เม็ด

th-noun

เม็ด • (mét)

Cognate with Northern Thai ᨾᩮᩢ᩠ᨯ, Lao ເມັດ (met), Lü ᦵᦙᧆ (med), Tai Dam ꪣꪲꪒ, Shan မဵတ်ႉ (mâ̰et). Doublet of เมล็ด (má-lét) and เล็ด (lét).


กิน

gin (romanization)
การกิน (abstract-noun)

From Proto-Tai *kɯɲᴬ (“to eat”). Cognate with Lao ກິນ (kin), Northern Thai ᨠᩥ᩠ᨶ, Khün ᨠᩥ᩠ᨶ, Lü ᦂᦲᧃ (k̇iin), Tai Dam ꪀꪲꪙ, Tai Nüa ᥐᥤᥢ (kin), Shan ၵိၼ် (kǐn), Ahom 𑜀𑜢𑜃𑜫 (kin), Saek กิ๋น, Zhuang gwn, Nong Zhuang gwn, Bouyei genl. Compare also Proto-Austronesian *kaən (whence Tagalog kain, Malay makan).


อาจารย์

th-noun

อาจารย์ • (aa-jaan) (classifier คน or ท่าน)

aa-jaan (romanization)
คน (classifier)
ท่าน (classifier)

/ʔaː˧.t͡ɕaːn˧/

From Sanskrit आचार्य (ācārya, “teacher; preceptor”); perhaps via Old Khmer ʼācāryya, ʼācārya (“teacher, instructor; spiritual preceptor; expert”). Cognate with Modern Khmer អាចារ្យ (ʼaacaa), អាចរិយ (ʼaacaʼreyaʼ); Lao ອາຈານ (ʼā chān).

cog

Lao ອາຈານ (ʼā chān)

teacher: one who teaches, especially as a profession.

instructor: teacher in a higher education institution who ranks below assistant professor.

(colloquial) teacher in a higher education institution, irrespective of the rank.

(slang) master of the occult or black magic, as sorcerer, shaman, exorcist, etc.

used as a term of address to or title for such person, and used by such person to refer to oneself.


เป็ด

th-proper noun

เป็ด • (bpèt)

Inherited from Proto-Southwestern Tai *petᴰˢ² (“duck”), from Proto-Tai *pitᴰ (“duck”). Cognate with Northern Thai ᨸᩮᩢ᩠ᨯ, Khün ᨸᩮ᩠ᨯ, Lao ເປັດ (pet), Isan เป็ด, Lü ᦵᦔᧆ (ṗed), Tai Dam ꪹꪜꪸꪒ, Shan ပဵတ်း (páet), Tai Nüa ᥙᥥᥖᥱ (pět), Ahom 𑜆𑜢𑜄𑜫 (pit), Zhuang bit, Nong Zhuang baet, byet, Zuojiang Zhuang bet, Bouyei bidt, Saek ปิ๊ด.
Compare Old Chinese 鴄 (OC *pʰid), Proto-Be *ɓitᴰ¹.

cog

Lü ᦵᦔᧆ (ṗed)

(soccer slang, humorous) Liverpool Football Club.


ตุ๊ก ๆ

Imitative from the sound of the two-stroke engine.

คัน คัน#Thai

(colloquial) (classifier: คัน for the vehicle, คน for the driver) tuk-tuk; driver thereof.


เรือ

th-noun

เรือ • (rʉʉa)

From Proto-Southwestern Tai *rɯəᴬ⁴ (“boat”), from Proto-Tai *C̬.rwɯəᴬ (“boat”). Cognate with Northern Thai ᩁᩮᩬᩥᩋ, Isan เฮือ, Lao ເຮືອ (hư̄a), Lü ᦵᦣᦲ (hoe), Tai Dam ꪹꪭ, Shan ႁိူဝ်း (hóe), Tai Nüa ᥞᥫᥰ (höe), Phake ꩭိုဝ် (hüw), Ahom 𑜍𑜢𑜤𑜈𑜫 (rüw), Zhuang ruz, Nong Zhuang lowz, Zuojiang Zhuang rwaz, Saek หรัว or รั๋ว. Compare Proto-Be *zuaᴬ², Proto-Hlai *Cuɾaː.

ตัว ตัว#Thai


ม้า

From Proto-Tai *maːꟲ (“horse”), from Middle Chinese 馬 (MC maeX). Cognate with Northern Thai ᨾ᩶ᩣ, Khün ᨾ᩶ᩣ, Lao ມ້າ (mā), Lü ᦙᦱᧉ (maa²), Tai Dam ꪣ꫁ꪱ, Tai Dón ꪝꪱꫂ, Shan မႃႉ (mâ̰a), Tai Nüa ᥛᥣᥳ (mȧa), Aiton မႃ (mā), Phake မႃ (mā), Ahom 𑜉𑜠 (ma), 𑜉𑜡 (mā) or 𑜉𑜡𑜠 (māa), Zhuang max. Compare Proto-Be *maʔᴰ². Doublet of เบ๊ (bée).

ตัว ตัว#Thai


มวยไทย

From มวย (muai, “boxing”) + ไทย (tai, “Thai; pertaining to Thailand”).


ห้า

From Proto-Tai *haːꟲ (“five”), from Old Chinese 五 (OC *ŋaːʔ, “five”). Cognate with Northern Thai ᩉ᩶ᩣ, Lao ຫ້າ (hā), Lü ᦠᦱᧉ (ḣaa²), Tai Dam ꪬ꫁ꪱ, Tai Dón ꪬꪱꫂ, Shan ႁႃႈ (hāa), Tai Nüa ᥞᥣᥲ (hàa), Aiton ꩭႃ (hā), Phake ꩭႃ (hā), Ahom 𑜑𑜡 (hā), Bouyei hac, Zhuang haj.

cog

Lü ᦠᦱᧉ (ḣaa²)


ดาบ

th-noun

ดาบ • (dàap)

From Proto-Southwestern Tai *ˀdaːpᴰᴸ³ (“sword”). Cognate with Northern Thai ᨯᩣ᩠ᨷ, Khün ᨯᩣ᩠ᨷ, Lao ດາບ (dāp), Lü ᦡᦱᧇ (ḋaab), Tai Dam ꪒꪱꪚ, Shan လၢပ်ႇ (làap), Tai Nüa ᥘᥣᥙᥱ (lǎap), Phake ꩫပ် (nap), Ahom 𑜃𑜆𑜫 (nap).

inh

Song of Solomon 3:8, KJV:
ทุกคนเหน็บดาบไว้ที่ต้นขาของตนเพราะเกรงภัยในราตรีกาล
túk-kon nèp dàap wái tîi dtôn-kǎa kɔ̌ɔng dton prɔ́ greeng pai nai raa-dtrii-gaan
every man hath his sword upon his thigh because of fear in the night.

Isaiah 49:2, KJV:
พระองค์ทรงทำปากของข้าพเจ้าเหมือนดาบคม พระองค์ทรงซ่อนข้าพเจ้าไว้ในร่มพระหัตถ์ของพระองค์ พระองค์ทรงทำข้าพเจ้าให้เป็นลูกศรขัดมัน พระองค์ทรงซ่อนข้าพเจ้าไว้เสียในแล่งของพระองค์
prá-ong song tam bpàak kɔ̌ɔng kâa-pá-jâao mʉ̌ʉan dàap kom · prá-ong song sɔ̂ɔn kâa-pá-jâao wái nai rôm prá hàt kɔ̌ɔng prá-ong · prá-ong song tam kâa-pá-jâao hâi bpen lûuk sɔ̌ɔn kàt man · prá-ong song sɔ̂ɔn kâa-pá-jâao wái sǐia nai lɛ̂ng kɔ̌ɔng prá-ong
And he hath made my mouth like a sharp sword; in the shadow of his hand hath he hid me, and made me a polished shaft; in his quiver hath he hid me;

ขอให้ชั่วโมงนี้เราชูดาบสู้ด้วยกัน จงประสบผล ลบรอยแค้น ล้างรอยพ่าย และอรุณสีเลือด
kɔ̌ɔ hâi chûua-moong níi rao chuu dàap sûu dûai gan · jong bprà-sòp pǒn · lóp rɔɔi kɛ́ɛn · láang rɔɔi pâai · lɛ́ à-run sǐi lʉ̂ʉat
Let this be the hour when we draw swords together. Fell deeds awake. Now for wrath, now for ruin, and the red dawn!

เล่ม เล่ม#Thai

ตัว ตัว#Thai

(zoology) (classifier ตัว) cutlassfish: any of the sea fish of the family Trichiuridae.

ตัว ตัว#Thai

(zoology) (classifier ตัว) giant sword minnow: the fish Macrochirichthys macrochirus of the family Cyprinidae.

(military, law enforcement) (classifier คน) senior sergeant major.


ตะกร้อ

th-noun

ตะกร้อ • (dtà-grɔ̂ɔ)

→ Malay: takraw
Indonesian: takraw

sepak takraw; rattan ball; kick volleyball


ธนู

From Pali dhanu (“bow”) or Sanskrit धनु (dhanu, “bow”); probably via Old Khmer ធ្នូវ (dhnūva, “bow”). Cognate with Lao ທະນູ (tha nū), Modern Khmer ធ្នូ (thnuu).

คัน คัน#Thai

(classifier คัน) (คัน~) bow: strip for shooting arrows


ธนู

ราศี ราศี#Thai

(ราศี~) (astrology, astronomy) Sagittarius.


ต่อย

dtɔ̀i (romanization)
การต่อย (abstract-noun)

Cognate with Isan ต่อย, Lao ຕ່ອຍ (tǭi), Northern Thai ᨲᩬ᩠᩵ᨿ (tɔy²), Khün ᨲᩭ᩵ (tɔy²), Lü ᦎᦾᧈ (ṫoay¹), Tai Dam ꪔ꪿ꪮꪥ (tói), Shan တွႆႇ (tàui), Tai Nüa ᥖᥩᥭᥱ (tǒay), Ahom 𑜄𑜨𑜐𑜫 (toñ), Zhuang doiz.

cog

Lü ᦎᦾᧈ (ṫoay¹)

ต่อยมวย
dtɔ̀i muai
to box
(literally) to do boxing; to engage in boxing

(transitive, of boxing) to do; to engage in; to participate in.


หก

From Proto-Southwestern Tai *xrokᴰ¹ˢ (“six”), from Proto-Tai *krokᴰ (“six”), from Old Chinese 六 (OC *ruɡ, “six”). Cognate with Northern Thai ᩉᩫ᩠ᨠ, Lao ຫົກ (hok), Lü ᦷᦠᧅ (ḣok), Tai Dam ꪶꪬꪀ, Shan ႁူၵ်း (húuk), Tai Nüa ᥞᥨᥐᥱ (hǒk), Ahom 𑜍𑜤𑜀𑜫 (ruk), Bouyei rogt, Zhuang roek or loeg, Nong Zhuang choak.

Lü ᦷᦠᧅ (ḣok)


ขุน

From Middle Chinese 君 (MC kjun). Cognate with Northern Thai ᨡᩩᩁ, Lao ຂຸນ (khun), Lü ᦃᦳᧃ (ẋun), Shan ၶုၼ် (khǔn), Tai Nüa ᥑᥧᥢᥴ (xún), Ahom 𑜁𑜤𑜃𑜫 (khun). Compare Old Khmer ខុណ (khuṇa, “a rank of the mandarinate”), Modern Khmer ខុន (khon) and ឃុន (khun), Japanese 君 (kun), Korean 군 (gun), and Vietnamese quân.

Lü ᦃᦳᧃ (ẋun)


ช้าง

From Proto-Southwestern Tai *ɟaːŋꟲ² (“elephant”), from Proto-Tai *ɟaːŋꟲ (“elephant”), from Middle Chinese 象 (MC zjangX, “elephant”). Cognate with Northern Thai ᨩ᩶ᩣ᩠ᨦ, Isan ซ่าง, Lao ຊ້າງ (sāng), Lü ᦋᦱᧂᧉ (tsaang²), Tai Dam ꪋ꫁ꪱꪉ, Shan ၸၢင်ႉ (tsâ̰ang), Tai Nüa ᥓᥣᥒᥳ (tsȧang), Ahom 𑜋𑜂𑜫 (chaṅ), Zhuang ciengh, Saek ซาง.


ชาวนา

From ชาว (chaao, “person”) + นา (naa, “rice field”) (compare Lao ຊາວນາ (sāo nā)).


แพทย์

th-noun

แพทย์ • (pɛ̂ɛt)

From Sanskrit वैद्य (vaidya, “doctor; physician”); probably via Khmer ពេទ្យ (pɛɛt).

der

medical practitioner
medical practitioner

(formal) medical practitioner; physician; doctor.


กีฬา

Borrowed from Pali kīḷā (“sport; play”). Compare กรีฑา (grii-taa, “athletics”), which is from Sanskrit क्रीडा (krīḍā). Cognate with Khmer កីឡា (kəylaa), Lao ກີລາ (kī lā) or ກິລາ (ki lā), Northern Thai ᨠᩦᩊᩣ.

เล่นกีฬา


โบว์ลิ่ง

th-noun

โบว์ลิ่ง • (boo-lîng)


เงือก

เงือก • (ngʉ̂ʉak)

From Proto-Tai *ŋɯəkᴰ (“crocodile”); Cognate with Lao ເງືອກ (ngư̄ak), Tai Dam ꪹꪉꪀ, Shan ငိူၵ်ႈ (ngōek), Tai Nüa ᥒᥫᥐ (ngoek), Ahom 𑜂𑜢𑜤𑜀𑜫 (ṅük), Nong Zhuang ngowg, Zuojiang Zhuang ngweg. According to Pittayaporn (2009-2010:16) from Middle Chinese 鱷 (MC ngak, “crocodile”). Vovin (2021:113) contends that the loan direction is from Tai to Later Han Chinese.

cog

Ahom 𑜂𑜢𑜤𑜀𑜫 (ṅük)

2016 May 18, “ยุสร่า มาร์ดินี่ เงือกสาวผู้แหวกว่ายหนีสงครามสู่โอลิมปิกเกมส์”, in มติชน, Bangkok: มติชน, archived from the original on 2016-08-23:
ยุสร่า มาร์ดินี่ เงือกสาวผู้แหวกว่ายหนีสงครามสู่โอลิมปิกเกมส์
yús-râa · maa-dì-nîi · ngʉ̂ʉak sǎao pûu wɛ̀ɛk-wâai nǐi sǒng-kraam sùu oo-lim-bpìk-geem
Yusra Mardini, a young mermaid who swam away from war into Olympic Games.


สิงโต

Eye dialect spelling of the obsolete สิงห์โต, from สิงห์ (sǐng, “siṃha, lion-like mythological animal”) + โต (dtoo, “lion-like mythological animal”).

com

Zong'teen (2018 April 6) “ศาลดัตช์เข้มส่งแฟนสิงโตกินข้าวแดง ๓ เดือนก่อเหตุวุ่นวายเกมอุ่นเกือก”, in Soccer Suck (in Thai), Bangkok: Devtab Co., Ltd., retrieved 2019-02-13
ศาลดัตช์เข้มส่งแฟนสิงโตกินข้าวแดง ๓ เดือนก่อเหตุวุ่นวายเกมอุ่นเกือก
sǎan dát kêm sòng fɛɛn sǐng-dtoo gin-kâao-dɛɛng · sǎam · dʉʉan gɔ̀ɔ hèet wûn-waai geem ùn-gʉ̀ʉak
A Dutch court assumes a rigid attitude, sending Lion fans to eat red rice for three months for causing a disturbing incident at a shoe-warming game.

(soccer slang) England national football team, whose emblem contains three lions.


เลี้ยง

th-verb

เลี้ยง • (líiang) (abstract noun การเลี้ยง)

líiang (romanization)
การเลี้ยง (abstract-noun)

From Proto-Tai *liəŋꟲ (“to raise”), from Old Chinese 養 (OC *laŋʔ, “to nourish”). Cognate with Northern Thai ᩃ᩠ᨿ᩶ᨦ, Lao ລ້ຽງ (līang), Lü ᦵᦟᧂᧉ (leng²), Shan လဵင်ႉ (lâ̰eng), Tai Nüa ᥘᥥᥒᥳ (lėng), Ahom 𑜎𑜢𑜂𑜫 (liṅ).


นางฟ้า

From นาง (naang, “woman”) + ฟ้า (fáa, “sky; heaven”). Cognate with Lao ນາງຟ້າ (nāng fā).


โจ๊ก

th-noun

โจ๊ก • (jóok)


สอง

Inherited from Proto-Southwestern Tai *sɔːŋᴬ¹ (Jonsson, 1991), from Proto-Tai *soːŋᴬ, from Middle Chinese 雙 (MC sraewng, “two”). Cognate with Northern Thai ᩈᩬᨦ, Lao ສອງ (sǭng), Lü ᦉᦸᧂ (ṡoang), Tai Dam ꪎꪮꪉ, Tai Dón ꪎꪮꪉ, Tai Daeng ꪎꪮꪉ, Shan သွင် (sǎung), Tai Nüa ᥔᥩᥒᥴ (sóang), Tai Laing ꩬွꩼင်, Khamti ꩬွင်, Aiton ꩬွင် (soṅ), Phake ꩬွင် (soṅ), Ahom 𑜏𑜨𑜂𑜫 (soṅ), Bouyei soongl, Zhuang song, Tày sloong.


สาม

From Proto-Tai *saːm (“three”), from Middle Chinese 三 (MC sam, “three”). Cognate with Northern Thai ᩈᩣ᩠ᨾ, Lao ສາມ (sām), Lü ᦉᦱᧄ (ṡaam), Tai Dam ꪎꪱꪣ, Shan သၢမ် (sǎam), Tai Nüa ᥔᥣᥛᥴ (sáam), Ahom 𑜏𑜪 (saṃ), Bouyei saaml, Zhuang sam.


สี่

From Proto-Tai *siːᴮ (“four”), from Middle Chinese 四 (MC sijH, “four”), from Proto-Sino-Tibetan *b-ləj (“four”). Cognate with Northern Thai ᩈᩦ᩵, Lao ສີ່ (sī), Lü ᦉᦲᧈ (ṡii¹), Tai Dam ꪎꪲ꪿, Shan သီႇ (sìi), Tai Nüa ᥔᥤᥱ (sǐ), Ahom 𑜏𑜣 (sī), Bouyei sis, Zhuang seiq.

cog

Lü ᦉᦲᧈ (ṡii¹)


เจ็ด

From Proto-Tai *cetᴰ (“seven”), from Middle Chinese 七 (MC tshit, “seven”). Cognate with Southern Thai เจ็๋ด, Isan เจ็ด, Lao ເຈັດ (chet), Northern Thai ᨧᩮᩢ᩠ᨯ (cet¹), Khün ᨧᩮ᩠ᨯ (cet⁴), Lü ᦵᦈᧆ (ṫsed), Tai Dam ꪹꪊꪸꪒ (chết), Tai Dón ꪊꪸꪒ, Shan ၸဵတ်း (tsáet), Tai Nüa ᥓᥥᥖᥱ (tsět), Ahom 𑜋𑜢𑜄𑜫 (chit), Phake ꩡိတ် (cit), Bouyei xadt, Zhuang caet, Nong Zhuang jiat.


แปด

From Proto-Tai *peːtᴰ (“eight”), from Middle Chinese 八 (MC peat, “eight”). Cognate with Tai Dam ꪵꪜꪒ, Northern Thai ᨸᩯ᩠ᨯ, Lao ແປດ (pǣt), Lü ᦶᦔᧆᧈ (ṗaed¹), Shan ပႅတ်ႇ (pèt), Tai Nüa ᥙᥦᥖᥱ (pǎet), Ahom 𑜆𑜢𑜄𑜫 (pit), Bouyei beedt, Zhuang bet.

Lü ᦶᦔᧆᧈ (ṗaed¹)


เก้า

th-num

เก้า • (gâao)

From Proto-Tai *kɤwꟲ (“nine”), from Middle Chinese 九 (MC kjuwX, “nine”), from Old Chinese 九 (OC *kuʔ), from Proto-Sino-Tibetan *d/s-kəw. Cognate with Northern Thai ᨠᩮᩢ᩶ᩣ, Lao ເກົ້າ (kao), Lü ᦂᧁᧉ (k̇aw²), Tai Dam ꪹꪀ꫁ꪱ, Shan ၵဝ်ႈ (kāo), Tai Nüa ᥐᥝᥲ (kàw), Ahom 𑜀𑜧 (kaw), Bouyei guz, Zhuang gouj, Saek กู̂.

cog

Lü ᦂᧁᧉ (k̇aw²)


สิบ

→ Khmer: (in compounds) សិប (səp)

→ Northern Khmer: (in compounds) เซฺิ็บ

From Middle Chinese 十 (MC dzyip, “ten”). Cognate with Northern Thai ᩈᩥ᩠ᨷ, Lao ສິບ (sip), Lü ᦉᦲᧇ (ṡiib), Tai Dam ꪎꪲꪚ, Shan သိပ်း (síp), Tai Nüa ᥔᥤᥙᥴ (síp), Ahom 𑜏𑜢𑜆𑜫 (sip), Bouyei xib, Zhuang cib, Saek ซิ̄บ.


กระดาษ

grà-dàat (romanization)
แผ่น (classifier)

→ Northern Thai: ᨠᩕᨯᩣ᩠ᩇ, ᨡᩕᨯᩣ᩠ᩇ, ᨡᨯᩣ᩠ᩇ

→ Lao: ກະດາດ (ka dāt)

desc

→ Lü: ᦂᦡᦱᧆ (k̇ḋaad)

→ Lü: ᦂᦡᦱᧆ (k̇ḋaad), ᦂᦰᦡᦱᧆ (k̇!ḋaad) (possibly)

→ Southern Thai: ด๋าด

Uncertain. Compare Portuguese cartas, cartaz; Malay kertas (from Arabic قَرْطَاس (qarṭās)); and Khmer ក្រដាស (krɑɑdaah).


กษัตริย์

th-noun

กษัตริย์ • (gà-sàt) (classifier องค์ or พระองค์ or ตน)

gà-sàt (romanization)
องค์ (classifier)
พระองค์ (classifier)
ตน (classifier)

From Sanskrit क्षत्रिय (kṣatriya, “kṣatriya: the ruling and military elite, being one of the four social classes in the society”). Compare Pali khattiya, from which Thai ขัตติยะ was derived. Cognate with Modern Khmer ក្សត្រិយ៍ (ksat).

cog

Thai ขัตติยะ

พราหมณ์ พราหมณ์#Thai

แพศย์ แพศย์#Thai

ศูทร ศูทร#Thai

kṣatriya: those who fight, the ruling and military elite, being one of the four social classes in the society, the other classes being พราหมณ์ (praam, “brāhmaṇa: those who pray”), แพศย์ (pɛ̂ɛt, “vaiśya: those who trade”), and ศูทร (sùut, “śūdra: those who work”).

พระมหา พระมหา#Thai

มาตรา ๔ ผู้เป็นกษัตริย์ของประเทศ คือ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาประชาธิปกพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว การสืบมฤดกให้เป็นไปตามกฎมนเทียรบาลว่าด้วยการสืบราชสันตติวงศ์ พ.ศ. ๒๔๖๗ และด้วยความเห็นชอบของสภาผู้แทนราษฎร

1932, พระราชบัญญัติธรรมนูญการปกครองแผ่นดินสยามชั่วคราว พุทธศักราช ๒๔๗๕:

มาตรา ๑๑๒ ผู้ใดหมิ่นประมาท ดูหมิ่น หรือแสดงความอาฆาตมาดร้ายพระมหากษัตริย์ พระราชินี รัชทายาท หรือผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่สามปีถึงสิบห้าปี

1976, คำสั่งของคณะปฏิรูปการปกครองแผ่นดิน ฉบับที่ ๔๑ ลงวันที่ ๒๑ ตุลาคม ๒๕๑๙:

พระมหา พระมหา#Thai


ตำรวจ

th-noun

ตำรวจ • (dtam-rùuat) (classifier คน or นาย)

dtam-rùuat (romanization)
คน (classifier)
นาย (classifier)

From Old Khmer តម្រ្វច៑ (tamrvac), តម្រ្វាច៑ (tamrvāc), តំរ្វច៑ (taṃrvac), តំរ្វាច៑ (taṃrvāc), តំម្រ្វច៑ (taṃmrvac), តំម្រ្វាច៑ (taṃmrvāc, “inspection, regulation; inspector, regulator; etc”), extended forms of Old Khmer ត្រ្វច៑ (trvac), ត្រ្វាច៑ (trvāc, “to examine; to inspect; etc”), from which Thai ตรวจ (dtrùuat) is derived. Cognate with Modern Khmer តម្រួត (tɑɑtɑmruət); Lao ຕຳຫຼວດ (tam lūat).

เรียกตำรวจ


หมอ

→ Khmer: ហ្ម (mɑɑ)

From Proto-Southwestern Tai *ʰmɔːᴬ (“shaman”), from Proto-Tai *ʰmoːᴬ (“shaman”), from Old Chinese 巫 (OC *ma). Cognate with Northern Thai ᩉ᩠ᨾᩬᩴ, Khün ᩉ᩠ᨾᩳ, Lao ໝໍ (mǭ), Lü ᦖᦸ (ṁoa), Tai Dam ꪢꪷ, Shan မေႃ (mǎu), Tai Nüa ᥛᥨᥝᥴ (mów), Ahom 𑜉𑜦𑜡 (mō), 𑜈𑜦𑜡 (bō), or 𑜈𑜨𑜦𑜡 (bwō), Zhuang mo (as in bohmo), Nong Zhuang moa.

inh

person specialising in something: expert, specialist, professional, etc.

person specialising in magic, the occult, or the like: shaman, astrologer, soothsayer, etc.

person specialising in medicine: doctor, physician, etc.

(slang, often derogatory) used as a term of address or term of reference to a man: bloke; dude; guy; etc.


หมอ

ปลา ปลา#Thai

Anabas testudineus
Anabas testudineus#Translingual

(ปลา~) climbing perch (Anabas testudineus).


โฆษก

From Sanskrit घोषक (ghoṣaka, “announcer”).


นักกฎหมาย

th-noun

นักกฎหมาย • (nák-gòt-mǎai) (classifier คน)

nák-gòt-mǎai (romanization)
คน (classifier)

From นัก (nák, agent noun prefix) + กฎหมาย (gòt-mǎai, “law”).

af

one who practises or is expert in law: jurist, lawyer, etc.


นักดนตรี

Compound of นัก (nák, “-er”) + ดนตรี (don-dtrii, “music”).


นักบิน

th-noun

นักบิน • (nák-bin)

From นัก (nák, agentive prefix) + บิน (bin, “to fly”).


นักเปียโน

From นัก (nák, agentive prefix) + เปียโน (bpiia-noo, “piano”).


มวย

From Sanskrit मव्यति (mavyati, “to bind”). Cognate with Lao ມວຍ (muāi).

(sports) boxing; fisticuffs; fistfight; pugilism.


เต๋า

th-noun

เต๋า • (dtǎo)


ลูกศร

ลูกศร • (lûuk-sɔ̌ɔn)

/luːk̚˥˩.sɔːn˩˩˦/


ฮอกกี้

ฮอกกี้ • (hɔ́k-gîi)

/hɔk̚˦˥.kiː˥˩/


มวยโบราณ

Muay Boran (literally, ancient boxing), forerunner of Muay Thai.


กระบี่กระบอง

กระบี่กระบอง

กระบี่กระบอง • (grà-bìi-grà-bɔɔng)

Krabi Krabong (a weapon-based martial art from Thailand)

th:กระบี่กระบอง


ไหว้ครูรำมวย

ไหว้ครูรำมวย

wai khru (in Muay Thai competitions, a reverential dance performed by a kickboxer before a bout to honor his teachers and trainers)


ข่าง

ข่าง • (kàang)

From Proto-Tai *k.raːŋᴮ (“top for spinning”). Cognate with Northern Thai ᨡ᩵ᩣ᩠ᨦ, Khün ᨡ᩵ᩣ᩠ᨦ, Lao ຂ່າງ (khāng), Lü ᦃᦱᧂᧈ (ẋaang¹) (as in ᦖᦱᧅᦃᦱᧂᧈ) or ᦆᦱᧂ (xaang) (as in ᦖᦱᧅᦆᦱᧂ), Tai Nüa ᥑᥣᥒᥱ (xǎang), Ahom 𑜁𑜂𑜫 (khaṅ).

cog

Lü ᦃᦱᧂᧈ (ẋaang¹)

ลูก ลูก#Thai


บาสเกตบอล

th-noun

บาสเกตบอล • (báas-gét-bɔl)


ฟุตบอล

ฟุตบอล • (fút-bɔn)

association football
association football


เบสบอล

เบสบอล • (bées-bɔn)


เทนนิส

เทนนิส • (ten-nít)


ผู้ว่าราชการ

ผู้ว่าราชการ • (pûu-wâa-râat-chá-gaan) (classifier คน)

pûu-wâa-râat-chá-gaan (romanization)
คน (classifier)

/pʰuː˥˩.waː˥˩.raːt̚˥˩.t͡ɕʰa˦˥.kaːn˧/

From ผู้ (pûu, “person; man”, used as agent noun prefix) + ว่า (wâa, “to direct, to instruct; to handle to manage, to administer; etc”) + ราชการ (râat-chá-gaan, “government affair; government service”, literally “royal affair; royal activity”).

com

ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงใหม่

รองผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร

(especially of a polity) administrator; governor; ruler.


จ่า

Cognate with Lao ຈ່າ (chā), Northern Thai ᨧ᩵ᩣ, Khün ᨧ᩵ᩣ, Lü ᦈᦱᧈ (ṫsaa¹).

cog

Lü ᦈᦱᧈ (ṫsaa¹)


ไพ่

pâi (romanization)
ใบ (classifier)
สำรับ (classifier)

From Middle Chinese 牌 (MC bea|beaj). Compare Lao ໄພ້ (phai).

playing cards (also refers to other types of cards for playing).


จักรพรรดิ

th-noun

จักรพรรดิ • (jàk-grà-pát)

From Old Khmer ចក្រពត៌្តិ (cakrabartti, “universal monarch”), ultimately from Sanskrit चक्रवर्तिन् (cakravartin, “wheel-tuner; world-ruler”). Compare Pali cakkavatti. Doublet of จักรวรรดิ (jàk-grà-wàt).


ไนล่อน

th-noun

ไนล่อน • (nai-lɔ̂n)


ลูกแก้วหิมะ

ลูกแก้วหิมะ • (lûuk-gɛ̂ɛo-hì-má)


ตรีศูล

dtrii-sǔun (romanization)
เล่ม (classifier)

From Sanskrit त्रिशूल (triśūla, “trident”); probably via Old Khmer triśūla (“trident; three-pronged finial at the top of a temple tower.”). Compare Modern Khmer ត្រីសូល៍ (treisol៍), ត្រៃសូរ (traysou).


ประตู

bprà-dtuu (romanization)
บาน (classifier)

Possibly from the elision of ปาก (bpàak) + ตู (dtuu), the latter is from Proto-Tai *tuːᴬ (“door”). Cognate with Northern Thai ᨲᩪ (old) or ᨸᨲᩪ (modern), Southern Thai ตู, Lao ປະຕູ (pa tū), Shan တူ (tǔu), Bouyei dul, Zhuang dou or du.


ประตู

(sports) Classifier for the number of goals scored.


เสนาบดี

th-noun

เสนาบดี • (sěe-naa-bɔɔ-dii) (classifier คน)

sěe-naa-bɔɔ-dii (romanization)
คน (classifier)

Borrowed from Pali senāpati (literally “army chief”), from senā (“army”) + pati (“chief”); ultimately from Sanskrit सेनापति (senāpati), from सेना (senā) + पति (pati). By surface analysis, เสนา (sěe-naa) + บดี (bɔɔ-dii).
Cognate with Old Khmer senāpāti (“army general”), Modern Khmer សេនាបតី (seeniəptəy, “army general”), Old Javanese senāpati (“army general”), Modern Javanese ꦱꦺꦤꦥꦠꦶ (sénapati, “army general”), Lao ເສນາບໍດີ (sē nā bǭ dī, “army commander”).

cog

1931, สมาหารหิตะคดี (โป๊ โปรคุปต์), ขุน, “หมวด ฎ”, in พจนานุกรมกฎหมาย, พระนคร: โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร, page 118:
ฟ้องอุทธรณ์คำพิพากษาศาลอุทธรณ์หรือกล่าวโทษเสนาบดีเจ้ากระทรวงในข้อที่เกี่ยวด้วยหน้าที่ราชการ
fɔ́ɔng ùt-tɔɔn kam-pí-pâak-sǎa sǎan-ùt-tɔɔn rʉ̌ʉ glàao-tôot sěe-naa-bɔɔ-dii jâao grà-suuang nai kɔ̂ɔ tîi gìao dûai nâa-tîi râat-chá-gaan
A petition to appeal a judgment of an appellate court or accuse a minister in charge of a ministry of a matter which relates to a public function

1932, พิทยาลงกรณ์, พระราชวรวงศ์เธอ กรมหมื่น, ข่าวตอนต้นรัชชกาลที่ ๓ ตามรายงานราชการอังกฤษ, พระนคร: โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร, page 1:
สำเนาคำแปลจดหมายพระคลังหรือเสนาบดีว่าการต่างประเทศ
sǎm-nao kam-bplɛɛ jòt-mǎai prá-klang rʉ̌ʉ sěe-naa-bɔɔ-dii wâa gaan dtàang-bprà-têet
A copy of a translation of a letter of Phra Khlang or the minister in charge of foreign affairs

1944, ดำรงราชานุภาพ, สมเด็ดพระเจ้าบรมวงส์เทอ กรมพระยา, “นิทานที่ 8 เรื่อง เจ้าพระยาอภัยราชา (โรลังยัคมินส)”, in นิทานโบรานคดี, พระนคร: กรมสิลปากร, page 100:
มองสิเออโรลังยัคมินสชำนาญทั้งกดหมายและลักสนะการปกครองไนยุโรปด้วยเคย...เปนเสนาบดีกะซวงมหาดไทยไนเบลเยียม
mɔng-sì-əə roo-lang-yák-min cham-naan táng gòt-mǎai lɛ́ lák-sà-nà gaan-bpòk-krɔɔng nai yú-ròop dûai kəəi ... bpen sěe-naa-bɔɔ-dii gà-suuang má-hàat-tai nai beel-yîiam
Monsieur Rolin-Jaequemyns was expert [in] both law and administrative methods in Europe for [he] used […] to be the minister [in charge of] the Ministry of Interior in Belgium.

รัฐมนตรี รัฐมนตรี#Thai

(archaic, replaced by รัฐมนตรี (rát-tà-mon-dtrii) from 1932) minister of state; cabinet minister


ตุลาการ

th-noun

ตุลาการ • (dtù-laa-gaan) (classifier คน)

dtù-laa-gaan (romanization)
คน (classifier)

From ตุล (dtun, “weighing scales; equilibrium; balance”) + อาการ (aa-gaan, “state; condition; nature; etc”), or from ตุลา (dtù-laa, “weighing scales; equilibrium; balance”) + การ (gaan, “act; action; activity; business; etc”). Compare Modern Khmer តុលាការ (tolaakaa, “judge”). Somewhat related to ตระลาการ (dtrà-laa-gaan), กระลาการ (grà-laa-gaan).

com

judge: public officer appointed to decide cases in a court of law.


ผู้พิพากษา

th-noun

ผู้พิพากษา • (pûu-pí-pâak-sǎa) (classifier คน or ท่าน)

pûu-pí-pâak-sǎa (romanization)
คน (classifier)
ท่าน (classifier)

/pʰuː˥˩.pʰi˦˥.pʰaːk̚˥˩.saː˩˩˦/

From ผู้ (pûu, agent noun prefix) + พิพากษา (pí-pâak-sǎa, “to judge”).


มุขมนตรี

From Old Khmer mukkhamantri or mukamantriya (“chief minister; prime minister”); ultimately from Sanskrit मुख्यमन्त्रिन् (mukhyamantrin, “chief minister; prime minister”), from मुख्य (mukhya, “chief; first; leading; principal; etc.”) + मन्त्रिन् (mantrin, “conjurer; enchanter; minister; sorcerer; etc.”). Compare Modern Khmer មុខមន្ត្រី (mŭkhmôntrei, “senior government official”).

cog

मुख्यमन्त्रिन्

(historical) member of an advisory body of the state, usually being senior public officer or senior Brahmin priest.


ประธานาธิบดี

th-noun

ประธานาธิบดี • (bprà-taa-naa-típ-bɔɔ-dii)

From Sanskrit प्रधानाधिपति (pradhānādhipati, literally “presiding overlord”), from प्रधान (pradhāna, literally “presiding; leading; chief; etc”) + अधिपति (adhipati, literally “overlord”); equivalent to Thai ประธาน (bprà-taan) + อธิบดี (à-típ-bɔɔ-dii). Cognate with Khmer ប្រធានាធិបតី (prɑthiəniəthɨppaʼdəy). Compare Pali padhānādhipati, from which Thai ปธานาธิบดี is derived.

bor

प्रधानाधिपति

cog

ប្រធានាធិបតី

Thai ปธานาธิบดี

1858, พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว, “๑๓๒ ประกาศให้เลือกพระราชครูลูกขุน พระมหาราชครูปโรหิต พระมหาราชครูมหิธร คัดจากหมายรับสั่ง เดือน ๘ ปีมะเมีย สัมฤทธิศก”, in ประชุมประกาศรัชกาลที่ ๔ ภาค ๔ ประกาศปีมะเมีย พ.ศ. ๒๔๐๑, Bangkok: โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร, published 1923, retrieved 2019-07-13:
ด้วยเจ้าพระยาธรรมาธิกรณาธิบดี...เปนประธานาธิบดีในกรมวังรับพระบรมราชโองการ...
dûai jâao-prá-yaa tam-maa-tí-gɔɔ-rá-naa-típ-bɔɔ-dii ... bpen bprà-taa-naa-típ-bɔɔ-dii nai grom-má wang ráp prá-bɔɔ-rom-má-râat-chá oong-gaan ...
Whereas Chaophraya Thammathikoranathipbodi...[who] is the chief executive of the Department of Palace [Affairs], [has] received a royal decree [that]...

(archaic) president, presiding person, presiding officer; person in supreme authority, supreme chief, supreme lord.

president: the highest executive officer of a modern republic.


อัยการ

Clipping of พนักงานอัยการ (pá-nák-ngaan-ai-yá-gaan), which is a clipping of พนักงานรักษาพระอัยการ (pá-nák-ngaan-rák-sǎa-prá-ai-yá-gaan).

clipping

พนักงานอัยการ

พนักงานรักษาพระอัยการ

prosecuting attorney
prosecuting attorney


อัยการสูงสุด

th-noun

อัยการสูงสุด • (ai-yá-gaan-sǔung-sùt) (classifier คน)

ai-yá-gaan-sǔung-sùt (romanization)
คน (classifier)

From อัยการ (ai-yá-gaan, “prosecuting attorney”) + สูงสุด (“highest; supreme”); perhaps calque of English attorney general.


ยกบัตร

th-noun

ยกบัตร • (yók-gà-bàt)

desc

→ Khmer: យោក្ប័ត (yookbat), យោក្ប័ត្ (yoŭkbât), យោក្បាត (yookbaat), យុកក្ប័ត្ (yŭkkbât)

Possibly from Pali āyuttaka (“representative; steward; trustee”) + paṭa (“cloth; scroll, roll, list, record; etc”), or Sanskrit आयुक्त (āyukta, “agent, deputy; minister; royally appointed officer; etc”) + प्राप्त (prāpta, “chartered; received; valid; etc”).


สุลต่าน

th-noun

สุลต่าน • (sǔn-lá-dtàan)


แอมเปรอ

แอมเปรอ • (ɛɛm-bprəə)

/ʔɛːm˧.prɤː˧/

From English emperor. Used during the 19th century before the term จักรพรรดิ (jàk-grà-pát) was adopted for “emperor”.

คอแวนแมนฝรั่งเสศจะแต่งให้ราชทูตเชิญพระราชสาส์นสมเด็จพระเจ้าแอมเปรอแลหนังสือสัญญาเข้ามาต่อภายหลัง
The French government will later authorise an envoy to bring the missive of His Imperial Majesty the Emperor and the treaty [to Bangkok].
ราชทูตแจ้งว่า สมเด็จพระเจ้าแอมเปรอกรุงฝรั่งเสศให้เข้ามาประทับตรา … หนังสือสัญญาตกลงกัน

2005, Chao Phraya Thiphakorawong Mahakosathibodi (Kham Bunnak), Royal Chronicle of Rattanakosin: Fourth Reign, sixth edition, (page 240)

The envoy told that he was sent by His Imperial Majesty the Emperor of France to affix the seals to … the concluded treaty.


ธรรมนูญ

From Sanskrit धर्म (dharma, “law, regulation, rule; precept; justice; morality; etc”) + Pali anuñña (“consent; permission; sanction”). Cognate with Khmer ធម្មនួញ (thɔɔmmɔɔnuəñ), ធម្មនុញ្ញ (thŏəmmĕəʼnuñ); Lao ທຳມະນູນ (tham ma nūn).

cog

Khmer ធម្មនួញ (thɔɔmmɔɔnuəñ)

พระ พระ#Thai


รัฐมนตรี

th-noun

รัฐมนตรี • (rát-tà-mon-dtrii) (classifier คน)

rát-tà-mon-dtrii (romanization)
คน (classifier)

From รัฐ (rát, “state”) + มนตรี (mon-dtrii, “adviser; counsellor”); perhaps calque of English counsellor of state; ultimately from Pali raṭṭha (“state”) + Sanskrit मन्त्री (mantrī, “adviser; counsellor”). Possibly first used on 10 January 2437 BE (1895 CE), when the State Counsellors Statute, 113 Rattanakosin Era (พระราชบัญญัติรัฐมนตรี รัตนโกสินทร์ศก ๑๑๓) was enacted. Perhaps borrowed as Modern Khmer រដ្ឋមន្ត្រី (rŏət mŭəntrəy) and Lao ຣັຖມົນຕີ (rat mon tī).

cog

Khmer រដ្ឋមន្ត្រី (rŏət mŭəntrəy)


ผู้สอบบัญชี

th-noun

ผู้สอบบัญชี • (pûu-sɔ̀ɔp-ban-chii)

/pʰuː˥˩.sɔːp̚˨˩.ban˧.t͡ɕʰiː˧/

From ผู้ (pûu, “agent noun prefix”) + สอบ (sɔ̀ɔp, “to check; to examine; to scrutinise; etc.”) + บัญชี (ban-chii, “account; record; etc.”), literally "accounts examiner".


ปืน

th-noun

ปืน • (bpʉʉn)

Compare Northern Thai ᨸᩨ᩠ᨶ, Lao ປືນ (pư̄n), Lü ᦔᦹᧃ (ṗuen), Shan ပိုၼ် (pǔen), Zhuang bwn.

ปืนยา

weapon, as bow, crossbow, etc., from which poisoned arrows are shot

กระบอก กระบอก#Thai

device for shooting something, as paint gun, staple gun, etc.


น้อยหน่า

nɔ́ɔi-nàa (romanization)
ลูก (classifier)

/nɔːj˦˥.naː˨˩/

Semi-learned borrowing from Malay nona, from Spanish anona.


คทา

ká-taa (romanization)
เล่ม (classifier)
อัน (classifier)

Borrowed from Sanskrit गदा (gadā, “mace”); probably via Old Khmer គទា (gadā, “mace”). Compare Modern Khmer គទា (kɔɔkɔtiə).

staff or stick used as a weapon or used for any other purpose, such as baton, bludgeon, club, cudgel, mace, sceptre, truncheon, wand, etc.


ทนาย

From clipping of ทนายความ (tá-naai-kwaam), from ทนาย (tá-naai, “agent; delegate; representative”) + ความ (kwaam, “legal case”).


ทนายความ

th-noun

ทนายความ • (tá-naai-kwaam) (classifier คน)

tá-naai-kwaam (romanization)
คน (classifier)

From ทนาย (tá-naai, “agent; delegate; representative”) + ความ (kwaam, “legal case”).


ครูบาอาจารย์

From ครู (kruu, “teacher”) + บา (baa, idem) + อาจารย์ (aa-jaan, idem).


ฮ่องเต้

th-noun

ฮ่องเต้ • (hɔ̂ng-dtêe) (classifier องค์ or พระองค์)

hɔ̂ng-dtêe (romanization)
องค์ (classifier)
พระองค์ (classifier)

/hɔŋ˥˩.teː˥˩/


เปาบุ้นจิ้น

เปาบุ้นจิ้น • (bpao-bûn-jîn) (classifier คน)

bpao-bûn-jîn (romanization)
คน (classifier)

From Hokkien 包文拯 (Pau Bûn Chín), an epithet of Bao Zheng (包拯 (Bāo Zhěng)), an 11th-century Chinese magistrate.

2016 September 17, จ่าแฉง, "คดีเมืองทอง–ท่าเรือ เปาบุ้นจิ้นต้องเป็นธรรม", thairath.co.th, Thairath:
คดีเมืองทอง–ท่าเรือ เปาบุ้นจิ้นต้องเป็นธรรม
ká-dii mʉʉang tɔɔng – tâa rʉʉa · bpao-bûn-jîn dtɔ̂ng bpen-tam
In the Mueang Thong–Tha Ruea case, the judges must uphold fairness.

2017 August 11, ไทยรัฐออนไลน์, "บิ๊กตู่ลั่นใช้กฎหมายพิเศษให้ประเทศเปลี่ยนแปลงกร้าวไม่เคยกลัวอะไร", thairath.co.th, Thairath:
เป็นเรื่องของศาล กระบวนการยุติธรรม ผมไม่ใช่ศาล ไม่ใช่เปาบุ้นจิ้น ผิดถูกก็ไปว่ากันตรงโน้น
bpen rʉ̂ʉang kɔ̌ɔng sǎan · grà-buuan-gaan yút-dtì-tam · pǒm mâi châi sǎan · mâi châi bpao-bûn-jîn · pìt tùuk gɔ̂ bpai wâa gan dtrong nóon
It's the business of the court, the process of justice. But I'm not a tribunal, nor a judge. Whether it's right or wrong, go handle it there.

(slang) judge: judicial officer, referee, umpire.


แสง

แสง • (sɛ̌ɛng)

From Old Khmer សេង៑ (seṅ, “to carry on the shoulder; to wear over the shoulder; etc”). Cognate with Modern Khmer សែង (saeng, “to carry on the shoulder; weapon; etc”), Lao ແສງ (sǣng).

cog

พระ พระ#Thai

(when referring to a royal one: พระ~) weapon.


ทันตแพทย์

th-noun

ทันตแพทย์ • (tan-dtà-pɛ̂ɛt)

From ทันต (tan-dtà-, “dental”) + แพทย์ (pɛ̂ɛt, “medical practitioner”).


นายแพทย์

th-noun

นายแพทย์ • (naai-pɛ̂ɛt)

/naːj˧.pʰɛːt̚˥˩/

From นาย (naai, “male”) + แพทย์ (pɛ̂ɛt, “medical practitioner”).


แพทย์หญิง

th-noun

แพทย์หญิง • (pɛ̂ɛt-yǐng)

/pʰɛːt̚˥˩.jiŋ˩˩˦/

From แพทย์ (pɛ̂ɛt, “medical practitioner”) + หญิง (yǐng, “female”).


ตำแย

After Ātreya, from Sanskrit आत्रेय (ātreya, literally “of, belonging to, or descending from Atri”), known in Thai as มหาเถรตำแย (má-hǎa-těen dtam-yɛɛ; "High Priest Tamyae"), a Hindu priest who wrote a treatise on midwifery.

bor

หมอ หมอ#Thai

traditional birth attendant
traditional birth attendant


หอย

th-proper noun

หอย • (hɔ̌i)

From Proto-Tai *hoːjᴬ (“shellfish”). Cognate with Lao ຫອຍ, Northern Thai ᩉᩬ᩠ᨿ, Khün ᩉᩭ, Tai Dam ꪬꪮꪥ, Tai Dón ꪬꪮꪥ, Shan ႁွႆ (hǎui). Compare Proto-Be *hiːᴬ¹, Proto-Hlai *tçʰiː, Proto-Kra *tʃuiᴬ, and Proto-Sino-Tibetan *kroy.

(soccer slang, humorous) Chelsea Football Club.


สามล้อ

th-noun

สามล้อ • (sǎam-lɔ́ɔ)

/saːm˩˩˦.lɔː˦˥/

From สาม (sǎam, “three”) + ล้อ (lɔ́ɔ, “wheel”).

com

2019 April 1, ยิ่งยศ ปัญญา, 0:23 from the start, in อาการหนักขนาดนี้ทำไมถึงเพิ่งพามาโรงพยาบาล (กรงกรรม), spoken by บุญปลูก (ธัญญภัสร์ ภัทรธีรชัยเจริญ), Bangkok: Channel 3, retrieved 2019-09-03:
สามล้อ ๆ ๆ จอด ๆ ๆ
sǎam-lɔ́ɔ sǎam-lɔ́ɔ sǎam-lɔ́ɔ · jɔ̀ɔt jɔ̀ɔt jɔ̀ɔt
Trishaw, trishaw, trishaw! Stop, stop, stop!

คัน คัน#Thai

(colloquial) (classifier: คัน for the vehicle, คน for the driver) tricycle; pedicab; driver thereof.


ล้าง

láang (romanization)
การล้าง (abstract-noun)

From Proto-Tai *C.lwɤːŋꟲ (“to rinse”). Cognate with Isan ล้าง, Lao ລ້າງ (lāng), Northern Thai ᩃ᩶ᩣ᩠ᨦ (laaŋ⁶), Khün ᩃ᩶ᩣ᩠ᨦ (laaŋ⁶), Lü ᦟᦱᧂᧉ (laang²), Tai Dam ꪩ꫁ꪱꪉ (ꞌlạng), Shan လၢင်ႉ (lâ̰ang), Ahom 𑜎𑜂𑜫 (laṅ).

cog

Khün ᩃ᩶ᩣ᩠ᨦ (laaŋ⁶)


หมากล้อม

th-noun

หมากล้อม • (màak-lɔ́ɔm)

/maːk̚˨˩.lɔːm˦˥/

หมาก (màak) + ล้อม (lɔ́ɔm)

com

หมาก (màak) + ล้อม (lɔ́ɔm)


มอน

th-noun

มอน • (mɔɔn)

Clipping of มอนสเตอร์ (mɔn-sà-dtə̂ə, “monster”).


ผู้ใหญ่

From ผู้ (pûu, “person”) + ใหญ่ (yài, “great; big”). Compare Chinese 大人 (dàrén).

com

(colloquial) person of high rank, authority, or dignity; superior; commander.


ผู้ใหญ่

From clipping of ผู้ใหญ่บ้าน (pûu-yài-bâan), from ผู้ใหญ่ (pûu-yài, “elder”) + บ้าน (bâan, “village”).

2014, วสิษฐ เดชกุญชร, ชีวิตตำรวจ, Bangkok: มติชน, →ISBN, page 95:
ผู้ใหญ่ลีและลูกบ้านเป็นชาวอีสาน
pûu-yài lii lɛ́ lûuk-bâan bpen chaao ii-sǎan
Phuyai Li and [his] fellow villagers were people of Isan.

(colloquial) village chief; also used as a title for or term of address to a village chief.


ผู้จัดการ

th-noun

ผู้จัดการ • (pûu-jàt-gaan) (classifier คน)

pûu-jàt-gaan (romanization)
คน (classifier)

From ผู้ (pûu, agent noun prefix) + จัดการ (jàt-gaan, “to manage; etc”).

com

(succession law) person managing the estate of a decedent, as administrator, executor, etc.


มหาดเล็ก

th-noun

มหาดเล็ก • (má-hàat-lék)

Unknown. Compare Khmer មហាតលិក (mɔɔhaatlɨk), មហាឡិក (mɔɔhaalək), មត្លិក (mɔɔmŭətlɨk), មហាតឡឹក (mɔɔhaatlək), meaning "royal servant".

1 Samuel 18:22, KJV:
ซาอูลทรงบัญชามหาดเล็กว่า "จงพูดเป็นส่วนตัวกับดาวิดว่า 'ดูเถิด กษัตริย์พอพระทัยในเธอ และบรรดามหาดเล็กของพระองค์ก็รักเธอ เพราะฉะนั้น บัดนี้ จงเป็นบุตรเขยของกษัตริย์เถิด'"
saa-uul song ban-chaa má-hàat-lék wâa "jong pûut bpen sùuan-dtuua gàp daa-wìt wâa 'duu tə̀ət gà-sàt pɔɔ-prá-tai nai təə lɛ́ ban-daa má-hàat-lék kɔ̌ɔng prá-ong gɔ̂ɔ rák təə prɔ́-chà-nán bàt-níi jong bpen bùt-kə̌əi kɔ̌ɔng gà-sàt tə̀ət'"
And Saul commanded his servants, saying, Commune with David secretly, and say, Behold, the king hath delight in thee, and all his servants love thee: now therefore be the king's son in law.

ทหาร ทหาร#Thai

(ทหาร~) palace officer whose duty is to attend a royal person.


เบี้ย

เบี้ย • (bîia)

Compare Middle Chinese 貝 (MC pajH, “cowrie”) or 幣 (MC bjiejH, “money”). Cognate with Northern Thai ᨷ᩠ᨿᩮ᩶, Lao ເບ້ຍ (bīa), Lü ᦵᦢᧉ (ḃe²), Shan မေႈ (mēe) or ဝေႈ (wēe), Phake မေ (me), Ahom 𑜈𑜣 (bī).

cog

Lü ᦵᦢᧉ (ḃe²)


บล็อก

th-verb

บล็อก • (blɔ́k) (abstract noun การบล็อก)

blɔ́k (romanization)
การบล็อก (abstract-noun)

(colloquial, Internet, sports) to block, to prevent.


คายกคณะ

From Sanskrit गायक (gāyaka, “musician; singer”) + गण (gaṇa, “band; council; group; etc.”).


คณบดี

From Sanskrit गणपति (gaṇapati, literally “chief of a group”), from गण (gaṇa, “group”) + पति (pati, “chief; lord; master”); equivalent to Thai คณ (ká-ná-, “group, body; higher education faculty; etc”) + บดี (bɔɔ-dii, “chief; lord; master; leader; commander; etc”). Cognate with Old Khmer gaṇapati (“an epithet of the god Gaṇeśa or Śiva”).

cog

คณบดี คณบดี#Thai

คณะทูต คณะทูต#Thai

dean: senior member of a group, organisation, etc, such as คณบดีคณะทูต (ká-ná-bɔɔ-dii-ká-ná-tûut, “dean of a diplomatic corps”).


นักวิทยาการระบาด

th-noun

นักวิทยาการระบาด • (nák-wít-tá-yaa-gaan-rá-bàat)

/nak̚˦˥.wit̚˦˥.tʰa˦˥.jaː˧.kaːn˧.ra˦˥.baːt̚˨˩/

From นัก (nák, “agent noun prefix”) + วิทยาการระบาด (wít-tá-yaa-gaan-rá-bàat, “epidemiology”).

compound

วิทยาการระบาด


เส้นชัย

th-noun

เส้นชัย • (sên-chai)

From เส้น (sên, “line”) + ชัย (chai, “triumph”); literally "line of triumph".

compound

(sports) finish line (a line marking the end of a race).


มนุษย์อวกาศ

th-noun

มนุษย์อวกาศ • (má-nút-à-wá-gàat) (classifier คน)

má-nút-à-wá-gàat (romanization)
คน (classifier)

From มนุษย์ (má-nút, “man”) + อวกาศ (à-wá-gàat, “space”), literally “spaceman”; possibly calque of English spaceman.


ราชมัล

From Pali rāja (“royal”) + malla (“wrestler”); literally "royal wrestler".

1914, ชิต บุรทัต, สามัคคีเภทคำฉันท์:
พวกราชมัลโดย พลโบยมิใช่เบา สุดหัตถะแห่งเขา ขณะหวดสิพึงกลัว
pûuak râat-chá-man dooi · pá-lá booi mí châi bao · sùt hàt-tà hɛ̀ng kǎo · kà-nà hùuat sì pʉng gluua
And hardly and wildly those royal enforcers beat him using all their strength. Each strike, indeed, struck terror into the onlookers.

a public officer charged with the infliction or enforcement of penalties.


ชักภาพ

th-verb

ชักภาพ • (chák-pâap) (abstract noun การชักภาพ)

chák-pâap (romanization)
การชักภาพ (abstract-noun)

/t͡ɕʰak̚˦˥.pʰaːp̚˥˩/

From ชัก (chák, “to draw; to pull”) + ภาพ (pâap, “image; picture”).

compound

(historical) to take a photograph using a daguerreotype camera.


พูนสวัสดิ์

th-noun

พูนสวัสดิ์ • (puun-sà-wàt)

From พูน (puun, “to heap up; to increase”) + สวัสดิ์ (sà-wàt, “prosperity; wellbeing”).

compound

(Internet slang and soccer) a score in which one participant obtains certain points and the other only obtains zero, as 3–0, 4–0, etc.


ขันที

Uncertain. Possibly from Sanskrit खण्ड (khaṇḍa, “cut; chip; section; slice”) + -ई (-ī, “feminine suffix; one who does”).


โยคี

From Pali yogī (“friar”, literally “yoga practitioner”).

der

ในกรุงอุชชยินีมีคนเกิดในวันเดือนปีเดียวกันแลฤกษ์เดียวกัน ๓ คน คนที่ ๑ คือ พระองค์ผู้ทรงพระนาม พระวิกรมาทิตย์ คนที่ ๒ เป็นบุตรคนค้าน้ำมัน คนที่ ๓ เป็นโยคี ฆ่าคนที่ ๒ ตายเสียแล้ว โยคีนั้นฆ่าคนทั้งหลายที่มีโอกาสฆ่าได้เพื่อบูชานางทุรคา ครั้นฆ่าบุตรคนค้าน้ำมันแล้ว โยคีก็ไปทำตบะห้อยตัวเอาหัวลงอยู่บนต้นไม้ในป่าช้า มีความคิดจะฆ่าพระองค์ผู้เป็นราชา แลได้ฆ่าแล้วซึ่งบุตรของตน
nai grung ùt-chá-yí-nii mii kon gə̀ət nai wan-dʉʉan-bpii diiao gan lɛɛ rə̂ək diiao gan sǎam kon · kon tîi nʉ̀ng kʉʉ prá-ong pûu song prá-naam wí-grom-maa-tít · kon tîi sɔ̌ɔng bpen bùt kon káa náam-man · kon tîi sǎam bpen yoo-kii · kâa kon tîi sɔ̌ɔng dtaai sǐia lɛ́ɛo · yoo-kii nán kâa kon táng-lǎai tîi mii oo-gàat kâa dâai pʉ̂ʉa buu-chaa naang tú-ra-kaa · krán kâa bùt kon káa náam-man lɛ́ɛo · yoo-kii gɔ̂ɔ bpai tam dtà-ba hɔ̂i dtuua ao hǔua long yùu bon dtôn-máai nai bpàa-cháa · mii kwaam-kít jà kâa prá-ong pûu bpen raa-chaa · lɛɛ dâai kâa lɛ́ɛo sʉ̂ng bùt kɔ̌ɔng dton

2013, น.ม.ส., นิทานเวตาล, แพรวสำนักพิมพ์, pages 11–12

In the Ujjayini Kingdom, there were three persons born on the same date and at the same propitious time. The first is Your Majesty, who bears the name of Vikramāditya; the second, a son of an oil trader; the third, a yogī. Having killed the second person, the yogī went on to kill all the people whom he had opportunities to kill, for the purpose of worshipping Lady Durgā. Upon killing the oil trader's son, the yogī went to practice Tapas in a necropolis by hanging himself from a tree. He kept contemplating about murdering you, My Liege. And he too had put his own son to death.

บัดเดี๋ยวดังหงั่งเหง่งวังเวงแว่ว สะดุ้งแล้วเหลียวแลชะแง้หา เห็นโยคีขี่รุ้งพุ่งออกมา ประคองพาขึ้นไปจนบนบรรพต แล้วสอนว่าอย่าไว้ใจมนุษย์ มันแสนสุดลึกล้ำเหลือกำหนด ถึงเถาวัลย์พันเกี่ยวที่เลี้ยวลด ก็ไม่คดเหมือนหนึ่งในน้ำใจคน
bàt-dǐiao dang ngàng-ngèeng wang-weeng wɛ̂o · sà-dung lɛ́ɛo lǐiao-lɛɛ chá-ngɛ́ɛ hǎa · hěn yoo-kii kìi rúng pûng ɔ̀ɔk maa · bprà-kɔɔng paa kʉ̂n bpai jon bon ban-pót · lɛ́ɛo sɔ̌ɔn wâa yàa wái-jai má-nút · man sɛ̌ɛn sùt lʉ́k-lám lʉ̌ʉa gam-nòt · tʉ̌ng tǎo-wan pan gìiao tîi líia-lót · gɔ̂ɔ mâi kót mʉ̌ʉan nʉ̀ng nai náam-jai kon

สุนทรภู่, พระอภัยมณี

Suddenly a great peal resounded chillingly, alarming the boy who then looked up for the source of the sound. He saw the yogī priest, riding upon a rainbow, sprang out and carried him up to the cliff. Then this teaching the priest gave unto him: Never trust human hearts, for they are boundless and beyond expectation, indeed. Even climbing ivies are not as twisting as human minds.


ดอกไม้เพลิง

th-noun

ดอกไม้เพลิง • (dɔ̀ɔk-máai-pləəng)

/dɔːk̚˨˩.maːj˦˥.pʰlɤːŋ˧/

From ดอกไม้ (dɔ̀ɔk-máai, “flower”) + เพลิง (pləəng, “fire; flame”); literally "flower of flames".

compound

1934, พระราชบัญญัติอาวุธปืน เครื่องกะสุนปืน วัตถุระเบิด และดอกไม้เพลิง พุทธศักราช ๒๔๗๗:
มาตรา ๕ พระราชบัญญัตินี้มิให้ใช้บังคับแก่อาวุธปืน เครื่องกะสุนปืน วัตถุระเบิด หรือดอกไม้เพลิง ซึ่งเจ้าพนักงานได้รับมาจากรัฐบาลเพื่อทำการตามหน้าที่ หรือที่รัฐบาลสั่งเข้ามา นำเข้ามา ส่งออกไป ทำขึ้น ได้มา ขาย หรือจำหน่ายโดยวิธีอื่น
mâat-dtraa hâa prá-râat-chá-ban-yàt níi mí-hâi chái-bang-káp gɛ̀ɛ aa-wút-bpʉʉn krʉ̂ʉang-gà-sǔn-bpʉʉn wát-tù-rá-bə̀ət rʉ̌ʉ dɔ̀ɔk-máai-pləəng sʉ̂ng jâao-pá-nák-ngaan dâai-ráp maa jàak rát-tà-baan pʉ̂ʉa tam gaan dtaam nâa-tîi rʉ̌ʉ tîi rát-tà-baan sàng kâo maa sòng ɔ̀ɔk bpai tam kʉ̂n dâai maa kǎai rʉ̌ʉ jam-nàai dooi wí-tii ʉ̀ʉn
Section 5 This Act shall not apply to firearms, ammunition, explosive devices, or fireworks which a public officer obtains from the government for the execution of his duty or which the government orders to be imported, imports, exports, produces, obtains, sells, or by any other means disposes of.

1947, พระราชบัญญัติอาวุธปืน เครื่องกะสุนปืน วัตถุระเบิด ดอกไม้เพลิง และสิ่งเทียมอาวุธปืน พ.ศ. ๒๔๙๐:
มาตรา ๔๗ ห้ามมิให้ผู้ใดทำ สั่ง นำเข้า หรือค้าซึ่งดอกไม้เพลิง เว้นแต่จะได้รับใบอนุญาตจากนายทะเบียนท้องที่
mâat-dtraa sìi-sìp jèt hâam-mí-hâi pûu dai tam sàng nam-kâo rʉ̌ʉ káa sʉ̂ng dɔ̀ɔk-máai-pləəng wén-dtɛ̀ɛ jà dâai-ráp bai-à-nú-yâat jàak naai-tá-biian tɔ́ɔng-tîi
Section 47 No person may produce, order, import, or trade in fireworks, save where he has obtained a license from the local registrar.


ดอกไม้ไฟ

th-noun

ดอกไม้ไฟ • (dɔ̀ɔk-máai-fai)

From ดอกไม้ (dɔ̀ɔk-máai, “flower”) + ไฟ (fai, “fire; flame”); literally "flower of flames".

compound

ดอกไม้เพลิง ดอกไม้เพลิง#Thai

Alternative form of ดอกไม้เพลิง (dɔ̀ɔk-máai-pləəng): firework


เพลา

tissue paper made from paper mulberry, traditionally used in making puppets and as draft papers.


ขวาก

th-noun

ขวาก • (kwàak)

Cognate with Lao ຂວາກ (khuāk), Shan ၶႂၢၵ်ႇ (khwàak).


สมาชิกรัฐสภา

สมาชิกรัฐสภา

สมาชิกรัฐสภา • (sà-maa-chík-rát-tà-sà-paa) (classifier คน)

sà-maa-chík-rát-tà-sà-paa (romanization)
คน (classifier)

/sa˨˩.maː˧.t͡ɕʰik̚˦˥.rat̚˦˥.tʰa˨˩.sa˨˩.pʰaː˧/

From สมาชิก (sà-maa-chík, “member”) + รัฐสภา (rát-tà-sà-paa, “national legislature: parliament, diet, congress, etc”); calque of English Member of Parliament.

com

member of a parliament
Member of Parliament

member of a national legislature: member of a parliament, member of a diet, member of a congress, etc.


เมษบาล

From เมษ (mêet, “sheep; ram”) + บาล (baan, “protector; keeper; guard”).

Ecclesiastes 12:11, KJV:
ถ้อยคำของนักปราชญ์เป็นประดุจปฏัก และประดุจตะปูซึ่งอาจารย์ผู้สอนแห่งการชุมนุมได้ตรึงแน่น ซึ่งท่านเมษบาลผู้หนึ่งได้ประทานให้
tɔ̂i-kam kɔ̌ɔng nák-bpràat bpen bprà-dùt bpà-dtàk · lɛ́ bprà-dùt dtà-bpuu sʉ̂ng aa-jaan pûu-sɔ̌ɔn hɛ̀ng gaan-chum-num dâai dtrʉng nɛ̂n · sʉ̂ng tâan mêet-sà-baan pûu nʉ̀ng dâai bprà-taan hâi
The words of the wise are as goads, and as nails fastened by the masters of assemblies, which are given from one shepherd.


ประตัก

th-noun

ประตัก • (bprà-dtàk) (classifier เล่ม or อัน)

bprà-dtàk (romanization)
เล่ม (classifier)
อัน (classifier)

Uncertain. Compare Sanskrit प्रतोद (pratoda, “long whip”); Pali patoda (“driving stick”); Old Khmer khdyac (“goad”); Persian [script needed] (katak), [script needed] (kutak), [script needed] (kutk, “pestle; club; stick for chastisement; etc”).


วุฒิสมาชิก

วุฒิสมาชิก • (wút-tí-sà-maa-chík) (classifier คน or ท่าน)

wút-tí-sà-maa-chík (romanization)
คน (classifier)
ท่าน (classifier)

From วุฒิ (wút-tí, “seniority; senility; etc.”), also probably a shortened form of วุฒิสภา (wút-tí-sà-paa, “senate”) + สมาชิก (sà-maa-chík, “member”).

th-l

วุด-ทิ-สะ-พา


ไม้เซลฟี

From ไม้ (máai, “stick”) + เซลฟี (seel-fîi, “selfie”), probably a calque of English selfie stick.


เซลฟี

th-verb

เซลฟี • (seel-fîi) (abstract noun การเซลฟี)

seel-fîi (romanization)
การเซลฟี (abstract-noun)


ขุนนาง

kǔn-naang (romanization)
คน (classifier)

Damrong Rajanubhab
Dan Beach Bradley
Luang Wichitwathakan

Believed to be from (1) ขุน (kǔn, “lord”) + นาง (naang, “lady”), literally “lord of ladies”, according to Dan Beach Bradley and Luang Wichitwathakan who explained that the term refers to a man in authority who owns a harem of women, or (2) ขุน (kǔn, “lord”) + นาง (naang, “lady”), literally “lord and lady”, according to Damrong Rajanubhab who explained that the term refers to the embodiment of a man in authority and his wife.

com

1875, “สัญญาเชียงใหม่ ลงวันพุธ แรม ๑๒ ค่ำ เดือนยี่ จ.ศ. ๑๒๓๖”, in ประชุมกฎหมายประจำศก, volume 8, พระนคร: โรงพิมพ์เดลิเมล์, published 1935, page 148:
ตระลาการที่เมืองเชียงใหม่ต้องส่งสำเนาหนังสือสัญญาซื้อไม้นั้นให้แก่ขุนนางอังกฤษที่ตั้งอยู่เขตรแดนยองสะลิน
dtrà-laa-gaan tîi mʉʉang chiiang-mài dtɔ̂ng sòng sǎm-nao nǎng-sʉ̌ʉ sǎn-yaa sʉ́ʉ máai nán hâi-gɛ̀ɛ kǔn-naang ang-grìt tîi dtâng yùu kèet-dɛɛn yɔɔng-sà-lin
The magistrate at the town of Chiang Mai must send a copy of such written agreement on timber purchase unto the English official who is based on the Yongsalin border.

1863, “สัญญาที่องค์สมเด็จพระนโรดมฯ ว่าถูกบังคับให้ลงนามให้ทำกับฝรั่งเศสเมื่อวันที่ ๑๑ สิงหาคม พุทธศักราช ๒๔๐๖”, in ไทยสถาปนากษัตริย์เขมร, พระนคร: สำนักทำเนียบนายกรัฐมนตรี, published 1962, page 106:
ถ้าไม่มีกงศุลฤๅขุนนางฝรั่งเศสอยู่ในเมืองเขมร
tâa mâi mii gong-sǔn rʉʉ kǔn-naang fà-ràng-sèet yùu nai mʉʉang kà-měen
If there is no French consul or official in the Khmer kingdom

(historical) public servant; public official; mandarin; bureaucrat.


ไกด์

th-noun

ไกด์ • (gái)

(colloquial) guide: one who guides, as in tour expeditions, etc.


สเกต

สเกต • (sà-gét)


นักสเกต

นักสเกต • (nák-sà-gét)

From นัก (nák, “agent noun prefix”) + สเกต (sà-gét, “skating”).


ต่วน

ผ้า ผ้า#Thai


นักมานุษยวิทยา

th-noun

นักมานุษยวิทยา • (nák-maa-nút-sà-yá-wít-tá-yaa)

/nak̚˦˥.maː˧.nut̚˦˥.sa˨˩.ja˦˥.wit̚˦˥.tʰa˦˥.jaː˧/

From นัก- (nák-, agent noun prefix) + มานุษยวิทยา (maa-nút-sà-yá-wít-tá-yaa, “anthropology”).


ปูนปลาสเตอร์

th-noun

ปูนปลาสเตอร์ • (bpuun-bpláas-dtə̂ə)

From ปูน (bpuun, “lime; mortar; etc.”) + ปลาสเตอร์ (“plaster”).


หมาก

th-noun

หมาก • (màak)

From Proto-Tai *ʰmaːkᴰ (“fruit”). Cognate with Lao ໝາກ (māk), Northern Thai ᩉ᩠ᨾᩣ᩠ᨠ, Khün ᩉ᩠ᨾᩣ᩠ᨠ, Lü ᦖᦱᧅ (ṁaak), Shan မၢၵ်ႇ (màak), Ahom 𑜉𑜀𑜫 (mak), Zhuang mak, Tày mác. Compare Proto-Be *maːkᴰ².


ตะพด

ตะพด • (dtà-pót) (classifier เล่ม or อัน)

dtà-pót (romanization)
เล่ม (classifier)
อัน (classifier)

Jeremiah 1:11, KJV:
ข้าพระองค์เห็นไม้ตะพดอัลมันด์อันหนึ่ง
kâa-prá-ong hěn máai-dtà-pót al-mân an nʉ̀ng
I see a rod of an almond tree.

ไม้ ไม้#Thai

(ไม้~) staff used as a weapon, symbol of authority, or walking cane, sometimes incorporating a concealed blade similar to a swordstick.


นางพยาบาล

นางพยาบาล • (naang-pá-yaa-baan) (classifier คน)

naang-pá-yaa-baan (romanization)
คน (classifier)

From นาง (naang, “female agent noun prefix”) + พยาบาล (pá-yaa-baan, “nurse”).


กำนัน

Compare Khmer កំណាន់ (kɑmnan, “person in charge”).

cog

(archaic) caretaker; defender; keeper; protector.


ข้าราชการ

th-noun

ข้าราชการ • (kâa-râat-chá-gaan) (classifier คน)

kâa-râat-chá-gaan (romanization)
คน (classifier)

/kʰaː˥˩.raːt̚˥˩.t͡ɕʰa˦˥.kaːn˧/

Compound of ข้า (kâa, “servant”) + ราชการ (râat-chá-gaan, “government affairs; public affairs”, literally “royal affairs”), literally “servant of royal affairs”.


พนักงาน

From Old Khmer bnāk (“bearer, stand, support; agent, official, servant; etc”) + ṅār (“labour; service; work”). Cognate with Modern Khmer ភ្នាក់ងារ (phnĕək ngiə).

bor

1963 June 5, สภาผู้แทนราษฎร, “พระราชบัญญัติให้ใช้ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา พุทธศักราช ๒๔๗๗”, in ห้องสมุดกฎหมาย, Bangkok: สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา, retrieved 2021-12-13:
เพื่อพบเหตุของการตาย...จะให้ส่งทั้งศพ...ไปยัง...พนักงานแยกธาตุ...
pʉ̂ʉa póp hèet kɔ̌ɔng gaan-dtaai ... jà hâi sòng táng sòp ... bpai yang ... pá-nák-ngaan yɛ̂ɛk tâat ...
In order to discover the cause of the death...the whole corpse may be ordered to be sent...over to...an official [responsible for] analysing bones...

2004, Buckingham, Marcus, and, Clifton, Donald O., เจาะจุดแข็ง, Nation Books, →ISBN, page 200:
เขาจึงมอบนกหวีดให้พนักงานทุกคนและสั่งให้เป่าออกมาดัง ๆ
kǎo jʉng mɔ̂ɔp nók-wìit hâi pá-nák-ngaan túk kon lɛ́ sàng hâi bpào ɔ̀ɔk maa dang dang
He then gave whistles to all the members of the staff and told them to blow them out loud.

2023 September 30, “รวบแล้วพนักงานสายการบินพยายามกินบวบ-ทำอนาจารผู้โดยสารเยาวชนอายุ 15 ปี”, in สรยุทธ สุทัศนะจินดา กรรมกรข่าว:
รวบแล้วพนักงานสายการบินพยายามกินบวบ...ผู้โดยสารเยาวชนอายุ 15 ปี
rûuap lɛ́ɛo pá-nák-ngaan sǎai-gaan-bin pá-yaa-yaam gin-bùuap ... pûu-dooi-sǎan yao-wá-chon aa-yú · sìp-hâa · bpii
An airline worker trying to go down on...a juvenile passenger aged 15 years has been arrested.

one responsible for a duty or function, as agent, functionary, officer, official, staff member, etc. Abbreviation: พนง. (pɔɔ-nɔɔ-ngɔɔ)


เจ้าพนักงาน

From เจ้า (jâao, “owner; possessor”) + พนักงาน (pá-nák-ngaan, “duty; function”); literally "owner of duty", "possessor of duty", etc. Compare Khmer ចៅភ្នាក់ងារ (cawphnĕəkngiə).

af

2015, พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา (ฉบับที่ ๒๒) พ.ศ. ๒๕๕๘:
มาตรา ๓ ให้เพิ่มข้อความต่อไปนี้เป็น (๑๖) ของมาตรา ๑ แห่งประมวลกฎหมายอาญา "(๑๖) "เจ้าพนักงาน" หมายความว่า บุคคลซึ่งกฎหมายบัญญัติว่า เป็นเจ้าพนักงาน หรือได้รับแต่งตั้งตามกฎหมายให้ปฏิบัติหน้าที่ราชการ ไม่ว่าเป็นประจำหรือครั้งคราว และไม่ว่าจะได้รับค่าตอบแทนหรือไม่"
mâat-dtraa sǎam hâi pə̂əm kɔ̂ɔ-kwaam dtɔ̀ɔ-bpai-níi bpen à-nú-mâat-dtraa sìp-hòk kɔ̌ɔng mâat-dtraa nʉ̀ng hɛ̀ng bprà-muuan-gòt-mǎai aa-yaa "à-nú-mâat-dtraa sìp-hòk "jâao-pá-nák-ngaan" mǎai-kwaam wâa bùk-kon sʉ̂ng gòt-mǎai ban-yàt wâa bpen jâao-pá-nák-ngaan rʉ̌ʉ dâai-ráp dtɛ̀ng-dtâng dtaam gòt-mǎai hâi bpà-dtì-bàt nâa-tîi râat-chá-gaan mâi-wâa bpen-bprà-jam rʉ̌ʉ kráng-kraao lɛ́ mâi-wâa jà dâai ráp kâa-dtɔ̀ɔp-tɛɛn rʉ̌ʉ mâi"
Section 3 The following shall be inserted in Section 1 of the Criminal Code as its (16): "(16) 'public officer' means a person who is designated as a public officer by the law or who is legally authorised to carry out a public duty, either regularly or temporarily, and whether entitled to any compensation or not."

1976, คณะปฏิรูปการปกครองแผ่นดิน, คำสั่งของคณะปฏิรูปการปกครองแผ่นดิน ฉบับที่ ๔๑ ลงวันที่ ๒๑ ตุลาคม ๒๕๑๙:
ข้อ ๔ ให้ยกเลิกความในมาตรา ๑๓๘ แห่งประมวลกฎหมายอาญา และให้ใช้ความต่อไปนี้แทน "มาตรา ๑๓๘ ผู้ใดต่อสู้หรือขัดขวางเจ้าพนักงานหรือผู้ซึ่งต้องช่วยเจ้าพนักงานตามกฎหมายในการปฏิบัติการตามหน้าที่ ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปี หรือปรับไม่เกินสองพันบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
kɔ̂ɔ sìi hâi yók-lə̂ək kwaam nai mâat-dtraa nʉ̀ng rɔ́ɔi sǎam-sìp bpɛ̀ɛt hɛ̀ng bprà-muuan-gòt-mǎai aa-yaa lɛ́ hâi chái kwaam dtɔ̀ɔ-bpai-níi tɛɛn "mâat-dtraa nʉ̀ng rɔ́ɔi sǎam-sìp bpɛ̀ɛt pûu-dai dtɔ̀ɔ-sûu rʉ̌ʉ kàt-kwǎang jâao-pá-nák-ngaan rʉ̌ʉ pûu sʉ̂ng dtɔ̂ng chûai jâao-pá-nák-ngaan dtaam gòt-mǎai nai gaan-bpà-dtì-bàt gaan dtaam nâa-tîi dtɔ̂ng rá-waang tôot jam-kúk mâi gəən nʉ̀ng bpii rʉ̌ʉ bpràp mâi gəən sɔ̌ɔng pan bàat rʉ̌ʉ táng jam táng bpràp"
Article 4 The provision of Section 138 of the Criminal Code shall be repealed and replaced by the following: "Section 138 Any person who attacks or offers resistance to a public officer or a person who is required by the law to assist a public officer in the execution of his duty shall be liable to imprisonment of not more than one year, or a fine of not more than two thousand baht, or both."

1956, ประมวลกฎหมายอาญา:
มาตรา ๙ เจ้าพนักงานของรัฐบาลไทยกระทำความผิดตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา ๑๔๗ ถึงมาตรา ๑๖๖ และมาตรา ๒๐๐ ถึงมาตรา ๒๐๕ นอกราชอาณาจักร จะต้องรับโทษในราชอาณาจักร
mâat-dtraa gâao jâao-pá-nák-ngaan kɔ̌ɔng rát-tà-baan tai grà-tam kwaam-pìt dtaam tîi ban-yàt wái nai mâat-dtraa nʉ̀ng rɔ́ɔi sìi-sìp jèt tʉ̌ng mâat-dtraa nʉ̀ng rɔ́ɔi hòk-sìp hòk lɛ́ mâat-dtraa sɔ̌ɔng rɔ́ɔi tʉ̌ng mâat-dtraa sɔ̌ɔng rɔ́ɔi hâa nɔ̂ɔk râat-chá-aa-naa-jàk jà dtɔ̂ng ráp tôot nai râat-chá-aa-naa-jàk
Section 9 A public officer of the Thai government who commits any of the offences set forth in Sections 147 through 116 and 200 through 205 outside the kingdom must serve his punishments within the kingdom.

public authority; public officer; public servant.


เจ้าหน้าที่

th-noun

เจ้าหน้าที่ • (jâao-nâa-tîi)

desc

→ Shan: ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ (tsāo nāa tīi)

→ Shan: ၸဝ်ႈၼႃႈတီႈ (tsāo nāa tīi)

/t͡ɕaːw˥˩.naː˥˩.tʰiː˥˩/

From เจ้า (jâao, “owner, possessor; chief, lord, master”) + หน้าที่ (nâa-tîi, “duty; function”); literally "owner of duty", "possessor of duty", "lord of duty", etc. Compare Lao ເຈົ້າໜ້າທີ່ (chao nā thī).

cog

Lao ເຈົ້າໜ້າທີ່ (chao nā thī)

Joshua 1:10, KJV:
แล้วโยชูวาบัญชาเจ้าหน้าที่ทั้งปวงของประชาชนว่า
lɛ́ɛo yoo-chuu-waa ban-chaa jâao-nâa-tîi táng-bpuuang kɔ̌ɔng bprà-chaa-chon wâa
Then Joshua commanded the officers of the people, saying,

Acts 17:8, NASB:
เมื่อประชาชนและเจ้าหน้าที่ผู้ครองเมืองได้ยินดังนั้นก็ร้อนใจ
mʉ̂ʉa bprà-chaa-chon lɛ́ jâao-nâa-tîi pûu krɔɔng mʉʉang dâi-yin dang-nán gɔ̂ rɔ́ɔn-jai
They stirred up the crowd and the city authorities who heard these things.

มาตรา ๔ ในพระราชบัญญัตินี้ "เจ้าหน้าที่" หมายความว่า ข้าราชการ พนักงาน ลูกจ้าง หรือผู้ปฏิบัติงานประเภทอื่น ไม่ว่าจะเป็นการแต่งตั้งในฐานะเป็นกรรมการหรือฐานะอื่นใด
mâat-dtraa · sìi · nai prá-râat-chá-ban-yàt níi · “jâao-nâa-tîi” · mǎai-kwaam wâa · kâa-râat-chá-gaan · pá-nák-ngaan · lûuk-jâang · rʉ̌ʉ pûu-bpà-dtì-bàt-ngaan bprà-pêet ʉ̀ʉn · mâi-wâa jà bpen gaan dtɛ̀ng-dtâng nai tǎa-ná bpen gam-má-gaan rʉ̌ʉ tǎa-ná ʉ̀ʉn dai
Section 4 In this Act, "authority" means a government officer, official, employee, or worker of a different type, irrespective of whether having been appointed to the position of a board member or any other position;
มาตรา ๕ หน่วยงานของรัฐต้องรับผิดต่อผู้เสียหายในผลแห่งละเมิดที่เจ้าหน้าที่ของตนได้กระทำในการปฏิบัติหน้าที่ ในกรณีนี้ ผู้เสียหายอาจฟ้องหน่วยงานของรัฐดังกล่าวได้โดยตรง แต่จะฟ้องเจ้าหน้าที่ไม่ได้
mâat-dtraa · hâa · nùai-ngaan-kɔ̌ɔng-rát dtɔ̂ng ráp-pìt dtɔ̀ɔ pûu-sǐia-hǎai nai pǒn hɛ̀ng lá-mə̂ət tîi jâao-nâa-tîi kɔ̌ɔng dton dâai grà-tam nai gaan-bpà-dtì-bàt nâa-tîi · nai gà-rá-nii níi · pûu-sǐia-hǎai àat fɔ́ɔng nùai-ngaan-kɔ̌ɔng-rát dang glàao dâai dooi-dtrong · dtɛ̀ɛ jà fɔ́ɔng jâao-nâa-tîi mâi dâai

สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (2013 February 19) “พระราชบัญญัติความรับผิดทางละเมิดของเจ้าหน้าที่ พ.ศ. ๒๕๓๙”, in ห้องสมุดกฎหมาย (in Thai), Bangkok: สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา, archived from the original on 2019-01-18

Section 5 A state agency must be liable to the victim for the consequences of a tort which its own authority has committed in the execution of a duty. In this respect, the victim may lay claim against the said state agency directly, but no claim can be entered against the authority.

agent; authority; functionary; officer; official.


อุตสาหกรรม

th-noun

อุตสาหกรรม • (ùt-sǎa-hà-gam)

From อุตสาห (ùt-sǎa-hà-, “diligence; perseverance; etc”) + กรรม (gam, “act; action; activity; etc”); calque of English industry, coined by Wan Waithayakon. Compare Khmer ឧស្សាហកម្ម (ʼuhsaahaʼkam), Lao ອຸດສາຫະກຳ (ʼut sā ha kam), Northern Thai ᩏᨲ᩠ᩈᩣᩉᨠᩢᨾ᩠ᨾ᩺.

cog

ᩏᨲ᩠ᩈᩣᩉᨠᩢᨾ᩠ᨾ᩺

Northern Thai ᩏᨲ᩠ᩈᩣᩉᨠᩢᨾ᩠ᨾ᩺

การปรับให้เป็นอุตสาหกรรม

2020 September 10, “ชง คกก. แร่ชี้ขาดหลังพ้น ๓๐ วัน อัคราฯ ยื่นสำรวจแร่ทองเพชรบูรณ์ ๔.๔ แสนไร่”, in สำนักข่าวอิศรา, Bangkok: สำนักข่าวอิศรา, retrieved 2020-09-12:
นายเชวงศักดิ์ คำตา อุตสาหกรรมจังหวัดเพชรบูรณ์...ลงนามประกาศ...เรื่อง ขออาชญาบัตรพิเศษแร่ทองคำ...
naai chá-weeng sàk · kam dtaa · ùt-sǎa-hà-gam jang-wàt pét-chá-buun ... long-naam bprà-gàat ... rʉ̂ʉang · kɔ̌ɔ àat-yaa-bàt pí-sèet rɛ̂ɛ tɔɔng-kam ...
Nai Chawengsak Khamta, Phetchabun provincial industry officer,...signed the announcement...regarding the application [for] a letter patent [concerning] gold minerals...

(government) public officer charged with overseeing industry in a certain area.


อาลักษณ์

From Old Khmer អាលក្ឞណ (ʼālakṣaṇa), អាលក្ឞន (ʼālakṣana), អាលក្ឞ (ʼālakṣa, “directive, instruction; rescript; royal message; etc”). Cognate with Modern Khmer អាល័ក្សណ៍ (ʼalôksân៍), អាល័ក្ស (ʼaalŏəksɑɑ), Lao ອາລັກ (ʼā lak).

Khmer អាល័ក្សណ៍ (ʼalôksân៍)

official at a royal court, whose responsibilities deal with documents: royal scribe, royal scrivener, royal copyist, royal secretary, etc.


ผู้สำเร็จราชการ

th-noun

ผู้สำเร็จราชการ • (pûu-sǎm-rèt-râat-chá-gaan)

/pʰuː˥˩.sam˩˩˦.ret̚˨˩.raːt̚˥˩.t͡ɕʰa˦˥.kaːn˧/

From ผู้ (pûu, “person”) + สำเร็จ (sǎm-rèt, “to complete”) + ราชการ (râat-chá-gaan, “government affair; government service”, literally “royal affair”).


ลูกบิด

th-noun

ลูกบิด • (lûuk-bìt) (classifier ลูก or อัน)

lûuk-bìt (romanization)
ลูก (classifier)
อัน (classifier)

ลูก (lûuk, “small ball”) + บิด (bìt, “to twist, to wrench”)


ปลัด

From Old Khmer palãta (“assistant chief; deputy chief”) or Angkorian Old Khmer phlās, plass (idem). Cognate with Modern Khmer បាឡាត់ (baalat), បាល័ត (baalat), បាល័ដ្ឋ (baalat).

bor

(government) public officer second in rank to the chief of an agency: assistant chief, deputy chief, etc.

กระทรวง กระทรวง#Thai

(government) (~กระทรวง) undersecretary or permanent secretary (of a government ministry).

(colloquial) used as a title for or term of address to the described persons.


แหม่ม

th-noun

แหม่ม • (mɛ̀m)

Semi-learned borrowing from English ma'am, short for madam.


บิชอป

th-noun

บิชอป • (bì-chɔ́p)

/bi˨˩.t͡ɕʰɔp̚˦˥/


สัปเหร่อ

สัปเหร่อ • (sàp-bpà-rə̀ə) (classifier คน)

sàp-bpà-rə̀ə (romanization)
คน (classifier)

From Mon သပ္ပရိုဟ် (“good man”), corrupted from သပ္ပုရိဟ်, from Pali sappurisa (“good man”).
Duke Anumanratchathon (Yong Sathiankoset) presumed that it was probably from Old Khmer សប្បរុស (sapparusa), °សប្បរស (°sapparasa), សប្បរស្ស (sapparassa, “good man; moral man; wise man; worthy man; etc”), which were hybrids of Pali sappurisa (“righteous man; true man; etc”) and Sanskrit सत्पुरुष (satpuruṣa, “good man; wise man; etc”) and correspond to Modern Khmer សប្បុរស (sâbbŏrsâ).

cog

funeral director; mortician; undertaker.


โพแดง

/pʰoː˧.dɛːŋ˧/


ข้าวหลามตัด

th-noun

ข้าวหลามตัด • (kâao-lǎam-dtàt)

a kind of dessert made from glutinous rice, fried mung beans and coconut milk, cut in rhombus shape.


ดอกจิก

ดอกจิก • (dɔ̀ɔk-jìk)

/dɔːk̚˨˩.t͡ɕik̚˨˩/

ดอก (dɔ̀ɔk) + จิก (jìk)

com

ดอก (dɔ̀ɔk) + จิก (jìk)


ควีน

From English queen.
Cognate with Lao ຄວີນ.


ปืนใหญ่

th-noun

ปืนใหญ่ • (bpʉʉn-yài) (classifier กระบอก or บอก)

bpʉʉn-yài (romanization)
กระบอก (classifier)
บอก (classifier)

ปืน (bpʉʉn, “gun”) + ใหญ่ (yài, “great; big”). Compare Lao ປືນໃຫຍ່ (pư̄n nyai); Chinese 大炮 (dàpào); Japanese 大砲(たいはう) (taihau).


กรรมการ

gam-má-gaan (romanization)
คน (classifier)

From กรรม (gam, “act, action, activity, deed; business, employment, work; etc”) + การ (gaan, “affair; business; duty; mission; work; etc”). Compare Modern Khmer កម្មការ (kɑɑmmɔɔkaa).

(archaic) attendant; servant; slave; worker.


หมากรุก

th-noun

หมากรุก • (màak-rúk)

หมาก (màak, “piece in a game”) + รุก (rúk, “to move in a game”)
Compare Lao ໝາກຮຸກ (māk huk).


หน้าไม้

th-noun

หน้าไม้ • (nâa-máai)

หน้า (nâa) + ไม้ (máai). This "หน้า" is from Proto-Tai *ʰnwɯə (“crossbow”), from Old Chinese 弩 (OC *naːʔ, “crossbow”). Cognate with Lao ໜ້າໄມ້ (nā mai), Lü ᦐᦱᧉᦺᦙᧉ (ṅaa²may²), Zhuang naq (“arrow”).

cog

Lü ᦐᦱᧉᦺᦙᧉ (ṅaa²may²)


กำนัล

Uncertain. Compare Lao ກຳນັນ (kam nan, “servant in the royal palace”).

1855, “แผ่นดินสมเด็จพระมหาจักรพรรดิราชาธิราช”, in พระราชพงษาวดาร ฉบับพระราชหัดถเลขา, กรุงเทพฯ: หอพระสมุดวชิรญาณ, published 1912, page 65:
จึงตกแต่งการที่จะส่งพระราชธิดาแลจัดเถ้าแก่กำนัลสาวใช้ทาษชายห้าร้อยหญิงห้าร้อย...
jʉng dtòk-dtɛ̀ng gaan tîi jà sòng prá-râat-chá tí-daa lɛɛ jàt tâo-gɛ̀ɛ gam-nan sǎao-chái tâat chaai hâa-rɔ́ɔi yǐng hâa-rɔ́ɔi ...
Then [they] prepared the activities in order to send [off] the royal daughter, and [they] arranged chaperones, maids of honour, maidservants, five hundred male slaves, five hundred female [slaves...]

นาง นาง#Thai

พระ พระ#Thai

(royal) (นาง, นางพระ~) female attendant to a monarch or royal person


เป่ายิ้งฉุบ

th-noun

เป่ายิ้งฉุบ • (bpào-yíng-chùp)

Possibly from a dialect of Chinese 剪子、包袱、錘 /剪子、包袱、锤 (jiǎnzi, bāofu, chuí, “scissors, cloth wrapper, hammer”) and then became 包、剪、錘 /包、剪、锤 (bāo, jiǎn, chuí).


องครักษ์

ong-ká-rák (romanization)
คน (classifier)

From องค (“body”) + รักษ์ (rák, “to guard”). Compare Khmer អង្គរក្ស (ʼɑngkĕəʼrĕək).

cog

Khmer អង្គរក្ស (ʼɑngkĕəʼrĕək)


หอก

th-adv

หอก • (hɔ̀ɔk)

From Proto-Tai *kroːkᴰ (“spear”). Cognate with Northern Thai ᩉᩬᨠ, Lao ຫອກ, Khün ᩉᩬᨠ, Tai Dam ꪬꪮꪀ, Lü ᦠᦸᧅᧈ (ḣoak¹), Shan ႁွၵ်ႇ (hàuk), Ahom 𑜍𑜨𑜀𑜫 (rok), Zhuang rok or kyok.

cog

Lü ᦠᦸᧅᧈ (ḣoak¹)

ทำหอกอะไร

(slang, vulgar, offensive) used as an intensifier: the heck; the hell; the fuck; etc.


ตอง

th-noun

ตอง • (dtɔɔng)

Inherited from Proto-Southwestern Tai *tɔːŋᴬ² (“banana leaf”), from Proto-Tai *k.toːŋᴬ (“big leaf for wrapping”). Cognate with Northern Thai ᨲᩬᨦ, Lao ຕອງ (tǭng), Shan တွင် (tǎung), Tai Nüa ᥖᥩᥒ (toang), Phake တွင် (toṅ), Ahom 𑜄𑜨𑜂𑜫 (toṅ).


หมอความ

mɔ̌ɔ-kwaam (romanization)
คน (classifier)

/mɔː˩˩˦.kʰwaːm˧/

From หมอ (mɔ̌ɔ, “expert”) + ความ (kwaam, “legal case”).


ศร

th-noun

ศร • (sɔ̌ɔn)

Sanskrit शर (śara, “arrow; shaft”). Compare Pali sara (“arrow; shaft”), from which Old Khmer sara (“arrow; shaft”) and Modern Khmer សរ (sɑɑ) were probably derived.

(classifier คัน) (คัน~) bow: strip for shooting arrows;

คัน คัน#Thai


ง้าว

Compare Lao ງ້າວ (ngāo), Khmer ង៉ាវ (ngaaw).

เล่าปี่จึงขอบคุณพ่อค้าม้าทั้งสองคน แล้วหานายช่างมาตีเป็นกระบี่สองเล่มสำหรับถือ ซึ่งกวนอูจะถือนั้นให้นายช่างตีเป็นง้าวเล่มหนึ่งยาวสิบเอ็ดศอกหนักแปดสิบสองชั่ง เตียวหุยถือนั้นให้ตีเป็นทวนเล่มหนึ่งยาวสิบศอกหนักแปดสิบห้าชั่ง
lâo-bpìi jʉng kɔ̀ɔp-kun pɔ̂ɔ-káa máa táng sɔ̌ɔng kon · lɛ́ɛo hǎa naai châang maa dtii bpen grà-bìi sɔ̌ɔng lêm sǎm-ràp tʉ̌ʉ · sʉ̂ng guuan-uu jà tʉ̌ʉ nán hâi naai châang dtii bpen ngáao lêm nʉ̀ng yaao sìp-èt sɔ̀ɔk nàk bpɛ̀ɛt-sìp sɔ̌ɔng châng · dtiao-hǔi tʉ̌ʉ nán hâi dtii bpen tuuan lêm nʉ̀ng yaao sìp sɔ̀ɔk nàk bpɛ̀ɛt-sìp hâa châng
Liu Bei then expressed his gratitude to the two horse merchants and summoned blacksmiths to forge a pair of swords for him to carry. For Guan Yu to hold, the blacksmiths fashioned a long-handled, curve blade which stood eleven cubits and weighed eighty-two catties; and for Zhang Fei to hold, they created a lance which had the length of ten cubits and the weight of eighty-five catties.
กวนอูเห็นจึงขับม้าผ่านหน้าม้าเตียวหุยออกจะมารบ เทียอ้วนจี้เห็นรูปกวนอูก็ตกใจเสียที กวนอูเอาง้าวฟันถูกเทียอ้วนจี้ตัวขาดเป็นสองท่อน
guuan-uu hěn jʉng kàp máa pàan nâa máa dtiao-hǔi ɔ̀ɔk jà maa róp · tiia-ûuan-jîi hěn rûup guuan-uu gɔ̂ dtòk-jai sǐia-tii · guuan-uu ao ngáao fan tùuk tiia-ûuan-jîi dtuua kàat bpen sɔ̌ɔng tɔ̂n

เจ้าพระยาพระคลัง (หน), สามก๊ก, ตอน ๑

Having seen that, Guan Yu rode his horse out before Zhang Fei's horse to engage in the fight. At the sight of Guan Yu, fear seized upon Cheng Yuanzhi who was thus deprived of the upper hand, as Guan Yu struck him with the blade, cutting his body in halves.


วิศวกร

วิศวกร • (wít-sà-wá-gɔɔn)

From Sanskrit विश्व (viśva, “all, whole, entire, universal; every; all-pervading, omnipresent”) + कर (kara, “doer, maker”); equivalent to วิศว + กร (gɔɔn). Related to วิศวกรรม (wít-sà-wá-gam). Compare Khmer វិស្វករ (vɨhsvaʼkɑɑ), Lao ວິດສະວະກອນ (wit sa wa kǭn).

com

วิศว + กร (gɔɔn)


บ๋อย

Semi-learned borrowing from English boy. Compare Khmer បោយ (baoy), Lao ໂບຍ (bōi), Vietnamese bồi.

(slang, sometimes derogatory or offensive) waiter.


เสิร์ฟ

th-verb

เสิร์ฟ • (sə̀əp) (abstract noun การเสิร์ฟ)

sə̀əp (romanization)
การเสิร์ฟ (abstract-noun)

Semi-learned borrowing from English serve.

slbor

(colloquial, in sports) to serve: to put (a ball, shuttlecock, etc) in play.


มนตรี

mon-dtrii (romanization)
คน (classifier)

From Sanskrit मन्त्री (mantrī, “adviser; counsellor; consultant; secretary”, literally “one with mantra; one reciting mantra; one versed in mantra”); perhaps via Old Khmer mantrī (“king's counsellor or minister”). Cognate with Modern Khmer មន្ត្រី (mŭəntrəy). Compare Pali mantī.

der

(government) minister; senior public officer; high-ranking public officer.


อภิรัฐมนตรี

th-noun

อภิรัฐมนตรี • (à-pí-rát-tà-mon-dtrii) (classifier คน or ท่าน)

à-pí-rát-tà-mon-dtrii (romanization)
คน (classifier)
ท่าน (classifier)

From อภิ (à-pí, “greater; higher; superior; over”) + รัฐมนตรี (rát-tà-mon-dtrii, literally “counsellor of state”).

com

(historical) Supreme Councillor of State.


เปา

From Chinese 包 (bāo), surname of Bao Zheng (包拯), an 11th-century Chinese magistrate.

2017 October 17, "สู่ยุคใหม่! นายกฯ เผยแผนใช้เปาเพิ่มหลังประตูปี ๒๐๑๘", fourfourtwo.com, FourFourTwo:
นายกฯเผยแผนใช้เปาเพิ่มหลังประตูปี ๒๐๑๘
naa-yók pə̌əi pɛ̌ɛn chái bpao pə̂əm lǎng bprà-dtuu bpii · sɔ̌ɔng pan sìp-bpɛ̀ɛt
The president reveals a plan to employ more referees behind goals in the year 2018.

2017 August 23, "เปิดโฉม ๙ ท่านเปาชี้ชะตายิ่งลักษณ์", nationtv.tv, Nation:
เปิดโฉม ๙ ท่านเปาชี้ชะตายิ่งลักษณ์
bpə̀ət chǒom · gâao · tâan bpao chíi chá-dtaa yîng lák
Unveil the faces of the nine judges that will rule on the fate of Yingluck.

2017 July 26, "อ้างตัวเป็นท่านเปารีดเงินเหยื่อล้มคดีทั่วประเทศ หมายจับติดตัวนับ ๒๐ คดี", manager.co.th, MGR Online:
อ้างตัวเป็นท่านเปารีดเงินเหยื่อล้มคดีทั่วประเทศ
âang dtuua bpen tâan bpao rîit ngən yʉ̀ʉa lóm-ká-dii tûua bprà-têet
[A woman] claiming herself as a judge extorts money from victims in exchange for settling lawsuits across the country.

ท่าน ท่าน#Thai

(slang) (ท่าน~) judge: judicial officer, referee, umpire.


วอลเลย์บอล

th-noun

วอลเลย์บอล • (wɔn-lêe-bɔn)


ม้าเร็ว

ม้าเร็ว • (máa-reo)

From ม้า (máa, “horse”) + เร็ว (reo, “quick”). Compare Chinese 快馬／快马.

com

(military and historical) horse-mounted dispatch rider.


อัศวิน

th-noun

อัศวิน • (àt-sà-win)

From Sanskrit अश्विन् (aśvin, “cavalier”).
Compare Lao ອັດສະວິນ (ʼat sa win).


เสวก

From Pali sevaka (“servant”), ultimately from Sanskrit सेवक (sevaka, “idem”). Cognate with Modern Khmer សេវក (sévkâ).

1889, ราชาธิราช เล่ม ๔, พระนคร: โรงพิมพ์ราษฎร์เจริญ, pages 168–169:
สมิงเลิกพร้าให้จัดทองคำหนักสามชั่ง ช้างพลายสี่ช้าง...แล้วให้เสวกคุมเครื่องราชบรรณาการขึ้นไปถวายแก่พระมหาราชเจ้าเชียงใหม่
sà-mǐng lə̂ək práa hâi jàt tɔɔng-kam nàk sǎam châng · cháang plaai sìi cháang ... lɛ́ɛo hâi sěe-wók kum krʉ̂ʉang râat-chá ban-naa-gaan kʉ̂n bpai tà-wǎai gɛ̀ɛ prá má-hǎa-râat jâao chiiang-mài
Saming Loekphra had [them] prepare gold weighing three catties, four bull elephants... and had [his] servants escort [those] royal tributes northwards to present [them] to the holy High King, the king of Chiang Mai.

(elegant, somewhat archaic) servant; attendant; slave.


ไรเฟิล

rai-fə̂l (romanization)
กระบอก (classifier)


ปืนกล

bpʉʉn-gon (romanization)
กระบอก (classifier)


รุก

rúk (romanization)
การรุก (abstract-noun)

From Old Khmer *រុក៑ (*ruk) or Angkorian Old Khmer រុក៑ (ruk, “to invade; to force (one's way into); to thrust (into); to penetrate; to pierce; etc”). Cognate with Modern Khmer រុក (ruk).

bor

(military, sports, etc) to attack; to make an offensive; to make an aggressive move or movement; to carry out an attacking campaign.


ดินเผา

th-noun

ดินเผา • (din-pǎo)


จเร

From Old Khmer ចារេ (cāre, “court of justice agent; investigator; inspector”); ultimately from Sanskrit चर (cara, “secret emissary, spy, agent; wandering, walking, roaming; etc”). Doublet of จร (jɔɔn).

der

(government, now chiefly used in military and law enforcement) inspector; inspector general.


ผู้ใหญ่บ้าน

th-noun

ผู้ใหญ่บ้าน • (pûu-yài-bâan) (classifier คน)

pûu-yài-bâan (romanization)
คน (classifier)

From ผู้ใหญ่ (pûu-yài, “elder”) + บ้าน (bâan, “village”).


กับดัก

th-noun

กับดัก • (gàp-dàk)

กับ (gàp, “trap; snare”) + ดัก (dàk, “to trap”)


ควาญ

From Angkorian Old Khmer គ្វាល៑ (gvāl, “(1) one who tends or pastures animals: herdsman, grazier, keeper, etc; (2) to tend or pasture (animals)”). Cognate with Modern Khmer ឃ្វាល (khviəl); Lao ຄວນ (khūan) or ຄວານ (khuān).

bor

ช้าง ช้าง#Thai


กำยาน

Semi-learned borrowing from Malay kemenyan (possibly via Classical Malay kamiñan). Cognate with Khmer កំញាន (kɑmñaan), Western Cham [script needed] (kamơñan), Burmese ကက္ကုကမျဉ်း (kakku.ka.myany:).
It was believed that it borrowed from Mon [komyaan] which did not exist.


มือปืน

mʉʉ-bpʉʉn (romanization)
คน (classifier)

/mɯː˧.pɯːn˧/

From มือ (mʉʉ, “hand; one who does something with the hand”) + ปืน (bpʉʉn, “gun”).


ลูกไม้

th-noun

ลูกไม้ • (lûuk-máai)

From ลูก (lûuk, “child, issue; fruit; etc”) + ไม้ (máai, “tree; plant”).

com

(martial arts) specially modified or adapted pattern, way, style, or stance (of fighting).


บอด

th-adj

บอด • (bɔ̀ɔt)

Inherited from Proto-Tai *ɓoːtᴰ. Cognate with Isan บอด, Lao ບອດ (bǭt), Northern Thai ᨷᩬᨯ (bɔɔt²), Khün ᨷᩬᨯ, Lü ᦢᦸᧆᧈ (ḃoad¹), Tai Dam ꪚꪮꪒ (bót), Tai Dón ꪚꪮꪒ, Shan မွတ်ႇ (màut) or ဝွတ်ႇ (wàut), Tai Nüa ᥛᥩᥖᥱ (mǒat), Ahom 𑜈𑜨𑜄𑜫 (bot), Tày bót. Compare Proto-Austronesian *buCa (whence Malay buta and Hiligaynon buta).

cog

Lü ᦢᦸᧆᧈ (ḃoad¹)

(card games) zero-scored (of playing cards).


เหยี่ยว

th-noun

เหยี่ยว • (yìao)


จ่าฝูง

จ่าฝูง • (jàa-fǔung)

/t͡ɕaː˨˩.fuːŋ˩˩˦/

From จ่า (jàa, “chief; lord; master”) + ฝูง (fǔung, “group”, especially of animals).


ผู้คุม

From ผู้ (pûu, “agent noun prefix”) + คุม (kum, “to control”), literally “controller”.


อับ

àp (romanization)
ความอับ (abstract-noun)


ฉมวก

chà-mùuak (romanization)
เล่ม (classifier)

/t͡ɕʰa˨˩.mua̯k̚˨˩/

Job 41:7, KJV:
เจ้าเอาฉมวกปักหนังของมันหรือเอาหลาวแทงหัวของมันได้หรือ
jâao ao chà-mùuak bpàk nǎng kɔ̌ɔng man rʉ̌ʉ ao lǎao tɛɛng hǔua kɔ̌ɔng man dâai rʉ̌ʉ
Canst thou fill his skin with barbed irons? or his head with fish spears?


อธิบดี

th-noun

อธิบดี • (à-típ-bɔɔ-dii)

/ʔa˨˩.tʰip̚˦˥.bɔː˧.diː˧/

/ʔa˨˩.tʰi˦˥.bɔː˧.diː˧/

Borrowed from Pali adhipati (literally “overlord”), from adhi (“superior; over”) + pati (“chief; lord; master”); or from Sanskrit अधिपति (adhipati, idem), from अधि (adhi, idem) + पति (pati, idem); equivalent to Thai อธิ + บดี (bɔɔ-dii). Cognate with Old Khmer °ʼadhipati, ʼādhipati (“master; chief; dean”); Burmese အဓိပတိ (a.dhi.pa.ti.); Modern Khmer អធិបតី (ʼaʼthipaʼdəy).

com

อธิ + บดี (bɔɔ-dii)

(elegant) overlord; high king; king of kings; suzerain.


ผดุงครรภ์

th-noun

ผดุงครรภ์ • (pà-dung-kan) (classifier คน)

pà-dung-kan (romanization)
คน (classifier)

From ผดุง (pà-dung, “to maintain; to support; etc”) + ครรภ์ (kan, “womb; pregnancy”).


ครูใหญ่

From ครู (kruu, “teacher; instructor”) + ใหญ่ (yài, “great; grand”).


เด็กเสิร์ฟ

th-noun

เด็กเสิร์ฟ • (dèk-sə̀əp) (classifier คน)

dèk-sə̀əp (romanization)
คน (classifier)

/dek̚˨˩.sɤːp̚˨˩/

From เด็ก (dèk, “subordinate; servant; attendant”) + เสิร์ฟ (sə̀əp, “to serve”).

com

(colloquial, sometimes derogatory or offensive) waiter; waitress.


มดยอบ

th-noun

มดยอบ • (mót-yɔ̂ɔp)

/mot̚˦˥.jɔːp̚˥˩/

From a dialect of Chinese 沒藥／没药 (mòyào).

zh-l

沒藥／没药 (mòyào)


พลเรือเอก

th-noun

พลเรือเอก • (pon-rʉʉa-èek)

From พลเรือ (“admiral”) + เอก (èek, “first; primary; etc”).

com

the highest rank of naval officer. Abbreviation: พล.ร.อ. (pon-rɔɔ-ɔɔ)


สวิง

th-verb

สวิง • (sà-wing) (abstract noun การสวิง)

sà-wing (romanization)
การสวิง (abstract-noun)


นักแสดงพากย์

th-noun

นักแสดงพากย์ • (nák-sà-dɛɛng-pâak)

/nak̚˦˥.sa˨˩.dɛːŋ˧.pʰaːk̚˥˩/

From นักแสดง (nák-sà-dɛɛng, actor) + แสดง (sà-dɛɛng, “providing voice”).


นักพากย์

th-noun

นักพากย์ • (nák-pâak)

From นัก- (nák-, agent prefix) + พากย์ (pâak, “to dub, provide voice”).


อาจารย์ใหญ่

th-noun

อาจารย์ใหญ่ • (aa-jaan-yài)

From อาจารย์ (aa-jaan, “teacher; instructor”) + ใหญ่ (yài, “great; grand”).

com

cadaver: body donated to facilitate medical students' study of anatomy.


สถาปนิก

th-noun

สถาปนิก • (sà-tǎa-bpà-ník) (classifier คน)

sà-tǎa-bpà-ník (romanization)
คน (classifier)

From Sanskrit स्थापनिक (sthāpanika, “establisher; builder; constructor; creator; etc”).


วิเสท

Uncertain. Compare Modern Khmer វិសេស (visaeh), ពិសេស (pisaeh), ពិសែស (pisaeh, “(royal) cook or chef”).


บรรณารักษ์

th-noun

บรรณารักษ์ • (ban-naa-rák) (classifier คน)

ban-naa-rák (romanization)
คน (classifier)

Derived from Pali paṇṇā + Sanskrit रक्षा (rakṣā). Also analysable as บรรณ (ban, “book, literature”) + รักษ์ (rák, “to guard”). Compare Khmer បណ្ណារក្ស (pannaarak).

com

librarian: person in charge of a library.

th:บรรณารักษ์


สาวเสิร์ฟ

th-noun

สาวเสิร์ฟ • (sǎao-sə̀əp) (classifier คน)

sǎao-sə̀əp (romanization)
คน (classifier)

/saːw˩˩˦.sɤːp̚˨˩/

From สาว (sǎao, “girl”) + เสิร์ฟ (sə̀əp, “to serve”).


ไพ่ป๊อก

th-noun

ไพ่ป๊อก • (pâi-bpɔ́k) (classifier ใบ or สำรับ)

pâi-bpɔ́k (romanization)
ใบ (classifier)
สำรับ (classifier)

playing cards (limited to the universal type).


การค้ามนุษย์

การค้ามนุษย์ • (gaan-káa-má-nút)

From การ (gaan, “abstract noun prefix”) + ค้ามนุษย์ (káa-má-nút, “to traffic in humans”); calque of English human trafficking. Cognate with Lao ການຄ້າມະນຸດ (kān khā ma nut).

prefix

ค้ามนุษย์ ค้ามนุษย์#Thai


ลูกขุน

th-noun

ลูกขุน • (lûuk-kǔn)

From ลูก (lûuk, “subordinate”) + ขุน (kǔn, “chief; lord; master”); literally "lord's subordinate".

com

2005, “กฎมนเทิยรบาล”, in กฎหมายตรา ๓ ดวง เล่ม ๑ ฉบับพิมพ์มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง แก้ไขปรับปรุงใหม่, Bangkok: สุขภาพใจ, →ISBN, page 75:
อนึ่ง ลูกขุนนา ๑๐๐๐๐ ถึงนา ๘๐๐ แลไปคบไปหาพระราชบุตรพระราชนัดดา โทษถึงตาย
à-nʉ̀ng · lûuk-kǔn naa · mʉ̀ʉn-nʉ̀ng · tʉ̌ng naa · bpɛ̀ɛt-rɔ́ɔi · lɛɛ bpai kóp bpai hǎa prá-râat-chá bùt prá-râat-chá nát-daa · tôot tʉ̌ng dtaai
Moreover, [for] the luk khun [who are entitled to] 800 fiefs to 10,000 fiefs and come into contact or association with royal children or royal grandchildren, death shall be the penalty.

2005, “กฎมนเทิยรบาล”, in กฎหมายตรา ๓ ดวง เล่ม ๑ ฉบับพิมพ์มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง แก้ไขปรับปรุงใหม่, Bangkok: สุขภาพใจ, →ISBN, page 76:
อนึ่ง ลูกขุนผู้ใดขาดถือน้ำพระพิพัท โทษถึงตาย
à-nʉ̀ng · lûuk-kǔn pûu dai kàat tʉ̌ʉ-náam-prá-pí-pát · tôot tʉ̌ng dtaai
Moreover, [for] any luk khun who fails to attend the drinking of the water of allegiance, death shall be the penalty.


กกต.

th-proper noun

กกต. • (gɔɔ-gɔɔ-dtɔɔ)

/kɔː˧.kɔː˧.tɔː˧/

2019 January 23, “รัฐบาลออกแถลงการณ์ย้ำมีเลือกตั้ง-จัดรัฐบาลชุดใหม่กลางปีนี้”, in Thai PBS News, Bangkok: องค์การกระจายเสียงและแพร่ภาพสาธารณะแห่งประเทศไทย, retrieved 2019-01-24:
รัฐบาลออกแถลงการณ์ยืนยันมีการเลือกตั้งทั่วไป ชี้อำนาจ กกต. กำหนดวันเลือกตั้ง
rát-tà-baan ɔ̀ɔk tà-lɛ̌ɛng-gaan yʉʉn-yan mii gaan-lʉ̂ʉak-dtâng-tûua-bpai · chíi am-nâat · gɔɔ-gɔɔ-dtɔɔ · gam-nòt wan lʉ̂ʉak-dtâng
The government issues a statement confirming [that] a general election [will] take place, pointing out [that it is] the power of the ECT to determine the election date.

2019 January 23, PPTV Online, “สำนักนายกฯ ออกแถลงการณ์เลือกตั้ง ๖๒ ขอประชาชนรักษาบรรยากาศความสงบ”, in PPTV HD 36, Bangkok: บางกอก มีเดีย แอนด์ บรอดคาสติ้ง, retrieved 2019-01-24:
สำนักนายกรัฐมนตรีแถลงเรื่องการเลือกตั้งทั่วไป เผยภายใน ๕ วัน กกต. จะกำหนดวันเลือกตั้ง
sǎm-nák-naa-yók-rát-tà-mon-dtrii tà-lɛ̌ɛng rʉ̂ʉang gaan-lʉ̂ʉak-dtâng-tûua-bpai · pə̌əi paai-nai · hâa · wan · gɔɔ-gɔɔ-dtɔɔ · jà gam-nòt wan lʉ̂ʉak-dtâng
The Prime Minister's Office states about the general election, revealing [that] the ECT will determine the election date within five days.

คณะกรรมการ คณะกรรมการ#Thai

การเลือกตั้ง การเลือกตั้ง#Thai

Initialism of คณะกรรมการการเลือกตั้ง (“Election Commission of Thailand”).


ประมุข

th-noun

ประมุข • (bprà-múk) (classifier คน or ท่าน or องค์ or พระองค์)

bprà-múk (romanization)
คน (classifier)
ท่าน (classifier)
องค์ (classifier)
พระองค์ (classifier)

From Sanskrit प्रमुख (pramukha, “chief, leader; foremost, frontmost, capital”, literally “one who faces forwards; facing forwards”); from प्र (pra, “before; forwards; forth; very, excessive, much; etc”) + मुख (mukha, “front, face; mouth”); equivalent to Thai ประ (bprà) + มุข (múk). Cognate with Khmer ប្រមុខ (prɑɑmuk), Lao ປະມຸກ (pa muk), Northern Thai ᨷᩕᨾᩩᨡ. Compare Pali pamukha.

bor

1932, “รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรสยาม พุทธศักราช ๒๔๗๕”, in ห้องสมุดกฎหมาย, Bangkok: สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา, retrieved 2019-03-29:
มาตรา ๒ อำนาจอธิปไตยย่อมมาจากปวงชนชาวสยาม พระมหากษัตริย์ผู้เป็นประมุขทรงใช้อำนาจนั้นแต่โดยบทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญนี้
mâat-dtraa · sɔ̌ɔng · am-nâat à-tí-bpà-dtai yɔ̂m maa jàak bpuuang chon chaao sà-yǎam · prá má-hǎa gà-sàt pûu bpen bprà-múk song chái am-nâat nán dtɛ̀ɛ dooi bòt-ban-yàt hɛ̀ng rát-tà-tam-má-nuun níi
Section 2 Sovereign power does derive from all the Siamese people. The Monarch, who is the Head, exercises such power only by virtue of the provisions of this Constitution.

1949, “รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๔๙๒”, in ห้องสมุดกฎหมาย, Bangkok: สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา, retrieved 2019-03-29:
มาตรา ๒ ประเทศไทยมีการปกครองระบอบประชาธิปไตย มีพระมหากษัตริย์เป็นประมุข
mâat-dtraa · 2 · bprà-têet tai mii gaan-bpòk-krɔɔng rá-bɔ̀ɔp bprà-chaa-tí-bpà-dtai · mii prá má-hǎa gà-sàt bpen bprà-múk
Section 2 Thailand has a democratic regime of government with the Monarch as Head.

2017 April 11, “รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๖๐”, in ห้องสมุดกฎหมาย, Bangkok: สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา, retrieved 2019-03-29:
มาตรา ๓ อำนาจอธิปไตยเป็นของปวงชนชาวไทย พระมหากษัตริย์ผู้ทรงเป็นประมุขทรงใช้อำนาจนั้นทางรัฐสภา คณะรัฐมนตรี และศาล ตามบทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญ
mâat-dtraa · sǎam · am-nâat à-tí-bpà-dtai bpen kɔ̌ɔng bpuuang chon chaao tai · prá má-hǎa gà-sàt pûu song bpen bprà-múk song chái am-nâat nán taang rát-tà-sà-paa · ká-ná-rát-tà-mon-dtrii · lɛ́ sǎan · dtaam bòt-ban-yàt hɛ̀ng rát-tà-tam-má-nuun
Section 3 Sovereign power belongs to all the Thai people. The Monarch, who is the Head, exercises such power through the National Assembly, the Council of Ministers, and the courts in accordance with the provisions of the Constitution.

ประมุขแห่งรัฐ ประมุขแห่งรัฐ#Thai

(law) Clipping of ประมุขแห่งรัฐ (bprà-múk-hɛ̀ng-rát, “head of state”).


ประมุขแห่งรัฐ

th-noun

ประมุขแห่งรัฐ • (bprà-múk-hɛ̀ng-rát) (classifier คน)

bprà-múk-hɛ̀ng-rát (romanization)
คน (classifier)

From ประมุข (bprà-múk, “chief; head; leader”) + แห่ง (hɛ̀ng, “of”) + รัฐ (rát, “state”); calque of English head of state.


ปืนพก

bpʉʉn-pók (romanization)
กระบอก (classifier)


ปืนสั้น

th-noun

ปืนสั้น • (bpʉʉn-sân) (classifier กระบอก)

bpʉʉn-sân (romanization)
กระบอก (classifier)

com

ปืน (bpʉʉn) + สั้น (sân)


เครื่องบินกระดาษ

th-noun

เครื่องบินกระดาษ • (krʉ̂ʉang-bin-grà-dàat)

From เครื่องบิน (krʉ̂ʉang-bin) + กระดาษ (grà-dàat).


เชียร์ลีดเดอร์

th-noun

เชียร์ลีดเดอร์ • (chiia-lìit-də̂ə) (classifier คน)

chiia-lìit-də̂ə (romanization)
คน (classifier)

/t͡ɕʰia̯˧.liːt̚˨˩.dɤː˥˩/


ราชบัณฑิต

ราชบัณฑิต • (râat-chá-ban-dìt) (classifier คน)

râat-chá-ban-dìt (romanization)
คน (classifier)

From Pali rājapaṇḍita (literally “king's scholar”), from rāja (“king”) + rāja (“scholar”); ultimately from Sanskrit राजपण्डित (rājapaṇḍita, idem), from राज (rāja) + पण्डित (paṇḍita); probably via Old Khmer rājapaṇḍita, rājapaṇdita (“scholar in the service of a king”), from rāja + paṇḍita, paṇdita; equivalent to Thai ราช (râat) + บัณฑิต (ban-dìt). Cognate with Modern Khmer រាជបណ្ឌិត (réachbândĭt).

cog

(historical) royal scholar well versed in Pali.

2012, “พระราชประวัติพญาลิไทย”, in ไตรภูมิกถาฉบับถอดความ, 2nd edition, Bangkok: กรมศิลปากร, →ISBN, retrieved 2019-07-02:
เมื่อปีฉลู พ.ศ. ๑๙๐๔ ได้ทรงส่งราชบัณฑิตไปอาราธนาพระมหาสวามีสังฆราชจากประเทศลังกามาอยู่ที่วัดป่ามะม่วง(mʉ̂ʉa bpii chà-lǔu · pút-tá-sàk-gà-ràat · pan gâao rɔ́ɔi sìi · dâai song sòng râat-chá-ban-dìt bpai aa-râat-tá-naa prá má-hǎa sà-wǎa-mii sǎng-ká-râat jàak bprà-têet lang-gaa maa yùu tîi wát bpàa má-mûuang)

2019 March 6, “ราชบัณฑิตถามแรง คนร่างยุทธศาสตร์ชาติ ๒๐ ปีเอาอะไรคิด ชี้ทำประเทศถูกแช่แข็ง”, in MSN ข่าว, Bangkok: MSN, retrieved 2019-07-02:
ราชบัณฑิตถามแรง คนร่างยุทธศาสตร์ชาติ ๒๐ ปีเอาอะไรคิด ชี้ทำประเทศถูกแช่แข็ง(râat-chá-ban-dìt tǎam rɛɛng · kon râang yút-tá-sàat-châat · yîi sìp · bpii ao à-rai kít · chíi tam bprà-têet tùuk chɛ̂ɛ-kɛ̌ng)

fellow of the Royal Society of Thailand, formerly known as the Royal Society of Siam (1926–1933) and the Royal Institute of Thailand (1933–2015), respectively.


ราชบัณฑิต

กรม กรม#Thai

(historical) (กรม~) a government department of royal scholars well versed in Pali, dissolved around 1892.

กรม กรม#Thai

กระทรวง กระทรวง#Thai

ธรรมการ ธรรมการ#Thai

(historical) (กรม~) a government department in the ministry กระทรวงธรรมการ (grà-suuang-tam-má-gaan), in charge of the books in some royal libraries, the organisation of examinations for Buddhist priests, and certain royal ceremonies, established around 1892, dissolved in 1919.


เลขาธิการ

th-noun

เลขาธิการ • (lee-kǎa-tí-gaan) (classifier คน)

lee-kǎa-tí-gaan (romanization)
คน (classifier)

From เลขา (lee-kǎa, “secretary”) + อธิการ (“chief, leader, head; chief, in chief, leading; etc”); possibly calque of English secretary general.

com

2019 August 4, “เลขาธิการศาล รธน. แจงกรณีตุลาการตั้งลูกเป็นเลขาฯ แต่ไปเรียนต่อ คืนเงินหมดแล้ว”, in Workpoint News, Bangkok: Workpoint, archived from the original on 2019-12-01:
เลขาธิการศาล รธน. แจงกรณีตุลาการตั้งลูกเป็นเลขาฯ
lee-kǎa-tí-gaan sǎan · rɔɔ-tɔɔ-nɔɔ · jɛɛng gà-rá-nii dtù-laa-gaan dtâng lûuk bpen lee-kǎa
Charter court secretary general explains the issue of a judge appointing [his own] child as [his personal] secretary...


เนติบริกร

th-noun

เนติบริกร • (nee-dtì-bɔɔ-rí-gɔɔn) (classifier คน)

nee-dtì-bɔɔ-rí-gɔɔn (romanization)
คน (classifier)

From เนติ (“law”) + บริกร (“service provider; server”).

com

2019 July 31, Supachat Lebnak, “เนติบริกร วิษณุรัฐ และประวัติศาสตร์การเมืองสมัยใหม่”, in The Matter, Bangkok: The Matter, retrieved 2019-08-24:
...การอภิปรายของสุทิน คลังแสง ส.ส. เพื่อไทย ที่พาดพิงเนติบริกรอย่างวิษณุ เครืองาม รองนายกรัฐมนตรี อย่างถึงพริกถึงขิงโดยระบุว่าระบอบการเมืองทุกวันนี้เป็นวิษณุรัฐ รับรองผิดเป็นถูก รับรองดำเป็นขาว
... gaan-à-pí-bpraai kɔ̌ɔng sù-tin · klang-sɛ̌ɛng · sɔ̌ɔ-sɔ̌ɔ · pʉ̂ʉa tai · tîi pâat-ping nee-dtì-bɔɔ-rí-gɔɔn yàang wít-sà-nú · krʉʉa ngaam · rɔɔng naa-yók-rát-tà-mon-dtrii · yàang tʉ̌ng-prík-tʉ̌ng-kǐng dooi rá-bù wâa rá-bɔ̀ɔp gaan-mʉʉang túk-wan-níi bpen wít-sà-nú rát · ráp-rɔɔng pìt bpen tùuk · ráp-rɔɔng dam bpen kǎao
...the debate by For Thais [Party] MP Suthin Khlangsaeng that fiercely mentions a netiborikon like deputy prime minister Witsanu Khruea-ngam by saying that the political regime nowadays is Witsanu state: [a state that] recognises wrong as right [and] recognises black as white.

(slang, sarcastic, derogatory) lawyer who gives legal advice or services just for money or personal gain, without considering the right or wrong, such as one who helps a client evade the law.


ฟาดแข้ง

th-verb

ฟาดแข้ง • (fâat-kɛ̂ng) (abstract noun การฟาดแข้ง)

fâat-kɛ̂ng (romanization)
การฟาดแข้ง (abstract-noun)

/faːt̚˥˩.kʰɛŋ˥˩/

From ฟาด (fâat, “to whip; to trash; to strike as if whipping or trashing; etc”) + แข้ง (kɛ̂ng, “shin”).


ผู้อำนวยการ

th-noun

ผู้อำนวยการ • (pûu-am-nuai-gaan) (classifier คน)

pûu-am-nuai-gaan (romanization)
คน (classifier)

From ผู้ (pûu, “person; man”, used as agent noun prefix) + อำนวย (am-nuai, “to conduct; to supervise; to exercise general supervision (of)”) + การ (gaan, “activity; affair; business”).

com

ผู้อำนวยการโรงเรียนบดินทรเดชา (สิงห์ สิงหเสนี)
pûu-am-nuai-gaan roong-riian bɔɔ-din dee-chaa · (sǐng · sǐng-hà sěe-nii)
Bodindecha (Sing Singhaseni) School Director

ผู้อำนวยการวิทยาลัยพยาบาลกองทัพเรือ

Director [of the Royal Thai] Navy College of Nursing

pûu-am-nuai-gaan wít-tá-yaa-lai pá-yaa-baan gɔɔng-táp-rʉʉa

ผู้อำนวยการโรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์

ผู้อำนวยการสถาบันยานยนต์

[Thailand] Automotive Institute Director

ผู้อำนวยการเขตบางกะปิ

ผู้ช่วยผู้อำนวยการเขตมีนบุรี

pûu-chûai pûu-am-nuai-gaan kèet miin-bù-rii

ผู้อำนวยการสำนักงบประมาณ

ผู้อำนวยการสำนักงานสถิติแห่งชาติ

pûu-am-nuai-gaan sǎm-nák-ngaan sà-tì-dtì hɛ̀ng-châat

director: manager or chief executive of an organisation. Abbreviation: ผอ. (pɔ̌ɔ-ɔɔ)


แม่กอง

mɛ̂ɛ-gɔɔng (romanization)
คน (classifier)

/mɛː˥˩.kɔːŋ˧/

From แม่ (mɛ̂ɛ, “mother; chief, head, leader”) + กอง (gɔɔng, “heap, pile; division, section, department”).

(archaic) chairperson, president, or leader (of a body of persons, such as a committee, team, etc, or of a project or activity).


ผู้ประศาสน์การ

th-noun

ผู้ประศาสน์การ • (pûu-bprà-sàat-gaan) (classifier คน)

pûu-bprà-sàat-gaan (romanization)
คน (classifier)

From ผู้ (pûu, “person; man”, used as agent noun prefix) + ประศาสน์ (“to govern; to administer; to rule”) + การ (gaan, “activity; affair; business”).

com

1933 March 20, “พระราชบัญญัติมหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง พุทธศักราช ๒๔๗๖”, in ราชกิจจานุเบกษา, volume 50, Bangkok: สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี, retrieved 2019-09-29, pages 1009–1010:
มาตรา ๘ ให้มหาวิทยาลัยนี้อยู่ในความควบคุมดูแลของคณะกรรมการซึ่งประกอบด้วยนายกรัฐมนตรี รัฐมนตรีว่าการกระทรวงธรรมการ ผู้ประศาสน์การมหาวิทยาลัย...
mâat-dtraa · bpɛ̀ɛt · hâi má-hǎa-wít-tá-yaa-lai níi yùu nai kwaam-kûuap-kum-duu-lɛɛ kɔ̌ɔng ká-ná-gam-má-gaan sʉ̂ng bprà-gɔ̀ɔp dûai naa-yók-rát-tà-mon-dtrii · rát-tà-mon-dtrii wâa-gaan grà-suuang tam-má-gaan · pûu-bprà-sàat-gaan má-hǎa-wít-tá-yaa-lai ...
Section 8 This University shall be under the supervision of a commission which consists of the Prime Minister, the Minister of Education, the Rector of the University...

1935 March 1, “ประกาศมหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง เรื่อง ผู้ประศาสน์การมหาวิทยาลัยกลับจากราชการต่างประเทศได้เข้ารับตำแหน่งแล้ว ลงวันที่ ๑ กุมภาพันธ์ ๒๔๗๘”, in ราชกิจจานุเบกษา, volume 52, Bangkok: สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี, retrieved 2019-09-29, page 3674:
ด้วยบัดนี้หลวงประดิษฐ์มนูธรรมผู้ประศาสน์การมหาวิทยาลัยกลับจากราชการต่างประเทศได้เข้ารับตำแหน่งแล้ว...
dûai bàt-níi lǔuang bprà-dìt má-nuu-tam pûu-bprà-sàat-gaan má-hǎa-wít-tá-yaa-lai glàp jàak râat-chá-gaan dtàang-bprà-têet dâai kâo ráp dtam-nɛ̀ng lɛ́ɛo ...
Whereas now Luang Pradit Manu Tham, Rector of the University, [has] returned from [his] official service aboard [and] has already [re-]assumed [his] position...

(historical) head (of a university), as rector, president, chancellor, etc.


ผู้บัญชาการ

th-noun

ผู้บัญชาการ • (pûu-ban-chaa-gaan) (classifier คน)

pûu-ban-chaa-gaan (romanization)
คน (classifier)

From ผู้ (pûu, “person; man”, used as agent noun prefix) + บัญชา (ban-chaa, “to direct; to command”) + การ (gaan, “activity; affair; business”).

com

1917 April 15, “ประกาศตั้งอธิบดีกรมมหาวิทยาลัยและตั้งผู้บัญชาการจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ลงวันที่ ๖ เมษายน ๒๔๖๐”, in ราชกิจจานุเบกษา, volume 34, Bangkok: สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี, retrieved 2019-09-28, page 23:
ให้...มหาอำมาตย์ตรี พระยาอนุกิจวิธูรเปนผู้บัญชาการจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย...ตั้งแต่บัดนี้ไป
hâi ... má-hǎa-am-màat-dtrii · prá-yaa à-nú gìt wí-tuun bpen pûu-ban-chaa-gaan jù-laa-long-gɔɔn má-hǎa-wít-tá-yaa-lai ... dtâng-dtɛ̀ɛ bàt-níi bpai
Maha Ammat Tri Phraya Anukit Withun shall be...President of Chulalongkorn University...henceforth onwards.


ผู้ว่าการ

th-noun

ผู้ว่าการ • (pûu-am-nuai-gaan) (classifier คน)

From ผู้ (pûu, “person; man”, used as agent noun prefix) + ว่า (wâa, “to instruct, to direct; to handle, to administer, to manage; etc”) + การ (gaan, “activity; affair; business”).

com

ผู้ว่าการธนาคารแห่งประเทศไทย

pûu-am-nuai-gaan tá-naa-kaan hɛ̀ng bprà-têet tai

รองผู้ว่าการการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย

Tourism Authority of Thailand deputy governor

rɔɔng pûu-am-nuai-gaan gaan tɔ̂ng-tîao hɛ̀ng bprà-têet tai

ผู้ว่าการมณฑลชานตง

ผู้ว่าการเซนต์ปีเตอร์สเบิร์ก

(especially of an organisation or polity) administrator; governor; ruler.


เจาะยาง

th-verb

เจาะยาง • (jɔ̀-yaang) (abstract noun การเจาะยาง)

jɔ̀-yaang (romanization)
การเจาะยาง (abstract-noun)

/t͡ɕɔʔ˨˩.jaːŋ˧/

From เจาะ (dâo, “to pierce”) + ยาง (yaang, “tyre”).

com

(slang, in sports, as boxing, taekwondo, etc) to strike the rival's thigh or calf with one's foot or shinbone in order to deprive the rival of mobility, dexterity, or stability.


จระเข้ฟาดหาง

th-noun

จระเข้ฟาดหาง • (jɔɔ-rá-kêe-fâat-hǎang)

/t͡ɕɔː˧.ra˦˥.kʰeː˥˩.faːt̚˥˩.haːŋ˩˩˦/

From จระเข้ (jɔɔ-rá-kêe, “crocodylian, as crocodile, alligator, etc”) + ฟาด (fâat, “to flip; to whip; to swing”) + หาง (hǎang, “tail”).

com

(boxing) a kick by which a fighter strikes the neck of the rival with his leg in order to knock the rival out.


หนุมานถวายแหวน

th-noun

หนุมานถวายแหวน • (hà-nú-maan-tà-wǎai-wɛ̌ɛn)

From หนุมาน (hà-nú-maan, “Hanumān, a fictional character”) + ถวาย (tà-wǎai, “to present; to offer”) + แหวน (wɛ̌ɛn, “ring”); after an episode in the epic Rammakian, in which the monkey Hanumān presents a ring to Princess Sītā, the consort of Prince Rāma.

com

(boxing) an attack in which a fighter punches in the chin or jaw of the rival with both of his fists.


พลเอก

From clipping of นายพลเอก, from นายพล (“general”) + เอก (èek, “first; top; principal; primary; etc”); first used on 8 December 1942.

2017 February 16, กองบรรณาธิการ วอยซ์ทีวี, “วีระข้องใจปรีชาลางานร่วม ๔๐๐ วันไม่ถูกปลดจาก สนช.”, in วอยซ์ออนไลน์, Bangkok: วอยซ์ทีวี, retrieved 2020-04-17:
ไอลอว์เผยแพร่ ๗ รายชื่อสมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งชาติที่ลงมติต่อที่ประชุม สนช. ไม่ครบ โดยปรากฏชื่อ พลเอก ปรีชา จันทร์โอชา...น้องชายนายกรัฐมนตรี ที่ลาการประชุม ๓๙๔ วัน มาลงมติเพียง ๖ วัน แต่รับเงินเดือน ๑๒๐,๐๐๐ บาททุกเดือน
ai-lɔɔ pə̌əi-prɛ̂ɛ · jèt · raai-chʉ̂ʉ sà-maa-chík sà-paa-ní-dtì-ban-yàt hɛ̀ng-châat tîi long-má-dtì dtɔ̀ɔ tîi-bprà-chum · sɔ̌ɔ-nɔɔ-chɔɔ · mâi króp · dooi bpraa-gòt chʉ̂ʉ · pon-èek · bprii-chaa · jan oo-chaa ... nɔ́ɔng-chaai naa-yók-rát-tà-mon-dtrii · tîi laa gaan-bprà-chum · sǎam-rɔ́ɔi gâao-sìp sìi · wan · maa long-má-dtì piiang · hòk · wan · dtɛ̀ɛ ráp ngən-dʉʉan · nʉ̀ng-sɛ̌ɛn 20 , sɔ̌ɔng-mʉ̀ʉn · bàat túk dʉʉan
iLaw publishes a list of seven members [of] the National Legislative Assembly who failed to attend the casting of votes at every meeting of the NLA, with the name of General Preecha Chan-o-cha,...a younger brother of the Prime Minister, appearing [as the person] who took leave [from] the meeting [for] 394 days [and] only attended the casting of votes [on] six days but [still] received the 120,000 baht salary every month.

the highest rank of officer in the army. Abbreviation: พล.อ. (pon-ɔɔ)


เทศมนตรี

th-noun

เทศมนตรี • (têet-sà-mon-dtrii) (classifier คน)

têet-sà-mon-dtrii (romanization)
คน (classifier)

From เทศ (têet-sà-, “local”) + มนตรี (mon-dtrii, “minister”).

com

similar post, as town commissioner, city councillor, alderman, etc.


นายกเทศมนตรี

th-noun

นายกเทศมนตรี • (naa-yók-têet-sà-mon-dtrii) (classifier คน)

naa-yók-têet-sà-mon-dtrii (romanization)
คน (classifier)

From นายก (naa-yók, “chief; lord; master; leader”) + เทศมนตรี (têet-sà-mon-dtrii, “municipal commissioner”).

com

mayor: chief executive of a local government, especially a municipality.


แบดมินตัน

th-noun

แบดมินตัน • (bɛ̀t-min-dtân)


หมอผี

/mɔː˩˩˦.pʰiː˩˩˦/

From หมอ (mɔ̌ɔ, “master; expert”) + ผี (pǐi, “ghost”); literally "master of ghosts", "expert in ghosts", etc.


เศียร

th-noun

เศียร • (sǐian)

From Sanskrit शिर (śira, “head”); possibly via Old Khmer śira, śir (“head”). Cognate with Modern Khmer សិរ (see).

(card games) triplet: set of three cards.


เทคบอล

เทคบอล • (tèk-bɔn)


วิบาก

th-adj

วิบาก • (wí-bàak) (abstract noun ความวิบาก)

wí-bàak (romanization)
ความวิบาก (abstract-noun)

From Pali vipāka (“fruit, issue; result, outcome; etc”), from Sanskrit विपाक (vipāka, “idem”); perhaps via Old Khmer vipāka (“result, effect; difficulty, hardship; difficult, hard; etc”). Cognate with Modern Khmer វិបាក (vibaak).


สมาชิกวุฒิสภา

th-noun

สมาชิกวุฒิสภา • (sà-maa-chík-wút-tí-sà-paa) (classifier คน)

sà-maa-chík-wút-tí-sà-paa (romanization)
คน (classifier)

/sa˨˩.maː˧.t͡ɕʰik̚˦˥.wut̚˦˥.tʰi˦˥.sa˨˩.pʰaː˧/

From สมาชิก (sà-maa-chík, “member”) + วุฒิสภา (wút-tí-sà-paa, “senate”), literally “senate member”


ภารโรง

paan-roong (romanization)
คน (classifier)

Uncertain. Possibly from ภาร (“burden; obligation”) + โรง (roong, “building; hall”).


คนขายเนื้อ

th-noun

คนขายเนื้อ • (kon-kǎai-nʉ́ʉa)


โป๊กเกอร์

โป๊กเกอร์ • (bpóok-gə̂ə)

/poːk̚˦˥.kɤː˥˩/


พัศดี

pát-sà-dii (romanization)
คน (classifier)

→ Lao: ພັດສະດີ (phat sa dī)

(of a prison) governor; director; warden; superintendent.


สัสดี

sàt-sà-dii (romanization)
คน (classifier)

→ Lao: ສັດສະດີ (sat sa dī)

From corruption of สุรัสวดี (sù-rát-sà-wá-dii), the name of a historical military department.

th-l

สุ-รัด-สะ-วะ-ดี

(historical) public officer in charge of census, especially for purposes of military conscription.

public officer in charge of military enlistment.


อาวุธนิวเคลียร์

th-noun

อาวุธนิวเคลียร์ • (aa-wút-niu-kliia)

อาวุธ (aa-wút) + นิวเคลียร์ (niu-kliia).

th:อาวุธนิวเคลียร์


สงครามนิวเคลียร์

สงครามนิวเคลียร์ • (sǒng-kraam-niu-kliia)

สงคราม (sǒng-kraam) + นิวเคลียร์ (niu-kliia).


ช่างทำกุญแจ

/t͡ɕʰaːŋ˥˩.tʰam˧.kun˧.t͡ɕɛː˧/

ช่าง (châang) + ทำ (tam) + กุญแจ (gun-jɛɛ)


แร้ว

th-noun

แร้ว • (rɛ́ɛo)

Cognate with Lao ແຮ້ວ (hǣu), Isan แฮ้ว, Khün ᩁᩯ᩠᩶ᩅ, Lü ᦵᦣᧁᧉ (hew²), Shan ႁဵဝ်ႉ, ႁႅဝ်ႉ (hâ̰eo, hḛ̂ao), Tai Dam ꪵꪭ꫁ꪫ.

cog

Lü ᦵᦣᧁᧉ (hew²)

ႁဵဝ်ႉ, ႁႅဝ်ႉ

Shan ႁဵဝ်ႉ, ႁႅဝ်ႉ (hâ̰eo, hḛ̂ao)


นิวเคลียร์

th-adj

นิวเคลียร์ • (niu-kliia)

อาวุธนิวเคลียร์


จอมพล

From จอม (jɔɔm, “top; peak; chief”) + พล (pon, “forces”).


ระเบิดนิวเคลียร์

th-noun

ระเบิดนิวเคลียร์ • (rá-bə̀ət-niu-kliia)

ระเบิด (rá-bə̀ət) + นิวเคลียร์ (niu-kliia).


ชาห์

Learned borrowing from Persian شاه (šâh).


ตอร์ปิโด

th-noun

ตอร์ปิโด • (dtɔɔ-bpì-doo) (classifier ลูก)

dtɔɔ-bpì-doo (romanization)
ลูก (classifier)


หมอกระเป๋า

หมอกระเป๋า • (mɔ̌ɔ-grà-bpǎo) (classifier คน)

mɔ̌ɔ-grà-bpǎo (romanization)
คน (classifier)

From หมอ (mɔ̌ɔ, “doctor”) + กระเป๋า (grà-bpǎo, “bag”), literally “bag doctor”; believed to be from the fact that unlicensed practitioners of plastic surgery in Thailand were often seen walking around with a variety of surgical instruments in one briefcase.

com

2023 April 6, ผู้จัดการออนไลน์, “สาวหวิดตาบอด ฉีดฟิลเลอร์กับหมอกระเป๋า พลาดเข้าที่เส้นเลือดจนอุดตัน”, in ผู้จัดการออนไลน์:
สาวหวิดตาบอด ฉีดฟิลเลอร์กับหมอกระเป๋า
sǎao wìt dtaa-bɔ̀ɔt · chìit fin-lə̂ə gàp mɔ̌ɔ-grà-bpǎo
A woman almost gets blinded [after receiving] filler injections from a bag doctor.

2022 November 24, “กรม สบส. สนธิกำลังตำรวจ บก.ปคบ. บุกรวบหมอกระเป๋าเดินสายฉีดหน้าทั่วสมุทรสงคราม”, in เจาะลึกระบบสุขภาพ:
กรมสนับสนุนบริการสุขภาพ...สนธิกำลังเจ้าหน้าที่ตำรวจและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องบุกรวบหมอกระเป๋าเดินสายรับฉีดหน้าทั่วจังหวัดสมุทรสงคราม
grom sà-nàp-sà-nǔn bɔɔ-rí-gaan sùk-kà-pâap ... sǒn-tí gam-lang jâao-nâa-tîi dtam-rùuat lɛ́ nùai-ngaan tîi gìao-kɔ̂ng bùk rûuap mɔ̌ɔ-grà-bpǎo dəən-sǎai ráp chìit nâa tûua jang-wàt sà-mùt-sǒng-kraam
The Health Service Support Department...[with] joint forces of police officers and concerned agencies raided [a clinic and] arrested bag doctors [who] roamed around to offer facial injections throughout Samut Songkhram province.


อาวุธเคมี

th:อาวุธเคมี


สว.

/sɔː˩˩˦.wɔː˧/

สมาชิกวุฒิสภา สมาชิกวุฒิสภา#Thai

Initialism of สมาชิกวุฒิสภา (sà-maa-chík-wút-tí-sà-paa, “senator”).


สส.

sɔ̌ɔ-sɔ̌ɔ (romanization)
คน (classifier)

/sɔː˩˩˦.sɔː˩˩˦/

สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร#Thai

House of Representatives
House of Representatives

Initialism of สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร (“member of the House of Representatives”).


ฮิโรชิมะ

th-proper noun

ฮิโรชิมะ • (hí-roo-chí-má)

Hiroshima (the capital city of Hiroshima Prefecture, Japan)


ไรเดอร์

2024 June 24, “หนุ่มไรเดอร์ส่งอาหาร พลัดตกชั้น 7 ดับสลด ตร. ตรวจห้องพักเจอหลักฐานชวนเศร้า”, in khaosod.co.th:
ผู้ตายพักอาศัยอยู่ห้องเกิดเหตุคนเดียว...ไม่มีครอบครัว ทำงานไรเดอร์ส่งอาหาร
pûu-dtaai pák-aa-sǎi yùu hɔ̂ng gə̀ət hèet kon-diao ... mâi mii krɔ̂ɔp-kruua · tam-ngaan rai-də̂ə sòng aa-hǎan
The deceased lived alone in the room [where] the incident took place... had no family, [and] worked [as] a food delivery rider.

2024 April 30, “รวบไรเดอร์นรกบังคับลูกค้าคลึงลึงค์ให้บนมอเตอร์ไซค์”, in amarintv.com:
รวบไรเดอร์นรกพาลูกค้าสาวออกนอกเส้นทาง...
rûuap rai-də̂ə ná-rók paa lûuk-káa sǎao ɔ̀ɔk nɔ̂ɔk sên-taang ...
A hell rider [who] led a girl customer out of the route...[has been] arrested.


กีฬาโอลิมปิก

กีฬา (gii-laa) + โอลิมปิก (oo-lim-bpìk).

th:กีฬาโอลิมปิก


อย.

th-noun

อย. • (ɔɔ-yɔɔ)

เลข เลข#Thai

สำนักงาน สำนักงาน#Thai

คณะกรรมการ คณะกรรมการ#Thai

อาหาร อาหาร#Thai

และ และ#Thai

(เลข~) registration number of สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (“Food and Drug Administration - FDA”)


เรือนเบี้ย

เรือนเบี้ย • (rʉʉan-bîia)

Compound of เรือน (rʉʉan, “amount”) + เบี้ย (bîia, “money”), literally “money amount”.

com+

1905, จุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว, พระบาทสมเด็จพระ, “ประกาศลดค่าตัวทาษในมณฑลบุรพา”, in ประกาศพระราชบัญญัติและพระราชกำหนดต่าง ๆ รัชกาลที่ ๕, volume 10, กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์บำรุงนุกูลกิจ, page 165:
บรรดาทาษที่ยังอยู่ในเรือนเบี้ยในมณฑลบุรพา...
ban-daa tâat tîi yang yùu nai rʉʉan-bîia nai mon-ton bù-rá-paa ...
All the slaves who are still subject to debt bondage in Burapha Circle […]

1874, จุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว, พระบาทสมเด็จพระ, “ประกาศลูกทาษ”, in กฎหมายไทย คือ พระราชบัญญัติและประกาศซึ่งตั้งขึ้นในรัชกาลของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวผู้ทรงพระคุณธรรมอันประเสริฐ, volume 1, กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์วิชากร, published 1893, page 203:
...ให้ตรวจตราดูลูกทาษของตัวซึ่งเกิดในเรือนเบี้ย
... hâi dtrùuat-dtraa duu lûuk-tâat kɔ̌ɔng dtuua sʉ̂ng gə̀ət nai rʉʉan-bîia
[…] shall check [and] inspect their enslaved children who were born into debt bondage […]

(historical) the condition of being such a slave: debt slavery, debt bondage, etc.


ฝีพาย

Compound of ฝี (fǐi, “member of a pair”) + พาย (paai, “oar”)

(of a royal or racing boat) oarsman; rower


ตระลาการ

th-noun

ตระลาการ • (dtrà-laa-gaan) (classifier คน)

dtrà-laa-gaan (romanization)
คน (classifier)

Uncertain. Compare Lao ຕະລາການ (ta lā kān, “judge; court official”). See also Thai ตุลาการ (dtù-laa-gaan).


กรมการ

From Sanskrit क्रम (krama, “step, method; proceeding or functioning step by step; etc”) + कार (kāra, “doing; doer”). By surface analysis, กรม (grom) + การ (gaan).

surface analysis

(law, historical) administrative or advisory council of a city outside the capital


ปืนไทยประดิษฐ์

th-noun

ปืนไทยประดิษฐ์ • (bpʉʉn-tai-bprà-dìt) (classifier กระบอก)

bpʉʉn-tai-bprà-dìt (romanization)
กระบอก (classifier)

Compound of ปืน (bpʉʉn, “firearm”) + ไทย (tai, “Thai”) + ประดิษฐ์ (bprà-dìt, “invent”), literally “Thai-invented firearm”

com+

2024 June 2, “รวบหนุ่มซุกปืนไทยประดิษฐ์คาขนส่งหมอชิต”, in thaipbs.or.th:
ตำรวจฝ่ายป้องกันและปราบปรามจับกุมนายบัญญพนต์ (สงวนนามสกุล) อายุ 24 ปี พร้อมของกลางปืนไทยประดิษฐ์ 1 กระบอก
dtam-rùuat fàai bpɔ̂ng-gan lɛ́ bpràap-bpraam jàp-gum naai ban-yá-pon · (sà-ngǔuan naam-sà-gun) · aa-yú · yîi-sìp sìi · bpii · prɔ́ɔm kɔ̌ɔng-glaang bpʉʉn-tai-bprà-dìt · nʉ̀ng · grà-bɔ̀ɔk
The Police's Prevention and Suppression Department arrested Nai Banyaphon (family name reserved), aged 24 years, together with exhibits [including] one Thai-invented firearm.

2024 December 14, “ตำรวจตั้งด่านรวบวัยรุ่นพกปืนไทยประดิษฐ์ อ้างกล้วคู่อริต่างสถาบันจะมาก่อกวน”, in siamrath.co.th:
พบอาวุธปืนไทยประดิษฐ์ ขนาด38 ซุกซ่อนอยู่ในถุงเท้าด้านขวาที่นายนกสวมใส่
póp aa-wút bpʉʉn-tai-bprà-dìt · kà-nàat sǎam bpɛ̀ɛt · súk-sɔ̂ɔn yùu nai tǔng-táao dâan kwǎa tîi naai nók sǔuam-sài
A weapon, a 38 size Thai-invented firearm, was found hidden in the right sock worn by Nai Nok.

(law) a type of illegal homemade firearm invented in Thailand, often used amongst juvenile delinquents


ข้าหลวง

kâa-lǔuang (romanization)
คน (classifier)

Compound of ข้า (kâa, “servant”) + หลวง (lǔuang, “royal”)

/kʰaː˥˩.lua̯ŋ˩˩˦/

1860 November 16, “หนังสือสมเด็จเจ้าฟ้าทะละหะถึงพระยาคทาธรธรณินทร์ผู้ช่วยราชการเมืองพระตะบอง”, in ไทยสถาปนากษัตริย์เขมร, พระนคร: สำนักทำเนียบนายกรัฐมนตรี, published 1962, page 57:
พระยาอนุชิตชาญไชยผู้เป็นข้าหลวงซึ่ง...ให้ออกมาประจำณเมืองพระตะบอง...ฟังราชการเมืองเขมร
prá-yaa à-nú-chít chaan chai pûu bpen kâa-lǔuang sʉ̂ng ... hâi ɔ̀ɔk maa bprà-jam nɔɔ mʉʉang prá-dtà-bɔɔng ... fang râat-chá-gaan mʉʉang kà-měen
Phraya Anuchitchanchai, who was the official that...[had been] sent out to be stationed in the town of Phra Tabong ... to hear intelligence [about] the Khmer kingdom

1886, “คำให้การพระกำแหงพลศักดิ์”, in ประชุมพงศาวดาร, volume 70, พระนคร: กรมศิลปากร, published 1941, page 218:
เจ้าพระยาบดินทรเดชาจึงให้ข้าหลวง...ออกไปปักปันเขตต์แดน
jâao-prá-yaa bɔɔ-din dee-chaa jʉng hâi kâa-lǔuang ... ɔ̀ɔk bpai bpàk-bpan kèet-dɛɛn
Chaophraya Bodindecha then sent officials...out to delimit the frontiers.

1927, จดหมายเหตุเก่า เรื่อง พระเจ้าแผ่นดินกรุงศรีอยุธยาแต่งทูตไทยไปนมัสการพระมาลัยเจดีย์เมืองหงสา, พระนคร: หอพระสมุดวชิรญาณ, page 4:
ข้าหลวงทั้งปวงบอกว่า...มาแต่กรุงศรีอยุธยา...เจ้าอยู่หัวใช้ให้มาชัณศูจน์ดูพระมาไลยเจดีย์
kâa-lǔuang táng-bpuuang bɔ̀ɔk wâa ... maa dtɛ̀ɛ grung sǐi à-yút-tá-yaa ... jâao-yùu-hǔua chái hâi maa chan-ná-sùut duu prá maa-lai jee-dii
All the officials said that...[they] came from the Kingdom of Glorious Ayutthaya...[and had been] directed by the Lord Over the Heads to come [here] to check [and] inspect the Divine Malai Pagoda.

(archaic) crown servant; public servant; public official


ข้าหลวงใหญ่

th-noun

ข้าหลวงใหญ่ • (kâa-lǔuang-yài) (classifier คน)

kâa-lǔuang-yài (romanization)
คน (classifier)

Calque of English high commissioner. By surface analysis, ข้าหลวง (kâa-lǔuang, “commissioner”) + ใหญ่ (yài, “great; grand”).

surface analysis

ข้าหลวงใหญ่สิทธิมนุษยชนแห่งสหประชาชาติ

United Nations High Commissioner for Human Rights

kâa-lǔuang-yài sìt-tí-má-nút-sà-yá-chon hɛ̀ng sà-hà-bprà-chaa-châat