กรุง

grung (romanization)
กุรุง (alternative obsolete)

Derived from Old Khmer ក្រុង៑ (kruṅ) or កុរុង៑ (kuruṅ, “to rule, to govern; ruler, governor; head, chief”); ultimately from Proto-Mon-Khmer *kruŋ (“to confine”), whence Thai กรง (grong). Cognate with Modern Khmer ក្រុង (krong) and Lao ກຸງ (kung).

c. 15th century, ราชบัณฑิตยสถาน, พจนานุกรมศัพท์วรรณคดีไทย สมัยอยุธยา โคลงยวนพ่าย, กรุงเทพฯ: ราชบัณฑิตยสถาน, published 2002, →ISBN, page 97:

แถลงปางธรรมิศรเจ้า จอมปราณ เสด็จล่วงบเกรงกรุง ทั่วด้าว

tà-lɛ̌ɛng bpaang tam-mít jâao · jɔɔm bpraan · sà-dèt lûuang bɔɔ greeng grung · tûua dâao

Speaking of the time [when] the lord of dharma, the raja of [all] lives, fared across [the world] without fearing [any] king throughout the land

1856 April 6, “กดหมายอย่างพ่อค้าอังกฤษซึ่งมาค้าขายในกรุงฯ ต้องใช้”, in หนังสือสัญญากรุงเทพมหานครกับกรุงอังกริษเปนทางไมตรีค้าขายกัน, Bangkok: Washington Press, published 1856, page 18:

ถ้ากำปั่นลูกค้าอยู่ในบังคับอังกฤษขึ้นมาทอดสมอที่กรุงแล้ว

tâa gam-bpàn lûuk-káa yùu nai bang-káp ang-grìt kʉ̂n maa tɔ̂ɔt sà-mɔ̌ɔ tîi grung lɛ́ɛo

If a vessel of a merchant who is an English subject has come up to cast anchor at the capital

1870 June 2, “ประกาศภาษีเรือ”, in กฎหมายไทย คือ พระราชบัญญัติและประกาศซึ่งตั้งขึ้นในรัชกาลของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวผู้ทรงพระคุณธรรมอันประเสริฐ, volume 1, กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์วิชากร, published 1893:

กำนันนายอำเภอราษฎรในกรุงนอกกรุงทั้งปวง

gam-nan naai-am-pəə râat-sà-dɔɔn nai grung nɔ̂ɔk grung táng-bpuuang

All the subdistrict chiefs, district chiefs, [and] inhabitants, [both] inside the capital [and] outside the capital

(archaic) city where the sovereign resides; capital city; city which is the seat of government

1907 August 26, ดำรงราชานุภาพ, พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหลวง, พระราชพงษาวดารกรุงเก่า ฉบับหลวงประเสริฐอักษรนิติ์, กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ไทย, page ก:

พระเจ้าหงษาวดีที่มาตีกรุงเก่า

prá-jâao hǒng-sǎa-wá-dii tîi maa dtii grung gào

The king of Haṃsavatī who came to attack the Old Kingdom

(archaic) nation or country, especially a kingdom

1855, “แผ่นดินสมเด็จพระมหาจักรพรรดิราชาธิราช”, in พระราชพงษาวดาร ฉบับพระราชหัดถเลขา, volume 1, กรุงเทพฯ: หอพระสมุดวชิรญาณ, published 1912, page 27:

เลิกทัพกลับไปกรุงหงษาวดีโดยทางมา

lə̂ək táp glàp bpai grung hǒng-sǎa-wá-dii dooi taang maa

Withdrew the army [and] returned to the kingdom of Haṃsavatī by the arrival route

1863 August 11, “สัญญาที่องค์สมเด็จพระนโรดมฯ ว่าถูกบังคับให้ลงนามให้ทำกับฝรั่งเศสเมื่อวันที่ ๑๑ สิงหาคม พุทธศักราช ๒๔๐๖”, in ไทยสถาปนากษัตริย์เขมร, กรุงเทพฯ: สำนักทำเนียบนายกรัฐมนตรี, published 1962, page 106:

เมืองใดที่ขึ้นเจ้ากรุงฝรั่งเศส

mʉʉang dai tîi kʉ̂n jâao grung fà-ràng-sèet

Any city which is subject to the king of the kingdom of France

(archaic) used as a prefix to the name of a nation or country, especially a kingdom

1804, ราชบัณฑิตยสถาน, กฎหมายตราสามดวง: พระทำนูน ฉบับราชบัณฑิตยสถาน, กรุงเทพฯ: ราชบัณฑิตยสถาน, published 2010, →ISBN, page 147:

ตราเทพยุดาถือจักร...ปิดงบครั่งประจำนอกพระลุ้งพระราชสารไปกรุงปากกิ่ง

dtraa têep-pá-yú-daa tʉ̌ʉ jàk ... bpìt ngóp-krâng bprà-jam nɔ̂ɔk prá lúng prá râat-chá sǎan bpai grung bpàak-gìng

The seal of the deity carrying a discus...is impressed upon the lac wax attached to the covering of the container of a royal letter to the city of Peking.

1931 July 31, “ประกาศกระทรวงการต่างประเทศ ลงวันที่ ๓๑ กรกฎาคม ๒๔๗๔”, in ประกาศพระราชบัญญัติและพระราชกำหนดต่าง ๆ รัชชกาลที่ ๗, volume 7, พระนคร: โรงพิมพ์บำรุงนุกูลกิจ, published 1931, page 161:

อัครราชทูตสยามณกรุงลอนดอนได้ยื่นจดหมายเสนาบดีกระทรวงการต่างประเทศ

àk-krá-râat-chá-tûut sà-yǎam nɔɔ grung lɔn-dɔn dâai yʉ̂ʉn jòt-mǎai sěe-naa-bɔɔ-dii grà-suuang gaan dtàang-bprà-têet

The Siamese minister at the city of London has submitted the letter of the Minister [in charge of] the Ministry of Foreign Affairs.

used as a prefix to the name of a capital city or a city serving as the seat of government


ราชา

/raː˧.t͡ɕʰaː˧/

From Pali rājan (“king”) or Sanskrit राज (rāja, “king”); possibly via Old Khmer rājā, rājjā (“king; chief”). Compare Modern Khmer រាជា (riəciə); Lao ລາຊາ (lā sā); Northern Thai ᩁᩣᨩᩣ; Shan ရႃႇၸႃႉ (ràa tsâ̰a).


กษัตริย์

th-noun

กษัตริย์ • (gà-sàt) (classifier องค์ or พระองค์ or ตน)

gà-sàt (romanization)
องค์ (classifier)
พระองค์ (classifier)
ตน (classifier)

From Sanskrit क्षत्रिय (kṣatriya, “kṣatriya: the ruling and military elite, being one of the four social classes in the society”). Compare Pali khattiya, from which Thai ขัตติยะ was derived. Cognate with Modern Khmer ក្សត្រិយ៍ (ksat).

cog

Thai ขัตติยะ

พระมหา พระมหา#Thai


ราชอาณาจักร

/raːt̚˥˩.t͡ɕʰa˦˥.ʔaː˧.naː˧.t͡ɕak̚˨˩/

From ราช (râat) + อาณาจักร (aa-naa-jàk) with irregular sandhi. Compare Khmer រាជាណាចក្រ (riəciənaacak), Lao ຣາຊອານາຈັກ (rā s nā chak).

Lao ຣາຊອານາຈັກ (rā s nā chak)

th:ราชอาณาจักร


ราช

th-noun

ราช • (râat)

/raːt̚˥˩.t͡ɕʰa˦˥./

From Old Khmer រាជ (rāja), រាជ្ជ (rājja), រាច (rāca), រជ (raja, “king, prince, paramount chief; royal, sovereign, paramount”), from Sanskrit राज (rāja, “idem”) or Pali rāja (“idem”). Cognate with Modern Khmer រាជ (riəc).

นาคราช

มหาราช


อาณาจักร

/ʔaː˧.naː˧.t͡ɕak̚˨˩/

From อาณา (aa-naa, “authority”) + จักร (jàk, “wheel; discus; sphere”); literally, "sphere of authority". Ultimately from Sanskrit आज्ञाचक्र (ājñācakra). Compare Pali āṇācakka, Khmer អាណាចក្រ (ʼaanaacak), Lao ອານາຈັກ (ʼā nā chak), Northern Thai ᩋᩣᨱᩣᨧᩢᨠ᩠ᨠ᩺.
In taxonomy, semantic loan from English kingdom.

cog

Lao ອານາຈັກ (ʼā nā chak)

taxonomic rankseditโดเมนอาณาจักรไฟลัมชั้นอันดับวงศ์สกุลชนิด


ราชวงศ์

râat-chá-wong (romanization)
ราชวงค์ (alternative)
ราชวงษ์ (alternative)

/raːt̚˥˩.t͡ɕʰa˦˥.woŋ˧/

From Sanskrit राजवंश (rājavaṃśa, “dynasty”), from राज (rāja, “king”) + वंश (vaṃśa, “clan; family; lineage; race”). Same as ราช (râat, “royal”) + วงศ์ (wong, “clan; family; lineage; race”). Cognate with Modern Khmer រាជវង្ស (riəc vŭəng), Pali rājavaṃsa.

com

พระ พระ#Thai

พระบรม พระบรม#Thai

(พระ~, พระบรม~) dynasty; royal family; royal house.

พระ พระ#Thai

พระบรม พระบรม#Thai

(พระ~, พระบรม~) member of a royal family; royal person.


ผีฟ้า

th-noun

ผีฟ้า • (pǐi-fáa)

/pʰiː˩˩˦.faː˦˥/

From ผี (pǐi, “deity; god”) + ฟ้า (fáa, “heaven; sky”); literally "god from heaven", "god of heaven", or "heavenly god".

compound

จารึกวัดศรีชุม:
ผีฟ้าเจ้าเมืองศรีโสธรปุระให้ลูกสาวชื่อนางสุขรมหาเทวี กับขรรค์ชัยศรี ให้นามเกียรติ แก่พ่อขุนผาเมือง
pǐi-fáa jâao mʉʉang sǐi-sǒo-tɔɔn-bpù-rá hâi lûuk-sǎao chʉ̂ʉ naang sù-kɔ̌ɔn má-hǎa-tee-wii gàp kǎn-chai-yá-sǐi hâi naam-má-gìiat gɛ̀ɛ pɔ̂ɔ-kǔn pǎa mʉʉang
A monarch, the chief of Śrī Śodharapura City, granted his daughter, called Lady Sukhara the Great Princess, as well as the sword of glorious victory and an honorary title, to High King Pha Mueang.


ในหลวง

Possibly from corruption of นาย (naai, “chief; lord; master”) + หลวง (lǔuang, “great; royal”); literally "great lord", "overlord", "royal lord".

(colloquial, only in Thailand) king: male monarch.


หม่อมเจ้า

th-noun

หม่อมเจ้า • (mɔ̀m-jâao) (classifier องค์ or พระองค์)

mɔ̀m-jâao (romanization)
องค์ (classifier)
พระองค์ (classifier)

/mɔm˨˩.t͡ɕaːw˥˩/

compound

หม่อม (mɔ̀m) + เจ้า (jâao)

สมเด็จ สมเด็จ#Thai

เจ้าฟ้า เจ้าฟ้า#Thai

หม่อมเจ้า หม่อมเจ้า#Thai

person whose father is a royal person holding the rank of สมเด็จเจ้าฟ้า (sǒm-dèt-jâao-fáa) and whose mother is a commoner or holds the rank of หม่อมเจ้า (mɔ̀m-jâao).

พระองค์เจ้า พระองค์เจ้า#Thai

person who is a child of a royal person holding the rank of พระองค์เจ้า (prá-ong-jâao).

also used as a title for such person. Abbreviation: ม.จ. (mɔɔ-jɔɔ)


ข้าพระพุทธเจ้า

th-pronoun

ข้าพระพุทธเจ้า • (kâa-prá-pút-tá-jâao)

/kʰaː˥˩.pʰra˦˥.pʰut̚˦˥.tʰa˦˥.t͡ɕaːw˥˩/

From ข้า (kâa, “servant”) + พระพุทธเจ้า (prá-pút-tá-jâao, literally “divine enlightened lord”); literally "servant of divine enlightened lord".

compound

a first person pronoun, employed by a commoner when addressing a monarch or high-ranking royal person.


จักรพรรดิ

th-noun

จักรพรรดิ • (jàk-grà-pát)

From Old Khmer ចក្រពត៌្តិ (cakrabartti, “universal monarch”), ultimately from Sanskrit चक्रवर्तिन् (cakravartin, “wheel-tuner; world-ruler”). Compare Pali cakkavatti. Doublet of จักรวรรดิ (jàk-grà-wàt).

der

พ่อจะให้ครองสมบัติ สืบวงศ์จักรพรรดินาถา จงตั้งอยู่ในทศธรรมา เป็นตราชูโลกทั้งไตรดาล เจ้าจงเลี้ยงเสนาพลากร ให้ถาวรดั่งร่มพฤกษาศาล เอาความสัตย์สุจริตเป็นประธาน คือรากแก้วกิ่งก้านดอกใบ อันฝูงสัตว์จตุบาททวิบาท จะเกลื่อนกลาดมาพึ่งอาศัย จงเอาเมตตานั้นแผ่ไป ดังกลิ่นดอกไม้อันตระการ จะหอมขจรทุกประเทศ เย็นเกศไปทั่วทิศาศาล ทานนั้นต่างผลโอฬาร หว่านให้บำเหน็จโดยตรา แก่หมู่เสนีรี้พล ประชาชนยาจกถ้วนหน้า ตัดโลภเอาความกรุณา เป็นปัญจมหานัที ไหลมาไม่รู้สุดสิ้น อาบกินเป็นสุขเกษมศรี อย่าเบียดเบียนไพร่ฟ้าประชาชี ให้มีความเดือดร้อนเวทนา น้ำเย็นฝูงปลาก็อาศัย ปักษาพึ่งไม้ใบหนา ป่ากว้างย่อมมีมฤคา พากันมาอยู่สำนัก จงแผ่เดชาวรายศ ให้ปรากฏเกียรติไปทั้งไตรจักร แก่มนุษย์เทวัญคนธรรพ์ยักษ์ ลูกรักจงฟังพ่อสอนไว้
pɔ̂ɔ jà hâi krɔɔng sǒm-bàt · sʉ̀ʉp wong jàk-grà-pát naa-tǎa · jong dtâng yùu nai tót-sà-tan-maa · bpen dtraa-chuu lôok táng dtrai-daan · jâo jong líiang sěe-naa pá-laa-gɔɔn · hâi tǎa-wɔɔn dàng rôm prʉ́k-sǎa sǎan · ao kwaam-sàt sùt-jà-rìt bpen bprà-taan · kʉʉ râak-gɛ̂ɛo gìng gâan dɔ̀ɔk bai · an fǔung sàt jàt-dtù-bàat tá-wí-bàat · jà glʉ̀ʉan-glàat maa pʉ̂ng aa-sǎi · jong ao mêet-dtaa nán pɛ̀ɛ bpai · dang glìn dɔ̀ɔk-máai an dtrà-gaan · jà hɔ̌ɔm kà-jɔɔn túk bprà-têet · yen gèet bpai tûua tí-sǎa sǎan · taan nán dtàang pǒn oo-laan · wàan hâi bam-nèt dooi dtraa · gɛ̀ɛ mùu sěe-nii ríi-pon · bprà-chaa-chon yaa-jòk tûuan-nâa · dtàt lôop ao kwaam-gà-rú-naa · bpen bpan-jà-má-hǎa-nát-tii · lǎi maa mâi rúu sùt-sîn · àap gin bpen sùk gà-sěem sǐi · yàa bìiat-biian prâi-fáa bprà-chaa-chii · hâi mii kwaam-dʉ̀ʉat-rɔ́ɔn wêet-tá-naa · náam yen fǔung bplaa gɔ̂ɔ aa-sǎi · bpàk-sǎa pʉ̂ng mái bai nǎa · bpàa gwâang yɔ̂ɔm mii má-rʉ́k-kaa · paa gan maa yùu sǎm-nák · jong pɛ̀ɛ dee-chaa wá-raa yót · hâi bpraa-gòt gìiat bpai táng dtrai-jàk · gɛ̀ɛ má-nút tee-wan kon-tan yák · lûuk rák jong fang pɔ̂ɔ sɔ̌ɔn wái

1798, พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช, บทละครเรื่องรามเกียรติ์, สมุดไทย เล่ม ๑๘

I shall let you have the sceptre and continue our line of universal rulers and protectors. You shall maintain yourself in the Tenfold Virtue, behaving like a balance that supports all the Three Worlds. You shall always maintain your officers, either civil and military, like a large tree that expands its shade over everyone. You shall take honesty as your guiding principle. You shall be like a tap root, a branch, a stalk, a flower, or a leaf under which all creatures, whether two-footed or four-footed, may come and rest. Let your kindness spread like the flagrance of a flower that goes through every region and pleases every living being in all directions. Donations are on a par with immensely productive seeds: sow them over all your civil and military servants, as well as your people and mendicants, without exception. Avoid greed, uphold grace, like the Five Great Rivers which endlessly flow in and give pleasure in drinking and bathing. Never shall you oppress your people or subject them unto trouble or suffering. You shall be like a cool body of water where fish may dwell, a dense collection of trees where birds may reside, and a vast forest where deer may live in. Let your authority and dignity be evident to all men, gods, demigods, and demons across the Three Realms. My dearest son, listen well to these instructions of mine.


ราชสมบัติ

th-noun

ราชสมบัติ • (râat-chá-sǒm-bàt)

râat-chá-sǒm-bàt (romanization)
ราชสมบัดิ (alternative archaic dated obsolete)

From Pali rājasampatti, from rāja (“king”) + sampatti (“property; wealth”); or from Sanskrit राजसम्पत्ति (rājasampatti), from राज (rāja, “king”) + सम्पत्ति (sampatti, “property; wealth”); equivalent to Thai ราช (râat-chá-) + สมบัติ (sǒm-bàt). Cognate with Old Khmer rājasampatta; Modern Khmer រាជសម្បត្តិ (réachsâmbâttĕ).

พระนางเจ้าเอลิซาเบธขึ้นครองราชสมบัติในปี ๑๙๕๒

prá-naang-jâao ee-lí-saa-bèt kʉ̂n krɔɔng râat-chá-sǒm-bàt nai bpii · pan gâao-rɔ́ɔi hâa-sìp sɔ̌ɔng

Queen Elizabeth ascended the throne in the year 1952.

Esther 1:4, KJV:
ขณะที่พระองค์ทรงแสดงราชสมบัติแห่งราชอาณาจักรอันรุ่งเรืองของพระองค์
kà-nà tîi prá-ong song sà-dɛɛng râat-chá-sǒm-bàt hɛ̀ng râat-chá-aa-naa-jàk an rûng-rʉʉang kɔ̌ɔng prá-ong
When he shewed the riches of his glorious kingdom

1 Kings 13:8, KJV:
และคนของพระเจ้าทูลกษัตริย์ว่า "ถ้าท่านจะให้สักครึ่งราชสมบัติของท่าน
lɛ́ kon kɔ̌ɔng prá-jâao tuun gà-sàt wâa · “tâa tâan jà hâi sàk krʉ̂ng râat-chá-sǒm-bàt kɔ̌ɔng tâan
And the man of God said unto the king, If thou wilt give me half thine house,

Revelation 17:12, KJV:
เขาทั้งสิบเขาที่ท่านได้เห็นนั้นคือกษัตริย์สิบองค์ที่ยังไม่ได้เสวยราชสมบัติแต่จะรับอำนาจอย่างกษัตริย์ด้วยกันกับสัตว์ร้ายนั้นหนึ่งชั่วโมง
kǎo táng sìp kǎo tîi tâan dâai hěn nán kʉʉ gà-sàt sìp ong tîi yang mâi dâai sà-wə̌əi râat-chá-sǒm-bàt dtɛ̀ɛ jà ráp am-nâat yàang gà-sàt dûai gan gàp sàt ráai nán nʉ̀ng chûua-moong
And the ten horns which thou sawest are ten kings, which have received no kingdom as yet; but receive power as kings one hour with the beast.

royal office, authority, dignity, property, or wealth.


ท้าว

ท้าว • (táao)

Uncertain. Compare Lao ທ້າວ (thāo, “nobleman; royal person; honorific for persons of royal and noble birth; etc”), Phake တွ် (taw); Mon ဒဴ (“nobleman; royal entourage member; courtier”).
Wilainan Khanittanan (2003) proposed that it is from Chinese 道 (“Short for 道士 “Taoist priest””). Compare Vietnamese đạo sĩ (“Taoist priest”), đạo (“historical village ruler in Mường area”), tạo (“historical village ruler in Thái area”), phìa tạo (“Tai hereditary rulers”), Tày tạo (“religious practitioner similar to Taoist priest”).

cog

ร้อยท้าวรวมรีบเข้า มาทูล ท่านนา ถวายประทุมทองเป็น ปิ่นเกล้า
rɔ́ɔi táao ruuam rîip kâo · maa tuun · tâan naa · tà-wǎai bprà-tum tɔɔng bpen · bpìn-glâao
Hundred kings soon come together and have an audience with him, presenting him with golden lotuses and honouring him as their overlord.
ท้าวนี้ใจทรูกแท้ ทูรชน ชื่นแฮ น้านั่นทงงเราฤๅ อยู่ได้
táao níi jai sûuk tɛ́ɛ · tuu-rá-chon · chʉ̂ʉn hɛɛ · náa-nân táng rao rʉʉ · yùu dâai

This king is truly stupid and wicked. How can we all bear with him any longer?

อนิรุทธ์คำฉันท์:
จึงวาดนแน่งโฉม อนิรุทธราชา นางเอาขดานมา บันทับทรวงก็ไห้โหย อ้านี้แหละรูปท้าว อันมาชมมาชายโชย
jʉng wâat ná-nɛ̂ng chǒom · à-ní-rút-tá raa-chaa · naang ao kà-daan maa · ban-táp suuang gɔ̂ hâi hǒoi · âa níi hlɛ̀ rûup táao · an maa chɔɔ-mɔɔ maa chaai chooi
So they drew Anirut the fair lord [on a slate]. She took the slate up and pressed it against her chest, saying in tears: "Ah! This, indeed, is the picture of the prince who came to court and caress me!"

สังข์ทอง, ตอนที่ ๘ พระสังข์ตีคลี:
มาจะกล่าวบทไป ถึงท้าวสหัสนัยน์ตรัยตรึงศา
maa jà glàao bòt bpai · tʉ̌ng táao sà-hàt-sà-nai dtrai-dtrʉng-sǎa
Now we shall tell you of Thao Sahatsanai [God Indra] of Traitruengsa.

ลิลิตพระลอ:
กล่าวถึงขุนผู้ห้าว นามท่านท้าวแมนสรวง เปนพระยาหลวงผ่านเผ้า เจ้าเมืองสรวงมีศักดิ์
glàao tʉ̌ng kǔn pûu hâao · naam tâan táao mɛɛn sǔuang · bpen prá-yaa-lǔuang pàan-pâo · jâao mʉʉang sǔuang mii sàk
We are speaking of a daring lord named His Highness Thao Maen Suang, a royal lord who reigned as the sovereign of Suang City with dignity.

โองการแช่งน้ำ:
ท้าวเสด็จเหนือวัวเผือก เอาเงือกเกี้ยวข้าง
táao sà-dèt nʉ̌ʉa wuua pʉ̀ʉak · ao ngʉ̂ʉak gîao kâang
He [the god Śiva] ascends a white cow and coils a snake around his flank.

(archaic) chief, lord, master, leader; ruler, administrator, person in authority, person in charge; person of dignity, person of rank, exalted person; monarch, sovereign; royal person; also used as an honorific or term of address.


สุลต่าน

th-noun

สุลต่าน • (sǔn-lá-dtàan)

sǔn-lá-dtàan (romanization)
สุรตาน (alternative)
สุริยต่าน (alternative)
ซุลฏอน (alternative)


พิซซ่า

th-proper noun

พิซซ่า • (pít-sâa)

From 1112, the telephone number of The Pizza Company.

(slang) section 112 of the Thai Penal Code, which criminalises lèse majesté.


แม่อยู่หัว

th-noun

แม่อยู่หัว • (mɛ̂ɛ-yùu-hǔua)

/mɛː˥˩.juː˨˩.hua̯˩˩˦/

From แม่ (mɛ̂ɛ, “lady; mother; mistress; woman; etc”) + อยู่ (yùu, “to be at, in, on, etc; to remain, to stay; etc”) + หัว (hǔua, “head”); literally "lady above [all/our] heads", "lady at [our] heads", etc.

compound

(historical) an honorific given to a female monarch, queen consort, or the like.


นางพระยา

From นาง (naang, “feminine prefix”) + พระยา (prá-yaa, “chief; lord; master; etc”).


แม่หยัวเมือง

th-noun

แม่หยัวเมือง • (mɛ̂ɛ-yǔua-mʉʉang)

mɛ̂ɛ-yǔua-mʉʉang (romanization)
แม่หญัวเมือง (alternative)
แม่ยั่วเมือง (alternative)
แม่หญั่วเมือง (alternative)
แม่หยั่วเมือง (alternative)
แม่อยัวเมือง (alternative)
แม่อยั่วเมือง (alternative)

/mɛː˥˩.jua̯˩˩˦.mɯa̯ŋ˧/

Uncertain. Possibly from contraction or corruption of แม่อยู่หัว (mɛ̂ɛ-yùu-hǔua, literally “lady above heads”) + เมือง (mʉʉang, literally “city, town; nation”); literally "lady above all heads in the nation".

compound

(historical) an honorific given to a chief concubine of a monarch.


พระเจ้า

th-noun

พระเจ้า • (prá-jâao)

From พระ (prá, an honorific for gods, priests, royal persons, etc, literally “divine; excellent; holy; sacred; etc”) + เจ้า (jâao, “chief; lord; master; etc”).

com

พระองค์ พระองค์#Thai

องค์ องค์#Thai

(classifier พระองค์ or องค์) representation, as image, statue, etc, of a buddha.

พระองค์ พระองค์#Thai

องค์ องค์#Thai

(classifier พระองค์, องค์, or, archaically, ตน) male monarch: king, emperor, etc.

พระเจ้าหลุยส์ที่ ๑๔

พระเจ้าเสือ

พระเจ้าเกียเข่ง

พระเจ้ากรุงเวียดนาม

พระเจ้าเชียงใหม่

พระเจ้าป้า

princess aunt; queen aunt; etc
 (literally) phrachao aunt

พระเจ้าย่า

princess grandmother; queen grandmother; etc
 (literally) phrachao paternal grandmother

used as a title for or term of address to a high god, priest, male monarch, or high-ranking royal person.


ทรราช

th-noun

ทรราช • (tɔɔ-rá-râat)

/tʰɔː˧.ra˦˥.raːt̚˥˩/

ทร (tɔɔn, “bad”) + ราช (râat, “king; monarch”).


ทรราชย์

th-noun

ทรราชย์ • (tɔɔ-rá-râat)

/tʰɔː˧.ra˦˥.raːt̚˥˩/

ทร (tɔɔn, “bad”) + ราชย์ (râat, “kingship; monarchy”).


มเหสี

th-noun

มเหสี • (má-hěe-sǐi) (classifier พระองค์ or องค์)

má-hěe-sǐi (romanization)
พระองค์ (classifier)
องค์ (classifier)

Borrowed from Pali mahesī (“queen”), from maha (“great”) + īsī (“female lord; female ruler; woman in authority”); probably via Old Khmer mahesi, mahiṣī (“queen”); equal to Thai มห (má-hà-) + อีสี. Compare Sanskrit महिषी (mahiṣī). Cognate with Modern Khmer មហេសី (mĕəʼheesəy).

com

มห (má-hà-) + อีสี

/ma˦˥.heː˩˩˦.siː˩˩˦/

1 Kings 11:3, KJV:
พระองค์ทรงมีมเหสีเจ็ดร้อย คือ เจ้าหญิงและนางห้ามสามร้อย และบรรดามเหสีของพระองค์ก็ทรงหันพระทัยของพระองค์ไปเสีย
prá-ong song mii má-hěe-sǐi jèt-rɔ́ɔi · kʉʉ · jâao-yǐng lɛ́ naang-hâam sǎam-rɔ́ɔi · lɛ́ ban-daa má-hěe-sǐi kɔ̌ɔng prá-ong gɔ̂ song hǎn prá-tai kɔ̌ɔng prá-ong bpai sǐia
And he had seven hundred wives, princesses, and three hundred concubines: and his wives turned away his heart.

Song of Solomon 6:8, KJV:
มีมเหสีหกสิบองค์ และนางห้ามแปดสิบคน พวกหญิงพรหมจารีอีกมากเหลือจะคณนา
mii má-hěe-sǐi hòk-sìp ong · lɛ́ naang-hâam bpɛ̀ɛt-sìp kon · pûuak yǐng prom-má-jaa-rii ìik mâak lʉ̌ʉa jà ká-ná-naa
There are threescore queens, and fourscore concubines, and virgins without number.

1 Kings 14:17, KJV:
แล้วมเหสีของเยโรโบอัมทรงลุกขึ้นเสด็จออกไปและมาถึงเมืองทีรซาห์ และเมื่อพระนางเสด็จถึงธรณีทวาร กุมารก็ถึงแก่มรณา
lɛ́ɛo má-hěe-sǐi kɔ̌ɔng yee-roo-boo-am song lúk kʉ̂n sà-dèt ɔ̀ɔk bpai lɛ́ maa tʉ̌ng mʉʉang tii-rá-saa · lɛ́ mʉ̂ʉa prá-naang sà-dèt tʉ̌ng tɔɔ-rá-nii-tá-waan · gù-maan gɔ̂ tʉ̌ng gɛ̀ɛ mɔɔ-rá-naa
And Jeroboam's wife arose, and departed, and came to Tirzah: and when she came to the threshold of the door, the child died;

Genesis 20:17, KJV:
อับราฮัมก็อธิษฐานต่อพระเจ้า พระเจ้าทรงรักษาอาบีเมเลค และมเหสีของพระองค์ และทาสหญิง ให้หาย และเขาเหล่านั้นก็มีบุตร
àp-raa-ham gɔ̂ à-tít-tǎan dtɔ̀ɔ prá-jâao · prá-jâao song rák-sǎa aa-bii-mee-lèk · lɛ́ má-hěe-sǐi kɔ̌ɔng prá-ong · lɛ́ tâat yǐng · hâi hǎai · lɛ́ kǎo lào-nán gɔ̂ mii bùt
So Abraham prayed unto God: and God healed Abimelech, and his wife, and his maidservants; and they bare children.

พระ พระ#Thai

สมเด็จ สมเด็จ#Thai

(พระ~, สมเด็จพระ~) wife of a king; wife of a male monarch; queen consort; empress consort.


ฮ่องเต้

th-noun

ฮ่องเต้ • (hɔ̂ng-dtêe) (classifier องค์ or พระองค์)

hɔ̂ng-dtêe (romanization)
องค์ (classifier)
พระองค์ (classifier)

/hɔŋ˥˩.teː˥˩/


ไทเฮา

tai-hao (romanization)
ท้ายฮอ (alternative archaic dated obsolete)
ทายฮอ (alternative archaic dated obsolete)


เหนือเกล้าเหนือกระหม่อม

th-phrase

เหนือเกล้าเหนือกระหม่อม • (nʉ̌ʉa-glâao-nʉ̌ʉa-grà-mɔ̀m)

From เหนือ (nʉ̌ʉa, “above; over; etc”) + เกล้า (glâao, “hair bun; head”) + เหนือ (nʉ̌ʉa, “above; over; etc”) + กระหม่อม (grà-mɔ̀m, “fontanel; head”); literally "above heads, above heads". The heads probably refer to the heads of a monarch's subjects, for the monarch is referred to as พระเจ้าอยู่หัว (jâao-yùu-hǔua, “divine lord above heads; divine lord at heads”).

th-l

พระเจ้าอยู่หัว

used as an intensifier to show respect to a monarch or to display his or her supremacy.

en-เหนือเกล้าเหนือกระหม่อม-th-phrase-sEZZDwe3


มหาดเล็ก

th-noun

มหาดเล็ก • (má-hàat-lék)

Unknown. Compare Khmer មហាតលិក (mɔɔhaatlɨk), មហាឡិក (mɔɔhaalək), មត្លិក (mɔɔmŭətlɨk), មហាតឡឹក (mɔɔhaatlək), meaning "royal servant".

1 Samuel 18:22, KJV:
ซาอูลทรงบัญชามหาดเล็กว่า "จงพูดเป็นส่วนตัวกับดาวิดว่า 'ดูเถิด กษัตริย์พอพระทัยในเธอ และบรรดามหาดเล็กของพระองค์ก็รักเธอ เพราะฉะนั้น บัดนี้ จงเป็นบุตรเขยของกษัตริย์เถิด'"
saa-uul song ban-chaa má-hàat-lék wâa "jong pûut bpen sùuan-dtuua gàp daa-wìt wâa 'duu tə̀ət gà-sàt pɔɔ-prá-tai nai təə lɛ́ ban-daa má-hàat-lék kɔ̌ɔng prá-ong gɔ̂ɔ rák təə prɔ́-chà-nán bàt-níi jong bpen bùt-kə̌əi kɔ̌ɔng gà-sàt tə̀ət'"
And Saul commanded his servants, saying, Commune with David secretly, and say, Behold, the king hath delight in thee, and all his servants love thee: now therefore be the king's son in law.

ทหาร ทหาร#Thai

(ทหาร~) palace officer whose duty is to attend a royal person.


ราชินี

From Pali rājinī (“queen”). Compare Sanskrit राज्ञी (rājñī).

พระ พระ#Thai


ชายา

chaa-yaa (romanization)
ฉายา (alternative)
ฉัยยา (alternative)
ไฉยา (alternative)
สายา (alternative)

/t͡ɕʰaː˧.jaː˧/

From Pali jāyā (“wife”) or Sanskrit जाया (jāyā, idem). Cognate with Khmer ជាយា (ciəyiə).

(literary, poetic) woman; beautiful woman.


ฉัตร

ฉัตร • (chàt)

/t͡ɕʰat̚˨˩./

From Sanskrit छत्र (chatra, “parasol”); perhaps via Angkorian Old Khmer chatra, chattra° (“canopy; parasol; sunshade”). Cognate with Modern Khmer ឆត្រ (chat); Lao ສັດ (sat). Compare Pali chatta.

(figurative) royal office, authority, or dignity: kingship, queenship, princeship, royalty, etc.


พ่อขุน

พ่อขุน • (pɔ̂ɔ-kǔn)

/pʰɔː˥˩.kʰun˩˩˦/

From พ่อ (pɔ̂ɔ, “father”) + ขุน (kǔn, “chief; lord; master”); literally "father of lords".


กลด

Abhidharma
Bejaratana Rajasuda
Galyani Vadhana
Sirindhorn
Somdet Kiaw
th:สมเด็จพระวันรัต (จุนท์ พฺรหฺมคุตฺโต)

From Old Khmer ក្លស (klasa), ក្លស្ស (klassa, “large ceremonial umbrella”). Compare Modern Khmer ក្រុត (krot).

long-handled, large umbrella, used by royal persons and priests.


กลด

th-noun

กลด • (glòt)

halo: light circle around the sun, moon, etc.


กลด

glòt (romanization)
ใบ (classifier)
ลูก (classifier)
กลศ (alternative)

Uncertain. Possibly from Sanskrit कलश (kalaśa, “jar; pot”).

(archaic) pitcher used by Hindu priests, often containing consecrated water.


สมบูรณาญาสิทธิราชย์

สมบูรณาญาสิทธิราชย์ • (sǒm-buu-rá-naa-yaa-sìt-tí-râat)

/som˩˩˦.buː˧.ra˦˥.naː˧.jaː˧.sit̚˨˩.tʰi˦˥.raːt̚˥˩/

From สมบูรณ (sǒm-buu-rá-ná-, “complete; total”) + อาญาสิทธิ (“absolute power”) + ราชย์ (râat, “monarchy”).


พระเจ้าหลวง

th-noun

พระเจ้าหลวง • (prá-jâao-lǔuang)

/pʰra˦˥.t͡ɕaːw˥˩.lua̯ŋ˩˩˦/

From พระเจ้า (prá-jâao) + หลวง (lǔuang). Compare Chinese 太上皇 (tàishànghuáng).

retired monarch; monarch who abdicates in favour of his or her successor.


แผ่นดิน

แผ่นดิน • (pɛ̀n-din)

From แผ่น (pɛ̀n, “sheet”) + ดิน (din, “earth”), literally “sheet of earth”, possibly reflecting the Flat Earth belief. Compare Lao ແຜ່ນດິນ (phǣn din), Lü ᦶᦕᧃᧈᦡᦲᧃ (ṗhaen¹ḋiin), Tai Dam ꪵꪠ꪿ꪙ ꪒꪲꪙ.

cog

Lü ᦶᦕᧃᧈᦡᦲᧃ (ṗhaen¹ḋiin)

Tai Dam ꪵꪠ꪿ꪙ ꪒꪲꪙ


สมบัติ

th-noun

สมบัติ • (sǒm-bàt)

From Sanskrit सम्पत्ति (sampatti) or Pali sampatti (“happiness; prosperity; fortune; wealth”). Compare Old Khmer *sampatti, saṃmpata, °saṃpatta, °saṃpatti, °sampatta (“achievement, attainment; happiness, bliss, felicity”); Angkorian Old Khmer °saṃpatti; Modern Khmer សម្បត្តិ (sɑmbat); Lao ສົມບັດ (som bat).

bor

1798, พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช, บทละครเรื่องรามเกียรติ์, สมุดไทย เล่ม ๑๘:
พ่อจะให้ครองสมบัติ สืบวงศ์จักรพรรดินาถา
pɔ̂ɔ jà hâi krɔɔng sǒm-bàt · sʉ̀ʉp wong jàk-grà-pát naa-tǎa
I shall let you have the sceptre and continue our line of universal rulers and protectors.

Job 31:25, KJV:
ถ้าข้าเปรมปรีดิ์เพราะสมบัติของข้ามากมายหรือเพราะมือของข้าได้มามาก
tâa kâa bpreem-bprii prɔ́ sǒm-bàt kɔ̌ɔng kâa mâak-maai rʉ̌ʉ prɔ́ mʉʉ kɔ̌ɔng kâa dâai maa mâak
If I rejoiced because my wealth was great, and because mine hand had gotten much;

Ecclesiastes 5:10, KJV:
คนรักเงินย่อมไม่อิ่มเงิน และคนรักสมบัติไม่รู้จักอิ่มกำไร นี่ก็อนิจจังด้วย
kon rák ngən yɔ̂m mâi ìm ngən · lɛ́ kon rák sǒm-bàt mâi rúu-jàk ìm gam-rai · nîi gɔ̂ à-nít-jang dûai
He that loveth silver shall not be satisfied with silver; nor he that loveth abundance with increase: this is also vanity.

2 Chronicles 9:22, KJV:
ดังนี้แหละ กษัตริย์ซาโลมอนจึงได้เปรียบกว่าบรรดากษัตริย์อื่น ๆ แห่งแผ่นดินโลกในเรื่องสมบัติและสติปัญญา
dang-níi lɛ̀ · gà-sàt saa-loo-mɔ̂n jʉng dâai-bprìiap gwàa ban-daa gà-sàt ʉ̀ʉn ʉ̀ʉn hɛ̀ng pɛ̀n-din-lôok nai rʉ̂ʉang sǒm-bàt lɛ́ sà-dtì-bpan-yaa
And king Solomon passed all the kings of the earth in riches and wisdom.

property: essential or distinctive attribute or quality.


ราชย์

th-noun

ราชย์ • (râat)

From Old Khmer rājya (“kingdom; kingship”); ultimately from Sanskrit राज्य (rājya, “kingdom; kingship”). Compare Modern Khmer រាជ្យ (riəc).

der

พระนางเจ้าเอลิซาเบธขึ้นครองราชย์ใน ค.ศ. ๑๙๕๒

prá-naang-jâao ee-lí-saa-bèt kʉ̂n krɔɔng râat nai krít-sàk-gà-ràat pan gâao rɔ́ɔi hâa-sìp sɔ̌ɔng

Queen Elizabeth ascended the throne in 1952 CE.

1 Kings 1:18, KJV:
ดูเถิด บัดนี้ อาโดนียาห์ทรงราชย์แล้ว...
duu-tə̀ət bàt-níi aa-doo-nii-yaa song râat lɛ́ɛo
And now, behold, Adonijah reigneth...
(literally) Now, behold, Adonijah has assumed the throne...


ข้าพระองค์

th-pronoun

ข้าพระองค์ • (kâa-prá-ong)

/kʰaː˥˩.pʰra˦˥.ʔoŋ˧/

From ข้า (kâa, “servant”) + พระองค์ (prá-ong, “second/third person pronoun for royal or sacred persons”); literally "your servant".

compound

Psalm 56:3, KJV:
เมื่อข้าพระองค์กลัว ข้าพระองค์วางใจในพระองค์
mʉ̂ʉa kâa-prá-ong gluua kâa-prá-ong waang-jai nai prá-ong
What time I am afraid, I will trust in thee.

a first person pronoun used when addressing royal persons or sacred persons, as gods, buddhas, religious personages, etc.


ขานขันหมาก

th-verb

ขานขันหมาก • (kǎan-kǎn-màak) (abstract noun การขานขันหมาก)

kǎan-kǎn-màak (romanization)
การขานขันหมาก (abstract-noun)

/kʰaːn˩˩˦.kʰan˩˩˦.maːk̚˨˩/

From ขาน (kǎan, “to call; to call out; etc”) + ขันหมาก (kǎn-màak, “paan bowl used as an emblem of a noble person”).

compound

กฎมณเทิยรบาล (Palace Law of Ayutthaya):
[มาตรา ๑๕] อนึ่ง ชาววังชาวสนมตำรวจในบันดาขานขันหมาก แลมิได้ขานขันหมาก โทษหวะปาก ถ้างานพระราชพิทธีแขกเมืองถวายบังคม ฆ่าเสียทังโคต
[mâat-dtraa sìp-hâa] à-nʉ̀ng chaao-wang chaao-sà-nǒm dtam-rùuat-nai ban-daa kǎan-kǎn-màak lɛɛ mí dâai kǎan-kǎn-màak tôot wà bpàak tâa ngaan prá-râat-chá-pít-tii kɛ̀ɛk-mʉʉang tà-wǎai-bang-kom kâa sǐia tang-kôot
[Section 15] Furthermore, for those palace officers, court officers, and inner guards who are responsible for calling out paan bowls and fail to call out paan bowls, the penalty shall be mouth slitting. Should this happen at a royal ceremony where a state visitor pays respect to His Majesty, the entire family [of the guilty officer, including the officer himself] shall be put to death.

(idiomatic and archaic) to announce the name, rank, title, and/or position of a public officer who arrives at an audience with a monarch.


สนม

th-noun

สนม • (sà-nǒm)

From Old Khmer ស្នុំ (snuṃ, “one who stacks combustibles into a pyre; one who shrouds a corpse prior to cremation”). Cognate with Modern Khmer ស្នុំ (snom).

bor

(archaic) palace area under the responsibility of these officers, often used to detain or imprison high-ranking members of the royal family or government.


สนมเอก

th-noun

สนมเอก • (sà-nǒm-èek)

From สนม (sà-nǒm, “royal concubine”) + เอก (èek, “chief; first; first class; primary; etc”). Compare Modern Khmer ស្នំឯក (snâmʼékâ).


ผู้สำเร็จราชการ

th-noun

ผู้สำเร็จราชการ • (pûu-sǎm-rèt-râat-chá-gaan)

/pʰuː˥˩.sam˩˩˦.ret̚˨˩.raːt̚˥˩.t͡ɕʰa˦˥.kaːn˧/

From ผู้ (pûu, “person”) + สำเร็จ (sǎm-rèt, “to complete”) + ราชการ (râat-chá-gaan, “government affair; government service”, literally “royal affair”).

compound

(archaic) chief officer of a government agency; chief officer of the entire government service or a particular branch, category, or type thereof.


บรรดาศักดิ์

th-noun

บรรดาศักดิ์ • (ban-daa-sàk)

From บรรดา (ban-daa, “all; every”) + ศักดิ์ (sàk, “dignity; honour; status; etc”).

compound

Kosa Pan
th:พระพิทักษ์เจดีย์ (ถง รามางกูร)
th:พระพิทักษ์เจดีย์ (แก่น รามางกูร)
th:เจ้าพระยาโกษาธิบดี (เหล็ก)


ท้องตรา

th-noun

ท้องตรา • (tɔ́ɔng-dtraa)

/tʰɔːŋ˦˥.traː˧/

From ท้อง (tɔ́ɔng, “content”) + ตรา (dtraa, “seal; to enact; to affix, to impress, to imprint, to mark down; etc”); literally "affixed content".

compound

(historical) document affixed with a ministerial seal, sent to a local government.


ฝ่ายหน้า

th-noun

ฝ่ายหน้า • (fàai-nâa)

From ฝ่าย (fàai, “sector; section”) + หน้า (nâa, “front”).

com

(historical) outer court of a palace where men are allowed to be present.


อุปราช

th-noun

อุปราช • (ùp-bpà-ràat) (classifier คน or พระองค์ or องค์)

ùp-bpà-ràat (romanization)
คน (classifier)
พระองค์ (classifier)
องค์ (classifier)
อุปราชา (alternative)

Borrowed from Pali uparāja (literally “viceroy”), ultimately from Sanskrit उपराज (uparāja, “idem”). Equivalent to Thai อุป (ùp-bpà-) + ราช (râat). Cognate with Old Khmer ūpparāja; Modern Khmer ឧបរាជ (ʼupaʼraac); Burmese ဥပရာဇာ (u.pa.raja); Lao ອຸບປະຫຣາດ (ʼup pa rāt), ອຸປະລາດ (ʼu pa lāt).

cog

Lao ອຸບປະຫຣາດ (ʼup pa rāt)

(historical) A high royal title given to the person second in rank to the monarch, often one who is to succeed to the throne.


วังหน้า

th-noun

วังหน้า • (wang-nâa)

From วัง (wang, “palace”) + หน้า (nâa, “front”), literally “front palace”, from the fact that the official residence occupied by heirs apparent of Ayutthaya was actually located in front of the grand palace, the official residence of the monarch.

af

(historical) official residence of an heir to the throne


ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์

th-noun

ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ • (pûu-sǎm-rèt-râat-chá-gaan-tɛɛn-prá-ong)

/pʰuː˥˩.sam˩˩˦.ret̚˨˩.raːt̚˥˩.t͡ɕʰa˦˥.kaːn˧.tʰɛːn˧.pʰra˦˥.ʔoŋ˧/

From ผู้สำเร็จราชการ (pûu-sǎm-rèt-râat-chá-gaan, literally “person who completes royal affairs”) + แทน (tɛɛn, “to replace; to substitute”) + พระองค์ (prá-ong, “a second or third person pronoun referring to a royal person”, literally “divine being; divine body; divine form”).

af

ผู้สำเร็จราชการ<lit:person who completes royal affairs>

พระองค์<t:a second or third person pronoun referring to a royal person><lit:divine being; divine body; divine form>

ข้อ ๑ ให้ยกเลิกความในมาตรา ๑๑๒ แห่งประมวลกฎหมายอาญา และให้ใช้ความต่อไปนี้แทน "มาตรา ๑๑๒ ผู้ใดหมิ่นประมาท ดูหมิ่น หรือแสดงความอาฆาตมาดร้ายพระมหากษัตริย์ พระราชินี รัชทายาท หรือผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์ ต้องระวางโทษจำคุกตั้งแต่สามปีถึงสิบห้าปี"

1976, คำสั่งของคณะปฏิรูปการปกครองแผ่นดิน ฉบับที่ ๔๑ ลงวันที่ ๒๑ ตุลาคม ๒๕๑๙

Article 1 The provision of Section 112 of the Criminal Code shall be repealed and replaced by the following: "Section 112 Any person who defames, insults, or expresses rancour or ill will towards the king, queen, heir to the throne, or regent, must be liable to imprisonment from three years to fifteen years."

kɔ̂ɔ nʉ̀ng hâi yók-lə̂ək kwaam nai mâat-dtraa nʉ̀ng rɔ́ɔi sìp-sɔ̌ɔng hɛ̀ng bprà-muuan-gòt-mǎai-aa-yaa lɛ́ hâi chái kwaam dtɔ̀ɔ-bpai-níi tɛɛn "mâat-dtraa nʉ̀ng rɔ́ɔi sìp-sɔ̌ɔng pûu-dai mìn-bprà-màat duu-mìn rʉ̌ʉ sà-dɛɛng kwaam-aa-kâat-mâat-ráai prá-má-hǎa-gà-sàt prá-raa-chí-nii rát-chá-taa-yâat rʉ̌ʉ pûu-sǎm-rèt-râat-chá-gaan-tɛɛn-prá-ong dtɔ̂ng rá-waang-tôot jam-kúk dtâng-dtɛ̀ɛ sǎam bpii tʉ̌ng sìp-hâa bpii

en-ผู้สำเร็จราชการแทนพระองค์-th-noun-frR0vyN-


ปรมราชาธิราช

th-noun

ปรมราชาธิราช • (bpɔɔ-rom-raa-chaa-tí-râat)

/pɔː˧.rom˧.ma˦˥.raː˧.t͡ɕʰaː˧.tʰi˦˥.raːt̚˥˩/

/pɔː˧.ra˦˥.ma˦˥.raː˧.t͡ɕʰaː˧.tʰi˦˥.raːt̚˥˩/

/pa˨˩.ra˦˥.ma˦˥.raː˧.t͡ɕʰaː˧.tʰi˦˥.raːt̚˥˩/

บรมราชาธิราช บรมราชาธิราช#Thai

alternative form of บรมราชาธิราช (bɔɔ-rom-raa-chaa-tí-râat)

Bhumibol Adulyadej
Chulalongkorn
Elizabeth II


เยาวราช

Compound of เยาว (“young”) + ราช (râat, “king”). Compare Modern Khmer យៅវរាជ (yɨwwriəc, “heir apparent”).

cog

(historical) a title for a son of a king and his concubine

ยุพราชาภิเษก ยุพราชาภิเษก#Thai

heir to the throne, especially one appointed through a ceremony called ยุพราชาภิเษก


เยาวราช

Given to the road around 1892 by King Chulalongkorn, possibly after his young son, Crown Prince Vajirunhis.

Yaowarat Road, a road in Bangkok, Thailand


เจ้าหญิง

th-noun

เจ้าหญิง • (jâao-yǐng)

/t͡ɕaːw˥˩.jiŋ˩˩˦/

/t͡ɕaw˥˩.jiŋ˩˩˦/

From เจ้า (jâao, “chief, lord, master”) + หญิง (yǐng, “female”).

com

Psalm 45:13, KJV:
เจ้าหญิงประดับพระกายในห้องของพระนางเธอด้วยเสื้อผ้ายกทองคำ
jâao-yǐng bprà-dàp prá-gaai nai hɔ̂ng kɔ̌ɔng prá-naang-təə dûai sʉ̂ʉa-pâa yók tɔɔng-kam
The king's daughter is all glorious within: her clothing is of wrought gold.


ราชัน

From Sanskrit राजन् (rājan, “chief; king; prince; sovereign”).


ราชันย์

From Sanskrit राजन्य (rājanya, “royal personage; man from royal or military clan”).

(elegant) royal descent, royal blood; person of royal descent, person of royal blood.


มกุฎราชกุมาร

th-noun

มกุฎราชกุมาร • (má-gùt-râat-chá-gù-maan) (classifier พระองค์ or องค์)

má-gùt-râat-chá-gù-maan (romanization)
พระองค์ (classifier)
องค์ (classifier)

/ma˦˥.kut̚˨˩.raːt̚˥˩.t͡ɕʰa˦˥.ku˨˩.maːn˧/

From มกุฎ (má-gùt, “crown”) + ราช (râat, “royal”) + กุมาร (gù-maan, “boy”, literally “boy; son”); literally "royal son of the crown"; calque of English crown prince. First used around 2429 BE (1886/87 CE).


ลูกเธอ

th-noun

ลูกเธอ • (lûuk-təə) (classifier พระองค์ or องค์)

lûuk-təə (romanization)
พระองค์ (classifier)
องค์ (classifier)

/luːk̚˥˩.tʰɤː˧/

ลูก (lûuk, “child; offspring”) + เธอ (təə, “an agentive referring to a monarch”).

com

พระเจ้า พระเจ้า#Thai

สมเด็จ สมเด็จ#Thai

(พระเจ้า~, สมเด็จพระเจ้า~) child of a monarch.


ลูกหลวง

/luːk̚˥˩.lua̯ŋ˩˩˦/

ลูก (lûuk, “child; offspring”) + หลวง (lǔuang, “royal”).

(archaic) vassal state ruled by a child of a monarch; principality.


ท้าวพระยา

th-noun

ท้าวพระยา • (táao-prá-yaa)

táao-prá-yaa (romanization)
ท้าวพญา (alternative archaic dated obsolete)

From ท้าว (táao, “chief, lord, master; monarch; royal person; etc”) + พระยา (prá-yaa, “idem”). Compare Mon ဒဴဗညာ (“nobleman”); Lao ທ້າວພະຍາ (thāo pha nyā, “king; monarch; high personage”).


กษัตรี

gà-sàt-dtrii (romanization)
กระษัตรี (alternative archaic dated obsolete)
กษัตรีย์ (alternative)

From Sanskrit क्षत्री (kṣatrī), feminine form of क्षत्र (kṣatra, “kṣatriya: member of the warrior caste, the caste itself”); perhaps via Old Khmer ខ្សត្រី (khsatrī, “female of the kṣatriya or warrior caste: queen, princess, etc”). Cognate with Modern Khmer ក្សត្រី (ksɑɑtrəy), Lao ກະສັດຕີ (ka sat tī).

der

(elegant, literary, poetic) woman in authority, royal woman, or noblewoman: queen, empress, princess, mistress, etc.


อธิบดี

th-noun

อธิบดี • (à-típ-bɔɔ-dii)

à-típ-bɔɔ-dii (romanization)
ธิบดี (alternative)

/ʔa˨˩.tʰip̚˦˥.bɔː˧.diː˧/

/ʔa˨˩.tʰi˦˥.bɔː˧.diː˧/

Borrowed from Pali adhipati (literally “overlord”), from adhi (“superior; over”) + pati (“chief; lord; master”); or from Sanskrit अधिपति (adhipati, idem), from अधि (adhi, idem) + पति (pati, idem); equivalent to Thai อธิ + บดี (bɔɔ-dii). Cognate with Old Khmer °ʼadhipati, ʼādhipati (“master; chief; dean”); Burmese အဓိပတိ (a.dhi.pa.ti.); Modern Khmer អធិបតី (ʼaʼthipaʼdəy).

com

อธิ + บดี (bɔɔ-dii)

(elegant) overlord; high king; king of kings; suzerain.

กรม กรม#Thai

director-general: chief executive of a governmental department, called กรม (grom).

2019 April 25, “คำพิพากษาศาลปกครองกลาง ในคดีหมายเลขดำที่ ๕๕๒/๒๕๖๒ หมายเลขแดงที่ ๔๔๐/๒๕๖๒ เรื่อง คดีพิพาทเกี่ยวกับการที่หน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐกระทำการโดยไม่ชอบด้วยกฎหมาย ระหว่าง เด็กชายพีรภัทร์ พณิชสานนท์ โดยนางพรพีร์ พณิชสานนท์ หรือมกรกิจวิบูลย์ ผู้แทนโดยชอบธรรม ผู้ฟ้องคดี กับผู้อำนวยการโรงเรียนสวนกุหลาบวิทยาลัย ผู้ถูกฟ้องคดี ลงวันที่ ๒๕ เมษายน ๒๕๖๒”, in ศาลปกครองพิพากษาเพิกถอนคำสั่ง ร.ร. สวนกุหลาบปฏิเสธรับ นร. ๑๐ รายเข้า ม. ๑, Bangkok: Voice TV, retrieved 2019-04-29:

คดีนี้อธิบดีศาลปกครองกลางมีคำสั่งให้ดำเนินกระบวนพิจารณาโดยเร่งด่วนตามข้อ ๔๙/๒...

ká-dii níi à-típ-bɔɔ-dii sǎan-bpòk-krɔɔng glaang mii kam-sàng hâi dam-nəən grà-buuan-pí-jaa-rá-naa dooi rêng-dùuan dtaam kɔ̂ɔ · sìi-sìp gâao / 2 ...

[As for] this case, the President of the Central Administrative Court issued an order requiring the proceedings to be held urgently in accordance with Rule 49/2...

chief justice; chief judge; head (of a court or tribunal).


หม่อม

Possibly shortened from กระหม่อม (grà-mɔ̀m). Compare Khmer ម៉ម (mɑɑm), Lao ຫມ່ອມ (mǭm).

th-l

กระหม่อม (grà-mɔ̀m)

(archaic) person whose father is a high-ranking public officer.


เจ้าฟ้า

th-noun

เจ้าฟ้า • (jâao-fáa)

/t͡ɕaːw˥˩.faː˦˥/

Compound of เจ้า (jâao, “lord”) + ฟ้า (fáa, “heaven”), literally “lord of heaven”. Compare Burmese စော်ဘွား (caubhwa:), Khmer ចៅហ្វា (cawfaa), Lao ເຈົ້າຟ້າ (chao fā), Shan ၸဝ်ႈၽႃႉ (tsāo phâ̰a).

com+

องค์ องค์#Thai

พระองค์ พระองค์#Thai

(royal) (classifier องค์ or พระองค์) royal person who is a child of a monarch and his or her consort or whose mother is a daughter or granddaughter of a monarch.

องค์ องค์#Thai

พระองค์ พระองค์#Thai

เจ้าฟ้า เจ้าฟ้า#Thai

(royal) (classifier องค์ or พระองค์) royal person who is a grandchild of a monarch and whose both parents are เจ้าฟ้า.

องค์ องค์#Thai

พระองค์ พระองค์#Thai

(historical) (classifier องค์ or พระองค์) ruler of a certain Tai state, such as the state of Kengtung.

(zoology) some animals named after Princess Sirindhorn:

the panda crab Phricotelphusa sirindhorn.


เจ้าแผ่นดิน

th-noun

เจ้าแผ่นดิน • (jâao-pɛ̀n-din) (classifier องค์ or พระองค์)

jâao-pɛ̀n-din (romanization)
องค์ (classifier)
พระองค์ (classifier)

→ Chinese: 召片領 /召片领

From เจ้า (jâao, “chief, lord, master; owner, possessor”) + แผ่นดิน (pɛ̀n-din, “land; earth”). Compare Lao ເຈົ້າແຜ່ນດິນ (chao phǣn din).

cog

ເຈົ້າແຜ່ນດິນ

พระ พระ#Thai


หม่อมหลวง

th-noun

หม่อมหลวง • (mɔ̀m-lǔuang)

/mɔm˨˩.lua̯ŋ˩˩˦/

com

หม่อม (mɔ̀m) + หลวง (lǔuang)

หม่อมราชวงศ์ หม่อมราชวงศ์#Thai

person who is a child of หม่อมราชวงศ์ (mɔ̀m-râat-chá-wong).

also used as a title for this person. Abbreviation: ม.ล. (mɔɔ-lɔɔ)


หม่อมราชวงศ์

th-noun

หม่อมราชวงศ์ • (mɔ̀m-râat-chá-wong)

/mɔm˨˩.raːt̚˥˩.t͡ɕʰa˦˥.woŋ˧/

From หม่อม (mɔ̀m) + ราชวงศ์ (râat-chá-wong).

หม่อมเจ้า หม่อมเจ้า#Thai

person who is a child of หม่อมเจ้า (mɔ̀m-jâao).

also used as a title for this person. Abbreviation: ม.ร.ว. (mɔɔ-rɔɔ-wɔɔ)


นฤบดี

นฤบดี • (ná-rʉ́-bɔɔ-dii)

ná-rʉ́-bɔɔ-dii (romanization)
นรบดี (alternative)

From Sanskrit नृपति (nṛpati). Same as นฤ (“man, human; mankind, humankind”) + บดี (bɔɔ-dii, “chief; lord; master”).

com

17th century, อนิรุทธคำฉันท์ พร้อมด้วยบันทึกสอบทานและหมายเหตุ, 4th edition, กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร, published 1979:

คดีนี้บดี นฤบดีบิดาปราม

ká-dii níi bɔɔ dii · ná-rʉ́-bɔɔ-dii bì-daa bpraam

"Ill is this matter!", warned the king her father.

(figurative, elegant) monarch; sovereign.


ภูบดี

From Sanskrit भूपति (bhūpati), from भू (bhū, “land; earth”) + पति (pati, “chief; lord; master”); equivalent to Thai ภู (puu) + บดี (bɔɔ-dii).


มหิบดี

th-noun

มหิบดี • (má-hì-bɔɔ-dii)

From Sanskrit महीपति (mahīpati), from मही (mahī, “land; earth”) + पति (pati, “chief; lord; master”); equivalent to Thai มหิ + บดี (bɔɔ-dii).

com

มหิ + บดี (bɔɔ-dii)


รัชกาล

rát-chá-gaan (romanization)
รัชชกาล (alternative archaic)

Compound of รัช (rách, “royal”) + กาล (gaan, “time”).

com+

reign (period of a royal rule); the royal ruler himself


มหาราชา

/ma˦˥.haː˩˩˦.raː˧.t͡ɕʰaː˧/


เผ่ามังกรฟ้า

th-noun

เผ่ามังกรฟ้า • (pào-mang-gɔɔn-fáa)

From เผ่า (pào, “clan; tribe; group”) + มังกร (mang-gɔɔn, “dragon”) + ฟ้า (fáa, “heaven; sky”); calque from Japanese 天竜人 (tenryūbito, literally “heavenly dragon folk”), the name of a fictional institution in the One Piece series.

com

(slang, sarcastic, offensive) royal institution, royal family, or monarchy, especially when protected as untouchable, inviolable, or sacrosanct.


แม่นาง

th-noun

แม่นาง • (mɛ̂ɛ-naang)

/mɛː˥˩.naːŋ˧/

From แม่ (mɛ̂ɛ, “a title for or term of address to a woman”) + นาง (naang, “idem”). Compare Khmer មេនាង (meiniəng); Lao ແມ່ນາງ (mǣ nāng). Cognate with Vietnamese mị nương, mỵ nương.

com

วินัย พงศ์ศรีเพียร, editor (1996), “พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับปลีก หมายเลข ๒/ก๑๐๔ ต้นฉบับของหอพระสมุดวชิรญาณ”, in ความยอกย้อนของประวัติศาสตร์ (in Thai), Bangkok: คณะกรรมการชำระประวัติศาสตร์ไทย, →ISBN, page 176
อันดับนั้น พระราชเทวีทูลแต่พระบรมราชาธิราชเจ้าด้วยจะย้อมหงอกแม่นางษาขามารดา
an-dàp nán · prá râat-chá tee-wii tuun dtɛ̀ɛ prá bɔɔ-rom raa-chaa-tí-râat jâao dûai jà yɔ́ɔm ngɔ̀ɔk mɛ̂ɛ-naang sǎa-kǎa maan-daa
On that occasion, the Holy Royal Consort stated unto His Majesty Borom Rachathirat the Lord that she would like to dye the silver hair of Maenang Sa-kha, her mother

วินัย พงศ์ศรีเพียร, editor (1996), “พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับปลีก หมายเลข ๒/ก๑๐๔ ต้นฉบับของหอพระสมุดวชิรญาณ”, in ความยอกย้อนของประวัติศาสตร์ (in Thai), Bangkok: คณะกรรมการชำระประวัติศาสตร์ไทย, →ISBN, page 181
แม่นางเทพธรณีแลแม่นางคงคาก็เขียนหนังสือใส่ในใบพลู
mɛ̂ɛ-naang têep tɔɔ-rá-nii lɛɛ mɛ̂ɛ-naang kong-kaa gɔ̂ kǐian nǎng-sʉ̌ʉ sài nai bai pluu
Maenang Thepthorani and Maenang Khongkha then wrote the letter onto betel leaves

(archaic) a title for or term of address to a woman, especially one of rank or of noble or royal birth.


ภูธร

/pʰuː˧.tʰɔːn˧/

From Sanskrit भूधर (bhūdhara, literally “earth bearing”), from भू (bhū, “earth”) + धर (dhara, “bearing; carrying; supporting; holding; upholding; maintaining; etc”); equivalent to Thai ภู (puu) + ธร (tɔɔn).
Cognate with Lao ພູທອນ (phū thǭn), Khmer ភូធរ (phuthrô).

bor

2001, ราชบัณฑิตยสถาน, พจนานุกรมศัพท์วรรณคดีไทย สมัยอยุธยา โคลงยวนพ่าย, Bangkok: ราชบัณฑิตยสถาน, →ISBN, page 138:

ครั้นคิดครั้นรีบเร้ง วางไป นบนอบภูธรทูล บ่อย้าน ความผิดแผกไผรชรงง โชรมโจทย ก็ดี ขอจงพระชี้ต้าน ไตร่ตรา

krán kít krán rîip-réng · waang bpai · nóp-nɔ̂ɔp puu-tɔɔn tuun · bɔ̀ɔ yáan · kwaam-pìt pɛ̀ɛk pǎi chang · choom jòot · gɔ̂ɔ-dii · kɔ̌ɔ jong prá chíi-dtâan · dtrài-dtraa

Upon thinking so, he then with dispatch went forth to pay homage to the Bearer of the Earth and, without fear, asked about the offences, of which some people that hated him might have jointly accused him, saying: "May it please Your Majesty to explain [to me the charges they laid against me] and consider [my reply thereto]."

(elegant, figurative) one who bears or supports the earth, as mountain, monarch, etc.

นครบาล นครบาล#Thai

(Thailand government) provincial police, as opposed to นครบาล (“metropolitan police”).


ภูธร

th-adj

ภูธร • (puu-tɔɔn) (abstract noun ความภูธร)

puu-tɔɔn (romanization)
ความภูธร (abstract-noun)

/pʰuː˧.tʰɔːn˧/

(slang, derogatory) provincial, rural, rustic; uncivilised, countrified; unfashionable; lacking social graces.


ราชญี

From Sanskrit राज्ञी (rājñī, “queen”). Compare Pali rājinī.

(archaic, poetic) queen:
female monarch;


ไอศวรรย์

th-noun

ไอศวรรย์ • (ai-sà-wǎn)

From Sanskrit ऐश्वर्य (aiśvarya, “power, authority; supremacy, sovereignty; wealth”); possibly via Old Khmer °aiśvara (“power; supremacy”). Cognate with Modern ឰសូរ (ʼaysou), ឰសូរ្យ (ʼaisory), អៃសូរ (ʼaysou), អៃសូរ្យ (ʼaysouryɔɔ). Compare Pali issariya, from which Thai อิสริยะ derives.

cog

Thai อิสริยะ

(elegant, especially of a monarch or royal person) office, position, status; power, authority; dignity; wealth.


ราชบัณฑิต

th-noun

ราชบัณฑิต • (râat-chá-ban-dìt) (classifier คน)

râat-chá-ban-dìt (romanization)
คน (classifier)
ราชบัณฑิตย์ (alternative archaic dated obsolete)

From Pali rājapaṇḍita (literally “king's scholar”), from rāja (“king”) + rāja (“scholar”); ultimately from Sanskrit राजपण्डित (rājapaṇḍita, idem), from राज (rāja) + पण्डित (paṇḍita); probably via Old Khmer rājapaṇḍita, rājapaṇdita (“scholar in the service of a king”), from rāja + paṇḍita, paṇdita; equivalent to Thai ราช (râat) + บัณฑิต (ban-dìt). Cognate with Modern Khmer រាជបណ្ឌិត (réachbândĭt).

cog

2019 March 6, “ราชบัณฑิตถามแรง คนร่างยุทธศาสตร์ชาติ ๒๐ ปีเอาอะไรคิด ชี้ทำประเทศถูกแช่แข็ง”, in MSN ข่าว, Bangkok: MSN, retrieved 2019-07-02:

fellow of the Royal Society of Thailand, formerly known as the Royal Society of Siam (1926–1933) and the Royal Institute of Thailand (1933–2015), respectively.


ราชบัณฑิต

râat-chá-ban-dìt (romanization)
ราชบัณฑิตย์ (alternative archaic dated obsolete)

กรม กรม#Thai

(historical) (กรม~) a government department of royal scholars well versed in Pali, dissolved around 1892.

กรม กรม#Thai

กระทรวง กระทรวง#Thai

ธรรมการ ธรรมการ#Thai

(historical) (กรม~) a government department in the ministry กระทรวงธรรมการ (grà-suuang-tam-má-gaan), in charge of the books in some royal libraries, the organisation of examinations for Buddhist priests, and certain royal ceremonies, established around 1892, dissolved in 1919.

2018 March 19, “ราชบัณฑิตแจง แซว แซ็ว ใช้ยังไง”, in ข่าวสด, Bangkok: ข่าวสด, retrieved 2019-07-02:

ราชบัณฑิตแจง แซว แซ็ว ใช้ยังไง

2016 September 22, “ราชบัณฑิตยืนยัน เหี้ย เป็นศัพท์ทางการ”, in MONO29, Bangkok: โมโน บรอดคาซท์, retrieved 2019-07-02:

ราชบัณฑิตยืนยัน เหี้ย เป็นศัพท์ทางการ

ราชบัณฑิตยสภา ราชบัณฑิตยสภา#Thai

(colloquial, nonstandard) clipping of ราชบัณฑิตยสภา (“Royal Society of Thailand”)


เถ้าแก่

tâo-gɛ̀ɛ (romanization)
คน (classifier)
เฒ่าแก่ (alternative obsolete)

Compound of เถ้า (tâo, “old; aged”) + แก่ (gɛ̀ɛ, “idem”)

com+

/tʰaw˥˩.kɛː˨˩/

1649, “พระไอยการลักษณวิวาทตีด่ากัน”, in ประมวลกฎหมายรัชกาลที่ 1 จุลศักราช 1166 พิมพ์ตามฉะบับหลวงตรา 3 ดวง เล่ม 2, พระนคร: มหาวิทยาลัยวิชาธรรมศาสตร์และการเมือง, published 1939, page 284:

ถ้าด่าถึงโคตเค้าเถ้าแก่ให้ไหมทวีคูน

tâa dàa tʉ̌ng kôot káo tâo-gɛ̀ɛ hâi mǎi tá-wii-kuun

If the insult [alludes] to [the victim's] family, clan, [or] elders, [the offender] shall be fined twofold.

1855, “แผ่นดินสมเด็จพระมหาจักรพรรดิราชาธิราช”, in พระราชพงษาวดาร ฉบับพระราชหัดถเลขา, กรุงเทพฯ: หอพระสมุดวชิรญาณ, published 1912, page 65:

จึงตกแต่งการที่จะส่งพระราชธิดาแลจัดเถ้าแก่กำนัลสาวใช้ทาษชายห้าร้อยหญิงห้าร้อย...

jʉng dtòk-dtɛ̀ng gaan tîi jà sòng prá-râat-chá tí-daa lɛɛ jàt tâo-gɛ̀ɛ gam-nan sǎao-chái tâat chaai hâa-rɔ́ɔi yǐng hâa-rɔ́ɔi ...

Then [they] prepared the activities in order to send [off] the royal daughter, and [they] arranged chaperones, maids of honour, maidservants, five hundred male slaves, five hundred female [slaves...]

(archaic) woman of advanced age appointed to take care of female members of the royal harem


เถ้าแก่

Borrowed from Teochew 頭家 /头家 (tao5 gê1). Cognate with Khmer ថៅកែ (thaw kae), Lao ເຖົ້າແກ່ (thao kǣ).

/tʰaw˥˩.kɛː˨˩/

(chiefly used amongst Chinese people) person presiding over a betrothal ceremony

(used amongst Chinese people) landlord, proprietor; business owner; boss, master; wealthy person; also used as a title for or term of address to such person, and used by such person as a self-reference


อุปยุวราช

th-noun

อุปยุวราช • (ùp-bpà-yú-wá-râat)

From อุป (ùp-bpà-, literally “deputy; vice; assistant”) + ยุวราช (literally “young king”). Compare Khmer ឧបយុវរាជ (ʼupaʼyuvĕəʼriəc).

com

(historical) a princely title in the Kingdom of Lan Xang, second in rank to the monarch but higher in rank than the heir to the throne.


มหาบพิตร

th-pronoun

มหาบพิตร • (má-hǎa-bɔɔ-pít)

/ma˦˥.haː˩˩˦.bɔː˧.pʰit̚˦˥/

From มหา (má-hǎa, literally “great”) + บพิตร (bɔɔ-pít, literally “pure one; holy one; sinless one”).

com

2019 November 21, “ภาพประวัติศาสตร์ โป๊ปฟรานซิสเสด็จ ทรงมีปฏิสันถารกับสมเด็จพระสังฆราช”, in ไทยรัฐ, Bangkok: วัชรพล, retrieved 2019-11-22:

ขอถวายพระพรมหาบพิตรสมเด็จพระสันตะปาปาผู้ทรงสมณคุณอันประเสริฐ อาตมภาพในนามคณะสงฆ์ไทยขอถวายอนุโมทนาสาธุการในโอกาสที่มหาบพิตรเสด็จเยือนราชอาณาจักรไทย...นับเป็นเหตุการณ์สำคัญทางประวัติศาสตร์อีกครั้งหนึ่งซึ่งพึงจดจารึกไว้เป็นศุภนิมิตแห่งน้ำใจไมตรีที่ศาสนจักรโรมันคาทอลิกกับพุทธจักรไทยมีสืบเนื่องกันมาอย่างแน่นแฟ้น ราบรื่น และงดงามเป็นเวลาเนิ่นนานนับแต่ครั้งกรุงศรีอยุธยา...การเสด็จมาครั้งนี้ของมหาบพิตรจึงไม่ใช่การมาของมิตรใหม่ หากแต่เป็นการมาเยือนของมิตรแท้อันเก่าแก่ของคนไทย ระยะทางที่ห่างไกลกันหาใช่อุปสรรคของความสนิทสนมกลมเกลียวกัน

kɔ̌ɔ tà-wǎai prá pɔɔn má-hǎa-bɔɔ-pít sǒm-dèt prá sǎn-dtà-bpaa-bpaa pûu song sà-má-ná-kun an bprà-sə̀ət · àat-dtà-má-pâap nai-naam ká-ná-sǒng tai kɔ̌ɔ tà-wǎai à-nú-moo-tá-naa sǎa-tú-gaan nai oo-gàat tîi má-hǎa-bɔɔ-pít sà-dèt yʉʉan râat-chá-aa-naa-jàk tai ... náp bpen hèet-gaan sǎm-kan taang bprà-wàt-dtì-sàat ìik kráng nʉ̀ng sʉ̂ng pʉng jòt jaa-rʉ́k wái bpen sùp-pá-ní-mít hɛ̀ng náam-jai mai-dtrii tîi sàat-sà-ná-jàk roo-man-kaa-tɔɔ-lìk gàp pút-tá-jàk tai mii sʉ̀ʉp-nʉ̂ʉang gan maa yàang nɛ̂n-fɛ́ɛn · râap-rʉ̂ʉn · lɛ́ ngót-ngaam bpen wee-laa nə̂ən-naan náp dtɛ̀ɛ kráng grung sǐi à-yút-tá-yaa ... gaan-sà-dèt maa kráng níi kɔ̌ɔng má-hǎa-bɔɔ-pít jʉng mâi châi gaan-maa kɔ̌ɔng mít mài · hàak-dtɛ̀ɛ bpen gaan-maa yʉʉan kɔ̌ɔng mít tɛ́ɛ an gào-gɛ̀ɛ kɔ̌ɔng kon tai · rá-yá-taang tîi hàang-glai gan hǎa châi ùp-bpà-sàk kɔ̌ɔng kwaam-sà-nòt-sà-nǒm glom-gliao gan

May [I] offer [my] blessings to you, Your Holiness the Pope, the possessor of excellent ecclesiastical virtues. I, on behalf of the Thai clergy, should like to express laud [and] delight on the occasion that you pay a visit to the Kingdom of Thailand... [This is] once again deemed a historically significant event which ought to be noted [and] recorded as an auspicious sign of the goodwill [and] amity that the Roman Catholic Church and the Thai Buddhist communities have extended towards each other in a firm, fair, and fine manner since the time of the Glorious Ayutthaya Kingdom... The arrival of yours on this occasion is thus not the coming of a new friend, but [it is] a visit of an old, true friend of the Thai people. The distance that [makes us] far from each other brings about no obstacle to [our] intimate harmony.

1956, เสฐียรโกเศศ–นาคะประทีป, “พราหมณ์กินพรหม”, in นิยายเบงคลี, 6th edition, Bangkok: อักษรบริการ:

พราหมณ์ทูลตอบ "อิ่มเรียบร้อยดี มหาบพิตร ตั้งแต่เกิดมาเพิ่งได้รับประทานอิ่มวันนี้"

praam tuun dtɔ̀ɔp · “ìm rîiap-rɔ́ɔi dii · má-hǎa-bɔɔ-pít · dtâng-dtɛ̀ɛ gə̀ət maa pə̂ng dâai ráp-bprà-taan ìm wan-níi”

The brahmin made a reply, "Nicely [and] neatly full, Your Majesty. Since [I] was born to [this world], [I] have just been able to eat my fill today."

1785, เจ้าพระยาพระคลัง (หน), “๑๐”, in พระราชพงศาวดารรามัญ เรื่อง ราชาธิราช, Bangkok: n.p., published 2001:

พระสังฆราชาภังคยะสะกะโรจึงถวายพระพรว่า มหาบพิตรตรัสดังนี้ดุจดังอาตมาภาพเปนสมณลามกมีความฉันทาลำเอียง

prá sǎng-ká-raa-chaa pang-ká-yá-sà-gà-roo jʉng tà-wǎai-prá-pɔɔn wâa · má-hǎa-bɔɔ-pít dtràt dang-níi dang-dang àat-dtà-maa-pâap bpen sà-má-ná-laa-mók mii kwaam-chǎn-taa lam-iiang

The high priest Phangkhayasakaro then replied as follows: "Your Majesty said like this as if [you thought that] I am a shameless priest full of bias [and] prejudice."

used by a priest as a term of address to a royal sovereign or his or her consort.