แก้ว

th-noun

แก้ว • (gɛ̂ɛo)

ปลา ปลา#Thai

(zoology) (ปลา~) the sea fish, Otolithoides biauritus (Cantor), of the family Sciaenidae.


ผีเสื้อ

ผีเสื้อ • (pǐi-sʉ̂ʉa)

/pʰiː˩˩˦.sɯa̯˥˩/

From ผี (pǐi, “spirit”) + เสื้อ (sʉ̂ʉa, “tutelar”).
As for the second sense, the insects got their name due to the old belief that they embody ancestral or tutelar spirits.
As for the third sense, the fish got their name probably due to their appearance or colours that look like butterflies.

com

ตัว ตัว#Thai

โนรี โนรี#Thai

(zoology) (classifier ตัว) butterflyfish: fish of the family Chaetodontidae, except โนรี (noo-rii), Heniochus spp.


แกง

แมง แมง#Thai

(dialect) (แมง~) stink bug: any of the insects of the family Pentatomidae.


จิงโจ้

→ Lao: ຈິງໂຈ້ (ching chō)

/t͡ɕiŋ˧.t͡ɕoː˥˩/

The noun originated from the cry of the bird, and was later applied to the marsupial (first attested around 1896), the bug, etc.
The adjective was from wordplay on จริงใจ (jing-jai, “sincere; faithful; truthful”).

th-l

(archaic) a type of tiny bird that utters the cry 'jii-jôo'.

kangaroo: marsupial of the family Macropodidae.

water strider: aquatic bug of the family Gerridae.


ม้า

From Proto-Tai *maːꟲ (“horse”), from Middle Chinese 馬 (MC maeX). Cognate with Northern Thai ᨾ᩶ᩣ, Khün ᨾ᩶ᩣ, Lao ມ້າ (mā), Lü ᦙᦱᧉ (maa²), Tai Dam ꪣ꫁ꪱ, Tai Dón ꪝꪱꫂ, Shan မႃႉ (mâ̰a), Tai Nüa ᥛᥣᥳ (mȧa), Aiton မႃ (mā), Phake မႃ (mā), Ahom 𑜉𑜠 (ma), 𑜉𑜡 (mā) or 𑜉𑜡𑜠 (māa), Zhuang max. Compare Proto-Be *maʔᴰ². Doublet of เบ๊ (bée).

ตัว ตัว#Thai

(ปู~) any of various crabs of the genus Portunus, the family Portunidae.


เรือด

th-noun

เรือด • (rʉ̂ʉat)

From Proto-Tai *C̬.rɯətᴰ (“bedbug”). Cognate with Lao ເຮືອດ (hư̄at), Shan ႁိူတ်ႈ (hōet), Ahom 𑜍𑜢𑜤𑜄𑜫 (rüt), Zhuang rwed.


มด

Inherited from Proto-Southwestern Tai *motᴰˢ⁴ (“ant”), from Proto-Tai *mɤcᴰ (“ant”). Cognate with Northern Thai ᨾᩫ᩠ᨯ, Khün ᨾᩫ᩠ᨯ, Lao ມົດ (mot), Lü ᦷᦙᧆ (mod), Tai Dam ꪶꪣꪒ, Shan မူတ်ႉ (mṵ̂ut), Phake မုတ် (mut), Ahom 𑜉𑜤𑜄𑜫 (mut), Bouyei mod, Zhuang moed. Compare Proto-Be *muːʔᴰ², Proto-Hlai *hmuc.


แดง

th-noun

แดง • (dɛɛng)

From the properties of livings that have red or red-like color.

ปลา ปลา#Thai

(ปลา~) the freshwater fish of Phalacronotus bleekeri (syn. Micronema bleekeri)


ผึ้ง

From Proto-Southwestern Tai *pʰɤŋꟲ (“bee; beeswax”), from Middle Chinese 蜂 (MC phjowng, “bee; wasp”). Cognate with Lao ເຜິ້ງ (phœng) or ເຜີ້ງ (phœ̄ng), Lü ᦕᦹᧂᧉ (ṗhueng²), Shan ၽိုင်ႈ (phūeng), Tai Nüa ᥚᥪᥒᥲ (phùeng), Tai Dam ꪹꪠꪷ꫁ꪉ, Ahom 𑜇𑜢𑜤𑜂𑜫 (phüṅ).


กระสือ

th-noun

กระสือ • (grà-sʉ̌ʉ)

/kra˨˩.sɯː˩˩˦/

กระหัง กระหัง#Thai

a type of nocturnal spirit, believed to possess a woman and cause her to appear at night with only her head and internal organs that emit luminescent glow and float around to seek filthy things, such as feces and carrion, to eat. The male counterpart is known as กระหัง.


แมลง

แมลง • (má-lɛɛng)

/ma˦˥.lɛːŋ˧/

From Proto-Southwestern Tai *mlɛːŋᴬ (“insect”), from Proto-Tai *m.leːŋᴬ (“insect”), from Middle Chinese 螟蛉 (MC meng leng, “caterpillar”). or native Tai borrowed into Chinese. Cognate with Thai แมง (mɛɛng, “arachnid”), Tai Dam ꪵꪣꪉ, Tai Nüa ᥛᥦᥒᥰ (mäeng), Zhuang nengz.


โลน

Pthirus pubis
Pthirus pubis#Translingual

crab louse; pubic louse (Pthirus pubis).


เหา

From Proto-Tai *trawᴬ (“head louse”). Cognate with Northern Thai ᩉᩮᩢᩣ, Lao ເຫົາ (hao), Lü ᦠᧁ (ḣaw), Tai Dam ꪹꪬꪱ, Shan ႁဝ် (hǎo), Saek เหร่า, Zhuang raeu.

Pediculus humanus
Pediculus humanus#Translingual

Pediculus humanus capitis
Pediculus humanus capitis#Translingual

louse (Pediculus humanus), especially head louse (Pediculus humanus capitis).


กุ้ง

From Proto-Tai *kuŋᴮ/ꟲ (“shrimp”). Cognate with Lao ກຸ້ງ (kung), Lü ᦂᦳᧂᧉ (k̇ung²), Tai Dam ꪀꪴ꫁ꪉ (kung3), Tai Dón ꪶꪀꪉꫂ (kung3), Shan ၵုင်ႈ (kūng), Tai Nüa ᥐᥨᥒᥲ (kòng), Phake ကုင် (kuṅ), Ahom 𑜀𑜤𑜂𑜫 (kuṅ), Zhuang gungq, Zuojiang Zhuang gungj, Saek กุง.

cog

Lü ᦂᦳᧂᧉ (k̇ung²)


แมงป่อง

th-noun

แมงป่อง • (mɛɛng-bpɔ̀ng) (classifier ตัว)

mɛɛng-bpɔ̀ng (romanization)
ตัว (classifier)

/mɛːŋ˧.pɔŋ˨˩/

(astrology) year of the scorpion, sign of the scorpion


แมง

แมง • (mɛɛng)

From Proto-Southwestern Tai *mlɛːŋᴬ (“insect”) which /-l-/ is dropped, from Proto-Tai *m.leːŋᴬ (“insect”), which is either from Middle Chinese 螟蛉 (MC meng leng, “caterpillar”) or native Tai borrowed into Chinese.
Cognate with Thai แมลง (má-lɛɛng).


ยุง

From Proto-Tai *ɲuŋᴬ (“mosquito”). Cognate with Northern Thai ᨿᩩᨦ (nyung), Lao ຍຸງ (nyung), Lü ᦍᦳᧂ (yung), Shan ယုင်း (yúng), Tai Nüa ᥕᥧᥒᥰ (yüng), Aiton ယုင် (yuṅ), Ahom 𑜐𑜤𑜂𑜫 (ñuṅ), Zhuang nyungz, Nong Zhuang nyongz, Saek ญุ๊ง. Compare Proto-Hlai *C-ɲuːŋ (“mosquito”) (from Pre-Hlai *C-ɲuːŋ).


แมงมุม

mɛɛng-mum (romanization)
ตัว (classifier)

From แมง (mɛɛng, “arachnid”) + มุม (mum, “corner”). Compare Lao ແມງມຸມ (mǣng mum).


ปู

From Proto-Southwestern Tai *puːᴬ¹ (“crab”), from Proto-Tai *pɯwᴬ (“crab”). Cognate with Northern Thai ᨸᩪ, Lao ປູ (pū), Lü ᦔᦴ (ṗuu), Tai Dam ꪜꪴ, Shan ပူ (pǔu), Tai Nüa ᥙᥧ (pu), Ahom 𑜆𑜥 (pū), Zhuang baeu, Bouyei baul.

เนื้อ เนื้อ#Thai


ปู

bpuu (romanization)
การปู (abstract-noun)

to lay out, stretch out, spread out, or expand (something flat or a sheet of something).

(figurative) to lay out, provide, or demonstrate (the basis, background, foundation, etc, of something).


ไร

(now rarely used alone) approximate; estimate.


ปลาหมึก

th-noun

ปลาหมึก • (bplaa-mʉ̀k)

From ปลา (bplaa, “fish”) + หมึก (mʉ̀k, “ink”). Compare Lao ປາຫມຶກ (pā mưk).

th-l

หมึก (mʉ̀k, “ink”)

cog

Lao ປາຫມຶກ (pā mưk)


แมลงวัน

th-noun

แมลงวัน • (má-lɛɛng-wan)


หิ่งห้อย

หิ่งห้อย • (hìng-hɔ̂i)

Uncertain. Compare Shan ႁိင်ႇႁွႆႈ (hìng hāui); Mandarin 螢火／萤火 (yínghuǒ); Lao ຫິ່ງຫ້ອຍ, ຫິ່ງຫ້ອຽ, Tày hinh hỏi.

cog

Lao ຫິ່ງຫ້ອຍ

หิ่งห้อยถือกำเนิดในจีนและญี่ปุ่นซึ่งมีผู้มาขอให้ข้าพเจ้าจารึกข้อคิดให้เสมอบนแผ่นพัดและผืนไหม

2011, รพินทรนาถ ฐากูร, หิ่งห้อย, ผีเสื้อ, →ISBN, page 17:

Fireflies had their origin in China and Japan where thoughts were very often claimed from me in my handwriting on fans and pieces of silk.

hìng-hɔ̂i tʉ̌ʉ-gam-nə̂ət nai jiin lɛ́ yîi-bpùn sʉ̂ng mii pûu maa kɔ̌ɔ-hâi kâa-pá-jâao jaa-rʉ́k kɔ̂ɔ-kít hâi sà-mə̌ə bon pɛ̀n pát lɛ́ pʉ̌ʉn mǎi

2008, ประกาศิต ศิริวนา, "หิ่งห้อยน้อย", in รวมบทกวีนิพนธ์จากหมออนามัย หิ่งห้อย: ร้อยเรียงจากใจคนทํางานเพื่อสุขภาพของชาวชนบทไทย, โครงการวารสารหมออนามัย, page 7:
ฉันอยากเห็นเธอเป็นหิ่งห้อยตัวนั้น ผู้เชื่อมั่นในแสงตนทุกหนแห่ง แต่เวลาเปลี่ยนไปเธอเปลี่ยนแปลง เป็นแมลงปีกแข็งธรรมดา
chǎn yàak hěn təə bpen hìng-hɔ̂i dtuua nán · pûu chʉ̂ʉa-mân nai sɛ̌ɛng dton túk hǒn-hɛ̀ng · dtɛ̀ɛ wlao bplìian bpai təə bplìian-bplɛɛng · bpen má-lɛɛng-bpìik-kɛ̌ng tam-má-daa
I had always wanted you to be like that firefly, who confided in its own light wherever it flew. But as time went by, you just changed — changed into an ordinary beetle.

หิ่งห้อยนับร้อยนับพัน ส่องแสงระยิบระยับกัน สว่างไสวไปทั้งต้นลำพู

2003, ประภาส ชลศรานนท์, นิทานหิ่งห้อย:

Fireflies as many as hundreds or thousands emit glittering lights, illuminating the entire mangrove apple tree.

hìng-hɔ̂i náp rɔ́ɔi náp pan · sɔ̀ng sɛ̌ɛng rá-yíp-rá-yáp gan · sà-wàang-sà-wǎi bpai táng dtôn lam-puu

โคลงโลกนิติ:
อย่าหมิ่นของเล็กนั้น สี่สถาน เล็กพริกพระกุมาร จีดจ้อย งูเล็กเท่าสายพาน พิษยิ่ง ไฟเล็กเท่าหิ่งห้อย อย่าได้ดูแคลน
yàa mìn kɔ̌ɔng lék nán · sìi sà-tǎan · lék prík prá-gù-maan · jìit jɔ̂i · nguu lék tâo sǎai-paan · pĺt yîng · fai lék tâo hìng-hɔ̂i · yàa dâai duu-klɛɛn
There are four types of little things that should not be belittled: a small pepper; a little child; a venomous serpent, though as tiny as a serpentine belt; and a light, though as tiny as a firefly. Belittle them not.


หมัด

From Proto-Tai *ʰmatᴰ (“flea”). Cognate with Lao ໝັດ (mat), Tai Dam ꪢꪰꪒ, Shan မတ်း (mát), Ahom 𑜉𑜄𑜫 (mat), Zhuang maet.


ต่อ

dtɔ̀ɔ (romanization)
การต่อ (abstract-noun)

(of knowledge) to transfer or pass on (as from a teacher to a student).


บุ้ง

th-noun

บุ้ง • (bûng)

From Proto-Tai *ɓuŋꟲ (“morning glory”). Cognate with Lao ບຸ້ງ (bung) or ບົ້ງ (bong), Tày bủng.

ผัก ผัก#Thai

Ipomoea aquatica
Ipomoea aquatica#Translingual

(ผัก~) water morning glory: the plant Ipomoea aquatica of the family Convolvulaceae.


จิ้งหรีด

jîng-rìit (romanization)
ตัว (classifier)

/t͡ɕiŋ˥˩.riːt̚˨˩/

From Proto-Mon-Khmer *criit ~ *t₁riit (“cricket”) (Shorto, 2006).


ตั๊กแตน

th-noun

ตั๊กแตน • (dták-gà-dtɛɛn)

2005, ไพฑูรย์ ธัญญา, เป็นสร้อยโสภิศพ้น อุปรมา, Bangkok: มติชน, →ISBN, pages 50–51:
สามโลกยนี้ใคร และจะอาจมาดูแคลน ใคร่สรวลแก่ตั๊กแตน มาวิ่งไฟบ่เกรงกลัว
sǎam lôok-yá níi krai · lɛ́ jà àat maa duu-klɛɛn · krâi sǔuan gɛ̀ɛ dták-dtɛɛn · maa wîng fai bɔ̀ɔ greeng-gluua
And who throughout these Three Realms would dare look down upon me? I'd like to laugh at the grasshopper that runs into fire without fear!


แตน

Cognate with Lao ແຕນ (tǣn), Northern Thai ᨲᩯ᩠ᨶ, Khün ᨲᩯ᩠ᨶ, Lü ᦶᦎᧃ (ṫaen), Shan တႅၼ် (těn).


เจ้าฟ้า

เจ้าฟ้า • (jâao-fáa)

/t͡ɕaːw˥˩.faː˦˥/

Compound of เจ้า (jâao, “lord”) + ฟ้า (fáa, “heaven”), literally “lord of heaven”. Compare Burmese စော်ဘွား (caubhwa:), Khmer ចៅហ្វា (cawfaa), Lao ເຈົ້າຟ້າ (chao fā), Shan ၸဝ်ႈၽႃႉ (tsāo phâ̰a).

com+

องค์ องค์#Thai

พระองค์ พระองค์#Thai

(historical) (classifier องค์ or พระองค์) ruler of a certain Tai state, such as the state of Kengtung.

(zoology) some animals named after Princess Sirindhorn:

the tiger mantis shrimp Acanthosquilla derijardi.

the panda crab Phricotelphusa sirindhorn.

white-eyed river martin, the bird Pseudochelidon sirintarae.


ปาทังกา

Borrowed from translingual Patanga (a genus), from Sanskrit पतङ्ग (pataṅga, “the flier, flying insect”).

der

ตั๊กแตน ตั๊กแตน#Thai


เต่าทอง

th-noun

เต่าทอง • (dtào-tɔɔng)

/taw˨˩.tʰɔːŋ˧/

เต่า (dtào, “turtle”) + ทอง (tɔɔng, “gold”)

compound

แมลง แมลง#Thai


เหรา

(zoology) mangrove horseshoe crab, the arthropod Carcinoscorpius rotundicauda of the family Limulidae.


ครั่ง

th-noun

ครั่ง • (krâng)

lac insect, especially of the species Kerria lacca.


ชี

ชี • (chii) (classifier คน or ตน or รูป)

chii (romanization)
คน (classifier)
ตน (classifier)
รูป (classifier)

From Sanskrit jī (“an honorific title”), according to the Royal Institute Dictionary 2011; but more likely to be from Old Khmer jī, jīha, jiha, jīya, jiya, ji (“grandfather, elderly person; forefather, ancestor; patriarch; venerable woman, religieuse; etc”), or from Pre-Angkorian Old Khmer ʼaji, ʼajī, ʼji, ji, jī (“idem”), or from Angkorian Old Khmer ʼji, ʼjī, ji, jī (“idem”), and thus cognate with Modern Khmer ជី (cii). Perhaps cognate with or borrowed as Lao ຊີ (sī).

แม่ แม่#Thai

นาง นาง#Thai

ยาย ยาย#Thai

ศีลแปด ศีลแปด#Thai

(Buddhism) (แม่~, นาง~, ยาย~) female lay renunciant: laywoman who has her own hair and eyebrows shaved, vows to adhere to ศีลแปด (“Eight Precepts”), and is often seen wearing a white robe.


ชี

แมลง แมลง#Thai

(แมลง~) mayfly: any insect of the order Ephemeroptera.


ชี

From "ผักชี":

→ Japanese: パクチー

Cognate with Lao ຊີ (sī), Shan ၵီး (kíi).

ผัก ผัก#Thai

Coriandrum sativum
Coriandrum sativum#Translingual

(ผัก~) coriander: the plant Coriandrum sativum of the family Apiaceae.


ชี

(slang, humorous, originally LGBT) a third person pronoun, originally used to address a woman or effeminate man, now used irrespective of the sex of the addressee: he, she, they, etc.


เครย์ฟิช

เครย์ฟิช • (kree-fít)

crayfish (freshwater crustacean resembling lobster)


ล็อบสเตอร์

ล็อบสเตอร์ • (lɔ́ps-dtə̂ə)

/lɔp̚s˦˥.tɤː˥˩/


แมลงหวี่

แมลงหวี่ • (má-lɛɛng-wìi)

/ma˦˥.lɛːŋ˧.wiː˨˩/