車

役富貴古媒車拾

Nôm form of xa (“to search, to look for”).


can

nắm can lăng thâng te


can

can nắm hẩư tò đá

Me̱ can lục bấu pây liê̱u.


be

Cognate with Lao ແບ (bǣ) or ເບ (bē), Tai Dam ꪵꪚ, Zhuang mbe, Saek แบ๋, Thai แบ (bɛɛ).

be píc

Toọng be.

cần pác be

be nòn tẳm sloai

be nòn quá nâư

to lie down with one's limbs spread out (from tiredness or laziness)


an

An ý ngòi.

to manage to do something; to fend for oneself


ba

xu ba


bai

bai đin


bai

khẩu nua bai thúa


ben

Ben đảy pác khêm bấu ben đảy pác cần.

You can wrap up a needlestick but you can't wrap up a person's mouth.


愛

𦙦𫢱㐌愛㐌於

Slim là đạ ái đạ ưa

In my heart, I've already loved and favored

門亲愛故許都

Whatever the parents crave, [the son] fully caters

愛晝𫢍賢勤占𲁂𪦸

[If one] wants to know whether the mother's good-natured, [one] needs to gaze at their child's shirts


北

北𱣸斉治过啓大


㓜

㓜𦙦俙麻排對倍

𠬠丿𫠯道呂㓜夫

In an instant, (she) came down to the mortal world to get married.


别

别𫇥板皜𱥴尸贈𫢍归革

Bít bjoóc pán khao slâư, sle tặng cần quây cách

[I] picked white hemps to give it to people from afar

惵保过英臺仍别


务

Nôm form of mủa (“to dance, to be naughty”).


咳

𥃸欣𮓳𱐍槣𢫕芭
𲄝烺咟咳䋡删㹰

Tha hăn mọn giú ký vẻng bâư
Đang lương pác gài giầư san quéng

The silkworm was seen done with [eating] leaves on the shelves,
Its body yellow and its mouth spitting out silk to build a cocoon


埃

𫡲百祥仙埃

There's a fairy leaning on each of the five hundred windows.

律凳𱏄𪫆埃


妸

Nôm form of á (“Denoting the sound of cicadas in the forest.”).


干

參拾婆姆姉困干
𫡲拾仍婆官困𠮶

Sam síp bà mụ chị khổn can
Hả síp nhịnh bà quan khổn gạ

[Even] thirty concubines can't dissuade them
[Even] fifty mandarins can't make them obey


平

否平喑蕡大棟


扁

七眉扁𦙫眉咀


扑

𫪄扑捤父𫰤盆

[If ] you eat on the sly, your parents will be sad


押

篤押夸及娘𱽗免

Nôm form of áp (“to force, to pressure”).

𱐍略本押伴略𫶾

If you want to live, choose a place; if you want to make friends, choose people


按

度𫠯保按啓

Can no longer count the steps taken when going down

𨀎𪪈開帝𱍭按鉼


排

báy (romanization)
bjai (romanization)
pài (romanization)

妠𬙖𪜀󱷒𪥤達排

𥿯𫠯園否排

[Planting] cotton in a garden doesn't need weeding


摆

身𫰇眉堆摆帝快


案

每𨮍𫡲咟間代来
分能達𫠯大[⿱那不]案

Mọi bôm hả pác cha̱n ta̱i lai
Phấn nâng tặt lồng đai ná án

Each tray with five hundred dishes already aplenty
One part more placed down, no counting


歌

𨑮汨娘盆柳峒歌

Nôm form of cà (“to choke; to be clogged”).


湄

Nôm form of mừa (“to come back, to die”).


盖

淰曾盖叭芮坚艾

Water can be led home with gutters for ease of drinking


矇

Nôm form of mu̱ng (“to look at; to watch; to look after”).


解

Nôm form of cha̱i (“rest;take a break”).


賒

𫢋嗺燕九重𫠯賒


au

From Proto-Tai *ʔawᴬ (“to take”). Cognate with Northern Thai ᩐᩣ, Lao ເອົາ (ʼao), Lü ᦀᧁ (˙ʼaw), Tai Dam ꪹꪮꪱ, Shan ဢဝ် (ʼǎo), Ahom 𑜒𑜧 (ʼaw) or 𑜒𑜧𑜈𑜫 (ʼaww) or 𑜒𑜨𑜧 (ʼow), Zhuang aeu, Thai เอา (ao).

cog

Lü ᦀᧁ (˙ʼaw)

au chèn

au căn


bom

bom đếch pin mạy

to nudge the children into climbing trees

bom cần tò fật


slon

From Proto-Tai *soːlᴬ (“to teach”). Cognate with Thai สอน (sɔ̌ɔn), Northern Thai ᩈᩬᩁ, Lao ສອນ (sǭn), Lü ᦉᦸᧃ (ṡoan), Tai Dam ꪎꪮꪙ, Shan သွၼ် (sǎun), Tai Nüa ᥔᥩᥢᥴ (sóan), Ahom 𑜏𑜨𑜃𑜫 (son), Zhuang son.

slon bài


chá

From Chinese 價 (MC kaeH). Cognate with Northern Thai ᨣ᩵ᩤ, Lao ຄ່າ (khā), Lü ᦅᦱᧈ (kaa¹), Shan ၵႃႈ (kāa), Thai ค่า (kâa). Compare Vietnamese cả (as in giá cả).

chá vài lặm cừa

to ask for the buffalo's price behind the bushes; to buy a product without knowing its price

chá ngòi kỉ lai chèn

chá thứ ngòi


ay

From Proto-Tai *ʔajᴬ (“to cough”). Cognate with Northern Thai ᩋᩱ, Lao ໄອ (ʼai), Lü ᦺᦀ (˙ʼay), Shan ဢႆ (ʼǎi), Tai Nüa ᥟᥭ (ʼay), Aiton ဢႝ (ʼay), Ahom 𑜒𑜩 (ʼay), Zhuang ae, Saek ไอ๋, Thai ไอ (ai).

Lü ᦺᦀ (˙ʼay)

da ay

ay oóc lượt

ay oóc ngạp

ay khảu bẳng

to cough into a tube (in fear of it being too noisy)

ay mí oóc ngạp

ay bấu oóc pác

tầư lồm đảng, me̱n ay

They caught the cold wind so they coughed.


chai

chai tón nâng


cái

cái đuêy khẩu coóc mạy

cái cấu

cái slảo khảu rằng lày

to place something to cross over a vertical or horizontal gap

cái kha khửn tắng

mì ngần mì chèn kha cái kha, bấu ngần bấu chèn kha các pha


bá

From Proto-Tai *ɓaːᴮ (“to spill”). Cognate with Nong Zhuang mbaq and Thai บ่า (bàa). Compare also Proto-Austronesian *baSaq (“flood; to overflow”) (whence Tagalog baha).

Bẳng nặm bá.

Choóc lẩu bá bấu têm.


bán

ton bán


bí

bí bắp

bí nựa oóc

bí pha mo̱

to separate the bamboo panels and peek in

Că̱m bí slí că̱m lắp

One night with opened eyes, four nights with closed eyes


án

From Proto-Tai *ʔaːnᴮ (“to recite”). Cognate with Northern Thai ᩋ᩵ᩣ᩠ᨶ, Lao ອ່ານ (ʼān), Tai Dam ꪮ꪿ꪱꪙ, Lü ᦀᦱᧃᧈ (˙ʼaan¹), Shan ဢၢၼ်ႇ (ʼàan), Ahom 𑜒𑜃𑜫 (ʼan), Thai อ่าน (àan). Compare Khmer អាន (ʼaan).

Lao ອ່ານ (ʼān)

Lü ᦀᦱᧃᧈ (˙ʼaan¹)

Mí chắc kỉ lai, án còi.

Nòn phồm án vài, nòn ngai án khẩu

Lie prone to count the buffaloes, lie supine to count the grains

to count (one by one); to number; to enumerate


xá

xá khẻo

xá kị mỏ hẩư slâư


xá

hết xá

xá đuổi pi̱ noọng

phuối xá


boi

boi khỉ xu


bàn

bàn đuổi căn


xa

From Proto-Tai *kraᴬ (“to seek”). Cognate with Northern Thai ᩉᩣ, Lao ຫາ (hā), Lü ᦠᦱ (ḣaa), Tai Dam ꪬꪱ, Shan ႁႃ (hǎa), Tai Nüa ᥑᥣᥴ (xáa), Ahom 𑜁𑜡 (khā) or 𑜁𑜞𑜠 (khra), Zhuang ra, Saek หร่า, Thai หา (hǎa).

xa pi̱ noọng

xa fừn

xa chèn

Mầư xa thai lỏ?


bón

bón khảu cằn

nă̱ng bón khảu chang

bón pha lị khảu sluôn

bón au mằn lám


nao

nao fầy

nao đét

nao lồm


ná

Slủng ná đạn.


ái

From Chinese 愛 /爱 (ài). Compare Muong hảo for similar developments.

ái pây liêu

ái chin mác rèo năm mạy

one must grow a plant if one wishes to eat its fruits


cà

From Old Chinese 枷 (OC *ɡa, *ɡal, *kraːl, “cangue”). Cognate with Lao ຄາ (khā), Lü ᦅᦱ (kaa), Saek ค๊า, Thai คา (kaa).

coóc bẻ cà lị

cảng pja cà cò


cà

U ca khẩn.


bì

tò bì căn


cáo

cáo niểng lếch


cháng

Ké tỉ cháng lai


cài

From Proto-Tai *ɣaːjᴬ (“to put out of the mouth”). Cognate with Northern Thai ᨤᩣ᩠ᨿ, Lao ຄາຍ (khāi), Lü ᦆᦻ (xaay), Shan ၶၢႆး (kháai), Saek กฺ๊าย, Nong Zhuang haiz, Thai คาย (kaai).

inh

chin ỏi cài nhửa

to eat sugarcane and spit out the residue

cài bấu ooc, nựn bấu lồng

to be unable to spit out or swallow through


nào

Pền khẩy nào đây dá.

to get better (after falling sick); to recover


nái

From Proto-Tai *ʰnaːjᴮ (“tired; bored”). Cognate with Northern Thai ᩉ᩠ᨶ᩵ᩣ᩠ᨿ, Lao ໜ່າຍ (nāi), Khün ᩉ᩠ᨶ᩵ᩣ᩠ᨿ, Lü ᦐᦻᧈ (ṅaay¹), Bouyei naais, Zhuang naiq, Zuojiang Zhuang naiq, Thai หน่าย (nàai).

cog

Khün ᩉ᩠ᨶ᩵ᩣ᩠ᨿ

Lü ᦐᦻᧈ (ṅaay¹)

nái slim


náng

Pinh náng khảu kha


cai

cai bấu lồng

hết cai

pây cai hâu


bông

Cáy khôn bông.

Khẩu sluy bông.


có

pây kin có

có cần tẳng rườn

có lục slon slư


có

From Proto-Tai *koːᴮ (“to build”), from Old Chinese 構 (OC *koːs). Cognate with Lao ກໍ່ (kǭ), Tai Nüa ᥐᥨᥝᥱ (kǒw), Northern Thai ᨠᩬᩴ᩵, Shan ၵေႃႇ (kàu), Ahom 𑜀𑜦𑜡 (kō), Thai ก่อ (gɔ̀ɔ).

có hết cha̱ng lếch

fa̱n việc có tố khỏ

getting started is the always the hardest part

có fầy tẳng mỏ

có fầy nưa nặm


có

mác có pền


có

ngo̱ bấu có ngòi

Hứn liê̱u bấu có kin

So into playing that one doesn't want to eat


có

且春秋固會𧏵𫡮

Waiting for an especially lucky occasion someday


bố

From Proto-Tai *boːᴮ (“not (strong 2)”). Cognate with Isan บ่, Lao ບໍ່ (bǭ), Thai บ่ (bɔ̀ɔ).


bít

From Proto-Tai *ɓitᴰ; cognate with Lao ບິດ (bit), Shan မိတ်း (mít), Ahom 𑜉𑜢𑜄𑜫 (mit), Zhuang mbit. Compare Sui qbyeds, Southern Kam miuds, Thai บิด (bìt).

bít nhọt phjắc bủng

Đếch bít căn.

bít phjắc hết ngài


bắc

tò bắc căn

bắc tong, bắc tậu

Au lệp mừ bắc ngòi mác slúc xằng.

Press it with your hands to see if the fruit's ripe.

to pinch; to press down on or into something; to plant on the earth

slưa bắc.


quá

quá cấu

Bấu đảy quá nả cần ké

Do not step forward in front of the elderly

Xằng đảy hết quá

Cần quá tàng

Phjải quá tó nả

quá ta̱

Quá rườn te pây liê̱u

Quá dương rườn

Pây háng mà quá rườn pằng dạu luâ̱y

Drop in on a friend while returning from the market

to come to something or somebody; to drop in on somebody


quá

Hết nắm quá/Hết mí đảy quá


quá

quá khẩy

Pây quá dá


quà

quà nhả

quà nhù

Râ̱y đảy bươn lẻ quà.

mèo quà

đếch tò quà căn

Mèo bấu quà ma bấu khốp.

If the cats don't scratch, the dogs won't bite. (If you don't mess with me, I won't mess with you.)


quà

sloong mừ quà mọi bát táy nghé đổng, dắp nâng táy phưn tẹm.

quà au bại cúa dú tềnh choòng


xai

Khẩu mẩu xai mác lịch


bút

bút khỉ xu

to twirl an object inside a hole or a tube


bác

bác mạy

bác nhả

thai bác


bác

bác xáy


cặn

From Proto-Tai *ɡalꟲ (“to squeeze”). Cognate with Nong Zhuang jenj, Thai คั้น (kán).

cặn cò

cặn mừ cặn kha

to press one's hands and feet (for better blood flow)

cặn pủn

cặn đin


bơi

bơi lừa

bơi rèng

bơi pè


ả

From Proto-Tai *ʔaːꟲ. Cognate with Thai อ้า (âa).

ả tu

ả pác

ả kha

ả mừ

to open; to spread (one's legs or hands); to straddle


bắt

bắt châư


bắt

bắt mỏ lẩu


bắt

Bắt pây mí hảy.


đây

From Proto-Tai *ɗɤjᴬ (“good”).
Cognate with Northern Thai ᨯᩦ (di), Lao ດີ (dī), Lü ᦡᦲ (ḋii), Shan လီ (lǐi), Tai Dam ꪒꪲ, Tai Dón ꪒꪲ, Ahom 𑜓𑜣 (dī), 𑜃𑜣 (nī) or 𑜑𑜣 (hī), Bouyei ndil, Zhuang ndei, Thai ดี (dii).
Compare Sui qdail (“good”), Southern Kam lail (“good”).

Khẩy đây dá

to be no longer sick because of an illness


băng

Chắc cạ mé pền khẩy, lan băng mà dương.

Knowing you got sick, I ran home to visit.

băng quá kéo


các

các slảo phjác slửa

mừ các phjác

bấu ngần, bấu chèn kha các pha

các đuây

to place something to reach something up high


bóp

bóp nà


căm

From Proto-Tai *kamᴬ (“to hold in the closed hand”). Cognate with Northern Thai ᨠᩣᩴ, Khün ᨠᩣᩴ, Lao ກຳ (kam), Lü ᦂᧄ (k̇am), Shan ၵမ် (kǎm), Phake ကံ (kaṃ), Ahom 𑜀𑜪 (kaṃ), Nong Zhuang gaem, Zhuang gaem, Saek กั๋ม, Thai กำ (gam).

inh

mừ căm mừ

Căm au.


căm

căm nựa ma

vằn căm

căm tang me̱


cáp

tàng cáp

cáp pổn hết puôn

cáp lền

Hâu hết lặc lầu bấu cáp.


chả

chả hua chếp

chả slửa nhung


muộn

From Proto-Tai *mwɯːnꟲ. Cognate with Lao ມ້ວນ (mūan), Thai ม้วน (múuan).

muộn khóa

muộn pác cuôi

to weave and fold to prevent unravelling


mụp

nặm mụp lồng


cảng

From Chinese 講 (MC kaewngX). Cognate with Zhuang gangj.

cảng đai

cảng cằm Tày

cảng độc

cảng khún, cảng slâư

cảng pjàng, cảng ca linh


tắm

From Proto-Tai *tamᴮ (“to weave (cloth)”).
Cognate with Lao ຕໍ່າ (tam, “to weave”), Zhuang daemj (“to weave”).


cắp

cắp mác mặn


áp

From Proto-Tai *ʔaːpᴰ (“to bathe”). Cognate with Thai อาบ (àap), Lao ອາບ (ʼāp), Lü ᦀᦱᧇ (˙ʼaab), Northern Thai ᩋᩣ᩠ᨷ, Shan ဢၢပ်ႇ (ʼàap), Tai Dam ꪮꪱꪚ, Tai Dón ꪮꪱꪚ, Tai Nüa ᥟᥣᥙᥱ (ʼǎap), Nong Zhuang aeb, Zuojiang Zhuang ab, Zhuang ab.

cog

Lü ᦀᦱᧇ (˙ʼaab)

Pây nặm tang pây áp.

Wash yourself while going out to carry water.

áp nặm ngần

áp nặm kim


ấn

Ấn ngòi lẹo kỉ lai chèn.


bên

From Proto-Tai *ɓilᴬ (“to fly”). Cognate with Lao ບິນ (bin), Northern Thai ᨷᩥ᩠ᨶ, Lü ᦢᦲᧃ (ḃiin), Shan မိၼ် (mǐn) or ဝိၼ် (wǐn), Tai Dam ꪚꪲꪙ, Ahom 𑜉𑜢𑜃𑜫 (min), 𑜉𑜢𑜐𑜫 (miñ) or 𑜈𑜢𑜃𑜫 (bin), Thai บิน (bin), Zhuang mbin. Compare Proto-Be *vinᴬ¹.

Nộc bên khảu đông.

Ca bên tốc, nộc bên thai.

Lồm bên bâư slửa.


bén

bén hiu

bén bát slủng


㳌

深玉㳌遙扠𬴫選燵

I bathed at the lake of gem, dishevelled my hair to be dried under the sunlight.


䏾

父苦登痴父眉登䏾

The poor [have] clogged noses, the rich [have] enlarged noses


cặp

cặp mèng quang


bốt

bốt chàm

to soak indigofera in water (to be used as dye)


bả

From Proto-Tai *ɓaːꟲ (“crazy”). Cognate with Northern Thai ᨷ᩶ᩤ, Khün ᨷ᩶ᩤ, Lao ບ້າ (bā), Lü ᦢᦱᧉ (ḃaa²), Shan မႃႈ (māa) or ဝႃႈ (wāa), Tai Nüa ᥛᥣᥲ (màa, “to be angry”), Ahom 𑜈𑜡 (bā), Thai บ้า (bâa).

Lü ᦢᦱᧉ (ḃaa²)

tốc bả


bả

bả thai

Tu ngù kin ím bả bấu đảy.

The snake was so full that it couldn't move.


𠮶

𫠯𠮶心地𱛺


安分

安分許將來后代

Nôm form of an phận (“to be content, to submit one's fate”).


cẳng

cẳng hin


chải

chải lẹo hảo lai

chải bứa

to relieve sadness (literally to spend the sadness away)

祥𱽗嘺模欽解𢗌

Like simply chewing betels to relieve sadness.

chải bấu nhi̱n


cạn

khỉ tắc ne̱o cạn

to make an effort to the point of exhaustion


mụn

mu mụn muốc


mùng

From Proto-Tai *mwuŋᴬ. Cognate with Shan မုင် (mǔng) and Thai มุง (mung). Compare Southern Kam mungl (“basket; to roof, to cover”).

mùng ngọa

rườn mùng toong cọ

to roof; to thatch (to cover or furnish with a roof)


buốt

Cuổi buốt nó.

Mạy buốt bâư.


bốc

Tu slưa bốc đin.


náu

Sloong cần tò náu


an phận

[ʔaːn˧˥ pʰən˧˨ʔ]

[ʔaːn˦ pʰən˩˧]

to be content with one's lot; to submit to one's fate


bết

From Proto-Tai *ɓetᴰ (“fishhook”). Cognate with Northern Thai ᨷᩮᩢ᩠ᨯ, Lao ເບັດ (bet), Lü ᦵᦢᧆ (ḃed), Tai Dam ꪹꪚꪸꪒ, Shan မဵတ်း (máet) or ဝဵတ်း (wáet), Ahom 𑜈𑜢𑜄𑜫 (bit), Thai เบ็ด (bèt). Compare Proto-Austronesian *kabit (“hook”) (whence Kulon-Pazeh kabit).

Lü ᦵᦢᧆ (ḃed)

pác bết

xai bết

pót bết

hước bết

bết boóc

tức bết pja


nạt

Nạt lục đếch


cạ

Lục ơi, mà me̱ cạ.

Chin bặng cạ slưa.


bống

bống khảu chang râ̱y

bống slẩy cáy


bấu

From Proto-Tai *ɓawᴮ (“not (strong 1)”).

Bấu pây.

Bấu cảng lăng mòn ló.


cảo

cảo ỏi

cảo phải


cảo

Sloong cái lền cảo tó căn.


ấu

ấu đúc

ấu hẩư tư̱


khao

khao mền lồng nặm pây


hảy

From Proto-Tai *t.hajꟲ. Cognate with Thai ไห้ (hâi), Lao ໄຫ້ (hai), Isan ไห่, Lü ᦺᦠᧉ (ḣay²), Tai Dam ꪼꪬ꫁, Shan ႁႆ (hǎi), Ahom 𑜑𑜩 (hay) or 𑜍𑜩 (ray), Zhuang haej.

Lü ᦺᦠᧉ (ḣay²)


bân

tu nộc bân

bân khẩn slung

bân pay quây

lừa bân


ắng

Nặm ắng thâng tẩư la̱ng.

Stagnant water fills up underneath the floor.

Slính ắng khửn cò.


bủn

bó bủn

Nựa chang cuôi bủn oóc.


bủn

bấu lao cần bủn pác diềm khua

to not be afraid of people's pouts (of disapproval) and mockings


béc

Cognate with Northern Thai ᨷᩯ᩠ᨠ, Lao ແບກ (bǣk), Tai Dam ꪵꪚꪀ, Shan မႅၵ်ႇ (mèk) or ဝႅၵ်ႇ (wèk), Ahom 𑜉𑜢𑜀𑜫 (mik), Nong Zhuang mbeg, Thai แบก (bɛ̀ɛk).

béc kha cải

Lan béc hẩư pú.


bỉ

bỉ xu khêm

đăng bỉ


slẻ

slẻ tuyện tển


căp kẻ

[kap̚˧˥ kɛ˨˩˧]

to be cracked; to be fissured (of a surface)


𫗌

咽乐麻汨祥地𫗌

When impoverished, [birds] fly in each own paths.


kháng

kháng thôm

kháng nặm nà

謝菊金漮深正破

I thank fairy Cúc Kim for helping us drain our lake and prevent the calamity.

to let something out of its captive state, especially water; to drain


kháng

kháng la̱o bâư


pấu

From Proto-Tai *powᴮ. Cognate with Thai เป่า (bpào), Lao ເປົ່າ (pao), Lü ᦔᧁᧈ (ṗaw¹), Shan ပဝ်ႇ (pào), Tai Dam ꪹꪜ꪿ꪱ, Ahom 𑜆𑜧 (paw) or 𑜆𑜨𑜧 (pow), Zhuang boq, Zuojiang Zhuang baeuq.

Lü ᦔᧁᧈ (ṗaw¹)


pây

From Proto-Tai *pajᴬ (“to go”). Cognate with Northern Thai ᨻᩱ (pai), Khün ᨻᩱ (pai), Lao ໄປ (pai), Lü ᦺᦔ (ṗay) and ᦺᦗ (pay), Tai Dam ꪼꪜ, Shan ပႆ (pǎi), Aiton ပႝ (pay), Phake ပႝ (pay), Zhuang bae, Bouyei bail, Thai ไป (bpai).

pây háng

pây hết công

pây xe đạp

(vehicles, of people) to go by; to board; to get on


𬌱

陸落忌泓𬌱蛤𧉻


đa đuống

[ɗaː˧˧ ɗuəŋ˧˥]

[ɗaː˦˥ ɗuəŋ˦]


dựt dựt

[zɨt̚˧˨ʔ zɨt̚˧˨ʔ]

[jɨt̚˩˧ jɨt̚˩˧]

Nặm luây dựt dựt

to flow uninterruptedly (of rivers, streams)


dưm

From Proto-Tai *ˀjɯ:mᴬ. Cognate with Thai ยืม (yʉʉm), Lao ຢືມ (yư̄m), Lü ᦊᦹᧄ (ẏuem), Tai Dam ꪤꪳꪣ, Shan ယိမ် (yǐm) or ယိုမ် (yǔem).


lủy

vài tò lủy


cha̱i

nòn cha̱i

cha̱i bứa

cha̱i ngài

vằn cha̱i

đửa le̱ cha̱i


chả chi

[caː˨˩˧ ci˧˧]

chả chi nòn đặc


chả loóc

[caː˨˩˧ lɔk̚˧˥]

[caː˨˦ lɔk̚˦]

chả loóc mí chắc

nộc choóc chả loóc thai

to play possum (literally finches faking its own death)


khửn chá

[kʰɨn˨˩˧ caː˧˥]

[kʰɨn˨˦ caː˦]

昼娘{⿱卜艮}價𠮶俙高

Or is it that you raised the price thinking you're more valuable [than you actually are]?

To give a price higher than it actually is so as to return more profit


chai lơ

[caːj˧˧ ləː˧˧]

[caːj˦˥ ləː˦˥]

dưởng chai lơ

Cạ giá tọ te chai lơ.

I told him/her but he/she keeps ignoring me.


cha̱i chành

Khửn rườn cha̱i chành dá coi chin ngài.


cha̱i choóc

[caːj˩˩ cɔk̚˧˥]


chải du̱ng

[caːj˨˩˧ zʊwŋ͡m˩˩]


slao

slao tẻo tuyện Đính quân


𬇫

涌淰𬇫难收

A water barrel once spilled cannot be refilled


quà quạng

[kwaː˧˨ kwaːŋ˧˨ʔ]

quà quạng au cúa cái

Quà quạng au đảy mòn răng lẻ đảy!


quá đéo

[kwaː˧˥ ɗɛw˧˥]

Tua đếch quá đéo dá

The child has gone through the period of sickness and weakness

to go through the period of sickness and weakness (of children and offsprings)


ạm

ạm hẩư kỉ bạt mạy


mủa

mủa kì lằn

Lục đếch mủa


mủa mẻ

[muə˨˩˧ mɛ˨˩˧]

[muə˨˦ mɛ˨˦]

Nòn bấu đảy mủa mẻ

mủa mẻ choi xe


ảng

ảng slướng


ảo màn

[ʔaːw˨˩˧ maːn˧˨]

ảo màn hết


mu̱ng ngầư

[mʊwŋ͡m˩˩ ŋəɯ˧˨]

[mʊwŋ͡m˧ ŋəɯ˩]

mu̱ng ngầư vằn lăng


áp đang

[ʔaːp̚˧˥ ɗaːŋ˧˥]

[ʔaːp̚˦ ɗaːŋ˦]

to take a bath; to have a wash; to freshen up


mừa

From Proto-Tai *mɯəᴬ. Cognate with Lao ເມືອ (mư̄a), Northern Thai ᨾᩮᩥᩬᩋ, Lü ᦵᦙᦲ (moe), Shan မိူဝ်း (móe), Thai เมือ (mʉʉa).

mừa rườn

保聀塘𫠯𪫆宮閣

󱷗𡑝淰沱治湄东

On Earth, all rivers flow towards the east.

to come back or go back (to somewhere one belongs or one's previous/original location)

Tua ma mừa dá.

𱒢樂𫠯陽間湄地

He departed, entering the land of the living.


mừa chỏ

[mɨə˧˨ cɔ˨˩˧]

Used other than figuratively or idiomatically: see mừa, chỏ.


mu̱ng ngòi

[mʊwŋ͡m˩˩ ŋɔj˧˨]

[mʊwŋ͡m˧ ŋɔj˩]

矇𥋳愁𢚁欣心煩


mu̱ng

From Middle Chinese 望 (MC mjang|mjangH). Cognate with Isan เบิ่ง, Lao ເບິ່ງ (bœng) and ມອງ (mǭng), Lü ᦙᦸᧂ (moang), Tai Dam ꪹꪚꪷ꪿ꪉ, Shan မွင်း (máung), Tai Nüa ᥛᥩᥒᥰ (möang), Thai มอง (mɔɔng).

mu̱ng pù khau

mu̱ng vài


mu̱m

mu̱m hẩu tón nâng

to strike, usually with your palms or a weapon; to strike, to whack, to bash, to assault, etc.


mừa chựa

[mɨə˧˨ cɨə˧˨ʔ]

[mɨə˩ zɨə˩˧]


mừa fạ

[mɨə˧˨ faː˧˨ʔ]

[mɨə˩ vaː˩˧]

to die; to go to the big place in the sky


mưn

to accrete; to accumulate (especially soil)


mứn

Ngạo bấu mứn.

Roọng bấu mứn.


mửng

Thi đảy khảu đại học, tằng bản mà mửng.

Having passed the university entrance exam, the whole village came to congratulate him.


au châư

[ʔaw˧˧ cəɯ˧˧]

[ʔaw˦˥ cəɯ˦˥]

hết bấu lập au châư


au làng

[ʔaw˧˧ laːŋ˧˨]

[ʔaw˦˥ laːŋ˩]


au lường

[ʔaw˧˧ lɨəŋ˧˨]

[ʔaw˦˥ lɨəŋ˩]

From au (“to take”) + lường (“(weather or temperature) cool”).

com

nă̱ng táng au lường


nạch nạch

[najk̟̚˧˨ʔ najk̟̚˧˨ʔ]

Pja thư bết nạch nạch.


nàn vi

Te nàn vi hết pện.


na̱n

phi na̱n

đếch na̱n


na̱i

na̱i lẩu

chỉa na̱i


nàm nàm

nàm nàm to̱i pây

Đếch nàm nàm to̱i chin


na̱o

Lục na̱o pây háng đuổi me̱.

The child begged his mom to go to the market.

蚾三貪告惱


slỉnh slạc

[ɬïŋ˨˩˧ ɬaːk̚˧˨ʔ]

[θïŋ˨˦ θaːk̚˩˧]

Dắc xảng hẩư slỉnh slạc

I warned you so you could pay attention.


slính lồng

[ɬïŋ˧˥ ləwŋ͡m˧˨]

[θïŋ˦ ləwŋ͡m˩]


náp

pu náp

hin náp

Hin phja náp xáy cáy.

to pinch; to clamp; to crush; to press (from both sides)

thú náp au phjắc


nảu

Nảu bâư slửa:


nảo nảo

[naːw˨˩˧ naːw˨˩˧]

Cáng mạy phèn nảo nảo.


le̱

Khỏi le̱ cần hết nà.

Nẩy le̱ nghé mác pục.


bải

Vài bải nhả.


bải

bải pác bẳng


xa pắt

xa pắt slấc

xa pắt biệt kích


ắm

nòn ắm căn


ăm pha

[ʔam˧˥ pʰaː˧˧]

[ʔam˦ pʰaː˦˥]

Cáy phặc ăm pha


ấn chí

[ʔən˧˥ ci˧˥]

Nặm noòng ấn chí bấu quá ta đẩy.

With such heavy flood, I think we won't be able to make it.


bài nhài

[ɓaːj˧˨ ɲaːj˧˨]

[ɓaːj˩ ɲaːj˩]

bài nhài lai tuyện


bàn nhái

[ɓaːn˧˨ ɲaːj˧˥]

[ɓaːn˩ ɲaːj˦]

Bàn nhái nắm đảy pền fiệc.


pjom bái

[pʲɔm˧˥ ɓaːj˧˥]

[pʲɔm˦ ɓaːj˦]

Pjom bái slấy slon tạy

Pjom bái háo lai.


bắc bắm

[ɓak̚˧˥ ɓam˧˥]

Da̱ bắc bắm lục lùa.


bắc bử

[ɓak̚˧˥ ɓɨ˨˩˧]

[ɓak̚˦ ɓɨ˨˦]

phuối bắc bử


bắc ngắng

[ɓak̚˧˥ ŋaŋ˧˥]

[ɓak̚˦ ŋaŋ˦]

Te pây kha me̱n toỏng đút, nả bắc ngắng.

He tripped on his hair, his face twisted.


bắc ten

[ɓak̚˧˥ tɛn˧˥]

bắc ten tứng cần


bẳn

bẳn hin

bẳn nả

bẳn slủng

bẳn men


bắt pèng

[ɓat̚˧˥ pɛŋ˧˨]

[ɓat̚˦ bʱɛŋ˩]

From bắt (“expensive”) + pèng (“expensive”).

noọng bắt pèng


𫇰

苦渴𱐍行𫇰𫶾車

When you're poor, even if you're in the city, no one will look for you


bấu mì

[ɓəw˧˥ mi˧˨]

Pú bấu mì dá.


bấu xa̱y

[ɓəw˧˥ saj˩˩]

Bấu xa̱y hết.

Bấu xa̱y pin mạy.


bè bẹo

[ɓɛ˧˨ ɓɛw˧˨ʔ]

Mừ nắm hết tọ pác bè bẹo.

The hands don't work but the mouth criticizes.


bắm

bắm hẩư chào


béc coóc

[ɓɛk̚˧˥ kɔk̚˧˥]

[ɓɛk̚˦ kɔk̚˦]

From béc (“to shoulder”) + coóc (“cheekbone”).

béc coóc pây liê̱u


ben boóc

[ɓɛn˧˥ ɓɔk̚˧˥]

[ɓɛn˦ ɓɔk̚˦]


bên báng

[ɓen˧˥ ɓaːŋ˧˥]

[ɓen˦ ɓaːŋ˦]

From bên (“to fly”) + báng (“polatouche”). Literally, “to fly like a polatouche”.

Pài đăm, đếch bên báng mà rườn.

In the evening, the children hastily ran home.


bếnh

bếnh khỉ, bếnh neo

to force out with difficulty, in particular poop or pee


bí nhác

[ɓi˧˥ ɲaːk̚˧˥]

[ɓi˦ ɲaːk̚˦]

Ròi phéc bí nhác.


bjai

From Proto-Tai *ɓlaːjᴬ. Cognate with Nong Zhuang ndai, Thai ดาย (daai).

bjai râ̱y, nà


bjắc

bjắc lục lan

tò thư tò bjắc căn tằng vằn


bjắc bjoi

[ɓʲak̚˧˥ ɓʲɔj˧˧]

[ɓʲak̚˦ ɓʲɔj˦˥]

Da̱ ké bjắc bjoi cần hết lặc.


bjắt

bjắt cái tậu vai

bjắt tàng hẩư nă̱n


bjể

Bjể oóc ngòi.

bjể tứng lứp

bjể nặm khảu lứp toong

to make yourself vulnerable for others to exploit

to peel off layers of leaves for water to seep in


bjúc

[ɓʲʊwk͡p̚˧˥]

Vài bjúc lị khảu sluôn.

The buffalo pushes the fence into the garden.


bỏn

Boong te tò bỏn căn.


bjằn

bjằn oóc

têm bjằn


boóng

boóng pjót

boóng mạy

boóng khêm

boóng nam

to use limbs or other tools to pull something toward oneself and free a blockage

boóng pja

boóng toọng


bọp

bọp cưa

bọp cò thai

bọp pác cuôi


𱑼

𫢍𫨰𪜀𫢍𬦹鈀𱑼


bốm

Mảy pàu xào bốm.


bơn

Tha bơn khửn fạ.


phăm bẩư

[pʰam˧˥ ɓəɯ˨˩˧]

[pʰam˦ ɓəɯ˨˦]

phăm bẩư tằng vằn


bửng

đảy bửng phua đa rại

to continue being sulky knowing the husband's got one's back

to be at an advantage, usually followed up by stronger actions


bửng hảy

[ɓɨŋ˨˩˧ haj˨˩˧]

[ɓɨŋ˨˦ haj˨˦]


bưa

From Proto-Tai *C̥.ɓɯəᴮ (“to poison (fish)”). Cognate with Lao ເບື່ອ (bư̄a), Northern Thai ᨷᩮᩬᩥ᩵ᩋ, Khün ᨷᩮᩬᩨ᩵, Lü ᦵᦢᦲᧈ (ḃoe¹), Shan မိူဝ်ႇ (mòe) or ဝိူဝ်ႇ (wòe), and Tai Nüa ᥛᥫ (moe), Zhuang mbw, Nong Zhuang mbowq, Thai เบื่อ (bʉ̀ʉa).

cog

Lao ເບື່ອ (bư̄a)

Lü ᦵᦢᦲᧈ (ḃoe¹)

Thai เบื่อ (bʉ̀ʉa)

da bưa

bưa pja


bử

phuối bử


bụt bụt

[ɓut̚˧˨ʔ ɓut̚˧˨ʔ]

[ɓut̚˩˧ ɓut̚˩˧]

Nặm bủn bụt bụt.

(onomatopoeia) indicates sound from a strong ejection


búng bính

[ɓʊwŋ͡m˧˥ ɓïŋ˧˥]

[ɓʊwŋ͡m˦ ɓïŋ˦]

Mỏ nặm búng bính fật.

Pát nặm tên búng bính.


cà khí

[kaː˧˨ kʰi˧˥]

Lục đếch cà khí xáu căn.

Children are picking a fight with each other.


𡀲

歡保过椳𱽩仍𡀲

[It's] not as delicious as sugar cane, [one] even [has to] spit out the residue


cạ cứ

[kaː˧˨ʔ kɨ˧˥]

[gʱaː˩˧ kɨ˦]


cạ ti̱nh

[kaː˧˨ʔ tïŋ˩˩]

[gʱaː˩˧ dʱïŋ˧]

From cạ (“to tell”) + ti̱nh (“to hear”).

Lục nắm cạ ti̱nh le̱ lục tăn.


cai cuổn

From cai + cuổn. Compare Vietnamese cai quản.

cai cuổn fiệc rườn


cái có

[kaːj˧˥ kɔ˧˥]

From cái (“to place”) + có (“to build”).

cái có pền bản co̱n

cái có pền tuyện


càm

càm pây

càm kha

càm tàng


càm

pác càm fầy, hang luây nặm

mouth holding fire, tail floating along water (riddle for the lamp)

Ma càm đúc.


𫏄

望𬦸𫏄道士差

If one takes a risk, one will stray away from morality


ca̱n

Nhả dú cằn ca̱n oóc nà.

Grass at the shore crawled over the field.

Nhọt phặc ca̱n khửn pha lị.

to crawl or climb over and cover something (of plants)

ca̱n pàn pù thấu mu đông

to raid the forest to hunt down wild pigs


cảng chá

[kaːŋ˨˩˧ caː˧˥]

[kaːŋ˨˦ caː˦]


cảng pjẻ

[kaːŋ˨˩˧ pʲɛ˨˩˧]

[kaːŋ˨˦ pʲɛ˨˦]

From cảng (“to talk”) + pjẻ (“reverse”).


cảng mja̱y

[kaːŋ˨˩˧ mʲaj˩˩]

to switch the rhymes (or also tones) of the syllables of a disyllabic word, similar to Vietnamese nói lái.


cảng cỏ

[kaːŋ˨˩˧ kɔ˨˩˧]

[kaːŋ˨˦ kɔ˨˦]

Lai cần cảng cỏ bjằng bjằng.


canh hấy

[kajŋ̟˧˥ həj˧˥]


cảo xảo

[kaːw˨˩˧ saːw˨˩˧]

Boong khỏi dú nẩy cảo xảo pi̱ noọng lai.

Our presence here must have disturbed you all.


cạng

Đúc pja cạng cò.


cắc kẹ

[kak̚˧˥ kɛ˧˨ʔ]

[kak̚˦ gʱɛ˩˧]


cặm

Cognate with Lao ຄ້ຳ (kham), Lü ᦅᧄᧉ (kam²), Tai Dam ꪁꪾ꫁, Shan ၵမ်ႉ (kâ̰m), Ahom 𑜀𑜪 (kaṃ), Thai ค้ำ (kám).

cặm táng

to open and prop up a window with a stick to keep it opened

Co cuổi lừa cải, bấu cặm le̱ tắc

The banana tree has large bunches, it'll fall if we don't prop up.


𱎇靡

Nôm form of phí phí (“to blow lightly”).