รู้

th-verb

รู้ • (rúu) (abstract noun การรู้ or ความรู้)

rúu (romanization)
การรู้ (abstract-noun)
ความรู้ (abstract-noun)

From Proto-Tai *rɯːwꟲ (“to know”). Cognate with Northern Thai ᩁᩪ᩶, Isan ฮู้, Lao ຮູ້ (hū), Lü ᦣᦴᧉ (huu²), Tai Dam ꪭꪴ꫁, Shan ႁူႉ (hṵ̂u), Ahom 𑜍𑜥 (rū) or 𑜍𑜤𑜈𑜫 (ruw), Zhuang rox, Saek รอ.

ผมรู้ข่าวช้าไปหน่อย

I became aware of the news a little too late.

เขาเพิ่งรู้ว่าท้อง

She's just found out that she's pregnant.

(intransitive, transitive) to know (information), to be aware

(intransitive, transitive) to understand


หวัง

หวัง • (wǎng) (abstract noun การหวัง or ความหวัง)

wǎng (romanization)
การหวัง (abstract-noun)
ความหวัง (abstract-noun)

Cognate with Northern Thai ᩉ᩠ᩅᩢᨦ, Lao ຫວັງ (huang), Lü ᦛᧂ (v̇ang).


นั่ง

nâng (romanization)
การนั่ง (abstract-noun)

From Proto-Tai *naŋᴮ (“to sit”). Cognate with Northern Thai ᨶᩢ᩠᩵ᨦ, Lao ນັ່ງ (nang), Lü ᦓᧂᧈ (nang¹), Tai Dam ꪙꪰ꪿ꪉ, Shan ၼင်ႈ (nāng), Aiton ꩫင် (naṅ), Ahom 𑜃𑜂𑜫 (naṅ), Zhuang naengh, Saek หนั้ง.

2018 May 12, ศัลยา, 05:17 from the start, in บุพเพสันนิวาส เวอร์ชันจัดเต็ม EP.1 ตอนที่ 2/3 (บุพเพสันนิวาส), episode 1, spoken by คุณหญิงจำปา (ชไมพร จตุรภุช), กรุงเทพฯ: ช่อง 3, retrieved 2021-04-01:

แม่การะเกดเป็นหลานของท่านเจ้าคุณที่นั่งเมืองพระพิษณุโลก

mɛ̂ɛ gaa-rá-gèet bpen lǎan kɔ̌ɔng tâan jâo-kun tîi nâng mʉʉang prá pít-sà-nú-lôok

Mae Karaket is a granddaughter of His Excellency, who ruleth Phra Phitsanulok City.

(archaic) to chair, to preside (over); to rule, to administer.


แพ้

แพ้ • (pɛ́ɛ) (abstract noun การแพ้ or ความแพ้)

pɛ́ɛ (romanization)
การแพ้ (abstract-noun)
ความแพ้ (abstract-noun)

From Proto-Tai *beːꟲ (“to defeat; to be defeated”).
Cognate with Northern Thai ᨻᩯ᩶, Khün ᨻᩯ᩶, Lao ແພ້ (phǣ), Lü ᦶᦗᧉ (pae²), Shan ပေႉ (pḛ̂e).
Compare 敗 (MC baejH).

inh

(archaic) to defeat; to overcome; to win.

to be defeated; to lose; to be overcome.

to be allergic (to); to have an allergy (to).

แพ้ความน่ารัก

(slang) to be unable to stand, bear, or handle.


ยืน

th-adj

ยืน • (yʉʉn)

From Proto-Tai *C̥.ɟɯːnᴬ (“to stand”).
Cognate with Lao ຢືນ (yư̄n, “to stand”) and ຍືນ (nyư̄n, “long (time)”), Shan ယိုၼ်း (yúen, “long (time)”), Tai Nüa ᥕᥪᥢᥰ (yüen, “long (time)”), Ahom 𑜊𑜢𑜃𑜫 (jʸin, “long (time)”), Zhuang ndwn (“to stand”).


ตัด

dtàt (romanization)
การตัด (abstract-noun)

From Proto-Tai *tacᴰ (“to cut”). Cognate with Northern Thai ᨲᩢ᩠ᨯ, Lao ຕັດ (tat), Lü ᦶᦎᧆ (ṫaed), Tai Dam ꪔꪰꪒ, Shan တတ်း (tát), Ahom 𑜄𑜄𑜫 (tat), Zhuang daet.


เก็บ

เก็บ • (gèp)

From Proto-Tai *kepᴰ (“to pick”).
Cognate with Northern Thai ᨠᩮᩢ᩠ᨷ, Lao ເກັບ (kep), Lü ᦵᦂᧇ (k̇eb), Tai Dam ꪹꪀꪸꪚ, Tai Nüa ᥐᥥᥙᥱ (kěp), Shan ၵဵပ်း (káep), Ahom 𑜀𑜢𑜆𑜫 (kip), Zhuang gip.
Compare Khmer កើប (kaəp, “to gather up”).


ซ่อน

sɔ̂ɔn (romanization)
การซ่อน (abstract-noun)

Cognate with Isan ซ่อน, Lao ຊ່ອນ (sǭn), Northern Thai ᨪᩬ᩵ᩁ (sɔɔn⁵), Khün ᨪᩬ᩵ᩁ (sɔɔn⁵), Lü ᦌᦸᧃᧈ (soan¹), Tai Dam ꪏ꪿ꪺꪙ (ꞌsuôn), Shan သွၼ်ႈ (sāun).

cog

Khün ᨪᩬ᩵ᩁ (sɔɔn⁵)


สอน

sɔ̌ɔn (romanization)
การสอน (abstract-noun)

From Proto-Tai *soːlᴬ (“to teach”).
Cognate with Lao ສອນ (sǭn), Northern Thai ᩈᩬᩁ, Khün ᩈᩬᩁ, Lü ᦉᦸᧃ (ṡoan), Tai Dam ꪎꪮꪙ, Shan သွၼ် (sǎun), Tai Nüa ᥔᥩᥢᥴ (sóan), Ahom 𑜏𑜨𑜃𑜫 (son), Tày slon, Zhuang son.


ข้าม

kâam (romanization)
การข้าม (abstract-noun)
ฃ้าม (alternative)

From Proto-Tai *χaːmꟲ (“to cross”).
Cognate with Northern Thai ᨡ᩶ᩣ᩠ᨾ, Lao ຂ້າມ (khām), Shan ၶၢမ်ႈ (khāam), Ahom 𑜁𑜪 (khaṃ), Zhuang hamj and gamj (dialectal).

ตรงข้าม


อด

From Proto-Tai *ʔɤtᴰ (“to go hungry”).
Doublet of อึด (ʉ̀t).
Cognate with Isan อด or อึด, Lao ອົດ (ʼot) or ອຶດ (ʼưt), Northern Thai ᩋᩫ᩠ᨯ (ʔot¹) or ᩋᩧ᩠ᨷ (ʔɯp¹), Khün ᩋᩫ᩠ᨯ (ʔot⁴) or ᩋᩧ᩠ᨷ (ʔɯp⁴), Lü ᦷᦀᧆ (˙ʼod) or ᦀᦹᧇ (˙ʼueb), Tai Dam ꪮꪳꪒ (ứt), Tai Dón ꪮꪳꪒ, Shan ဢိုပ်း (ʼúep), Tai Nüa ᥟᥪᥙᥴ (ʼúep), Ahom 𑜒𑜢𑜤𑜆𑜫 (ʼüp).
Compare Khmer អត់ (ʼɑt).

Khün ᩋᩫ᩠ᨯ (ʔot⁴)

Lü ᦷᦀᧆ (˙ʼod)

Shan ဢိုပ်း (ʼúep)

Ahom 𑜒𑜢𑜤𑜆𑜫 (ʼüp)

1861, “โปรดเกล้าฯ ให้แบ่งมรดกองค์สมเด็จพระหริรักษ์แก่องค์พระวัตถา”, in ไทยสถาปนากษัตริย์เขมร, กรุงเทพฯ: สำนักทำเนียบนายกรัฐมนตรี, published 1962, page 85:

เห็นจะอดฝิ่นได้

[He] seems to be able to abstain [from] opium.

1939, น.ม.ส., “เรื่องที่ ๑”, in นิทานเวตาล, พระนคร: โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร, pages 46–47:

โรคชะนิดนี้ต้องเสวยยาขมและอดของแสลง

rôok chá-nít níi dtɔ̂ng sà-wə̌əi yaa kǒm lɛ́ òt kɔ̌ɔng sà-lɛ̌ɛng

This sort of disease requires [you] to take the bitter medicine and refrain [from] unwholesome [food]stuff.

(transitive or intransitive) to abstain or refrain (from); to forbear.

1995, เหม เวชกร, “อ้ายกล้าจะตายไม่ได้”, in เปิดกรุผีไทย, volume 2, กรุงเทพฯ: ดอกหญ้า, page 52:

อดจะคิดถึงทิดกล้าที่ตายไม่ได้

òt jà kít-tʉ̌ng tít glâa tîi dtaai mâi dâai

cannot hold [myself] from missing Thit Kla who has died.

(transitive) to hold; to repress; to suppress.

(transitive or intransitive) to bear; to endure; to tolerate.

1950, ดำรงราชานุภาพ, สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยา, “ทำนาท้องสนามหลวง”, in บันทึกรับสั่งสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ประทานหม่อมราชวงศ์สุมนชาติ สวัสดิกุล, พระนคร: โรงพิมพ์รุ่งนคร, page 46:

ข้าศึกมาล้อมพระนคร ประสงค์จะให้อดข้าว...ในเมืองปลูกข้าวได้อย่างนี้ ไม่มีวันอด

kâa-sʉ̀k maa lɔ́ɔm prá-ná-kɔɔn · bprà-sǒng jà hâi òt kâao ... nai mʉʉang bplùuk kâao dâai yàang níi · mâi-mii-wan òt

The enemy came to besiege the kingdom, wanting [them] to be starved [of] food... [But] rice could be grown in the city like this, there would not be a chance [for them] to undergo starvation.

(transitive or intransitive, as of food) to starve; to undergo starvation (of).

(intransitive) to fast: to abstain from food.

1995, เหม เวชกร, “ผีปอบ”, in เปิดกรุผีไทย, volume 2, กรุงเทพฯ: ดอกหญ้า, page 100:

ฉันอดนอนอ่อนเพลีย

(transitive or intransitive) to lack; to miss; to fail (to do something).


ร้อง

rɔ́ɔng (romanization)
การร้อง (abstract-noun)

From Proto-Southwestern Tai *rɔːŋꟲ⁴ (“to shout; to cry”). Cognate with Isan ฮ้อง (hɔɔŋ⁵), Lao ຮ້ອງ (hǭng), Northern Thai ᩁᩬ᩶ᨦ (hɔɔŋ⁶), Khün ᩁᩬ᩶ᨦ (hɔɔŋ⁶), Lü ᦣᦸᧂᧉ (hoang²), Tai Dam ꪭ꫁ꪮꪉ (ꞌhọng), Shan ႁွင်ႉ (hâ̰ung), Tai Nüa ᥞᥩᥒᥳ (hȯang), Khamti ꩭွင်ႇ, Phake ꩭွင် (hoṅ), Ahom 𑜍𑜨𑜂𑜫 (roṅ), Zhuang rongx.

cog

Isan ฮ้อง (hɔɔŋ⁵)

Khün ᩁᩬ᩶ᨦ (hɔɔŋ⁶)

เนื้อร้อง

nʉ́ʉa-rɔ́ɔng

1681, “พระราชพงษาวดาร”, in พระราชพงษาวดารกรุงเก่า ฉบับหลวงประเสริฐอักษรนิติ์, กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ไทย, published 1907, page 10:

ช้างต้นพระฉัททันต์ไล่ร้องเปนเสียงสังข์ อนึ่ง ประตูไพชยนต์ร้องเปนอุบาทว์

cháang dtôn prá chàt-tan lâi rɔ́ɔng bpen sǐiang sǎng · à-nʉ̀ng · bprà-dtuu pai-chá-yon rɔ́ɔng bpen ù-bàat

The royal elephant Phra Chatthan kept trumpeting like the sounds of a conch. Moreover, the Gate of Phaichayon groaned as an ill omen.

1995, เหม เวชกร, “ผีปอบ”, in เปิดกรุผีไทย, volume 2, กรุงเทพฯ: ดอกหญ้า, →ISBN, page 107:

แมวร้อง...อยู่หลังบ้าน...นกแสกบินร้องข้ามหลังคา...ผมใจหายวูบ...

mɛɛo rɔ́ɔng ... yùu lǎng bâan ... nók sɛ̀ɛk bin rɔ́ɔng kâam lǎng-kaa ... pǒm jai-hǎai wûup ...

A cat cried ... behind the house. ... A barn owl flew screaming over the roof. ... Fleetingly, I was startled ...

to utter or emit loud sounds: to cry, to roar, etc.

1912, “แผ่นดินที่ ๑๖ ขุนวรวงษาธิราช”, in ดำรงราชานุภาพ, พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระ, editor, พระราชพงษาวดาร ฉบับพระราชหัดถเลขา, volume 1, กรุงเทพฯ, page 23:

ขุนวรวงษาธิราชร้องไปว่า เรือใครตรงเข้ามา ขุนพิเรนทรเทพก็ร้องตอบไปว่า กูจะมาเอาชีวิตเองทั้งสอง

kǔn wɔɔ-rá wong-sǎa-tí-râat rɔ́ɔng bpai wâa · rʉʉa krai dtrong kâo maa · kǔn pí-reen têep gɔ̂ rɔ́ɔng dtɔ̀ɔp bpai wâa · guu jà maa ao chii-wít eng táng sɔ̌ɔng

Khun Worawongsathirat cried out to [them]: "Whose boats are heading towards [us]?" Khun Phirenthep then shouted in reply to [him]: "I am here to take the lives of you two!"

1956, เมธาธิบดี (สาตร สุทธเสถียร), พระยา, “เด็กจับตั๊กแตน”, in นิทานอีสป, พระนคร: โรงพิมพ์พระจันทร์, page 10:

แมลงป่องเห็นดังนั้นก็...ร้องว่า "เฮ้ย อย่าซุกซน...

má-lɛɛng-bpɔ̀ng hěn dang-nán gɔ̂ ... rɔ́ɔng wâa · “hə́əi · yàa súk-son ...

Seeing so, the scorpion cried: "Hey! Don't be nasty! ...

to call or say loudly: to cry, to shout, to yell, etc.

1868, บรมมหาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค), สมเด็จเจ้าพระยา, “ประกาศว่าด้วยทาษลูกหนี้ไม่มีเงินดอกเบี้ยเสียแก่เจ้าหนี้นายเงินก็เฆี่ยนลดเงินดอกเบี้ย ๓ ทีต่อตำลึง”, in ประชุมกฎหมายประจำศก, volume 8, กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์เดลิเมล์, published 1935, page 18:

ไม่มีเงินดอกเบี้ยจะเสียให้นายเงิน จึ่งมาร้องฎีกา

mâi mii ngən dɔ̀ɔk-bîia jà sǐia hâi naai-ngəən · jʉ̀ng maa rɔ́ɔng dii-gaa

Having no money to pay the interest to the money master, [they] then came [and] submitted [these] memorials.

to complain; to file (a complaint or the like).

2011 July 11, “อดีตนักศึกษารามฯ ร้องศาลให้เลือกตั้งเป็นโมฆะ”, in ประชาไท, กรุงเทพฯ: ประชาไท, retrieved 2022-07-24:

à-dìit nák-sʉ̀k-sǎa raam · rɔ́ɔng sǎan hâi lʉ̂ʉak-dtâng bpen moo-ká

A former student of Ram[khamhaeng University] applies to a court for [a declaration that] the election is void.

2017 October 30, ธนเวศม์ สัญญานุจิต, “อัยการเกาหลีใต้ร้องศาลให้ตัดสินจำคุกประธานบริษัทยักษ์ใหญ่ 10 ปี พร้อมปรับเงิน 89 ล้านดอลลาร์สหรัฐ”, in สำนักข่าวกรมประชาสัมพันธ์, กรุงเทพฯ: กรมประชาสัมพันธ์, archived from the original on 2022-07-24:

ai-yá-gaan gao-lǐi-dtâai rɔ́ɔng sǎan hâi dtàt-sǐn jam-kúk bprà-taan bɔɔ-rí-sàt yák-yài

South Korean prosecuting attorney requests court to sentence gigantic company president to imprisonment

2021 July 25, สมาชิกหมายเลข 1930593, “เพลงโฆษณาเลย์ ที่มีเป๊กกับ บิวกิ้น ร้องว่าอะไร”, in พันทิป, กรุงเทพฯ: พันทิป, retrieved 2022-07-24:

เพลงโฆษณาเลย์...ร้องว่าอะไร

pleeng kôot-sà-naa lee ... rɔ́ɔng wâa à-rai

What does the Lay's commercial song ... say?

(of a song) to say; to state; to be sung.


ร้องไห้

th-verb

ร้องไห้ • (rɔ́ɔng-hâai) (abstract noun การร้องไห้)

rɔ́ɔng-hâai (romanization)
การร้องไห้ (abstract-noun)

/rɔːŋ˦˥.haːj˥˩/

From ร้อง (rɔ́ɔng, “to cry”) + ไห้ (hâi, “to cry”).


ตะโกน

th-verb

ตะโกน • (dtà-goon) (abstract noun การตะโกน)

dtà-goon (romanization)
การตะโกน (abstract-noun)


หลง

lǒng (romanization)
การหลง (abstract-noun)

From Proto-Tai *ʰloŋᴬ (“lost”).
Cognate with Northern Thai ᩉᩖᩫᨦ, Lao ຫຼົງ (long), Lü ᦜᦳᧂ (l̇ung), Tai Dam ꪶꪨꪉ, Shan လူင် (lǔung), Tai Nüa ᥘᥨᥒᥴ (lóng), Zhuang loeng, Nong Zhuang loang.


ให้

From Proto-Tai *haɰꟲ (“to give”), from Middle Chinese 許 (MC xjoX, “to allow”). Cognate with Northern Thai ᩉᩨ᩶, Lao ໃຫ້ (hai), Lü ᦠᦹᧉ (ḣue²), Tai Dam ꪻꪬ꫁, Shan ႁႂ်ႈ (hāue), Tai Nüa ᥞᥬᥲ (hàue) or ᥞᥫᥲ (hòe), Khamti ꩭႂ်ႛ, Aiton ꩭၞ် (haü), Phake ꩭၞ် (haü), Ahom 𑜑𑜧 (haw), Bouyei haec, Zhuang hawj.

cog

Lü ᦠᦹᧉ (ḣue²)

Exodus 6:11, KJV:
จงเข้าไปเฝ้าฟาโรห์กษัตริย์แห่งอียิปต์ บอกให้ปล่อยชนชาติอิสราเอลไปจากแผ่นดินของเขา
jong kâo bpai fâo faa-roo gà-sàt hɛ̀ng ii-yìp · bɔ̀ɔk hâi bplɔ̀i chon-châat ìs-raa-eel bpai jàak pɛ̀n-din kɔ̌ɔng kǎo
Go in, speak unto Pharaoh king of Egypt, that he let the children of Israel go out of his land.
(literally) Go in and see Pharaoh the king of Egypt, tell him to let the people of Israel go out of his realm.

ขุนช้างขุนแผน ฉบับหอพระสมุดวชิรญาณ, ตอนที่ ๗ พลายแก้วแต่งงานกับนางพิม:
ครู่หนึ่งถึงบ้านศรีประจัน แกตัวสั่นร้องเรียกให้ดูหมา
krûu nʉ̀ng tʉ̌ng bâan sǐi sǐi-bprà-jan · gɛɛ dtuua sàn rɔ́ɔng-rîiak hâi duu mǎa
After a while they reached the house of Si Prachan. Their bodies started trembling, as they called each other to look at the dog.

2002, จิระนันท์ พิตรปรีชา, ศึกหอคอยคู่กู้พิภพ:
ไม้เท้านั่น ข้าสั่งแล้วให้ริบไม้เท้าพ่อมด
mái-táao nân · kâa sàng lɛ́ɛo hâi ríp mái-táao pɔ̂ɔ-mót
His staff! I told you to take the wizard's staff!

ยวนพ่าย:
สั่งแสนฟ้าเรื่อให้กุํตวว หมื่นนครโทษอำ ผิดไว้ แสนสูตัดเอาหัว มันสยบ เสียนา ไว้หว่างทางเหนือใต้ ต่อกัน
sàng sɛ̌ɛn-fáa-rʉ̂ʉa hâi gum dtuua · mʉ̀ʉn-ná-kɔɔn tôot am · pìt wái · sɛ̌ɛn sǔu dtàt ao hǔua · man sìiap · sǐia naa · wái wàang taang nʉ̌ʉa dtâai · dtɔ̀ɔ gan
The king orders Saen Fa Ruea to arrest Muen Nakhon who is guilty of crime concealment, and says: "Saen, you shall have him beheaded and have his head impaled on a spike at the joint of the north and the south".

ไปให้พ้น

Be gone!
 (literally) Go to the point of [being] gone.

ทำให้ดี

To do [something] well.
 (literally) To do to the point of [being] good; to do so that [it be] good; to do in a good manner.

ตีให้ตาย

To beat to death.
 (literally) to beat to the point of dying; to beat until dying; to beat [someone] until [he] dies; to beat [someone] so that [he] dies.

to; for; that, so that; to the point of, to the extent of, to the degree of, until; in a manner that (is).


อยู่

yùu (romanization)
ความอยู่ (abstract-noun)

From Proto-Tai *ˀjuːᴮ (“to be (in a place)”). Cognate with Northern Thai ᩀᩪ᩵, Lao ຢູ່ (yū), Lü ᦊᦴᧈ (ẏuu¹), Tai Dam ꪤꪴ꪿, Shan ယူႇ (yùu), Ahom 𑜊𑜥 (jʸū), Bouyei qyus, Zhuang youq.

Lü ᦊᦴᧈ (ẏuu¹)

ดีอยู่

ได้อยู่

somewhat; somehow; in a way; not quite; quite.


รู้สึก

th-verb

รู้สึก • (rúu-sʉ̀k) (abstract noun การรู้สึก or ความรู้สึก)

rúu-sʉ̀k (romanization)
การรู้สึก (abstract-noun)
ความรู้สึก (abstract-noun)

/ruː˦˥.sɯk̚˨˩/

com

รู้ (rúu) + สึก (sʉ̀k)


เข้า

kâo (romanization)
การเข้า (abstract-noun)
เฃ้า (alternative obsolete)
เค่า (alternative)

From Proto-Tai *χawꟲ (“to enter”). Cognate with Lao ເຂົ້າ (khao), Northern Thai ᨡᩮᩢ᩶ᩣ, Lü ᦃᧁᧉ (ẋaw²), Tai Dam ꪹꪄ꫁ꪱ, Tai Nüa ᥑᥝᥲ (xàw), Shan ၶဝ်ႈ (khāo), Ahom 𑜁𑜧 (khaw), 𑜁𑜨𑜧 (khow), 𑜁𑜧𑜈𑜫 (khaww) or 𑜁𑜨𑜧𑜈𑜫 (khoww), Nùng khàu, Bouyei hauc, Zhuang haeuj.

cog

Lü ᦃᧁᧉ (ẋaw²)

to move in or inwards: to come in, to go in, to enter, etc; to cause to do so.


เข้าใจ

th-verb

เข้าใจ • (kâo-jai) (abstract noun การเข้าใจ or ความเข้าใจ)

kâo-jai (romanization)
การเข้าใจ (abstract-noun)
ความเข้าใจ (abstract-noun)

From เข้า (kâo, “to enter”) + ใจ (jai, “heart”), literally “to enter the heart”. Cognate with Lao ເຂົ້າໃຈ (khao chai), Northern Thai ᨡᩮᩢ᩶ᩣᨧᩲ, Lü ᦃᧁᧉᦺᦈ (ẋaw²ṫsay), Tai Dam ꪹꪄ꫁ꪱꪻꪊ, Shan ၶဝ်ႈၸႂ် (khāo tsǎue).

cog

Lü ᦃᧁᧉᦺᦈ (ẋaw²ṫsay)

Tai Dam ꪹꪄ꫁ꪱꪻꪊ

1919, ดำรงราชานุภาพ, พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระ, “คำนำ”, in โคลงกวีโบราณ, 2nd edition, พระนคร: โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร, page 3:

โคลงโบราณที่พิมพ์ในเล่มนี้ เข้าใจว่า พระยาตรังรวบรวม

kloong boo-raan tîi pim nai lêm níi · kâo-jai wâa · prá-yaa dtrang rûuap-ruuam

The ancient khlongs that are printed in this volume are understood to have been compiled by Phraya Trang.

1962, ดำรงราชานุภาพ, สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยา, “อธิบายนิราศเดือน”, in วรรณกรรมต่างเรื่อง, พระนคร: โรงพิมพ์ธรรมบรรณาคาร, page 58:

บางคนเข้าใจว่า สุนทรภู่แต่ง...แต่พิเคราะห์...ความที่แต่ง ผิดกับสุนทรภู่

baang kon kâo-jai wâa · sǔn-tɔɔn-pûu dtɛ̀ng ... dtɛ̀ɛ pí-krɔ́ ... kwaam tîi dtɛ̀ng · pìt gàp sǔn-tɔɔn-pûu

Some people understood that Sunthon Phu composed [this work]...but, having examined...the contents that have been composed, [I found that they] were different from Sunthon Phu['s works].


เจอ

jəə (romanization)
การเจอ (abstract-noun)


หมุน

mǔn (romanization)
การหมุน (abstract-noun)


หมุนเวียน

th-verb

หมุนเวียน • (mǔn-wiian) (abstract noun การหมุนเวียน)

mǔn-wiian (romanization)
การหมุนเวียน (abstract-noun)


เรียน

From Old Khmer រេន៑ (ren) or Angkorian Old Khmer រ្យ្យន៑ (ryyan), រ្យ្យណ៑ (ryyaṇ), រ្យ្យាន៑ (ryyān), រ្យាន៑ (ryān, “to apply the mind to: to study, drill, practice; to learn; to acquire knowledge”). Cognate with Modern Khmer រៀន (riən); Lao ຮຽນ (hīan); Lü ᦵᦣᧃ (hen), Northern Thai ᩁ᩠ᨿᩁ, Khün ᩁ᩠ᨿᩁ, Shan ႁဵၼ်း (háen).

เรียนเชิญมางานพรุ่งนี้

We humbly invite you to the event tomorrow.

เรียนถามท่านเรื่องนั้นด้วย

(humble) used to prefix a verb for politeness when addressing a person of equal or higher status: kindly, humbly, respectfully, etc.


เสีย

เสีย • (sǐia) (abstract noun การเสีย or ความเสีย)

sǐia (romanization)
การเสีย (abstract-noun)
ความเสีย (abstract-noun)

From Proto-Southwestern Tai *siəᴬ¹ (“to lose (something)”). Cognate with Northern Thai ᩈ᩠ᨿᩮ, Khün ᩈ᩠ᨿᩮ, Lao ເສຍ (sīa), Lü ᦵᦉ (ṡe), Shan သေ (sěe), Tai Nüa ᥔᥥᥴ (sé), Phake ꩬေ (se), Ahom *𑜏𑜦𑜧 (*sē).


เสีย

th-part

เสีย • (sǐia)

used at the end of a verb or adverb for emphasising or for indicating an imperative or hortative.


ผ่าน

pàan (romanization)
การผ่าน (abstract-noun)

Cognate with Lao ຜ່ານ (phān), Northern Thai ᨹ᩵ᩣ᩠ᨶ, Khün ᨹ᩵ᩣ᩠ᨶ, Lü ᦕᦱᧃᧈ (ṗhaan¹).

cog

Lü ᦕᦱᧃᧈ (ṗhaan¹)

to pass; to be over; to be past; to come to an end; to terminate.


อยาก

th-verb

อยาก • (yàak) (abstract noun การอยาก or ความอยาก)

yàak (romanization)
การอยาก (abstract-noun)
ความอยาก (abstract-noun)

From Proto-Tai *ˀjɯǝkᴰ (“hungry”). Cognate with Northern Thai ᩀᩣ᩠ᨠ, Lao ຢາກ (yāk), Lü ᦊᦱᧅ (ẏaak), Shan ယၢၵ်ႇ (yàak), Zhuang iek. Compare Sui qyaags (“hungry”) and Middle Chinese 欲 (MC yowk, “to want”).


สร้าง

สร้าง • (sâang) (abstract noun การสร้าง)

sâang (romanization)
การสร้าง (abstract-noun)

Cognate with Northern Thai ᩈ᩶ᩣ᩠ᨦ, Lao ສ້າງ (sāng), Khün ᩈ᩶ᩣ᩠ᨦ, Lü ᦉᦱᧂᧉ (ṡaang²), Shan သၢင်ႈ (sāang), Ahom 𑜏𑜂𑜫 (saṅ). Compare Khmer សាង (saang), Mon သြိုၚ်.

cog

Lü ᦉᦱᧂᧉ (ṡaang²)

สร้างข้อแก้ตัว

สร้างปัญหาให้สังคม

มันสร้างศัตรูไว้เยอะ

สะพานกำลังสร้างอยู่

บางคนเชื่อว่าพระเจ้าสร้างโลก

baang kon chʉ̂ʉa wâa prá-jâao sâang lôok

Some people believe that God created the world.

to bring into being: to build, to construct, to create, to make, etc.


จูบ

jùup (romanization)
การจูบ (abstract-noun)

From Proto-Tai *cuːpᴰ (“to kiss”). Cognate with Lao ຈູບ (chūp), Shan ၸုပ်ႇ (tsùp), Zhuang cup.


ใส่

sài (romanization)
การใส่ (abstract-noun)

From Proto-Tai *s.cɤːlᴮ (“to put”).
Cognate with Northern Thai ᩈᩲ᩵, Lao ໃສ່ (sai), Lü ᦺᦉᧈ (ṡay¹), Tai Dam ꪻꪎ꪿, Shan သႂ်ႇ (sàue), Tai Nüa ᥔᥬᥱ (sǎue), Ahom 𑜏𑜧 (saw) or 𑜏𑜧𑜤 (sawu), Saek จอ.

Lü ᦺᦉᧈ (ṡay¹)


ถอด

tɔ̀ɔt (romanization)
การถอด (abstract-noun)

From Middle Chinese 脫 (MC dwat|thwat, “take off”). Cognate with Lao ຖອດ (thǭt), Northern Thai ᨳᩬᨯ, Lü ᦏᦸᧆᧈ (ṫhoad¹), Tai Dón ꪖꪮꪒ, Shan ထွတ်ႇ (thàut), Tai Nüa ᥗᥨᥖᥱ (thǒt), Ahom 𑜌𑜨𑜄𑜫 (thot).

Lü ᦏᦸᧆᧈ (ṫhoad¹)


จบ

jòp (romanization)
การจบ (abstract-noun)

to raise offerings or put both hands together (พนมมือ) above forehead to dedicate the offerings.


จำ

th-verb

จำ • (jam) (abstract noun การจำ or ความจำ)

jam (romanization)
การจำ (abstract-noun)
ความจำ (abstract-noun)

From Old Khmer ចាំ (cāṃ), ចាំម (cāṃm), ចាម៑ (cām), ចំ (caṃ), ចម៑ (cam, “to remain, to stay; to bear in mind, to memorise, to recall, to remember; etc”). Cognate with Modern Khmer ចាំ (cam); Lao ຈຳ (cham); Northern Thai ᨧᩴᩣ. Extended as Thai จำนำ (jam-nam), ประจำ (bprà-jam).

to keep in mind; to bear in mind; to memorise; to remember; to recall.


ตก

dtòk (romanization)
การตก (abstract-noun)

From Proto-Tai *tokᴰ (“to drop”). Cognate with Lao ຕົກ (tok), Lü ᦷᦎᧅ (ṫok), Shan တူၵ်း (túuk), Ahom 𑜄𑜤𑜀𑜫 (tuk), Bouyei dogt, Zhuang doek.

cog

Lü ᦷᦎᧅ (ṫok)

ฝนกำลังตก


อธิบาย

th-verb

อธิบาย • (à-tí-baai) (abstract noun การอธิบาย)

à-tí-baai (romanization)
การอธิบาย (abstract-noun)
อะธิบาย (alternative)

ที่อธิบายไม่ได้


เมา

เมา • (mao) (abstract noun การเมา or ความเมา)

mao (romanization)
การเมา (abstract-noun)
ความเมา (abstract-noun)

From Proto-Tai *mawᴬ (“drunk”). Cognate with Isan เมา, Lao ເມົາ (mao), Northern Thai ᨾᩮᩢᩣ, Khün ᨾᩮᩢᩣ, Lü ᦙᧁ (maw), Tai Dam ꪹꪣꪱ, Tai Dón ꪹꪝꪱ, Shan မဝ်း (máo), Tai Nüa ᥛᥝᥰ (mäw), Zhuang maeuz, Zuojiang Zhuang maeuz.

เมาเหล้า

to be drunk.
 (literally) to be intoxicated with liquor.

เมากัญชา

to be intoxicated, as with alcohol, drug, etc.

เมาหมัด

เมารถ

to be carsick.
 (literally) to be nauseated by a wheeled vehicle.

เมาเรือ

to be seasick.
 (literally) to be nauseated by a vessel.

to nauseate: to have a queasy and dizzy sensation.

(figurative) to lose conscience because of absorption in, addiction to, or infatuation with someone or something, as power, authority, wealth, praise, honour, etc.


ชนะ

th-noun

ชนะ • (chá-ná)

chá-ná (romanization)
ชะนะ (alternative)

/t͡ɕʰa˦˥.naʔ˦˥/

กลอง กลอง#Thai

(กลอง~) a type of double-headed barrel drum, sounded with bent drumsticks, traditionally used as an emblem of royalty.


นำ

nam (romanization)
การนำ (abstract-noun)

Cognate with Lao ນຳ (nam), Northern Thai ᨶᩣᩴ, Khün ᨶᩣᩴ, Lü ᦓᧄ (nam), Shan ၼမ်း (nám).


ทำ

tam (romanization)
การทำ (abstract-noun)

Clipping of กระทำ (grà-tam). Cognate with Lao ທຳ (tham).

อาวุธครบทั้งยี่สิบหัตถ์ แกว่งกวัดไวว่องดั่งจักรผัน ใครทำน้องกูมาสู้กัน จะหํ้าหั่นมิให้แค้นคอกา

1797, พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลก, รามเกียรติ์, เล่ม ๒๗:

to harm; to hurt; to injure; to subject to something bad or unfavourable.


รับ

ráp (romanization)
การรับ (abstract-noun)

From Proto-Southwestern Tai *rapᴰ²ˢ (“to accept; to receive”). Cognate with Northern Thai ᩁᩢ᩠ᨷ, Khün ᩁᩢ᩠ᨷ, Lao ຮັບ (hap), Lü ᦣᧇ (hab), Tai Dam ꪭꪾꪚ, Shan ႁပ်ႉ (hâ̰p), Tai Nüa ᥞᥙ (hap), Ahom 𑜍𑜆𑜫 (rap).


รับรู้

th-verb

รับรู้ • (ráp-rúu) (abstract noun การรับรู้)

ráp-rúu (romanization)
การรับรู้ (abstract-noun)


หยุด

yùt (romanization)
การหยุด (abstract-noun)
อยุด (alternative archaic dated obsolete)

Cognate with Lao ຢຸດ (yut), Lü ᦊᦹᧆ (ẏued), Phake ယုတ် (yut). Possibly doublet of อุด (ùt).

1941 September 9, “ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี ว่าด้วยรัฐนิยม ฉะบับที่ ๑๑ ลงวันที่ ๘ กันยายน ๒๔๘๔”, in ราชกิจจานุเบกษา, volume 58, number 0A, pages 1132–1133:

ควรหยุดเพื่อรับประทานอาหาร

(intransitive) to take a break; to be on vacation; to be off (as from work).


ใส่ใจ

ใส่ใจ • (sài-jai) (abstract noun การใส่ใจ)

sài-jai (romanization)
การใส่ใจ (abstract-noun)


สน

(botany) pine: any tree of the genus Pinus.

(botany) conifer: any tree or shrub of the class Pinopsida.

Casuarina equisetifolia
Casuarina equisetifolia#Translingual

(botany) any pine-like plant, as those of species Baeckea frutescens of the family Myrtaceae or species Casuarina equisetifolia of the family Casuarinaceae.


สนใจ

th-adj

สนใจ • (sǒn-jai) (abstract noun ความสนใจ)

sǒn-jai (romanization)
ความสนใจ (abstract-noun)

Unknown. It is not the compound of สน (sǒn) and ใจ (jai). Compare Lao ສົນໃຈ (son chai).


ตาม

dtaam (romanization)
การตาม (abstract-noun)

From Proto-Southwestern Tai *taːmᴬ¹ (“to follow; to continue”). Cognate with Lao ຕາມ (tām), Lü ᦎᦱᧄ (ṫaam), Shan တၢမ်း (táam), Tai Nüa ᥖᥣᥛᥰ (täam).


ฝืน

fʉ̌ʉn (romanization)
การฝืน (abstract-noun)

Cognate with Lao ຝຶນ (fưn) or ຝືນ (fư̄n), Northern Thai ᨺᩨ᩠ᨶ (fɯɯn¹), Khün ᨺᩨ᩠ᨶ (fɯɯn¹).

cog

Khün ᨺᩨ᩠ᨶ (fɯɯn¹)

ฝืนใจ

ฝืนธรรมชาติ

ฝืนระเบียบ

to be or go against (a law, a requirement, one's or someone's desire, etc).


ตาก

From Proto-Tai *p.raːkᴰ (“to expose to the sun”).
Cognate with Northern Thai ᨲᩣ᩠ᨠ, Zhuang dak and byak (dialectal).

inh

จังหวัด จังหวัด#Thai

(จังหวัด~) Tak, a province in western Thailand.


ผัด

pàt (romanization)
การผัด (abstract-noun)

Cognate with Lao ຜັດ (phat, “to fry; to change, to replace, to postpone”); Khmer ផាត់ (phat, “to fry”).


ทอด

tɔ̂ɔt (romanization)
การทอด (abstract-noun)

กุยช่ายทอด


ต้ม

dtôm (romanization)
การต้ม (abstract-noun)

From Proto-Tai *tomꟲ (“to boil (transitive)”).
In Southwestern Tai, cognate with Lao ຕົ້ມ (tom), Northern Thai ᨲᩫ᩠᩶ᨾ, Shan တူမ်ႈ (tūum), Ahom 𑜄𑜤𑜉𑜫 (tum).
In Northern Tai, cognate with Zhuang dumq.
Compare Proto-Austroasiatic *t₁um ~ *t₁uəm ~ *t₁am ~ *t₁aam ~ *t₁əəm (“to boil; to distil”) (whence Khmer ដាំ (dam, “to boil”)).

inh

(intransitive, colloquial) to trick; to deceive; to sham (usually used in passive voice).


วาง

waang (romanization)
การวาง (abstract-noun)

From Proto-Southwestern Tai *waːŋᴬ⁴ (“to place down; to put down”). Cognate with Northern Thai ᩅᩤ᩠ᨦ, Lao ວາງ (wāng), Lü ᦞᦱᧂ (vaang), Tai Dam ꪫꪱꪉ, Shan ဝၢင်း (wáang), Tai Nüa ᥝᥣᥒᥰ (wäang), Ahom 𑜈𑜂𑜫 (baṅ).

to let out; to release; to express; to make known; to reveal.


วาง

waang (romanization)
ความวาง (abstract-noun)

(archaic, poetic, describing a movement) hurriedly, hastily, rushingly; incessantly, on and on, without stopping.


หุง

hǔng (romanization)
การหุง (abstract-noun)

From Proto-Tai *truŋᴬ (“to cook (rice)”), from Middle Chinese 烘 (MC huwng|xuwng|huwngH|xuwngH, “to bake; to dry (on fire)”).
Cognate with Lao ຫຸງ (hung), Shan ႁုင် (hǔng), Ahom 𑜍𑜤𑜂𑜫 (ruṅ), Zhuang rung (“to cook (rice)”) (dialectal).

ltc-l

(of any other rice than glutinous rice) to steam.

(of traditional medicine, medical ointment, beeswax, etc) to cook or prepare by boiling or simmering.

medical ointment; etc; medical ointment; etc

(of precious stone, jewelry, etc) to change the colour by heating.


เชื่อ

th-verb

เชื่อ • (chʉ̂ʉa) (abstract noun การเชื่อ or ความเชื่อ)

chʉ̂ʉa (romanization)
การเชื่อ (abstract-noun)
ความเชื่อ (abstract-noun)

→ Khmer: ជឿ (cɨə)

From Proto-Tai *ɟɯəᴮ (“to believe”).
Cognate with Northern Thai ᨩᩮᩬᩥ᩵ᩋ, Isan เซื่อ, Lao ເຊື່ອ (sư̄a), Lü ᦵᦋᦲᧈ (tsoe¹), Tai Dam ꪹꪋ꪿, Shan ၸိူဝ်ႈ (tsōe), Ahom 𑜋𑜥 (chū), Zhuang cwh (dialectal).
Compare Middle Chinese 貰 (MC zyaeH, “to borrow; to loan”) and 賒 (MC syae, “to buy and sell on credit”).

cog

Lao ເຊື່ອ (sư̄a)

เหลือเชื่อ

lʉ̌ʉa-chʉ̂ʉa


แกล้ง

th-adv

แกล้ง • (glɛ̂ɛng)

Cognate with Lao ແກ້ງ (kǣng), Shan ၵႅင်ႈ (kēng) or ၵဵင်ႈ (kāeng).

(archaic) intentionally; deliberately; wilfully; designedly; purposely; on purpose.


ไขว้

kwâi (romanization)
การไขว้ (abstract-noun)


ใฝ่

fài (romanization)
การใฝ่ (abstract-noun)

Cognate with Lao ໃຝ່ (fai), Shan ၾႂ်ႇ (fàue).


คว้า

kwáa (romanization)
การคว้า (abstract-noun)


ลังเล

th-verb

ลังเล • (lang-lee) (abstract noun การลังเล or ความลังเล)

lang-lee (romanization)
การลังเล (abstract-noun)
ความลังเล (abstract-noun)


หมวก

→ Urak Lawoi': โมะ (moq)

From Old Chinese 帽 (OC *muːɡs). Cognate with Lao ໝວກ (mūak), Khmer មួក (muək), Mon ဒမှော်. Compare Proto-Mon-Khmer *muuk ~ muək (“hat”).

1 Samuel 17:5, KJV:
เขาสวมหมวกทองสัมฤทธิ์ไว้ที่ศีรษะ
kǎo sǔuam mùuak tɔɔng-sǎm-rít wái tîi sǐi-sà
And he had an helmet of brass upon his head.

Exodus 39:28, KJV:
และทำผ้ามาลา และทำหมวกด้วยผ้าป่าน
lɛ́ tam pâa maa-laa lɛ́ tam mùuak dûuai pâa bpàan
And a mitre of fine linen, and goodly bonnets of fine linen,

Daniel 3:21, KJV:
แล้วคนเหล่านี้ก็ถูกมัดไว้ขณะที่ใส่เสื้อ กางเกง หมวก และเครื่องแต่งกายอื่น ๆ
lɛ́ɛo kon lào níi gɔ̂ɔ tùk mát wái kà-nà tîi sài sʉ̂ʉa gang-gɛɛng mùuak lɛ́ krʉ̂ʉang-dtɛ̀ng-gaai ʉ̀ʉn ʉ̀ʉn
Then these men were bound in their coats, their hosen, and their hats, and their other garments,

headwear of any kind, as cap, crown, hat, helmet, etc.


หนึ่ง

From Proto-Tai *nɯːŋᴮ (“one”).
In Southwestern Tai, cognate with Northern Thai ᨶᩧ᩠᩵ᨦ, Lao ໜຶ່ງ (nưng) or ນຶ່ງ (nưng), Lü ᦓᦹᧂᧈ (nueng¹), Shan ၼိုင်ႈ (nūeng), Aiton လိုင် (lüṅ), Ahom 𑜎𑜢𑜤𑜂𑜫 (lüṅ).
In other Tai, cognate with Zuojiang Zhuang nwengq (Ningming dialect) or nwengh (Longzhou and Daxin dialects) or nwngh (Longzhou and Daxin dialect) or nwng (Longzhou dialect).

cog

Ahom 𑜎𑜢𑜤𑜂𑜫 (lüṅ)


ขอ

kɔ̌ɔ (romanization)
การขอ (abstract-noun)

From Proto-Tai *k.roːᴬ (“to beg”). Cognate with Northern Thai ᨡᩬᩴ, Lao ຂໍ (khǭ), Shan ၶေႃ (khǎu), Bouyei jol, Zhuang gyo.

ขออีกแก้ว

kɔ̌ɔ ìik gɛ̂ɛo


ขอร้อง

th-verb

ขอร้อง • (kɔ̌ɔ-rɔ́ɔng) (abstract noun การขอร้อง)

kɔ̌ɔ-rɔ́ɔng (romanization)
การขอร้อง (abstract-noun)

/kʰɔː˩˩˦.rɔːŋ˦˥/


อ่าน

àan (romanization)
การอ่าน (abstract-noun)

From Proto-Tai *ʔaːnᴮ (“to recite”). Cognate with Northern Thai ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶ, Lao ອ່ານ (ʼān), Tai Dam ꪮ꪿ꪱꪙ, Lü ᦀᦱᧃᧈ (˙ʼaan¹), Shan ဢၢၼ်ႇ (ʼàan), Ahom 𑜒𑜃𑜫 (ʼan), Tày án. Compare Khmer អាន (ʼaan).

cog

Lao ອ່ານ (ʼān)

Lü ᦀᦱᧃᧈ (˙ʼaan¹)


พิมพ์

pim (romanization)
การพิมพ์ (abstract-noun)

From Sanskrit बिम्ब (bimba, “picture”). Cognate with Lao ພິມ (phim), Northern Thai ᨻᩥᨾᩛ᩺, Lü ᦘᦲᧄ (phiim), Shan ၽိမ်း (phím), Khmer ពុម្ព (pum).


วิ่ง

wîng (romanization)
การวิ่ง (abstract-noun)


ถือสา

th-verb

ถือสา • (tʉ̌ʉ-sǎa) (abstract noun การถือสา)

tʉ̌ʉ-sǎa (romanization)
การถือสา (abstract-noun)

/tʰɯː˩˩˦.saː˩˩˦/


สับ

sàp (romanization)
การสับ (abstract-noun)


จิก

jìk (romanization)
การจิก (abstract-noun)

(slang) to mock or ridicule with a sharp, often virulent satire.


จิก

ต้น ต้น#Thai

ต้น ต้น#Thai

(botany) (ต้น~) the plant Careya sphaerica of the family Lecythidaceae.


ตี

Cognate with Northern Thai ᨲᩦ, Lao ຕີ (tī), Lü ᦎᦲ (ṫii), Shan တီ (tǐi).

hour between 1–6 am, at the beginning of which a bell is traditionally sounded for the purpose of timekeeping.


ต่อย

dtɔ̀i (romanization)
การต่อย (abstract-noun)

Cognate with Isan ต่อย, Lao ຕ່ອຍ (tǭi), Northern Thai ᨲᩬ᩠᩵ᨿ (tɔy²), Khün ᨲᩭ᩵ (tɔy²), Lü ᦎᦾᧈ (ṫoay¹), Tai Dam ꪔ꪿ꪮꪥ (tói), Shan တွႆႇ (tàui), Tai Nüa ᥖᥩᥭᥱ (tǒay), Ahom 𑜄𑜨𑜐𑜫 (toñ), Zhuang doiz.

cog

Lü ᦎᦾᧈ (ṫoay¹)

(transitive, as of an egg) to crack open; to knock open; to break open.

(transitive or intransitive, as of a bee, scorpion, etc) to sting.

ต่อยมวย

to box
 (literally) to do boxing; to engage in boxing

(transitive, of boxing) to do; to engage in; to participate in.


เสียบ

th-verb

เสียบ • (sìiap) (abstract noun การเสียบ)

sìiap (romanization)
การเสียบ (abstract-noun)

Compare Middle Chinese 插 (MC tsrheap).
Cognate with Lao ສຽບ (sīap), Shan သဵပ်ႇ (sàep), Ahom 𑜏𑜢𑜆𑜫 (sip), Zhuang cap.


แทง

tɛɛng (romanization)
การแทง (abstract-noun)

From Proto-Southwestern Tai *dɛːŋᴬ² (“to stab; to pierce”); Cognate with Lao ແທງ (thǣng), Lü ᦶᦑᧂ (taeng), Shan တႅင်း (téng), Tai Nüa ᥖᥦᥒᥰ (täeng), Ahom 𑜄𑜢𑜂𑜫 (tiṅ), Zuojiang Zhuang tengz.


ทำนาย

From Middle Khmer °daṃnāya, °daṃnāyya (“forecast; prediction; prophecy”), extended forms of Middle Khmer dāya (“to interpret; to portend; to presage"”), from which Thai ทาย (taai) was derived. Cognate with Modern Khmer ទំនាយ (tumniəy).

cog

divination; forecast; prediction; prophecy.


ทำนาย

th-verb

ทำนาย • (tam-naai) (abstract noun การทำนาย)

tam-naai (romanization)
การทำนาย (abstract-noun)

to divine; to forecast; to predict; to prophesy.


คร่อม

คร่อม • (krɔ̂m) (abstract noun การคร่อม)

krɔ̂m (romanization)
การคร่อม (abstract-noun)


เกี่ยว

เกี่ยว • (gìao) (abstract noun การเกี่ยว)

gìao (romanization)
การเกี่ยว (abstract-noun)


ห้าม

hâam (romanization)
การห้าม (abstract-noun)

Cognate with Northern Thai ᩉ᩶ᩣ᩠ᨾ, Khün ᩉ᩶ᩣ᩠ᨾ, Lao ຫ້າມ (hām), Lü ᦠᦱᧄᧉ (ḣaam²), Shan ႁၢမ်ႈ (hāam), Phake ꩭံ (haṃ).

cog

Lü ᦠᦱᧄᧉ (ḣaam²)


ห้าม

th-noun

ห้าม • (hâam)

→ Khmer: ហាម (haam)

cog

Lü ᦠᦱᧄᧉ (ḣaam²)

1932, คทาธรธรณินทร์ (เยีย), เจ้าพระยา, ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ ๑๖, พระนคร: ราชบัณฑิตยสภา, page 13:

เจ้าพระยาอภัยภูเบศร์แบนยกนักเทพบุตรหญิงให้เป็นห้ามองค์สมเด็จพระอุไทยราชาธิราช

jâao-prá-yaa à-pai puu-bèet bɛɛn yók nák têep bùt yǐng hâi bpen hâam ong sǒm-dèt prá ù-tai raa-chaa-tí-râat

Chaophraya Aphaiphubet (Baen) gave his daughter, Nak Thep, to Ong Somdet Phra Uthairachathirat as [his] wife.


กลืน

glʉʉn (romanization)
การกลืน (abstract-noun)


สบตา

th-verb

สบตา • (sòp-dtaa) (abstract noun การสบตา)

sòp-dtaa (romanization)
การสบตา (abstract-noun)


แหก

hɛ̀ɛk (romanization)
การแหก (abstract-noun)

break someone's face
break someone's face


ถัก

tàk (romanization)
การถัก (abstract-noun)

Cognate with Lao ຖັກ (thak), Northern Thai ᨳᩢ᩠ᨠ.


ร้อย

th-num

ร้อย • (rɔ́ɔi)

From Proto-Tai *roːjꟲ (“hundred”). Cognate with Isan ฮ่อย, Lao ຮ້ອຍ (hǭi), Northern Thai ᩁᩬ᩠᩶ᨿ, Lü ᦣᦾᧉ (hoay²), Shan လွႆႉ (lâ̰ui).


ร้อย

rɔ́ɔi (romanization)
การร้อย (abstract-noun)

From Proto-Tai *roːjꟲ (“to string”). Cognate with Isan ฮ่อย, Lao ຮ້ອຍ (hǭi), Zhuang roix or loix.


ขูด

kùut (romanization)
การขูด (abstract-noun)

Cognate with Isan ขูด, Lao ຂູດ (khūt), Northern Thai ᨡᩪᨯ, Khün ᨡᩪᨯ, Lü ᦃᦳᧆᧈ (ẋud¹), Tai Dam ꪄꪴꪒ, Tai Dón ꪄꪴꪒ, Shan ၶုတ်ႇ (khùt).

cog

Lü ᦃᦳᧆᧈ (ẋud¹)


เฝ้า

fâo (romanization)
การเฝ้า (abstract-noun)

Cognate with Lao ເຝົ້າ (fao), Lü ᦚᧁᧉ (ḟaw²).

Lü ᦚᧁᧉ (ḟaw²)

Exodus 6:11, KJV:
จงเข้าไปเฝ้าฟาโรห์กษัตริย์แห่งอียิปต์บอกให้ปล่อยชนชาติอิสราเอลไปจากแผ่นดินของเขา
jong kâo bpai fâo faa-roo gà-sàt hɛ̀ng ii-yìp bɔ̀ɔk hâi bplɔ̀i chon-châat ìs-raa-eel bpai jàak pɛ̀n-din kɔ̌ɔng kǎo
Go in, speak unto Pharaoh king of Egypt, that he let the children of Israel go out of his land.
(literally) Go in and see Pharaoh the king of Egypt, tell him to let the people of Israel go out of his realm.

1 Kings 3:16, KJV:
แล้วหญิงแพศยาสองคนมาเฝ้ากษัตริย์และยืนอยู่ต่อพระพักตร์พระองค์
lɛ́ɛo yǐng pɛ̂ɛt-sà-yǎa sɔ̌ɔng kon maa fâo gà-sàt lɛ́ yʉʉn yùu dtɔ̀ɔ prá pák prá-ong
Then came there two women, that were harlots, unto the king, and stood before him.
(literally) Then two harlots came to see the king...

1 Chronicles 12:16, KJV:
มีคนเบนยามินและยูดาห์มาเฝ้าดาวิด ณ ที่กำบังเข้มแข็ง
mii kon ben-yaa-min lɛ́ yuu-daa maa fâo daa-wìt · nɔɔ · tîi gam-bang kêm-kɛ̌ng
And there came of the children of Benjamin and Judah to the hold unto David.
(literally) There were men of Benjamin and Judah coming to see David at the stronghold.

to have an audience (with), to meet, to see, to present oneself (before), to enter the presence (of), to wait (on), to attend, to tend, or to serve (a god, high priest, royal person, person in authority, etc).


ไว้ใจ

th-verb

ไว้ใจ • (wái-jai) (abstract noun การไว้ใจ or ความไว้ใจ)

wái-jai (romanization)
การไว้ใจ (abstract-noun)
ความไว้ใจ (abstract-noun)

From ไว้ (wái) + ใจ (jai). Compare Lao ໄວ້ໃຈ (wai chai).


มหาสมุทร

th-noun

มหาสมุทร • (má-hǎa-sà-mùt)

From Sanskrit महासमुद्र (mahāsamudra, “ocean”, literally “great sea”). Equivalent to มหา (má-hǎa) + สมุทร (sà-mùt). Cognate with Lao ມະຫາສະມຸດ (ma hā sa mut).

bor

สุนทรภู่, พระอภัยมณี:
ถึงม้วยดินสิ้นฟ้ามหาสมุทร ไม่สิ้นสุดความรักสมัครสมาน
tʉ̌ng múuai din sîn fáa má-hǎa-sà-mùt · mâi sîn-sùt kwaam-rák sà-màk-sà-mǎan
Though the earth ends, the heaven falls, and the ocean is no more, our love and union shall never cease.


จักรยาน

th-noun

จักรยาน • (jàk-grà-yaan) (classifier คัน)

jàk-grà-yaan (romanization)
คัน (classifier)

From จักร (jàk, “wheel”) + ยาน (yaan, “vehicle”), literally "wheeled vehicle"; believed to be a clipping of ทวิจักรยาน (tá-wí-jàk-grà-yaan), from ทวิ (tá-wí, “two”) + จักร (jàk, “wheel”) + ยาน (yaan, “vehicle”), literally "two-wheeled vehicle", possibly a calque of English bicycle; possibly first used around 1895.


ธนาคาร

From ธน (ton, “money”) + อาคาร (aa-kaan, “building”). Compare Lao ທະນາຄານ (tha nā khān).

ผมจะไปธนาคารพรุ่งนี้


ราศี

raa-sǐi (romanization)
ราสี (alternative archaic dated obsolete)

From Sanskrit राशि (rāśi, “cluster; heap; pile; zodiac sign”); probably via Old Khmer rāśi, raśi (“zodiac sign”). Compare Modern Khmer រាសី (riəsəy).

bor

any of the twelve solar zodiac signs, named after the said twelve constellations.


นามสกุล

From นาม (naam) + สกุล (sà-gun).
Probably first used on 22 March 2455 BE (1913 CE), when the Family Names Act 1913 (พระราชบัญญัติขนานนามสกุล พระพุทธศักราช ๒๔๕๖) was promulgated.

ชื่อสกุล ชื่อสกุล#Thai


ศูนย์

th-num

ศูนย์ • (sǔun)

From Angkorian Old Khmer ឝូន្យ (śūnya), from Sanskrit शून्य (śūnya, “zero”). Cognate with Khmer សូន្យ (soun), Lao ສູນ (sūn), Burmese သုည (su.nya.). Doublet of สูญ (sǔun), สุญ (sǔn), and สุญญ.


สิงห์

th-proper noun

สิงห์ • (sǐng)

From Sanskrit सिंह (siṃha, “lion”); probably via Old Khmer siṅha, siṅ (“lion; Leo”). Cognate with Modern Khmer សិង្ហ (senghɑɑ), Lao ສິງ (sing). Compare Pali sīha, from which Thai สีหะ was derived.

ราศี ราศี#Thai


หงส์

th-noun

หงส์ • (hǒng)

hǒng (romanization)
หงษ์ (alternative archaic dated obsolete)
หงส (alternative)

→ Shan: ႁူင် (hǔung)

From Pali haṃsa, from Sanskrit हंस (haṃsa).


อัมพร

อัมพร • (am-pɔɔn)

From Sanskrit अम्बर (ambara, “sky”) or Pali ambara (“sky”).
Compare Lao ອຳພອນ (ʼam phǭn).


อุทัย

อุทัย • (ù-tai)

From Pali udaya or Sanskrit उदय (udaya, “appearance, emergence, rise; income, profit, return; development, improvement; consequence, result; etc”); probably via Old Khmer °udaya, °ūdeya, °ūdaiya°, uday, udaiya (“growth, increase; appearance, emergence, rise; birth; sunrise, dawn; income, profit, revenue; advantage, benefit, interest; wealth; prosperity; etc”). Compare Modern Khmer ឧទយ (ʼŏtôy), ឧទ័យ (ʼŏtôy).


อุทัย

th-proper noun

อุทัย • (ù-tai)

อุทัยธานี อุทัยธานี#Thai

(colloquial) clipping of อุทัยธานี (ù-tai-taa-nii)


อุทัย

th-verb

อุทัย • (ù-tai) (abstract noun การอุทัย)

ù-tai (romanization)
การอุทัย (abstract-noun)

(elegant, used of a sun, star, etc) to rise; to come into view; to start shining.


บุตร

th-noun

บุตร • (bùt)

From Sanskrit पुत्र (putra, “child; son”).

(formal) child; offspring (irrespective of the sex).


กุมาร

gù-maan (romanization)
กุมารา (alternative)
กุมารี (alternative)
โกมาร (alternative)

From Sanskrit कुमार (kumāra, “boy; child; groom; heir apparent; prince; son; young man; etc”, literally “one who easily dies”); probably via Old Khmer កុមារ៑ (kumār) or Pre-Angkorian Old Khmer កុមារ (kumāra, “boy; son; youth; prince, heir apparent, crown prince (found only as a personal name, slave name, and toponym)”).
Cognate with Modern Khmer កុមារ (komaa), Lao ກຸມານ (ku mān).

bor

(slang) child ghost servant, created by surgically removing an unborn baby from the womb of its mother, roasting the baby until its body dries during a rite held at a graveyard, and covering the dry-roasted corpse with gold leaf. The corpse is carried by someone who believes that the ghost dwelling in it may be employed.


กุมารี

From Sanskrit कुमारी (kumārī, “damsel; girl (especially unmarried or virgin one); maid; maiden; princess; young woman; etc.”, literally “female who easily dies”).


ศักดิ์

th-noun

ศักดิ์ • (sàk)

From Sanskrit शक्ति (śakti, “energy; strength; etc”); possibly via Old Khmer *śakti (“energy, force; authority, power; etc”). Cognate with Modern Khmer សក្តិ (sak).

bor

(elegant) energy; strength; force; vigour.

(elegant) dignity; rank; status; position.


ศักดิ์

th-noun

ศักดิ์ • (sàk)

(elegant, poetic, literary) spear, javelin, lance, or similar weapon.


ยมทูต

From Sanskrit यमदूत (yamadūta, “Yama's agent”). Compare Lao ຍົມມະທູດ (nyom ma thūt).

ยมบาล

underworld officer whose duty is to enforce judgments passed by the underworld court

a crow (any of several birds of the genus Corvus and the family Corvidae, traditionally believed to be agents of the underworld).

(figurative) anyone or anything that deprives a living creature of its life or that brings death.


ไพศาล

th-adj

ไพศาล • (pai-sǎan) (abstract noun ความไพศาล)

pai-sǎan (romanization)
ความไพศาล (abstract-noun)


ศัพท์

th-noun

ศัพท์ • (sàp)


ราตรี

raa-dtrii (romanization)
รัตติ (alternative)
ราษตรี (alternative)
ราษราตริน (alternative)
ราษราตรี (alternative)

From Sanskrit रात्रि (rātri, “night”). Compare Khmer រាត្រី (riətrəy).


กอด

gɔ̀ɔt (romanization)
การกอด (abstract-noun)

From Proto-Tai *koːtᴰ (“to hug; to embrace”).
Cognate with Northern Thai ᨠᩬᨯ, Khün ᨠᩬᨯ, Lao ກອດ (kǭt), Lü ᦂᦸᧆᧈ (k̇oad¹), Shan ၵွတ်ႇ (kàut), Phake ကွတ် (kot), Zhuang got, Nong Zhuang gud.

cog

Lü ᦂᦸᧆᧈ (k̇oad¹)

(transitive) to hug (to clasp in the arms)


รำ

From Proto-Tai *ramᴬ (“bran”).
Cognate with Northern Thai ᩁᩴᩣ, Lao ຮຳ (ham), Tai Dam ꪭꪾ, Lü ᦣᧄ (ham), Shan ႁမ်း (hám), Zhuang raemz.


เต้น

dtên (romanization)
การเต้น (abstract-noun)

Cognate with Lao ເຕັ້ນ (ten), Shan တဵၼ်ႈ (tāen).


ดม

dom (romanization)
การดม (abstract-noun)

From Proto-Tai *ɗɤmᴬ (“to smell (tr.)”).
Cognate with Lao ດົມ (dom), Lü ᦡᦳᧄ (ḋum), Shan ၼူမ် (nǔum), Ahom 𑜃𑜤𑜉𑜫 (num).

Lü ᦡᦳᧄ (ḋum)


ศอก

th-noun

ศอก • (sɔ̀ɔk)

From Proto-Tai *C̬.swoːkᴰ.
Cognate with Lao ສອກ (sǭk), Lü ᦉᦸᧅ (ṡoak) or ᦉᦸᧅᧈ (ṡoak¹), Shan သွၵ်ႇ (sàuk), Tai Dam ꪎꪮꪀ, Ahom 𑜏𑜨𑜀𑜫 (sok), Zhuang sok (as in doegsok) (dialectal).

the distance between the end of an elbow and the tip of the middle finger.


กด

gòt (romanization)
การกด (abstract-noun)


ถาม

tǎam (romanization)
การถาม (abstract-noun)

From Proto-Tai *c.raːmᴬ (“to ask”). Cognate with Northern Thai ᨳᩣ᩠ᨾ, Lao ຖາມ (thām), Lü ᦏᦱᧄ (ṫhaam), Shan ထၢမ် (thǎam), Tai Nüa ᥗᥣᥛᥴ (tháam), Phake ထံ (thaṃ), Ahom 𑜌𑜪 (thaṃ), 𑜌𑜉𑜫 (tham) or 𑜌𑜢𑜤𑜉𑜫 (thüm), Zhuang cam, Saek ถ่าม, Zuojiang Zhuang tam.


ตอบ

dtɔ̀ɔp (romanization)
การตอบ (abstract-noun)

From Proto-Southwestern Tai *tɔːpᴰ¹ᴸ (“to answer”), from Middle Chinese 答 (MC top, “to answer; to reply”). Cognate with Northern Thai ᨲᩬᨷ, Lao ຕອບ (tǭp), Lü ᦎᦸᧇ (ṫoab), Tai Dam ꪔꪮꪚ, Shan တွပ်ႇ (tàup), Phake တွပ် (top), Ahom 𑜄𑜨𑜆𑜫 (top).


ปีน

bpiin (romanization)
การปีน (abstract-noun)

From Proto-Tai *piːnᴬ (“to climb”). Cognate with Lao ປີນ (pīn), Zhuang bin, Zuojiang Zhuang bin.


หนีบ

nìip (romanization)
การหนีบ (abstract-noun)

From Proto-Tai *ʰniːpᴰ (“to pinch”). Cognate with Lao ໜີບ (nīp), Lü ᦐᦲᧇᧈ (ṅiib¹), Zhuang nip, Nong Zhuang neb. Possibly related to หีบ (hìip, “to squeeze”).

cog

Lü ᦐᦲᧇᧈ (ṅiib¹)


ซบ

sóp (romanization)
การซบ (abstract-noun)

to rest (one's head or face on something).


กำ

From Proto-Tai *kamᴬ (“to hold in the closed hand”). Cognate with Northern Thai ᨠᩣᩴ, Khün ᨠᩣᩴ, Lao ກຳ (kam), Lü ᦂᧄ (k̇am), Shan ၵမ် (kǎm), Tai Nüa ᥐᥛ (kam), Phake ကံ (kaṃ), Ahom 𑜀𑜪 (kaṃ), Zhuang gaem, Nong Zhuang gaem, Saek กั๋ม, Tày căm.


เผา

pǎo (romanization)
การเผา (abstract-noun)

From Proto-Southwestern Tai *pʰawᴬ¹ (“to burn (tr.)”), from Proto-Tai *prawᴬ (“to burn (tr.)”). Compare Middle Chinese 炮 (MC baew, “to roast; to burn”). Cognate with Northern Thai ᨹᩮᩢᩣ, Khün ᨹᩮᩢᩣ, Isan เผา, Lao ເຜົາ (phao), Lü ᦕᧁ (ṗhaw), Tai Dam ꪹꪠꪱ (faw1), Tai Dón ꪹꪞꪱ (phaw1), Tai Daeng ꪹꪠꪱ (faw1), Shan ၽဝ် (phǎo), Tai Nüa ᥚᥝᥴ (pháw), Ahom 𑜇𑜧 (phaw), Southern Thai เพ่า, Zhuang byaeu.


สงสัย

th-verb

สงสัย • (sǒng-sǎi) (abstract noun การสงสัย or ความสงสัย)

sǒng-sǎi (romanization)
การสงสัย (abstract-noun)
ความสงสัย (abstract-noun)

From Pali saṃsaya (“doubt”), from Sanskrit संशय (saṃśaya, “doubt; uncertainty; irresolution; hesitation”). Cognate with Indonesian sangsi, Khmer សង្ស័យ (sɑɑsɑngsay), Lao ສົງໃສ (song sai) or ສົງໄສ (song sai).

der

อย่างไม่ต้องสงสัย


แปลง

th-noun

แปลง • (bplɛɛng)

(dated) puddle or mudhole made for/by some domestic animals.


ลูบ

lûup (romanization)
การลูบ (abstract-noun)

From Proto-Tai *C̬.luːpᴰ (“to stroke; to caress”).
Cognate with Lao ລູບ (lūp), Shan လုပ်ႈ (lūp), Ahom 𑜎𑜤𑜆𑜫 (lup), Zhuang rub.


สี

sǐi (romanization)
การสี (abstract-noun)

Inherited from Proto-Southwestern Tai *siːᴬ¹ (“to rub”) (Jonsson, 1991). Cognate with Northern Thai ᩈᩦ, Lao ສີ (sī), Lü ᦉᦲ (ṡii), Tai Dam ꪎꪲ, Shan သီ (sǐi), Tai Nüa ᥔᥤᥴ (sí), Phake ꩬီ (sī), Ahom 𑜏𑜣 (sī).


สี

→ Khmer: ស៊ី (sii, “colour”)

→ Urak Lawoi': ซี (si, “colour”)

Possibly from Middle Chinese 色 (MC srik) which /-k/ is lost. Cognate with Lao ສີ (sī), Lü ᦉᦲ (ṡii), Shan သီ (sǐi), Northern Thai ᩈᩦ.


ตำ

dtam (romanization)
การตำ (abstract-noun)

From Proto-Tai *tamᴬ (“to pound”).
Cognate with Isan ตำ, Lao ຕຳ (tam), Northern Thai ᨲᩣᩴ (tam¹), Khün ᨲᩣᩴ (tam¹), Lü ᦎᧄ (ṫam), Shan တမ် (tǎm), Ahom 𑜄𑜪 (taṃ), Zhuang daem.

to prick, to prickle; to pierce, to puncture; to sting; to penetrate.

2020 April 3, Slowlife, “มาดูรีวิวก่อนไปตำกันจ้า”, in sistacafe, กรุงเทพฯ: โดนัทส์ แบงค็อก, retrieved 2021-03-19:

วางขายที่...ทุกสาขา...ไปตำกันได้

waang kǎai tîi ... túk sǎa-kǎa ... bpai dtam gan dâai

[They are] out for sale at every branch of... [You] all can go get [them now].

(slang, humorous) to get, take, or buy (a product or service); to visit (a shop for such purpose).


อำ

Uncertain. Compare Lao ອຳ (ʼam); Northern Thai ᩋᩣᩴ; Khün ᩋᩣᩴ; Lü ᦀᧄ (˙ʼam); Shan ဢမ် (ʼǎm).

cog

Lü ᦀᧄ (˙ʼam)

(of a ghost, spirit, etc) to visit during sleep and disturb by sitting upon, dragging, assaulting, suffocating, etc.


อำนวย

th-verb

อำนวย • (am-nuai) (abstract noun การอำนวย)

am-nuai (romanization)
การอำนวย (abstract-noun)

From Old Khmer ʼamnoy, ʼaṃnoy, ʼaṃnoya, ʼaṃmnoya (“donation; gift”), extended forms of oʼaya, oy, oya, oyy, oyya, oyaya, uy, ūya (“to cause, to make; to give; to allow, to let, to permit; on behalf of; so that; etc”), from which Thai อวย (uai) and โอย (ooi) were derived. Cognate with Modern Khmer អំណោយ (ʼɑmnaoy), Lao ອຳນວຍ (ʼamn wa nya).

to allow, facilitate, or support (the possibility of something, the happening of something, the carrying out of some action, etc).


ยำ

Uncertain. Compare Khmer ញាំ (ñŏəm, “Cambodian salad; to make a Cambodian salad”); Hakka 醃 /腌 (âm, “to marinate; to pickle”).


รัด

rát (romanization)
การรัด (abstract-noun)

Cognate with Isan ฮัด, Lao ຮັດ (hat), Tai Dam ꪭꪰꪒ, Zuojiang Zhuang raet.


มัด

mát (romanization)
การมัด (abstract-noun)

Inherited from Proto-Southwestern Tai *matᴰˢ⁴ (“to fasten; to tie”). Cognate with Northern Thai ᨾᩢ᩠ᨯ, Khün ᨾᩢ᩠ᨯ, Lao ມັດ (mat), Lü ᦙᧆ (mad), Tai Dam ꪣꪰꪒ, Shan မတ်ႉ (mâ̰t), Tai Nüa ᥛᥖ (mat), Phake မတ် (mat), Ahom *𑜉𑜄𑜫 (*mat).


ผูก

pùuk (romanization)
การผูก (abstract-noun)

From Proto-Southwestern Tai *pʰuːkᴰ¹ᴸ (“to tie; to bind”), from Proto-Tai *cm̩.rukᴰ (“to tie”). Cognate with Lao ຜູກ (phūk), Northern Thai ᨹᩪᨠ, Khün ᨹᩪᨠ, Lü ᦕᦳᧅᧈ (ṗhuk¹), Shan ၽုၵ်ႇ (phùk), Tai Dam ꪠꪴꪀ, Phake ၸုက် (phuk), Ahom 𑜇𑜤𑜀𑜫 (phuk).

cog

Lü ᦕᦳᧅᧈ (ṗhuk¹)


ปัด

bpàt (romanization)
การปัด (abstract-noun)

From Proto-Tai *pacᴰ (“to dust off”). Cognate with Lao ປັດ (pat), Zhuang baet.

(cosmetics) to brush (into shape, with a cosmetic brush, etc).


กวาด

gwàat (romanization)
การกวาด (abstract-noun)

From Proto-Tai *kwaːtᴰ (“to sweep”), from Old Chinese 刮 (OC *kroːd, “to wipe; to sweep”).
Cognate with Lao ກວາດ (kuāt), Northern Thai ᨠ᩠ᩅᩣ᩠ᨯ, Lü ᦦᦱᧆ (k̇waad), Tai Dón ꪀꪫꪱꪒ, Shan ၵႂၢတ်ႇ (kwàat), Ahom 𑜀𑜄𑜫 (kat).
Compare Vietnamese quét (“to sweep”).
Possibly related to กราด (gràat) and คราด (krâat).

Tai Dón ꪀꪫꪱꪒ


ถู

tǔu (romanization)
การถู (abstract-noun)

Inherited from Proto-Southwestern Tai *tʰuːᴬ¹ (“to rub; to polish”).
Cognate with Northern Thai ᨳᩪ, Khün ᨳᩪ, Isan ถู, Lao ຖູ (thū), Lü ᦏᦴ (ṫhuu), Shan ထူ (thǔu), Tai Nüa ᥗᥧᥴ (thú), Phake ထူ (thū), Ahom 𑜌𑜥 (thū).


จัด

jàt (romanization)
การจัด (abstract-noun)

to set; to arrange; to order; to organise; to systematise.


นัด

Cognate with Lao ນັດ (nat), Northern Thai ᨶᩢ᩠ᨯ, Khün ᨶᩢ᩠ᨯ, Tai Dam ꪙꪰꪒ (ꞌnặt).

Classifier for appointments, appointed activities, or the like.


อัด

àt (romanization)
การอัด (abstract-noun)


สูบ

th-noun

สูบ • (sùup)

Compare Lao ສູບ (sūp), Lü ᦉᦳᧇᧈ (ṡub¹), Khmer ជប់ (cup), ស្រូប (sroup) (possible doublets), Burmese စုပ် (cup), Zhuang sup or cup.

cog

Lü ᦉᦳᧇᧈ (ṡub¹)


สูบ

sùup (romanization)
การสูบ (abstract-noun)

Lü ᦉᦳᧇᧈ (ṡub¹)


เสพ

sèep (romanization)
การเสพ (abstract-noun)

From Sanskrit सेव (seva) or Pali seva (“service”).

(formal, sometimes elegant) to associate; to mingle; to keep company (with).


สูด

sùut (romanization)
การสูด (abstract-noun)


ท่อง

tɔ̂ng (romanization)
การท่อง (abstract-noun)

to repeat or recite, especially in order to commit to memory.


พัน

→ Khmer: ពាន់ (pŏən)

Cognate with Northern Thai ᨻᩢ᩠ᨶ, Lao ພັນ (phan), Lü ᦗᧃ (pan).


ตำหนิ

From Old Khmer tamni, Cognate with Lao ຕຳໜິ (tam ni).


ตำหนิ

th-verb

ตำหนิ • (dtam-nì) (abstract noun การตำหนิ)

dtam-nì (romanization)
การตำหนิ (abstract-noun)


แทรก

sɛ̂ɛk (romanization)
การแทรก (abstract-noun)
ชำแรก (alternative)
แซก (alternative archaic dated obsolete)

From Old Khmer ជ្រេក (jrēka, “to insert, to introduce; to come between; etc”). Cognate with Modern Khmer ជ្រែក (crɛɛk). Extended as ชำแรก (cham-rɛ̂ɛk).

bor

to come, go, or occur (between, in the course of, in the middle of, or through someone or something).


แทรก

sɛ̂ɛk (romanization)
ความแทรก (abstract-noun)
ชำแรก (alternative)
แซก (alternative archaic dated obsolete)

in an interrupting or intervening manner.


ผสม

pà-sǒm (romanization)
การผสม (abstract-noun)
ผะสม (alternative obsolete)

From Old Khmer ផ្សំ (phsaṃ), ផ្សម៑ (phsam), ផ្សំម៑ (phsaṃm), ផ្សំម (phsaṃma), ប្សំ (psaṃ), ប្សំម៑ (psaṃm), ប្សម៑ (psam, “to join; to assemble; to add; etc”). Cognate with modern Khmer ផ្សំ (phsɑm), Lao ຜະສົມ (pha som).


ผลาญ

plǎan (romanization)
การผลาญ (abstract-noun)

From Old Khmer phlañ. Cognate with Northern Thai ᨹᩖᩣ᩠ᨶ, Lao ຜານ (phān).


เปรียบเทียบ

th-verb

เปรียบเทียบ • (bprìiap-tîiap) (abstract noun การเปรียบเทียบ)

bprìiap-tîiap (romanization)
การเปรียบเทียบ (abstract-noun)

From เปรียบ (bprìiap, “to compare”) + เทียบ (tîiap, “to compare”). Compare Khmer ប្រៀបធៀប (priəp tʰiəp); Lao ປຽບທຽບ (pīap thīap).

com

(law, as of a police officer, administrative officer, etc) to terminate a criminal prosecution against someone who has committed a certain type of crime, by imposing a fine on him as authorised by law instead of having him tried in court.

administrative officer; etc; administrative officer; etc


ตกลง

th-verb

ตกลง • (dtòk-long) (abstract noun การตกลง)

dtòk-long (romanization)
การตกลง (abstract-noun)


ลด

lót (romanization)
การลด (abstract-noun)


ลง

long (romanization)
การลง (abstract-noun)

From Proto-Tai *n̩.loŋᴬ (“to descend”). Cognate with Northern Thai ᩃᩫ᩠ᨦ, Lao ລົງ (long), Lü ᦟᦳᧂ (lung), Tai Dam ꪶꪩꪉ, Shan လူင်း (lúung), Tai Nüa ᥘᥨᥒᥰ (löng), Ahom 𑜎𑜤𑜂𑜫 (luṅ), Zhuang roengz.

to make (an entry in a register); to record; to register; to note down; to write down.


เพิ่ม

th-adv

เพิ่ม • (pə̂əm)

up; more; in addition (to what already exists); in a higher degree.


ขยาย

th-verb

ขยาย • (kà-yǎai) (abstract noun การขยาย)

kà-yǎai (romanization)
การขยาย (abstract-noun)

Uncertain. Possibly corruption of สยาย, from Old Khmer *សអាយ៑ (*saʼāy), *ស្អាយ៑ (*sʼāy), extended forms of Angkorian Old Khmer *សាយ៑ (*sāy, “to spread, to extend; to be spread, to be extended; etc”).

cog

to open out; to spread out; to unfold; to unfurl.


ออกกำลังกาย

th-verb

ออกกำลังกาย • (ɔ̀ɔk-gam-lang-gaai) (abstract noun การออกกำลังกาย)

ɔ̀ɔk-gam-lang-gaai (romanization)
การออกกำลังกาย (abstract-noun)

From ออกกำลัง (ɔ̀ɔk-gam-lang, “exercise, exert”) + กาย (gaai, “body”).

com

(intransitive) exercise (engage in physical activity).


กระจาย

th-verb

กระจาย • (grà-jaai) (abstract noun การกระจาย)

grà-jaai (romanization)
การกระจาย (abstract-noun)

From ขจาย (kà-jaai), from Old Khmer ក្ជាយ (kjāya).

to circulate; to disseminate; to distribute; to propagate; to spread.


แตก

dtɛ̀ɛk (romanization)
การแตก (abstract-noun)

From Proto-Tai *p.reːkᴰ (“to burst”).
Compare Old Chinese 爆 (OC *proːwɢs, *poːwɢ, *proːwɢ, “to burst”).
Cognate with Lao ແຕກ (tǣk), Lü ᦶᦎᧅ (ṫaek), Shan တႅၵ်ႇ (tèk), Ahom 𑜄𑜢𑜀𑜫 (tik), Zhuang dek and bek.

och-l

(intransitive, figurative) to disunite; to lack unity, to disharmonise; to differ, to disagree, to be at variance.


ปั่น

bpàn (romanization)
การปั่น (abstract-noun)

From Proto-Tai *panᴮ (“to revolve; to spin”).
Cognate with Northern Thai ᨸᩢ᩠᩵ᨶ, Lao ປັ່ນ (pan), Lü ᦔᧃᧈ (ṗan¹), Shan ပၼ်ႇ (pàn), Phake ပꩫ် (pan), Ahom 𑜆𑜃𑜫 (pan), Zhuang baenq.

cog

Lü ᦔᧃᧈ (ṗan¹)

(slang) to work nonstop; to carry out or do something without rest, especially in order to finish it as soon as possible.


ปลุกปั่น

th-verb

ปลุกปั่น • (bplùk-bpàn) (abstract noun การปลุกปั่น)

bplùk-bpàn (romanization)
การปลุกปั่น (abstract-noun)


ปลุก

bplùk (romanization)
การปลุก (abstract-noun)

From Proto-Tai *plokᴰ (“to awaken (someone)”). The vowel of ปลุก [pluk̚ᴰˢ¹] shows irregularity as a reflex of it.
In Southwestern Tai, cognate with Lao ປຸກ (puk), Shan ပူၵ်း (púuk), Ahom 𑜆𑜤𑜀𑜫 (puk).
In Central Tai, cognate with Nong Zhuang byoak.


เขย่า

th-verb

เขย่า • (kà-yào) (abstract noun การเขย่า)

kà-yào (romanization)
การเขย่า (abstract-noun)

Cognate with Lao ເຍົ່າ (nyao), Lü ᦃᧁᧈ (ẋaw¹) and ᦊᧁᧈ (ẏaw¹), Shan ၶဝ်ႇ (khào) or ၶဝ်း (kháo).

cog

Lü ᦃᧁᧈ (ẋaw¹)


เป่า

bpào (romanization)
การเป่า (abstract-noun)

From Proto-Tai *powᴮ (“to blow”). Cognate with Northern Thai ᨸᩮᩢ᩵ᩣ, Lao ເປົ່າ (pao), Lü ᦔᧁᧈ (ṗaw¹), Tai Dam ꪹꪜ꪿ꪱ, Tai Dón ꪹꪜꪱꫀ, Tai Do pảu, Tày pấu, Shan ပဝ်ႇ (pào), Tai Nüa ᥙᥝᥱ (pǎw), Phake ပွ် (paw), Ahom 𑜆𑜧 (paw) or 𑜆𑜨𑜧 (pow), Zhuang boq, Zuojiang Zhuang baeuq.

Lü ᦔᧁᧈ (ṗaw¹)

Tai Dón ꪹꪜꪱꫀ


กรีด

grìit (romanization)
การกรีด (abstract-noun)


อม

From Proto-Tai *ʔɤmᴬ (“to hold in the mouth”). Cognate with Northern Thai ᩋᩫ᩠ᨾ, Khün ᩋᩫ᩠ᨾ, Lao ອົມ (ʼom), Lü ᦷᦁᧄ (ʼom), Shan ဢူမ် (ʼǔum), Ahom 𑜒𑜤𑜉𑜫 (ʼum), Zhuang oem, Nong Zhuang umq.

cog

Lü ᦷᦁᧄ (ʼom)

to hold in the mouth (for various purposes, such as for letting the thing held dissolve in the mouth or for sucking that thing).


งัด

ngát (romanization)
การงัด (abstract-noun)

ทำบุญต้องเข้าวัด แต่ถ้าอยากงัดต้องเข้าเมรุ

tam-bun dtɔ̂ng kâo wát · dtɛ̀ɛ tâa yàak ngát dtɔ̂ng kâo meen

[If you want to] make merit, [you]'ve to enter a monastery. But if [you] want to fight, [you'll] have to enter a mortuary.

(slang, humorous) to pick a fight, to pick a quarrel; to fight, to quarrel.


ปิด

bpìt (romanization)
การปิด (abstract-noun)

Uncertain. Possibly derived from Old Chinese 閉 (OC *piːds, *piːd). Cognate with Burmese ပိတ် (pit), Lao ປິດ (pit), Southern Thai ปิ๋ด, Shan ပိတ်ႉ (pḭ̂t) or ပိၵ်ႉ (pḭ̂k).
Compare Pre-Angkorian Old Khmer *ក្បិត៑ (*kpit), Angkorian Old Khmer បិត៑ (pit), បិត្ត៑ (pitt), Khmer បិទ (bət), Northern Khmer เบฺิ็ด, with same meaning.

to be out of action; to stop work (of an organization, a shop, etc).


ส่ง

sòng (romanization)
การส่ง (abstract-noun)

From Proto-Southwestern Tai *soŋᴮ¹ (“to send; to conduct”). Compare Middle Chinese 送 (MC suwngH). Cognate with Northern Thai ᩈᩫ᩠᩵ᨦ, Khün ᩈᩫ᩠᩵ᨦ, Lao ສົ່ງ (song), Lü ᦉᦳᧂᧈ (ṡung¹), Shan သူင်ႇ (sùung), Tai Nüa ᥔᥨᥒᥱ (sǒng), Ahom 𑜏𑜤𑜂𑜫 (suṅ).

cog

Lü ᦉᦳᧂᧈ (ṡung¹)


เชิด

chə̂ət (romanization)
การเชิด (abstract-noun)

/t͡ɕʰɤːt̚˥˩/


เชิดชู

th-verb

เชิดชู • (chə̂ət-chuu) (abstract noun การเชิดชู)

chə̂ət-chuu (romanization)
การเชิดชู (abstract-noun)

/t͡ɕʰɤːt̚˥˩.t͡ɕʰuː˧/


ชู

chuu (romanization)
การชู (abstract-noun)

Cognate with Lao ຊູ (sū). Compare Mandarin 出 (chū, “to appear, to come out, etc.”).

ชูนโยบาย

(slang, transitive) to bring up, to come up with; to propose, to introduce; to present, to offer.


ขู่

kùu (romanization)
การขู่ (abstract-noun)

Cognate with Isan ขู่, Lao ຂູ່ (khū), Northern Thai ᨡᩪ᩵, Khün ᨡᩪ᩵.


คาย

kaai (romanization)
การคาย (abstract-noun)

From Proto-Tai *ɣaːjᴬ (“to put out of the mouth”). Cognate with Northern Thai ᨤᩣ᩠ᨿ, Lao ຄາຍ (khāi), Lü ᦆᦻ (xaay), Shan ၶၢႆး (kháai), Saek กฺ๊าย, Nong Zhuang haiz, Tày cài.


คาย

irritant; powder or spinule that irritates


จด

jòt (romanization)
การจด (abstract-noun)
จรด (alternative)


จดจำ

th-verb

จดจำ • (jòt-jam) (abstract noun การจดจำ)

jòt-jam (romanization)
การจดจำ (abstract-noun)


แขวน

th-noun

แขวน • (kwɛ̌ɛn)

เต้า เต้า#Thai

จันทัน จันทัน#Thai

(carpentry, architecture) a type of traditional roof framing which connects เต้า (dtâo) with จันทัน (jan-tan).


พาด

pâat (romanization)
การพาด (abstract-noun)

From Proto-Tai *baːtᴰ (“to lay (a cloth, etc.) across”). Cognate with Lao ພາດ (phāt), Shan ပၢတ်ႈ (pāat), Ahom 𑜆𑜄𑜫 (pat).


ว่าย

wâai (romanization)
การว่าย (abstract-noun)
หว้าย (alternative)

Cognate with Lao ຫວ້າຍ (huāi), Northern Thai ᩉ᩠ᩅ᩶ᩣ᩠ᨿ, Lü ᦛᦻᧉ (v̇aay²), Shan ဝၢႆႈ (wāai), Zhuang vaij.


โต้

dtôo (romanization)
การโต้ (abstract-noun)


โต้คลื่น

th-verb

โต้คลื่น • (dtôo-klʉ̂ʉn) (abstract noun การโต้คลื่น)

dtôo-klʉ̂ʉn (romanization)
การโต้คลื่น (abstract-noun)

/toː˥˩.kʰlɯːn˥˩/


ไอ

From Proto-Tai *s.ʔwɤːjᴬ (“steam, vapor”). The short vowl in ไอ [ʔajᴬ²] is unexpected as a reflex of it. The Northern Tai and Central/Southwestern Tai may in fact be unrelated.
In Southwestern Tai, cognate with Lao ໄອ (ʼai), Lü ᦀᦻ (˙ʼaay), Shan ဢၢႆ (ʼǎai), Tai Nüa ᥟᥣᥭ (ʼaay), Ahom 𑜒𑜩 (ʼay).


โคมูตร โคมูตร#Thai

(archaic) the โคมูตร (koo-mûut), used to mark the end of a document.


โคมูตร

Learned borrowing from Sanskrit गोमूत्र (gomūtra, “cow urine”), from गो (go, “cow”) + मूत्र (mūtra, “urine”); equivalent to Thai โค (koo) + มูตร (mûut).

learned borrowing

มูตร มูตร#Thai

(literally, elegant) Used other than figuratively or idiomatically: see โค (koo), มูตร (mûut).


เยี่ยววัว

th-noun

เยี่ยววัว • (yîao-wuua)

From เยี่ยว (yîao, “urine”) + วัว (wuua, “cow”), literally “cow urine”.

com

th:เยี่ยววัว

เยี่ยว เยี่ยว#Thai

วัว วัว#Thai

(literally, now considered vulgar) Used other than figuratively or idiomatically: see เยี่ยว (yîao), วัว (wuua).


(typography, chiefly in old script) Thai punctuation mark marking the beginning of a new paragraph


ฟองมัน

th-noun

ฟองมัน • (fɔɔng-man)

(typography, chiefly in old script) Thai punctuation mark ๏, marking the beginning of a new paragraph.


ไก่

From Proto-Tai *kajᴮ (“chicken”), from Middle Chinese 雞 (MC kej, “chicken”). Cognate with Northern Thai ᨠᩱ᩵ (kai), Lao ໄກ່ (kai), Lü ᦺᦂᧈ (k̇ay¹), Tai Dam ꪼꪀ꪿, Tai Dón ꪼꪀꫀ, Shan ၵႆႇ (kài), Tai Nüa ᥐᥭᥱ (kǎy), Aiton ကႝ (kay), Phake ကႝ (kay), Ahom 𑜀𑜩 (kay), Bouyei gais, Zhuang gaeq, Saek ไก. Compare Proto-Be *kajᴬ¹.

cog

Lü ᦺᦂᧈ (k̇ay¹)


ไก่

Lü ᦺᦂᧈ (k̇ay¹)

แอคไก่


ฯลฯ

/lɛʔ˦˥.ʔɯːn˨˩.ʔɯːn˨˩/

/la˦˥.tʰɯŋ˩˩˦/


เด็ก

th-noun

เด็ก • (dèk)

From Proto-Tai *ɗekᴰ (“child (young person)”). Cognate with Northern Thai ᨯᩮᩢ᩠ᨠ, Lao ເດັກ (dek), Saek แด๊ก, Zhuang daeg.

inh

(slang) person maintained by or gaining livelihood from another as the latter's sexual partner or illicit lover.


เด็ก

dèk (romanization)
ความเด็ก (abstract-noun)

(slang) inexperienced; untrained; unskillful.


ปาก

From Proto-Tai *paːkᴰ (“mouth”).
In Southwestern Tai, cognate with Northern Thai ᨸᩣ᩠ᨠ, Lao ປາກ (pāk), Shan ပၢၵ်ႇ (pàak), Lü ᦔᦱᧅ (ṗaak), Tai Dam ꪜꪱꪀ, Ahom 𑜆𑜀𑜫 (pak), Tai Nüa ᥙᥣᥐᥱ (pǎak).
In Central Tai, cognate with Nong Zhuang baeg.
In Northern Tai, cognate with Zhuang bak, Saek ป̄าก.
Compare Southern Kam bags (“mouth”), Proto-Be *ɓaːkᴰ¹ (“mouth”) (whence ɓak⁷ in modern lects).
Compare also Proto-Malayo-Polynesian *baqbaq (whence Cebuano baba, Eastern Cham ꨚꨝꩍ (pabah), Hawaiian waha).


โอ่ง

From Old Chinese 甕 (OC *qoːŋs). Cognate with Lao ໂອ່ງ (ʼōng).

1926, ดำรงราชานุภาพ, พระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระ, เรื่องไปลังกาทวีป, พระนคร: โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร, page 22:

เขาก็ตั้งโอ่งน้ำไว้ให้อาบเล่น

They then set up a jar of water for [us] to bathe for pleasure.


หางเสือเรือ

th-noun

หางเสือเรือ • (hǎang-sʉ̌ʉa-rʉʉa)

/haːŋ˩˩˦.sɯa̯˩˩˦.rɯa̯˧/


หางเสือเลี้ยว

หางเสือเลี้ยว • (hǎang-sʉ̌ʉa-líao)

/haːŋ˩˩˦.sɯa̯˩˩˦.lia̯w˦˥/


สิบสาม

head

สิบสาม • (sìp săam)

From สิบ (sìp, “ten”) + สาม (sǎam, “three”). Cognate with Lao ສິບສາມ (sip sām), Lü ᦉᦲᧇᦉᦱᧄ (ṡiibṡaam), Shan သိပ်းသၢမ် (síp sǎam) and Zhuang cib sam.

cog

Lü ᦉᦲᧇᦉᦱᧄ (ṡiibṡaam)

Shan သိပ်းသၢမ် (síp sǎam)


สิบสอง

th-numeral

สิบสอง • (sìp-sɔ̌ɔng)

/sip̚˨˩.sɔːŋ˩˩˦/

From สิบ (sìp, “ten”) + สอง (sɔ̌ɔng, “two”). Cognate with Lao ສິບສອງ (sip sǭng), Lü ᦉᦲᧇᦉᦸᧂ (ṡiibṡoang), Shan သိပ်းသွင် (síp sǎung) and Zhuang cib ngeih.


ฝัง

fǎng (romanization)
การฝัง (abstract-noun)

From Proto-Southwestern Tai *faŋᴬ¹ (“to bury”). Cognate with Isan ฝัง, Lao ຝັງ (fang), Northern Thai ᨺᩢ᩠ᨦ (faŋ¹), Khün ᨺᩢ᩠ᨦ (faŋ¹), Lü ᦚᧂ (ḟang), Tai Dam ꪠꪰꪉ (phăng), Shan ၽင် (phǎng) หรือ ၾင် (fǎng), Tai Nüa ᥜᥒᥴ (fáng), Ahom 𑜇𑜞𑜂𑜫 (phraṅ), Zhuang baeng, Zuojiang Zhuang paeng.

cog

Khün ᨺᩢ᩠ᨦ (faŋ¹)


ถูก

tùuk (romanization)
ความถูก (abstract-noun)

From Proto-Tai *C̬.tɯːkᴰ (“to come into contact”). Compare Middle Chinese 觸 (MC tsyhowk, “to touch; to come in contact with”). Cognate with Northern Thai ᨳᩪᨠ, Isan ถืก, Lao ຖືກ (thư̄k), Lü ᦏᦳᧅᧈ (ṫhuk¹), Khün ᨳᩪᨠ, Shan ထုၵ်ႇ (thùk), Tai Nüa ᥗᥧᥐᥴ (thúk), Ahom 𑜌𑜤𑜀𑜫 (thuk).

cog

Lü ᦏᦳᧅᧈ (ṫhuk¹)


เมษ

th-proper noun

เมษ • (mêet)

From Sanskrit मेष (meṣa, “ram; sheep”). Cognate with Lao ເມດ (mēt).

ราศี ราศี#Thai


กุมภ์

th-noun

กุมภ์ • (gum)

From Sanskrit कुम्भ (kumbha, “pitcher”).


พฤษภ

พฤษภ • (prʉ́-sòp)

From Sanskrit वृषभ (vṛṣabha, “bull”); perhaps via Old Khmer vṛṣabha (“bull; Taurus”). Cognate with Modern Khmer ព្រឹសភៈ (prɨhphĕəʼ).

กรมพระปรมานุชิตชิโนรส, กฤษณาสอนน้องคำฉันท์:
พฤษภกาสร อีกกุญชรอันปลดปลง โททนต์เสน่งคง สำคัญหมายในกายมี
prʉ́-sòp-pá gaa-sɔ̌ɔn · ìik gun-chɔɔn an bplòt-bplong · too ton sà-nèng kong · sǎm-kan mǎai nai gaai mii
When bulls, buffaloes, or elephants die, their paired tusks or horns, the distinct symbols of their bodies, remain.


พฤษภ

th-proper noun

พฤษภ • (prʉ́-sòp)

ราศี ราศี#Thai


เมถุน

From Pali methuna (“coupling; copulation”).

(elegant) copulation; sexual intercourse.


เมถุน

mee-tǔn (romanization)
มิถุน (alternative)

From Pali mithuna (“pair; couple”) or Sanskrit मिथुन (mithuna, “idem”).


เมถุน

ราศี ราศี#Thai


กันย์

กันย์ • (gan)

From Sanskrit कन्या (kanyā, “girl”). Cognate with Lao ກັນຍາ (kan nyā).

ราศี ราศี#Thai


ตุลย์

th-noun

ตุลย์ • (dtun)

ตุล ตุล#Thai


ตุลย์

th-proper noun

ตุลย์ • (dtun)

ราศี ราศี#Thai

ตุล ตุล#Thai

(ราศี~) (astrology, astronomy) misspelling of ตุล (dtun, “Virgo”)


พิจิก

พิจิก • (pí-jìk)

/pʰi˦˥.t͡ɕik̚˨˩/

From Sanskrit वृश्चिक (vṛścika, “scorpion”). Cognate with Lao ພະຈິກ (pha chik).

ราศี ราศี#Thai


มกราคม

From มกร (má-gɔɔn, “makara, a sea monster”) + อาคม (aa-kom, “arrival”); literally "arrival of the makara (Capricorn)"; believed to have been coined by Thewawong Waropakan (1858–1923) together with Phraya Si Sunthon Wohan (Noi Acharayangkun) (1822–1891); first used officially in the edict of Rama V dated 1 April 1890.

coin

2014, ศศิน เฉลิมลาภ, ผมทำงานให้พี่สืบ: บันทึกการทำงานอนุรักษ์ป่าของ ศศิน เฉลิมลาภ ในมูลนิธิสืบนาคะเสถียร, Bangkok: Nanmeebooks, →ISBN, page 150:

ตั้งแต่วันที่ ๑ มกราคม ผมเดินทางไปร่วมงานปีใหม่กับคณะกรรมการป่าชุมชนที่บ้านทรัพย์โพธิ์ทอง

dtâng-dtɛ̀ɛ wan tîi · nʉ̀ng · má-gà-raa-kom · pǒm dəən-taang bpai rûuam ngaan bpii-mài gàp ká-ná-gam-má-gaan bpàa-chum-chon tîi bâan sáp poo tɔɔng

As of the 1st day of January, I travelled to join the New Year's party with the Community Forestry Committee in Sap Pho Thong Village.

2013, นทธี ศศิวิมล, ๒๕ ปีต่อมา, Bangkok: Nanmeebooks, →ISBN, page 226:

สิ้นมกราคม อากาศคลายความเย็น ใบไม้ร่วงหล่นพื้น

sîn má-gà-raa-kom · aa-gàat klaai kwaam-yen · bai-máai rûuang-lòn pʉ́ʉn

At the end of January, the weather lessened its chillness as leaves fell down to the ground.

เดือน เดือน#Thai

มาส มาส#Thai

(เดือน~, ~มาส) January: the first month of the year under the solar calendar.


เมษายน

From เมษ (mêet, “ram; sheep”) + อายน (“arrival”); literally "arrival of the ram (Aries)"; believed to have been coined by Thewawong Waropakan (1858–1923) together with Phraya Si Sunthon Wohan (Noi Acharayangkun) (1822–1891); first used officially in the edict of Rama V dated 1 April 1890.

com

2017 April 6, “รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย (พุทธศักราช ๒๕๖๐) [Constitution of the Kingdom of Thailand (2560 Buddhist Era)]”, in ราชกิจจานุเบกษา [Royal Thai Government Gazette], volume 134, number 40 A (pdf), Bangkok: สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี, archived from the original on 2017-04-07, page 1:

May there be virtue. The time of the Holy Buddhist Religion had passed for 2,560 years. At this present moment, it was the 10th day of the waxing moon of the month Citra of the Year of the Rooster in the lunar fashion, or the Day of the Master [Thursday], the 6th solar day of the month April, under the solar calendar.

ศุภมัสดุ พระพุทธศาสนกาลเป็นอดีตภาค ๒๕๖๐ พรรษา ปัจจุบันสมัย จันทรคตินิยม กุกกุฏสมพัตสร จิตรมาส ชุณหปักษ์ ทสมีดิถี สุริยคติกาลเมษายนมาส ฉัฏฐสุรทิน ครุวาร

sùp-pá-mát-sà-dù · prá pút-tá-sàat-sà-ná-gaan bpen à-dìit-dtà-pâak · sɔ̌ɔng-pan hâa-rɔ́ɔi hòk sìp · pan-sǎa · bpàt-jù-ban-ná-sà-mǎi · jan-trá-ká-dtì ní-yom · gùk-gù-dtà sǒm-pát-sɔ̌ɔn · jìt-dtrà mâat · chun-hà-bpàk · tót-sà-mii dì-tǐi · sù-rí-yá-ká-dtì gaan mee-sǎa-yon-ná mâat · chàt-tà sù-rá-tin · ká-rú-waan

2013, สุภฤกษ์ บุญทอง, สะบายดี ลาว ฉบับการ์ตูน: หนังสือชุดอาเซียน, Bangkok: Skybook, →ISBN, page 21:

ลาวมี ๒ ฤดู คือ ฤดูร้อน (พฤศจิกายนถึงเมษายน)...

laao mii · sɔ̌ɔng · rʉ́-duu · kʉʉ · rʉ́-duu rɔ́ɔn · (prʉ́t-sà-jì-gaa-yon tʉ̌ng mee-sǎa-yon) ...

Laos has two seasons, that is, the hot season (November–April)...

2012, สุภฤกษ์ บุญทอง, สวัสดีเมืองไทย: สวัสดีเมืองไทย มารู้จักเมืองไทย กันเถอะ, Bangkok: Skybook, →ISBN, page 23:

ไทยตอนบนมีโอกาสเกิดพายุฟ้าคะนองมากในช่วงเดือนเมษายนถึงตุลาคม

tai dtɔɔn bon mii oo-gàat gə̀ət paa-yú fáa ká-nɔɔng mâak nai chûuang dʉʉan mee-sǎa-yon tʉ̌ng dtù-laa-kom

The upper region of Thailand has many chances to experience rainstorms during the months April through October.

2010, ประชาคม ลุนาชัย, ฝั่งแสงจันทร์: ชุดประชาคม ลุนาชัย, Bangkok: Nanmeebooks, →ISBN, page 201:

ฤดูลมร้อนเดือนเมษายน ไม่เพียงบนฝั่งเท่านั้นที่แล้งแห้ง ตลอดอ่าวไทยด้านทิศเหนือพลอยแล้งไร้ฝูงปลาทูไปด้วย

rʉ́-duu lom rɔ́ɔn dʉʉan mee-sǎa-yon · mâi piiang bon fàng tâo-nán tîi lɛ́ɛng-hɛ̂ɛng · dtà-lɔ̀ɔt àao-tai dâan tít nʉ̌ʉa plɔɔi lɛ́ɛng rái fǔung bplaa tuu bpai dûai

During the hot wind period of the month April, not only the seashore became arid, [the waters] across the north side of the Gulf of Thailand also became dried up, making groups of short mackerels less seen.

เดือน เดือน#Thai

มาส มาส#Thai

(เดือน~, ~มาส) April: the fourth month of the year under the solar calendar.


กุมภาพันธ์

From กุมภ (gum, “pitcher”) + อาพันธ์ (“affection; decoration; etc”); literally "affection of the pitcher (Aquarius)"; believed to have been coined by Thewawong Waropakan (1858–1923) together with Phraya Si Sunthon Wohan (Noi Acharayangkun) (1822–1891); first used officially in the edict of Rama V dated 1 April 1890.

เดือน เดือน#Thai

(เดือน~) February: the second month of the year under the solar calendar.


มีนาคม

From มีน (miin, “fish”) + อาคม (aa-kom, “arrival”); literally "arrival of the fish (Pisces)"; believed to have been coined by Thewawong Waropakan (1858–1923) together with Phraya Si Sunthon Wohan (Noi Acharayangkun) (1822–1891); first used officially in the edict of Rama V dated 1 April 1890.

1949 March 23, “รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย (พุทธศักราช ๒๔๙๒) [Constitution of the Kingdom of Thailand (2492 Buddhist Era)]”, in ราชกิจจานุเบกษา [Royal Thai Government Gazette], volume 66, number 17 A Special (pdf), Bangkok: สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี, retrieved 2018-09-30, page 2:

May there be virtue. The time of the Holy Buddhist Religion had passed for 2,492 years. At this present moment, it was the 10th day of the waning moon of the month Phālguna of the Year of the Ox in the lunar fashion, or the Day of Budha [Wednesday], the 23rd solar day of the month March, under the solar calendar.

ศุภมัสดุ พระพุทธศาสนกาลเป็นอดีตภาค ๒๔๙๒ พรรษา ปัจจุบันนสมัย จันทรคตินิยม อุสภสมพัตสร ผัคคุณมาส กาฬปักษ์ ทศมีดิถี สุริยคติกาล มีนาคมมาส เตวีสติมสุรทิน พุธวาร

sùp-pá-mát-sà-dù · prá pút-tá-sàat-sà-ná-gaan bpen à-dìit-dtà-pâak · sɔ̌ɔng-pan sìi-rɔ́ɔi gâao-sìp sɔ̌ɔng · pan-sǎa · bpàt-jù-ban-ná-sà-mǎi · jan-trá-ká-dtì ní-yom · ù-sà-pá sǒm-pát-sɔ̌ɔn · pàk-kú-ná mâat · gaa-lá-bpàk · tá-sà-mii dì-tǐi · sù-rí-yá-ká-dtì gaan · mii-naa-kom mâat · dtee-wii-sà-dtì-má sù-rá-tin · pút-tá waan

เดือน เดือน#Thai

มาส มาส#Thai

(เดือน~, ~มาส) March: the third month of the year under the solar calendar.


พฤษภาคม

From พฤษภ (prʉ́-sòp, “bull”) + อาคม (aa-kom, “arrival”); literally "arrival of the bull (Taurus)"; believed to have been coined by Thewawong Waropakan (1858–1923) together with Phraya Si Sunthon Wohan (Noi Acharayangkun) (1822–1891); first used officially in the edict of Rama V dated 1 April 1890.

1946 May 10, “รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย (พุทธศักราช ๒๔๘๙) [Constitution of the Kingdom of Thailand (2489 Buddhist Era)]”, in ราชกิจจานุเบกษา [Royal Thai Government Gazette], volume 63, number 30 A (pdf), Bangkok: สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี, retrieved 2018-09-30, page 1:

May there be virtue. The time of the Holy Buddhist Religion had passed for 2,489 years. At this present moment, it was the 9th day of the waxing moon of the month Vaisakha of the Year of the Dog in the lunar fashion, or the Day of Life [Thursday], the 9th solar day of the month May, under the solar calendar.

ศุภมัสดุ พระพุทธศาสนกาลเป็นอดีตภาค ๒๔๘๙ พรรษา ปัจจุบันนสมัย จันทรคตินิยม ศุนสมพัตสร วิสาขมาส ศุกลปักษ์ นวมีดิถี สุริยคติกาล พฤษภาคมมาส นวมสุรทิน ชีววาร

sùp-pá-mát-sà-dù · prá pút-tá-sàat-sà-ná-gaan bpen à-dìit-dtà-pâak · sɔ̌ɔng-pan sìi-rɔ́ɔi bpɛ̀ɛt-sìp gâao · pan-sǎa · bpàt-jù-ban-ná-sà-mǎi · jan-trá-ká-dtì ní-yom · sù-ná sǒm-pát-sɔ̌ɔn · wí-sǎa-kà mâat · sùk-gà-lá-bpàk · ná-wá-mii dì-tǐi · sù-rí-yá-ká-dtì gaan · prʉ́t-sà-paa-kom mâat · ná-wá-má sù-rá-tin · chii-wá waan

เดือน เดือน#Thai

มาส มาส#Thai

(เดือน~, ~มาส) May: the fifth month of the year under the solar calendar.


มิถุนายน

From มิถุน (“copulation, intercourse, mating; couple, pair; twin; etc”) + อายน (“arrival; circulation; progress; etc”); literally "arrival of the twins (Gemini)"; believed to have been coined by Thewawong Waropakan (1858–1923) together with Phraya Si Sunthon Wohan (Noi Acharayangkun) (1822–1891); first used officially in the edict of Rama V dated 1 April 1890. See เมถุน (mee-tǔn) for more on the first component.

1968 June 20, “รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย (พุทธศักราช ๒๕๑๑) [Constitution of the Kingdom of Thailand (2511 Buddhist Era)]”, in ราชกิจจานุเบกษา [Royal Thai Government Gazette], volume 85, number 0 A Special (pdf), Bangkok: สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี, retrieved 2018-09-30, page 1:

May there be virtue. The time of the Holy Buddhist Religion had passed for 2,511 years. At this present moment, it was the 10th day of the waning moon of the month Jyeṣṭha of the Year of the Monkey in the lunar fashion, or the Day of Bṛhaspati [Thursday], the 20th solar day of the month June, under the solar calendar.

ศุภมัสดุ พระพุทธศาสนกาลเป็นอดีตภาค ๒๕๑๑ พรรษา ปัจจุบันสมัย จันทรคตินิยม กปิสมพัตสร เชฎฐมาส กาฬปักษ์ ทสมีดิถี สุริยคติกาล มิถุนายนมาส วีสติมสุรทิน พฤหัสบดีวาร

sùp-pá-mát-sà-dù · prá pút-tá-sàat-sà-ná-gaan bpen à-dìit-dtà-pâak · sɔ̌ɔng-pan hâa-rɔ́ɔi sìp èt · pan-sǎa · bpàt-jù-ban-ná-sà-mǎi · jan-trá-ká-dtì ní-yom · gà-bpì sǒm-pát-sɔ̌ɔn · chêet-tà mâat · gaa-lá-bpàk · tá-sà-mii dì-tǐi · sù-rí-yá-ká-dtì gaan · mí-tù-naa-yon-ná mâat · wii-sà-dtì-má sù-rá-tin · prʉ́-hàt-sà-bɔɔ-dii waan

เดือน เดือน#Thai

มาส มาส#Thai

(เดือน~, ~มาส) June: the sixth month of the year under the solar calendar.


กรกฎาคม

From กรกฎ (gɔɔ-rá-gòt, “crab”) + อาคม (aa-kom, “arrival”); literally "arrival of the crab (Cancer)"; believed to have been coined by Thewawong Waropakan (1858–1923) together with Phraya Si Sunthon Wohan (Noi Acharayangkun) (1822–1891); first used officially in the edict of Rama V dated 1 April 1890.

เดือน เดือน#Thai

มาส มาส#Thai

(เดือน~, ~มาส) July: the seventh month of the year under the solar calendar.


สิงหาคม

From สิงห (“lion”) + อาคม (aa-kom, “arrival”); literally "arrival of the lion (Leo)"; believed to have been coined by Thewawong Waropakan (1858–1923) together with Phraya Si Sunthon Wohan (Noi Acharayangkun) (1822–1891); first used officially in the edict of Rama V dated 1 April 1890.

เดือน เดือน#Thai

มาส มาส#Thai

(เดือน~, ~มาส) August: the eighth month of the year under the solar calendar.


กันยายน

From กันยา (gan-yaa, “maiden”) + อายน (“arrival; circulation; progress; etc”); literally "arrival of the maiden (Virgo)"; believed to have been coined by Thewawong Waropakan (1858–1923) together with Phraya Si Sunthon Wohan (Noi Acharayangkun) (1822–1891); first used officially in the edict of Rama V dated 1 April 1890.

เดือน เดือน#Thai

มาส มาส#Thai

(เดือน~, ~มาส) September: the ninth month of the year under the solar calendar.


ตุลาคม

From ตุล (dtun, “weighing scale”) + อาคม (aa-kom, “arrival”); literally "arrival of the weighing scales (Libra)"; believed to have been coined by Thewawong Waropakan (1858–1923) together with Phraya Si Sunthon Wohan (Noi Acharayangkun) (1822–1891); first used officially in the edict of Rama V dated 1 April 1890.

1974 October 7, “รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย (พุทธศักราช ๒๕๑๗) [Constitution of the Kingdom of Thailand (2517 Buddhist Era)]”, in ราชกิจจานุเบกษา [Royal Thai Government Gazette], volume 91, number 169 A Special (pdf), Bangkok: สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี, retrieved 2018-09-30, page 1:

May there be virtue. The time of the Holy Buddhist Religion had passed for 2,517 years. At this present moment, it was the 6th day of the waning moon of the month Assayuja of the Year of the Tiger in the lunar fashion, or the Day of the Moon [Monday], the 7th solar day of the month October, under the solar calendar.

ศุภมัสดุ พระพุทธศาสนกาลเป็นอดีตภาค ๒๕๑๗ พรรษา ปัจจุบันสมัย จันทรคตินิยม พยัคฆสมพัตสร อัสสยุชมาส กาฬปักษ์ ฉัฏฐมีดิถี สุริยคติกาล ตุลาคมมาส สัตตมสุรทิน จันทรวาร

sùp-pá-mát-sà-dù · prá pút-tá-sàat-sà-ná-gaan bpen à-dìit-dtà-pâak · sɔ̌ɔng-pan hâa-rɔ́ɔi sìp jèt · pan-sǎa · bpàt-jù-ban-ná-sà-mǎi · jan-trá-ká-dtì ní-yom · pá-yák-ká sǒm-pát-sɔ̌ɔn · àt-sà-yút-chá mâat · gaa-lá-bpàk · chàt-tà-mii dì-tǐi · sù-rí-yá-ká-dtì gaan · dtù-laa-kom mâat · sàt-dtà-má sù-rá-tin · jan-trá waan

เดือน เดือน#Thai

มาส มาส#Thai

(เดือน~, ~มาส) October: the tenth month of the year under the solar calendar.


พฤศจิกายน

From พฤศจิก (prʉ́t-sà-jìk, “scorpion”) + อายน (“arrival; circulation; progress; etc”); literally "arrival of the scorpion (Scorpio)"; believed to have been coined by Thewawong Waropakan (1858–1923) together with Phraya Si Sunthon Wohan (Noi Acharayangkun) (1822–1891); first used officially in the edict of Rama V dated 1 April 1890.

เดือน เดือน#Thai

มาส มาส#Thai

(เดือน~, ~มาส) November: the eleventh month of the year under the solar calendar.


ธันวาคม

From ธนู (tá-nuu, “bow: arrow shooting instrument”) + อาคม (aa-kom, “arrival”); literally "arrival of the bow (Sagittarius)"; believed to have been coined by Thewawong Waropakan (1858–1923) together with Phraya Si Sunthon Wohan (Noi Acharayangkun) (1822–1891); first used officially in the edict of Rama V dated 1 April 1890.

1932 December 10, “รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรสยาม [Constitution of the Kingdom of Siam]”, in ราชกิจจานุเบกษา [Royal Thai Government Gazette], volume 49, number 0 A (pdf), Bangkok: สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี, retrieved 2018-09-30, page 1:

May there be virtue. The time of the Holy Buddhist Religion had passed for 2,475 years. At this present moment, it was the 13th day of the waxing moon of the month Mṛgaśira of the Year of the Monkey in the lunar fashion, or the Day of Śani [Saturday], the 10th solar day of the month December, under the solar calendar.

ศุภมัสดุ พระพุทธศาสนกาลเป็นอดีตภาค ๒๔๗๕ พรรษา ปัจจุบันนสมัย จันทรคตินิยม ปละวังคสมพัตสร มฤคศิรมาส ศุกลปักษ์ เตรสีดิถี สุริยคติกาล ธันวาคมมาส ทศมสุรทิน สนิวาร

sùp-pá-mát-sà-dù · prá pút-tá-sàat-sà-ná-gaan bpen à-dìit-dtà-pâak · sɔ̌ɔng-pan sìi-rɔ́ɔi jèt-sìp hâa · pan-sǎa · bpàt-jù-ban-ná-sà-mǎi · jan-trá-ká-dtì ní-yom · bpà-lá-wang-ká sǒm-pát-sɔ̌ɔn · má-rʉ́k-ká-sì-rá mâat · sùk-gà-lá-bpàk · dtee-rá-sǐi dì-tǐi · sù-rí-yá-ká-dtì gaan · tan-waa-kom mâat · tá-sà-má sù-rá-tin · sà-ní waan

1978 December 22, “รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย (พุทธศักราช ๒๕๒๑) [Constitution of the Kingdom of Thailand (2521 Buddhist Era)]”, in ราชกิจจานุเบกษา [Royal Thai Government Gazette], volume 95, number 146 A Special (pdf), Bangkok: สำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรี, retrieved 2018-09-30, page 1:

May there be virtue. The time of the Holy Buddhist Religion had passed for 2,521 years. At this present moment, it was the 8th day of the waning moon of the month Migasira of the Year of the Goat in the lunar fashion, or the Day of Śukra [Friday], the 22nd solar day of the month December, under the solar calendar.

ศุภมัสดุ พระพุทธศาสนกาลเป็นอดีตภาค ๒๕๒๑ พรรษา ปัจจุบันสมัย จันทรคตินิยม เอฬกสมพัตสร มิคสิรมาส กาฬปักษ์ อัฏฐมีดิถี สุริยคติกาล ธันวาคมมาส พาวีสติมสุรทิน ศุกรวาร

sùp-pá-mát-sà-dù · prá pút-tá-sàat-sà-ná-gaan bpen à-dìit-dtà-pâak · sɔ̌ɔng-pan hâa-rɔ́ɔi yîi-sìp èt · pan-sǎa · bpàt-jù-ban-ná-sà-mǎi · jan-trá-ká-dtì ní-yom · ee-lá-gà sǒm-pát-sɔ̌ɔn · mí-ká-sì-rá mâat · gaa-lá-bpàk · àt-tà-mii dì-tǐi · sù-rí-yá-ká-dtì gaan · tan-waa-kom mâat · paa-wii-sà-dtì-má sù-rá-tin · sùk-grà waan

เดือน เดือน#Thai

มาส มาส#Thai

(เดือน~, ~มาส) December: the twelfth month of the year under the solar calendar.


ภาษาจีนกวางตุ้ง

th-proper noun

ภาษาจีนกวางตุ้ง

ภาษา (paa-sǎa, “language”) + จีน (jiin, “China”) + กวางตุ้ง (gwaang-dtûng, “Guangdong”).

compound

th:ภาษาจีนกวางตุ้ง


ฮิบรู

ภาษา ภาษา#Thai


อูรดู

ภาษาอูรดู

th:ภาษาอูรดู


อัสสัม

th-proper noun

อัสสัม • (àt-sǎm)

ภาษาอัสสัม

รัฐอัสสัม

ชาอัสสัม


เบงกาลี

ภาษาเบงกาลี


คุชราต

/kʰut̚˦˥.t͡ɕʰa˦˥.raːt̚˥˩/

From Gujarati ગુજરાત (gujrāt) or Hindi गुजरात (gujrāt).

ภาษาคุชราต

รัฐคุชราต


แคชเมียร์

แคชเมียร์ • (kɛ́ɛs-miia)

th:แคชเมียร์

Kashmir (a contested geographic region of South Asia in the northern part of the Indian subcontinent, located between (and de facto divided between) India, Pakistan and China)


มณีปุระ

รัฐมณีปุระ

ภาษามณีปุระ

อักษรมณีปุระ


ปัญจาบ

From Hindi पंजाब (pañjāb) or Persian پنجاب (panjâb).

ภูมิภาคปัญจาบ

Punjab (a geographical region in South Asia, politically divided between India and Pakistan)

แคว้นปัญจาบ

รัฐปัญจาบ

ภาษาปัญจาบ

ชาวปัญจาบ


โอริยา

ภาษาโอริยา

th:ภาษาโอริยา


สินธุ

th-noun

สินธุ • (sǐn-tú)

sǐn-tú (romanization)
สินธุ์ (alternative)
สินธู (alternative)

From Sanskrit सिन्धु (síndhu) or Pali sindhu.

th:แม่น้ำสินธุ


สินธุ

th-proper noun

สินธุ • (sǐn-tú)

th:แม่น้ำสินธุ


สินธี

From ภาษา (paa-sǎa, “language”) + สินธี (sǐn-tii, “Sindhi”).


ทมิฬ

Borrowed from Pali damiḷa, from Tamil தமிழ் (tamiḻ).


ญวน

Possibly from Old Khmer យ្វន៑ (yvan, “Vietnam; Vietnamese”). Compare Pre-Angkorian Old Khmer យោន៑ (yon). Cognate with Modern Khmer យួន (yuən), Lao ຍວນ (nyūan), Mon ယောန်.

bor

1923, ทิพากรวงศมหาโกษาธิบดี (ขำ บุนนาค), เจ้าพระยา, “พงศาวดารญวน”, in ประชุมพงศาวดาร ภาคที่ ๒๘, กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร, page 1:

เดิมเมืองญวนนั้นเมืองตังเกี๋ยเปนเมืองหลวง

dəəm mʉʉang yuuan nán mʉʉang dtang-gǐia bpen mʉʉang-lǔuang

Formerly, the country of Yuan [had] the city of Tonkin as [its] capital.

1940, กระทรวงมหาดไทย, “บทที่ ๒ การปกครองแคว้นต่าง ๆ ของอินโดจีนฝรั่งเศส”, in การปกครองแคว้นลาวและเขมรของฝรั่งเศส, กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์กรมรถไฟ, page 7:

ฝรั่งเศสได้ญวนใต้เป็นอาณานิคมโดยใช้กำลังบังคับให้พระเจ้าแผ่นดินญวนทำสนธิสัญญายกดินแดนญวนใต้ให้

fà-ràng-sèet dâai yuuan dtâai bpen aa-naa-ní-kom dooi chái gam-lang bang-káp hâi prá jâao-pɛ̀n-din yuuan tam sǒn-tí-sǎn-yaa yók din-dɛɛn yuuan dtâai hâi

France got Southern Yuan as [its] colony by forcibly compelling the king of Yuan to conclude a treaty granting the territory of Southern Yuan to [France].


ตี๋

th-noun

ตี๋ • (dtǐi)

Borrowed from Teochew 弟 (di6, “younger brother”).

Thai boy of Chinese descent, especially one with conventional Chinese look.


ตอ

From Proto-Tai *toːᴬ (“stump (of a tree)”), from Old Chinese 株 (OC *to, “stump”). Cognate with Northern Thai ᨲᩬᩴ, Lao ຕໍ (tǭ) or ກະຕໍ (ka tǭ), Shan တေႃ (tǎu), Phake တေႃ (tō), Ahom 𑜄𑜦𑜡 (tō).


ตูด

(informal, colloquial) anus, rectum; buttocks.


ใต้

From Proto-Tai *taɰꟲ (“downstream; below”).
Compare Middle Chinese 底 (MC tejX, “bottom; underneath”), Proto-Be *ɗaːwᴬ².
Cognate with Lao ໃຕ້ (tai), Lü ᦺᦎᧉ (ṫay²), Shan တႂ်ႈ (tāue), Tai Nüa ᥖᥬᥲ (tàue), Ahom 𑜄𑜧 (taw) or 𑜄𑜨𑜧 (tow), Zhuang dawj (“below”) (dialectal) and ndawj (ditto) (dialectal), Zuojiang Zhuang dawj.

cog

Lü ᦺᦎᧉ (ṫay²)

inferior; subordinate; subsidiary; subject; minor; under; low; lower; less; lesser.


ปล้น

bplôn (romanization)
การปล้น (abstract-noun)

ปล้นเมือง

ปล้นราชสมบัติ

ปล้นชาวบ้าน

to take by force: to usurp, to seize, to rob, etc.


ถือ

tʉ̌ʉ (romanization)
การถือ (abstract-noun)

Compare Middle Chinese 戴 (MC tojH, “to carry on the head”). Cognate with Isan ถือ, Lao ຖື (thư̄), Northern Thai ᨳᩨ, Khün ᨳᩨ, Lü ᦏᦹ (ṫhue), Nong Zhuang tw. Compare Tai Dam ꪕꪳ, Tai Dón ꪕꪳ.

(archaic) to take (a loan); to rent; to lease.

to uphold; to support; to observe; to follow; to adhere (to).

to consider offensive or inappropriate; to view as a taboo.


ฃวด

ขวด ขวด#Thai

(neologism) obsolete spelling of ขวด (kùuat)


ฅน

(neologism) alternative spelling of คน (kon)


ขวด

→ Northern Thai: ᨡ᩠ᩅᨯ, ᨢ᩠ᩅᨯ

→ Lao: ຂວດ (khūat)

→ Nyah Kur: ควด

ขวด ขวด#Thai


ฅวาม

ความ ความ#Thai


แฅว

th-noun

แฅว • (kwɛɛ)

แคว แคว#Thai


ฅุ๋ม

คุ้ม คุ้ม#Thai


ฅ้อน

ค้อน ค้อน#Thai


ฅีน

คืน คืน#Thai


แฅน

แคน แคน#Thai


แฅ่ง

แข้ง แข้ง#Thai


ฅวาง

คว้าง คว้าง#Thai


ฅ่ำ

ค่ำ ค่ำ#Thai


ฃ๋า

ฆ่า ฆ่า#Thai


ฃาย

ขาย ขาย#Thai


ภูเฃา

ภูเขา ภูเขา#Thai


เฃ๋า

เข้า เข้า#Thai


เข๋า

ข้าว ข้าว#Thai


ตะฃอ

ตะขอ ตะขอ#Thai


ฃุน

ขุน ขุน#Thai


ฃวา

ฃวา • (kwǎa)

ขวา ขวา#Thai


แฃวน

kwɛ̌ɛn (romanization)
การแฃวน (abstract-noun)

แขวน แขวน#Thai


ฃ้อความ

ข้อความ ข้อความ#Thai

obsolete spelling of ข้อความ (kɔ̂ɔ-kwaam)


ฃัน

ขัน ขัน#Thai


ฃอง

ของ ของ#Thai


เฃียน

th-verb

เฃียน • (kǐian) (abstract noun การเฃียน)

kǐian (romanization)
การเฃียน (abstract-noun)

เขียน เขียน#Thai


เฃตร

เขตต์ เขตต์#Thai


ฃยัน

ขยัน ขยัน#Thai


ฦก

ลึก ลึก#Thai


รฦก

รฦก • (rá-lʉ́k)

ระลึก ระลึก#Thai


ฤทธิ์

th-noun

ฤทธิ์ • (rít)

From Sanskrit ऋद्धि (ṛddhi, “prosperity”). Cognate with Lao ຣິດ (rit), ລິດ (lit).

เทวดามีฤทธิ์

The devata gods have supernatural powers


ฤกษ์

ฤกษ์ • (rə̂ək)

From Sanskrit ऋक्ष (ṛkṣa, “constellation; lunar mansion; star”). Cognate with Old Khmer ṛkṣa (“lunar mansion”); Modern Khmer ឫក្ស (rɨk, “auspicious time determined by astrologer; star”).

cog

2 Kings 21:6, KJV:
และพระองค์ได้ทรงถวายโอรสของพระองค์ให้ลุยไฟ ถือฤกษ์ยาม การใช้เวทมนตร์ ทรงเจ้าเข้าผี และพ่อมดหมอผี พระองค์ทรงกระทำความชั่วร้ายเป็นอันมากในสายพระเนตรของพระเยโฮวาห์ ซึ่งเป็นการยั่วยุให้พระองค์ทรงกริ้วโกรธ
lɛ́ prá-ong dâai song tà-wǎai oo-rót kɔ̌ɔng prá-ong hâi lui fai · tʉ̌ʉ rə̂ək yaam · gaan-chái wêet-mon · song-jâao-kâo-pǐi · lɛ́ pɔ̂ɔ-mót mɔ̌ɔ-pǐi · prá-ong song grà-tam kwaam-chûua-ráai bpen-an-mâak nai sǎai-prá-nêet kɔ̌ɔng prá yee-hoo-waa · sʉ̂ng bpen gaan-yûua-yú hâi prá-ong song grîu-gròot
And he made his son pass through the fire, and observed times, and used enchantments, and dealt with familiar spirits and wizards: he wrought much wickedness in the sight of the LORD, to provoke him to anger.

พระ พระ#Thai

(astrology) (พระ~) time or point of time believed to bring good or bad outcomes, as determined by an astrologer.


ลือชา

th-verb

ลือชา • (lʉʉ-chaa)

/lɯː˧.t͡ɕʰaː˧/


ฦๅชา

/lɯː˧.t͡ɕʰaː˧/

ลือชา ลือชา#Thai


ลือ

lʉʉ (romanization)
การลือ (abstract-noun)
ฦๅ (alternative archaic dated obsolete)


ปรากฏ

ปรากฏ • (bpraa-gòt) (abstract noun การปรากฏ or ความปรากฏ)

bpraa-gòt (romanization)
การปรากฏ (abstract-noun)
ความปรากฏ (abstract-noun)

Borrowed from Sanskrit प्रकट (prakaṭa, “clear; visible”). Cognate with Lao ປະກົດ (pa kot), Northern Thai ᨷᩤᨠᩫ᩠ᨭ, Mon ပြာကတ်.

bor+

1929, ดำรงราชานุภาพ, สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยา, “คำอธิบาย”, in ประชุมพงศาวดาร, volume 14, พระนคร: โรงพิมพ์โสภณพิพรรฒธนากร, page ข:

ดังปรากฏในหนังสือคำให้การชาวกรุงเก่าซึ่งหอพระสมุดฯ ได้สำเนาฉะบับหลวงมาแต่เมืองพะม่า

dang bpraa-gòt nai nǎng-sʉ̌ʉ kam-hâi-gaan chaao grung-gào sʉ̂ng hɔ̌ɔ-prá-sà-mùt - · dâai sǎm-nao chà-bàp lǔuang maa dtɛ̀ɛ mʉʉang pá-mâa

As shown in the book The Replies of the People From the Old Kingdom, a copy of the royal manuscript of which has been obtained by the Royal Library from the Burmese state

1992 April 8, “พระราชบัญญัติให้ใช้บทบัญญัติบรรพ ๑ แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ที่ได้ตรวจชำระใหม่ พ.ศ. ๒๕๓๕”, in ราชกิจจานุเบกษา, volume 109, number 42, page 12:

ถ้าภูมิลำเนาไม่ปรากฏ ให้ถือว่าถิ่นที่อยู่เป็นภูมิลำเนา

tâa puum-lam-nao mâi bpraa-gòt · hâi tʉ̌ʉ wâa tìn-tîi-yùu bpen puum-lam-nao

If the domicile is not known, it shall be deemed that the place of residence is the domicile.

(intransitive) to appear; to occur; to be or become shown; to be or become known


โฆษะ

Borrowed from Sanskrit घोष (ghoṣa, “noise”).


ดารา

Borrowed from Pali tārā (“star”) or Sanskrit तारा (tārā). Cognate with Lao ດາລາ (dā lā), Old Khmer tārā, modern Khmer តារា (taaraa), Burmese တာရာ (tara).

(elegant, literary, poetic) star: heavenly body

star: celebrated person, prominent actor or actress, etc.

star: star-like figure used as an ornament, award, badge, etc.


ตะขอ

th-noun

ตะขอ • (dtà-kɔ̌ɔ)

/ta˨˩.kʰɔː˩˩˦/


วิเชียรมาศ

From วิเชียร (wí-chiian, “diamond”) + มาศ (mâat, “gold”).

com

(often) a Siamese cat, a related breed of cat.


ศุภลักษณ์

th-noun

ศุภลักษณ์ • (sùp-pá-lák)

→ English: Suphalak

From Sanskrit शुभ (śubha, “auspicious”) + लक्षण (lakṣaṇa, “feature”); equivalent to ศุภ (sùp) + ลักษณ์ (lák).

com

ศุภ (sùp) + ลักษณ์ (lák)


มาเลศ

maa-lêet (romanization)
แมวโคราช (alternative)
แมวมาเลศ (alternative)
แมวสีสวาด (alternative)


แมวโคราช

th-noun

แมวโคราช • (mɛɛo-koo-râat)


สีสวาด

สีสวาด • (sǐi-sà-wàat)


สยาม

th-proper noun

สยาม • (sà-yǎam)

clipping

clipping of สยามสแควร์

(slang) Siam Square (a shopping district in Bangkok, Thailand)


ยิ้ม

th-noun

ยิ้ม • (yím)

Cognate with Northern Thai ᨿᩥ᩠᩶ᨾ, Lao ຍິ້ມ (nyim), Lü ᦍᦲᧄᧉ (yiim²). Compare Shan ယုမ်ႉ (yṵ̂m), Ahom 𑜐𑜤𑜉𑜫 (ñum), Zhuang nyumx, Zuojiang Zhuang yumx.


ยิ้ม

yím (romanization)
การยิ้ม (abstract-noun)

Ella Wheeler Wilcox, Worth While, translated into Thai by Luang Wichitwathakan:
เป็นการง่ายยิ้มได้ไม่ต้องฝืน เมื่อชีพชื่นเหมือนบรรเลงเพลงสวรรค์ แต่คนที่ควรชมนิยมกัน ต้องใจมั่นยิ้มได้เมื่อภัยมา
bpen gaan ngâai yím dâai mâi dtɔ̂ng fʉ̌ʉn · mʉ̂ʉa chîip chʉ̂ʉn mʉ̌ʉan ban-leeng pleeng sà-wǎn · dtɛ̀ɛ kon tîi kuuan chom ní-yom gan · dtɔ̂ng jai mân yím dâai mʉ̂ʉa pai maa
It is easy enough to be pleasant, when life flows by like a song, but the man worth while is one who will smile, when everything goes dead wrong.

เย็ด เย็ด#Thai

(LGBTQ slang, humorous, mocking the term เย็ด (yét)) to fuck: to have sex.


ความ

desc

<i class="Latn mention" lang="ms">guam</i>

→ Malay: ݢوام (guam)

> Indonesian: guam (inherited)

From Proto-Tai *ɣwaːmᴬ (“matter”). Cognate with Southern Thai ขว่าม, Isan ความ, Lao ຄວາມ (khuām), Northern Thai ᨤ᩠ᩅᩣ᩠ᨾ, Khün ᨣ᩠ᩅᩣ᩠ᨾ, Lü ᦩᦱᧄ (xwaam) or ᦨᦱᧄ (kwaam), Tai Dam ꪁꪫꪱꪣ, Tai Dón ꪅꪱꪣ, Shan ၵႂၢမ်း (kwáam), Tai Nüa ᥑᥣᥛᥰ (xäam), Ahom 𑜁𑜪 (khaṃ) or 𑜁𑜨𑜪 (khoṃ), Zhuang vamz.


ระลึก

th-verb

ระลึก • (rá-lʉ́k) (abstract noun การระลึก)

rá-lʉ́k (romanization)
การระลึก (abstract-noun)


ลึก

lʉ́k (romanization)
ความลึก (abstract-noun)
ฦก (alternative)

From Proto-Southwestern Tai *lɤkᴰˢ⁴ (“deep”), from Proto-Tai *lɤkᴰ (“deep”). Cognate with Southern Thai หลึก, Lao ເລິກ (lœk) or ລຶກ (lưk), Northern Thai ᩃᩮᩥᩢ᩠ᨠ (lɤk⁶), Khün ᩃᩧ᩠ᨠ (lɯk⁵), Lü ᦵᦟᦲᧅ (loek), Tai Dam ꪹꪩꪷꪀ (ꞌlợc) or ꪩꪳꪀ, Tai Dón ꪩꪷꪀ, Shan လိုၵ်ႉ (lṵ̂ek), Tai Nüa ᥘᥫᥐ (loek), Ahom 𑜎𑜢𑜤𑜀𑜫 (lük), Zhuang laeg, Nong Zhuang ndaek.

cog

Khün ᩃᩧ᩠ᨠ (lɯk⁵)


ขวา

th-noun

ขวา • (kwǎa)

From Old Chinese 右 (OC *ɢʷɯʔ, *ɢʷɯs, “right”). Cognate with Northern Thai ᨡ᩠ᩅᩣ, Lao ຂວາ (khuā), Lü ᦧᦱ (ẋwaa), Shan ၶႂႃ (khwǎa), Zhuang gvaz, Bouyei gvaz. Compare Sui fal (“right”), Southern Kam wap (“right”).

เลี้ยวขวาที่นี่


ขาย

kǎai (romanization)
การขาย (abstract-noun)
ฃาย (alternative archaic dated obsolete)

From Proto-Tai *p.qaːjᴬ (“to sell”). Cognate with Northern Thai ᨡᩣ᩠ᨿ, Lao ຂາຍ (khāi), Lü ᦃᦻ (ẋaay), Tai Dam ꪄꪱꪥ, Shan ၶၢႆ (khǎai), Phake ၵႝ (khay), Ahom 𑜁𑜩 (khay), Nùng khải, Zhuang gai, Bouyei gaail. Compare Sui beel and ggeel (“to sell”), Southern Kam beel (“to sell”).


ข้อความ

ข้อความ • (kɔ̂ɔ-kwaam)

/kʰɔː˥˩.kʰwaːm˧/


มะขาม

มะขาม • (má-kǎam)

มันว่ามันยอมอมมะขามเลยได้เป็นตำรวจ

man wâa man yɔɔm om má-kǎam ləəi dâai bpen dtam-rùuat

She said she sucked his dick in exchange for being appointed as a police officer.


แข้ง

kɛ̂ng (romanization)
ข้าง (classifier)
คู่ (classifier)
แฃ้ง (alternative obsolete)
แค่ง (alternative obsolete)
แฅ่ง (alternative obsolete)

From Proto-Tai *ɣeːŋᴮ (“shin; lower leg”), from Middle Chinese 脛 (MC hengX|hengH, “shin”). Cognate with Northern Thai ᨤᩯ᩠᩵ᨦ (as in ᩉ᩠ᨶ᩶ᩣᨤᩯ᩠᩵ᨦ), Lao ແຄ່ງ (khǣng) or ແຂ້ງ (khǣng), Lü ᦶᦆᧂᧈ (xaeng¹), Tai Dón ꪵꪅꪉꫀ, Shan ၶႅင်ႈ (khēng), Tai Nüa ᥑᥦᥒ (xaeng), Phake ၵိင် (khiṅ), Ahom *𑜁𑜢𑜂𑜫 (*khiṅ), Zhuang hengh.

cog

Tai Dón ꪵꪅꪉꫀ


ภูเขา

ภู (puu) + เขา (kǎo). Cognate with Lao ພູເຂົາ (phū khao).


ขุน

From Middle Chinese 君 (MC kjun). Cognate with Northern Thai ᨡᩩᩁ, Lao ຂຸນ (khun), Lü ᦃᦳᧃ (ẋun), Shan ၶုၼ် (khǔn), Tai Nüa ᥑᥧᥢᥴ (xún), Ahom 𑜁𑜤𑜃𑜫 (khun). Compare Old Khmer ខុណ (khuṇa, “a rank of the mandarinate”), Modern Khmer ខុន (khon) and ឃុន (khun), Japanese 君 (kun), Korean 군 (gun), and Vietnamese quân.

Lü ᦃᦳᧃ (ẋun)


สก็อตแลนด์

th-proper noun

สก็อตแลนด์ • (sà-gɔ́t-lɛɛn)

th:สก็อตแลนด์


เวลส์

เวลส์ • (weel)

ประเทศเวลส์

ภาษาเวลส์

ชาวเวลส์

Wales (a constituent country of the United Kingdom)


สหราชอาณาจักร

สหราชอาณาจักร

สหราชอาณาจักร • (sà-hà-râat-chá-aa-naa-jàk)

/sa˨˩.ha˨˩.raːt̚˥˩.t͡ɕʰa˦˥.ʔaː˧.naː˧.t͡ɕak̚˨˩/

Calque of English United Kingdom. Same as สห (sà-hà-, “mixed; united”) + ราชอาณาจักร (râat-chá-aa-naa-jàk, “kingdom”).

com

United Kingdom
United Kingdom#English:_Q145

United Kingdom (a kingdom and country in Northern Europe)

สหราชอาณาจักรเกรตบริเตนและไอร์แลนด์

United Kingdom of Great Britain and Ireland

United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland

สหราชอาณาจักรเกรตบริเตนและนอร์เทิร์นไอร์แลนด์


สหรัฐอเมริกา

From clipping of สหปาลีรัฐอเมริกา, a term coined by Rama VI (1881–1925) to replace สหการีรัฐอเมริกา, a term coined by Wachirayan Warorot (1860–1921) to replace สหกรณรัฐอเมริกา, which was also coined by Rama VI; being a calque of English United States of America; equivalent to Thai สห (sà-hà-, “united”) + รัฐ (rát, “state(s)”) + อเมริกา (à-mee-rí-gaa, “America”).

clipping

สหปาลีรัฐอเมริกา

clipping of สหปาลีรัฐอเมริกา

com

United States of America
United States of America#English

United States of America (a country in North America)


ปัทมา

Borrowed from Sanskrit पद्म (padma, “lotus”).


แพรว

prɛɛo (romanization)
ความแพรว (abstract-noun)


พร

From Old Khmer bara° (“blessing, benediction; best, excellent; royal; noble; etc”); ultimately from Sanskrit वर (vara, “best, excellent; royal; valuable; boon; etc”). Cognate with Old Khmer vara, var; Modern Khmer ពរ (pɔɔ), វរ (vɔɔ). Doublet of พระ (prá) and วร (wɔɔn).

der

พระ พระ#Thai

(if intended for a god, high priest, or royal person: พระ~) good wish; blessing; benediction.

if intended for a god; high priest; or royal person: พระ~; if intended for a god; high priest; or royal person: พระ~


พละ

th-noun

พละ • (pá-lá)

จงเจริญด้วยอายุ วรรณะ สุขะ พละ ปฏิภาณ ธนสารสมบัติ

jong jà-rəən dûai aa-yú wan-ná sùk-kà pá-lá bpà-dtì-paan tá-ná-sǎan-sǒm-bàt

May you be blessed with longevity, beauty, happiness, strength, intelligence, and wealth.


อิ่ม

ìm (romanization)
ความอิ่ม (abstract-noun)

From Proto-Tai *ʔiːmᴮ (“satiated”).
Cognate with Lao ອິ່ມ (ʼim) or ອີ່ມ (ʼīm), Northern Thai ᩋᩥ᩠᩵ᨾ, Khün ᩋᩥ᩠᩵ᨾ, Lü ᦀᦲᧄᧈ (˙ʼiim¹), Shan ဢိမ် (ʼǐm), Ahom 𑜒𑜢𑜉𑜫 (ʼim), Zhuang imq.
Compare Middle Chinese 厭 (MC 'jiemH, “to be sated”).

cog

Lü ᦀᦲᧄᧈ (˙ʼiim¹)

full: physically satisfied, as by food or drink.


อิ่ม

Lü ᦀᦲᧄᧈ (˙ʼiim¹)


อิ่ม

ìm (romanization)
การอิ่ม (abstract-noun)

Lü ᦀᦲᧄᧈ (˙ʼiim¹)

to cause to be full; to make full; to fill to utmost capacity.

to contain to the full; to be filled (with something) to utmost capacity.


อย่า

th-adv

อย่า • (yàa)

From Proto-Tai *ʰɲaːᴮ (“do not”).
Cognate with Northern Thai ᩀ᩵ᩣ, Lao ຢ່າ (yā), Lü ᦊᦱᧈ (ẏaa¹), Khün ᩀ᩵ᩣ, Tai Dam ꪑ꪿ꪱ, Shan ယႃႇ (yàa), Tai Nüa ᥕᥣᥱ (yǎa), Ahom 𑜊𑜠 (jʸa) or 𑜊𑜡 (jʸā), Phu Thai ญา, Zuojiang Zhuang yaq.

cog

Lü ᦊᦱᧈ (ẏaa¹)

อย่าไปนะ


อา

From a merger of Proto-Tai *ʔaːᴬ (“father's younger sister”) and Proto-Tai *ʔaːwᴬ (“father's younger brother”) (hence the form อาว). Cognate with Lao ອາ (ʼā), Tày a.

น้า

younger brother or younger sister of one's mother

a title or term of address for any elderly person, especially that of relative age to a younger brother or younger sister of one's father.


เหงื่อ

th-noun

เหงื่อ • (ngʉ̀ʉa)

ngʉ̀ʉa (romanization)
เหื่อ (alternative)

From Proto-Tai *r.tɯəᴮ (“sweat”). The expected form is เหื่อ /hɯa̯˨˩/, which undergone spontaneous nasalization to become เหงื่อ /ŋɯa̯˨˩/. Cognate with Lao ເຫື່ອ (hư̄a), Northern Thai ᩉᩮᩬᩥ᩵ᩋ, Shan ႁိူဝ်ႇ (hòe), Lü ᦵᦠᦲᧈ (ḣoe¹), Tai Nüa ᥞᥫᥱ (hǒe), Ahom 𑜍𑜢𑜤𑜈𑜫 (rüw), Nong Zhuang towq or tuiq. Compare Khmer ញើស (ñəəh).

cog

Lao ເຫື່ອ (hư̄a)

Lü ᦵᦠᦲᧈ (ḣoe¹)

sweat: watery fluid secreted by sweat glands.


เหนื่อย

th-adj

เหนื่อย • (nʉ̀ai) (abstract noun ความเหนื่อย)

nʉ̀ai (romanization)
ความเหนื่อย (abstract-noun)

→ Khmer: នឿយ (nɨəy)

From Proto-Tai *ʰnɯəjᴮ (“tired; exhausted”).
Cognate with Northern Thai ᩉ᩠ᨶᩮᩬᩥ᩠᩵ᨿ (“to have a slight fever”), Lao ເໜື່ອຍ (nư̄ai), Tai Dam ꪹꪘ꪿ꪥ, Tai Dón ꪘꪷꪥꫀ, Phake ꩫုၺ် (nuñ), Ahom 𑜃𑜤𑜐𑜫 (nuñ), Nong Zhuang noiq, Zuojiang Zhuang nwaj.

cog

Lao ເໜື່ອຍ (nư̄ai)

Tai Dón ꪘꪷꪥꫀ

ผมเหนื่อยครับ


เสือ

th-noun

เสือ • (sʉ̌ʉa)

From Proto-Southwestern Tai *sɯəᴬ (“tiger”). Cognate with Northern Thai ᩈᩮᩬᩥᩋ, Lao ເສືອ (sư̄a), Khün ᩈᩮᩬᩧ, Lü ᦵᦉᦲ (ṡoe), Tai Dam ꪹꪎ, Shan သိူဝ် (sǒe), Tai Nüa ᥔᥫᥴ (sóe), Aiton ꩬိုဝ် (süw), Ahom 𑜏𑜢𑜤𑜈𑜫 (süw) or 𑜏𑜢𑜤𑜰𑜫 (sü0). Compare Proto-Be *ʑuaᴬ¹.

cog

Lü ᦵᦉᦲ (ṡoe)


เพื่อน

→ Khmer: ភឿន (phɨən)

From Middle Chinese 伴 (MC banX, “companion; partner”). Cognate with Northern Thai ᨻᩮᩬᩥ᩵ᩁ, ᨻᩮᩥ᩠᩵ᨶ, Lao ເພື່ອນ (phư̄an), ເພິ່ນ (phœn), Shan ပိူၼ်ႈ (pōen), Vietnamese bạn.

(LGBTQ, archaic) lesbian partner; party to or partner in a lesbian relationship.


พา

paa (romanization)
การพา (abstract-noun)
ภา (alternative archaic dated obsolete)

Cognate with Northern Thai ᨻᩣ, Lao ພາ (phā), Lü ᦗᦱ (paa), Tai Nüa ᥙᥣᥰ (päa).


ฟัน

fan (romanization)
การฟัน (abstract-noun)

From Proto-Southwestern Tai *vanᴬ (“to slash”), from Proto-Tai *walᴬ (“to slash”).
In Southwestern Tai, cognate with Lao ຟັນ (fan), Shan ၽၼ်း (phán) or ၾၼ်း (fán), Ahom 𑜇𑜃𑜫 (phan) or 𑜇𑜞𑜃𑜫 (phran).
In Northern Tai, cognate with Zhuang faenz (dialectal), Saek วั๋น.


ฟ้า

From Proto-Tai *vaːꟲ (“sky; weather”). Cognate with Northern Thai ᨼ᩶ᩣ, Lao ຟ້າ (fā), Lü ᦝᦱᧉ (faa²), Shan ၽႃႉ (phâ̰a) or ၾႃႉ (fâ̰a), Ahom 𑜇𑜠 (pha), 𑜇𑜡 (phā), 𑜇𑜨𑜠 (phoa), 𑜇𑜨𑜡 (phoā) or 𑜇𑜞𑜠 (phra), Zhuang fax, Tày fạ. Compare Proto-Hlai *fʰaːʔ (“sky”).


ฟ้า

fáa (romanization)
ความฟ้า (abstract-noun)


แม่

th-noun

แม่ • (mɛ̂ɛ)

From Proto-Tai *meːᴮ (“mother”). Cognate with Northern Thai ᨾᩯ᩵, Lao ແມ່ (mǣ), Lü ᦶᦙᧈ (mae¹), Shan မႄႈ (māae), Ahom 𑜉𑜦𑜧 (mē), Bouyei meeh, Zhuang meh.

แม่สื่อแม่ชัก ไม่ได้เจ้าตัวเอาวัวพันหลัก

ก กา
ก กา#Thai

(grammar) category assigned to a syllable based on its ending sound:

the category ก กา (gɔɔ gaa) for an open syllable.


แก่

gɛ̀ɛ (romanization)
ความแก่ (abstract-noun)
กะ (alternative)

From Proto-Tai *keːᴮ (“old (of living beings)”). Cognate with Northern Thai ᨠᩯ᩵, Southern Thai แก๋, Lao ແກ່ (kǣ), Isan แก or แก่, Lü ᦶᦂᧈ (k̇ae¹), Tai Dón ꪵꪀꫀ, Shan ၵႄႇ (kàae), Tai Nüa ᥐᥥᥱ (kě), Phake ကေ (ke), Ahom 𑜀𑜦𑜧 (kē), Zhuang geq, Saek เก.

cog

Lü ᦶᦂᧈ (k̇ae¹)


ก้าว

gâao (romanization)
การก้าว (abstract-noun)


ช้าง

From Proto-Southwestern Tai *ɟaːŋꟲ² (“elephant”), from Proto-Tai *ɟaːŋꟲ (“elephant”), from Middle Chinese 象 (MC zjangX, “elephant”). Cognate with Northern Thai ᨩ᩶ᩣ᩠ᨦ, Isan ซ่าง, Lao ຊ້າງ (sāng), Lü ᦋᦱᧂᧉ (tsaang²), Tai Dam ꪋ꫁ꪱꪉ, Shan ၸၢင်ႉ (tsâ̰ang), Tai Nüa ᥓᥣᥒᥳ (tsȧang), Ahom 𑜋𑜂𑜫 (chaṅ), Zhuang ciengh, Saek ซาง.

inh

Classifier for elephants registered by the government.


เธอ

From ธ (tá), a third-person pronoun used to refer to a monarch

(royal) an agentive referring to a monarch, chiefly used in royal titles


ดิฉัน

th-pronoun

ดิฉัน • (dì-chǎn)

/di˨˩.t͡ɕʰan˩˩˦/

2004, ปรามินทร์ เครือทอง, จดหมายเหตุรัชกาลที่ ๔ สวรรคต, มติชน, →ISBN, page 94:
ขอเตือนสงฆ์จงทราบ เมื่อครั้งดีฉันเป็นภิกษุอยู่ ดีฉันได้กล่าววาจานี้เนือง ๆ
kɔ̌ɔ dtʉʉan sǒng jong sâap · mʉ̂ʉa kráng dii-chǎn bpen pík-sù yùu · dii-chǎn dâai glàao waa-jaa níi nʉʉang nʉʉang
Let this be told and known unto the monastic order. At the time I [King Mongkut] was still a bhikṣu, always had I uttered this word:

(formal and archaic, men's speech) a first person pronoun employed by a male when addressing a person of equal or higher status.

ดิฉันชื่อ...ค่ะ

(formal, women's speech) a first person pronoun employed by a female when addressing a commoner of equal or higher status.


ตั้งใจ

th-verb

ตั้งใจ • (dtâng-jai) (abstract noun การตั้งใจ or ความตั้งใจ)

dtâng-jai (romanization)
การตั้งใจ (abstract-noun)
ความตั้งใจ (abstract-noun)

From ตั้ง (dtâng, “to set”) + ใจ (jai, “mind”).

com

to be mindful, attentive, or heedful; to attend; to pay attention; to heed.

to be intentional, wilful, or deliberate; to intend; to mean.


เรา

From Proto-Tai *rawᴬ (“first person plural pronoun”). Cognate with Northern Thai ᩁᩮᩢᩣ, Isan เฮา, Lao ເຮົາ (hao), Lü ᦣᧁ (haw), Tai Dam ꪹꪭꪱ, Tai Nüa ᥞᥝᥰ (häw), Shan ႁဝ်း (háo), Ahom 𑜍𑜧 (raw), 𑜍𑜈𑜫 (raw) or 𑜍𑜧𑜈𑜫 (raww), Bouyei rauz, Zhuang raeuz.

inh

เราต้องปฏิเสธคำขอของคุณ

rao dtɔ̂ng bpà-dtì-sèet kam-kɔ̌ɔ kɔ̌ɔng kun

เย็นนี้เราจะกินอะไรกัน

เราว่าจะต่อธรรมศาสตร์

I think I'll attend Thammasat [University].

เราต้องกลับบ้านแล้ว

เราจะครองแผ่นดินโดยธรรม เพื่อประโยชน์สุขแห่งมหาชนชาวสยาม

1950, พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช, พระปฐมบรมราชโองการ:

We shall reign this realm with righteousness, for the benefit and happiness of the great people of Siam.

rao jà krɔɔng pɛ̀n-din dooi tam pʉ̂ʉa bprà-yòot sùk hɛ̀ng má-hǎa-chon chaao sà-yǎam

a first person plural/singular pronoun employed when addressing a person of equal or lower status; I, we.

เจ้าหน้าที่ถามผู้ต้องหาว่า "เราจะรับไหม"

jâo-nâa-tîi tǎam pûu-dtɔ̂ng-hǎa wâa "rao jà ráp mǎi"

An authority asks the alleged offender: "do you plead guilty?"

a second person pronoun employed when addressing a person of lower status; you.


งาน

a traditional unit of measurement of land, equal to 400m².


เจดีย์

jee-dii (romanization)
องค์ (classifier)

→ English: chedi

Borrowed from Pali cetiya. Cognate with Lao ເຈດີ (chē dī), Shan ၸေႇတီႇ (tsèe tìi).


บ้อง

th-noun

บ้อง • (bɔ̂ng)

→ English: bong

→ French: bang

→ Indonesian: bong

→ Lithuanian: bongas

→ Russian: бонг (bong)

Probably related to บั้ง (bâng) and ปล้อง (bplɔ̂ng). Possibly cognate with Zhuang mbungq (“bamboo tube”) (dialectal). From Sanskrit भङ्ग (bhaṅga).

(especially of bamboo) cylinder; pipe; tube.


เห็นด้วย

th-verb

เห็นด้วย • (hěn-dûai) (abstract noun การเห็นด้วย or ความเห็นด้วย)

hěn-dûai (romanization)
การเห็นด้วย (abstract-noun)
ความเห็นด้วย (abstract-noun)


กางเกง

gaang-geeng (romanization)
ตัว (classifier)

กางเกงใน

กางเกงยีน


สุมิตรา

Learned borrowing from Sanskrit सुमित्रा (sumitrā, literally “good friend”), from सु (su, “good”) + मित्रा (mitrā, “friend”). By surface analysis, สุ (sù) + มิตรา.


สุจิตรา

From Sanskrit सुचित्रा (sucitrā), from सु (su, “easy; good, fine, excellent”) + चित्रा (citrā, “illusion; unreality; etc”), equivalent to Thai สุ (sù) + จิตรา.

com

สุ (sù) + จิตรา

(Buddhist mythology) Sucitrā, one of the four chief wives of the god Indra.


กัลยาณี

Borrowed from Sanskrit कल्याणी (kalyāṇī, “beneficial one; beautiful one”) or Pali kalyāṇī (“idem”).


ชาวนา

From ชาว (chaao, “person”) + นา (naa, “rice field”) (compare Lao ຊາວນາ (sāo nā)).


ทรวง

From Angkorian Old Khmer drvaṅ (“breast; chest”). Compare Old Khmer drūṅa, Pre-Angkorian Old Khmer droṅ. Cognate with Modern Khmer ទ្រូង (truung), Lao ຊວງ (sūang).

อนิรุทธ์คำฉันท์:
จึงวาดนแน่งโฉม อนิรุทธราชา นางเอาขดานมา บันทับทรวงก็ไห้โหย อ้านี้แหละรูปท้าว อันมาชมมาชายโชย
jʉng wâat ná-nɛ̂ng chǒom · à-ní-rút-tá raa-chaa · naang ao kà-daan maa · ban-táp suuang gɔ̂ hâi hǒoi · âa níi hlɛ̀ rûup táao · an maa chɔɔ-mɔɔ maa chaai chooi
So they drew Anirut the fair lord [on a slate]. She took the slate up and pressed it against her chest, saying in tears: "Ah! This, indeed, is the picture of the prince who came to court and caress me!"


เดือน

th-noun

เดือน • (dʉʉan)

From Proto-Tai *ɓlɯənᴬ (“moon; month”). Cognate with Northern Thai ᨯᩮᩬᩥᩁ, Lao ເດືອນ (dư̄an), Lü ᦵᦡᦲᧃ (ḋoen), Shan လိူၼ် (lǒen), Ahom 𑜓𑜢𑜤𑜃𑜫 (dün) or 𑜃𑜢𑜤𑜃𑜫 (nün), Bouyei ndianl, Zhuang ndwen or mbwen, Saek เบรี๋ยน, Tày bươn. Compare also Proto-Austronesian *bulaN (whence Malay bulan).

cog

Lü ᦵᦡᦲᧃ (ḋoen)

Saek เบรี๋ยน

ดวง ดวง#Thai

เดือน เดือน#Thai


ควาย

From Proto-Tai *ɣwaːjᴬ (“water buffalo”). Cognate with Northern Thai ᨤ᩠ᩅᩣ᩠ᨿ, Isan ควย, Lao ຄວາຍ (khuāi), Lü ᦩᦻ (xwaay), Tai Dam ꪁꪫꪱꪥ (kwaay4), Tai Dón ꪅꪫꪱꪥ (xwaay4), Tai Daeng ꪃꪫꪱꪥ (khwaay4), Shan ၵႂၢႆး (kwáai), Tai Nüa ᥑᥣᥭᥰ (xäay), Ahom 𑜁𑜨𑜩 (khoy) or 𑜁𑜩 (khay), Zhuang vaiz, Saek ว๊าย.

อยู่บ้านท่านอย่าดูดาย ปั้นวัวปั้นควายให้ลูกท่านเล่น

Bubalus bubalis
Bubalus bubalis#Translingual

(sometimes considered vulgar) water buffalo: the animal Bubalus bubalis of the family Bovidae.


ชาว

Cognate with Northern Thai ᨩᩣ᩠ᩅ, Lao ຊາວ (sāo), Lü ᦋᦱᧁ (tsaaw), Shan ၸၢဝ်း (tsáao).

(chiefly used as a prefix) approx. -er, -an, -ese, -ist etc.; people sharing something together, as nationality, duty, role, occupation, residence, religion, etc.


เศรษฐี

th-noun

เศรษฐี • (sèet-tǐi)

/seːt̚˨˩.tʰiː˩˩˦/

From Sanskrit श्रेष्ठी (śreṣṭhī, “merchant”). Compare Old Khmer sesṭhi (“wealthy merchant”); Modern Khmer សេដ្ឋី (seetthəy, “wealthy man”); Lao ເສດຖີ (sēt thī); Pali seṭṭhī (“wealthy man”).

(Hinduism, astronomy, astrology) a name of the fixed star Dhaniṣṭhā, corresponding to Alpha Delphini to Delta Delphini.


หางเสือ

หางเสือ • (hǎang-sʉ̌ʉa)

/haːŋ˩˩˦.sɯa̯˩˩˦/

com

หาง (hǎang) + เสือ (sʉ̌ʉa)


หาง

→ Khmer: ហាង (haang)

From Proto-Tai *trwɤːŋᴬ (“tail”). Cognate with Northern Thai ᩉᩣ᩠ᨦ, Lao ຫາງ (hāng), Lü ᦠᦱᧂ (ḣaang), Tai Dam ꪬꪱꪉ, Shan ႁၢင် (hǎang), Ahom 𑜍𑜂𑜫 (raṅ), Saek หร่วง, Zhuang rieng.