing a person of equal or higher status: kindly, humbly, respectfully, etc.


ตาม

From Proto-Southwestern Tai *taːmᴬ¹ (“to follow; to continue”). Cognate with Lao ຕາມ (tām), Lü ᦎᦱᧄ (ṫaam), Shan တၢမ်း (táam), Tai Nüa ᥖᥣᥛᥰ (täam).


วาง

waang (romanization)
ความวาง (abstract-noun)

From Proto-Southwestern Tai *waːŋᴬ⁴ (“to place down; to put down”). Cognate with Northern Thai ᩅᩤ᩠ᨦ, Lao ວາງ (wāng), Lü ᦞᦱᧂ (vaang), Tai Dam ꪫꪱꪉ, Shan ဝၢင်း (wáang), Tai Nüa ᥝᥣᥒᥰ (wäang), Ahom 𑜈𑜂𑜫 (baṅ).

(archaic, poetic, describing a movement) hurriedly, hastily, rushingly; incessantly, on and on, without stopping.


แกล้ง

th-adv

แกล้ง • (glɛ̂ɛng)

Cognate with Lao ແກ້ງ (kǣng), Shan ၵႅင်ႈ (kēng) or ၵဵင်ႈ (kāeng).

(archaic) intentionally; deliberately; wilfully; designedly; purposely; on purpose.


หนึ่ง

From Proto-Tai *nɯːŋᴮ (“one”).
In Southwestern Tai, cognate with Northern Thai ᨶᩧ᩠᩵ᨦ, Lao ໜຶ່ງ (nưng) or ນຶ່ງ (nưng), Lü ᦓᦹᧂᧈ (nueng¹), Shan ၼိုင်ႈ (nūeng), Aiton လိုင် (lüṅ), Ahom 𑜎𑜢𑜤𑜂𑜫 (lüṅ).
In other Tai, cognate with Zuojiang Zhuang nwengq (Ningming dialect) or nwengh (Longzhou and Daxin dialects) or nwngh (Longzhou and Daxin dialect) or nwng (Longzhou dialect).

cog

Ahom 𑜎𑜢𑜤𑜂𑜫 (lüṅ)

(often used to introduce a list) first; firstly.


จัด

From Old Khmer ចាស; cognate with Lao ຈັດ (chat).

completely; absolutely; fully; utterly; totally.


แทรก

sɛ̂ɛk (romanization)
ความแทรก (abstract-noun)
ชำแรก (alternative)
แซก (alternative archaic dated obsolete)

From Old Khmer ជ្រេក (jrēka, “to insert, to introduce; to come between; etc”). Cognate with Modern Khmer ជ្រែក (crɛɛk). Extended as ชำแรก (cham-rɛ̂ɛk).

bor

in an interrupting or intervening manner.


ลง

From Proto-Tai *n̩.loŋᴬ (“to descend”). Cognate with Northern Thai ᩃᩫ᩠ᨦ, Lao ລົງ (long), Lü ᦟᦳᧂ (lung), Tai Dam ꪶꪩꪉ, Shan လူင်း (lúung), Tai Nüa ᥘᥨᥒᥰ (löng), Ahom 𑜎𑜤𑜂𑜫 (luṅ), Zhuang roengz.

(in negative senses) more: in or to a greater extent or degree.


เพิ่ม

th-adv

เพิ่ม • (pə̂əm)

up; more; in addition (to what already exists); in a higher degree.


แตก

แตก • (dtɛ̀ɛk)

From Proto-Tai *p.reːkᴰ (“to burst”).
Compare Old Chinese 爆 (OC *proːwɢs, *poːwɢ, *proːwɢ, “to burst”).
Cognate with Lao ແຕກ (tǣk), Lü ᦶᦎᧅ (ṫaek), Shan တႅၵ်ႇ (tèk), Ahom 𑜄𑜢𑜀𑜫 (tik), Zhuang dek and bek.

och-l

(now only found in combination) fluently; excellently; capably; with good understanding.

กรี๊ดแตก

ห่วยแตก


อิ่ม

ìm (romanization)
ความอิ่ม (abstract-noun)

From Proto-Tai *ʔiːmᴮ (“satiated”).
Cognate with Lao ອິ່ມ (ʼim) or ອີ່ມ (ʼīm), Northern Thai ᩋᩥ᩠᩵ᨾ, Khün ᩋᩥ᩠᩵ᨾ, Lü ᦀᦲᧄᧈ (˙ʼiim¹), Shan ဢိမ် (ʼǐm), Ahom 𑜒𑜢𑜉𑜫 (ʼim), Zhuang imq.
Compare Middle Chinese 厭 (MC 'jiemH, “to be sated”).

cog

Lü ᦀᦲᧄᧈ (˙ʼiim¹)


อย่า

th-adv

อย่า • (yàa)

From Proto-Tai *ʰɲaːᴮ (“do not”).
Cognate with Northern Thai ᩀ᩵ᩣ, Lao ຢ່າ (yā), Lü ᦊᦱᧈ (ẏaa¹), Khün ᩀ᩵ᩣ, Tai Dam ꪑ꪿ꪱ, Shan ယႃႇ (yàa), Tai Nüa ᥕᥣᥱ (yǎa), Ahom 𑜊𑜠 (jʸa) or 𑜊𑜡 (jʸā), Phu Thai ญา, Zuojiang Zhuang yaq.

cog

Lü ᦊᦱᧈ (ẏaa¹)

อย่าไปนะ


ทิพย์

th-adv

ทิพย์ • (típ)

típ (romanization)
เทพย์ (alternative)
ทิพย (alternative)

From Sanskrit दिव्य (divya, “agreeable; celestial; magical; etc”); possibly via Old Khmer dibya (“celestial, divine; magical, supernatural; excellent, magnificent; etc”). Compare Pali dibba, from which Thai ทิพ (típ) is derived. Cognate with Modern Khmer ទិព្វ (tɨp).

der

magically; supernaturally; through magic or supernatural power.

(slang, humorous, sarcastic) in imagination; fancifully; in an unreal manner; fakely; feignedly.


สนิท

th-adv

สนิท • (sà-nìt) (abstract noun ความสนิท)

sà-nìt (romanization)
ความสนิท (abstract-noun)

From Pali siniddha (“gluey, sticky; smooth, sleek; lovely, pretty; etc”), ultimately from Sanskrit स्निग्ध (snigdha, “idem”), according to the Royal Institute Dictionary 2011; but more likely to be from Old Khmer ត្និត៑ (tnit, “close; intimate”) or from Sanskrit सनीड (sanīḍa, “close; closely united or related; etc”).
Compare Modern Khmer ស្និទ្ធ (snət, “close, intimate; beloved, dear”).

cog

ประตูปิดไม่สนิท

(literally) The door is not closed tight.

สองสีเข้ากันสนิท

well: often used to describe the condition of being or becoming one.

ตายสนิท

บอดสนิท

จืดสนิท

ลืมสนิท


โจ๊ก

th-adv

โจ๊ก • (jóok)

(used to describe the liquid in a soup, curry, or like) too much.


ดู

From Proto-Southwestern Tai *ˀduːᴬ³ (“to look; to watch”). Compare Lao ດູ (dū), Northern Thai ᨯᩪ, Tai Dam ꪒꪴ, Shan လူ (lǔu), Phake ꩫူ (nū), Ahom 𑜎𑜥 (lū).

inh

กินดู

to try eating [something]
(literally) to eat [something] for trial

ลองดู

to try; to try out
(literally) to try for trial


เทา

(used to describe an act of trembling or shaking) in a vibratory manner; in a tremulous manner.


น้อย

nɔ́ɔi (romanization)
ความน้อย (abstract-noun)

From Proto-Tai *noːjꟲ (“small”). Cognate with Northern Thai ᨶᩬ᩠᩶ᨿ, Lao ນ້ອຍ (nǭi), Lü ᦓᦾᧉ (noay²), Tai Dam ꪙ꫁ꪮꪥ, Tai Dón ꪙꪮꪥꫂ, Shan ၼွႆႉ (nâ̰ui), Tai Nüa ᥘᥩᥭᥳ (lȯay) or ᥢᥩᥭᥳ (nȯay), Phake ꩫွႝ (noy), Ahom 𑜃𑜨𑜩 (noy) or 𑜃𑜨𑜐𑜫 (noñ), Zhuang noix.

cog

Tai Dón ꪙꪮꪥꫂ


มาก

mâak (romanization)
ความมาก (abstract-noun)
มลาก (alternative)

From Proto-Southwestern Tai *mlaːkᴰᴸ⁴ (“much”). Cognate with Northern Thai ᨾᩣ᩠ᨠ, Lao ມາກ (māk), Lü ᦙᦱᧅ (maak), Shan မၢၵ်ႈ (māak), Tai Nüa ᥛᥣᥐ (maak), Phake မက် (mak), Ahom *𑜉𑜀𑜫 (*mak) (close meaning: wealthy).


ขิง

th-adv

ขิง • (kǐng)

From mistyping of จิง (jing), an eye dialect spelling of จริง (jing, “truly; really; indeed”).

เมพขิง ๆ

(slang, humorous, childish) very; extremely; truly; indeed.


ที่นี่

ที่นี่ • (tîi-nîi)

/tʰiː˥˩.niː˥˩/

ที่ (tîi, “at, in, on, within; which is”) + นี่ (nîi, “this”). Cognate with Lao ທີ່ນີ້ (thī nī). Compare Khmer ទីនេះ (tii nih).

cog

Lao ທີ່ນີ້ (thī nī)


หมู่

th-adv

หมู่ • (mùu)

From Proto-Tai *ʰmuːᴮ. Cognate with Northern Thai ᩉ᩠ᨾᩪ᩵, Lao ໝູ່ (mū), Lü ᦖᦴᧈ (ṁuu¹), Tai Dam ꪢꪴ꪿, Shan မူႇ (mùu), Tai Nüa ᥛᥧᥱ (mǔ), Phake မူ (mū), Ahom 𑜉𑜥 (mū), Zhuang muq, Tày mú.

cog

Lü ᦖᦴᧈ (ṁuu¹)

en masse; in a mass; as a group; collectively; together; all together.


เหนือ

th-adv

เหนือ • (nʉ̌ʉa) (abstract noun ความเหนือ)

nʉ̌ʉa (romanization)
ความเหนือ (abstract-noun)

From Proto-Tai *ʰnɯəᴬ (“upstream; above”).
Cognate with Northern Thai ᩉ᩠ᨶᩮᩬᩥᩋ, Lao ເໜືອ (nư̄a), Lü ᦵᦐᦲ (ṅoe), Tai Dam ꪹꪘ, Shan ၼိူဝ် (nǒe), Tai Nüa ᥘᥫᥴ (lóe), Aiton ꩫိုဝ် (nüw), Ahom 𑜃𑜢𑜤𑜈𑜫 (nüw), Zhuang nw (dialectal), Nong Zhuang now, Zuojiang Zhuang nwa.

cog

Lü ᦵᦐᦲ (ṅoe)


เลย

th-adv

เลย • (ləəi)

Cognate with Lao ເລີຍ (lœ̄i), Khmer ឡើយ (laəy), Shan လိူဝ် (lǒe), Ahom 𑜎𑜢𑜤𑜈𑜫 (lüw).

really; completely; entirely; at all!; so much!; extremely (used for emphasis at the end of a statement).


เบา

bao (romanization)
ความเบา (abstract-noun)

Inherited from Proto-Southwestern Tai *ˀbawᴬ³ (“light; not heavy”), from Proto-Tai *C̥.bawᴬ (“light (in weight)”). Cognate with Northern Thai ᨷᩮᩢᩤ, Lao ເບົາ (bao), Lü ᦢᧁ (ḃaw), Khün ᨷᩮᩢᩤ, Shan မဝ် (mǎo) or ဝဝ် (wǎo), Tai Nüa ᥛᥝ (maw), Ahom 𑜉𑜨𑜧 (mow), Zhuang mbaeu, Nong Zhuang nawj, Saek เว๋า, Tày bau.


ป่อง

th-adv

ป่อง • (bpɔ̀ng)


ราบ

râap (romanization)
ความราบ (abstract-noun)


เพื่อ

เพื่อ • (pʉ̂ʉa)

Cognate with Lao ເພື່ອ (phư̄a), Lü ᦵᦗᦲᧈ (poe¹), Shan ပိူဝ်ႈ (pōe).

cog

Lü ᦵᦗᦲᧈ (poe¹)


บ่อย

bɔ̀i (romanization)
ความบ่อย (abstract-noun)


คงจะ

/kʰoŋ˧.t͡ɕaʔ˨˩/


เงียบ

th-adv

เงียบ • (ngîiap) (abstract noun ความเงียบ)

ngîiap (romanization)
ความเงียบ (abstract-noun)

without making sound, voice, or noise: silently, quietly, etc.

without the knowledge of others: secretly, in secret, etc.

สนับสนุนเงียบ ๆ

to quietly support (someone or something)

(figurative) without active or showy participation or role: quietly, inactively, silently, etc.


ไม่เคย

ไม่เคย • (mâi-kəəi) (abstract noun ความไม่เคย)

mâi-kəəi (romanization)
ความไม่เคย (abstract-noun)

From ไม่ (mâi, “no, nor”) + เคย (kəəi, “ever”).


ไม่บ่อย

th-adv

ไม่บ่อย • (mâi-bɔ̀i)

From ไม่ (mâi, “no; not”) + บ่อย (bɔ̀i, “often”).

com

rarely; seldom; infrequently; not often.


สุ่ม

sùm (romanization)
ความสุ่ม (abstract-noun)

From Proto-Southwestern Tai *sumᴮ¹ (“trap; fish trap; coop”). Cognate with Northern Thai ᩈᩩ᩵ᨾ, Khün ᩈᩩ᩵ᨾ, ᩈᩪ᩵ᨾ, Lao ສຸ່ມ (sum), Lü ᦉᦳᧄᧈ (ṡum¹), Tai Dam ꪎꪴ꪿ꪣ, Shan သုမ်ႇ (sùm), Tai Nüa ᥔᥧᥛᥱ (sǔm), Phake ꩬုံ (suṃ), Ahom 𑜏𑜤𑜪 (suṃ).

cog

Lü ᦉᦳᧄᧈ (ṡum¹)

(figurative, originated from the use of such a fishing basket) randomly; at random.


ตอนนี้

th-adv

ตอนนี้ • (dtɔɔn-níi)

ตอนนี้กี่โมงแล้วครับ


เป็น

From Proto-Tai *m̩.pelᴬ (“to be; to become”). Cognate with Isan เป็น, Lao ເປັນ (pen), Northern Thai ᨸᩮ᩠ᨶ, Lü ᦔᦲᧃ (ṗiin), Tai Dam ꪹꪜꪸꪙ, Tai Dón ꪜꪲꪙ, Shan ပဵၼ် (pǎen), Tai Nüa ᥙᥥᥢ (pen), Ahom 𑜈𑜢𑜃𑜫 (bin), Zhuang baenz, Saek พั๊น, Zuojiang Zhuang binz.

to the degree (of); to the extent (of); as much as; as far as; up to.


จะ

jà (romanization)
จัก (alternative)
จิ๊ (alternative)
จ่ (alternative obsolete)

Compare Lao ຈະ (cha), ຈັກ (chak), Lü ᦈᧅ (ṫsak).


เหลือใจ

เหลือใจ • (lʉ̌ʉa-jai) (abstract noun ความเหลือใจ)

lʉ̌ʉa-jai (romanization)
ความเหลือใจ (abstract-noun)

/lɯa̯˩˩˦.t͡ɕaj˧/


เสมอ

เสมอ • (sà-mə̌ə) (abstract noun ความเสมอ)

sà-mə̌ə (romanization)
ความเสมอ (abstract-noun)

/sa˨˩.mɤː˩˩˦/

From Middle Khmer ស្មេ (sme), ស្មើ (smœ), ស្មើហ (smœha, “same; equal”), from Old Khmer ស្មេ (sme, idem), from Proto-Mon-Khmer *sməʔ, *sməh (“equal, alike”), ultimately from Sanskrit सम (sama, idem) or Pali sama (idem). Cognate with Lao ສະເໝີ (sa mœ̄), Lü ᦉᦵᦖᦲ (ṡṁoe), Khmer ស្មើ (smaə). Doublet of สม (sǒm) (etymology 1).

cog

Lü ᦉᦵᦖᦲ (ṡṁoe)


เพียง

From Middle Chinese 平 (MC bjien|bjaeng). Compare Lao ພຽງ (phīang), Northern Thai ᨻ᩠ᨿᨦ, Khün ᨻ᩠ᨿᨦ, Lü ᦵᦗᧂ (peng), Shan ပဵင်း (páeng).

only, as much as, as far as, till, just until

a. 1370, s:th:ลิลิตโองการแช่งน้ำ; republished in กรมศิลปากร, วรรณกรรมสมัยอยุธยา เล่ม 1, กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์คุรุสภาลาดพร้าว, 1997, →ISBN, pages 7–11:

จ้าวชิมดินแสงหล่น เพียงดับไต้มืดมูล

jâao chim din sɛ̌ɛng lòn · piiang dàp dtâai mʉ̂ʉt muun

The deities tasted the earth; their lights fell / Like extinguishing a torch, it was all dark.


สบาย

th-adv

สบาย • (sà-baai) (abstract noun ความสบาย)

sà-baai (romanization)
ความสบาย (abstract-noun)

From Pali sappāya (“beneficial”), possibly via Middle Khmer សាបាយ (sāpāya, “good; fit; beneficial; wholesome; healthful; pleasant; agreeable; comfortable; at ease”); compare Sanskrit सभेय (sabheya, “decent; well-behaved”). Cognate with Khmer សប្បាយ (sapbaay), Lao ສະບາຍ (sa bāi).

cog

ไม่สบาย

เย็นสบาย

สบายดีไหม


มูล

From Sanskrit मूल (mūla, “root; base; origin; foundation”) or Pali mūla (“idem”). Cognate with Lao ມູນ (mūn), Khmer មូល (muul), Burmese မူလ (mula.).


ตรัส

th-adv

ตรัส • (dtràt)

dtràt (romanization)
ตรัศ (alternative)
ตรัษ (alternative)
ดำรัส (alternative)

From Old Khmer trasa, trassa, trāsa, trãsa, trâsa, trāssa, trãssa (“to illuminate, to enlighten; to declare, to speak; etc”). Cognate with Modern Khmer ត្រាស់ (trah).

(archaic) brightly; clearly; thoroughly.


เหน่อ

เหน่อ • (nə̀ə) (abstract noun ความเหน่อ)

nə̀ə (romanization)
ความเหน่อ (abstract-noun)

with a provincial accent (Specific with native Central Thai dialects only. Excluding Isan, Southern Thai, and Northern Thai speakers who speak Central Thai as their second language.).


สำเร็จ

สำเร็จ • (sǎm-rèt) (abstract noun ความสำเร็จ)

sǎm-rèt (romanization)
ความสำเร็จ (abstract-noun)
สำเรจ์ (alternative archaic dated obsolete)

From Old Khmer saṃreca (“to come to an end; to bring to an end; etc”), an extended form of sreca (“ended, done; ready, prepared; etc”), from which Thai เสร็จ (sèt) was derived. Cognate with Modern Khmer សំរេច (sɑmrɨc).


ชี้ฟ้า

th-adv

ชี้ฟ้า • (chíi-fáa)

/t͡ɕʰiː˦˥.faː˦˥/

From ชี้ (chíi, “to point at”) + ฟ้า (fáa, “sky”). Compare Chinese 朝天椒 (cháotiānjiāo).

com

th:พริกชี้ฟ้า


ฉะนั้น

th-adv

ฉะนั้น • (chà-nán)

so; therefore; like that; thus; consequently.


พอ

pɔɔ (romanization)
ความพอ (abstract-noun)
ภอ (alternative)

Cognate with Isan พอ, Lao ພໍ (phǭ), Northern Thai ᨻᩬᩴ (pɔɔ⁴), Khün ᨻᩳ (pɔɔ⁴), Lü ᦗᦸ (poa), Tai Dam ꪝꪷ (ꞌpó), Shan ပေႃး (páu), Tai Nüa ᥙᥨᥝᥰ (pöw), Ahom 𑜆𑜦𑜡 (pō).

cog

Khün ᨻᩳ (pɔɔ⁴)


หย่า

th-adv

หย่า • (yàa)

อย่า อย่า#Thai


ห่า

From Proto-Tai *raːᴮ (“epidemic”).
Cognate with Northern Thai ᩁ᩵ᩣ, Lao ຮ່າ (hā), Shan ႁႃႈ (hāa), Phake ꩭႃ (hā), Ahom 𑜍𑜠 (ra), Zhuang raq and yaq (dialectal), Zuojiang Zhuang haq.

(vulgar) used for emphasis: the heck, the hell, the fuck, etc.


ใกล้

glâi (romanization)
ความใกล้ (abstract-noun)

From Proto-Tai *k.raɰꟲ (“near”).
Cognate with Northern Thai ᨠᩖᩲ᩶ or ᨠᩖᩱ᩶, Lao ໃກ້ (kai) or ໄກ້ (kai), Lü ᦺᦂᧉ (k̇ay²), Shan ၵၢႆ (kǎai), Ahom 𑜀𑜧 (kaw) or 𑜀𑜩 (kay), Bouyei jaec, Zhuang gyawj and cawj (dialectal).

cog

Lü ᦺᦂᧉ (k̇ay²)


ไว

wai (romanization)
ความไว (abstract-noun)

Compare Middle Chinese 快 (MC khwaejH). Cognate with Northern Thai ᩅᩮᩥ᩠ᨿ or ᩅᩰᩫ᩠ᨿ, Lao ໄວ (wai), Lü ᦺᦞ (vay), Shan ဝႆး (wái), Tai Nüa ᥝᥭᥰ (wäy), Ahom 𑜈𑜩 (bay).


ไร

ปากเป็นไร

กินไรดี

ทำไร


กัน

From Proto-Tai *kanᴬ (“each other; together”). Cognate with Lao ກັນ (kan), Lü ᦂᧃ (k̇an), Shan ၵၼ် (kǎn), Ahom 𑜀𑜃𑜫 (kan).

inh

ไปชายหาดกัน

together; jointly; altogether; each other.

เสือสองตัวอยู่ถ้ำเดียวกันไม่ได้

sʉ̌ʉa sɔ̌ɔng dtuua yùu tâm diao-gan mâi-dâi


ยาก

yâak (romanization)
ความยาก (abstract-noun)

Inherited from Proto-Southwestern Tai *jaːkᴰᴸ⁴ (“difficult”). Cognate with Northern Thai ᨿᩣ᩠ᨠ, Khün ᨿᩣ᩠ᨠ, Lao ຍາກ (nyāk), Lü ᦍᦱᧅ (yaak), Tai Dón ꪥꪱ, Shan ယၢၵ်ႈ (yāak), Tai Nüa ᥕᥣᥐ (yaak), Phake ယက် (yak), Ahom 𑜊𑜀𑜫 (jʸak).

inh+

difficultly; with difficulty; without ease.


เมื่อวานนี้

th-adv

เมื่อวานนี้ • (mʉ̂ʉa-waan-níi)

From เมื่อ ("when, moment") + วาน ("yesterday") + นี้ ("this").


วันนี้

วันนี้ • (wan-níi)


สัก

From Proto-Tai *sakᴰ (“one or so; any”).
Cognate with Zhuang saek.


นิดหน่อย

นิดหน่อย • (nít-nɔ̀i)

a little, a bit, a little bit, just a little, a tiny bit.


เปล่า

เปล่า • (bplàao)

From Proto-Tai *plɤwᴮ (“empty”).
Cognate with Lao ເປົ່າ (pao), Northern Thai ᨸᩖᩮᩢ᩵ᩣ (paw), Lü ᦔᧁᧈ (ṗaw¹), Shan ပဝ်ႇ (pào), Ahom 𑜆𑜧 (paw) or 𑜆𑜨𑜧 (pow), Zhuang byouq (“empty”).

cog

Lü ᦔᧁᧈ (ṗaw¹)

(colloquial) used to express negation: no, not, never, etc.

freely; for free; free of charge; free of obligation or condition; gratuitously.

ตายเปล่า

(slang) in vain; for nothing; to no purpose.


แรม

th-adv

แรม • (rɛɛm)


กรุณา

กรุณา • (gà-rú-naa) (abstract noun ความกรุณา)

gà-rú-naa (romanization)
ความกรุณา (abstract-noun)
กรรุณา (alternative archaic dated obsolete)
กัรรุณา (alternative archaic dated obsolete)

Borrowed from Pali karuṇā (“compassion; pity”) or Sanskrit करुणा (karuṇā); perhaps via Old Khmer ករុណា (karuṇā), ករុនា (karunā), កុរណា (kuraṇā), កុណ៌្នា (kurṇnā), កូណ៌ា (kūrṇā), កុណ្នា (kuṇnā), កូណ៌្នា (kūrṇnā, “compassion, mercy, clemency; royal favour, kindness, or grace; royal command; etc”). Cognate with Modern Khmer ករុណា (kaʼrunaa), Old Javanese karuṇā, Lao ກະລຸນາ (ka lu nā).

bor+

กรุณานั่งลง

used as a polite addition to a request, command, etc: kindly, please, etc.


อัตโนมือ

th-adv

อัตโนมือ • (àt-dtà-noo-mʉʉ)

Blend of อัตโนมัติ (àt-dtà-noo-mát, “automatic”) + มือ (mʉʉ, “hand”)

blend

(colloquial, humorous) manually (by hand)


ออกทะเล

th-adv

ออกทะเล • (ɔ̀ɔk-tá-lee)

/ʔɔːk̚˨˩.tʰa˦˥.leː˧/

From ออก (ɔ̀ɔk, “go out”) + ทะเล (tá-lee, “sea”), literally “go out to the sea”.

com

2022 April 22, Varakorn, “การปิดการขาย”, in Technology Promotion Association:

อย่าพูดออกทะเล

(idiomatic, slang) off the topic; off the point.


เพ้อเจ้อ

th-adv

เพ้อเจ้อ • (pə́ə-jə̂ə)

/pʰɤː˦˥.t͡ɕɤː˥˩/

(derogatory, offensive, of talking or speaking) nonsensically; idiotically; foolishly.


มักจะ

มักจะ • (mák-jà)

/mak̚˦˥.t͡ɕaʔ˨˩/


สัตว์

สัตว์ • (sàt)

sàt (romanization)
สัตว (alternative)
สัด (alternative interjection)
สัส (alternative interjection)
สราด (alternative interjection)
สาด (alternative interjection)
สาส (alternative interjection)
สึด (alternative interjection)
สึส (alternative interjection)
แสด (alternative interjection)
แสรด (alternative interjection)

From Sanskrit सत्त्व (sattva, “animal; living being, creature; demon, ghost, spirit; life; energy; etc”); probably via Old Khmer សត្វ (satva, “idem”). Cognate with Modern Khmer សត្វ (sat), សត្ត (sɑɑsɑttɑɑ); Lao ສັດ (sat); Northern Thai ᩈᩢᨲ᩠ᩅ᩺; Lü ᦶᦉᧆ (ṡaed); Shan သတ်ႉတဝႃႇ (sâ̰t tǎ wàa); Burmese သတ္တဝါ (satta.wa).

cog

Shan သတ်ႉတဝႃႇ (sâ̰t tǎ wàa)

น่ารักสัตว์

ฮาสัตว์

ร้อนสัตว์

(slang, vulgar, offensive) extremely; very.


สัส

สัตว์ สัตว์#Thai

(Internet slang, vulgar) Alternative form of สัตว์ (sàt)


โคตร

th-adv

โคตร • (kôot)

kôot (romanization)
ค่อด (alternative)
โคตะระ (alternative)
โพด (alternative)

From Sanskrit गोत्र (gotra, “clan; family; kin; tribe; etc”); probably via Old Khmer គោត្រ (gotra), គោត្ត្រ (gottra, “family; family member; lineage; house”). Cognate with Modern Khmer គោត្រ (kootrɑɑ).

bor

โคตรน่ารัก

โคตรฮา

โคตรอร่อย

โคตรเหี้ย

แพงโคตร

สอบโคตรยาก

(slang, sometimes considered vulgar) extremely; very.


ท้าว

th-adv

ท้าว • (táao)


สึส

สึส • (sʉ̀t)

สัตว์ สัตว์#Thai


เชี่ย

เชี่ย • (chîia) (abstract noun ความเชี่ย)

chîia (romanization)
ความเชี่ย (abstract-noun)

th-l

เหี้ย (hîia)

เหี้ย เหี้ย#Thai

(slang and vulgar) Alternative form of เหี้ย (hîia)


อัลไล

From corrupted pronunciation of อะไร (à-rai, “what”).


บัดนี้

th-adv

บัดนี้ • (bàt-níi)

From บัด (bàt, “moment; occasion; time; etc”) + นี้ (níi, “this”). Cognate with Lao ບັດນີ້ (bat nī), Tày bạt nẩy.

com

1945 October 15, “แถลงการณ์ของรัฐบาล ลงวันที่ ๑๕ ตุลาคม ๒๔๘๘”, in ราชกิจจานุเบกษา, volume 62, number 60 (pdf), Bangkok: สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี, retrieved 2018-11-06, page 604:

บัดนี้ สงครามได้สิ้นสุดลงแล้ว ประชาชนชาวไทยมีความปรารถนาอย่างแรงกล้าที่จะทำการร่วมมือกับสหประชาชาติในอันที่จะธำรงและรักษาสันติภาพอันสถิตยสถาพรในโลก

bàt-níi · sǒng-kraam dâai sîn-sùt long lɛ́ɛo · bprà-chaa-chon chaao tai mii kwaam-bpràat-tà-nǎa yàang rɛɛng-glâa tîi jà tam gaan-rûuam-mʉʉ gàp sà-hà-bprà-chaa-châat nai-an-tîi-jà tam-rong lɛ́ rák-sǎa sǎn-dtì-pâap an sà-tìt-sà-tǎa-pɔɔn nai lôok

Now, the war is over. The Thai people have a passionate desire to cooperate with the Untied Nations in maintaining and preserving the eternal peace of the world.

1946 April 23, “ประกาศยกเลิกประกาศให้ศาลทรัพย์เชลยนั่งพิจารณาตามพระธรรมนูญศาลทรัพย์เชลย พุทธศักราช ๒๔๖๐ ลงวันที่ ๓ กุมภาพันธ์ ๒๔๘๕ ลงวันที่ ๑๒ เมษายน ๒๔๘๙”, in ราชกิจจานุเบกษา, volume 63, number 24 (pdf), Bangkok: สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี, retrieved 2018-11-06, page 221:

บัดนี้ ได้มีประกาศสันติภาพแล้ว อาศัยอำนาจตามความในมาตรา ๗ แห่งพระธรรมนูญศาลทรัพย์เชลย พุทธศักราช ๒๔๖๐ จึงให้ยกเลิกประกาศ...

bàt-níi · dâai mii bprà-gàat sǎn-dtì-pâap lɛ́ɛo · aa-sǎi am-nâat dtaam kwaam nai mâat-dtraa · jèt · hɛ̀ng prá tam-má-nuun sǎan-sáp-chá-ləəi · pút-tá-sàk-gà-ràat · sɔ̌ɔng-pan sìi-rɔ́ɔi hòk sìp · jʉng hâi yók-lə̂ək bprà-gàat ...

Now, there has been a declaration of peace. By virtue of the provision of Section 7 of the Royal Statute of the Prize Court, 2460 Buddhist Era, ordered is the repeal of the proclamation...

(formal) now; at this time; at this moment; on this occasion.


รอมร่อ

th-adv

รอมร่อ • (rɔɔm-má-rɔ̂ɔ) (abstract noun ความรอมร่อ)

rɔɔm-má-rɔ̂ɔ (romanization)
ความรอมร่อ (abstract-noun)
รำมะร่อ (alternative)

/rɔːm˧.ma˦˥.rɔː˥˩/

จะถึงบ้านอยู่รอมร่อ

จะเรียนจบอยู่รอมร่อ

จะตายอยู่รอมร่อ


ต่าง

ต่าง • (dtàang) (abstract noun ความต่าง)

dtàang (romanization)
ความต่าง (abstract-noun)
ตาง (alternative)

From Proto-Tai *taːŋᴮ (“to differ”).
Cognate with Isan ต่าง, Lao ຕ່າງ (tāng), Northern Thai ᨲ᩵ᩣ᩠ᨦ (taaŋ²), Khün ᨲ᩵ᩣ᩠ᨦ (taaŋ²), Lü ᦎᦱᧂᧈ (ṫaang¹), Tai Dam ꪔ꪿ꪱꪉ (táng), Shan တၢင်ႇ (tàang), Tai Nüa ᥖᥣᥒᥱ (tǎang), Ahom 𑜄𑜂𑜫 (taṅ).

cog

Khün ᨲ᩵ᩣ᩠ᨦ (taaŋ²)

Lü ᦎᦱᧂᧈ (ṫaang¹)

as a substitute or replacement; in place of someone or something.


แล้ว

th-adv

แล้ว • (lɛ́ɛo)

From Proto-Tai *leːwꟲ (“to be finished”), from Middle Chinese 了 (MC lewX).
Cognate with Lao ແລ້ວ (lǣu), Lü ᧟ (l̇aew), Northern Thai ᩓ᩠ᩅ, Zhuang leuh (dialectal).
Compare also Iu Mien liuz (“to finish, to end; then; after”).

cog

เด็ก ๆ กินข้าวแล้ว

1977, “ตอน ๗”, in ซ้องกั๋ง, volume 1, กรุงเทพฯ: ศิลปาบรรณาคาร:

ครั้นสาบานแล้ว หลวงจีนลูตีซิมจึงถามลิมชองว่า วันนี้ น้องไปไหนมา จึงเดินมาทางนี้

krán sǎa-baan lɛ́ɛo · hlǔuang-jiin luu-dtii-sim jʉng tǎam lim-chɔɔng wâa · wan-níi · nɔ́ɔng bpai nǎi maa · jʉng dəən maa taang níi

After they had taken the oath, Sagacious Lu asked Lin Chong, "Today, where have you been, ending up here?"

Used at the end of a sentence to indicate completion of an action, or beginning of a new situation.

เธอเป็นผู้ใหญ่แล้วนะ

1939, น.ม.ส., “ต้นเรื่อง”, in นิทานเวตาล, พระนคร: โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร:

เจ้าอยู่ในอำนาจของข้าแล้ว

Indicating that a new state or a new situation has begun.

กลับบ้านแล้วนะ

นักเรียนสอบจะเสร็จแล้วนะ

The students are about to finish the test now.

1906, อู๋ เฉิงเอิน, “ไซอิ๋ว เล่ม ๑”, in ติ่น, transl., ไซอิ๋ว เล่ม ๑, กรุงเทพฯ: โสภณพิพรรฒธนากร:

พวกบริวารปิศาจเหล่านั้น เมื่อได้ฟังหงอคงว่าดังนั้น ก็พากันวิ่งตรงเข้าถ้ำบอกแก่นายว่า ภัยจะมาถึงแล้ว

pûuak bɔɔ-rí-waan bpì-sàat lào nán · mʉ̂ʉa dâai fang ngɔ̌ɔ-kong wâa dang nán · gɔ̂ paa gan wîng dtrong kâo tâm bɔ̀ɔk gɛ̀ɛ naai wâa · pai jà maa tʉ̌ng lɛ́ɛo

When these demon underlings heard Sun Wukong, they ran into the cave to tell their master that a disaster was about to occur now.

(Especially with จะ) Indicating that a new situation is about to begin.

เขาอ่านข้อความแล้วหัวเราะ

1956, เมธาธิบดี (สาตร สุทธเสถียร), พระยา, “นิทานที่ ๑๙ เรื่อง หมาอยู่ในรางหญ้า”, in นิทานอีสป, พระนคร: โรงพิมพ์พระจันทร์:

วัวนึกแค้นจึงพูดขึ้นว่า "ดูเถิด ตัวมันเองก็ไม่กินหญ้า แล้วมันยังหวงห้ามไม่ให้ผู้ที่กินหญ้าเข้าไปกินด้วย"

wuua nʉ́k kɛ́ɛn jʉng pûut kʉ̂n wâa · “duu tə̀ət · dtuua man eeng gɔ̂ mâi gin yâa · lɛ́ɛo man yang hǔuang-hâam mâi hâi pûu tîi gin yâa kâo bpai gin dûai”

Furious, the cow said "See, they themselves don't eat grass, and still they prevent those who eat grass from eating grass inside."


ยัง

From Proto-Tai *ɲaŋᴬ (“alive”) or Middle Chinese 仍 (MC nying, “still”).
Cognate with Zhuang nyaengz (“alive; still”).


ขึ้น

th-adv

ขึ้น • (kʉ̂n)

From Proto-Tai *χɯnꟲ (“to ascend”). Cognate with Isan ขึ้น, Lao ຂຶ້ນ (khưn), Northern Thai ᨡᩧ᩠᩶ᨶ, Khün ᨡᩨ᩠᩶ᨶ, Lü ᦃᦹᧃᧉ (ẋuen²), Tai Dam ꪄꪳ꫁ꪙ, Tai Dón ꪄꪳꪙꫂ, Shan ၶိုၼ်ႈ (khūen), Tai Nüa ᥑᥪᥢᥲ (xùen), Phake ၵိုꩫ် (khün), Ahom 𑜁𑜢𑜤𑜃𑜫 (khün), Zhuang hwnj, Zuojiang Zhuang kwnj.

cog

Lü ᦃᦹᧃᧉ (ẋuen²)

Tai Dón ꪄꪳꪙꫂ


แค่

th-adv

แค่ • (kɛ̂ɛ)

แค่คนเดินดินคนธรรมดา ไม่มีราคาไม่มีคุณค่าใด

kɛ̂ɛ kon-dəən-din kon tam-má-daa · mâi mii raa-kaa mâi mii kun-kâa dai

I'm just an ordinary man, a normal human being — completely worthless and useless.

ขอแค่ได้จูงมือเธอ

มันแค่โดนปรับร้อยเดียว

He merely got a fine of one hundred baht.

แค่เนี้ย

แค่สงสัย

อีกแค่สามวัน


แรก

แรก • (rɛ̂ɛk)

before all others or anything else in time, order, rank, importance, etc.

in time past; in an earlier period or age; formerly; previously.


วัวตายควายล้ม

From วัว (wuua, “bull; cow; ox; etc”) + ตาย (dtaai, “to die”) + ควาย (kwaai, “buffalo”) + ล้ม (lóm, “to die”); literally "cows die, buffaloes perish".

compound

สวยวัวตายควายล้ม

ร้อนวัวตายควายล้ม

(slang, humorous, sometimes considered vulgar) extremely.


แสน

th-adv

แสน • (sɛ̌ɛn)

From Proto-Southwestern Tai *sɛːnᴬ¹ (“one hundred thousand”) (Jonsson, 1991). Cognate with Northern Thai ᩈᩯ᩠ᨶ, Lao ແສນ (sǣn), Lü ᦶᦉᧃ (ṡaen), Shan သႅၼ် (sěn), Tai Nüa ᥔᥦᥢᥴ (sáen), Phake ꩬိၺ် (siñ), Ahom 𑜏𑜢𑜐𑜫 (siñ). Compare to Middle Chinese 千 *sen (thousand).

inh

2021 July 9, “[untitled]”, in offtography, retrieved 2021-07-10:

เงินเดือนแสนห้า แต่ทำงานแสนเหี้ย

ngən-dʉʉan sɛ̌ɛn hâa · dtɛ̀ɛ tam-ngaan sɛ̌ɛn hîia

[Getting] a salary [of one] hundred and fifty thousand [baht], but working extremely shittily

2020 August 8, ““มอส” เติมความห่วงใย ผ่านเอ็มวีเพลง “เพราะเธอแสนดี””, in ไทยรัฐ, วัชรพล, retrieved 2021-07-10:

เพราะเธอแสนดี

very, so; extremely, greatly; truly, really.


โดยพลการ

From โดย (dooi, “by”) + พลการ (pá-lá-gaan).

arbitrarily or without due authorisation.

1934, Code of Criminal Procedure of Thailand:

ระหว่างพิจารณา โดยพลการหรือคู่ความฝ่ายใดร้องขอ ศาลมีอำนาจสืบพยานเพิ่มเติม จะสืบเองหรือส่งประเด็นก็ได้

rá-wàang pí-jaa-rá-naa dooi-pá-lá-gaan rʉ̌ʉ kûu-kwaam fàai dai rɔ́ɔng-kɔ̌ɔ sǎan mii am-nâat sʉ̀ʉp-pá-yaan pə̂əm-dtəəm jà sʉ̀ʉp eeng rʉ̌ʉ sòng-bprà-den gɔ̂ɔ dâai

Pending trial, the court, either proprio motu or upon any party's request, may conduct an additional investigation by itself or by means of request.

ศาลมีอำนาจสั่งให้พิจารณาเป็นการลับ เมื่อเห็นสมควรโดยพลการหรือโดยคำร้องขอของคู่ความฝ่ายใด

sǎan mii am-nâat sàng hâi pí-jaa-rá-naa bpen-gaan-láp mʉ̂ʉa hěn sǒm-kuuan dooi-pá-lá-gaan rʉ̌ʉ dooi kam-rɔ́ɔng-kɔ̌ɔ kɔ̌ng kûu-kwaam fàai dai

Where the court thinks fit to hold a private session, either proprio motu or upon any party's request, the court may so order.


กว่า

th-adv

กว่า • (gwàa)

From Proto-Tai *kwaːᴮ (“cross over”).
Ultimately from Middle Chinese 過 (MC kwa|kwaH, “to surpass, to exceed; than”).
Cognate with Lao ກວ່າ (kuā, “than, more than”), Shan ၵႂႃႇ (kwàa, “to go”), Zhuang gvaq (“to cross”), Vietnamese quá (“to exceed; very, excessive”).

cog

1292, แผนกตรวจรักษาของโบราณ, “หลักที่ ๑ (จารึกพ่อขุนรามคำแหง)”, in ประชุมจารึกสยาม ภาคที่ ๑, พระนคร: โรงพิมพ์พระจันทร์, published 1934, pages 8–9:

ผู้ใด...หายกว่าเหย้าเรือน...ไว้แก่ลูกมันสิ้น

pûu-dai ... hǎai gwàa yâo-rʉʉan ... wái gɛ̀ɛ lûuk man sîn

Whoever...passed away [shall have his] household...devolve upon his children in its entirety.

1950, สุมนชาติ สวัสดิกุล, หม่อมราชวงศ์, “เรื่อง "เงินตราสยาม"”, in บันทึกรับสั่งสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ประทานหม่อมราชวงศ์สุมนชาติ สวัสดิกุล, พระนคร: โรงพิมพ์รุ่งนคร, page 9:

เหรียญตราโบราณที่ดงศรีมหาโพธิ...ขนาดเท่าเงินบาท แต่บางกว่า

rǐian dtraa boo-raan tîi dong sǐi má-hǎa pôot ... kà-nàat tâo ngən bàat · dtɛ̀ɛ baang gwàa

The ancient currency coins at Si Maha Phot Jungle...were equal in size to the baht coins but thinner.

more; in a superior or inferior extent; to a superior or inferior degree.


นอก

th-adv

นอก • (nɔ̂ɔk)

From Proto-Tai *l̩.noːkᴰ (“outside”). Cognate with Lao ນອກ (nǭk), Lü ᦓᦸᧅ (noak), Shan ၼွၵ်ႈ (nāuk), Ahom 𑜃𑜨𑜀𑜫 (nok), Bouyei roh, Zhuang rog, Nong Zhuang nog, Zuojiang Zhuang nog.


เดี๋ยวนี้

เดี๋ยวนี้ • (dǐao-níi)

From เดี๋ยว (dǐao, “moment”) + นี้ (níi, “this”). Compare Lao ດຽວນີ້ (diāu nī).


เช้า

th-adv

เช้า • (cháao)

From Proto-Tai *ɟaːwꟲ (“early morning”). Compare Middle Chinese 早 (MC tsawX, “morning, early”). Cognate with Lao ເຊົ້າ (sao), Lü ᦋᧁᧉ (tsaw²), Shan ၸဝ်ႉ (tsâ̰o), Ahom 𑜋𑜈𑜫 (chaw), 𑜋𑜨𑜧 (chow) or 𑜋𑜨𑜧𑜈𑜫 (choww), Zhuang caeux. Compare Vietnamese chào. May be cognate with เพรา (prao, “morning”).

before the usual or appointed time; ahead of time.


ฉันนั้น

ฉันนั้น • (chǎn-nán)


ที่นั่น

ที่นั่น • (tîi-nân)


ตรงนั้น

ตรงนั่น (canonical)
dtrong-nán (romanization)


พร้อม

พร้อม • (prɔ́ɔm) (abstract noun ความพร้อม)

prɔ́ɔm (romanization)
ความพร้อม (abstract-noun)

From Old Chinese 凡 (OC *bom, “all”). Cognate with Northern Thai ᨻᩕ᩶ᩬᨾ, Lao ພ້ອມ (phǭm), Khün ᨽ᩶ᩬᨾ, Lü ᦘᦸᧄᧉ (phoam²), Shan ၽွမ်ႉ (phâ̰um), Ahom 𑜇𑜨𑜪 (phoṃ, “all”).


ตลอด

ตลอด • (dtà-lɔ̀ɔt)

/ta˨˩.lɔːt̚˨˩/


เล่น

เล่น • (lên)

Cognate with Lao ຫຼິ້ນ (lin) or ເຫຼັ້ນ (len), Shan လဵၼ်ႈ (lāen), Ahom 𑜎𑜢𑜃𑜫 (lin).


สุด

Cognate with Lao ສຸດ (sut), Lü ᦉᦳᧆ (ṡud), Shan သုတ်း (sút), Ahom 𑜏𑜤𑜄𑜫 (sut).

cog

Lü ᦉᦳᧆ (ṡud)


ที่โน้น

th-adv

ที่โน้น • (tîi-nóon)


ปัง

(figuratively, now rare) exactly; accurately.


ด้วย

ด้วย • (dûai)

dûai (romanization)
ดวย (alternative obsolete)

Li (1977) reconstructed Proto-Tai *ʔduəi(?)ꟲ¹ while saying about the part of the vowels, "Proto-Tai *uəi(?). Sometimes Siamese uai corresponds to Lungchow uui, but to Po-ai ii. The Proto-Tai reconstruction is uncertain."
Cognate with Lao ດ້ວຍ (duāi), Northern Thai ᨴ᩠ᩅ᩠ᨿ, Lü ᦑᦽ (toy).

used at the end of an expression to indicate an appeal, request, or requirement.


เกินไป

เกินไป • (gəən-bpai) (abstract noun ความเกินไป)

gəən-bpai (romanization)
ความเกินไป (abstract-noun)


มากไป

มากไป • (mâak-bpai) (abstract noun ความมากไป)

mâak-bpai (romanization)
ความมากไป (abstract-noun)


เกิน

gəən (romanization)
ความเกิน (abstract-noun)

เผ็ดเกินไป


สู้

→ Lao: ສູ້ (sū)

→ Khmer: ស៊ូ (suu)

หลังสู้ฟ้าหน้าสู้ดิน

[with one's] back against the sky [and one's] face against the ground

2018 November 30, ไปเซเว่นเอาอะไรไหม๊, “เด้งสู้มือจริง ๆ เลย”, in postjung.com, postjung.com, retrieved 2022-01-15:

เด้งสู้มือ

ไม่สู้ดี


คืน

คืน • (kʉʉn)

Cognate with Lao ຄືນ (khư̄n), Shan ၶိုၼ်း (khúen), Lü ᦆᦹᧃ (xuen), Ahom 𑜁𑜢𑜤𑜃𑜫 (khün).


นาน

naan (romanization)
ความนาน (abstract-noun)

From Proto-Tai *naːnᴬ (“slow”). Cognate with Northern Thai ᨶᩣ᩠ᨶ, Lao ນານ (nān), Lü ᦓᦱᧃ (naan), Tai Dam ꪙꪱꪙ, Shan ၼၢၼ်း (náan), Tai Nüa ᥘᥣᥢᥰ (läan), Phake ꩫꩫ် (nan), Ahom 𑜃𑜃𑜫 (nan), Tày nàn, Zhuang nanz, Zuojiang Zhuang nanz.

1953, สุมนชาติ สวัสดิกุล, หม่อมราชวงศ์, “เรื่องคำว่า "มหาราช"”, in บันทึกรับสั่งสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ประทานหม่อมราชวงศ์สุมนชาติ สวัสดิกุล, พระนคร: โรงพิมพ์รุ่งนคร, page 6:

พระพุทธเจ้าหลวงเสวยราชย์นานกว่าพระเจ้าแผ่นดินพระองค์อื่น

prá-pút-tá-jâao-lǔuang sà-wə̌əi-râat naan gwàa prá jâao-pɛ̀n-din prá-ong ʉ̀ʉn

The Royal Buddha reigned longer than the other monarchs.

long (for or throughout a considerable extent of space or time)


ไม่ใช่

ไม่ใช่ • (mâi-châi) (abstract noun ความไม่ใช่)

ไม่ ใช่ (canonical)
mâi-châi (romanization)
ความไม่ใช่ (abstract-noun)


บ้าง

บ้าง • (bâng)

เป็นอย่างไรบ้าง

some (normally modifies a verb and conveys the sense of “to some extent”).


หมด

mòt (romanization)
ความหมด (abstract-noun)

Inherited from Proto-Southwestern Tai *ʰmotᴰˢ¹ (“all gone”).
In Southwestern Tai, cognate with Northern Thai ᩉ᩠ᨾᩫᨯ, Lao ໝົດ (mot), Lü ᦷᦖᧆ (ṁod), Tai Dam ꪹꪢꪸꪒ, Shan မူတ်း (múut), Southern Thai เหม็ด.
Compare Middle Chinese 歿 (MC mwot, “to die”).

cog

Lü ᦷᦖᧆ (ṁod)

ตายหมด

[They] all perished. / Every [one of them] perished.

กินหมด

จ่ายหมด

เอาหมด

ตกใจหมด


สองสาม

th-adv

สองสาม • (sɔ̌ɔng-sǎam)

/sɔːŋ˩˩˦.saːm˩˩˦/


ทราม

saam (romanization)
ความทราม (abstract-noun)

(often used of blood) in an overpouring manner.


แล้วก็

แล้วก็ • (lɛ́ɛo-gɔ̂ɔ)

/lɛːw˦˥.kɔː˥˩/


ข้าง

ข้าง • (kâang)

From Proto-Tai *k.raːŋꟲ (“side; ribs”).
Cognate with Northern Thai ᨡ᩶ᩣ᩠ᨦ (as in ᨡᩦ᩶ᨡ᩶ᩣ᩠ᨦ, ᩈ᩠ᩅ᩶ᨦᨡ᩶ᩣ᩠ᨦ), Lao ຂ້າງ (khāng), Shan ၶၢင်ႈ (khāang) and ၶၢင်း (kháang), Tai Nüa ᥑᥣᥒᥲ (xàang), Phake ၵင် (khaṅ), Ahom 𑜁𑜂𑜫 (khaṅ) or 𑜁𑜞𑜂𑜫 (khraṅ), Zhuang hangj in ndokhangj (“ribs”) (dialectal), Zuojiang Zhuang hangj. Compare Proto-Austronesian *baʀaŋ, *tageʀaŋ (“rib”).


ข้างหน้า

ข้างหน้า • (kâang-nâa)

/kʰaːŋ˥˩.naː˥˩/


ข้างล่าง

ข้างล่าง • (kâang-lâang)

/kʰaːŋ˥˩.laːŋ˥˩/


ข้างหลัง

ข้างหลัง • (kâang-lǎng)

/kʰaːŋ˥˩.laŋ˩˩˦/


ข้างนอก

ข้างนอก • (kâang-nɔ̂ɔk)

/kʰaːŋ˥˩.nɔːk̚˥˩/


ทางขวา

/tʰaːŋ˧.kʰwaː˩˩˦/

ห้องน้ำผู้ชายอยู่ทางขวา


ทางซ้าย

ห้องน้ำผู้หญิงอยู่ทางซ้าย


เท่านั้น

เท่านั้น • (tâo-nán)


เดี๋ยว

เดี๋ยว • (dǐao)

Uncertain. Possibly from corruption of เดียว (diao, “one; single”). Compare Lao ດຽວ (diāu).

เดี๋ยวดีเดี๋ยวร้าย

(colloquial) sometimes; on some occasions; at a certain time.


ทรง

song (romanization)
ซง (alternative archaic dated obsolete)
ธรง (alternative archaic dated obsolete)

From Old Khmer ទ្រង៑ (draṅ), ទ្រោង៑ (droṅ), ទ្រង (draṅa), ទ្រូង (drūṅa, “to bear, to carry, to hold, to support; to have, to possess; etc”). Cognate with Modern Khmer ទ្រង់ (trŭəng); Lao ຊົງ (song).

used as a ceremonious addition to a verb generally applicable to commoners, so as to make it applicable to the subject that is a god, high priest, or royal person etc.


ประมาณ

bprà-maan (romanization)
ปรมาร (alternative archaic dated obsolete)

From Sanskrit प्रमाण (pramāṇa, “measure; extent; etc”). Cognate with Old Khmer pramāṇa, pramāna, pramān, praḥmāna, prahmāna; Modern Khmer ប្រមាណ (prɑɑmaan); Lao ປະມານ (pa mān). Compare Pali pamāna.


เกือบ

th-adv

เกือบ • (gʉ̀ʉap)


ก่อน

ก่อน • (gɔ̀ɔn)

From Proto-Tai *koːnᴮ (“before”). Cognate with Lao ກ່ອນ (kǭn), Lü ᦂᦸᧃᧈ (k̇oan¹), Shan ၵွၼ်ႇ (kàun), Tai Nüa ᥐᥩᥢᥱ (kǒan), Tai Dam ꪀ꪿ꪮꪙ, Ahom 𑜀𑜨𑜃𑜫 (kon), Zhuang gonq.

cog

Lü ᦂᦸᧃᧈ (k̇oan¹)


เว่อร์

th-adv

เว่อร์ • (wə̂ə) (abstract noun ความเว่อร์)

wə̂ə (romanization)
ความเว่อร์ (abstract-noun)
เฟร่อ (alternative)
เฟร่อร์ (alternative)
เว่อ (alternative)
เวอร์ (alternative)

(slang) overly; excessively; immoderately.


ตั้ง

ตั้ง • (dtâng)

From Proto-Tai *taŋꟲ (“to erect”).
Cognate with Northern Thai ᨲᩢ᩠᩶ᨦ, Lao ຕັ້ງ (tang), Lü ᦎᧂᧉ (ṫang²), Shan တင်ႈ (tāng), Ahom 𑜄𑜂𑜫 (taṅ), Zhuang daengj.

cog

Lü ᦎᧂᧉ (ṫang²)

as much as, as many as, so far as; up to; almost.


สรรพ

th-adv

สรรพ • (sàp)

From Sanskrit सर्व (sarva, “all, every; whole, entire; etc.”). Cognate with Khmer សព្វ (sɑp), Lao ສັບພະ (sap pha).


เลอะ

lə́ (romanization)
ความเลอะ (abstract-noun)

nonsensically; groundlessly; senselessly; foolishly.


ริม

From Proto-Tai *riːmᴬ (“edge”).
Cognate with Northern Thai ᩁᩥ᩠ᨾ, Isan ฮิม, Lao ຮິມ (him), Lü ᦣᦲᧄ (hiim), Tai Dam ꪭꪲꪣ, Shan ႁိမ်း (hím), Tai Nüa ᥞᥤᥛᥰ (hïm), Ahom 𑜍𑜢𑜉𑜫 (rim), 𑜍𑜢𑜪 (riṃ), or 𑜍𑜧𑜪 (rawṃ), Zhuang simz (“edge”) (dialectal) and rimz (“near by”) (dialectal), Zuojiang Zhuang rimz or simz.


ระเบิด

th-adv

ระเบิด • (rá-bə̀ət)

/ra˦˥.bɤːt̚˨˩/

เท่ระเบิด

ระเบิดมือ

rá-bə̀ət-mʉʉ


เชิญ

เชิญ • (chəən)

chəən (romanization)
เชีญ (alternative archaic dated obsolete)
เชืญ (alternative archaic dated obsolete)
เชอญ (alternative archaic dated obsolete)

From Old Khmer *jeñ (“to meet; to join”), which is extended as Old Khmer prajeñ (“to meet; to confront; etc”), from which Thai ประเชิญ (bprà-chəən) and เผชิญ (pà-chəən) are derived, and as Middle Khmer añjeñ (“to seek to meet; to invite; to request formally; etc”), from which Thai อัญเชิญ (an-chəən) is derived; or from aphaeresis of Middle Khmer ʼañjeñ (idem). Perhaps cognate with Lao ເຊີນ (sœ̄n), Khmer ជើញ (cəəñ). Compare Middle Chinese 請 (MC dzjeng|tshjengX|dzjengH, “to request”).

ltc-l

used as a polite addition to a request, command, or permission.


หน่อย

th-adv

หน่อย • (nɔ̀i)

From Proto-Tai *ʰnoːjᴮ (“little, few”). Compare น้อย (nɔ́ɔi).


เคย

เคย • (kəəi)

Cognate with Lao ເຄີຍ (khœ̄i) and Northern Thai ᨣᩮᩥ᩠ᨿ.

คุณเคยขึ้นเครื่องบินไหม?

ไม่เคยคิดมาก่อนเลย

เคยไปลอนดอนรึเปล่าครับ? — ไม่เคยไปค่ะ

Have you ever been to London? — No, I've never been (there).


ถูกต้อง

ถูกต้อง • (tùuk-dtɔ̂ng) (abstract noun ความถูกต้อง)

tùuk-dtɔ̂ng (romanization)
ความถูกต้อง (abstract-noun)

/tʰuːk̚˨˩.tɔŋ˥˩/

From ถูก (tùuk, “to touch; to hit”) + ต้อง (dtɔ̂ng, “to touch; to hit”), Compare Lao ຖືກຕ້ອງ (thư̄k tǭng).


เยอะ

yə́ (romanization)
ความเยอะ (abstract-noun)


แว่น

th-adv

แว่น • (wɛ̂n)

(archaic) swiftly; rapidly; fleetly; nimbly.


เมื่อก่อน

เมื่อก่อน • (mʉ̂ʉa-gɔ̀ɔn)

/mɯa̯˥˩.kɔːn˨˩/

From เมื่อ (mʉ̂ʉa) + ก่อน (gɔ̀ɔn).

com

เมื่อ (mʉ̂ʉa) + ก่อน (gɔ̀ɔn)


แบบ

th-adv

แบบ • (bɛ̀ɛp)

From Middle Chinese 法 (MC pjop). Cognate with Vietnamese phép, Lao ແບບ (bǣp), Northern Thai ᨷᩯ᩠ᨷ, Khmer បែប (baep).


ปัจจุบัน

ปัจจุบัน • (bpàt-jù-ban)

From Pali paccuppanna (“what has arisen (just now); existing; present”), from Sanskrit प्रत्युत्पन्न (pratyutpanna, “reproduced, regenerated; prompt, ready; present, existing at present”). Cognate with Khmer បច្ចុប្បន្ន (paccobɑn), Lao ປັດຈຸບັນ (pat chu ban), Burmese ပစ္စုပ္ပန် (paccuppan).

der

प्रत्युत्पन्न

(formal) currently; nowadays; in these days; in these times; at the present day; in the current era.


เอง

Probably from Old Khmer ឯង (eṅa), ឯង៑ (eṅ, “self; oneself; own; personally”). Cognate with Modern Khmer ឯង (ʼaeng, “you; self, oneself; etc”), Lao ເອງ (ʼēng). Doublet of เอ็ง (eng).


นานทีปีหน

From นาน (naan, “long”) + ที (tii, “chance; occasion; etc.”) + ปี (bpii, “year”) + หน (hǒn, “chance; occasion; etc.”); literally "once a long time, once a year" or "one occasion a long time, one occasion a year".

compound

(idiomatic, hyperbolic) very seldom; very rarely; almost never.


พิเรนทร์

th-adv

พิเรนทร์ • (pí-reen) (abstract noun ความพิเรนทร์)

pí-reen (romanization)
ความพิเรนทร์ (abstract-noun)

Clipping of พิเรนทร์เทพ (pí-reen-têep), the noble title of the Chief of the Right Royal Grand Police Department (เจ้ากรมพระตำรวจใหญ่ขวา), from พิเรนทร์ (pí-reen; literally "chief of gallants", "chief gallant", "gallant chief", etc), a compound of พิร (“gallant; hero; warrior”) + อินทร์ (in, “Indra; chief, lord, master”), + เทพ (têep, “divine; deity”); after the holder of this title during the Franco-Siamese War of 1893, who trained police divers to sink French warships in unorthodox ways, leaving many divers dead underwater.

clipping

Clipping of พิเรนทร์เทพ

com

in a manner that is deviant, perverted, queer, unconventional, or unorthodox


นอกสมรส

th-adv

นอกสมรส • (nɔ̂ɔk-sǒm-rót)

From นอก (nɔ̂ɔk, “out; outside; without”) + สมรส (sǒm-rót, “legally registered marriage”).

compound

(formal, law) without a legally registered marriage.


เป๊ะ

bpé (romanization)
ความเป๊ะ (abstract-noun)

→ Lao: ເປະ (pe)


ไป่

th-adv

ไป่ • (bpài)

From Proto-Tai *pajᴮ (“not yet”).
Cognate with Lao ໄປ່ (pai), Northern Thai ᨸᩱ᩵, Lü ᦺᦔᧈ (ṗay¹), Shan ပႆႇ (pài).

cog

Lü ᦺᦔᧈ (ṗay¹)

1914, ชิต บุรทัต, สามัคคีเภทคำฉันท์:
ไป่มีก็ให้มี ผิวมีก็จงพึง ให้ยิ่งภิโยจึง จะประสบสุขาลัย
bpài mii gɔ̂ɔ hâi mii · pì-wá mii gɔ̂ɔ jong pʉng · hâi yîng pí-yoo jʉng · jà bprà-sòp sù-kǎa-lai
If it does not yet exist, bring it into existence. If it has already come into being, increase it. Then happiness will be reached.

(poetic) used to express negation, denial, or refusal.


ง่วน

Borrowed from Hainanese 玩 (nguan5, “to play with”). Compare Vietnamese ngoạn.


ชิงสุกก่อนห่าม

th-adv

ชิงสุกก่อนห่าม • (ching-sùk-gɔ̀ɔn-hàam)

/t͡ɕʰiŋ˧.suk̚˨˩.kɔːn˨˩.haːm˨˩/

From ชิง (ching, “to seize”) + สุก (sùk, “to ripen”) + ก่อน (gɔ̀ɔn, “before”) + ห่าม (hàam, “the period during which a fruit is almost ripe”); literally "to seize (an opportunity) to ripen before the time of near ripeness".

compound

Proverbs 20:21, Thai Standard Version 2011:
มรดกที่ได้มาอย่างชิงสุกก่อนห่าม ที่สุดปลายก็ไม่เป็นมงคล
mɔɔ-rá-dòk tîi dâai maa yàang ching-sùk-gɔ̀ɔn-hàam tîi-sùt bplaai gɔ̂ɔ mâi bpen mong-kon
An inheritance gained hastily in the beginning will not be blessed in the end.

Proverbs 20:21, KJV:
เริ่มแรกอาจได้รับมรดกแบบชิงสุกก่อนห่าม แต่ที่สุดปลายจะไม่เป็นพร
rə̂əm-rɛ̂ɛk àat dâai ráp mɔɔ-rá-dòk bɛ̀ɛp ching-sùk-gɔ̀ɔn-hàam dtɛ̀ɛ tîi sùt bplaai jà mâi bpen pɔɔn
An inheritance may be gotten hastily at the beginning; but the end thereof shall not be blessed.


เหี้ย

th-adv

เหี้ย • (hîia)

Unknown. Compare Lao ເຫັ້ຽ (hīa), Tai Dón hể, Tày khı́a, and Nùng [Western] tɕhi:^(C1).
As observed by Chamberlain (2022), Varanus salvator is a highly venerated creature in Siamese folk religion, so much so that the evocation of its name is regarded as taboo, hence the negative connotations. One of the earliest attestation of the vulgar sense can be found in an 1891 magazine from the reign of King Chulalongkorn, indicating that the term had been used negatively since at least the previous reign.

(slang, vulgar, very offensive) unpleasantly; unfavourably; disagreeably; contemptibly.

(slang, vulgar, very offensive) used as an intensifier: the fuck, the hell, the heck, etc.

(slang, vulgar, can be offensive) extremely; very.


ทุศีล

th-adj

ทุศีล • (tú-sǐin) (abstract noun ความทุศีล)

tú-sǐin (romanization)
ความทุศีล (abstract-noun)

From Sanskrit दुःशील (duḥśīla, literally “bad (observance of) precept”).


ชี้

th-adv

ชี้ • (chíi)

C. 15th century, “โคลงยวนพ่าย”, in พจนานุกรมศัพท์วรรณคดีไทย สมัยอยุธยา โคลงยวนพ่าย, กรุงเทพฯ: ราชบัณฑิตยสถาน, published 2001, →ISBN, page 106:

ยาคนชี้เทพผู้ ไกรกรรดิ ก็ดี...

yaa kon chíi têep pûu · grai gan · gɔ̂ɔ-dii ...

Needless [to say about] humans, even deities who are wise in [composing] eulogies...


ขนาด

ขนาด • (kà-nàat)

From Khmer ខ្នាត (khnaat, “size; magnitude; limits”). Cognate with Lao ຂະໜາດ (kha nāt).

der

to the point, extent, or degree (of, that, etc).


เบิ้ล

th-adv

เบิ้ล • (bə̂n)

(slang) more, again, or in several amounts or numbers at the same time.


ช่าง

From Proto-Southwestern Tai *ɟaːŋᴮ² (“artisan; skillful”), from Middle Chinese 匠 (MC dzjangH, “craftsman, artisan”). Cognate with Northern Thai ᨩ᩵ᩣ᩠ᨦ, Khün ᨩ᩵ᩣ᩠ᨦ, Lao ຊ່າງ (sāng), Lü ᦋᦱᧂᧈ (tsaang¹), Shan ၸၢင်ႈ (tsāang), Phake ꩡင် (caṅ), Tai Dam ꪋ꪿ꪱꪉ, Ahom 𑜋𑜂𑜫 (chaṅ), Zhuang cangh, Khmer ជាង (ciəng).

inh

Song of Solomon 7:6, KJV:
โอ แม่ช่างน่ารัก แม่ช่างชื่นชม เธอนี่ช่างสวยงามต้องตาจริง
oo · mɛ̂ɛ châang nâa-rák · mɛ̂ɛ châang chʉ̂ʉn-chom · təə nîi châang sǔai-ngaam dtɔ̂ng-dtaam jing
How fair and how pleasant art thou, O love, for delights!

Numbers 24:5, KJV:
โอ ยาโคบเอ๋ย เต็นท์ของท่านช่างงามเหลือเกิน...
oo · yaa-kôop ə̌əi · dtén kɔ̌ɔng tâan châang ngaam lʉ̌ʉa gəən ...
How goodly are thy tents, O Jacob ...

Genesis 37:19, KJV:
เขาพูดกันว่า "ดูเถิด เจ้าช่างฝันมานี่แล้ว
kǎo pûut gan wâa · “duu tə̀ət · jâao châang fǎn maa nîi lɛ́ɛo
And they said one to another, Behold, this dreamer cometh.
(literally) They said to each other: "Lo! Here comes the one fond of dreaming!

in a skilful manner; in a manner showing a liking, affection, or preference.


แน่นอน

th-adv

แน่นอน • (nɛ̂ɛ-nɔɔn) (abstract noun ความแน่นอน)

nɛ̂ɛ-nɔɔn (romanization)
ความแน่นอน (abstract-noun)

/nɛː˥˩.nɔːn˧/

cog

Lao ແນ່ນອນ (nǣ nǭn)


คลาดเคลื่อน

th-adj

คลาดเคลื่อน • (klâat-klʉ̂ʉan) (abstract noun ความคลาดเคลื่อน)

klâat-klʉ̂ʉan (romanization)
ความคลาดเคลื่อน (abstract-noun)
คลาศเคลื่อน (alternative archaic dated obsolete)

From คลาด (klâat, “to move”) + เคลื่อน (klʉ̂ʉan, “to move”).

com

แปลมาคลาดเคลื่อน

inaccurately; inexactly; imprecisely; erroneously.


ประดุจ

th-adv

ประดุจ • (bprà-dùt)

Probably an extended form of Old Khmer tūc°, tūca, tūcca, ṭūca (“like; similar”), from which Thai ดุจ (dùt) was derived.

1996, สมชาย วศินะจินดาแก้ว, ระฆังของนอเทรอดาม:
ด้วยระฆังใหญ่ส่งเสียงประดุจฟ้าผ่า
dûai rá-kang yài sòng-sǐiang bprà-dùt fáa-pàa
To the big bells as loud as the thunder.


อัญเชิญ

อัญเชิญ • (an-chəən)

/ʔan˧.t͡ɕʰɤːn˧/

From Middle Khmer añjeñ (“to seek to meet or join; to invite; to request formally; etc”), an extended form of Old Khmer *jeñ (“to meet; to join”), from which Thai เชิญ (chəən) is derived. Cognate with Modern Khmer អញ្ជើញ (ʼɑɑʼɑñcəəñ). Etymologically related to Thai ประเชิญ (bprà-chəən).

cog

Khmer អញ្ជើញ (ʼɑɑʼɑñcəəñ)

Circa 16th–17th centuries, “อนิรุทธคำฉันท์”, in อนิรุทธคำฉันท์ พร้อมด้วยบันทึกสอบทานและหมายเหตุ, กรมศิลปากร, published 1980, retrieved 2019-07-13:

ผิวพี่เอนดูน้อง อัญเชิญช่วยมาดับความ

pì pîi en-duu nɔ́ɔng · an-chəən chûai maa dàp kwaam

Should you have pity on me, please come and help suppress the matter.

(elegant) used as a polite addition to a request, command, or permission.


คุ้ม

kúm (romanization)
ความคุ้ม (abstract-noun)

Possibly related to คุม (kum), คลุม (klum), กุม (gum).

Phrae Province
th:คุ้มวงศ์บุรี
th:คุ้มเจ้าหลวง นครแพร่


ชิว

chiu (romanization)
ความชิว (abstract-noun)
ชิล (alternative)

(slang) carefreely; relaxingly; unseriously.

(slang) in an easygoing manner; relaxedly.


หูดับตับไหม้

th-adv

หูดับตับไหม้ • (hǔu-dàp-dtàp-mâi) (abstract noun ความหูดับตับไหม้)

hǔu-dàp-dtàp-mâi (romanization)
ความหูดับตับไหม้ (abstract-noun)

From หู (hǔu, “ear”) + ดับ (dàp, “to die; to be dead”) + ตับ (dtàp, “liver”) + ไหม้ (mâi, “to burn”); literally "ear dies, liver burns".


งู ๆ ปลา ๆ

From งู (nguu, “snake”) + ๆ (“repetition marker”) + ปลา (bplaa, “fish”) + ๆ (“repetition marker”); literally "snake, snake, fish, fish".

พูดอังกฤษงู ๆ ปลา ๆ

(literally) To speak English in a snake-snake-fish-fish manner.

รู้อังกฤษงู ๆ ปลา ๆ

(literally) To understand English in a snake-snake-fish-fish manner.

(slang, idiomatic, used of knowledge, skill, etc) basically; shallowly; not fluently; not smartly; in a little amount or to a little degree.


ฉิบหาย

th-adv

ฉิบหาย (abstract noun ความฉิบหาย)

/t͡ɕʰip̚˨˩.haːj˩˩˦/

/t͡ɕʰip̚˦˥.haːj˩˩˦/

น่ารักฉิบหาย

ฮาฉิบหาย

ร้อนฉิบหาย

(slang, vulgar, sometimes offensive) extremely, very; really, actually; quite.


ชิบหาย

ชิบหาย • (chíp-hǎai) (abstract noun ความชิบหาย)

chíp-hǎai (romanization)
ความชิบหาย (abstract-noun)

/t͡ɕʰip̚˦˥.haːj˩˩˦/

ฉิบหาย ฉิบหาย#Thai


ช้า ๆ

ช้า ๆ • (cháa-cháa) (abstract noun ความช้า ๆ)

cháa-cháa (romanization)
ความช้า ๆ (abstract-noun)

/t͡ɕʰaː˦˥.t͡ɕʰaː˦˥/


มากกว่า

มากกว่า • (mâak-gwàa) (abstract noun ความมากกว่า)

mâak-gwàa (romanization)
ความมากกว่า (abstract-noun)


มากที่สุด

มากที่สุด • (mâak-tîi-sùt) (abstract noun ความมากที่สุด)

mâak-tîi-sùt (romanization)
ความมากที่สุด (abstract-noun)


ที่สุด

ที่สุด • (tîi-sùt) (abstract noun ความที่สุด)

tîi-sùt (romanization)
ความที่สุด (abstract-noun)


สลัก

สลัก • (sà-làk) (abstract noun ความสลัก)

sà-làk (romanization)
ความสลัก (abstract-noun)


หมั้น

mân (romanization)
ความหมั้น (abstract-noun)

2015, สมเด็จพระพนรัตน์ (แก้ว), พระราชพงศาวดาร ฉบับสมเด็จพระพนรัตน์วัดพระเชตุพน ตรวจสอบชำระจากเอกสารตัวเขียน, วัดพระเชตุพน, →ISBN, page 35:
จะอยู่ในฆะราวาศ บัดนี้ เหนไภยจะบังเกีดมีเปนหมั้นคง
jà yùu nai ká-raa-wâat bàt-níi hěn pai jà bang-gə̀ət mii bpen mân-kong
Should we remain as a layman, now terror seemeth to befall us for certain.

มั่น มั่น#Thai


เสด็จ

เสด็จ • (sà-dèt)

sà-dèt (romanization)
เสดจ์ (alternative)

From Old Khmer stec, stac, stāc (“to be supreme in status and power; to stand or move in state; to be pleased to do something”). Cognate with Modern Khmer ស្ដេច (sdac).

(archaic) used as a ceremonious addition to a verb when the subject is a god, high priest, or royal person.


เสดจ์

เสดจ์ • (sà-dèt)

เสด็จ เสด็จ#Thai


เมื่อคืน

เมื่อคืน • (mʉ̂ʉa-kʉʉn) (abstract noun ความเมื่อคืน)

mʉ̂ʉa-kʉʉn (romanization)
ความเมื่อคืน (abstract-noun)

/mɯa̯˥˩.kʰɯːn˧/


เมื่อวาน

เมื่อวาน • (mʉ̂ʉa-waan)

From เมื่อ ("when") + วาน ("yesterday, past time"), which is Proto-Tai *ŋwaːᴬ (“yesterday”). วาน has final /-n/ added due to assimilation with นี้ as in เมื่อวานนี้.


ที่ใด

tîi-dai (romanization)
ที่ไหน (alternative)
หนใด (alternative)
หนไหน (alternative)
แห่งใด (alternative)
แห่งไหน (alternative)
แห่งหนตำบลใด (alternative)
แห่งหนตำบลไหน (alternative)

From ที่ (tîi, “place”) + ใด (dai, “what; which”).

af

ที่ใดมีรักที่นั่นมีทุกข์

Where there is love, there is suffering.

จะไปที่ใด

เอาไว้ที่ใด


งก ๆ

/ŋok̚˦˥.ŋok̚˦˥/

From งก (ngók, “shaking; quaking; etc”, of body, limbs, etc) + ๆ (repetition mark).

com

(used to describe working) actively; strenuously; diligently; assiduously; industriously; zealously; hardly.


ร่วม

th-adv

ร่วม • (rûuam)

Cognate with Lao ຮ່ວມ (hūam), Northern Thai ᩁ᩠ᩅ᩵ᨾ, Khün ᩁ᩠ᩅ᩵ᨾ, Lü ᦷᦣᧄᧈ (hom¹), Shan ႁူမ်ႈ (hūum).

cog

Lü ᦷᦣᧄᧈ (hom¹)


ทุกวัน

th-adv

ทุกวัน • (túk-wan) (abstract noun ความทุกวัน)

túk-wan (romanization)
ความทุกวัน (abstract-noun)

ทุก (túk, “every”) + วัน (wan, “day”). Cognate with Lao ທຸກວັນ (thuk wan).

เราเคยขับรถไปทำงานทุกวันแต่เดี๋ยวนี้ชอบขี่จักรยานไป

rao kəəi kàp rót bpai tam-ngaan túk-wan dtɛ̀ɛ dǐao-níi chɔ̂ɔp kìi jàk-grà-yaan bpai

I used to drive to work every day, but the past few days I have been riding to work.


ติด

ติด • (dtìt)

Cognate with Northern Thai ᨲᩥ᩠ᨯ, Lao ຕິດ (tit), Shan တိတ်း (tít), Ahom 𑜄𑜢𑜄𑜫 (tit).

สอบติดมหาวิทยาลัย

to pass a university (admission) examination
(literally) to take a university examination with success

สอบราชการติด

to pass a government service examination
(literally) to take a government service examination with success

เข้าหน้ากันไม่ติด

to dare not face each other
(literally) to face each other without success

จุดม็อบติด

to successfully inflame (people to) protest


มิ

mí (romanization)
หมิ (alternative archaic dated obsolete)
หมี (alternative archaic dated obsolete)

From Proto-Tai *miːᴬ (“not (weak)”). Cognate with Lao ມິ (mi).

2014, อัปสรา, บุพเพอาละวาดข้ามภพ, Bangkok: eReader (Thailand), page 197:

พ่อเพ็งสงสัยในตัวน้องสาวเพราะรู้ว่าน้องสาวมิญาติดีกับแม่หญิงวิลันดาอย่างแน่นอน

pɔ̂ɔ peng sǒng-sǎi nai dtuua nɔ́ɔng-sǎao prɔ́ rúu wâa nɔ́ɔng-sǎao mí yâat-dii gàp mɛ̂ɛ-yǐng wí-lan-daa yàang nɛ̂ɛ-nɔɔn

Mister Pheng raised doubt about [his] younger sister since he knew that [his] little sister would not be on good terms with the Dutch lady for certain.

1889, พระคลัง (หน), เจ้าพระยา, และคณะ, “เล่ม ๔”, in ราชาธิราช, กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ราษฎร์เจริญ, page 145:

กองทัพพระเจ้าช้างเผือกตั้งอยู่ในหว่างศึก...มิอาจไหวตัวได้

gɔɔng-táp prá-jâao-cháang-pʉ̀ʉak dtâng yùu nai wàang sʉ̀k ... mí àat wǎi-dtuua dâai

The hosts of the King of White Elephants, being placed in the middle of the enemies..., were unable to move [away].

(formal) used to express negation: no, not, never, etc


อนึ่ง

อนึ่ง • (à-nʉ̀ng)

/ʔa˨˩.nɯŋ˨˩/

From contraction of อันหนึ่ง (literally “one thing”).

พระไอยการลักษณภญาณ:
๒๒ อนึ่ง อ้างปขาวรูปชีท่านให้สืบดั่งพญาณคะราวาษนั้น
yîi-sìp-sɔ̌ɔng à-nʉ̀ng âang bpà-kǎao rûup-chii tân hâi sʉ̀ʉp dàng pá-yaan ká-raa-wâat nán
22. In addition, when a pries or priestess of white robe is cited, he or she shall be examined in the same manner as a layperson witness.

กฎ ๓๖ ข้อ:
๑๕ อนึ่ง กฎให้ไว้ว่า ให้พระเกษม ขุนหลวงพระไกศรี เอาพระอายะการใส่หีบลั่นกุนแจมอบไว้ณสานหลวง อย่าให้เอาไปบ้าน ถ้าจะปรับเนื้อความ ให้ปรับต่อหน้าลูกขุน ถ้าผิดแลชอบประการใด ให้ลูกขุนช่วยติเตียนให้ต้องด้วยข้อรวาง อนึ่ง อย่าให้ปรับเนื้อความค้างช้าไว้ ให้ปรับให้แล้วแต่ใน ๓ วัน กฎให้ไว้ณวัน ๓ ขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๖ จุลศักราช ๑๐๗๑ ปีฉลู เอกศก
sìp-hâa à-nʉ̀ng gòt hâi wái wâa hâi prá gà-sěem kǔn-lǔuang prá-gai-sǐi ao prá-aai-yá-gaan sài hìip lân gun-jɛɛ mɔ̂ɔp wái ná sǎan-lǔuang yàa hâi ao bpai bâan tâa jà bpràp nʉ́ʉa-kwaam hâi bpràp dtɔ̀ɔ-nâa lûuk-kǔn tâa pìt lɛɛ chɔ̂ɔp bprà-gaan dai hâi lûuk-kǔn chûai dtì-dtiian hâi dtɔ̂ɔng dûai kɔ̂ɔ-rá-waang à-nʉ̀ng yàa hâi bpràp nʉ́ʉa-kwaam káang cháa wái hâi bpràp hâi lɛ́ɛo dtɛ̀ɛ nai sǎam wan gòt hâi wái ná wan-ang-kaan kʉ̂n sìp-hâa kâm dʉʉan hòk jun-lá-sàk-gà-ràat pan jèt-sìp èt bpii-chà-lǔu èek-gà-sòk
15. In addition, a prescription is given as follows: Marquess Kasem and High Count Phra Kaisi shall keep the legal codes within a chest fastened by a lock and shall deposit it with the royal court. Never shall they be allowed to bring the codes home. Should they need to compare a case [with the legal provisions, that is, to adjudicate the case], the comparison shall be done in the presence of the jury. If the comparison is right or wrong in whatever manner, the jury shall give aid and advice so that it be in line with the legal provisions. Moreover, the comparison of a case shall not be left pending. The comparison shall be completed within three days. This prescription is given on Tuesday, the 15th day of the waxing moon of the 6th month, the 1071st year of the Lesser Era, the Year of the Ox, Year One.

[มาตรา ๑๔] อนึ่ง ถ้าเรือประเทียบล่ม ให้ชาวเรือว่ายน้ำหนี ถ้าอยู่กับเรือ โทษถึงตาย
[mâat-dtraa sìp-sìi] à-nʉ̀ng tâa rʉʉa bprà-tîiap lôm hâi chaao-rʉʉa wâai náam nǐi tâa yùu gàp rʉʉa tôot tʉ̌ng dtaai
[Section 14] Furthermore, if a bprà-tîiap boat sinks, the crew shall swim away. Should they remain on the boat, death shall be their penalty.
[มาตรา ๑๕] อนึ่ง ชาววังชาวสนมตำรวจในบันดาขานขันหมาก แลมิได้ขานขันหมาก โทษหวะปาก ถ้างานพระราชพิทธีแขกเมืองถวายบังคม ฆ่าเสียทังโคต
[mâat-dtraa sìp-hâa] à-nʉ̀ng chaao-wang chaao-sà-nǒm dtam-rùuat-nai ban-daa kǎan-kǎn-màak lɛɛ mí dâai kǎan-kǎn-màak tôot wà bpàak tâa ngaan prá-râat-chá-pít-tii kɛ̀ɛk-mʉʉang tà-wǎai-bang-kom kâa sǐia tang-kôot
[Section 15] Furthermore, for those palace officers, court officers, and inner guards who are responsible for calling out paan bowls and fail to call out paan bowls, the penalty shall be mouth slitting. Should this happen at a royal ceremony where a state visitor pays respect to His Majesty, the entire family [of the guilty officer, including the officer himself] shall be put to death.
[มาตรา ๓๗] อนึ่ง ถ้าคบกันกินเล่าในพระราชวัง ให้ต้มเล่าให้ร้อนตรอกปากแล้วให้จำไว้
[mâat-dtraa săam-sìp jèt] à-nʉ̀ng tâa kóp gan gin lâo nai prá-râat-chá-wang hâi dtôm lâo hâi rɔ́ɔn dtrɔ̀ɔk bpàak lɛ́ɛo hâi jam wái
[Section 37] Furthermore, if [officers] jointly drink liquor within the royal palace, liquor shall be boiled up hotly and poured into their throats before they are imprisoned.
[มาตรา ๑๑๒] อนึ่ง การอายัดพระมหาราชครู...ให้ทำกำหนดราชประเพนีโดยขบวนโบราณ...
[mâat-dtraa nʉ̀ng rɔ́ɔi sìp-sɔ̌ɔng] à-nʉ̀ng gaan-aa-yát prá-má-hǎa-râat-chá-kruu...hâi tam gam-nòt râat-chá-bprà-pee-nii dooi kà-buuan boo-raan...
[Section 112] Furthermore, the powers and duties of Prá-má-hǎa-râat-chá-kruu... are to make determinations on royal rituals in line with traditional conventions...

กฎมณเทิยรบาล

1992, พระราชบัญญัติให้ใช้บทบัญญัติบรรพ ๑ แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ที่ได้ตรวจชำระใหม่ พ.ศ. ๒๕๓๕:
มาตรา ๒๖ ถ้าผู้แทนโดยชอบธรรมอนุญาตให้ผู้เยาว์จำหน่ายทรัพย์สินเพื่อการอันใดอันหนึ่งอันได้ระบุไว้ ผู้เยาว์จะจำหน่ายทรัพย์สินนั้นเป็นประการใดภายในขอบของการที่ระบุไว้นั้นก็ทำได้ตามใจสมัคร อนึ่ง ถ้าได้รับอนุญาตให้จำหน่ายทรัพย์สินโดยมิได้ระบุว่าเพื่อการอันใด ผู้เยาว์ก็จำหน่ายได้ตามใจสมัคร
mâat-dtraa yîi-sìp hòk tâa pûu-tɛɛn-dooi-chɔ̂ɔp-tam à-nú-yâat hâi pûu-yao jam-nàai sáp-sǐn pʉ̂ʉa gaan an-dai-an-nʉ̀ng an dâai rá-bù wái pûu-yao jà jam-nàai sáp-sǐn nán bpen bprà-gaan dai paai-nai kɔ̀ɔp kɔ̌ɔng gaan tîi rá-bù wái nán gɔ̂ɔ tam dâai dtaam-jai-sà-màk à-nʉ̀ng tâa dâai-ráp à-nú-yâat hâi jam-nàai sáp-sǐn dooi mí dâai rá-bù wâa pʉ̂ʉa gaan an dai pûu-yao gɔ̂ɔ jam-nàai dâai dtaam-jai-sà-màk
Section 26 Should the statutory agent permits the minor to dispose of property for any specifically defined purpose, the minor may, within the scope of that defined purpose, dispose of that property in whatever manner he pleases. Moreover, if the disposal of any property is permitted without the purpose thereof being specified, the minor may dispose of it at will.

(formal) besides; furthermore; moreover.


แยก

แยก • (yɛ̂ɛk)

ตบกบาลแยก

(literally) to slap [someone's] head apart

จับแยก


ดีร้าย

From ดี (dii, “good”) + ร้าย (ráai, “bad”).

เจ้าพระยาพระคลัง (หน), สามก๊ก, ตอนที่ ๖๖:
ใช้เตงจี๋ไปครั้งนี้เห็นจะได้ราชการ ดีร้ายเมืองกังตั๋งจะใช้คนดีมากับเตงจี๋เปนมั่นคง เราแต่งไว้รับเขาให้ดีเถิด
chái dteeng-jǐi bpai kráng níi hěn jà dâai râat-chá-gaan dii-ráai mʉʉang gang-dtǎng jà chái kon dii maa gàp dteeng-jǐi bpen mân-kong rao dtɛ̀ng wái ráp kǎo hâi dii tə̀ət
As we accredited Deng Zhi [to Jiangsu] this time, he seems to succeed in his official duties. Perchance, wise people sent by Jiangsu City will come with Deng Zhi. Let us now prepare to receive them with courtesy!

(somewhat archaic) anyhow, in any case; maybe, perhaps.


จวน

juuan (romanization)
ความจวน (abstract-noun)

Proverbs 5:14, KJV:
ข้าจวนจะล้มละลายสู่ความพินาศอยู่รอมร่อในหมู่ชุมนุมชนและคนที่ประชุมกันอยู่นั้น
kâa juuan jà lóm-lá-laai sùu kwaam-pí-nâat yùu rɔɔm-má-rɔ̂ɔ nai mùu chum-num-chon lɛ́ kon tîi bprà-chum gan yùu nán
I was almost in all evil in the midst of the congregation and assembly.

Luke 24:29, KJV:
เขาจึงพูดหน่วงเหนี่ยวพระองค์ว่า เชิญหยุดพักกับเรา เพราะว่าจวนเย็นแล้ว และวันก็ล่วงไปมาก พระองค์จึงเสด็จเข้าไปเพื่อพักอยู่กับเขา
kǎo jʉng pûut nùuang-nìao prá-ong wâa · chəən yùt pák gàp rao · prɔ́ wâa juuan yen lɛ́ɛo · lɛ́ wan gɔ̂ lûuang bpai mâak · prá-ong jʉng sà-dèt kâo bpai pʉ̂ʉa pák yùu gàp kǎo
But they constrained him, saying, Abide with us: for it is toward evening, and the day is far spent. And he went in to tarry with them.


แม้

แม้ • (mɛ́ɛ)

(Can we date this quote?), มูลนิธิอุทยานธรรม, อารยธรรมบท ชุดที่ ๑, compiled by ณัฐกร ทับทอง, illustrated by มลฤดี ตั้งสกุลพิทักษ์, Bangkok: Uttayarndham, page 135:

แม้ก้อนภัตที่เป็นเดน...สมควรแก่เรา

mɛ́ɛ gɔ̂ɔn pát tîi bpen deen ... sǒm-kuuan gɛ̀ɛ rao

Even a lump of rice which is a leftover ... is proper for me.


บรรดา

ban-daa (romanization)
บันดา (alternative archaic dated obsolete)
ประดา (alternative)

From Old Khmer pantā (“that which is massed or grouped together: mass, aggregate; whole, totality, entirety; etc”).
Compare Lao ບັນດາ (ban dā).

bor

2014, รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย (ฉบับชั่วคราว) พุทธศักราช ๒๕๕๗:

มาตรา ๔ ภายใต้บังคับบทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญนี้ ศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ สิทธิ เสรีภาพ และความเสมอภาค บรรดาที่ชนชาวไทยเคยได้รับการคุ้มครองตามประเพณีการปกครองประเทศไทยในระบอบประชาธิปไตยอันมีพระมหากษัตริย์ทรงเป็นประมุข และตามพันธกรณีระหว่างประเทศที่ประเทศไทยมีอยู่แล้ว ย่อมได้รับการคุ้มครองตามรัฐธรรมนูญนี้

mâat-dtraa · sìi · paai-dtâai bang-káp bòt-ban-yàt hɛ̀ng rát-tà-tam-má-nuun níi · sàk-sǐi-kwaam-bpen-má-nút · sìt-tí · sěe-rii-pâap · lɛ́ kwaam-sà-mə̌ə-pâak · ban-daa tîi chon chaao tai kəəi dâai ráp gaan-kúm-krɔɔng dtaam bprà-pee-nii gaan-bpòk-krɔɔng bprà-têet tai nai rá-bɔ̀ɔp bprà-chaa-tí-bpà-dtai an mii prá-má-hǎa-gà-sàt song bpen bprà-múk · lɛ́ dtaam pan-tá-gɔɔ-rá-nii rá-wàang-bprà-têet tîi bprà-têet tai mii yùu lɛ́ɛo · yɔ̂m dâai ráp gaan-kúm-krɔɔng dtaam rát-tà-tam-má-nuun níi

Section 4 Subject to the provisions of this Constitution, the human dignity, rights, liberties, and equality, which have all been protected for the Thai people in accordance with the customary practice of the government of Thailand under the democratic regime with the King as Head of State and in accordance with the existing international obligations of Thailand, shall remain protected under this Constitution.


…ไป…ไป

… + ไป + … + ไป


ซ้อน

th-adv

ซ้อน • (sɔ́ɔn)

Cognate with Lao ຊ້ອນ (sǭn), Shan သွၼ်ႉ (sâ̰un), Zhuang sonx.

in a row; successively; one after another.


จง

Borrowed from Middle Khmer ចង (caṅa, “to desire; to want; to wish”). Cognate with Modern Khmer ចង់ (cɑng). Extended as Middle Khmer បញ្ចង (pañcaṅa), from which Thai บรรจง was derived, corresponding to Modern Khmer បញ្ចង់ (bɑɑbɑñcɑng); and as Khmer ចំណង (cɑmnɑɑng), from which Thai จำนง (jam-nong) was derived. Compare Lao ຈົງ (chong), ຈົ່ງ (chong); Northern Thai ᨧᩩ᩵ᨦ; Lü ᦈᦳᧂᧈ (ṫsung¹).

cog

Lü ᦈᦳᧂᧈ (ṫsung¹)

(now chiefly in combination) intentionally; deliberately.


มัว

Cognate with Lao ມົວ (mūa), Northern Thai ᨾᩫ᩠ᩅ, Khün ᨾᩫ᩠ᩅ, Lü ᦷᦙ (mo), Shan မူဝ်း (mó).

can't get rid easily; unstoppably; constantly.


นิ่ง

nîng (romanization)
ความนิ่ง (abstract-noun)

Compare Middle Chinese 寧 (MC neng, “peaceful; tranquil; serene; at peace”).

ltc-l

without moving; without motion or movement; motionlessly

calmly or silently; without making noise or sound


ชะมัด

th-adv

ชะมัด • (chá-mát)

→ Lao: ຊະມັດ (sa mat)

/t͡ɕʰa˦˥.mat̚˦˥/

Possibly from Classical Persian شاباش (šābāš, “good job”).

bor

น่ารักชะมัด

ร้อนชะมัด


จงใจ

th-adv

จงใจ • (jong-jai) (abstract noun ความจงใจ)

jong-jai (romanization)
ความจงใจ (abstract-noun)

From จง (jong, “to desire; to want; to wish”) + ใจ (jai, “heart; mind; etc”).

com

deliberately; intentionally; wilfully; on purpose.


เจตนา

th-adv

เจตนา • (jèet-dtà-naa) (abstract noun ความเจตนา)

jèet-dtà-naa (romanization)
ความเจตนา (abstract-noun)
เจตน์ (alternative)

From Pali cetanā (“consciousness; mentation; thought”); ultimately from Sanskrit चेतना (cetanā, idem). Cognate with Khmer ចេតនា (ceetaʼnaa).

bor

เจตนาฆ่า

ไม่เจตนาฆ่า


ที่แล้ว

th-adj

ที่แล้ว • (tîi-lɛ́ɛo)

→ Northern Thai: ᨴᩦ᩵ᩓ᩠ᩅ

/tʰiː˥˩.lɛːw˦˥/

compound

ที่ (tîi) + แล้ว (lɛ́ɛo)

สิบปีที่แล้ว


แต่ก่อน

th-adv

แต่ก่อน • (dtɛ̀ɛ-gɔ̀ɔn) (abstract noun ความแต่ก่อน)

dtɛ̀ɛ-gɔ̀ɔn (romanization)
ความแต่ก่อน (abstract-noun)

/tɛː˨˩.kɔːn˨˩/


ย่อม

ย่อม • (yɔ̂m)

ทุกการกระทำย่อมมีผลตามมา

Every action naturally has an effect that follows.

(auxiliary) used to indicate that something happens or goes on as usual, by nature, or certainly.


ทันควัน

ทันควัน • (tan-kwan) (abstract noun ความทันควัน)

tan-kwan (romanization)
ความทันควัน (abstract-noun)

From ทัน (tan, “to catch up (with); to keep up (with)”) + ควัน (kwan, “fume; smoke”).

com

expeditiously; immediately; promptly; quickly; suddenly.


เรื่อย

th-adv

เรื่อย • (rʉ̂ai) (abstract noun ความเรื่อย)

rʉ̂ai (romanization)
ความเรื่อย (abstract-noun)


เรื่อย ๆ

เรื่อย ๆ • (rʉ̂ai-rʉ̂ai)

From เรื่อย (rʉ̂ai, “continuous; constant; etc”) + ๆ (repetition marker).

com

slowly; leisurely; laggardly; sluggishly.


งั้น

th-adv

งั้น • (ngán)

From clipping of อย่างงั้น, from อย่าง (yàang) + นั้น (nán).

com

อย่าง (yàang) + นั้น (nán)


เฉย ๆ

th-adv

เฉย ๆ • (chə̌əi-chə̌əi)

/t͡ɕʰɤːj˩˩˦.t͡ɕʰɤːj˩˩˦/


เลอ

From Old Khmer le, Cognate with Modern Khmer លើ (ləə), Northern Khmer ลฺือ.

above; aloft, on; over; overhead; top; upper.


เฮีย

เหี้ย เหี้ย#Thai

(colloquial, vulgar, slang) Synonym of เหี้ย (hîia)


เนิ่น

เนิ่น • (nə̂ən) (abstract noun ความเนิ่น)

nə̂ən (romanization)
ความเนิ่น (abstract-noun)


ยอง

ยอง • (yɔɔng)


ทันใด

From ทัน (tan, “to catch up; to keep up; as soon as”) + ใด (dai, “how; what; which”); literally "to catch up with what" or "as soon as what".

com

ฉันจะรีบไปในทันใด จะไปยืนเคียงข้างเธอ ไปอยู่ดูแลเป็นเพื่อนเธอ ให้เธอหมดความกังวลใจ

1986, เรวัต พุทธินันทน์, จาตุรนต์ เอมซ์บุตร, ด้วยรักและผูกพัน:

With dispatch will I go there in no time; by your side will I go stand till the prime. I will go take care of you as your buddy, so that you will be free from worries.

chǎn jà rîip bpai nai tan-dai · jà bpai yʉʉn kiiang-kâang təə · bpai yùu duu-lɛɛ bpen pʉ̂ʉan təə · hâi təə mòt kwaam-gang-won-jai

นั้น นั้น#Thai

(slightly formal) (ใน~, ~นั้น) at once; immediately; suddenly.


ดิ่ว

th-adv

ดิ่ว • (dìu)


ปาง

ปางตาย


ตะแหมะแขะ

ตะแหมะแขะ • (dtà-mɛ̀-kɛ̀) (abstract noun ความตะแหมะแขะ)

dtà-mɛ̀-kɛ̀ (romanization)
ความตะแหมะแขะ (abstract-noun)

/ta˨˩.mɛʔ˨˩.kʰɛʔ˨˩/

เตี้ยตะแหมะแขะ

(used to describe stature shortness) extraordinarily, strangely, uncommonly; extremely, quite, very.


ตะแมะแคะ

ตะแมะแคะ • (dtà-mɛ́-kɛ́) (abstract noun ความตะแมะแคะ)

dtà-mɛ́-kɛ́ (romanization)
ความตะแมะแคะ (abstract-noun)

/ta˨˩.mɛʔ˦˥.kʰɛʔ˦˥/

ตะแหมะแขะ ตะแหมะแขะ#Thai


ตะแมะแคระ

ตะแมะแคระ • (dtà-mɛ́-krɛ́) (abstract noun ความตะแมะแคระ)

dtà-mɛ́-krɛ́ (romanization)
ความตะแมะแคระ (abstract-noun)

/ta˨˩.mɛʔ˦˥.kʰrɛʔ˦˥/

ตะแหมะแขะ ตะแหมะแขะ#Thai


ต่างหาก

ต่างหาก • (dtàang-hàak) (abstract noun ความต่างหาก)

dtàang-hàak (romanization)
ความต่างหาก (abstract-noun)

/taːŋ˨˩.haːk̚˨˩/

From ต่าง (dtàang, “different; other”) + หาก (hàak, “separate”).

com

Zechariah 12:14, KJV:
และครอบครัวที่เหลืออยู่ทั้งสิ้น แต่ละครอบครัวต่างหาก และภรรยาของเขาต่างหาก
lɛ́ krɔ̂ɔp-kruua tîi lʉ̌ʉa yùu táng-sîn dtɛ̀ɛ-lá krɔ̂ɔp-kruua dtàang-hàak lɛ́ pan-yaa kɔ̌ɔng kǎo dtàang-hàak
All the families that remain, every family apart, and their wives apart.

apart; aside; independently; individually; separately.

Luke 10:15, HCSB:
ฝ่ายเจ้าเมืองคาเปอรนาอุมซึ่งได้ถูกยกขึ้นเทียมฟ้า เจ้าจะต้องลงไปถึงนรกต่างหาก
fàai jâao-mʉʉang kaa-bpəə-naa-um sʉ̂ng dâai tùuk yók kʉ̂n tiiam fáa jâo jà dtɔ̂ng long bpai tʉ̌ng ná-rók dtàang-hàak
And you, Capernaum, will you be exalted to heaven? No, you will go down to Hades!

used for emphasis: actually; exactly; indeed; in truth; particularly; precisely; verily; not any other one; not a different one; not in a different manner; in this very manner; not in a manner previously stated but in this other manner.


ค่อย

kɔ̂i (romanization)
ความค่อย (abstract-noun)

From Proto-Tai *gɔːjᴮ (“gradually, slowly”).
Cognate with Lao ຄ່ອຍ (khǭi), Shan ၵွႆႈ (kāui), Zhuang goih and hoih (dialectal).


ไม่ค่อย

th-adv

ไม่ค่อย • (mâi-kɔ̂i) (abstract noun ความไม่ค่อย)

mâi-kɔ̂i (romanization)
ความไม่ค่อย (abstract-noun)

com

ไม่ (mâi) + ค่อย (kɔ̂i)

(colloquial) hardly; scarcely; not very.


ด้วยกัน

th-adv

ด้วยกัน • (dûai-gan)

From ด้วย (dûai, “with”) + กัน (gan, “each other”).


เป็นบ้า

th-adj

เป็นบ้า • (bpen-bâa)

From เป็น (bpen, “to be; as, like”) + บ้า (bâa, “crazy; insane; mad; wild”); probably calque of English like crazy or like mad.

com

สวยเป็นบ้า

อร่อยเป็นบ้า

ร้อนเป็นบ้า


คง

kong (romanization)
ความคง (abstract-noun)

still: as yet; even then or now as formerly; in the future as in the past.


ปุบปับ

th-adv

ปุบปับ • (bpùp-bpàp) (abstract noun ความปุบปับ)

bpùp-bpàp (romanization)
ความปุบปับ (abstract-noun)

suddenly; abruptly; unexpectedly; rapidly.


ปลอด

ปลอด • (bplɔ̀ɔt)

ขาวปลอด

(chiefly of colour, somewhat dated) purely; completely; totally.


ด่วน

dùuan (romanization)
ความด่วน (abstract-noun)


ชัก

ชัก • (chák)


บรม

From Sanskrit परम (parama, “most distant, last; highest, best, most excellent, greatest; chief, principal, supreme; etc”) or Pali parama (“idem”). Cognate with Khmer បរម (bɑɑbɑrom), Lao ບໍລົມ (bǭ lom), ບໍຣົມ (bǭ rom), Javanese ꦥꦫꦩ (parama).


กว้างใหญ่

th-adv

กว้างใหญ่ • (gwâang-yài) (abstract noun ความกว้างใหญ่)

gwâang-yài (romanization)
ความกว้างใหญ่ (abstract-noun)


ซ้ำ

sám (romanization)
ความซ้ำ (abstract-noun)

From Proto-Southwestern Tai *zamꟲ⁴ (“to repeat; again”), from Proto-Tai *zamꟲ (“to repeat”).
Cognate with Northern Thai ᨪ᩶ᩣᩴ, Khün ᨪ᩶ᩣᩴ, Lao ຊ້ຳ (sam), Shan သမ်ႉ (sâ̰m), Tai Nüa ᥔᥛᥳ (sȧm), Phake ꩬံ (saṃ), Ahom 𑜏𑜪 (saṃ), Zhuang laemh (dialectal).


โครต

th-adv

โครต • (kôot)

โคตร โคตร#Thai


จุงเบย

จุงเบย • (jung-bəəi)

/t͡ɕuŋ˧.bɤːj˧/

From corruption of จัง (jang) + เลย (ləəi).

(childish, slang, Internet slang) quite; very; so; really; actually.


หอก

หอก • (hɔ̀ɔk)

From Proto-Tai *kroːkᴰ (“spear”).
Cognate with Northern Thai ᩉᩬᨠ, Lao ຫອກ (hǭk), Khün ᩉᩬᨠ, Tai Dam ꪬꪮꪀ, Lü ᦠᦸᧅᧈ (ḣoak¹), Shan ႁွၵ်ႇ (hàuk), Ahom 𑜍𑜨𑜀𑜫 (rok).

cog

Lü ᦠᦸᧅᧈ (ḣoak¹)

ทำหอกอะไร

(slang, vulgar, offensive) used as an intensifier: the heck; the hell; the fuck; etc.


สะดวก

th-adv

สะดวก • (sà-dùuak) (abstract noun ความสะดวก)

sà-dùuak (romanization)
ความสะดวก (abstract-noun)

in a friendly manner: in a manner easy to use, operate, understand, etc.


ล่าช้า

ล่าช้า • (lâa-cháa) (abstract noun ความล่าช้า)

lâa-cháa (romanization)
ความล่าช้า (abstract-noun)

/laː˥˩.t͡ɕʰaː˦˥/


น้ำไหลไฟดับ

น้ำไหลไฟดับ • (náam-lǎi-fai-dàp)

น้ำ (náam, “water”) + ไหล (lǎi, “to flow”) + ไฟ (fai, “fire; electricity”) + ดับ (dàp, “to go out; to put out”); literally "water flows, fire ceases" or "water flows, power goes out".

com

(idiomatic, used to describe speaking or talking, implying talkativeness) a great deal; incessantly; nonstop.


เฉียบ

th-adv

เฉียบ • (chìiap) (abstract noun ความเฉียบ)

chìiap (romanization)
ความเฉียบ (abstract-noun)

/t͡ɕʰia̯p̚˨˩/

(used to describe slimness, thinness, sharpness, or cold weather) quite; very; extremely.

thinness; sharpness; or cold weather; thinness; sharpness; or cold weather


ขจี

kà-jii (romanization)
ความขจี (abstract-noun)

/kʰa˨˩.t͡ɕiː˧/

Borrowed from Old Khmer ក្ចី (kcī), ក្ចិ (kci, “green, unripe, young; fresh; raw; inexperienced, immature; etc”). Cognate with Modern Khmer ខ្ចី (khcəy).

(used to describe the colour green) freshly; richly.


เพิ่ง

เพิ่ง • (pə̂ng) (abstract noun ความเพิ่ง)

pə̂ng (romanization)
ความเพิ่ง (abstract-noun)


เดี๋ยวเดียว

เดี๋ยวเดียว • (dǐao-diao)

From เดี๋ยว (dǐao, “moment”) + เดียว (diao, “single”).


บาน

baan (romanization)
ความบาน (abstract-noun)


เป็นธรรม

th-adv

เป็นธรรม • (bpen-tam) (abstract noun ความเป็นธรรม)

bpen-tam (romanization)
ความเป็นธรรม (abstract-noun)

From เป็น (bpen, “to be”) + ธรรม (tam, “dharma”).


เหยียบ

th-adv

เหยียบ • (yìiap)

From Proto-Tai *ˀjiəpᴰ (“to step on”). Cognate with Lao ຢຽບ (yīap), Shan ယဵပ်ႇ (yàep), Ahom 𑜊𑜢𑜆𑜫 (jʸip), Saek เยี̄ยบ.


ตระบัด

ตระบัด • (dtrà-bàt)

Compare Khmer ត្របះ (trɑɑbah, “to stir”). Perhaps doublet of สะบัด (sà-bàt).

(archaic) suddenly; swiftly; momentarily; briefly.


หนักหนา

หนักหนา • (nàk-nǎa) (abstract noun ความหนักหนา)

nàk-nǎa (romanization)
ความหนักหนา (abstract-noun)
นักหนา (alternative)

com

หนัก (nàk) + หนา (nǎa)


ดังกล่าว

From ดัง (dang, “as”) + กล่าว (glàao, “to say”).


ล้วน

th-adv

ล้วน • (lúuan)

Exodus 28:31, KJV:
เจ้าจงทำเสื้อคลุมให้เข้าชุดกับเอโฟดด้วยผ้าสีฟ้าล้วน
jâao jong tam sʉ̂ʉa-klum hâi kâo chút gàp ee-fòot dûai pâa sǐi fáa lúuan
And thou shalt make the robe of the ephod all of blue.

Numbers 4:6, KJV:
แล้วเอาหนังของตัวแบดเจอร์คลุม และเอาผ้าสีฟ้าล้วนคลุมบนนั้น และสอดคานหาม
lɛ́ɛo ao nǎng kɔ̌ɔng dtuua bɛ́t-jə̂ə klum · lɛ́ ao pâa sǐi fáa lúuan klum bon nán · lɛ́ sɔ̀ɔt kaan-hǎam
And shall put thereon the covering of badgers' skins, and shall spread over it a cloth wholly of blue, and shall put in the staves thereof.

2 Kings 25:17, KJV:
เสาต้นหนึ่งสูงสิบแปดศอก และบัวคว่ำทองสัมฤทธิ์มีบนเสา บัวคว่ำนั้นสูงสามศอก มีตาข่ายกับลูกทับทิมล้วนทองสัมฤทธิ์อยู่บนบัวคว่ำโดยรอบ และเสาต้นที่สองก็เหมือนกันพร้อมตาข่าย
sǎo dtôn nʉ̀ng sǔung sìp-bpɛ̀ɛt sɔ̀ɔk · lɛ́ buua-kwâm tɔɔng-sǎm-rít mii bon sǎo · buua-kwâm nán sǔung sǎam sɔ̀ɔk · mii dtaa-kàai gàp lûuk táp-tim lúuan tɔɔng-sǎm-rít yùu bon buua-kwâm dooi rɔ̂ɔp · lɛ́ sǎo dtôn tîi sɔ̌ɔng gɔ̂ mʉ̌ʉan gan prɔ́ɔm dtaa-kàai
The height of the one pillar was eighteen cubits, and the chapiter upon it was brass: and the height of the chapiter three cubits; and the wreathen work, and pomegranates upon the chapiter round about, all of brass: and like unto these had the second pillar with wreathen work.

all: wholly, entirely, completely, absolutely, purely, without admixture.


หวัด

wàt (romanization)
ความหวัด (abstract-noun)

carelessly; hastily; briefly; sketchily.


ทันที

ทันที • (tan-tii) (abstract noun ความทันที)

tan-tii (romanization)
ความทันที (abstract-noun)


พอดี

พอดี • (pɔɔ-dii) (abstract noun ความพอดี)

pɔɔ-dii (romanization)
ความพอดี (abstract-noun)

/pʰɔː˧.diː˧/

From พอ (pɔɔ) + ดี (dii). Compare Lao ພໍດີ (phǭ dī).


ชั่วนาตาปี

ชั่วนาตาปี • (chûua-naa-dtaa-bpii) (abstract noun ความชั่วนาตาปี)

chûua-naa-dtaa-bpii (romanization)
ความชั่วนาตาปี (abstract-noun)

From ชั่ว (chûua, “phase; time; occasion”) + นา (naa, “rice field”) + ตา (dtaa, “time; occasion”) + ปี (bpii, “year”); referring to an annual rice-growing period.

com

(idiomatic, hyperbolic) all year round; always; continually; constantly; all the time; forever; eternally.


กราบ

th-adv

กราบ • (gràap)

From Old Khmer ក្រាប (krāpa), ក្រាប្ប (krāppa), ក្រប្ប (krâppa, “to lower oneself to the ground in token of submission: to crouch, to squat, to prostrate oneself, etc; to show submission, respect, or reverence; to be submissive, respectful, or reverent; etc”). Cognate with Modern Khmer ក្រាប (kraap), Lao ກາບ (kāp). Extended as Thai กำราบ (gam-ràap).

(figurative) with deep submission, respect, or reverence as if performing prostration.


จวบ

/t͡ɕua̯p̚˨˩/

From Old Khmer ឆ្វប (chvapa), ចួប្ប (cwppa, “to meet”). Cognate with Modern Khmer ជួប (cuəp), ចួប (cuəp). Extended as Thai ประจวบ.

to the extent or degree of; as far as; as much as.


ตับแลบ

ตับแลบ • (dtàp-lɛ̂ɛp)

/tap̚˨˩.lɛːp̚˥˩/

From ตับ (dtàp, “liver”) + แลบ (lɛ̂ɛp, “to jut; to protrude; to project”).

com

(slang, used to describe exhaustion, weariness, or tiredness, idiomatic, hyperbolic) extremely; very; intolerably.

weariness; or tiredness; weariness; or tiredness


ลั่น

th-adv

ลั่น • (lân)

lân (romanization)
มล่นน (alternative obsolete poetic)
มลั่น (alternative obsolete poetic)


ตับแตก

ตับแตก • (dtàp-dtɛ̀ɛk)

/tap̚˨˩.tɛːk̚˨˩/

From ตับ (dtàp, “thatching made from nipa palm leaves”) + แตก (dtɛ̀ɛk, “to break; to explode”); referring to a situation in which thatching is destroyed by sun exposure.

com

(used to describe hot weather, slang, idiomatic, hyperbolic) extremely; very; intolerably.


ดิ่ง

dìng (romanization)
ความดิ่ง (abstract-noun)


แอบ

ɛ̀ɛp (romanization)
ความแอบ (abstract-noun)

2016, “Yaowarat Bread”, in tripadvisor.com:

ขนมปังเจแอบอร่อยกว่าสูตรปกติ

kà-nǒm-bpang jee ɛ̀ɛp à-rɔ̀i gwàa sùut bpà-gà-dtì

Vegetarian breads are a tad more delicious than the normal version.

2018 October 28, “มีความรู้สึกว่าปีนี้แอบสนุกอยู่นะ”, in pantip.com:

มีความรู้สึกว่าปีนี้แอบสนุก

mii kwaam-rúu-sʉ̀k wâa bpii níi ɛ̀ɛp sà-nùk

[I] have a feeling that this year is rather fun.


รอบ

th-adv

รอบ • (rɔ̂ɔp)

Cognate with Northern Thai ᩁᩬᨷ, Khün ᩁᩬᨷ, Lao ຮອບ (hǭp), Isan ฮอบ, Lü ᦣᦸᧇ (hoab), Shan ႁွပ်ႈ (hāup), Phake ꩭွပ် (hop), Ahom 𑜍𑜨𑜆𑜫 (rop), Zuojiang Zhuang hob.


พลอย

พลอย • (plɔɔi)


ขาด

kàat (romanization)
ความขาด (abstract-noun)

From Proto-Tai *qaːtᴰ.
Cognate with Lao ຂາດ (khāt), Lü ᦃᦱᧆ (ẋaad), Shan ၶၢတ်ႇ (khàat), Ahom 𑜁𑜞𑜄𑜫 (khrat), Zhuang gat and gad (dialectal).

unfully; incompletely; imperfectly; defectively.

2023 September 10, “ก้าวไกล ‘ชนะขาด’ เลือกตั้งซ่อมระยอง คะแนนทิ้งห่าง ‘ประชาธิปัตย์’”, in โพสต์ทูเดย์:

ก้าวไกลชนะขาดเลือกตั้งซ่อมระยอง

gâao glai chá-ná kàat lʉ̂ʉak-dtâng-sɔ̂m rá-yɔɔng

Move Forward wins clear-cut [victory in] Rayong by-election

(slang) completely, absolutely, entirely; in an incomparable, unmatched, or unrivalled manner.


อึดใจ

อึดใจ • (ʉ̀t-jai) (abstract noun ความอึดใจ)

ʉ̀t-jai (romanization)
ความอึดใจ (abstract-noun)

/ʔɯt̚˨˩.t͡ɕaj˧/


ย้อน

ย้อน • (yɔ́ɔn)


ไย

(somewhat elegant, chiefly literary and poetic) why? what? for what? for what purpose, reason, or cause?


ลอยนวล

ลอยนวล • (lɔɔi-nuuan) (abstract noun ความลอยนวล)

lɔɔi-nuuan (romanization)
ความลอยนวล (abstract-noun)

From ลอย (lɔɔi, “to raise; to lift”) + นวล (nuuan, “yellowish white”, referring to a face on which a traditional yellowish-white face powder, called แป้งนวล (bpɛ̂ɛng-nuuan), has been applied); originated from an act of keeping one's chin up whilst walking.

com

(idiomatic, archaic, describing a movement, often sarcastic) gracefully; exquisitely.

(idiomatic, of a criminal or wrongdoer) at large, at liberty; unpunished, undealt with, scot-free.


มัก

Cognate with Lao ມັກ (mak), Lü ᦙᧅ (mak), Shan မၵ်ႉ (mâ̰k).


รอด

rɔ̂ɔt (romanization)
ความรอด (abstract-noun)

successfully (in escaping danger or an unfavourable cause, or in reaching a destination).


พล่าม

th-adv

พล่าม • (plâam)

(of talking or speaking) nonsensically; idiotically; foolishly.


แทน

แทน • (tɛɛn)

Cognate with Northern Thai ᨴᩯ᩠ᨶ, Khün ᨴᩯ᩠ᨶ, Lao ແທນ (thǣn), Lü ᦶᦑᧃ (taen), Shan တႅၼ်း (tén).


เดี่ยว

เดี่ยว • (dìao) (abstract noun ความเดี่ยว)

dìao (romanization)
ความเดี่ยว (abstract-noun)


แทบ

แทบ • (tɛ̂ɛp)


เพียบ

เพียบ • (pîiap) (abstract noun ความเพียบ)

pîiap (romanization)
ความเพียบ (abstract-noun)


เผลอ

เผลอ • (plə̌ə)


ฟรี

(colloquial) without payment required; without having to pay; for free; free of charge.

(colloquial) without making payment; not making payment when required.

ตายฟรี

ติดคุกฟรี

to be imprisoned for nothing (= to be imprisoned without guilt)

(slang) in vain; for nothing; to no purpose.


คล้าย

คล้าย • (kláai) (abstract noun ความคล้าย)

kláai (romanization)
ความคล้าย (abstract-noun)

Cognate with Lao ຄ້າຍ (khāi), Shan ငၢႆး (ngáai).


ต่อไป

ต่อไป • (dtɔ̀ɔ-bpai)

สถานีต่อไป


มิด

mít (romanization)
ความมิด (abstract-noun)

From Middle Chinese 密 (MC mit). Compare Vietnamese mít and mịt.


ริน

(as of the flowing of a liquid or blowing of wind) slowly; gently.


โพ้น

โพ้น • (póon)

Compare Isan พู้น, Lao ພູ້ນ (phūn), Shan ပုၼ်ႉ (pṵ̂n).


ราง

raang (romanization)
ความราง (abstract-noun)


อั้น

(somewhat dated) speechlessly; voicelessly; at a loss for words.


คึก

kʉ́k (romanization)
ความคึก (abstract-noun)


คว่ำ

คว่ำ • (kwâm)

From Proto-Tai *qwamꟲ (“face down”).
Cognate with Lao ຄວ່ຳ (khuam); possibly Zhuang ngaem (“to face down”), goemz (ditto) (dialectal), gumj (ditto) (dialectal), gomh (“to bow down (rice stalk)”) (dialectal).

นอนคว่ำ

upside down; with the face downward; in a ventricumbent manner.


รุด

rút (romanization)
รูด (alternative archaic dated obsolete)

From Old Khmer rūta (“to be quick, to be in a hurry; to move quickly; to hasten; to slide, to swish; etc”). Cognate with Modern Khmer រូត (ruut); Lao ຮຸດ (hut). Perhaps corrupted as Thai รวด (rûuat).

bor

(of an action or movement) hastily; speedily; quickly.


ละเอียด

th-adv

ละเอียด • (lá-ìiat) (abstract noun ความละเอียด)

lá-ìiat (romanization)
ความละเอียด (abstract-noun)


ยับ

เจ๊งยับ

ด่ายับ

(slang, humorous) disastrously, beyond remedy; severely, harshly; completely, absolutely.


เคี่ยว

เคี่ยว • (kîao)

Cognate with Lao ຂ້ຽວ (khiāu), Shan ၶဵဝ်ႈ (khāeo) or ၵဵဝ်ႈ (kāeo).

(figurative, somewhat archaic) incessantly; persistently; continually; nonstop.


จุ

jù (romanization)
ความจุ (abstract-noun)

Related to บรรจุ (ban-jù) and ประจุ (bprà-jù). Compare Mon စုတ်.

กินจุ

(often used of eating) a lot; much; to a great degree.


รัว

ruua (romanization)
ความรัว (abstract-noun)


ตลอดไป

From ตลอด (dtà-lɔ̀ɔt, “throughout”) + ไป (bpai, used to indicate motion that still continues or that continues up to a certain point of time; used to indicate motion away from the speaker's direction).

com

forever (from this or the understood time on).


ลำพัง

th-adv

ลำพัง • (lam-pang) (abstract noun ความลำพัง)

lam-pang (romanization)
ความลำพัง (abstract-noun)


เละ

lé (romanization)
ความเละ (abstract-noun)

รวยเละ

rich beyond remedy (= very rich; extremely rich; completely rich)

ด่าเละ

to slam harshly (with negative words, comments, etc)

(slang) beyond remedy, without remedy; harshly, severely.


เชี่ยว

th-verb

เชี่ยว • (chîao) (abstract noun การเชี่ยว)

chîao (romanization)
การเชี่ยว (abstract-noun)

/t͡ɕʰia̯w˥˩/


เอื่อย

th-adv

เอื่อย • (ʉ̀ai) (abstract noun ความเอื่อย)

ʉ̀ai (romanization)
ความเอื่อย (abstract-noun)


อ่อนโยน

อ่อนโยน • (ɔ̀ɔn-yoon) (abstract noun ความอ่อนโยน)

ɔ̀ɔn-yoon (romanization)
ความอ่อนโยน (abstract-noun)

/ʔɔːn˨˩.joːn˧/

อ่อน (ɔ̀ɔn) + โยน that is corrupted from โอน (oon, “to bend over”).


ซุ่ม

ซุ่ม • (sûm)

2019 June 13, “คนร้ายซุ่มยิงชาวบ้านยะลา กระสุนถูกลำคอเจ็บสาหัส”, in แนวหน้า, Bangkok: แนวหน้า, retrieved 2019-06-18:

kon-ráai sûm ying chaao-bâan yá-laa · grà-sǔn tùuk lam-kɔɔ jèp sǎa-hàt

Criminals shot Yala villagers in ambush, bullets hit [villagers'] throats, [leaving them] seriously injured

2019 May 21, “ซุ่มจับโจ๋วัย ๑๙ ส่งยาบ้าให้ลูกค้า เจ้าตัวสารภาพ ค้นห้องพักเจออีกเพียบ ๔ หมื่นเม็ด”, in ข่าวสด, Bangkok: ข่าวสด, retrieved 2019-06-18:

ซุ่มจับโจ๋วัย ๑๙ ส่งยาบ้าให้ลูกค้า

sûm jàp jǒo wai · sìp gâao · sòng yaa-bâa hâi lûuk-káa

[Authorities] in ambush arrested a 19-year-old teen whilst delivering yaba to customers

in ambush; in concealment; in or from a concealed position.

2019 June 18, “โอตะเตรียมเฮ เมษา อดีตสมาชิก BNK48 ซุ่มทำเพลง”, in ดาราเดลี่, Bangkok: ดาราเดลี่, retrieved 2019-06-18:

โอตะเตรียมเฮ เมษา อดีตสมาชิกบีเอ็นเคโฟร์ตีเอต ซุ่มทำเพลง

oo-dtà dtriiam hee · mee-sǎa · à-dìit sà-maa-chík bii-en-kee-foo-dtîi-êet · sûm tam-pleeng

Otas prepare to shout hooray, as former BNK48 member Maysa has been recording a song in secret.

2019 November 16, “วาววาเตรียมเปิดตัวแฟนเดือนหน้าหลังซุ่มคบกันมา ๑ ปี”, in ผู้จัดการ, Bangkok: ผู้จัดการ, retrieved 2019-06-18:

waao-waa dtriiam bpə̀ət-dtuua fɛɛn dʉʉan nâa lǎng sûm kóp gan maa · nʉ̀ng · bpii

Wawwa prepares to debut her boyfriend the next month after having secretly dated with him for one year.

(slang) in secret; in private; in silence; without letting anyone know or notice.


โทรม

soom (romanization)
ความโทรม (abstract-noun)
โชรม (alternative archaic dated obsolete)

From Old Khmer jrom (“to crouch, to kneel, to bow; to sink, to subside, to collapse; to lie flat; etc”).

bor

(archaic) jointly; together; simultaneously.


ห้วน

hûuan (romanization)
ความห้วน (abstract-noun)


ฟุ่มเฟือย

th-adv

ฟุ่มเฟือย • (fûm-fʉai) (abstract noun ความฟุ่มเฟือย)

fûm-fʉai (romanization)
ความฟุ่มเฟือย (abstract-noun)


ครบ

króp (romanization)
ความครบ (abstract-noun)

From Old Khmer គ្រប (grapa), គ្រប្ប (grappa), គ្រុប (grupa), គ្រុប្ប (gruppa), គ្រោព (groba), គោរោព្វ (gorobva, “complete; full; perfect; replete; etc”). Cognate with Modern Khmer គ្រប់ (krup).


ถ้วน

tûuan (romanization)
ความถ้วน (abstract-noun)

fully, completely, totally; in full, in total; without fractions or remnants.


ส้นตีน

sôn-dtiin (romanization)
ซ่งติง (alternative)

From ส้น (sôn, “back part (of a foot)”) + ตีน (dtiin, “foot”). Compare Lao ສົ້ນຕີນ (son tīn).


กราด

th-adv

กราด • (gràat)

Possibly related to กวาด (gwàat) and คราด (krâat).

in all directions; sweepingly; indiscriminately.


เกรี้ยว

เกรี้ยว • (grîao) (abstract noun ความเกรี้ยว)

grîao (romanization)
ความเกรี้ยว (abstract-noun)


พอใช้

พอใช้ • (pɔɔ-chái) (abstract noun ความพอใช้)

pɔɔ-chái (romanization)
ความพอใช้ (abstract-noun)

/pʰɔː˧.t͡ɕʰaj˦˥/


พึ่ง

pʉ̂ng (romanization)
ความพึ่ง (abstract-noun)


ปูน

up to; equivalent (to); equal (to); corresponding (to); to the degree (of); to the point (of).


คลอ

klɔɔ (romanization)
ความคลอ (abstract-noun)


กรุ่น

กรุ่น • (grùn) (abstract noun ความกรุ่น)

grùn (romanization)
ความกรุ่น (abstract-noun)


พับเพียบ

พับเพียบ • (páp-pîiap)

(sitting) with legs folded back to one side.


ชุ่ย

chûi (romanization)
ความชุ่ย (abstract-noun)

Compare Middle Chinese 率 (MC srwijH, “hasty, indiscreet”).

(colloquial, derogatory) sketchily, roughly, slipshodly, without refinement, without neatness; indiscreetly, imprudently, rashly, carelessly, without due consideration or care.


ซึ้ง

sʉ́ng (romanization)
ความซึ้ง (abstract-noun)


ล้ำ

lám (romanization)
ความล้ำ (abstract-noun)


กำกับ

as an attachment (to); as an annexation (to); in conjunction (with); in combination (with); together (with).


แซ่

แซ่ • (sɛ̂ɛ)


บังเอิญ

บังเอิญ • (bang-əən) (abstract noun ความบังเอิญ)

bang-əən (romanization)
ความบังเอิญ (abstract-noun)

/baŋ˧.ʔɤːn˧/


เคียง

เคียง • (kiiang) (abstract noun ความเคียง)

kiiang (romanization)
ความเคียง (abstract-noun)


จริงจัง

จริงจัง • (jing-jang) (abstract noun ความจริงจัง)

jing-jang (romanization)
ความจริงจัง (abstract-noun)

/t͡ɕiŋ˧.t͡ɕaŋ˧/


ต่อเนื่อง

ต่อเนื่อง • (dtɔ̀ɔ-nʉ̂ʉang) (abstract noun ความต่อเนื่อง)

dtɔ̀ɔ-nʉ̂ʉang (romanization)
ความต่อเนื่อง (abstract-noun)

/tɔː˨˩.nɯa̯ŋ˥˩/


ลักลอบ

ลักลอบ • (lák-lɔ̂ɔp) (abstract noun ความลักลอบ)

lák-lɔ̂ɔp (romanization)
ความลักลอบ (abstract-noun)

/lak̚˦˥.lɔːp̚˥˩/

Compound of ลัก (lák, “in secret”) + ลอบ (lɔ̂ɔp, “idem”).

com+

2004 October 22, “พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา (ฉบับที่ ๑๗) พ.ศ. ๒๕๔๗”, in ราชกิจจานุเบกษา, volume 121, number 65A, page 25:

ลักลอบนำข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ของผู้อื่นมาใช้

lák-lɔ̂ɔp nam kɔ̂ɔ-muun ì-lék-trɔɔ-nìk kɔ̌ɔng pûu ʉ̀ʉn maa chái

secretly put to use the electronic data of another person

1944, ดำรงราชานุภาพ, สมเด็ดพระเจ้าบรมวงส์เทอ กรมพระยา, “นิทานที่ 15 เรื่องอั้งยี่”, in นิทานโบรานคดี, พระนคร: กรมสิลปากร, page 266:

จีนลักลอบตั้งอั้งยี่ตามหัวเมือง

jiin lák-lɔ̂ɔp dtâng âng-yîi dtaam hǔua-mʉʉang

The Chinese secretly formed freemasonry around the Provinces.

1874 September 26, “ประกาศเรื่องปืนแคตริงกัน ลงวันเสาร์ แรม ๑ ค่ำ เดือน ๑๐ ปีจอ จ.ศ. ๑๒๓๖”, in กฎหมายไทย คือพระราชบัญญัติและประกาศซึ่งตั้งขึ้นในรัชกาลของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวผู้ทรงพระคุณธรรมอันประเสริฐ, volume 1, กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์วิชากร, published 1893, page 181:

ผู้ใดไม่ฟังลักลอบซื้อหาปืนแคตริงกันไว้ใช้สอย...จะปรับไหมทำโทษตามบทพระอัยการ

pûu-dai mâi fang lák-lɔ̂ɔp sʉ́ʉ hǎa bpʉʉn kɛ́t-rîng-gan wái chái-sɔ̌i ... jà bpràp-mǎi tam-tôot dtaam bòt prá ai-yá-gaan

Whoever fails to obey [this announcement and] secretly purchases [or] fetches the firearm Gatling gun for use...shall be fined [or] punished in accordance with the provisions of law.

(used to describe the commission of a wrongful act) secretly; stealthily


ลอบ

th-adv

ลอบ • (lɔ̂ɔp)

in secret; secretly; sneakily; stealthily


หึง

หึง • (hʉ̌ng)

Cognate with Isan เหิง, Lao ເຫິງ (hœng), Northern Thai ᩉᩮᩥ᩠ᨦ or ᩉᩧ᩠ᨦ, Khün ᩉᩨ᩠ᨦ, Lü ᦠᦹᧂ (ḣueng), Tai Dam ꪹꪬꪷꪉ, Shan ႁိုင် (hǔeng), Tai Nüa ᥞᥪᥒᥴ (húeng), Ahom 𑜍𑜢𑜤𑜂𑜫 (rüṅ).

cog

Ahom 𑜍𑜢𑜤𑜂𑜫 (rüṅ)


คะนอง

th-adv

คะนอง • (ká-nɔɔng) (abstract noun ความคะนอง)

ká-nɔɔng (romanization)
ความคะนอง (abstract-noun)

/kʰa˦˥.nɔːŋ˧/


ถี่

tìi (romanization)
ความถี่ (abstract-noun)


เฉียง

เฉียง • (chǐiang) (abstract noun ความเฉียง)

chǐiang (romanization)
ความเฉียง (abstract-noun)

/t͡ɕʰia̯ŋ˩˩˦/


ดาย

daai (romanization)
ความดาย (abstract-noun)

From Proto-Tai *ɗwɤːjᴬ (“idle; free”).
Cognate with Zhuang ndaij (“idle”) (dialectal).


ดังนั้น

ดังนั้น • (dang-nán) (abstract noun ความดังนั้น)

dang-nán (romanization)
ความดังนั้น (abstract-noun)


โดยเฉพาะ

โดยเฉพาะ • (dooi-chà-pɔ́) (abstract noun ความโดยเฉพาะ)

dooi-chà-pɔ́ (romanization)
ความโดยเฉพาะ (abstract-noun)

/doːj˧.t͡ɕʰa˨˩.pʰɔʔ˦˥/

Compound of โดย (dooi, “by; in a manner”) + เฉพาะ (chà-pɔ́, “specific”).

com+

specifically; especially; particularly; in particular.


บ่

From Proto-Tai *boːᴮ (“not (strong)”).
In Southwestern Tai, cognate with Isan บ่, Lao ບໍ່ (bǭ).
In Central Tai, cognate with Tày bố.
Compare Old Chinese 不 (OC *pɯ, *pɯʔ, *pɯ', “not”).

เพลงยาวพยากรณ์กรุงศรีอยุธยา:
ในลักษณ์ทำนายไว้บ่ห่อนผิด เมื่อวินิศพิศดูก็เห็นสม มิใช่เทศกาลร้อนก็ร้อนระงม มิใช่เทศกาลลมลมก็พัด มิใช่เทศกาลหนาวก็หนาวพ้น มิใช่เทศกาลฝนฝนก็อุบัติ ทุกต้นไม้หย่อมหญ้าสารพัด เกิดวิบัตินานาทั่วสากล
nai lák tam-naai wái bɔ̀ɔ hɔ̀n pìt · mʉ̂ʉa wí-nít pít duu gɔ̂ hěn sǒm · mí châi têet-sà-gaan rɔ́ɔn gɔ̂ rɔ́ɔn rá-ngom · mí châi têet-sà-gaan lom lom gɔ̂ pát · mí châi têet-sà-gaan nǎao gɔ̂ nǎao pón · mí châi têet-sà-gaan fǒn fǒn gɔ̂ ù-bàt · túk-dtôn-máai-yɔ̀m-yâa sǎa-rá-pát · gə̀ət wí-bàt naa-naa tûua sǎa-gon
The prophecy in that letter is not wrong. Ponder and you will agree, for you will feel scorchingly hot though it is not the hot season, and winds will blow though it is not the windy season, and you will feel shiveringly cold though it is not the cold season, and showers will befall though it is not the rainy season. Various disasters will reign over everyone and everywhere throughout the universe.

2013, น.ม.ส., นิทานเวตาล, แพรวสำนักพิมพ์, →ISBN, page 169:
จงจรเที่ยว เทียวบทไป พงพนไพร ไศลดำเนิน ดุ่มบถด่วน ชวนจิตเพลิน ใดบ่มิเกิน เชิญบทจร
jong jà-rá tîao · tiao bà-tá bpai · pong pá-ná prai · sǎi-lá dam-nəən · dùm bà-tà dùuan · chá-wá-ná-jì-dtà pləən · dai bɔ̀ɔ mí gəən · chəən bà-tá-jɔɔn
Go travel! Make a trip to any jungle, forest, or hill! Start walking along this path at once, as it will lead your mind to pleasure! Nothing is more enjoyable than travel. Let's set out on a journey right away!


ลิบ

almost out of sight; extremely (high or far).


ห่อน

th-adv

ห่อน • (hɔ̀n)

Cognate with Isan ห่อน, Lao ຫ່ອນ (hǭn), Northern Thai ᩉᩬ᩵ᩁ, Khün ᩉᩬ᩵ᩁ, Lü ᦠᦸᧃᧈ (ḣoan¹), Tai Dam ꪬ꪿ꪮꪙ (hón), Shan ႁွၼ်ႇ (hàun), Tai Nüa ᥞᥩᥢᥱ (hǒan), Ahom 𑜍𑜨𑜃𑜫 (ron).

cog

Lü ᦠᦸᧃᧈ (ḣoan¹)

(archaic) ever: in any possible case, by any chance, at all, etc.

(poetic and archaic) used to indicate negation: no, not, never, etc.


เด่

dèe (romanization)
ความเด่ (abstract-noun)


ชั่วคราว

From ชั่ว (chûua, “throughout; for; during; over”) + คราว (kraao, “time; occasion”).

com

1935 June 10, “ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา”, in ห้องสมุดกฎหมาย, Bangkok: สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา, published 2019-03-21, archived from the original on 2020-10-04:

มาตรา ๑๘๕ ถ้าศาลเห็นว่า จำเลยมิได้กระทำผิดก็ดี การกระทำของจำเลยไม่เป็นความผิดก็ดี คดีขาดอายุความแล้วก็ดี มีเหตุตามกฎหมายที่จำเลยไม่ควรต้องรับโทษก็ดี ให้ศาลยกฟ้องโจทก์ปล่อยจำเลยไป แต่ศาลจะสั่งขังจำเลยไว้หรือปล่อยชั่วคราวระหว่างคดียังไม่ถึงที่สุดก็ได้

mâat-dtraa · nʉ̀ng-rɔ́ɔi bpɛ̀ɛt-sìp hâa · tâa sǎan hěn wâa · jam-ləəi mí dâai grà-tam pìt gɔ̂ɔ-dii · gaan-grà-tam kɔ̌ɔng jam-ləəi mâi bpen kwaam-pìt gɔ̂ɔ-dii · ká-dii kàat aa-yú-kwaam lɛ́ɛo gɔ̂ɔ-dii · mii hèet dtaam gòt-mǎai tîi jam-ləəi mâi kuuan dtɔ̂ng ráp tôot gɔ̂ɔ-dii · hâi sǎan yók-fɔ́ɔng jòot bplɔ̀i jam-ləəi bpai · dtɛ̀ɛ sǎan jà sàng kǎng jam-ləəi wái rʉ̌ʉ bplɔ̀i chûua-kraao rá-wàang ká-dii yang mâi tʉ̌ng-tîi-sùt gɔ̂ɔ-dâai

Section 185 Should the court find that the accused did not commit the offence, the act of the accused does not constitute an offence, the case has already been barred by limitation, [or] there is a legal cause by which the accused ought and need not to receive punishment, the court shall dismiss the case of the prosecutor [and] set the accused at liberty, but the court may order detaining the accused or provisionally releasing [him] whilst the case is not yet final.

2017 April 6, “รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย”, in ห้องสมุดกฎหมาย, Bangkok: สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา, published 2017-04-11, archived from the original on 2020-11-01:

ให้ศาลดำเนินการพิจารณาต่อไปได้แต่ให้รอการพิพากษาคดีไว้ชั่วคราวจนกว่าจะมีคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญ

hâi sǎan dam-nəən gaan-pí-jaa-rá-naa dtɔ̀ɔ-bpai dâai dtɛ̀ɛ hâi rɔɔ gaan-pí-pâak-sǎa ká-dii wái chûua-kraao jon-gwàa jà mii kam-wí-nít-chǎi kɔ̌ɔng sǎan-rát-tà-tam-má-nuun

The court shall be able to further carry out the trial, but [it] shall stay the adjudication of the case for the time being until the Constitutional Court renders a decision.

temporarily; transitorily; for the time being; impermanently.


คว้าง

th-adv

คว้าง • (kwáang) (abstract noun ความคว้าง)

kwáang (romanization)
ความคว้าง (abstract-noun)


เปิ่น

เปิ่น • (bpə̀n) (abstract noun ความเปิ่น)

bpə̀n (romanization)
ความเปิ่น (abstract-noun)


แผ่ว

pɛ̀o (romanization)
ความแผ่ว (abstract-noun)


ระมัดระวัง

ระมัดระวัง • (rá-mát-rá-wang) (abstract noun ความระมัดระวัง)

rá-mát-rá-wang (romanization)
ความระมัดระวัง (abstract-noun)

From ระวัง (rá-wang). "ระมัด" is meaningless.


สุดขีด

สุดขีด • (sùt-kìit) (abstract noun ความสุดขีด)

sùt-kìit (romanization)
ความสุดขีด (abstract-noun)


ทยอย

ทยอย • (tá-yɔɔi)

ทยอย(กัน)มา


เป็นกันเอง

เป็นกันเอง • (bpen-gan-eeng) (abstract noun ความเป็นกันเอง)

bpen-gan-eeng (romanization)
ความเป็นกันเอง (abstract-noun)


เสมือน

เสมือน • (sà-mʉ̌ʉan) (abstract noun ความเสมือน)

sà-mʉ̌ʉan (romanization)
ความเสมือน (abstract-noun)

Possibly blend of เสมอ (sà-mə̌ə) + เหมือน (mʉ̌ʉan).


รีบร้อน

th-adv

รีบร้อน • (rîip-rɔ́ɔn) (abstract noun ความรีบร้อน)

rîip-rɔ́ɔn (romanization)
ความรีบร้อน (abstract-noun)

/riːp̚˥˩.rɔːn˦˥/

com

รีบ (rîip) + ร้อน (rɔ́ɔn)


แล้วจึง

th-adv

แล้วจึง • (lɛ́ɛo-jʉng) (abstract noun ความแล้วจึง)

lɛ́ɛo-jʉng (romanization)
ความแล้วจึง (abstract-noun)

/lɛːw˦˥.t͡ɕɯŋ˧/


เวียนเทียน

From เวียน (wiian, “to pass around”) + เทียน (tiian, “candle”).

com

th:การเวียนเทียน

(slang) one after another, in turn; again and again, repeatedly.


ออนไลน์

th-adv

ออนไลน์ • (ɔɔn-laai)


ล่วงหน้า

ล่วงหน้า • (lûuang-nâa)


พร่ำเพรื่อ

พร่ำเพรื่อ • (prâm-prʉ̂ʉa) (abstract noun ความพร่ำเพรื่อ)

prâm-prʉ̂ʉa (romanization)
ความพร่ำเพรื่อ (abstract-noun)

com

พร่ำ (prâm) + เพรื่อ (prʉ̂ʉa)


ประเจิดประเจ้อ

th-adv

ประเจิดประเจ้อ • (bprà-jə̀ət-bprà-jə̂ə) (abstract noun ความประเจิดประเจ้อ)

bprà-jə̀ət-bprà-jə̂ə (romanization)
ความประเจิดประเจ้อ (abstract-noun)

/pra˨˩.t͡ɕɤːt̚˨˩.pra˨˩.t͡ɕɤː˥˩/

From ประเจิด (bprà-jə̀ət, “distinctly high; elevated; exalted”), alternative form of บรรเจิด (ban-jə̀ət) + ประเจ้อ (bprà-jə̂ə, “undefined”), probably just a corrupted form of the preceding part, ประเจิด (bprà-jə̀ət).

th-l

บรรเจิด (ban-jə̀ət)

ประเจิด (bprà-jə̀ət)

(of embarrassing actions) in a manner that is visible to all; obviously; expressly.


นิรันดร

th-adv

นิรันดร • (ní-ran-dɔɔn)

ní-ran-dɔɔn (romanization)
นิรันตร (alternative)
นิรันดร์ (alternative)

From Pali nirantara, from Sanskrit निरन्तर (nirantara, literally “without interval; without (that which is) between”), from निर (nira, “without”) + अन्तर (antara, “interval; gap; (that which is) between; etc”); equivalent to Thai นิร (ní-rá) + อันดร. Cognate with Lao ນິຣັນດອນ (ni ran dǭn).

com

นิร (ní-rá) + อันดร


รอบตัว

th-adv

รอบตัว • (rɔ̂ɔp-dtuua) (abstract noun ความรอบตัว)

rɔ̂ɔp-dtuua (romanization)
ความรอบตัว (abstract-noun)


เด็ดเดี่ยว

เด็ดเดี่ยว • (dèt-dìao) (abstract noun ความเด็ดเดี่ยว)

dèt-dìao (romanization)
ความเด็ดเดี่ยว (abstract-noun)

com

เด็ด (dèt) + เดี่ยว (dìao)


ปั๊บ

bpáp (romanization)
ความปั๊บ (abstract-noun)

เห็นปุ๊บรักปั๊บ


ปุ๊บ

bpúp (romanization)
ความปุ๊บ (abstract-noun)

เขาไปนอนปุ๊บหลับปั๊บเลย

He went to bed and fell asleep right away.


สองจิตสองใจ

th-adv

สองจิตสองใจ • (sɔ̌ɔng-jìt-sɔ̌ɔng-jai)

/sɔːŋ˩˩˦.t͡ɕit̚˨˩.sɔːŋ˩˩˦.t͡ɕaj˧/

From สอง (sɔ̌ɔng, “two”) + จิต (jìt, “mind”) + สอง (sɔ̌ɔng, “two”) + ใจ (jai, “heart”).


สุกเอาเผากิน

th-adv

สุกเอาเผากิน • (sùk-ao-pǎo-gin)

From สุก (sùk, “done: cooked sufficiently”) + เอา (ao, “to accept; to take”) + เผา (pǎo, “to burn; to roast”) + กิน (gin, “to consume; to take; to eat; to drink”); literally "[just being] cooked is acceptable, [just being] roasted is edible".

com

(idiomatic) (to do something) sketchily just to have it finished; perfunctorily.


ชะรอย

th-adv

ชะรอย • (chá-rɔɔi)

/t͡ɕʰa˦˥.rɔːj˧/

(formal, somewhat archaic) maybe; perhaps; possibly; probably.