ดาบ

th-noun

ดาบ • (dàap)

From Proto-Southwestern Tai *ˀdaːpᴰᴸ³ (“sword”). Cognate with Northern Thai ᨯᩣ᩠ᨷ, Khün ᨯᩣ᩠ᨷ, Lao ດາບ (dāp), Lü ᦡᦱᧇ (ḋaab), Tai Dam ꪒꪱꪚ, Shan လၢပ်ႇ (làap), Tai Nüa ᥘᥣᥙᥱ (lǎap), Phake ꩫပ် (nap), Ahom 𑜃𑜆𑜫 (nap).

inh

(military, law enforcement) (classifier คน) senior sergeant major.


กรุง

From Old Khmer ក្រុង៑ (kruṅ), ក្រុង (kruṅa), កុរុង៑ (kuruṅ, “to rule, to govern; king, prince; ruler, governor; head, chief, master; kingdom, realm; city-state; etc”); ultimately from Proto-Mon-Khmer *kruŋ (“to confine”). Cognate with Modern Khmer ក្រុង (krong), Lao ກຸງ (kung).

capital cityนครหลวงพระนครเมืองหลวงเมืองเอกราชธานี

capital city; city of government seat, though not being capital city.

แถลงปางธรรมิศรเจ้า จอมปราณ เสด็จล่วงบเกรงกรุง ทั่วด้าว
tà-lɛ̌ɛng bpaang tam-mít jâao · jɔɔm-bpraan · sà-dèt lûuang bɔɔ greeng grung · tûua dâao
Now it will tell of the time that the pious king who was the lord of lives invaded every region without fearing any king on earth.
กรุงลาวกรยงโกรธฟุ้ง ไฟลาม ลู่แฮ
grung laao griiang gròot fúng · fai laam · lûu hɛɛ

The sovereign of the Lao is extremely enraged, like a fire that is furiously burning.


กระทรวง

th-noun

กระทรวง • (grà-suuang) (classifier กระทรวง or แห่ง)

grà-suuang (romanization)
กระทรวง (classifier)
แห่ง (classifier)

Compare Khmer ក្រសួង (krɑɑsuəng); Lao ກະຊວງ (ka sūang).


ราชา

/raː˧.t͡ɕʰaː˧/

From Pali rājan (“king”) or Sanskrit राज (rāja, “king”); possibly via Old Khmer rājā, rājjā (“king; chief”). Compare Modern Khmer រាជា (riəciə); Lao ລາຊາ (lā sā); Northern Thai ᩁᩣᨩᩣ; Shan ရႃႇၸႃႉ (ràa tsâ̰a).


ปราสาท

From Sanskrit प्रासाद (prāsāda, “palace; terrace”); perhaps via Old Khmer *prāsāda, prāsādda, prāsātra, prāsādha, °prāsāddha, braḥ sādha (“temple or sanctuary having a high pinnacle”). Cognate with Burmese ပြာသာဒ် (prasad), Modern Khmer ប្រាសាទ (praasaat), Lao ຜາສາດ (phā sāt), Northern Thai ᨷᩕᩣᩈᩣ᩠ᨴ (phǎa sàat), Lü ᦕᦱᦉᦱᧆ (ṗhaaṡaad), Mon ပြါသာတ်, Shan ပျၢတ်ႈသၢတ်ႈ (pjāat sāat). Compare Pali pāsāda (“mansion; palace”).

cog

Shan ပျၢတ်ႈသၢတ်ႈ (pjāat sāat)

Grand Palace
Neuschwanstein Castle
th:พระที่นั่งจักรีมหาปราสาท
th:พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท

หลัง หลัง#Thai

(by extension) (classifier หลัง) any similar structure, such as castle, fortress, etc.


ออก

th-adj

ออก • (ɔ̀ɔk)

From Proto-Tai *ʔoːkᴰ (“to exit”). Cognate with Lao ອອກ (ʼǭk), Northern Thai ᩋᩬᨠ, Lü ᦀᦸᧅᧈ (˙ʼoak¹), Tai Dam ꪮꪮꪀ, Shan ဢွၵ်ႇ (ʼàuk), Phake ဢွက် (ʼok), Ahom 𑜒𑜨𑜀𑜫 (ʼok), Zhuang ok.

cog

Lü ᦀᦸᧅᧈ (˙ʼoak¹)


รัฐ

From Pali raṭṭha (“country; region; state”). Cognate with Lao ລັດ (lat), Lao ຣັດ (rat), ລັດຖະ (lat tha).


กษัตริย์

th-noun

กษัตริย์ • (gà-sàt) (classifier องค์ or พระองค์ or ตน)

gà-sàt (romanization)
องค์ (classifier)
พระองค์ (classifier)
ตน (classifier)

From Sanskrit क्षत्रिय (kṣatriya, “kṣatriya: the ruling and military elite, being one of the four social classes in the society”). Compare Pali khattiya, from which Thai ขัตติยะ was derived. Cognate with Modern Khmer ក្សត្រិយ៍ (ksat).

cog

Thai ขัตติยะ

พราหมณ์ พราหมณ์#Thai

แพศย์ แพศย์#Thai

ศูทร ศูทร#Thai

kṣatriya: those who fight, the ruling and military elite, being one of the four social classes in the society, the other classes being พราหมณ์ (praam, “brāhmaṇa: those who pray”), แพศย์ (pɛ̂ɛt, “vaiśya: those who trade”), and ศูทร (sùut, “śūdra: those who work”).

พระมหา พระมหา#Thai

มาตรา ๔ ผู้เป็นกษัตริย์ของประเทศ คือ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาประชาธิปกพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว การสืบมฤดกให้เป็นไปตามกฎมนเทียรบาลว่าด้วยการสืบราชสันตติวงศ์ พ.ศ. ๒๔๖๗ และด้วยความเห็นชอบของสภาผู้แทนราษฎร

1932, พระราชบัญญัติธรรมนูญการปกครองแผ่นดินสยามชั่วคราว พุทธศักราช ๒๔๗๕:

มาตรา ๑๑๒ ผู้ใดหมิ่นประมาท ดูหมิ่น หรือแสดงความอาฆาตมาดร้ายพระมหากษัตริย์ พระราชินี รัชทายาท หรือผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่สามปีถึงสิบห้าปี

1976, คำสั่งของคณะปฏิรูปการปกครองแผ่นดิน ฉบับที่ ๔๑ ลงวันที่ ๒๑ ตุลาคม ๒๕๑๙:

พระมหา พระมหา#Thai


ตำรวจ

th-noun

ตำรวจ • (dtam-rùuat) (classifier คน or นาย)

dtam-rùuat (romanization)
คน (classifier)
นาย (classifier)

From Old Khmer តម្រ្វច៑ (tamrvac), តម្រ្វាច៑ (tamrvāc), តំរ្វច៑ (taṃrvac), តំរ្វាច៑ (taṃrvāc), តំម្រ្វច៑ (taṃmrvac), តំម្រ្វាច៑ (taṃmrvāc, “inspection, regulation; inspector, regulator; etc”), extended forms of Old Khmer ត្រ្វច៑ (trvac), ត្រ្វាច៑ (trvāc, “to examine; to inspect; etc”), from which Thai ตรวจ (dtrùuat) is derived. Cognate with Modern Khmer តម្រួត (tɑɑtɑmruət); Lao ຕຳຫຼວດ (tam lūat).


ฤชา

/rɯ˦˥.t͡ɕʰaː˧/

Possibly from Pali ijjā (“sacrifice; offering”) or Sanskrit इज्या (ijyā, “idem”).

ค่า ค่า#Thai

(archaic) (ค่า~) fee; cost; charge; duty.


นักโทษ

นักโทษ • (nák-tôot) (classifier คน or ราย or นาย)

nák-tôot (romanization)
คน (classifier)
ราย (classifier)
นาย (classifier)

From นัก (nák, agent noun prefix) + โทษ (tôot, “punishment; penalty”).

com

(formal) person imprisoned for a crime: prisoner, inmate, etc.


หมู่

th-noun

หมู่ • (mùu)

From Proto-Tai *ʰmuːᴮ. Cognate with Northern Thai ᩉ᩠ᨾᩪ᩵, Lao ໝູ່ (mū), Lü ᦖᦴᧈ (ṁuu¹), Tai Dam ꪢꪴ꪿, Shan မူႇ (mùu), Tai Nüa ᥛᥧᥱ (mǔ), Phake မူ (mū), Ahom 𑜉𑜥 (mū), Zhuang muq, Tày mú.

cog

Lü ᦖᦴᧈ (ṁuu¹)

(slang, military, law enforcement) squad leader.


ราชอาณาจักร

/raːt̚˥˩.t͡ɕʰa˦˥.ʔaː˧.naː˧.t͡ɕak̚˨˩/

From ราช (râat) + อาณาจักร (aa-naa-jàk); compare Khmer រាជាណាចក្រ (riəciənaacak), Lao ຣາຊອານາຈັກ (rāt ʼā nā chak).

Lao ຣາຊອານາຈັກ (rāt ʼā nā chak)

th:ราชอาณาจักร


ราช

th-noun

ราช • (râat)

/raːt̚˥˩.t͡ɕʰa˦˥./

From Old Khmer រាជ (rāja), រាជ្ជ (rājja), រាច (rāca), រជ (raja, “king, prince, paramount chief; royal, sovereign, paramount”), from Sanskrit राज (rāja, “idem”) or Pali rāja (“idem”). Cognate with Modern Khmer រាជ (riəc).

นาคราช

มหาราช

สังฆราช

High priest; patriarch ― (literally) Chief of monastic order

(elegant) chief, lord, master, especially male one.


เวียง

From Old Khmer វាង៑ (vāṅ), វាង្ង៑ (vāṅṅ), វង៑ (vaṅ, “enclosure; citadel, fort, fortress, stronghold; palace; to encircle, to enclose, to surround; to bar, to block; to screen, to shield; etc”), from Proto-Mon-Khmer *wa(a)ŋ (“enclosure”). Cognate with Lao ວຽງ (wīang), Northern Thai ᩅ᩠ᨿᨦ (wiang), Lü ᦵᦞᧂ (veng), Shan ဝဵင်း (wáeng). Doublet of วง (wong) and วัง (wang).
Modern Khmer វៀង (viəng, “city, metropolis, capital”) is a reborrowing from Thai or Lao "wiang".

cog

(now dialect) polity, as city or town, especially one that is walled or fortified.


อาณาจักร

/ʔaː˧.naː˧.t͡ɕak̚˨˩/

From อาณา (aa-naa, “authority”) + จักร (jàk, “wheel; discus; sphere”); literally, "sphere of authority". Ultimately from Sanskrit आज्ञाचक्र (ājñācakra). Compare Pali āṇācakka, Khmer អាណាចក្រ (ʼaanaacak), Lao ອານາຈັກ (ʼā nā chak), Northern Thai ᩋᩣᨱᩣᨧᩢᨠ᩠ᨠ᩺.
In taxonomy, semantic loan from English kingdom.

cog

Lao ອານາຈັກ (ʼā nā chak)


ราชวงศ์

/raːt̚˥˩.t͡ɕʰa˦˥.woŋ˧/

From Sanskrit राजवंश (rājavaṃśa, “dynasty”), from राज (rāja, “king”) + वंश (vaṃśa, “clan; family; lineage; race”). Same as ราช (râat, “royal”) + วงศ์ (wong, “clan; family; lineage; race”). Cognate with Modern Khmer រាជវង្ស (riəc vŭəng), Pali rājavaṃsa.

com

พระ พระ#Thai

พระบรม พระบรม#Thai

(พระ~, พระบรม~) dynasty; royal family; royal house.


ผีฟ้า

th-noun

ผีฟ้า • (pǐi-fáa)

/pʰiː˩˩˦.faː˦˥/

From ผี (pǐi, “deity; god”) + ฟ้า (fáa, “heaven; sky”); literally "god from heaven", "god of heaven", or "heavenly god".

compound

มหาชาติคำหลวง:
ผีฟ้าเกลื่อนกลางหาว
pǐi-fáa glʉ̀ʉan glaang-hǎao
The sky full of gods.

เนาวรัตน์ พงษ์ไพบูลย์, เขียนแผ่นดินลาว:
ผีฟ้าพญาแมน มาอารักษ์มิ่งลาวนิรันดร์
pǐi-fáa pá-yaa-mɛɛn · maa aa-rák mîng laao ní-ran
(literally) Come celestial gods and chief deities, to guard our beloved Laos eternally.

จารึกวัดศรีชุม:
ผีฟ้าเจ้าเมืองศรีโสธรปุระให้ลูกสาวชื่อนางสุขรมหาเทวี กับขรรค์ชัยศรี ให้นามเกียรติ แก่พ่อขุนผาเมือง
pǐi-fáa jâao mʉʉang sǐi-sǒo-tɔɔn-bpù-rá hâi lûuk-sǎao chʉ̂ʉ naang sù-kɔ̌ɔn má-hǎa-tee-wii gàp kǎn-chai-yá-sǐi hâi naam-má-gìiat gɛ̀ɛ pɔ̂ɔ-kǔn pǎa mʉʉang
A monarch, the chief of Śrī Śodharapura City, granted his daughter, called Lady Sukhara the Great Princess, as well as the sword of glorious victory and an honorary title, to High King Pha Mueang.


ในหลวง

Possibly from corruption of นาย (naai, “chief; lord; master”) + หลวง (lǔuang, “great; royal”); literally "great lord", "overlord", "royal lord".

(colloquial, only in Thailand) king: male monarch.


โรงพยาบาล

th-noun

โรงพยาบาล • (roong-pá-yaa-baan) (classifier หลัง or แห่ง)

roong-pá-yaa-baan (romanization)
หลัง (classifier)
แห่ง (classifier)

From โรง (roong, “building; hall”) + พยาบาล (pá-yaa-baan, “medical care; medical treatment”).


หม่อมเจ้า

th-noun

หม่อมเจ้า • (mɔ̀m-jâao) (classifier องค์ or พระองค์)

mɔ̀m-jâao (romanization)
องค์ (classifier)
พระองค์ (classifier)

/mɔm˨˩.t͡ɕaːw˥˩/

compound

หม่อม (mɔ̀m) + เจ้า (jâao)

พระองค์เจ้า พระองค์เจ้า#Thai

person who is a child of a royal person holding the rank of พระองค์เจ้า (prá-ong-jâao).


ข้าพระพุทธเจ้า

th-pronoun

ข้าพระพุทธเจ้า • (kâa-prá-pút-tá-jâao)

/kʰaː˥˩.pʰra˦˥.pʰut̚˦˥.tʰa˦˥.t͡ɕaːw˥˩/

From ข้า (kâa, “servant”) + พระพุทธเจ้า (prá-pút-tá-jâao, literally “divine enlightened lord”); literally "servant of divine enlightened lord".

compound

a first person pronoun, employed by a commoner when addressing a monarch or high-ranking royal person.


จักรพรรดิ

th-noun

จักรพรรดิ • (jàk-grà-pát)

From Old Khmer ចក្រពត៌្តិ (cakrabartti, “universal monarch”), ultimately from Sanskrit चक्रवर्तिन् (cakravartin, “wheel-tuner; world-ruler”). Compare Pali cakkavatti. Doublet of จักรวรรดิ (jàk-grà-wàt).


ประชาธิปไตย

From ประชา (bprà-chaa, “people”) + อธิปไตย (à-tí-bpà-dtai, “sovereignty”).


ประเทศราช

th-noun

ประเทศราช • (bprà-têet-sà-râat) (classifier แห่ง)

bprà-têet-sà-râat (romanization)
แห่ง (classifier)

Probably from ประเทศ (bprà-têet, “alien; foreigner”, literally “different country; foreign”) + ราช (râat, “king, monarch, sovereign; royal”), literally “foreign sovereign”.


เสนาบดี

th-noun

เสนาบดี • (sěe-naa-bɔɔ-dii) (classifier คน)

sěe-naa-bɔɔ-dii (romanization)
คน (classifier)

From Pali senāpati (“army commander”), from senā (“army”) + pati (“commander”); or from Sanskrit सेनापति (senāpati, “army commander”), from सेना (senā, “army”) + पति (pati, “commander”); probably via Old Khmer senāpātī, senāpati, senāpatiy (“general officer; army general”); equivalent to Thai เสนา (sěe-naa) + บดี (bɔɔ-dii). Cognate with Modern Khmer សេនាបតី (seeniəptəy, “army commander”).

cog

(archaic) senior public officer; high-ranking public officer.


ราชสมบัติ

th-noun

ราชสมบัติ • (râat-chá-sǒm-bàt)

From Pali rājasampatti, from rāja (“king”) + sampatti (“property; wealth”); or from Sanskrit राजसम्पत्ति (rājasampatti), from राज (rāja, “king”) + सम्पत्ति (sampatti, “property; wealth”); equivalent to Thai ราช (râat-chá-) + สมบัติ (sǒm-bàt). Cognate with Old Khmer rājasampatta; Modern Khmer រាជសម្បត្តិ (réachsâmbâttĕ).

พระนางเจ้าเอลิซาเบธขึ้นครองราชสมบัติในปี ๑๙๕๒
prá-naang-jâao ee-lí-saa-bèt kʉ̂n krɔɔng râat-chá-sǒm-bàt nai bpii · pan gâao-rɔ́ɔi hâa-sìp sɔ̌ɔng
Queen Elizabeth ascended the throne in the year 1952.

Esther 1:4, KJV:
ขณะที่พระองค์ทรงแสดงราชสมบัติแห่งราชอาณาจักรอันรุ่งเรืองของพระองค์
kà-nà tîi prá-ong song sà-dɛɛng râat-chá-sǒm-bàt hɛ̀ng râat-chá-aa-naa-jàk an rûng-rʉʉang kɔ̌ɔng prá-ong
When he shewed the riches of his glorious kingdom

1 Kings 13:8, KJV:
และคนของพระเจ้าทูลกษัตริย์ว่า "ถ้าท่านจะให้สักครึ่งราชสมบัติของท่าน
lɛ́ kon kɔ̌ɔng prá-jâao tuun gà-sàt wâa · “tâa tâan jà hâi sàk krʉ̂ng râat-chá-sǒm-bàt kɔ̌ɔng tâan
And the man of God said unto the king, If thou wilt give me half thine house,

Revelation 17:12, KJV:
เขาทั้งสิบเขาที่ท่านได้เห็นนั้นคือกษัตริย์สิบองค์ที่ยังไม่ได้เสวยราชสมบัติแต่จะรับอำนาจอย่างกษัตริย์ด้วยกันกับสัตว์ร้ายนั้นหนึ่งชั่วโมง
kǎo táng sìp kǎo tîi tâan dâai hěn nán kʉʉ gà-sàt sìp ong tîi yang mâi dâai sà-wə̌əi râat-chá-sǒm-bàt dtɛ̀ɛ jà ráp am-nâat yàang gà-sàt dûai gan gàp sàt ráai nán nʉ̀ng chûua-moong
And the ten horns which thou sawest are ten kings, which have received no kingdom as yet; but receive power as kings one hour with the beast.

royal office, authority, dignity, property, or wealth.


ท้าว

ท้าว • (táao)

Uncertain. Compare Lao ທ້າວ (thāo, “nobleman; royal person; honorific for persons of royal and noble birth; etc”), Phake တွ် (taw); Mon ဒဴ (“nobleman; royal entourage member; courtier”).
Wilainan Khanittanan (2003) proposed that it is from Chinese 道 (“Short for 道士 “Taoist priest””). Compare Vietnamese đạo sĩ (“Taoist priest”), đạo (“historical village ruler in Mường area”), tạo (“historical village ruler in Thái area”), phìa tạo (“Tai hereditary rulers”), Tày tạo (“religious practitioner similar to Taoist priest”).

cog

ร้อยท้าวรวมรีบเข้า มาทูล ท่านนา ถวายประทุมทองเป็น ปิ่นเกล้า
rɔ́ɔi táao ruuam rîip kâo · maa tuun · tâan naa · tà-wǎai bprà-tum tɔɔng bpen · bpìn-glâao
Hundred kings soon come together and have an audience with him, presenting him with golden lotuses and honouring him as their overlord.
ท้าวนี้ใจทรูกแท้ ทูรชน ชื่นแฮ น้านั่นทงงเราฤๅ อยู่ได้
táao níi jai sûuk tɛ́ɛ · tuu-rá-chon · chʉ̂ʉn hɛɛ · náa-nân táng rao rʉʉ · yùu dâai

This king is truly stupid and wicked. How can we all bear with him any longer?

อนิรุทธ์คำฉันท์:
จึงวาดนแน่งโฉม อนิรุทธราชา นางเอาขดานมา บันทับทรวงก็ไห้โหย อ้านี้แหละรูปท้าว อันมาชมมาชายโชย
jʉng wâat ná-nɛ̂ng chǒom · à-ní-rút-tá raa-chaa · naang ao kà-daan maa · ban-táp suuang gɔ̂ hâi hǒoi · âa níi hlɛ̀ rûup táao · an maa chɔɔ-mɔɔ maa chaai chooi
So they drew Anirut the fair lord [on a slate]. She took the slate up and pressed it against her chest, saying in tears: "Ah! This, indeed, is the picture of the prince who came to court and caress me!"

สังข์ทอง, ตอนที่ ๘ พระสังข์ตีคลี:
มาจะกล่าวบทไป ถึงท้าวสหัสนัยน์ตรัยตรึงศา
maa jà glàao bòt bpai · tʉ̌ng táao sà-hàt-sà-nai dtrai-dtrʉng-sǎa
Now we shall tell you of Thao Sahatsanai [God Indra] of Traitruengsa.

ลิลิตพระลอ:
กล่าวถึงขุนผู้ห้าว นามท่านท้าวแมนสรวง เปนพระยาหลวงผ่านเผ้า เจ้าเมืองสรวงมีศักดิ์
glàao tʉ̌ng kǔn pûu hâao · naam tâan táao mɛɛn sǔuang · bpen prá-yaa-lǔuang pàan-pâo · jâao mʉʉang sǔuang mii sàk
We are speaking of a daring lord named His Highness Thao Maen Suang, a royal lord who reigned as the sovereign of Suang City with dignity.

โองการแช่งน้ำ:
ท้าวเสด็จเหนือวัวเผือก เอาเงือกเกี้ยวข้าง
táao sà-dèt nʉ̌ʉa wuua pʉ̀ʉak · ao ngʉ̂ʉak gîao kâang
He [the god Śiva] ascends a white cow and coils a snake around his flank.

(archaic) chief, lord, master, leader; ruler, administrator, person in authority, person in charge; person of dignity, person of rank, exalted person; monarch, sovereign; royal person; also used as an honorific or term of address.


มุขมนตรี

From Old Khmer mukkhamantri or mukamantriya (“chief minister; prime minister”); ultimately from Sanskrit मुख्यमन्त्रिन् (mukhyamantrin, “chief minister; prime minister”), from मुख्य (mukhya, “chief; first; leading; principal; etc.”) + मन्त्रिन् (mantrin, “conjurer; enchanter; minister; sorcerer; etc.”). Compare Modern Khmer មុខមន្ត្រី (mŭkhmôntrei, “senior government official”).

मुख्यमन्त्रिन्

(historical) member of an advisory body of the state, usually being senior public officer or senior Brahmin priest.


ประธานาธิบดี

th-noun

ประธานาธิบดี • (bprà-taa-naa-típ-bɔɔ-dii)

From Sanskrit प्रधानाधिपति (pradhānādhipati, literally “presiding overlord”), from प्रधान (pradhāna, literally “presiding; leading; chief; etc”) + अधिपति (adhipati, literally “overlord”); equivalent to Thai ประธาน (bprà-taan) + อธิบดี (à-típ-bɔɔ-dii). Cognate with Khmer ប្រធានាធិបតី (prɑthiəniəthɨppaʼdəy). Compare Pali padhānādhipati, from which Thai ปธานาธิบดี is derived.

bor

प्रधानाधिपति

cog

ប្រធានាធិបតី

Thai ปธานาธิบดี

1858, พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว, “๑๓๒ ประกาศให้เลือกพระราชครูลูกขุน พระมหาราชครูปโรหิต พระมหาราชครูมหิธร คัดจากหมายรับสั่ง เดือน ๘ ปีมะเมีย สัมฤทธิศก”, in ประชุมประกาศรัชกาลที่ ๔ ภาค ๔ ประกาศปีมะเมีย พ.ศ. ๒๔๐๑, Bangkok: โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร, published 1923, retrieved 2019-07-13:
ด้วยเจ้าพระยาธรรมาธิกรณาธิบดี...เปนประธานาธิบดีในกรมวังรับพระบรมราชโองการ...
dûai jâao-prá-yaa tam-maa-tí-gɔɔ-rá-naa-típ-bɔɔ-dii ... bpen bprà-taa-naa-típ-bɔɔ-dii nai grom-má wang ráp prá-bɔɔ-rom-má-râat-chá oong-gaan ...
Whereas Chaophraya Thammathikoranathipbodi...[who] is the chief executive of the Department of Palace [Affairs], [has] received a royal decree [that]...

(archaic) president, presiding person, presiding officer; person in supreme authority, supreme chief, supreme lord.

president: the highest executive officer of a modern republic.


อัยการ

From อัย (ai, “lord; master”) + การ (gaan, “affair; business”), literally “lord's affairs; lord's business; etc”.

com

พระ พระ#Thai

(archaic) (พระ~) function or responsibility of the monarch, especially the administration of justice or the provision of fair laws.


อัยการ

Clipping of พนักงานอัยการ (pá-nák-ngaan-ai-yá-gaan), which is a clipping of พนักงานรักษาพระอัยการ (pá-nák-ngaan-rák-sǎa-prá-ai-yá-gaan).

clipping

พนักงานอัยการ

พนักงานรักษาพระอัยการ

prosecuting attorney
prosecuting attorney


ยกบัตร

th-noun

ยกบัตร • (yók-gà-bàt)

desc

→ Khmer: យោក្ប័ត (yookbat), យោក្ប័ត្ (yoŭkbât), យោក្បាត (yookbaat), យុកក្ប័ត្ (yŭkkbât)

Possibly from Pali āyuttaka (“representative; steward; trustee”) + paṭa (“cloth; scroll, roll, list, record; etc”), or Sanskrit आयुक्त (āyukta, “agent, deputy; minister; royally appointed officer; etc”) + प्राप्त (prāpta, “chartered; received; valid; etc”).

bor

กระทรวง กระทรวง#Thai

วัง วัง#Thai

(historical) public officer in กระทรวงวัง (grà-suuang-wang, “Ministry of Palace Affairs”), sent out by the central government to a locality to oversee the performance of the local ruler, especially in administrative and judicial affairs.


สุภา

From Middle Khmer subhā, sūbhā (“court; court of justice; member of a court: justice, judge; etc”), ultimately from Pali sabhā (“assembly; congregation; convention; etc”) or Sanskrit सभा (sabhā, “assembly; meeting”), from which Thai สภา (sà-paa) was derived. Cognate with Modern Khmer សភា (saʼphiə), សុភា (sophiə).


สุลต่าน

th-noun

สุลต่าน • (sǔn-lá-dtàan)


นายกรัฐมนตรี

นายกรัฐมนตรี • (naa-yók-rát-tà-mon-dtrii) (classifier คน or ท่าน)

naa-yók-rát-tà-mon-dtrii (romanization)
คน (classifier)
ท่าน (classifier)

descendant

នាយករដ្ឋមន្ត្រី

Khmer: នាយករដ្ឋមន្ត្រី (niəyŭəkrŏətmŭəntrəy)

ນາຍົກລັດຖະມົນຕີ

Lao: ນາຍົກລັດຖະມົນຕີ (nā nyok lat tha mon tī)

From นายก (naa-yók, “chief; leader”) + รัฐมนตรี (rát-tà-mon-dtrii, “minister of state”); literally "chief minister of state" or "chief of ministers of state"; calque of English prime minister; coined by Yu Udomsin (อยู่ อุดมศิลป์) in 1932, also known by his noble title Phra Tham Nithet Thuai Han (พระธรรมนิเทศทวยหาญ), a member of the People's Party of Siam; officially used since 10 December 1932 when the first constitution of Siam was enacted; borrowed by Khmer as នាយករដ្ឋមន្ត្រី (niəyŭəkrŏətmŭəntrəy) and by Lao as ນາຍົກລັດຖະມົນຕີ (nā nyok lat tha mon tī), both in 1945.

coin

Yu Udomsin (อยู่ อุดมศิลป์)


แอมเปรอ

th-noun

แอมเปรอ • (ɛɛm-bprəə)

/ʔɛːm˧.prɤː˧/

From English emperor. Used during the 19th century before the term จักรพรรดิ (jàk-grà-pát) was adopted for “emperor”.

คอแวนแมนฝรั่งเสศจะแต่งให้ราชทูตเชิญพระราชสาส์นสมเด็จพระเจ้าแอมเปรอแลหนังสือสัญญาเข้ามาต่อภายหลัง
The French government will later authorise an envoy to bring the missive of His Imperial Majesty the Emperor and the treaty [to Bangkok].
ราชทูตแจ้งว่า สมเด็จพระเจ้าแอมเปรอกรุงฝรั่งเสศให้เข้ามาประทับตรา … หนังสือสัญญาตกลงกัน

2005, Chao Phraya Thiphakorawong Mahakosathibodi (Kham Bunnak), Royal Chronicle of Rattanakosin: Fourth Reign, sixth edition, (page 240)

The envoy told that he was sent by His Imperial Majesty the Emperor of France to affix the seals to … the concluded treaty.


เง่หมึง

เง่หมึง • (ngêe-mʉ̌ng)

/ŋeː˥˩.mɯŋ˩˩˦/


จำคุก

th-verb

จำคุก • (jam-kúk) (abstract noun การจำคุก)

jam-kúk (romanization)
การจำคุก (abstract-noun)

From จำ (jam, “to confine”) + คุก (kúk, “jail; prison”); literally "to confine in prison".


เอกอัครสมณทูต

th-noun

เอกอัครสมณทูต • (èek-àk-krá-sà-má-ná-tûut)

/ʔeːk̚˨˩.ʔak̚˨˩.kʰra˦˥.sa˨˩.ma˦˥.na˦˥.tʰuːt̚˥˩/

From เอก (èek, “best; first; highest; top; etc.”) + อัคร (àk, “best; highest; top; etc.”) + สมณทูต (sà-má-ná-tûut, “monastic agent”).


คณะรัฐมนตรี

th-noun

คณะรัฐมนตรี • (ká-ná-rát-tà-mon-dtrii) (classifier คณะ or ชุด)

ká-ná-rát-tà-mon-dtrii (romanization)
คณะ (classifier)
ชุด (classifier)

From คณะ (ká-ná, “council; group; panel; team; etc.”) + รัฐมนตรี (rát-tà-mon-dtrii, “minister”), literally "council of ministers".

compound

a cabinet (a group of ministers or executives responsible for the government of a nation).


ก.ท.ม.

th-noun

ก.ท.ม. • (gɔɔ-tɔɔ-mɔɔ)

/kɔː˧.tʰɔː˧.mɔː˧/


กทม.

th-proper noun

กทม. • (gɔɔ-tɔɔ-mɔɔ)

/kɔː˧.tʰɔː˧.mɔː˧/

กรุงเทพมหานคร กรุงเทพมหานคร#Thai

Initialism of กรุงเทพมหานคร (grung-têep-má-hǎa-ná-kɔɔn).


สภานิติบัญญัติ

th-noun

สภานิติบัญญัติ • (sà-paa-ní-dtì-ban-yàt) (classifier สภา or แห่ง)

sà-paa-ní-dtì-ban-yàt (romanization)
สภา (classifier)
แห่ง (classifier)

desc

សភានីតិបញ្ញត្តិ

→ Khmer: សភានីតិបញ្ញត្តិ (sɑɑsɑphiə niitebaññat)

From สภา (sà-paa, “assembly; council”) + นิติบัญญัติ (ní-dtì-ban-yàt, “lawmaking”).


ตงฉิน

/toŋ˧.t͡ɕʰin˩˩˦/


ผู้สอบบัญชี

th-noun

ผู้สอบบัญชี • (pûu-sɔ̀ɔp-ban-chii)

/pʰuː˥˩.sɔːp̚˨˩.ban˧.t͡ɕʰiː˧/

From ผู้ (pûu, “agent noun prefix”) + สอบ (sɔ̀ɔp, “to check; to examine; to scrutinise; etc.”) + บัญชี (ban-chii, “account; record; etc.”), literally "accounts examiner".


กังฉิน

th-adj

กังฉิน • (gang-chǐn) (abstract noun ความกังฉิน)

gang-chǐn (romanization)
ความกังฉิน (abstract-noun)

/kaŋ˧.t͡ɕʰin˩˩˦/

From Teochew 奸臣 (gang1 cing5, “treacherous minister”).


กังฉิน

/kaŋ˧.t͡ɕʰin˩˩˦/


รัฐสภา

รัฐ (rát, “state”) + สภา (sà-paa, “assembly; council; etc”). Compare Khmer រដ្ឋសភា (rŏətthaʼsaʼphiə).

com

national legislature: parliament, diet, congress, etc.

lower legislature in some jurisdictions.


รัฐมนตรี

th-noun

รัฐมนตรี • (rát-tà-mon-dtrii) (classifier คน)

rát-tà-mon-dtrii (romanization)
คน (classifier)

From รัฐ (rát, “state”) + มนตรี (mon-dtrii, “adviser; counsellor”); perhaps calque of English counsellor of state; ultimately from Pali raṭṭha (“state”) + Sanskrit मन्त्री (mantrī, “adviser; counsellor”). Possibly first used on 10 January 2437 BE (1895 CE), when the State Counsellors Statute, 113 Rattanakosin Era (พระราชบัญญัติรัฐมนตรี รัตนโกสินทร์ศก ๑๑๓) was enacted. Perhaps borrowed as Modern Khmer រដ្ឋមន្ត្រី (rŏət mŭəntrəy) and Lao ຣັຖມົນຕີ (rat mon tī).

cog

Khmer រដ្ឋមន្ត្រី (rŏət mŭəntrəy)


ปฏิวัติ

th-noun

ปฏิวัติ • (bpà-dtì-wát)

From Pali paṭivatti (literally “rolling back; turning back”), from paṭi (“back; against”) + vatti (“rolling; turning”); equivalent to Thai ปฏิ (bpà-dtì) + วัติ. Cognate with Khmer បដិវត្តន៍ (pa’de’voat), Lao ປະຕິວັດ.

com

ปฏิ (bpà-dtì) + วัติ

(government, politics) overthrow and replacement of a government or social order.


ฉ้อราษฎร์บังหลวง

th-noun

ฉ้อราษฎร์บังหลวง • (chɔ̂ɔ-râat-bang-lǔuang)

/t͡ɕʰɔː˥˩.raːt̚˥˩.baŋ˧.lua̯ŋ˩˩˦/

From ฉ้อ (chɔ̂ɔ, “to cheat”) + ราษฎร์ (râat, “private citizen”) + บัง (bang, “to conceal; to hide; to cover; etc”) + หลวง (lǔuang, “government; public sector”). Cognate with Lao ສໍ້ລາດບັງຫຼວງ (sǭ lāt bang lūang).

cog

ສໍ້ລາດບັງຫຼວງ

Lao ສໍ້ລາດບັງຫຼວງ (sǭ lāt bang lūang)

corruption in public sector; corruption in public office.


สถานการณ์ฉุกเฉิน

th-noun

สถานการณ์ฉุกเฉิน • (sà-tǎa-ná-gaan-chùk-chə̌ən)

/sa˨˩.tʰaː˩˩˦.na˦˥.kaːn˧.t͡ɕʰuk̚˨˩.t͡ɕʰɤːn˩˩˦/

From สถานการณ์ (sà-tǎa-ná-gaan, “situation”) + ฉุกเฉิน (chùk-chə̌ən, “emergent; urgent”); calque of English state of emergency.


รัฐทูต

th-noun

รัฐทูต • (rát-tà-tûut)

From รัฐ (rát, “nation; state; etc.”) + ทูต (tûut, “agent; diplomat; representative; etc.”); literally "state's agent".

compound

(law) envoy (diplomatic agent of the second rank, next in status after ambassador).


พิซซ่า

th-proper noun

พิซซ่า • (pít-sâa)

From 1112, the telephone number of The Pizza Company.

(slang) section 112 of the Thai Penal Code, which criminalises lèse majesté.


นางพระยา

From นาง (naang, “feminine prefix”) + พระยา (prá-yaa, “chief; lord; master; etc”).


แม่หยัวเมือง

th-noun

แม่หยัวเมือง • (mɛ̂ɛ-yǔua-mʉʉang)

/mɛː˥˩.jua̯˩˩˦.mɯa̯ŋ˧/

Uncertain. Possibly from contraction or corruption of แม่อยู่หัว (mɛ̂ɛ-yùu-hǔua, literally “lady above heads”) + เมือง (mʉʉang, literally “city, town; nation”); literally "lady above all heads in the nation".

compound

(historical) an honorific given to a chief concubine of a monarch.


แม่อยู่หัว

th-noun

แม่อยู่หัว • (mɛ̂ɛ-yùu-hǔua)

/mɛː˥˩.juː˨˩.hua̯˩˩˦/

From แม่ (mɛ̂ɛ, “lady; mother; mistress; woman; etc”) + อยู่ (yùu, “to be at, in, on, etc; to remain, to stay; etc”) + หัว (hǔua, “head”); literally "lady above [all/our] heads", "lady at [our] heads", etc.

compound

(historical) an honorific given to a female monarch, queen consort, or the like.


พระเจ้า

th-noun

พระเจ้า • (prá-jâao)

From พระ (prá, an honorific for gods, priests, royal persons, etc, literally “divine; excellent; holy; sacred; etc”) + เจ้า (jâao, “chief; lord; master; etc”).

com

พระเจ้าหลุยส์ที่ ๑๔
prá-jâao lǔi tîi · sìp sìi
King Louis XIV

พระเจ้าเสือ

พระเจ้าเกียเข่ง

พระเจ้ากรุงเวียดนาม

พระเจ้าเชียงใหม่

พระเจ้าป้า
prá-jâao bpâa
princess aunt; queen aunt; etc
(literally) phrachao aunt

พระเจ้าย่า
prá-jâao yâa
princess grandmother; queen grandmother; etc
(literally) phrachao paternal grandmother

used as a title for or term of address to a high god, priest, male monarch, or high-ranking royal person.


อัตตาธิปไตย

From อัตต (àt-dtaa, “self”) + อธิปไตย (à-tí-bpà-dtai, “supremacy; sovereignty”).


คณาธิปไตย

From คณ (ká-ná-, “class; group”) + อธิปไตย (à-tí-bpà-dtai, “supremacy; sovereignty”).


ปิตาธิปไตย

From ปิตา (bpì-dtaa, “father”) + อธิปไตย (à-tí-bpà-dtai, “supremacy; sovereignty”).


มาตาธิปไตย

From มาตา (“mother”) + อธิปไตย (à-tí-bpà-dtai, “supremacy; sovereignty”).


เศรษฐยาธิปไตย

th-noun

เศรษฐยาธิปไตย • (sèet-tà-yaa-tí-bpà-dtai)

From เศรษฐี (sèet-tǐi, “wealthy person(s)”) + อธิปไตย (à-tí-bpà-dtai, “supremacy; sovereignty”).


ทวิราชาธิปไตย

th-noun

ทวิราชาธิปไตย • (tá-wí-raa-chaa-tí-bpà-dtai)

/tʰa˦˥.wi˦˥.raː˧.t͡ɕʰaː˧.tʰi˦˥.pa˨˩.taj˧/

/tʰa˦˥.wi˦˥.raː˧.t͡ɕʰaː˧.tʰip̚˦˥.pa˨˩.taj˧/

From ทวิ (tá-wí, “double; dual; twice”) + ราชา (raa-chaa, “king; monarch”) + อธิปไตย (à-tí-bpà-dtai, “supremacy; sovereignty”).


อภิชนาธิปไตย

th-noun

อภิชนาธิปไตย • (à-pí-chá-naa-tí-bpà-dtai)

/ʔa˨˩.pʰi˦˥.t͡ɕʰa˦˥.naː˧.tʰi˦˥.pa˨˩.taj˧/

/ʔa˨˩.pʰi˦˥.t͡ɕʰa˦˥.naː˧.tʰip̚˦˥.pa˨˩.taj˧/

From อภิชน (à-pí-chon, “aristocrat; elite”) + อธิปไตย (à-tí-bpà-dtai, “supremacy; sovereignty”).


อมาตยาธิปไตย

th-noun

อมาตยาธิปไตย • (à-màat-dtà-yaa-tí-bpà-dtai)

/ʔa˨˩.maːt̚˨˩.ta˨˩.jaː˧.tʰi˦˥.pa˨˩.taj˧/

/ʔa˨˩.maːt̚˨˩.ta˨˩.jaː˧.tʰip̚˦˥.pa˨˩.taj˧/

From อมาตย (“government official; public officer; bureaucrat”) + อธิปไตย (à-tí-bpà-dtai, “supremacy; sovereignty”).


ราชาธิปไตย

From ราช (râat, “king; monarch”) + อธิปไตย (à-tí-bpà-dtai, “supremacy; sovereignty”), Compare Lao ລາຊາທິປະໄຕ (lā sā thi pa tai).


เทวาธิปไตย

From เทว (teeo, “god; deity”) + อธิปไตย (à-tí-bpà-dtai, “supremacy; sovereignty”).


ทรชนาธิปไตย

th-noun

ทรชนาธิปไตย • (tɔɔ-rá-chá-naa-tí-bpà-dtai)

/tʰɔː˧.ra˦˥.t͡ɕʰa˦˥.naː˧.tʰi˦˥.pa˨˩.taj˧/

/tʰɔː˧.ra˦˥.t͡ɕʰa˦˥.naː˧.tʰip̚˦˥.pa˨˩.taj˧/

From ทรชน (tɔɔ-rá-chon, literally “bad person”) + อธิปไตย (à-tí-bpà-dtai, “supremacy; sovereignty”); calque of English kakistocracy.


อนาธิปไตย

From อน- (on-, “un-”) + อธิปไตย (à-tí-bpà-dtai, “sovereignty”); literally "the state of being without sovereignty or supremacy (referring to supreme law, government, etc.)".


ราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ

th-noun

ราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ • (raa-chaa-tí-bpà-dtai-paai-dtâai-rát-tà-tam-má-nuun)

/raː˧.t͡ɕʰaː˧.tʰi˦˥.pa˨˩.taj˧.pʰaːj˧.taːj˥˩.rat̚˦˥.tʰa˨˩.tʰam˧.ma˦˥.nuːn˧/

/raː˧.t͡ɕʰaː˧.tʰip̚˦˥.pa˨˩.taj˧.pʰaːj˧.taːj˥˩.rat̚˦˥.tʰa˨˩.tʰam˧.ma˦˥.nuːn˧/

From ราชาธิปไตย (raa-chaa-tí-bpà-dtai, “monarchy”) + ภายใต้ (paai-dtâai, “below; beneath; subject; under; etc.”) + รัฐธรรมนูญ (rát-tà-tam-má-nuun, “constitution”); literally "monarchy under constitution".

compound

constitutional monarchy
constitutional monarchy

en-ราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ-th-noun-DwNJLrug


เอกาธิปไตย

From เอก (èek, “one; alone; single”) + อธิปไตย (à-tí-bpà-dtai, “supremacy; sovereignty”).


ตำรา

From Old Khmer តំរា (taṃrā, “act of sealing; that which has been sealed”), extended form of ត្រា (trā, “seal, mark, stamp; to seal, to mark, to stamp; etc”), from which Thai ตรา (dtraa) is derived.
Cognate with Modern Khmer តម្រា (tɑmraa), Lao ຕຳຣາ (tam rā), Northern Thai ᨲᩣᩴᩁᩣ.

bor

กรม กรม#Thai

กระทรวง กระทรวง#Thai

ศึกษาธิการ ศึกษาธิการ#Thai

(historical) (กรม~) a government department in กระทรวงศึกษาธิการ (grà-suuang-sʉ̀k-sǎa-tí-gaan, “Ministry of Education”), established in 1919, responsible for producing, publishing, and censoring schoolbooks, as well as organising public libraries.


ทรราช

th-noun

ทรราช • (tɔɔ-rá-râat)

/tʰɔː˧.ra˦˥.raːt̚˥˩/

ทร (tɔɔn, “bad”) + ราช (râat, “king; monarch”).


ทรราชย์

th-noun

ทรราชย์ • (tɔɔ-rá-râat)

/tʰɔː˧.ra˦˥.raːt̚˥˩/

ทร (tɔɔn, “bad”) + ราชย์ (râat, “kingship; monarchy”).


มเหสี

th-noun

มเหสี • (má-hěe-sǐi) (classifier ตน or พระองค์ or รูป or องค์)

má-hěe-sǐi (romanization)
ตน (classifier)
พระองค์ (classifier)
รูป (classifier)
องค์ (classifier)

Borrowed from Pali mahesi (“maharṣi”), from maha (“great”) + isi (“rṣi”), equal to Thai มห (má-hà-) + อิสี. Compare Sanskrit महर्षि (maharṣi). Cognate with Modern Khmer មហេសី (mĕəʼheesəy).

com

มห (má-hà-) + อิสี

/ma˦˥.heː˩˩˦.siː˩˩˦/

พระ พระ#Thai


ภาค

th-noun

ภาค • (pâak)

From Pali bhāga (“part; portion; fraction; share; etc”); ultimately from Sanskrit भाग (bhāga, idem); probably via Old Khmer bhāga (“luck, fortune; part, region, division, section; portion, lot; etc”). Cognate with Modern Khmer ភាគ (phiək); Lao ພາກ (phāk); Burmese ဘက် (bhak).

bor

มณฑลภาค มณฑลภาค#Thai

มณฑล มณฑล#Thai

อุปราช อุปราช#Thai

(historical, Thailand government) also known as มณฑลภาค (mon-ton-pâak): administrative division of Thailand from 1915–1926, being a group of มณฑล (mon-ton, “prefectures”), governed by อุปราช (ùp-bpà-ràat, “viceroy”).


ศาลากลาง

th-noun

ศาลากลาง • (sǎa-laa-glaang) (classifier หลัง)

sǎa-laa-glaang (romanization)
หลัง (classifier)

From ศาลา (sǎa-laa, “pavilion”) + กลาง (glaang, “central; common”).

com

(Thailand government) provincial hall: seat of a provincial government.


ฮ่องเต้

th-noun

ฮ่องเต้ • (hɔ̂ng-dtêe) (classifier องค์ or พระองค์)

hɔ̂ng-dtêe (romanization)
องค์ (classifier)
พระองค์ (classifier)

/hɔŋ˥˩.teː˥˩/


กลาโหม

Borrowed from Angkorian Old Khmer kralā homa, kralā homma (literally “court of sacrifices; sacrificial ground”), from kralā (“court; courtyard; ground; etc”) + homa, homma (“sacrifice; sacrificial ceremony”), itself from Sanskrit होम (homa, “oblation”), referring to the precinct of a fire worship ceremony held before marching to war. Cognate with Modern Khmer ក្រឡាហោម (krɑɑlaa haom).

กระทรวง กระทรวง#Thai


คุก

Compare Old Chinese 牿 (OC *kuːɡ) or Middle Chinese 牿 (MC kowk). Cognate with Lao ຄຸກ (khuk), Tai Dam ꪅꪴꪀ, Khmer គុក (kuk). Possibly doublet of คอก (kɔ̂ɔk).


เอกราช

th-adj

เอกราช • (èek-gà-râat)

/ʔeːk̚˨˩.ka˨˩.raːt̚˥˩/

From Pali ekarāja (literally “only monarch; sole monarch; etc”) or Sanskrit एकराज (ekarāja, literally “only monarch; sole monarch; etc”). Compare Old Khmer ekkarājja (“universal king”); Modern Khmer ឯករាជ (ʼaekaʼriəc); Lao ເອກະລາດ (ʼē ka lāt).

cog

Lao ເອກະລາດ (ʼē ka lāt)

(government) independent: not subject to another nation's authority or jurisdiction.


เอกราช

th-noun

เอกราช • (èek-gà-râat)

/ʔeːk̚˨˩.ka˨˩.raːt̚˥˩/

cog

Lao ເອກະລາດ (ʼē ka lāt)

(government) independence: the state or condition of not being subject to another nation's authority or jurisdiction.


เหนือเกล้าเหนือกระหม่อม

th-phrase

เหนือเกล้าเหนือกระหม่อม • (nʉ̌ʉa-glâao-nʉ̌ʉa-grà-mɔ̀m)

From เหนือ (nʉ̌ʉa, “above; over; etc”) + เกล้า (glâao, “hair bun; head”) + เหนือ (nʉ̌ʉa, “above; over; etc”) + กระหม่อม (grà-mɔ̀m, “fontanel; head”); literally "above heads, above heads". The heads probably refer to the heads of a monarch's subjects, for the monarch is referred to as พระเจ้าอยู่หัว (jâao-yùu-hǔua, “divine lord above heads; divine lord at heads”).

th-l

พระเจ้าอยู่หัว

used as an intensifier to show respect to a monarch or to display his or her supremacy.

en-เหนือเกล้าเหนือกระหม่อม-th-phrase-sEZZDwe3


มหาดเล็ก

th-noun

มหาดเล็ก • (má-hàat-lék)

Unknown. Compare Khmer មហាតលិក (mɔɔhaatlɨk), មហាឡិក (mɔɔhaalək), មត្លិក (mɔɔmŭətlɨk), មហាតឡឹក (mɔɔhaatlək), meaning "royal servant".

1 Samuel 18:22, KJV:
ซาอูลทรงบัญชามหาดเล็กว่า "จงพูดเป็นส่วนตัวกับดาวิดว่า 'ดูเถิด กษัตริย์พอพระทัยในเธอ และบรรดามหาดเล็กของพระองค์ก็รักเธอ เพราะฉะนั้น บัดนี้ จงเป็นบุตรเขยของกษัตริย์เถิด'"
saa-uul song ban-chaa má-hàat-lék wâa "jong pûut bpen sùuan-dtuua gàp daa-wìt wâa 'duu tə̀ət gà-sàt pɔɔ-prá-tai nai təə lɛ́ ban-daa má-hàat-lék kɔ̌ɔng prá-ong gɔ̂ɔ rák təə prɔ́-chà-nán bàt-níi jong bpen bùt-kə̌əi kɔ̌ɔng gà-sàt tə̀ət'"
And Saul commanded his servants, saying, Commune with David secretly, and say, Behold, the king hath delight in thee, and all his servants love thee: now therefore be the king's son in law.

ทหาร ทหาร#Thai

(ทหาร~) palace officer whose duty is to attend a royal person.


ราชินี

From Pali rājinī (“queen”). Compare Sanskrit राज्ञी (rājñī).

พระ พระ#Thai


เชลย

/t͡ɕʰa˦˥.lɤːj˧/

From Old Khmer ជ្លេយ៑ (jley, “one who is carried off: transportee, deportee; captive; etc”), which was probably derived from Western Cham [script needed] (jalơy); or from Old Mon jlūy (“one carried off during military operations”). Cognate with Modern Khmer ឈ្លើយ (chləəy, “captive”), Lao ຊະເລີຍ (sa lœ̄i, “captive”).

bor

(archaic) person removed from his land to another after a war: transportee, deportee, etc.


ชายา

/t͡ɕʰaː˧.jaː˧/

From Pali jāyā (“wife”) or Sanskrit जाया (jāyā, idem). Cognate with Khmer ជាយា (ciəyiə).

พระ พระ#Thai

พระราช พระราช#Thai

พระวร พระวร#Thai

เจ้าฟ้า เจ้าฟ้า#Thai

พระองค์เจ้า พระองค์เจ้า#Thai

หม่อมเจ้า หม่อมเจ้า#Thai

(พระ~, พระราช~, พระวร~, วร~) royal person's wife that holds the royal title of เจ้าฟ้า (jâao-fáa), พระองค์เจ้า (prá-ong-jâao), or หม่อมเจ้า (mɔ̀m-jâao).


พ่อขุน

th-noun

พ่อขุน • (pɔ̂ɔ-kǔn)

/pʰɔː˥˩.kʰun˩˩˦/

From พ่อ (pɔ̂ɔ, “father”) + ขุน (kǔn, “chief; lord; master”); literally "father of lords".


ฉัตร

th-noun

ฉัตร • (chàt)

/t͡ɕʰat̚˨˩./

From Sanskrit छत्र (chatra, “parasol”); perhaps via Angkorian Old Khmer chatra, chattra° (“canopy; parasol; sunshade”). Cognate with Modern Khmer ឆត្រ (chat); Lao ສັດ (sat). Compare Pali chatta.

(figurative) royal office, authority, or dignity: kingship, queenship, princeship, royalty, etc.


ราชมัล

From Pali rāja (“royal”) + malla (“wrestler”); literally "royal wrestler".

1914, ชิต บุรทัต, สามัคคีเภทคำฉันท์:
พวกราชมัลโดย พลโบยมิใช่เบา สุดหัตถะแห่งเขา ขณะหวดสิพึงกลัว
pûuak râat-chá-man dooi · pá-lá booi mí châi bao · sùt hàt-tà hɛ̀ng kǎo · kà-nà hùuat sì pʉng gluua
And hardly and wildly those royal enforcers beat him using all their strength. Each strike, indeed, struck terror into the onlookers.

a public officer charged with the infliction or enforcement of penalties.


ธรรมาภิบาล

From ธรรม (tam, “dharma; goodness; virtue; etc”) + อภิบาล (à-pí-baan, “administration; care; etc”); calque of English good governance.


หมวด

th-noun

หมวด • (mùuat)

Uncertain. Possibly from aphaeresis of ขมวด (kà-mùuat).


สภาขุนนาง

From สภา (sà-paa, “assembly; convention; council; etc”) + ขุนนาง (kǔn-naang, “noble”); literally "council of nobles"; calque of English House of Lords.


ส่วย

th-noun

ส่วย • (sùai)

→ Northern Thai: ᩈ᩠ᩅ᩠᩵ᨿ

→ Lao: ສ່ວຍ (suāi)

desc

→ Lü: ᦉᦽᧈ (ṡoy¹)

→ Lü: ᦉᦽᧈ (ṡoy¹)


เชลยศึก

th-noun

เชลยศึก • (chá-ləəi-sʉ̀k) (classifier คน)

chá-ləəi-sʉ̀k (romanization)
คน (classifier)

/t͡ɕʰa˦˥.lɤːj˧.sɯk̚˨˩/

From เชลย (chá-ləəi, “person captured or held: captive, hostage, etc”) + ศึก (sʉ̀k, “war”); probably calque of English prisoner of war.


อัครมหาเสนาบดี

th-noun

อัครมหาเสนาบดี • (àk-krá-má-hǎa-sěe-naa-bɔɔ-dii) (classifier คน or ท่าน)

àk-krá-má-hǎa-sěe-naa-bɔɔ-dii (romanization)
คน (classifier)
ท่าน (classifier)

/ʔak̚˨˩.kʰra˦˥.ma˦˥.haː˩˩˦.seː˩˩˦.naː˧.bɔː˧.diː˧/

From อัคร (“excellent; top; etc”) + มหา (má-hǎa, “great”) + เสนาบดี (sěe-naa-bɔɔ-dii, “minister”, literally “army commander”).


สมาชิกรัฐสภา

th-noun

สมาชิกรัฐสภา

สมาชิกรัฐสภา • (sà-maa-chík-rát-tà-sà-paa) (classifier คน)

sà-maa-chík-rát-tà-sà-paa (romanization)
คน (classifier)

/sa˨˩.maː˧.t͡ɕʰik̚˦˥.rat̚˦˥.tʰa˨˩.sa˨˩.pʰaː˧/

From สมาชิก (sà-maa-chík, “member”) + รัฐสภา (rát-tà-sà-paa, “national legislature: parliament, diet, congress, etc”); calque of English Member of Parliament.

com

member of a parliament
Member of Parliament

member of a national legislature: member of a parliament, member of a diet, member of a congress, etc.


การเลือกตั้งทั่วไป

th-noun

การเลือกตั้งทั่วไป • (gaan-lʉ̂ʉak-dtâng-tûua-bpai)

From การเลือกตั้ง (gaan-lʉ̂ʉak-dtâng, “election”) + ทั่วไป (tûua-bpai, “common; general; universal”); calque of English general election. Cognate with Lao ການເລືອກຕັ້ງທົ່ວໄປ (kān lư̄ak tang thūa pai).

com

การเลือกตั้ง

cog

ການເລືອກຕັ້ງທົ່ວໄປ

2019 January 23, “รัฐบาลออกแถลงการณ์ย้ำมีเลือกตั้ง-จัดรัฐบาลชุดใหม่กลางปีนี้”, in Thai PBS News, Bangkok: องค์การกระจายเสียงและแพร่ภาพสาธารณะแห่งประเทศไทย, retrieved 2019-01-24:
รัฐบาลออกแถลงการณ์ยืนยันมีการเลือกตั้งทั่วไป ชี้อำนาจ กกต. กำหนดวันเลือกตั้ง
rát-tà-baan ɔ̀ɔk tà-lɛ̌ɛng-gaan yʉʉn-yan mii gaan-lʉ̂ʉak-dtâng-tûua-bpai · chíi am-nâat · gɔɔ-gɔɔ-dtɔɔ · gam-nòt wan lʉ̂ʉak-dtâng
The government issues a statement confirming [that] a general election [will] take place, pointing out [that it is] the power of the ECT to determine the election date.

2019 January 23, “ด่วน! เว็บไซต์ราชกิจจานุเบกษาเผยแพร่พระราชกฤษฎีกาให้มีการเลือกตั้งทั่วไปแล้ว”, in เชียงใหม่นิวส์, Bangkok: เชียงใหม่รายวัน, retrieved 2019-01-24:
เว็บไซต์ราชกิจจานุเบกษาเผยแพร่พระราชกฤษฎีกาให้มีการเลือกตั้งทั่วไปแล้ว
wép-sái râat-chá-gìt-jaa-nú-bèek-sǎa pə̌əi-prɛ̂ɛ prá-râat-chá-grìt-sà-dii-gaa hâi mii gaan-lʉ̂ʉak-dtâng-tûua-bpai lɛ́ɛo
The Government Gazette website has published the royal decree authorising a general election.

2019 January 23, PPTV Online, “สำนักนายกฯ ออกแถลงการณ์เลือกตั้ง ๖๒ ขอประชาชนรักษาบรรยากาศความสงบ”, in PPTV HD 36, Bangkok: บางกอก มีเดีย แอนด์ บรอดคาสติ้ง, retrieved 2019-01-24:
สำนักนายกรัฐมนตรีแถลงเรื่องการเลือกตั้งทั่วไป เผยภายใน ๕ วัน กกต. จะกำหนดวันเลือกตั้ง
sǎm-nák-naa-yók-rát-tà-mon-dtrii tà-lɛ̌ɛng rʉ̂ʉang gaan-lʉ̂ʉak-dtâng-tûua-bpai · pə̌əi paai-nai · hâa · wan · gɔɔ-gɔɔ-dtɔɔ · jà gam-nòt wan lʉ̂ʉak-dtâng
The Prime Minister's Office states about the general election, revealing [that] the ECT will determine the election date within five days.

2018 December 20, Thongchai Cholsiripong, “นิวซีแลนด์เตรียมพ่วงคำถามประชามติกัญชาเพื่อสันทนาการในการเลือกตั้งทั่วไปครั้งหน้า”, in Brand Inside, Bangkok: Brand Inside, retrieved 2019-01-24:
นิวซีแลนด์เตรียมพ่วงคำถามประชามติกัญชาเพื่อสันทนาการในการเลือกตั้งทั่วไปครั้งหน้า
niu-sii-lɛɛn dtriiam pûuang kam-tǎam bprà-chaa-má-dtì gan-chaa pʉ̂ʉa sǎn-tá-naa-gaan nai gaan-lʉ̂ʉak-dtâng-tûua-bpai kráng nâa
New Zealand prepares to add a question [on the use of] cannabis for recreation in the next general election.

2018 September 17, สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา, “พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. ๒๕๖๑”, in ห้องสมุดกฎหมาย, Bangkok: สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา, retrieved 2019-01-24:
ให้ตราพระราชกฤษฎีกากำหนดให้มีการเลือกตั้งทั่วไปภายในเก้าสิบวันนับแต่วันที่พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญนี้...ใช้บังคับ และให้คณะกรรมการการเลือกตั้งกำหนดวันเลือกตั้งซึ่งต้องไม่ช้ากว่าหนึ่งร้อยห้าสิบวันนับแต่วันที่พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญนี้...ใช้บังคับ
hâi dtraa prá-râat-chá-grìt-sà-dii-gaa gam-nòt hâi mii gaan-lʉ̂ʉak-dtâng-tûua-bpai paai-nai gâao sìp wan náp dtɛ̀ɛ wan tîi prá-râat-chá-ban-yàt-bprà-gɔ̀ɔp-rát-tà-tam-má-nuun níi ... chái-bang-káp · lɛ́ hâi ká-ná-gam-má-gaan gaan-lʉ̂ʉak-dtâng gam-nòt wan lʉ̂ʉak-dtâng sʉ̂ng dtɔ̂ng mâi cháa gwàa nʉ̀ng rɔ́ɔi hâa sìp wan náp dtɛ̀ɛ wan tîi prá-râat-chá-ban-yàt-bprà-gɔ̀ɔp-rát-tà-tam-má-nuun níi ... chái-bang-káp
A royal decree shall be enacted to require that there be a general election within ninety days reckoned from the date on which this Organic Act...comes into force, and the Election Commission shall determine the election date, which must not be later than one hundred and fifty days reckoned from the date on which this Organic Act...comes into force.

2018 March 4, “การเลือกตั้งทั่วไปของอิตาลี”, in th.investing.com, Bangkok: Fusion Media, retrieved 2019-01-24:
การเลือกตั้งทั่วไปประจำปี ๒๐๑๘ ของอิตาลีจะมีขึ้นในวันที่ ๔ มีนาคม ๒๐๑๘ ผู้ลงคะแนนจะเลือกสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจำนวน ๖๓๐ คนและสมาชิกวุฒิสภาแห่งสาธารณรัฐอีกจำนวน ๓๑๕ คนเพื่อเป็นสมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งสาธารณรัฐอิตาลีที่ ๑๘
gaan-lʉ̂ʉak-dtâng-tûua-bpai bprà-jam bpii · sɔ̌ɔng pan sìp bpɛ̀ɛt · kɔ̌ɔng ì-dtaa-lîi jà mii kʉ̂n nai wan-tîi · sìi · mii-naa-kom · sɔ̌ɔng pan sìp bpɛ̀ɛt · pûu-long-ká-nɛɛn jà lʉ̂ʉak sà-maa-chík sà-paa-pûu-tɛɛn-râat-sà-dɔɔn jam-nuuan · hòk-rɔ́ɔi sǎam sìp · kon lɛ́ sà-maa-chík wút-tí-sà-paa hɛ̀ng sǎa-taa-rá-ná-rát ìik jam-nuuan · sǎam-rɔ́ɔi sìp hâa · kon pʉ̂ʉa bpen sà-maa-chík sà-paa-ní-dtì-ban-yàt hɛ̀ng sǎa-taa-rá-ná-rát ì-dtaa-lîi tîi · sìp bpɛ̀ɛt
Italy's general election for the year 2018 will take place on the 4th day of March, 2018. Voters will elect members of the House of Representatives numbering 630 and further [elect] members of the Senate of the Republic numbering 315 to become members of the 18th National Legislature of the Republic of Italy.

บรรดาร่างรัฐธรรมนูญแก้ไขเพิ่มเติมหรือร่างพระราชบัญญัติที่รัฐสภายังมิได้ให้ความเห็นชอบที่ตกไปตามวรรคหนึ่ง ถ้าคณะรัฐมนตรีที่ตั้งขึ้นใหม่ภายหลังการเลือกตั้งทั่วไปร้องขอต่อรัฐสภาเพื่อให้รัฐสภา สภาผู้แทนราษฎร หรือวุฒิสภา แล้วแต่กรณี พิจารณาต่อไป ถ้ารัฐสภาเห็นชอบด้วย ก็ให้รัฐสภา สภาผู้แทนราษฎร หรือวุฒิสภา แล้วแต่กรณี พิจารณาต่อไปได้ แต่คณะรัฐมนตรีต้องร้องขอภายในหกสิบวันนับแต่วันเรียกประชุมรัฐสภาครั้งแรกภายหลังการเลือกตั้งทั่วไป
ban-daa râang rát-tà-tam-má-nuun gɛ̂ɛ-kǎi-pə̂əm-dtəəm rʉ̌ʉ râang prá-râat-chá-ban-yàt tîi rát-tà-sà-paa yang mí dâai hâi kwaam-hěn-chɔ̂ɔp tîi dtòk bpai dtaam wák nʉ̀ng · tâa ká-ná-rát-tà-mon-dtrii tîi dtâng kʉ̂n mài paai-lǎng gaan-lʉ̂ʉak-dtâng-tûua-bpai rɔ́ɔng-kɔ̌ɔ dtɔ̀ɔ rát-tà-sà-paa pʉ̂ʉa hâi rát-tà-sà-paa · sà-paa-pûu-tɛɛn-râat-sà-dɔɔn · rʉ̌ʉ wút-tí-sà-paa · lɛ́ɛo-dtɛ̀ɛ-gɔɔ-rá-nii · pí-jaa-rá-naa dtɔ̀ɔ-bpai · tâa rát-tà-sà-paa hěn-chɔ̂ɔp dûai · gɔ̂ hâi rát-tà-sà-paa · sà-paa-pûu-tɛɛn-râat-sà-dɔɔn · rʉ̌ʉ wút-tí-sà-paa · lɛ́ɛo-dtɛ̀ɛ-gɔɔ-rá-nii · pí-jaa-rá-naa dtɔ̀ɔ-bpai dâai · dtɛ̀ɛ ká-ná-rát-tà-mon-dtrii dtɔ̂ng rɔ́ɔng-kɔ̌ɔ paai-nai hòk sìp wan náp dtɛ̀ɛ wan rîiak-bprà-chum rát-tà-sà-paa kráng rɛ̂ɛk paai-lǎng gaan-lʉ̂ʉak-dtâng-tûua-bpai
[As for] all the draft constitutional amendments or bills to which the National Assembly has not yet given approval and which has lapsed according to Paragraph 1, if the Council of Ministers newly set up after a general election [makes a] request to the National Assembly in order to have the National Assembly, House of Representatives, or Senate, as the case may be, continue considering [them, and] if the National Assembly concurs with [the request], the National Assembly, House of Representatives, or Senate, as the case may be, shall then continue the consideration, but the Council of Ministers must [make the] request within sixty days reckoned from the date the National Assembly is convoked for the first time after the general election.
ให้สภานิติบัญญัติแห่งชาติและสมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งชาติสิ้นสุดลงในวันก่อนวันเรียกประชุมรัฐสภาครั้งแรกภายหลังการเลือกตั้งทั่วไปที่จัดขึ้นตามรัฐธรรมนูญนี้
hâi sà-paa-ní-dtì-ban-yàt-hɛ̀ng-châat lɛ́ sà-maa-chík sà-paa-ní-dtì-ban-yàt-hɛ̀ng-châat sîn-sùt long nai wan gɔ̀ɔn wan rîiak-bprà-chum rát-tà-sà-paa kráng rɛ̂ɛk paai-lǎng gaan-lʉ̂ʉak-dtâng-tûua-bpai tîi jàt kʉ̂n dtaam rát-tà-tam-má-nuun níi
The National Legislative Assembly and the member[ships] in the National Legislative Assembly shall come to an end on the day prior to the date the National Assembly is convoked for the first time after the general election held in accordance with this Constitution.
ให้คณะรัฐมนตรีที่บริหารราชการแผ่นดินอยู่ในวันก่อนวันประกาศใช้รัฐธรรมนูญนี้เป็นคณะรัฐมนตรีตามบทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญนี้จนกว่าคณะรัฐมนตรีที่ตั้งขึ้นใหม่ภายหลังการเลือกตั้งทั่วไปครั้งแรกตามรัฐธรรมนูญนี้จะเข้ารับหน้าที่

2017 April 11, สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา, “รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๖๐”, in ห้องสมุดกฎหมาย, Bangkok: สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา, retrieved 2019-01-24

The Council of Ministers that administers the government affairs of the Nation on the day prior to the date this Constitution is promulgated shall be the Council of Ministers under the provisions of this Constitution until the Council of Ministers newly set up after the first general election under this Constitution assumes functions.

hâi ká-ná-rát-tà-mon-dtrii tîi bɔɔ-rí-hǎan râat-chá-gaan pɛ̀n-din yùu nai wan gɔ̀ɔn wan bprà-gàat-chái rát-tà-tam-má-nuun níi bpen ká-ná-rát-tà-mon-dtrii dtaam bòt-ban-yàt hɛ̀ng rát-tà-tam-má-nuun níi jon gwàa ká-ná-rát-tà-mon-dtrii tîi dtâng kʉ̂n mài paai-lǎng gaan-lʉ̂ʉak-dtâng-tûua-bpai kráng rɛ̂ɛk dtaam rát-tà-tam-má-nuun níi jà kâo ráp nâa-tîi


วุฒิสมาชิก

th-noun

วุฒิสมาชิก • (wút-tí-sà-maa-chík) (classifier คน or ท่าน)

wút-tí-sà-maa-chík (romanization)
คน (classifier)
ท่าน (classifier)

From วุฒิ (wút-tí, “seniority; senility; etc.”), also probably a shortened form of วุฒิสภา (wút-tí-sà-paa, “senate”) + สมาชิก (sà-maa-chík, “member”).

th-l

วุด-ทิ-สะ-พา


พลเรือน

th-adj

พลเรือน • (pon-lá-rʉʉan)

From พล (pon, “force; strength; energy; etc”) + เรือน (rʉʉan, “house; residence; etc”); literally "force of the house", "strength of the house", etc.

com

2002, ธรรมนูญกรุงโรม, ข้อ ๘, วรรค ๒ (ข):
จงใจโจมตีต่อประชาชนพลเรือน...หรือต่อพลเรือนรายบุคคลซึ่งมิได้เข้าร่วมรบโดยตรง...จงใจโจมตีต่อวัตถุพลเรือน คือ วัตถุซึ่งมิใช่เป้าหมายทางทหาร
jong-jai joom-dtii dtɔ̀ɔ bprà-chaa-chon pon-lá-rʉʉan ... rʉ̌ʉ dtɔ̀ɔ pon-lá-rʉʉan raai-bùk-kon sʉ̂ng mí dâai kâo-rûuam róp dooi-dtrong ... jong-jai joom-dtii dtɔ̀ɔ wát-tù pon-lá-rʉʉan · kʉʉ · wát-tù sʉ̂ng mí châi bpâo-mǎai taang tá-hǎan
intentionally directing attacks against the civilian population...or against individual civilians not taking direct part in hostilities... intentionally directing attacks against civilian objects, that is, objects which are not military objectives;

civil or civilian, as distinguished from the military, and sometimes from the clergy, judiciary, parliament, police, etc.


พลเรือน

th-noun

พลเรือน • (pon-lá-rʉʉan)

civil servant or civilian, as distinguished from a member of the military, and sometimes from that of the clergy, judiciary, parliament, police, etc.


คุ้ม

คุ้ม • (kúm)

Phrae Province
th:คุ้มวงศ์บุรี
th:คุ้มเจ้าหลวง นครแพร่


กลด

glòt (romanization)
ใบ (classifier)
ลูก (classifier)

Uncertain. Possibly from Sanskrit कलश (kalaśa, “jar; pot”).

(archaic) pitcher used by Hindu priests, often containing consecrated water.


ขุนนาง

kǔn-naang (romanization)
คน (classifier)

Damrong Rajanubhab
Dan Beach Bradley
Luang Wichitwathakan

Believed to be from (1) ขุน (kǔn, “lord”) + นาง (naang, “lady”), literally “lord of ladies”, according to Dan Beach Bradley and Luang Wichitwathakan who explained that the term refers to a man in authority who owns a harem of women, or (2) ขุน (kǔn, “lord”) + นาง (naang, “lady”), literally “lord and lady”, according to Damrong Rajanubhab who explained that the term refers to the embodiment of a man in authority and his wife.

com

1875, “สัญญาเชียงใหม่ ลงวันพุธ แรม ๑๒ ค่ำ เดือนยี่ จ.ศ. ๑๒๓๖”, in ประชุมกฎหมายประจำศก, volume 8, พระนคร: โรงพิมพ์เดลิเมล์, published 1935, page 148:
ตระลาการที่เมืองเชียงใหม่ต้องส่งสำเนาหนังสือสัญญาซื้อไม้นั้นให้แก่ขุนนางอังกฤษที่ตั้งอยู่เขตรแดนยองสะลิน
dtrà-laa-gaan tîi mʉʉang chiiang-mài dtɔ̂ng sòng sǎm-nao nǎng-sʉ̌ʉ sǎn-yaa sʉ́ʉ máai nán hâi-gɛ̀ɛ kǔn-naang ang-grìt tîi dtâng yùu kèet-dɛɛn yɔɔng-sà-lin
The magistrate at the town of Chiang Mai must send a copy of such written agreement on timber purchase unto the English official who is based on the Yongsalin border.

1863, “สัญญาที่องค์สมเด็จพระนโรดมฯ ว่าถูกบังคับให้ลงนามให้ทำกับฝรั่งเศสเมื่อวันที่ ๑๑ สิงหาคม พุทธศักราช ๒๔๐๖”, in ไทยสถาปนากษัตริย์เขมร, พระนคร: สำนักทำเนียบนายกรัฐมนตรี, published 1962, page 106:
ถ้าไม่มีกงศุลฤๅขุนนางฝรั่งเศสอยู่ในเมืองเขมร
tâa mâi mii gong-sǔn rʉʉ kǔn-naang fà-ràng-sèet yùu nai mʉʉang kà-měen
If there is no French consul or official in the Khmer kingdom

(historical) public servant; public official; mandarin; bureaucrat.


สมบูรณาญาสิทธิราชย์

th-noun

สมบูรณาญาสิทธิราชย์ • (sǒm-buu-rá-naa-yaa-sìt-tí-râat)

/som˩˩˦.buː˧.ra˦˥.naː˧.jaː˧.sit̚˨˩.tʰi˦˥.raːt̚˥˩/

From สมบูรณ (sǒm-buu-rá-ná-, “complete; total”) + อาญาสิทธิ (“absolute power”) + ราชย์ (râat, “monarchy”).


ราชการ

From ราช (râat, “royal”) + การ (gaan, “affair; activity; business; duty; enterprise; mission”). Compare Old Khmer *rājakāryya, rājjikāra, rājakāryya, rājyakāryya (“royal service”); Modern Khmer រាជការ (riəckaa), រាជការ្យ (riəckaaryɔɔ); Sanskrit राजकर (rājakara, “royal tax”), राजकार्य (rājakārya, “royal business; royal duty”).


พระเจ้าหลวง

th-noun

พระเจ้าหลวง • (prá-jâao-lǔuang)

/pʰra˦˥.t͡ɕaːw˥˩.lua̯ŋ˩˩˦/

From พระเจ้า (prá-jâao) + หลวง (lǔuang). Compare Chinese 太上皇 (tàishànghuáng).

retired monarch; monarch who abdicates in favour of his or her successor.


แผ่นดิน

แผ่นดิน • (pɛ̀n-din)

From แผ่น (pɛ̀n, “sheet”) + ดิน (din, “earth”), literally “sheet of earth”, possibly reflecting the Flat Earth belief. Compare Lao ແຜ່ນດິນ (phǣn din), Lü ᦶᦕᧃᧈᦡᦲᧃ (ṗhaen¹ḋiin), Tai Dam ꪵꪠ꪿ꪙ ꪒꪲꪙ.

cog

Lü ᦶᦕᧃᧈᦡᦲᧃ (ṗhaen¹ḋiin)

Tai Dam ꪵꪠ꪿ꪙ ꪒꪲꪙ


สมบัติ

th-noun

สมบัติ • (sǒm-bàt)

From Sanskrit सम्पत्ति (sampatti) or Pali sampatti (“happiness; prosperity; fortune; wealth”). Compare Old Khmer *sampatti, saṃmpata, °saṃpatta, °saṃpatti, °sampatta (“achievement, attainment; happiness, bliss, felicity”); Angkorian Old Khmer °saṃpatti; Modern Khmer សម្បត្តិ (sɑmbat); Lao ສົມບັດ (som bat).

bor

Job 31:25, KJV:
ถ้าข้าเปรมปรีดิ์เพราะสมบัติของข้ามากมายหรือเพราะมือของข้าได้มามาก
tâa kâa bpreem-bprii prɔ́ sǒm-bàt kɔ̌ɔng kâa mâak-maai rʉ̌ʉ prɔ́ mʉʉ kɔ̌ɔng kâa dâai maa mâak
If I rejoiced because my wealth was great, and because mine hand had gotten much;

Ecclesiastes 5:10, KJV:
คนรักเงินย่อมไม่อิ่มเงิน และคนรักสมบัติไม่รู้จักอิ่มกำไร นี่ก็อนิจจังด้วย
kon rák ngən yɔ̂m mâi ìm ngən · lɛ́ kon rák sǒm-bàt mâi rúu-jàk ìm gam-rai · nîi gɔ̂ à-nít-jang dûai
He that loveth silver shall not be satisfied with silver; nor he that loveth abundance with increase: this is also vanity.

2 Chronicles 9:22, KJV:
ดังนี้แหละ กษัตริย์ซาโลมอนจึงได้เปรียบกว่าบรรดากษัตริย์อื่น ๆ แห่งแผ่นดินโลกในเรื่องสมบัติและสติปัญญา
dang-níi lɛ̀ · gà-sàt saa-loo-mɔ̂n jʉng dâai-bprìiap gwàa ban-daa gà-sàt ʉ̀ʉn ʉ̀ʉn hɛ̀ng pɛ̀n-din-lôok nai rʉ̂ʉang sǒm-bàt lɛ́ sà-dtì-bpan-yaa
And king Solomon passed all the kings of the earth in riches and wisdom.


ราชย์

th-noun

ราชย์ • (râat)

From Old Khmer rājya (“kingdom; kingship”); ultimately from Sanskrit राज्य (rājya, “kingdom; kingship”). Compare Modern Khmer រាជ្យ (riəc).

der

พระนางเจ้าเอลิซาเบธขึ้นครองราชย์ใน ค.ศ. ๑๙๕๒

Queen Elizabeth ascended the throne in 1952 CE.

prá-naang-jâao ee-lí-saa-bèt kʉ̂n krɔɔng râat nai krít-sàk-gà-ràat pan gâao rɔ́ɔi hâa-sìp sɔ̌ɔng

1 Kings 1:18, KJV:
ดูเถิด บัดนี้ อาโดนียาห์ทรงราชย์แล้ว...
duu-tə̀ət bàt-níi aa-doo-nii-yaa song râat lɛ́ɛo
And now, behold, Adonijah reigneth...
(literally) Now, behold, Adonijah has assumed the throne...


ข้าพระองค์

th-pronoun

ข้าพระองค์ • (kâa-prá-ong)

/kʰaː˥˩.pʰra˦˥.ʔoŋ˧/

From ข้า (kâa, “servant”) + พระองค์ (prá-ong, “second/third person pronoun for royal or sacred persons”); literally "your servant".

compound

Psalm 56:3, KJV:
เมื่อข้าพระองค์กลัว ข้าพระองค์วางใจในพระองค์
mʉ̂ʉa kâa-prá-ong gluua kâa-prá-ong waang-jai nai prá-ong
What time I am afraid, I will trust in thee.

a first person pronoun used when addressing royal persons or sacred persons, as gods, buddhas, religious personages, etc.


กำนัน

Compare Khmer កំណាន់ (kɑmnan, “person in charge”).

cog

ตำบล ตำบล#Thai

(law) public officer in charge of ตำบล (dtam-bon, “subdistrict”).


ข้าราชการ

th-noun

ข้าราชการ • (kâa-râat-chá-gaan) (classifier คน)

kâa-râat-chá-gaan (romanization)
คน (classifier)

/kʰaː˥˩.raːt̚˥˩.t͡ɕʰa˦˥.kaːn˧/

Compound of ข้า (kâa, “servant”) + ราชการ (râat-chá-gaan, “government affairs; public affairs”, literally “royal affairs”), literally “servant of royal affairs”.


พนักงาน

From Old Khmer bnāk (“bearer, stand, support; agent, official, servant; etc”) + ṅār (“labour; service; work”). Cognate with Modern Khmer ភ្នាក់ងារ (phnĕək ngiə).

bor

1963 June 5, สภาผู้แทนราษฎร, “พระราชบัญญัติให้ใช้ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา พุทธศักราช ๒๔๗๗”, in ห้องสมุดกฎหมาย, Bangkok: สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา, retrieved 2021-12-13:
เพื่อพบเหตุของการตาย...จะให้ส่งทั้งศพ...ไปยัง...พนักงานแยกธาตุ...
pʉ̂ʉa póp hèet kɔ̌ɔng gaan-dtaai ... jà hâi sòng táng sòp ... bpai yang ... pá-nák-ngaan yɛ̂ɛk tâat ...
In order to discover the cause of the death...the whole corpse may be ordered to be sent...over to...an official [responsible for] analysing bones...

2004, Buckingham, Marcus, and, Clifton, Donald O., เจาะจุดแข็ง, Nation Books, →ISBN, page 200:
เขาจึงมอบนกหวีดให้พนักงานทุกคนและสั่งให้เป่าออกมาดัง ๆ
kǎo jʉng mɔ̂ɔp nók-wìit hâi pá-nák-ngaan túk kon lɛ́ sàng hâi bpào ɔ̀ɔk maa dang dang
He then gave whistles to all the members of the staff and told them to blow them out loud.

2023 September 30, “รวบแล้วพนักงานสายการบินพยายามกินบวบ-ทำอนาจารผู้โดยสารเยาวชนอายุ 15 ปี”, in สรยุทธ สุทัศนะจินดา กรรมกรข่าว:
รวบแล้วพนักงานสายการบินพยายามกินบวบ...ผู้โดยสารเยาวชนอายุ 15 ปี
rûuap lɛ́ɛo pá-nák-ngaan sǎai-gaan-bin pá-yaa-yaam gin-bùuap ... pûu-dooi-sǎan yao-wá-chon aa-yú · sìp-hâa · bpii
An airline worker trying to go down on...a juvenile passenger aged 15 years has been arrested.

one responsible for a duty or function, as agent, functionary, officer, official, staff member, etc. Abbreviation: พนง. (pɔɔ-nɔɔ-ngɔɔ)


เจ้าหน้าที่

th-noun

เจ้าหน้าที่ • (jâao-nâa-tîi)

/t͡ɕaːw˥˩.naː˥˩.tʰiː˥˩/

From เจ้า (jâao, “owner, possessor; chief, lord, master”) + หน้าที่ (nâa-tîi, “duty; function”); literally "owner of duty", "possessor of duty", "lord of duty", etc. Compare Lao ເຈົ້າໜ້າທີ່ (chao nā thī).

cog

Lao ເຈົ້າໜ້າທີ່ (chao nā thī)

Joshua 1:10, KJV:
แล้วโยชูวาบัญชาเจ้าหน้าที่ทั้งปวงของประชาชนว่า
lɛ́ɛo yoo-chuu-waa ban-chaa jâao-nâa-tîi táng-bpuuang kɔ̌ɔng bprà-chaa-chon wâa
Then Joshua commanded the officers of the people, saying,

Acts 17:8, NASB:
เมื่อประชาชนและเจ้าหน้าที่ผู้ครองเมืองได้ยินดังนั้นก็ร้อนใจ
mʉ̂ʉa bprà-chaa-chon lɛ́ jâao-nâa-tîi pûu krɔɔng mʉʉang dâi-yin dang-nán gɔ̂ rɔ́ɔn-jai
They stirred up the crowd and the city authorities who heard these things.

มาตรา ๔ ในพระราชบัญญัตินี้ "เจ้าหน้าที่" หมายความว่า ข้าราชการ พนักงาน ลูกจ้าง หรือผู้ปฏิบัติงานประเภทอื่น ไม่ว่าจะเป็นการแต่งตั้งในฐานะเป็นกรรมการหรือฐานะอื่นใด
mâat-dtraa · sìi · nai prá-râat-chá-ban-yàt níi · “jâao-nâa-tîi” · mǎai-kwaam wâa · kâa-râat-chá-gaan · pá-nák-ngaan · lûuk-jâang · rʉ̌ʉ pûu-bpà-dtì-bàt-ngaan bprà-pêet ʉ̀ʉn · mâi-wâa jà bpen gaan dtɛ̀ng-dtâng nai tǎa-ná bpen gam-má-gaan rʉ̌ʉ tǎa-ná ʉ̀ʉn dai
Section 4 In this Act, "authority" means a government officer, official, employee, or worker of a different type, irrespective of whether having been appointed to the position of a board member or any other position;
มาตรา ๕ หน่วยงานของรัฐต้องรับผิดต่อผู้เสียหายในผลแห่งละเมิดที่เจ้าหน้าที่ของตนได้กระทำในการปฏิบัติหน้าที่ ในกรณีนี้ ผู้เสียหายอาจฟ้องหน่วยงานของรัฐดังกล่าวได้โดยตรง แต่จะฟ้องเจ้าหน้าที่ไม่ได้
mâat-dtraa · hâa · nùai-ngaan-kɔ̌ɔng-rát dtɔ̂ng ráp-pìt dtɔ̀ɔ pûu-sǐia-hǎai nai pǒn hɛ̀ng lá-mə̂ət tîi jâao-nâa-tîi kɔ̌ɔng dton dâai grà-tam nai gaan-bpà-dtì-bàt nâa-tîi · nai gà-rá-nii níi · pûu-sǐia-hǎai àat fɔ́ɔng nùai-ngaan-kɔ̌ɔng-rát dang glàao dâai dooi-dtrong · dtɛ̀ɛ jà fɔ́ɔng jâao-nâa-tîi mâi dâai

สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา (2013 February 19) “พระราชบัญญัติความรับผิดทางละเมิดของเจ้าหน้าที่ พ.ศ. ๒๕๓๙”, in ห้องสมุดกฎหมาย (in Thai), Bangkok: สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา, archived from the original on 2019-01-18

Section 5 A state agency must be liable to the victim for the consequences of a tort which its own authority has committed in the execution of a duty. In this respect, the victim may lay claim against the said state agency directly, but no claim can be entered against the authority.

agent; authority; functionary; officer; official.


เจ้าพนักงาน

From เจ้า (jâao, “owner; possessor”) + พนักงาน (pá-nák-ngaan, “duty; function”); literally "owner of duty", "possessor of duty", etc. Compare Khmer ចៅភ្នាក់ងារ (cawphnĕəkngiə).

af

2015, พระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา (ฉบับที่ ๒๒) พ.ศ. ๒๕๕๘:
มาตรา ๓ ให้เพิ่มข้อความต่อไปนี้เป็น (๑๖) ของมาตรา ๑ แห่งประมวลกฎหมายอาญา "(๑๖) "เจ้าพนักงาน" หมายความว่า บุคคลซึ่งกฎหมายบัญญัติว่า เป็นเจ้าพนักงาน หรือได้รับแต่งตั้งตามกฎหมายให้ปฏิบัติหน้าที่ราชการ ไม่ว่าเป็นประจำหรือครั้งคราว และไม่ว่าจะได้รับค่าตอบแทนหรือไม่"
mâat-dtraa sǎam hâi pə̂əm kɔ̂ɔ-kwaam dtɔ̀ɔ-bpai-níi bpen à-nú-mâat-dtraa sìp-hòk kɔ̌ɔng mâat-dtraa nʉ̀ng hɛ̀ng bprà-muuan-gòt-mǎai aa-yaa "à-nú-mâat-dtraa sìp-hòk "jâao-pá-nák-ngaan" mǎai-kwaam wâa bùk-kon sʉ̂ng gòt-mǎai ban-yàt wâa bpen jâao-pá-nák-ngaan rʉ̌ʉ dâai-ráp dtɛ̀ng-dtâng dtaam gòt-mǎai hâi bpà-dtì-bàt nâa-tîi râat-chá-gaan mâi-wâa bpen-bprà-jam rʉ̌ʉ kráng-kraao lɛ́ mâi-wâa jà dâai ráp kâa-dtɔ̀ɔp-tɛɛn rʉ̌ʉ mâi"
Section 3 The following shall be inserted in Section 1 of the Criminal Code as its (16): "(16) 'public officer' means a person who is designated as a public officer by the law or who is legally authorised to carry out a public duty, either regularly or temporarily, and whether entitled to any compensation or not."

1976, คณะปฏิรูปการปกครองแผ่นดิน, คำสั่งของคณะปฏิรูปการปกครองแผ่นดิน ฉบับที่ ๔๑ ลงวันที่ ๒๑ ตุลาคม ๒๕๑๙:
ข้อ ๔ ให้ยกเลิกความในมาตรา ๑๓๘ แห่งประมวลกฎหมายอาญา และให้ใช้ความต่อไปนี้แทน "มาตรา ๑๓๘ ผู้ใดต่อสู้หรือขัดขวางเจ้าพนักงานหรือผู้ซึ่งต้องช่วยเจ้าพนักงานตามกฎหมายในการปฏิบัติการตามหน้าที่ ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินหนึ่งปี หรือปรับไม่เกินสองพันบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
kɔ̂ɔ sìi hâi yók-lə̂ək kwaam nai mâat-dtraa nʉ̀ng rɔ́ɔi sǎam-sìp bpɛ̀ɛt hɛ̀ng bprà-muuan-gòt-mǎai aa-yaa lɛ́ hâi chái kwaam dtɔ̀ɔ-bpai-níi tɛɛn "mâat-dtraa nʉ̀ng rɔ́ɔi sǎam-sìp bpɛ̀ɛt pûu-dai dtɔ̀ɔ-sûu rʉ̌ʉ kàt-kwǎang jâao-pá-nák-ngaan rʉ̌ʉ pûu sʉ̂ng dtɔ̂ng chûai jâao-pá-nák-ngaan dtaam gòt-mǎai nai gaan-bpà-dtì-bàt gaan dtaam nâa-tîi dtɔ̂ng rá-waang tôot jam-kúk mâi gəən nʉ̀ng bpii rʉ̌ʉ bpràp mâi gəən sɔ̌ɔng pan bàat rʉ̌ʉ táng jam táng bpràp"
Article 4 The provision of Section 138 of the Criminal Code shall be repealed and replaced by the following: "Section 138 Any person who attacks or offers resistance to a public officer or a person who is required by the law to assist a public officer in the execution of his duty shall be liable to imprisonment of not more than one year, or a fine of not more than two thousand baht, or both."

1956, ประมวลกฎหมายอาญา:
มาตรา ๙ เจ้าพนักงานของรัฐบาลไทยกระทำความผิดตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา ๑๔๗ ถึงมาตรา ๑๖๖ และมาตรา ๒๐๐ ถึงมาตรา ๒๐๕ นอกราชอาณาจักร จะต้องรับโทษในราชอาณาจักร
mâat-dtraa gâao jâao-pá-nák-ngaan kɔ̌ɔng rát-tà-baan tai grà-tam kwaam-pìt dtaam tîi ban-yàt wái nai mâat-dtraa nʉ̀ng rɔ́ɔi sìi-sìp jèt tʉ̌ng mâat-dtraa nʉ̀ng rɔ́ɔi hòk-sìp hòk lɛ́ mâat-dtraa sɔ̌ɔng rɔ́ɔi tʉ̌ng mâat-dtraa sɔ̌ɔng rɔ́ɔi hâa nɔ̂ɔk râat-chá-aa-naa-jàk jà dtɔ̂ng ráp tôot nai râat-chá-aa-naa-jàk
Section 9 A public officer of the Thai government who commits any of the offences set forth in Sections 147 through 116 and 200 through 205 outside the kingdom must serve his punishments within the kingdom.

public authority; public officer; public servant.


อุตสาหกรรม

th-noun

อุตสาหกรรม • (ùt-sǎa-hà-gam)

From อุตสาห (ùt-sǎa-hà-, “diligence; perseverance; etc”) + กรรม (gam, “act; action; activity; etc”); calque of English industry, coined by Wan Waithayakon. Compare Khmer ឧស្សាហកម្ម (ʼuhsaahaʼkam), Lao ອຸດສາຫະກຳ (ʼut sā ha kam), Northern Thai ᩏᨲ᩠ᩈᩣᩉᨠᩢᨾ᩠ᨾ᩺.

cog

ᩏᨲ᩠ᩈᩣᩉᨠᩢᨾ᩠ᨾ᩺

Northern Thai ᩏᨲ᩠ᩈᩣᩉᨠᩢᨾ᩠ᨾ᩺

การปรับให้เป็นอุตสาหกรรม

2020 September 10, “ชง คกก. แร่ชี้ขาดหลังพ้น ๓๐ วัน อัคราฯ ยื่นสำรวจแร่ทองเพชรบูรณ์ ๔.๔ แสนไร่”, in สำนักข่าวอิศรา, Bangkok: สำนักข่าวอิศรา, retrieved 2020-09-12:
นายเชวงศักดิ์ คำตา อุตสาหกรรมจังหวัดเพชรบูรณ์...ลงนามประกาศ...เรื่อง ขออาชญาบัตรพิเศษแร่ทองคำ...
naai chá-weeng sàk · kam dtaa · ùt-sǎa-hà-gam jang-wàt pét-chá-buun ... long-naam bprà-gàat ... rʉ̂ʉang · kɔ̌ɔ àat-yaa-bàt pí-sèet rɛ̂ɛ tɔɔng-kam ...
Nai Chawengsak Khamta, Phetchabun provincial industry officer,...signed the announcement...regarding the application [for] a letter patent [concerning] gold minerals...

(government) public officer charged with overseeing industry in a certain area.


มณฑล

Derived from Pali maṇḍala (“circle; disk; ring; etc”), ultimately from Sanskrit मण्डल (maṇḍala, “idem”). Cognate with Lao ມົນທົນ (mon thon), Khün ᨾᩫ᩠ᨱᨵᩫ᩠ᩃ, Old Khmer mandala, Khmer មណ្ឌល (mŭəndŭəl).

cog

Khün ᨾᩫ᩠ᨱᨵᩫ᩠ᩃ

(government) large or high administrative division, as province, prefecture, etc.


สนมเอก

th-noun

สนมเอก • (sà-nǒm-èek)

From สนม (sà-nǒm, “royal concubine”) + เอก (èek, “chief; first; first class; primary; etc”). Compare Modern Khmer ស្នំឯក (snâmʼékâ).


สนม

th-noun

สนม • (sà-nǒm)

From Old Khmer ស្នំ (snaṃ, “female palace attendant; royal concubine”). Cognate with Modern Khmer ស្នំ (snɑm) or ស្នម (snɑɑm).


สนม

th-noun

สนม • (sà-nǒm)

From Old Khmer ស្នុំ (snuṃ, “one who stacks combustibles into a pyre; one who shrouds a corpse prior to cremation”). Cognate with Modern Khmer ស្នុំ (snom).

bor

(archaic) officer responsible for funeral affairs in a palace, such as arranging funerals, shrouding corpses, taking care of pyres and coffins, etc.

(archaic) palace area under the responsibility of these officers, often used to detain or imprison high-ranking members of the royal family or government.


ผู้สำเร็จราชการ

th-noun

ผู้สำเร็จราชการ • (pûu-sǎm-rèt-râat-chá-gaan)

/pʰuː˥˩.sam˩˩˦.ret̚˨˩.raːt̚˥˩.t͡ɕʰa˦˥.kaːn˧/

From ผู้ (pûu, “person”) + สำเร็จ (sǎm-rèt, “to complete”) + ราชการ (râat-chá-gaan, “government affair; government service”, literally “royal affair”).


ท้องตรา

th-noun

ท้องตรา • (tɔ́ɔng-dtraa)

/tʰɔːŋ˦˥.traː˧/

From ท้อง (tɔ́ɔng, “content”) + ตรา (dtraa, “seal; to enact; to affix, to impress, to imprint, to mark down; etc”); literally "affixed content".

compound

(historical) document affixed with a ministerial seal, sent to a local government.


บรรดาศักดิ์

th-noun

บรรดาศักดิ์ • (ban-daa-sàk)

From บรรดา (ban-daa, “all; every”) + ศักดิ์ (sàk, “dignity; honour; status; etc”).

compound

Kosa Pan
th:พระพิทักษ์เจดีย์ (ถง รามางกูร)
th:พระพิทักษ์เจดีย์ (แก่น รามางกูร)
th:เจ้าพระยาโกษาธิบดี (เหล็ก)


ฝ่ายหน้า

th-noun

ฝ่ายหน้า • (fàai-nâa)

From ฝ่าย (fàai, “sector; section”) + หน้า (nâa, “front”).

com

(historical) outer court of a palace where men are allowed to be present.


วังหน้า

th-noun

วังหน้า • (wang-nâa)

From วัง (wang, “palace”) + หน้า (nâa, “front”); literally "front palace", from the fact that the official residence occupied by heirs apparent of Ayutthaya was actually located in front of the grand palace, the official residence of the monarch.

compound

(historical) official residence of an heir to the throne.


อุปราช

th-noun

อุปราช • (ùp-bpà-ràat) (classifier คน or พระองค์ or องค์)

ùp-bpà-ràat (romanization)
คน (classifier)
พระองค์ (classifier)
องค์ (classifier)

Borrowed from Pali uparāja (literally “viceroy”), ultimately from Sanskrit उपराज (uparāja, “idem”). Equivalent to Thai อุป (ùp-bpà-) + ราช (râat). Cognate with Old Khmer ūpparāja; Modern Khmer ឧបរាជ (ʼupaʼraac); Burmese ဥပရာဇာ (u.pa.raja); Lao ອຸບປະຫຣາດ (ʼup pa rāt), ອຸປະລາດ (ʼu pa lāt).

cog

Lao ອຸບປະຫຣາດ (ʼup pa rāt)

(historical) A high royal title given to the person second in rank to the monarch, often one who is to succeed to the throne.

อุปโยราช อุปโยราช#Thai

(historical, Cambodia) A high Khmer royal title, often given to the heir apparent of Cambodia, usually inferior in authority to อุปโยราช (ùp-bpà-yoo-râat).

(historical) A noble title given to a high-ranking civil servant.


ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์

th-noun

ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ • (pûu-sǎm-rèt-râat-chá-gaan-tɛɛn-prá-ong)

/pʰuː˥˩.sam˩˩˦.ret̚˨˩.raːt̚˥˩.t͡ɕʰa˦˥.kaːn˧.tʰɛːn˧.pʰra˦˥.ʔoŋ˧/

From ผู้สำเร็จราชการ (pûu-sǎm-rèt-râat-chá-gaan, literally “person who completes royal affairs”) + แทน (tɛɛn, “to replace; to substitute”) + พระองค์ (prá-ong, “a second or third person pronoun referring to a royal person”, literally “divine being; divine body; divine form”).

af

ผู้สำเร็จราชการ<lit:person who completes royal affairs>

พระองค์<t:a second or third person pronoun referring to a royal person><lit:divine being; divine body; divine form>

ข้อ ๑ ให้ยกเลิกความในมาตรา ๑๑๒ แห่งประมวลกฎหมายอาญา และให้ใช้ความต่อไปนี้แทน "มาตรา ๑๑๒ ผู้ใดหมิ่นประมาท ดูหมิ่น หรือแสดงความอาฆาตมาดร้ายพระมหากษัตริย์ พระราชินี รัชทายาท หรือผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่สามปีถึงสิบห้าปี"

1976, คำสั่งของคณะปฏิรูปการปกครองแผ่นดิน ฉบับที่ ๔๑ ลงวันที่ ๒๑ ตุลาคม ๒๕๑๙

Article 1 The provision of Section 112 of the Criminal Code shall be repealed and replaced by the following: "Section 112 Any person who defames, insults, or expresses rancour or ill will towards the king, queen, heir to the throne, or regent, must be liable to imprisonment from three years to fifteen years."

kɔ̂ɔ nʉ̀ng hâi yók-lə̂ək kwaam nai mâat-dtraa nʉ̀ng rɔ́ɔi sìp-sɔ̌ɔng hɛ̀ng bprà-muuan-gòt-mǎai-aa-yaa lɛ́ hâi chái kwaam dtɔ̀ɔ-bpai-níi tɛɛn "mâat-dtraa nʉ̀ng rɔ́ɔi sìp-sɔ̌ɔng pûu-dai mìn-bprà-màat duu-mìn rʉ̌ʉ sà-dɛɛng kwaam-aa-kâat-mâat-ráai prá-má-hǎa-gà-sàt prá-raa-chí-nii rát-chá-taa-yâat rʉ̌ʉ pûu-sǎm-rèt-râat-chá-gaan-tɛɛn-prá-ong dtɔ̂ng rá-waang-tôot jam-kúk dtâng-dtɛ̀ɛ sǎam bpii tʉ̌ng sìp-hâa bpii

en-ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์-th-noun-frR0vyN-


กฤษฎีกา

From extension or corruption of กติกา (gà-dtì-gaa). Compare Khmer ក្រឹត្យ (krətyɑɑ).


ปรมราชาธิราช

th-noun

ปรมราชาธิราช • (bpɔɔ-rom-raa-chaa-tí-râat)

/pɔː˧.rom˧.ma˦˥.raː˧.t͡ɕʰaː˧.tʰi˦˥.raːt̚˥˩/

/pɔː˧.ra˦˥.ma˦˥.raː˧.t͡ɕʰaː˧.tʰi˦˥.raːt̚˥˩/

/pa˨˩.ra˦˥.ma˦˥.raː˧.t͡ɕʰaː˧.tʰi˦˥.raːt̚˥˩/

บรมราชาธิราช บรมราชาธิราช#Thai

Alternative form of บรมราชาธิราช (bɔɔ-rom-raa-chaa-tí-râat)

Bhumibol Adulyadej
Chulalongkorn
Elizabeth II


ปลัด

From Old Khmer palãta (“assistant chief; deputy chief”) or Angkorian Old Khmer phlās, plass (idem). Cognate with Modern Khmer បាឡាត់ (baalat), បាល័ត (baalat), បាល័ដ្ឋ (baalat).

bor

(government) public officer second in rank to the chief of an agency: assistant chief, deputy chief, etc.

กระทรวง กระทรวง#Thai

(government) (~กระทรวง) undersecretary or permanent secretary (of a government ministry).


เจ้าหญิง

th-noun

เจ้าหญิง • (jâao-yǐng)

/t͡ɕaːw˥˩.jiŋ˩˩˦/

/t͡ɕaw˥˩.jiŋ˩˩˦/

From เจ้า (jâao, “chief, lord, master”) + หญิง (yǐng, “female”).

com

Psalm 45:13, KJV:
เจ้าหญิงประดับพระกายในห้องของพระนางเธอด้วยเสื้อผ้ายกทองคำ
jâao-yǐng bprà-dàp prá-gaai nai hɔ̂ng kɔ̌ɔng prá-naang-təə dûai sʉ̂ʉa-pâa yók tɔɔng-kam
The king's daughter is all glorious within: her clothing is of wrought gold.


วัง

From Old Khmer វាង៑ (vāṅ), វាង្ង៑ (vāṅṅ), វង៑ (vaṅ, “enclosure; citadel, fort, fortress, stronghold; palace; to encircle, to enclose, to surround; to bar, to block; to screen, to shield; etc”), from Proto-Mon-Khmer *wa(a)ŋ (“enclosure”). Cognate with Modern Khmer វាំង (vĕəng), ពាំង (pĕəng), Northern Thai ᩅᩢ᩠ᨦ, Khün ᩅᩤ᩠ᨦ, Lao ວັງ (wang), Lü ᦞᧂ (vang). Doublet of วง (wong) and เวียง (wiiang).

เจ้าฟ้าธรรมธิเบศไชยเชษฐ์สุริยวงศ์, เพลงยาวบางบท:
ขาวสุดพุดจีบจีน เจ้ามีสีนพี่มีศักดิ์ ทั้งวังเขาชังนัก แต่พี่รักเจ้าคนเดียว
kǎao sùt pút-jìip jiin · jâao mii sǐin pîi mii sàk · táng wang kǎo chang nák · dtɛ̀ɛ pîi rák jâao kon diao
My Whitest Chinese Rosebay, you are of wealth, I am of worth. Though you are despised by the people throughout the palace, I shall be the only one who loves you.

Exodus 7:23, KJV:
ฟาโรห์เสด็จกลับเข้าในวัง มิได้เอาพระทัยใส่ในเหตุการณ์ครั้งนี้เหมือนกัน
faa-roo sà-dèt glàp kâo nai wang · mí dâai ao prá-tai sài nai hèet-gaan kráng níi mʉ̌ʉan gan
And Pharaoh turned and went into his house, neither did he set his heart to this also.

Job 21:28, KJV:
เพราะท่านว่า วังของเจ้านายอยู่ที่ไหน เต็นท์ซึ่งคนชั่วอาศัยนั้นอยู่ที่ไหน
prɔ́ tâan wâa · wang kɔ̌ɔng jâo-naai yùu tîi nǎi · dtén sʉ̂ng kon chûua aa-sǎi nán yùu tîi nǎi
For ye say, Where is the house of the prince? and where are the dwelling places of the wicked?

พระบรมมหาราช พระบรมมหาราช#Thai

พระบรมราช พระบรมราช#Thai

พระราช พระราช#Thai

ราช ราช#Thai

(พระบรมมหาราช, พระบรมราช, พระราช, ราช~) royal residence; palace.

เวียง เวียง#Thai

คลัง คลัง#Thai

(government and historical) one of the four chief ministries, responsible for palace affairs. The other three were เวียง (wiiang), คลัง (klang), and นา (naa).


ราชันย์

From Sanskrit राजन्य (rājanya, “royal personage; man from royal or military clan”).

bor

(elegant) royal descent, royal blood; person of royal descent, person of royal blood.


ราชัน

From Sanskrit राजन् (rājan, “chief; king; prince; sovereign”).

(elegant) king:
male chief, lord, or master.


รัฐประศาสน์

th-noun

รัฐประศาสน์ • (rát-tà-bprà-sàat)

From รัฐ (rát, “state”) + ประศาสน์ (“direction; instruction”).

com

public administration
public administration


รัฐประศาสนศาสตร์

th-noun

รัฐประศาสนศาสตร์ • (rát-tà-bprà-sǎa-sà-ná-sàat)

/rat̚˦˥.tʰa˨˩.pra˨˩.saː˩˩˦.sa˨˩.na˦˥.saːt̚˨˩/

From รัฐประศาสน (rát-tà-bprà-sǎa-sà-ná-, “government; public administration”) + ศาสตร์ (sàat, “science”).

com

public administration (as branch of education or science).


บัวแก้ว

th-noun

บัวแก้ว • (buua-gɛ̂ɛo)

From บัว (buua, “lotus”) + แก้ว (gɛ̂ɛo, “crystal”); literally "crystal lotus".

com

2016, "แฮกเกอร์เปิดฉากโจมตีบัวแก้ว แฮกข้อมูลเจ้าหน้าที่และเจ้าหน้าที่องค์กรระหว่างประเทศกว่า ๓,๐๐๐ ราย", มติชนออนไลน์, มติชน:
แฮกเกอร์เปิดฉากโจมตีบัวแก้ว
hɛ́k-gə̂ə bpə̀ət-chàak joom-dtii buua-gɛ̂ɛo
Hackers launch attacks on the Crystal Lotus.

(slang) Ministry of Foreign Affairs of Thailand, whose emblem is a crystal lotus.


มกุฎราชกุมาร

th-noun

มกุฎราชกุมาร • (má-gùt-râat-chá-gù-maan) (classifier พระองค์ or องค์)

má-gùt-râat-chá-gù-maan (romanization)
พระองค์ (classifier)
องค์ (classifier)

/ma˦˥.kut̚˨˩.raːt̚˥˩.t͡ɕʰa˦˥.ku˨˩.maːn˧/

From มกุฎ (má-gùt, “crown”) + ราช (râat, “royal”) + กุมาร (gù-maan, “boy”, literally “boy; son”); literally "royal son of the crown"; calque of English crown prince. First used around 2429 BE (1886/87 CE).


สถานพินิจ

th-noun

สถานพินิจ • (sà-tǎan-pí-nít) (classifier แห่ง or ที่)

sà-tǎan-pí-nít (romanization)
แห่ง (classifier)
ที่ (classifier)

From สถาน (sà-tǎan, “place”) + พินิจ (“to observe”).

com

youth detention centre
youth detention centre


วิมาน

From Pali vimāna (“divine mansion; palace”) or Sanskrit विमान (vimāna, “flying chariot; airplane, aircraft”); probably via Old Khmer vimāna (“celestial palace, abode in heaven; palace; temple”). Cognate with Lao ວິມານ (wi mān), Modern Khmer វិមាន (vimiən).


ทบวง

กรม กรม#Thai

กระทรวง กระทรวง#Thai

รัฐมนตรี รัฐมนตรี#Thai

(Thailand government) agency of the central government that is superior to กรม (grom) and is equivalent or subject to กระทรวง (grà-suuang) or a like agency, often headed by รัฐมนตรี (rát-tà-mon-dtrii).


ตำหนัก

th-noun

ตำหนัก • (dtam-nàk) (classifier หลัง or องค์)

dtam-nàk (romanization)
หลัง (classifier)
องค์ (classifier)

From Old Khmer tāka, tâka, tāk, tak, takk (“to establish; to locate; to place”).

1 Kings, 14:12, KJV:
เพราะฉะนั้น ขอเชิญเสด็จกลับไปยังพระตำหนักของพระนาง เมื่อพระบาทของพระองค์เข้าเมือง กุมารนั้นก็จะถึงแก่มรณา
prɔ́-chà-nán · kɔ̌ɔ chəən sà-dèt glàp bpai yang prá dtam-nàk kɔ̌ɔng prá-naang · mʉ̂ʉa prá bàat kɔ̌ɔng prá-ong kâo mʉʉang · gù-maan nán gɔ̂ jà tʉ̌ng gɛ̀ɛ mɔɔ-rá-naa
Arise thou therefore, get thee to thine own house: and when thy feet enter into the city, the child shall die.

2 Samuel 4:5, KJV:
ฝ่ายบุตรชาย...ได้ออกเดินทาง พอแดดออกจัดก็มาถึงตำหนักของอิชโบเชทขณะเมื่อพระองค์กำลังบรรทมพักเที่ยง
fàai bùt-chaai ... dâai ɔ̀ɔk dəən-taang · pɔɔ dɛ̀ɛt ɔ̀ɔk jàt gɔ̂ maa tʉ̌ng dtam-nàk kɔ̌ɔng ích-boo-chét kà-nà mʉ̂ʉa prá-ong gam-lang ban-tom pák tîiang
And the sons...went, and came about the heat of the day to the house of Ishbosheth, who lay on a bed at noon.

1 Kings 7:2, KJV:
พระองค์ทรงสร้างพระตำหนักพนาเลบานอน ยาวหนึ่งร้อยศอก กว้างห้าสิบศอก และสูงสามสิบศอก อยู่บนเสาไม้สนสีดาร์สี่แถว มีคานไม้สนสีดาร์อยู่บนเสา
prá-ong song sâang prá dtam-nàk pá-naa lee-baa-nɔn · yaao nʉ̀ng-rɔ́ɔi sɔ̀ɔk · gwâang hâa-sìp sɔ̀ɔk · lɛ́ sǔung sǎam-sìp sɔ̀ɔk · yùu bon sǎo máai sǒn sǐi-daa sìi tɛ̌o · mii kaan máai sǒn sǐi-daa yùu bon sǎo
He built also the house of the forest of Lebanon; the length thereof was a hundred cubits, and the breadth thereof fifty cubits, and the height thereof thirty cubits, upon four rows of cedar pillars, with cedar beams upon the pillars.

พระ พระ#Thai

(of a royal person or high priest) (พระ~) house; residence.

th:สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าแก้ว กรมพระศรีสุดารักษ์


ชลประทาน

From Sanskrit जलप्रदान (jalapradāna, literally “water offering”), from जल (jala, “water”) + प्रदान (pradāna, “donation; gift; offering; etc”), equivalent to Thai ชล (chon, “water”) + ประทาน (bprà-taan, “to give; to grant”).

com

(colloquial) government agency responsible for irrigation.


ดุสิต

th-proper noun

ดุสิต • (dù-sìt)

From Pali tusita (literally “contented; gratified; joyed; pleased; satisfied”); perhaps via Old Khmer tusita, tussidda. Cognate with Modern Khmer តុសិត (tosət). Compare Sanskrit तुषित (tuṣita), from which Thai ดุษิต was derived.

bor

Dusit Palace
th:พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท

พระราช พระราช#Thai

วัง วัง#Thai

(พระราชวัง~) Dusit Palace, a compound of royal residences in Bangkok, Thailand.


ลูกเธอ

th-noun

ลูกเธอ • (lûuk-təə) (classifier พระองค์ or องค์)

lûuk-təə (romanization)
พระองค์ (classifier)
องค์ (classifier)

/luːk̚˥˩.tʰɤː˧/

ลูก (lûuk, “child; offspring”) + เธอ (təə, “an agentive referring to a monarch”).

com

พระเจ้า พระเจ้า#Thai

สมเด็จ สมเด็จ#Thai

(พระเจ้า~, สมเด็จพระเจ้า~) child of a monarch.

พระเจ้า พระเจ้า#Thai

สมเด็จ สมเด็จ#Thai

(พระเจ้า~, สมเด็จพระเจ้า~) a formal title for or term of address to a child of a monarch.


ลูกหลวง

/luːk̚˥˩.lua̯ŋ˩˩˦/

ลูก (lûuk, “child; offspring”) + หลวง (lǔuang, “royal”).

(archaic) vassal state ruled by a child of a monarch; principality.


รัฐวิสาหกิจ

th-noun

รัฐวิสาหกิจ • (rát-tà-wí-sǎa-hà-gìt)

รัฐ (rát, “state”) + วิสาหกิจ (wí-sǎa-hà-gìt, “enterprise”); calque of English state enterprise.

com

state-owned enterprise
state-owned enterprise

government-sponsored enterprise
government-sponsored enterprise

(government) state enterprise; state-owned enterprise; government-sponsored enterprise.


ท้าวพระยา

th-noun

ท้าวพระยา • (táao-prá-yaa)

From ท้าว (táao, “chief, lord, master; monarch; royal person; etc”) + พระยา (prá-yaa, “idem”). Compare Mon ဒဴဗညာ (“nobleman”); Lao ທ້າວພະຍາ (thāo pha nyā, “king; monarch; high personage”).


กษัตรี

From Sanskrit क्षत्री (kṣatrī), feminine form of क्षत्र (kṣatra, “kṣatriya: member of the warrior caste, the caste itself”); perhaps via Old Khmer ខ្សត្រី (khsatrī, “female of the kṣatriya or warrior caste: queen, princess, etc”). Cognate with Modern Khmer ក្សត្រី (ksɑɑtrəy), Lao ກະສັດຕີ (ka sat tī).

der

(elegant, literary, poetic) woman in authority, royal woman, or noblewoman: queen, empress, princess, mistress, etc.

(elegant, archaic, literary, poetic) any woman.


อภิรัฐมนตรี

th-noun

อภิรัฐมนตรี • (à-pí-rát-tà-mon-dtrii) (classifier คน or ท่าน)

à-pí-rát-tà-mon-dtrii (romanization)
คน (classifier)
ท่าน (classifier)

From อภิ (à-pí, “greater; higher; superior; over”) + รัฐมนตรี (rát-tà-mon-dtrii, literally “counsellor of state”).

com

(historical) Supreme Councillor of State.


มนตรี

mon-dtrii (romanization)
คน (classifier)

From Sanskrit मन्त्री (mantrī, “adviser; counsellor; consultant; secretary”, literally “one with mantra; one reciting mantra; one versed in mantra”); perhaps via Old Khmer mantrī (“king's counsellor or minister”). Cognate with Modern Khmer មន្ត្រី (mŭəntrəy). Compare Pali mantī.

der

Daniel 3:2, KJV:
แล้วกษัตริย์เนบูคัดเนสซาร์รับสั่งให้ประชุมอุปราช ข้าหลวงภาค ผู้ว่าราชการเมือง ผู้พิพากษา นายคลัง มนตรี ตุลาการ และบรรดาเจ้าหน้าที่ทั้งหลายของหัวเมือง ให้เข้ามาในงานฉลองปฏิมากรซึ่งกษัตริย์เนบูคัดเนสซาร์ได้ทรงตั้งขึ้น
lɛ́ɛo gà-sàt nee-buu-kát-nét-saa ráp-sàng hâi bprà-chum ùp-bpà-ràat · kâa-lǔuang pâak · pûu-wâa-râat-chá-gaan mʉʉang · pûu-pí-pâak-sǎa · naai-klang · mon-dtrii · dtù-laa-gaan · lɛ́ ban-daa jâao-nâa-tîi táng-lǎai kɔ̌ɔng hǔua-mʉʉang · hâi kâo maa nai ngaan chà-lɔ̌ɔng bpà-dtì-maa-gɔɔn sʉ̂ng gà-sàt nee-buu-kát-nét-saa dâai song dtâng kʉ̂n
Then Nebuchadnezzar the king sent to gather together the princes, the governors, and the captains, the judges, the treasurers, the counsellers, the sheriffs, and all the rulers of the provinces, to come to the dedication of the image which Nebuchadnezzar the king had set up.

Daniel 6:7, KJV:
บรรดาอภิรัฐมนตรีแห่งราชอาณาจักร ทั้งข้าหลวงภาค และอุปราช มนตรี และผู้ว่าราชการเมืองทั้งหลายทั้งสิ้น ได้ตกลงกันว่า กษัตริย์สมควรจะได้ทรงตรากฎหมายและออกพระราชกฤษฎีกาว่า ในสามสิบวันนี้ ถ้าผู้หนึ่งผู้ใดทูลขอต่อพระเจ้าหรือมนุษย์นอกเหนือพระองค์ โอ ข้าแต่กษัตริย์ ก็ให้โยนผู้นั้นลงในถ้ำสิงโตเสีย
ban-daa à-pí-rát-tà-mon-dtrii hɛ̀ng râat-chá-aa-naa-jàk · táng kâa-lǔuang pâak · lɛ́ ùp-bpà-ràat · mon-dtrii · lɛ́ pûu-wâa-râat-chá-gaan mʉʉang táng-lǎai táng-sîn · dâai dtòk-long gan wâa · gà-sàt sǒm-kuuan jà dâai song dtraa gòt-mǎai lɛ́ ɔ̀ɔk prá-râat-chá-grìt-sà-dii-gaa wâa · nai sǎam-sìp wan níi · tâa pûu-nʉ̀ng-pûu-dai tuun kɔ̌ɔ dtɔ̀ɔ prá-jâao rʉ̌ʉ má-nút nɔ̂ɔk-nʉ̌ʉa prá-ong · oo · kâa-dtɛ̀ɛ gà-sàt · gɔ̂ hâi yoon pûu nán long nai tâm sǐng-dtoo sǐia
All the presidents of the kingdom, the governors, and the princes, the counsellers, and the captains, have consulted together to establish a royal statute, and to make a firm decree, that whosoever shall ask a petition of any God or man for thirty days, save of thee, O king, he shall be cast into the den of lions.

(elegant, chiefly government) adviser; counsellor; consultant; secretary.

(government) minister; senior public officer; high-ranking public officer.


แขวง

th-noun

แขวง • (kwɛ̌ɛng)

From Old Khmer *ខ្វេង៑ (*khveṅ, “to go far around; to encircle; to enclose”). Cognate with Lao ແຂວງ (khuǣng), Modern Khmer ខ្វែង (khvaeng).

bor

เขต เขต#Thai

(Thailand government) khwaeng: an administrative subdivision of เขต (kèet), a district of Bangkok.


สภาสูง

/sa˨˩.pʰaː˧.suːŋ˩˩˦/

สภา (sà-paa, “assembly; council; forum; etc”) + สูง (sǔung, “high”); calque of English upper house.


สภาคณาจารย์

From สภา (sà-paa, “assembly; council; forum; etc”) + คณาจารย์ (ká-naa-jaan, “faculty”); calque of English faculty senate.


สุขาภิบาล

th-noun

สุขาภิบาล • (sù-kǎa-pí-baan)

From สุข (sùk, “health; welfare; well-being; etc”) + อภิบาล (à-pí-baan, “to administer, to govern; to guard, to protect; etc”); perhaps calque of English sanitary authority. Cognate with Khmer សុខាភិបាល (sokhaaphibaal), Lao ສຸຂາພິບານ (su khā phi bān).

com

th:สุขาภิบาล

เทศบาล เทศบาล#Thai

(government, historical) sukhaphiban: a type of local government in Siam (later Thailand), inferior to เทศบาล (têet-sà-baan), led by the chief of a district.


สุขาภิบาล

th-proper noun

สุขาภิบาล • (sù-kǎa-pí-baan)

th:สุขาภิบาล

(government, historical) a government agency of Siam in charge of sanitation, established in 2440 BE (1897/98 CE)


สภาล่าง

สภา (sà-paa, “assembly; council; forum; etc”) + ล่าง (lâang, “low; under”); calque of English lower house.


สภา

From Pali sabhā (“assembly; congregation; convention; etc”) or Sanskrit सभा (sabhā, “assembly; meeting”), possibly via Old Khmer sabhā (“council, court of justice; member of a council or court; council chamber, tribunal”). Cognate with Middle Khmer subhā, sūbhā (“court; court of justice; member of a court: justice, judge; etc”), from which Thai สุภา (sù-paa, “court; judge”) was derived, and cognate with Northern Thai ᩈᨽᩣ, Lao ສະພາ (sa phā), Shan သၽႃး (sǎ pháa), and Modern Khmer សភា (saʼphiə), សុភា (sophiə).

der

assembly; conference; convention; council; gathering; forum; meeting.


หับเผย

th-noun

หับเผย • (hàp-pə̌əi)

/hap̚˨˩.pʰɤːj˩˩˦/

หับ (hàp, “to shut”) + เผย (pə̌əi, “to open; to reveal”).

com

(archaic) similar structure, as drawbridge.

(historical, by extension) prison, especially one for petty criminals.


ฝ่ายตุลาการ

From ฝ่าย (fàai, “side; sector; party; faction; branch; etc”) + ตุลาการ (dtù-laa-gaan, “judge”); perhaps calque of English judicial branch.


จเร

From Old Khmer ចារេ (cāre, “court of justice agent; investigator; inspector”); ultimately from Sanskrit चर (cara, “secret emissary, spy, agent; wandering, walking, roaming; etc”). Doublet of จร (jɔɔn).

der

(government, now chiefly used in military and law enforcement) inspector; inspector general.


เมืองขึ้น

th-noun

เมืองขึ้น • (mʉʉang-kʉ̂n) (classifier เมือง or แห่ง)

mʉʉang-kʉ̂n (romanization)
เมือง (classifier)
แห่ง (classifier)

/mɯa̯ŋ˧.kʰɯn˥˩/

From เมือง (mʉʉang, “state”) + ขึ้น (kʉ̂n, “subject; subordinate”).


อธิบดี

th-noun

อธิบดี • (à-típ-bɔɔ-dii)

/ʔa˨˩.tʰip̚˦˥.bɔː˧.diː˧/

/ʔa˨˩.tʰi˦˥.bɔː˧.diː˧/

Borrowed from Pali adhipati (literally “overlord”), from adhi (“superior; over”) + pati (“chief; lord; master”); or from Sanskrit अधिपति (adhipati, idem), from अधि (adhi, idem) + पति (pati, idem); equivalent to Thai อธิ + บดี (bɔɔ-dii). Cognate with Old Khmer °ʼadhipati, ʼādhipati (“master; chief; dean”); Burmese အဓိပတိ (a.dhi.pa.ti.); Modern Khmer អធិបតី (ʼaʼthipaʼdəy).

com

อธิ + บดี (bɔɔ-dii)

(elegant) overlord; high king; king of kings; suzerain.

กรม กรม#Thai

director-general: chief executive of a governmental department, called กรม (grom).

2019 April 25, “คำพิพากษาศาลปกครองกลาง ในคดีหมายเลขดำที่ ๕๕๒/๒๕๖๒ หมายเลขแดงที่ ๔๔๐/๒๕๖๒ เรื่อง คดีพิพาทเกี่ยวกับการที่หน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐกระทำการโดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย ระหว่าง เด็กชายพีรภัทร์ พณิชสานนท์ โดยนางพรพีร์ พณิชสานนท์ หรือมกรกิจวิบูลย์ ผู้แทนโดยชอบธรรม ผู้ฟ้องคดี กับผู้อำนวยการโรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย ผู้ถูกฟ้องคดี ลงวันที่ ๒๕ เมษายน ๒๕๖๒”, in ศาลปกครองพิพากษาเพิกถอนคำสั่ง ร.ร. สวนกุหลาบปฏิเสธรับ นร. ๑๐ รายเข้า ม. ๑, Bangkok: Voice TV, retrieved 2019-04-29:
คดีนี้อธิบดีศาลปกครองกลางมีคำสั่งให้ดำเนินกระบวนพิจารณาโดยเร่งด่วนตามข้อ ๔๙/๒...
ká-dii níi à-típ-bɔɔ-dii sǎan-bpòk-krɔɔng glaang mii kam-sàng hâi dam-nəən grà-buuan-pí-jaa-rá-naa dooi rêng-dùuan dtaam kɔ̂ɔ · sìi-sìp gâao / 2 ...
[As for] this case, the President of the Central Administrative Court issued an order requiring the proceedings to be held urgently in accordance with Rule 49/2...

chief justice; chief judge; head (of a court or tribunal).


หม่อมหลวง

th-noun

หม่อมหลวง • (mɔ̀m-lǔuang)

/mɔm˨˩.lua̯ŋ˩˩˦/

com

หม่อม (mɔ̀m) + หลวง (lǔuang)

หม่อมราชวงศ์ หม่อมราชวงศ์#Thai

person who is a child of หม่อมราชวงศ์ (mɔ̀m-râat-chá-wong).


เจ้าแผ่นดิน

th-noun

เจ้าแผ่นดิน • (jâao-pɛ̀n-din) (classifier องค์ or พระองค์)

jâao-pɛ̀n-din (romanization)
องค์ (classifier)
พระองค์ (classifier)

desc

→ Chinese: 召片領／召片领

→ Chinese: 召片領／召片领

From เจ้า (jâao, “chief, lord, master; owner, possessor”) + แผ่นดิน (pɛ̀n-din, “land; earth”). Compare Lao ເຈົ້າແຜ່ນດິນ (chao phǣn din).

cog

ເຈົ້າແຜ່ນດິນ

เจ้าฟ้า เจ้าฟ้า#Thai

(figurative, sometimes prefixed by เจ้าฟ้า) monarch; royal person.


หม่อม

Possibly shortened from กระหม่อม (grà-mɔ̀m). Compare Khmer ម៉ម (mɑɑm), Lao ຫມ່ອມ (mǭm).

th-l

กระหม่อม (grà-mɔ̀m)

(archaic) person whose father is a high-ranking public officer.


เจ้าฟ้า

th-noun

เจ้าฟ้า • (jâao-fáa)

/t͡ɕaːw˥˩.faː˦˥/

Compound of เจ้า (jâao, “lord”) + ฟ้า (fáa, “heaven”), literally “lord of heaven”. Compare Burmese စော်ဘွား (caubhwa:), Khmer ចៅហ្វា (cawfaa), Lao ເຈົ້າຟ້າ (chao fā), Shan ၸဝ်ႈၽႃႉ (tsāo phâ̰a).

com+

องค์ องค์#Thai

พระองค์ พระองค์#Thai

(royal) (classifier องค์ or พระองค์) royal person who is a child of a monarch and his or her consort or whose mother is a daughter or granddaughter of a monarch.

องค์ องค์#Thai

พระองค์ พระองค์#Thai

เจ้าฟ้า เจ้าฟ้า#Thai

(royal) (classifier องค์ or พระองค์) royal person who is a grandchild of a monarch and whose both parents are เจ้าฟ้า.

องค์ องค์#Thai

พระองค์ พระองค์#Thai

(historical) (classifier องค์ or พระองค์) ruler of a certain Tai state, such as the state of Kengtung.

used as an honorific prefixed to the names or titles of the above-described persons.

(zoology) some animals named after Princess Sirindhorn:

the tiger mantis shrimp Acanthosquilla derijardi.

the panda crab Phricotelphusa sirindhorn.

white-eyed river martin, the bird Pseudochelidon sirintarae.


หม่อมราชวงศ์

th-noun

หม่อมราชวงศ์ • (mɔ̀m-râat-chá-wong)

/mɔm˨˩.raːt̚˥˩.t͡ɕʰa˦˥.woŋ˧/

From หม่อม (mɔ̀m) + ราชวงศ์ (râat-chá-wong).

also used as a title for this person. Abbreviation: ม.ร.ว. (mɔɔ-rɔɔ-wɔɔ)


กินเมือง

th-verb

กินเมือง • (gin-mʉʉang)

From กิน (gin, literally “to eat, to consume”) + เมือง (mʉʉang, “polity, as city, town, state, nation, etc”), probably a calque from Mon စဍုၚ် (“to govern a polity”, literally “to eat a polity”).

com

(idiomatic and historical) to rule or govern a polity.


นายอำเภอ

th-noun

นายอำเภอ • (naai-am-pəə) (classifier คน)

naai-am-pəə (romanization)
คน (classifier)

From นาย (naai, “chief; lord; master”) + อำเภอ (am-pəə, “district”).

com

(Thailand, government) chief public officer in charge of the administration of a district.


นฤบดี

th-noun

นฤบดี • (ná-rʉ́-bɔɔ-dii)

From Sanskrit नृपति (nṛpati). Same as นฤ (“man, human; mankind, humankind”) + บดี (bɔɔ-dii, “chief; lord; master”).

com

17th century, อนิรุทธคำฉันท์ พร้อมด้วยบันทึกสอบทานและหมายเหตุ, 4th edition, กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร, published 1979:
คดีนี้บดี นฤบดีบิดาปราม
ká-dii níi bɔɔ dii · ná-rʉ́-bɔɔ-dii bì-daa bpraam
"Ill is this matter!", warned the king her father.

(figurative, elegant) monarch; sovereign.


ภูบดี

From Sanskrit भूपति (bhūpati), from भू (bhū, “land; earth”) + पति (pati, “chief; lord; master”); equivalent to Thai ภู (puu) + บดี (bɔɔ-dii).


มหิบดี

th-noun

มหิบดี • (má-hì-bɔɔ-dii)

From Sanskrit महीपति (mahīpati), from मही (mahī, “land; earth”) + पति (pati, “chief; lord; master”); equivalent to Thai มหิ + บดี (bɔɔ-dii).

com

มหิ + บดี (bɔɔ-dii)


เผด็จการ

th-noun

เผด็จการ • (pà-dèt-gaan)

From เผด็จ (“absolute; complete”) + การ (gaan, “affair; action; activity”).

com

2019 October 15, “ไม่มีเกียรติยศให้เผด็จการ สเปนย้ายศพผู้นำทหารพ้นอนุสรณ์สถาน”, in โพสต์ทูเดย์, Bangkok: โพสต์ทูเดย์, retrieved 2019-10-18:
ไม่มีเกียรติยศให้เผด็จการ สเปนย้ายศพผู้นำทหารพ้นอนุสรณ์สถาน
mâi mii gìiat-dtì-yót hâi pà-dèt-gaan · sà-bpeen yáai sòp pûu-nam tá-hǎan pón à-nú-sɔ̌ɔn-sà-tǎan
No honour for dictator: Spain removes military leaders' corpses from monuments

2016 September 28, เอกพล บรรลือ, “ทำไมระบอบเผด็จการจึงประสบความสำเร็จในสังคมไทย งานวิจัยชิ้นใหม่ของประจักษ์ ก้องกีรติ”, in The Momentum, Bangkok: Day Poets, retrieved 2019-03-07:
ทำไมระบอบเผด็จการจึงประสบความสำเร็จในสังคมไทย งานวิจัยชิ้นใหม่ของประจักษ์ ก้องกีรติ
tam-mai rá-bɔ̀ɔp pà-dèt-gaan jʉng bprà-sòp kwaam-sǎm-rèt nai sǎng-kom tai · ngaan wí-jai chín mài kɔ̌ɔng bprà-jàk · gɔ̂ng gii-rá-dtì
Why is the dictatorship regime successful in the Thai society? – A new research work of Prachak Kongkirati


เรือนจำ

rʉʉan-jam (romanization)
แห่ง (classifier)

From เรือน (rʉʉan, “house”) + จำ (jam, “to imprison”).


เผ่ามังกรฟ้า

th-noun

เผ่ามังกรฟ้า • (pào-mang-gɔɔn-fáa)

From เผ่า (pào, “clan; tribe; group”) + มังกร (mang-gɔɔn, “dragon”) + ฟ้า (fáa, “heaven; sky”); calque from Japanese 天竜人 (tenryūbito, literally “heavenly dragon folk”), the name of a fictional institution in the One Piece series.

com

(slang, sarcastic, offensive) royal institution, royal family, or monarchy, especially when protected as untouchable, inviolable, or sacrosanct.


แม่นาง

th-noun

แม่นาง • (mɛ̂ɛ-naang)

/mɛː˥˩.naːŋ˧/

From แม่ (mɛ̂ɛ, “a title for or term of address to a woman”) + นาง (naang, “idem”). Compare Khmer មេនាង (meiniəng); Lao ແມ່ນາງ (mǣ nāng). Cognate with Vietnamese mị nương, mỵ nương.

com

วินัย พงศ์ศรีเพียร, editor (1996), “พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับปลีก หมายเลข ๒/ก๑๐๔ ต้นฉบับของหอพระสมุดวชิรญาณ”, in ความยอกย้อนของประวัติศาสตร์ (in Thai), Bangkok: คณะกรรมการชำระประวัติศาสตร์ไทย, →ISBN, page 176
อันดับนั้น พระราชเทวีทูลแต่พระบรมราชาธิราชเจ้าด้วยจะย้อมหงอกแม่นางษาขามารดา
an-dàp nán · prá râat-chá tee-wii tuun dtɛ̀ɛ prá bɔɔ-rom raa-chaa-tí-râat jâao dûai jà yɔ́ɔm ngɔ̀ɔk mɛ̂ɛ-naang sǎa-kǎa maan-daa
On that occasion, the Holy Royal Consort stated unto His Majesty Borom Rachathirat the Lord that she would like to dye the silver hair of Maenang Sa-kha, her mother

วินัย พงศ์ศรีเพียร, editor (1996), “พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับปลีก หมายเลข ๒/ก๑๐๔ ต้นฉบับของหอพระสมุดวชิรญาณ”, in ความยอกย้อนของประวัติศาสตร์ (in Thai), Bangkok: คณะกรรมการชำระประวัติศาสตร์ไทย, →ISBN, page 181
แม่นางเทพธรณีแลแม่นางคงคาก็เขียนหนังสือใส่ในใบพลู
mɛ̂ɛ-naang têep tɔɔ-rá-nii lɛɛ mɛ̂ɛ-naang kong-kaa gɔ̂ kǐian nǎng-sʉ̌ʉ sài nai bai pluu
Maenang Thepthorani and Maenang Khongkha then wrote the letter onto betel leaves

(archaic) a title for or term of address to a woman, especially one of rank or of noble or royal birth.


ลูกขุน

th-noun

ลูกขุน • (lûuk-kǔn)

From ลูก (lûuk, “subordinate”) + ขุน (kǔn, “chief; lord; master”); literally "lord's subordinate".

com

2005, “กฎมนเทิยรบาล”, in กฎหมายตรา ๓ ดวง เล่ม ๑ ฉบับพิมพ์มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง แก้ไขปรับปรุงใหม่, Bangkok: สุขภาพใจ, →ISBN, page 75:
อนึ่ง ลูกขุนนา ๑๐๐๐๐ ถึงนา ๘๐๐ แลไปคบไปหาพระราชบุตรพระราชนัดดา โทษถึงตาย
à-nʉ̀ng · lûuk-kǔn naa · mʉ̀ʉn-nʉ̀ng · tʉ̌ng naa · bpɛ̀ɛt-rɔ́ɔi · lɛɛ bpai kóp bpai hǎa prá-râat-chá bùt prá-râat-chá nát-daa · tôot tʉ̌ng dtaai
Moreover, [for] the luk khun [who are entitled to] 800 fiefs to 10,000 fiefs and come into contact or association with royal children or royal grandchildren, death shall be the penalty.

2005, “กฎมนเทิยรบาล”, in กฎหมายตรา ๓ ดวง เล่ม ๑ ฉบับพิมพ์มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง แก้ไขปรับปรุงใหม่, Bangkok: สุขภาพใจ, →ISBN, page 76:
อนึ่ง ลูกขุนผู้ใดขาดถือน้ำพระพิพัท โทษถึงตาย
à-nʉ̀ng · lûuk-kǔn pûu dai kàat tʉ̌ʉ-náam-prá-pí-pát · tôot tʉ̌ng dtaai
Moreover, [for] any luk khun who fails to attend the drinking of the water of allegiance, death shall be the penalty.


ปิดหีบ

th-verb

ปิดหีบ • (bpìt-hìip) (abstract noun การปิดหีบ)

bpìt-hìip (romanization)
การปิดหีบ (abstract-noun)

From ปิด (bpìt, “to close; to shut”) + หีบ (hìip, “casket; box”); literally "to close the box" (referring to ballot box).

com

2019 March 23, “กกต. หวั่นคนเมาป่วนนับคะแนนเลือกตั้งหลังปิดหีบ”, in Post Today, Bangkok: Post Today, retrieved 2019-03-24:
กกต. หวั่นคนเมาป่วนนับคะแนนเลือกตั้งหลังปิดหีบ
gɔɔ-gɔɔ-dtɔɔ · wàn kon mao bpùuan náp ká-nɛɛn lʉ̂ʉak-dtâng lǎng bpìt-hìip
ECT fears drunken people would cause trouble during counting of polling scores after closing the box.

2019 March 17, “อีก ๓ ชั่วโมงปิดหีบ รีวิวเลือกตั้งล่วงหน้า แถวยาวเหยียด เจอให้บัตรผิดเขต”, in ไทยรัฐ, Bangkok: วัชรพล, retrieved 2019-03-24:
อีก ๓ ชั่วโมงปิดหีบ
ìik · sǎam · chûua-moong bpìt-hìip
Three more hours [before] closing the box.

2019 January 21, “เคาะขยายเวลาปิดหีบอีก ๒ ชั่วโมง เล็งยกเลิก ลต. ล่วงหน้าในประเทศ อ้างเสียงบเยอะ”, in มติชนออนไลน์, Bangkok: มติชน, retrieved 2019-03-24:
เคาะขยายเวลาปิดหีบอีก ๒ ชั่วโมง เล็งยกเลิก ลต. ล่วงหน้าในประเทศ อ้างเสียงบเยอะ
kɔ́ kà-yǎai wee-laa bpìt-hìip ìik · sɔ̌ɔng · chûua-moong · leng yók-lə̂ək · lɔɔ-dtɔɔ · lûuang-nâa nai bprà-têet · âang sǐia ngóp yə́
[Authorities] propose the extension of the box closing time for two [more] hours [and] prepare to cancel the advance polling in the country, citing the wasting of large budgets.

2019 March 17, “บรรยากาศปิดหีบเลือกตั้งล่วงหน้าเขตห้วยขวาง”, in The Standard, Bangkok: The Standard, retrieved 2019-03-24:
บรรยากาศปิดหีบเลือกตั้งล่วงหน้าเขตห้วยขวาง
ban-yaa-gàat bpìt-hìip lʉ̂ʉak-dtâng lûuang-nâa kèet hûai-kwǎang
Atmosphere of Huai Khwang District advance polling box closing.

(idiomatic) to close the polls; to reach the end of a polling period.


กกต.

th-proper noun

กกต. • (gɔɔ-gɔɔ-dtɔɔ)

/kɔː˧.kɔː˧.tɔː˧/

2019 January 23, “รัฐบาลออกแถลงการณ์ย้ำมีเลือกตั้ง-จัดรัฐบาลชุดใหม่กลางปีนี้”, in Thai PBS News, Bangkok: องค์การกระจายเสียงและแพร่ภาพสาธารณะแห่งประเทศไทย, retrieved 2019-01-24:
รัฐบาลออกแถลงการณ์ยืนยันมีการเลือกตั้งทั่วไป ชี้อำนาจ กกต. กำหนดวันเลือกตั้ง
rát-tà-baan ɔ̀ɔk tà-lɛ̌ɛng-gaan yʉʉn-yan mii gaan-lʉ̂ʉak-dtâng-tûua-bpai · chíi am-nâat · gɔɔ-gɔɔ-dtɔɔ · gam-nòt wan lʉ̂ʉak-dtâng
The government issues a statement confirming [that] a general election [will] take place, pointing out [that it is] the power of the ECT to determine the election date.

2019 January 23, PPTV Online, “สำนักนายกฯ ออกแถลงการณ์เลือกตั้ง ๖๒ ขอประชาชนรักษาบรรยากาศความสงบ”, in PPTV HD 36, Bangkok: บางกอก มีเดีย แอนด์ บรอดคาสติ้ง, retrieved 2019-01-24:
สำนักนายกรัฐมนตรีแถลงเรื่องการเลือกตั้งทั่วไป เผยภายใน ๕ วัน กกต. จะกำหนดวันเลือกตั้ง
sǎm-nák-naa-yók-rát-tà-mon-dtrii tà-lɛ̌ɛng rʉ̂ʉang gaan-lʉ̂ʉak-dtâng-tûua-bpai · pə̌əi paai-nai · hâa · wan · gɔɔ-gɔɔ-dtɔɔ · jà gam-nòt wan lʉ̂ʉak-dtâng
The Prime Minister's Office states about the general election, revealing [that] the ECT will determine the election date within five days.

คณะกรรมการ คณะกรรมการ#Thai

การเลือกตั้ง การเลือกตั้ง#Thai

Initialism of คณะกรรมการการเลือกตั้ง (“Election Commission of Thailand”).


กกต.

th-noun

กกต. • (gɔɔ-gɔɔ-dtɔɔ)

/kɔː˧.kɔː˧.tɔː˧/

คณะกรรมการ คณะกรรมการ#Thai

การเลือกตั้ง การเลือกตั้ง#Thai

Initialism of คณะกรรมการการเลือกตั้ง (“election commission”).

กรรมการ กรรมการ#Thai

การเลือกตั้ง การเลือกตั้ง#Thai

(colloquial) Initialism of กรรมการการเลือกตั้ง (“member of an election commission; member of the Election Commission of Thailand”).


ประมุขแห่งรัฐ

ประมุขแห่งรัฐ • (bprà-múk-hɛ̀ng-rát) (classifier คน)

bprà-múk-hɛ̀ng-rát (romanization)
คน (classifier)

From ประมุข (bprà-múk, “chief; head; leader”) + แห่ง (hɛ̀ng, “of”) + รัฐ (rát, “state”); calque of English head of state.


ประมุข

th-noun

ประมุข • (bprà-múk) (classifier คน or ท่าน or องค์ or พระองค์)

bprà-múk (romanization)
คน (classifier)
ท่าน (classifier)
องค์ (classifier)
พระองค์ (classifier)

From Sanskrit प्रमुख (pramukha, “chief, leader; foremost, frontmost, capital”, literally “one who faces forwards; facing forwards”); from प्र (pra, “before; forwards; forth; very, excessive, much; etc”) + मुख (mukha, “front, face; mouth”); equivalent to Thai ประ (bprà) + มุข (múk). Cognate with Khmer ប្រមុខ (prɑɑmuk), Lao ປະມຸກ (pa muk), Northern Thai ᨷᩕᨾᩩᨡ. Compare Pali pamukha.

bor

1932, “รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรสยาม พุทธศักราช ๒๔๗๕”, in ห้องสมุดกฎหมาย, Bangkok: สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา, retrieved 2019-03-29:
มาตรา ๒ อำนาจอธิปไตยย่อมมาจากปวงชนชาวสยาม พระมหากษัตริย์ผู้เป็นประมุขทรงใช้อำนาจนั้นแต่โดยบทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญนี้
mâat-dtraa · sɔ̌ɔng · am-nâat à-tí-bpà-dtai yɔ̂m maa jàak bpuuang chon chaao sà-yǎam · prá má-hǎa gà-sàt pûu bpen bprà-múk song chái am-nâat nán dtɛ̀ɛ dooi bòt-ban-yàt hɛ̀ng rát-tà-tam-má-nuun níi
Section 2 Sovereign power does derive from all the Siamese people. The Monarch, who is the Head, exercises such power only by virtue of the provisions of this Constitution.

1949, “รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๔๙๒”, in ห้องสมุดกฎหมาย, Bangkok: สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา, retrieved 2019-03-29:
มาตรา ๒ ประเทศไทยมีการปกครองระบอบประชาธิปไตย มีพระมหากษัตริย์เป็นประมุข
mâat-dtraa · 2 · bprà-têet tai mii gaan-bpòk-krɔɔng rá-bɔ̀ɔp bprà-chaa-tí-bpà-dtai · mii prá má-hǎa gà-sàt bpen bprà-múk
Section 2 Thailand has a democratic regime of government with the Monarch as Head.

2017 April 11, “รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช ๒๕๖๐”, in ห้องสมุดกฎหมาย, Bangkok: สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา, retrieved 2019-03-29:
มาตรา ๓ อำนาจอธิปไตยเป็นของปวงชนชาวไทย พระมหากษัตริย์ผู้ทรงเป็นประมุขทรงใช้อำนาจนั้นทางรัฐสภา คณะรัฐมนตรี และศาล ตามบทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญ
mâat-dtraa · sǎam · am-nâat à-tí-bpà-dtai bpen kɔ̌ɔng bpuuang chon chaao tai · prá má-hǎa gà-sàt pûu song bpen bprà-múk song chái am-nâat nán taang rát-tà-sà-paa · ká-ná-rát-tà-mon-dtrii · lɛ́ sǎan · dtaam bòt-ban-yàt hɛ̀ng rát-tà-tam-má-nuun
Section 3 Sovereign power belongs to all the Thai people. The Monarch, who is the Head, exercises such power through the National Assembly, the Council of Ministers, and the courts in accordance with the provisions of the Constitution.

ประมุขแห่งรัฐ ประมุขแห่งรัฐ#Thai

(law) Clipping of ประมุขแห่งรัฐ (bprà-múk-hɛ̀ng-rát, “head of state”).


อาณานิคม

th-noun

อาณานิคม • (aa-naa-ní-kom) (classifier แห่ง)

aa-naa-ní-kom (romanization)
แห่ง (classifier)

From อาณา (aa-naa, “authority”) + นิคม (ní-kom, “colony; settlement; etc”).

com

colony: colonised area; area subject to a ruling power.


เพชฌฆาต

th-noun

เพชฌฆาต • (pét-chá-kâat)

/pʰet̚˦˥.t͡ɕʰa˦˥.kʰaːt̚˥˩/


ภูธร

/pʰuː˧.tʰɔːn˧/

From Sanskrit भूधर (bhūdhara, literally “earth bearing”), from भू (bhū, “earth”) + धर (dhara, “bearing; carrying; supporting; holding; upholding; maintaining; etc”); equivalent to Thai ภู (puu) + ธร (tɔɔn).
Cognate with Lao ພູທອນ (phū thǭn), Khmer ភូធរ (phuthrô).

bor

2001, ราชบัณฑิตยสถาน, พจนานุกรมศัพท์วรรณคดีไทย สมัยอยุธยา โคลงยวนพ่าย, Bangkok: ราชบัณฑิตยสถาน, →ISBN, page 138:
ครั้นคิดครั้นรีบเร้ง วางไป นบนอบภูธรทูล บ่อย้าน ความผิดแผกไผรชรงง โชรมโจทย ก็ดี ขอจงพระชี้ต้าน ไตร่ตรา
krán kít krán rîip-réng · waang bpai · nóp-nɔ̂ɔp puu-tɔɔn tuun · bɔ̀ɔ yáan · kwaam-pìt pɛ̀ɛk pǎi chang · choom jòot · gɔ̂ɔ-dii · kɔ̌ɔ jong prá chíi-dtâan · dtrài-dtraa
Upon thinking so, he then with dispatch went forth to pay homage to the Bearer of the Earth and, without fear, asked about the offences, of which some people that hated him might have jointly accused him, saying: "May it please Your Majesty to explain [to me the charges they laid against me] and consider [my reply thereto]."

(elegant, figurative) one who bears or supports the earth, as mountain, monarch, etc.

นครบาล นครบาล#Thai

(Thailand government) provincial police, as opposed to นครบาล (“metropolitan police”).


ราชญี

From Sanskrit राज्ञी (rājñī, “queen”). Compare Pali rājinī.

(archaic, poetic) queen:
female monarch;


ไอศวรรย์

th-noun

ไอศวรรย์ • (ai-sà-wǎn)

From Sanskrit ऐश्वर्य (aiśvarya, “power, authority; supremacy, sovereignty; wealth”); possibly via Old Khmer °aiśvara (“power; supremacy”). Cognate with Modern ឰសូរ (ʼaysou), ឰសូរ្យ (ʼaisory), អៃសូរ (ʼaysou), អៃសូរ្យ (ʼaysouryɔɔ). Compare Pali issariya, from which Thai อิสริยะ derives.

cog

Thai อิสริยะ

(elegant, especially of a monarch or royal person) office, position, status; power, authority; dignity; wealth.


จางวาง

jaang-waang (romanization)
คน (classifier)

→ Khmer: ចាងហ្វាង (caang vaang) / ចាងវ៉ាង (caang vaang)

/t͡ɕaːŋ˧.waːŋ˧/

(historical, government) senior advisor of a government ministry or department.

(historical, government) senior supervisor of a royal regiment.

(historical, government) senior supervisor of a body of royal guards.

(historical, government) former ruler of a town or city who serves as an advisor to the new ruler thereof.


จังกอบ

th-noun

จังกอบ • (jang-gɔ̀ɔp)

/t͡ɕaŋ˧.kɔːp̚˨˩/

From Pre-Angkorian Old Khmer caṃkop, caṃkap (“that which is collected”), extended forms of ckop, *chkop (“to collect, to gather; to impose, to levy”).

(historical) tax on imports and exports of goods through a pass, equivalent to modern customs tariff.


ศักดินา

ศักดินา • (sàk-dì-naa)

desc

→ Khmer: សក្តិភូមិ (sɑɑktephuumiʼ), សក្តិនា (sɑɑkteniə)

→ Lao: ສັກດີນາ (sak dī nā)

From ศักดิ (sàk-dì-, “rank; dignity; status”) + นา (naa, “rice field”).

com

(loosely or by extension) feudalism; feudal system; feudal period.