ราชบัณฑิต

th-noun

ราชบัณฑิต • (râat-chá-ban-dìt) (classifier คน)

râat-chá-ban-dìt (romanization)
คน (classifier)

From Pali rājapaṇḍita (literally “king's scholar”), from rāja (“king”) + rāja (“scholar”); ultimately from Sanskrit राजपण्डित (rājapaṇḍita, idem), from राज (rāja) + पण्डित (paṇḍita); probably via Old Khmer rājapaṇḍita, rājapaṇdita (“scholar in the service of a king”), from rāja + paṇḍita, paṇdita; equivalent to Thai ราช (râat) + บัณฑิต (ban-dìt). Cognate with Modern Khmer រាជបណ្ឌិត (réachbândĭt).

cog

2019 March 6, “ราชบัณฑิตถามแรง คนร่างยุทธศาสตร์ชาติ ๒๐ ปีเอาอะไรคิด ชี้ทำประเทศถูกแช่แข็ง”, in MSN ข่าว, Bangkok: MSN, retrieved 2019-07-02:
ราชบัณฑิตถามแรง คนร่างยุทธศาสตร์ชาติ ๒๐ ปีเอาอะไรคิด ชี้ทำประเทศถูกแช่แข็ง(râat-chá-ban-dìt tǎam rɛɛng · kon râang yút-tá-sàat-châat · yîi sìp · bpii ao à-rai kít · chíi tam bprà-têet tùuk chɛ̂ɛ-kɛ̌ng)

fellow of the Royal Society of Thailand, formerly known as the Royal Society of Siam (1926–1933) and the Royal Institute of Thailand (1933–2015), respectively.


ราชบัณฑิต

กรม กรม#Thai

กระทรวง กระทรวง#Thai

ธรรมการ ธรรมการ#Thai

(historical) (กรม~) a government department in the ministry กระทรวงธรรมการ (grà-suuang-tam-má-gaan), in charge of the books in some royal libraries, the organisation of examinations for Buddhist priests, and certain royal ceremonies, established around 1892, dissolved in 1919.


เถ้าแก่

/tʰaw˥˩.kɛː˨˩/

Borrowed from Teochew 頭家／头家 (tao5 gê1). Cognate with Khmer ថៅកែ (thaw kae), Lao ເຖົ້າແກ່ (thao kǣ).

(used amongst Chinese people) landlord, proprietor; business owner; boss, master; wealthy person; also used as a title for or term of address to such person, and used by such person as a self-reference.

นาง นาง#Thai

คุณ คุณ#Thai

ท้าว ท้าว#Thai

โขลนทวารบาล โขลนทวารบาล#Thai

(historical) (นาง~, คุณ~) female official in the inner court of the palace (royal harem), next in rank to ท้าว (táao), responsible for supervising โขลนทวารบาล or for coordinating between the inner court and the outer court.

เจ้าจอม เจ้าจอม#Thai

(historical) (เจ้าจอม~) female official in the inner court of the palace (royal harem) who used to be เจ้าจอม, having the duties to train and educate new female officials in the inner court.


บรรณาการ

From Sanskrit पर्णाकार (parṇākāra, literally “having the form of a leaf”), from पर्ण (parṇa, “leaf”) + आकार (ākāra, “form”); equivalent to Thai บรรณ (ban) + อาการ (aa-gaan). Compare Pali paṇṇākāra, from which Thai ปัณณาการ and Khmer បណ្ណាការ (bɑɑnnaakaa) are derived.

cog

Thai ปัณณาการ

เครื่อง เครื่อง#Thai

ราช ราช#Thai

(เครื่อง~; if belonging to a royal person: ราช~, เครื่องราช~) tribute, especially one paid by a vassal state to its overlord.


อุปยุวราช

th-noun

อุปยุวราช • (ùp-bpà-yú-wá-râat)

From อุป (ùp-bpà-, literally “deputy; vice; assistant”) + ยุวราช (literally “young king”). Compare Khmer ឧបយុវរាជ (ʼupaʼyuvĕəʼriəc).

com

(historical) a princely title in the Kingdom of Lan Xang, second in rank to the monarch but higher in rank than the heir to the throne.


สถานีดับเพลิง

th-noun

สถานีดับเพลิง • (sà-tǎa-nii-dàp-pləəng)

/sa˨˩.tʰaː˩˩˦.niː˧.dap̚˨˩.pʰlɤːŋ˧/

From สถานี (sà-tǎa-nii) + ดับเพลิง (dàp-pləəng).


เบี้ยปรับ

th-noun

เบี้ยปรับ • (bîia-bpràp)

From เบี้ย (bîia, “money”) + ปรับ (bpràp, “to fine”).

com

(taxation law) fine imposed on a taxpayer as a penalty for his failure to comply with a tax law or regulation.


ประเทศจำลอง

From ประเทศ (bprà-têet) + จำลอง (jam-lɔɔng).


ผู้บัญชาการ

th-noun

ผู้บัญชาการ • (pûu-ban-chaa-gaan) (classifier คน)

pûu-ban-chaa-gaan (romanization)
คน (classifier)

From ผู้ (pûu, “person; man”, used as agent noun prefix) + บัญชา (ban-chaa, “to direct; to command”) + การ (gaan, “activity; affair; business”).

com

1917 April 15, “ประกาศตั้งอธิบดีกรมมหาวิทยาลัยและตั้งผู้บัญชาการจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ลงวันที่ ๖ เมษายน ๒๔๖๐”, in ราชกิจจานุเบกษา, volume 34, Bangkok: สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี, retrieved 2019-09-28, page 23:
ให้...มหาอำมาตย์ตรี พระยาอนุกิจวิธูรเปนผู้บัญชาการจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย...ตั้งแต่บัดนี้ไป
hâi ... má-hǎa-am-màat-dtrii · prá-yaa à-nú gìt wí-tuun bpen pûu-ban-chaa-gaan jù-laa-long-gɔɔn má-hǎa-wít-tá-yaa-lai ... dtâng-dtɛ̀ɛ bàt-níi bpai
Maha Ammat Tri Phraya Anukit Withun shall be...President of Chulalongkorn University...henceforth onwards.

(historical) head (of a university), as rector, president, chancellor, etc.


มหาบพิตร

th-pronoun

มหาบพิตร • (má-hǎa-bɔɔ-pít)

/ma˦˥.haː˩˩˦.bɔː˧.pʰit̚˦˥/

From มหา (má-hǎa, literally “great”) + บพิตร (bɔɔ-pít, literally “pure one; holy one; sinless one”).

com

2019 November 21, “ภาพประวัติศาสตร์ โป๊ปฟรานซิสเสด็จ ทรงมีปฏิสันถารกับสมเด็จพระสังฆราช”, in ไทยรัฐ, Bangkok: วัชรพล, retrieved 2019-11-22:
ขอถวายพระพรมหาบพิตรสมเด็จพระสันตะปาปาผู้ทรงสมณคุณอันประเสริฐ อาตมภาพในนามคณะสงฆ์ไทยขอถวายอนุโมทนาสาธุการในโอกาสที่มหาบพิตรเสด็จเยือนราชอาณาจักรไทย...นับเป็นเหตุการณ์สำคัญทางประวัติศาสตร์อีกครั้งหนึ่งซึ่งพึงจดจารึกไว้เป็นศุภนิมิตแห่งน้ำใจไมตรีที่ศาสนจักรโรมันคาทอลิกกับพุทธจักรไทยมีสืบเนื่องกันมาอย่างแน่นแฟ้น ราบรื่น และงดงามเป็นเวลาเนิ่นนานนับแต่ครั้งกรุงศรีอยุธยา...การเสด็จมาครั้งนี้ของมหาบพิตรจึงไม่ใช่การมาของมิตรใหม่ หากแต่เป็นการมาเยือนของมิตรแท้อันเก่าแก่ของคนไทย ระยะทางที่ห่างไกลกันหาใช่อุปสรรคของความสนิทสนมกลมเกลียวกัน
kɔ̌ɔ tà-wǎai prá pɔɔn má-hǎa-bɔɔ-pít sǒm-dèt prá sǎn-dtà-bpaa-bpaa pûu song sà-má-ná-kun an bprà-sə̀ət · àat-dtà-má-pâap nai-naam ká-ná-sǒng tai kɔ̌ɔ tà-wǎai à-nú-moo-tá-naa sǎa-tú-gaan nai oo-gàat tîi má-hǎa-bɔɔ-pít sà-dèt yʉʉan râat-chá-aa-naa-jàk tai ... náp bpen hèet-gaan sǎm-kan taang bprà-wàt-dtì-sàat ìik kráng nʉ̀ng sʉ̂ng pʉng jòt jaa-rʉ́k wái bpen sùp-pá-ní-mít hɛ̀ng náam-jai mai-dtrii tîi sàat-sà-ná-jàk roo-man-kaa-tɔɔ-lìk gàp pút-tá-jàk tai mii sʉ̀ʉp-nʉ̂ʉang gan maa yàang nɛ̂n-fɛ́ɛn · râap-rʉ̂ʉn · lɛ́ ngót-ngaam bpen wee-laa nə̂ən-naan náp dtɛ̀ɛ kráng grung sǐi à-yút-tá-yaa ... gaan-sà-dèt maa kráng níi kɔ̌ɔng má-hǎa-bɔɔ-pít jʉng mâi châi gaan-maa kɔ̌ɔng mít mài · hàak-dtɛ̀ɛ bpen gaan-maa yʉʉan kɔ̌ɔng mít tɛ́ɛ an gào-gɛ̀ɛ kɔ̌ɔng kon tai · rá-yá-taang tîi hàang-glai gan hǎa châi ùp-bpà-sàk kɔ̌ɔng kwaam-sà-nòt-sà-nǒm glom-gliao gan
May [I] offer [my] blessings to you, Your Holiness the Pope, the possessor of excellent ecclesiastical virtues. I, on behalf of the Thai clergy, should like to express laud [and] delight on the occasion that you pay a visit to the Kingdom of Thailand... [This is] once again deemed a historically significant event which ought to be noted [and] recorded as an auspicious sign of the goodwill [and] amity that the Roman Catholic Church and the Thai Buddhist communities have extended towards each other in a firm, fair, and fine manner since the time of the Glorious Ayutthaya Kingdom... The arrival of yours on this occasion is thus not the coming of a new friend, but [it is] a visit of an old, true friend of the Thai people. The distance that [makes us] far from each other brings about no obstacle to [our] intimate harmony.

1956, เสฐียรโกเศศ–นาคะประทีป, “พราหมณ์กินพรหม”, in นิยายเบงคลี, 6th edition, Bangkok: อักษรบริการ:
พราหมณ์ทูลตอบ "อิ่มเรียบร้อยดี มหาบพิตร ตั้งแต่เกิดมาเพิ่งได้รับประทานอิ่มวันนี้"
praam tuun dtɔ̀ɔp · “ìm rîiap-rɔ́ɔi dii · má-hǎa-bɔɔ-pít · dtâng-dtɛ̀ɛ gə̀ət maa pə̂ng dâai ráp-bprà-taan ìm wan-níi”
The brahmin made a reply, "Nicely [and] neatly full, Your Majesty. Since [I] was born to [this world], [I] have just been able to eat my fill today."

1785, เจ้าพระยาพระคลัง (หน), “๑๐”, in พระราชพงศาวดารรามัญ เรื่อง ราชาธิราช, Bangkok: n.p., published 2001:
พระสังฆราชาภังคยะสะกะโรจึงถวายพระพรว่า มหาบพิตรตรัสดังนี้ดุจดังอาตมาภาพเปนสมณลามกมีความฉันทาลำเอียง
prá sǎng-ká-raa-chaa pang-ká-yá-sà-gà-roo jʉng tà-wǎai-prá-pɔɔn wâa · má-hǎa-bɔɔ-pít dtràt dang-níi dang-dang àat-dtà-maa-pâap bpen sà-má-ná-laa-mók mii kwaam-chǎn-taa lam-iiang
The high priest Phangkhayasakaro then replied as follows: "Your Majesty said like this as if [you thought that] I am a shameless priest full of bias [and] prejudice."

used by a priest as a term of address to a royal sovereign or his or her consort.


ป.ป.ช.

/pɔː˧.pɔː˧.t͡ɕʰɔː˧/

มาตรา ๔ ในพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญนี้..."คณะกรรมการ ป.ป.ช." หมายความว่า คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ
mâat-dtraa · sìi · nai prá-râat-chá-ban-yàt-bprà-gɔ̀ɔp-rát-tà-tam-má-nuun níi ... “ká-ná-gam-má-gaan · bpɔɔ-bpɔɔ-chɔɔ” · mǎai-kwaam wâa · ká-ná-gam-má-gaan bpɔ̂ng-gan lɛ́ bpràap-bpraam gaan-tút-jà-rìt hɛ̀ng châat
Section 4 In this Organic Act..."NAC Commission" refers to the National Anti-Corruption Commission;
มาตรา ๒๙ ให้คณะกรรมการ ป.ป.ช. รายงานผลการตรวจสอบและปฏิบัติหน้าที่พร้อมข้อสังเกตต่อรัฐสภาทุกปี ทั้งนี้ ให้ประธานกรรมการหรือกรรมการที่คณะกรรมการ ป.ป.ช. มอบหมายมาแถลงรายงานดังกล่าวต่อรัฐสภา และให้ประกาศรายงานดังกล่าวในราชกิจจานุเบกษาและเปิดเผยต่อสาธารณะ
mâat-dtraa · yîi-sìp gâao · hâi ká-ná-gam-má-gaan · bpɔɔ-bpɔɔ-chɔɔ · raai-ngaan pǒn gaan-dtrùuat-sɔ̀ɔp lɛ́ bpà-dtì-bàt nâa-tîi prɔ́ɔm kɔ̂ɔ-sǎng-gèet dtɔ̀ɔ rát-tà-sà-paa túk bpii · táng-níi · hâi bprà-taan-gam-má-gaan rʉ̌ʉ gam-má-gaan tîi ká-ná-gam-má-gaan · bpɔɔ-bpɔɔ-chɔɔ · mɔ̂ɔp-mǎai maa tà-lɛ̌ɛng raai-ngaan dang-glàao dtɔ̀ɔ rát-tà-sà-paa · lɛ́ hâi bprà-gàat raai-ngaan dang-glàao nai râat-chá-gìt-jaa-nú-bèek-sǎa lɛ́ bpə̀ət-pə̌əi dtɔ̀ɔ sǎa-taa-rá-ná

2018 July 21, “พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการป้องกันและปราบปรามการทุจริต พ.ศ. ๒๕๖๑”, in ราชกิจจานุเบกษา, volume 135, number 52 A, Bangkok: สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี, retrieved 2019-11-29

Section 29 The NAC Commission shall report the outcomes of [its] investigations and performance of duties together with observations to the National Assembly every year. In this respect, the President or Member as authorised by the NAC Commission shall appear [before and] state the said report to the National Assembly, and the said report shall be published in the Government Gazette and disclosed to the public [as well].

ป้องกัน ป้องกัน#Thai

และ และ#Thai

ปราบปราม ปราบปราม#Thai

การทุจริต การทุจริต#Thai

แห่งชาติ แห่งชาติ#Thai

(law) Initialism of ป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (bpɔ̂ng-gan lɛ́ bpràap-bpraam gaan-tút-jà-rìt hɛ̀ng-châat, “National Anti-Corruption”, literally “National Corruption Prevention and Suppression”)

ป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ

2019 September 20, “ป.ป.ช. เปิดบัญชีทรัพย์สินธนาธรรวย ๕.๖ พันล้านบาท”, in The Standard, Bangkok: The Standard, retrieved 2019-11-29:
ป.ป.ช. เปิดบัญชีทรัพย์สินธนาธรรวย ๕.๖ พันล้านบาท
bpɔɔ-bpɔɔ-chɔɔ · bpə̀ət ban-chii-sáp-sǐn tá-naa-tɔɔn ruai · hâa-jùt-hòk · pan-láan bàat
NACC unveils Thanathorn's inventory, [showing his] 5.6 billion bath fortune

2018 January 24, “ประธาน ป.ป.ช. ถอนตัวจากการตรวจสอบนาฬิกาประวิตร อ้างเพื่อความโปร่งใส”, in BBC, BBC, retrieved 2019-11-29:
ประธาน ป.ป.ช. ถอนตัวจากการตรวจสอบนาฬิกาประวิตร อ้างเพื่อความโปร่งใส
bprà-taan · bpɔɔ-bpɔɔ-chɔɔ · tɔ̌ɔn-dtuua jàak gaan-dtrùuat-sɔ̀ɔp naa-lí-gaa bprà-wít · âang pʉ̂ʉa kwaam-bpròong-sǎi
NACC president withdraws himself from scrutinising Prawit's watches, claiming [the withdrawal is] for transparency

คณะกรรมการ คณะกรรมการ#Thai

ป้องกัน ป้องกัน#Thai

และ และ#Thai

ปราบปราม ปราบปราม#Thai

การทุจริต การทุจริต#Thai

แห่งชาติ แห่งชาติ#Thai

(colloquial) Initialism of คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ká-ná-gam-má-gaan bpɔ̂ng-gan lɛ́ bpràap-bpraam gaan-tút-jà-rìt hɛ̀ng-châat, “National Anti-Corruption Commission”, literally “National Commission for Prevention and Suppression of Corruption”)

2019 November 27, “คนสมัครเข้ารับการสรรหาเป็น ป.ป.ช. ๑๖ รายชิงเก้าอี้ว่าง ๒ ตำแหน่ง”, in มติชน, Bangkok: มติชน, retrieved 2019-11-29:
คนสมัครเข้ารับการสรรหาเป็น ป.ป.ช. ๑๖ รายชิงเก้าอี้ว่าง ๒ ตำแหน่ง
kon sà-màk kâo ráp gaan-sǎn-hǎa bpen · bpɔɔ-bpɔɔ-chɔɔ · sìp-hòk · raai ching gâo-îi wâang · sɔ̌ɔng · dtam-nɛ̀ng
16 people apply for admission into recruitment of NACC members, competing over 2 vacant seats

กรรมการ กรรมการ#Thai

ป้องกัน ป้องกัน#Thai

และ และ#Thai

ปราบปราม ปราบปราม#Thai

การทุจริต การทุจริต#Thai

แห่งชาติ แห่งชาติ#Thai

(colloquial) Initialism of กรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (gam-má-gaan bpɔ̂ng-gan lɛ́ bpràap-bpraam gaan-tút-jà-rìt hɛ̀ng-châat, “Member of the National Anti-Corruption Commission”, literally “Member of the National Commission for Prevention and Suppression of Corruption”)


รัฐบรรณาการ

th-noun

รัฐบรรณาการ • (rát-ban-naa-gaan) (classifier รัฐ or แห่ง)

rát-ban-naa-gaan (romanization)
รัฐ (classifier)
แห่ง (classifier)

From รัฐ (rát, “state”) + บรรณาการ (ban-naa-gaan, “tribute”); perhaps calque of English tributary state.


รัฐในอารักขา

th-noun

รัฐในอารักขา • (rát-nai-aa-rák-kǎa) (classifier รัฐ or แห่ง)

rát-nai-aa-rák-kǎa (romanization)
รัฐ (classifier)
แห่ง (classifier)

From รัฐ (rát, “state”) + ใน (nai, “in”) + อารักขา (“protection; custody”); perhaps calque of English protectorate.

com

protectorate: state protected or controlled by another.


มหาดไทย

Uncertain. Compare Khmer មហាផ្ទៃ (mɔɔhaaphtɨy), from មហា (mĕəʼhaa, “great”) + ផ្ទៃ (phtɨy, “land; territory”), equivalent to Thai มหา (má-hǎa) + ไผท (pà-tai); and compare Khmer មហាតថៃ (mɔɔhaatthay), of uncertain origin. Perhaps first used officially around 2006 Buddhist Era (1463/64 Common Era).

กรม กรม#Thai

สมุหนายก สมุหนายก#Thai

(historical, Thailand government) (กรม~) the cabinet ministry in charge of civic welfare and civil administration as well as of the northern provinces, headed by the chancellor for civil affairs called สมุหนายก (sà-mú-hà-naa-yók).

กระทรวง กระทรวง#Thai

(Thailand government) (กระทรวง~) Ministry of Interior of Thailand.


เทศมนตรี

th-noun

เทศมนตรี • (têet-sà-mon-dtrii) (classifier คน)

têet-sà-mon-dtrii (romanization)
คน (classifier)

From เทศ (têet-sà-, “local”) + มนตรี (mon-dtrii, “minister”).

com

(Thailand government, historical, abolished in 2003) municipal commissioner: member of a municipal commission, a body in charge of the government of a municipality.


นายกเทศมนตรี

th-noun

นายกเทศมนตรี • (naa-yók-têet-sà-mon-dtrii) (classifier คน)

naa-yók-têet-sà-mon-dtrii (romanization)
คน (classifier)

From นายก (naa-yók, “chief; lord; master; leader”) + เทศมนตรี (têet-sà-mon-dtrii, “municipal commissioner”).

com

(Thailand government, historical, abolished in 2003) president of a municipal commission, a body in charge of the government of a municipality.


สมาชิกวุฒิสภา

th-noun

สมาชิกวุฒิสภา • (sà-maa-chík-wút-tí-sà-paa) (classifier คน)

sà-maa-chík-wút-tí-sà-paa (romanization)
คน (classifier)

/sa˨˩.maː˧.t͡ɕʰik̚˦˥.wut̚˦˥.tʰi˦˥.sa˨˩.pʰaː˧/

From สมาชิก (sà-maa-chík, “member”) + วุฒิสภา (wút-tí-sà-paa, “senate”), literally “senate member”


นิติบัญญัติ

th-noun

นิติบัญญัติ • (ní-dtì-ban-yàt)

desc

→ Khmer: និតិបញ្ញាតិ (nitəpññiəteʼ)

→ Khmer: និតិបញ្ញាតិ (nitəpññiəteʼ)

From นิติ (ní-dtì, “law”) + บัญญัติ (ban-yàt, “to enact; to define”).

com

ฝ่าย ฝ่าย#Thai


พัศดี

pát-sà-dii (romanization)
คน (classifier)

→ Lao: ພັດສະດີ (phat sa dī)

(of a prison) governor; director; warden; superintendent.


สัสดี

sàt-sà-dii (romanization)
คน (classifier)

→ Lao: ສັດສະດີ (sat sa dī)

From corruption of สุรัสวดี (sù-rát-sà-wá-dii), the name of a historical military department.

th-l

สุ-รัด-สะ-วะ-ดี

(historical) public officer in charge of census, especially for purposes of military conscription.


ชาห์

Learned borrowing from Persian شاه (šâh).


ระบอบเผด็จการ

th-noun

ระบอบเผด็จการ • (rá-bɔ̀ɔp-pà-dèt-gaan)

ระบอบ (rá-bɔ̀ɔp) + เผด็จการ (pà-dèt-gaan)

com

th:ระบอบเผด็จการ


รัฐประศาสน

รัฐประศาสน์ รัฐประศาสน์#Thai

Alternative form of รัฐประศาสน์ (rát-tà-bprà-sàat)


อย.

th-proper noun

อย. • (ɔɔ-yɔɔ)

สำนักงาน สำนักงาน#Thai

คณะกรรมการ คณะกรรมการ#Thai

อาหาร อาหาร#Thai

และ และ#Thai

Initialism of สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (“Food and Drug Administration - FDA”).


อย.

th-noun

อย. • (ɔɔ-yɔɔ)

เลข เลข#Thai

สำนักงาน สำนักงาน#Thai

คณะกรรมการ คณะกรรมการ#Thai

อาหาร อาหาร#Thai

และ และ#Thai

(เลข~) registration number of สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (“Food and Drug Administration - FDA”)


กองดับเพลิง

กองดับเพลิง • (gɔɔng-dàp-pləəng) (classifier กอง)

gɔɔng-dàp-pləəng (romanization)
กอง (classifier)

/kɔːŋ˧.dap̚˨˩.pʰlɤːŋ˧/

กอง (gɔɔng) + ดับ (dàp) + เพลิง (pləəng).