چشم

fa-noun

چَشْم or چِشْم • (čašm or češm) (plural چشمان, or چشمها)

چَشْم (canonical)
چِشْم (canonical)
čašm (romanization)
češm (romanization)
چشمان (plural)
چشمها (plural)
چشم (singular)
چشم را، چشم رو (čéšm râ, čéšmo^△) (colloquial definite direct-object singular)
چشم (ezafe singular)
چشمی (definite relative singular)
چشمی (indefinite singular stressed)
چشمم (first-person possessive singular)
چشمانم، چشمام (češmấnam, češmấm^△) (colloquial first-person possessive singular)
چشمت (čéšmat, čéšmet^△) (second-person singular)
چشمانت، چشمات (češmấnat, češmất^△) (colloquial second-person singular)
چشمش (čéšmaš, čéšmeš^△) (possessive singular third-person)
چشمانش، چشماش (češmấnaš, češmấš^△) (colloquial possessive singular third-person)
چشممان، چشممون (čéšmemân, čéšmemun^△) (colloquial first-person plural)
چشمتان، چشمتون (čéšmetân, čéšmetun^△) (colloquial plural second-person)
چشمشان، چشمشون (čéšmešân, čéšmešun^△) (colloquial singular)
چش (alternative Tehrani colloquial)
چیش (alternative Kazerun Shiraz colloquial)
چم (alternative)
چیم (alternative)

→ Bengali: চশম (cośom)

→ Gujarati: ચશ્મ (caśma), ચશમ (caśam)

→ Hindi: चश्म (caśma)

→ Urdu: چَشْم (caśm)

From Middle Persian [script needed] (AYNE), [script needed] (čšm /čašm/), from Proto-Iranian *čášma, from Proto-Indo-Iranian *čáćšma. Cognate with Sanskrit चक्षस् (cakṣas).

cheshmat, Mehrnoosh
میدونستی که توی چشمای تو رنگینکمون رو میشه دید؟
mi-dunesti ke tu-ye češmâ-ye to rangin-kamun ro mi-še did?
Did you know that in your eyes the rainbow can be seen?
چشمان قشنگ سبزش هیچوقت از خاطرم نمیروند.
češmân-e qašang-e sabzaš hič-vaqt az xâteram nemi-ravand.

I'll never forget his/her beautiful green eyes.


لسان

لسان • (lesân) (plural السنه (alsene), or لسانها)

lesân (romanization)
السنه (plural)
لسانها (plural)


کیر

→ Gujarati: કેર (ker)

→ Khalaj: kîr

→ Ottoman Turkish: كیر (kir)

From Middle Persian [Book Pahlavi needed] (kyl /kēr/, “penis”). Cognate with Khotanese [script needed] (kūra, “membrum virile”), Northern Kurdish kîr, Central Kurdish کێر (kêr /kēr/), Zazaki kir and Northern Luri کێل (kıl). Note also Middle Armenian կլիր (klir).

cog

دوستان کار کیر بازی نیست / هیچ کاری بدین درازی نیست
dōstān kār i kēr bāzī nēst / hēč kārē badēn dirāzī nēst. (Ubayd e Zakani)


چوچوله

fa-noun

چوچوله • (čučule)

[t͡ʃʰuː.t͡ʃʰuː.lä]

[t͡ʃʰuː.t͡ʃʰuː.lä]

[t͡ʃʰuː.t͡ʃʰuː.lä]


کام

→ Khalaj: kâm


گند

گُنداوری (gondâvari), گُنداور (gondâvar)

(anatomy, archaic, dialectal, Kazerun, Khesht, Konartakhteh) testicle

Dehkhoda Dictionary
Dehkhoda Dictionary Institute
University of Tehran Press


لب

لب • (lab) (plural لبان (labân), or لبها (lab-hâ))

lab (romanization)
لبان (plural)
لو (alternative Dashtestan dialectal)

→ Khalaj: ləb

From Proto-Iranian *lab- / *lap-, from Proto-Indo-European *leb- (“lip, to lick”).

inh

اگه گفتی دوستت دارم فقط بازی لبهات بود.

Age gofti duset dâram faqat bâziye labhât bud.

(colloquial) If (when) you said you love me, you weren't serious. (Literally: it was only your lip play.)


زانو

fa-noun

زانو • (zānū / zânu) (plural زانوها (zānū-hā / zânu-hâ), Tajik spelling зону)

zānū (romanization)
zânu (romanization)
زانوها (plural)
spelling зону (Tajik)
زانی (alternative dialectal)
زونی (alternative dialectal)

From Proto-Iranian *jā́nu, from Proto-Indo-Iranian *ȷ́ā́nu, from Proto-Indo-European *ǵónu. Cognate with Mazanderani زندی (zendi), Ancient Greek γόνυ (gónu), Latin genū, English knee.


بازو

بازو • (bâzu) (plural بازوها, or بازوان (bâzovân))

bâzu (romanization)
بازوها (plural)
باهو (alternative)

→ Bengali: বাজু (baju)

→ Hindustani:

Hindi: बाज़ू (bāzū)

Urdu: بازو (bāzo)

→ Kannada: ಬಾಜು (bāju)

→ Malay: baju (see there for further descendants)

→ Turkish: pazu

From Old Persian 𐎲𐎠𐏀𐎢 (bāzu), from Proto-Indo-Iranian *bʰaHȷ́ʰúš, from Proto-Indo-European *bʰeh₂ǵʰús (“arm”). Cognate with Avestan 𐬠𐬁𐬰𐬬𐬋 (bāzvō), Khotanese bāysū, Sanskrit बाहु (bāhu) and Ancient Greek πῆχυς (pêkhus, “forearm”). Also akin to Old Armenian բազուկ (bazuk), an Iranian borrowing.


قلب

قَلْب (canonical)
qalb (romanization)
قلوب (plural)

→ Gujarati: કલ્બ (kalb)

→ Urdu: قَلْب (qalb)


دست

دَسْت (canonical)
dast (romanization)
دستان (plural)
دستها (plural)
دست (singular)
دستان، دستا (dastấn, dastấ^△) (colloquial plural)
دست را، دست رو (dast râ, dasto^△) (colloquial definite direct-object singular)
دست (ezafe singular)
دستان، دستای (dastấn-e, dastấ-ye^△) (colloquial ezafe plural)
دستی (definite relative singular)
دستی (indefinite singular stressed)
دستانی، دستایی (dastấn-i, dastấi^△) (colloquial definite plural relative)
دستانی، دستایی (dastấn-i, dastấi^△) (colloquial indefinite plural stressed)
دستم (first-person possessive singular)
دستانم، دستام (dastấnam, dastấm^△) (colloquial first-person possessive singular)
دستت (dástat, dástet^△) (second-person singular)
دستانت، دستات (dastấnat, dastất^△) (colloquial second-person singular)
دستش (dástaš, dásteš^△) (possessive singular third-person)
دستانش، دستاش (dastấnaš, dastấš^△) (colloquial possessive singular third-person)
دستمان، دستمون (dástemân, dástemun^△) (colloquial first-person plural)
دستتان، دستتون (dástetân, dástetun^△) (colloquial plural second-person)
دستشان، دستشون (dástešân, dástešun^△) (colloquial singular)
دس (alternative dialectal)

→ Azerbaijani: dəst

→ Bengali: দস্ত (dosto)

→ Gujarati: દસ્ત (dast)

→ Gulf Arabic: دست (dast, “glove”) (Kuwait)

→ Hindi: दस्त (dast)

→ Kumzari: دست

Inherited from Middle Persian 𐭩𐭣𐭤 (YDH /dast/), from Old Persian 𐎭𐎿𐎫 (dasta), from Proto-Iranian *jástah, from Proto-Indo-Iranian *ȷ́ʰástas (“hand”).
Compare Northern Kurdish dest, Avestan 𐬰𐬀𐬯𐬙𐬀 (zasta), Sogdian ܕܣܛ (ẟast-, “hand”), Sanskrit हस्त (hasta), Ancient Greek χείρ (kheír, “hand”), Albanian dorë (“hand”), Tocharian A tsar, Latin hīr (“hand”).


کچل

fa-noun

کِچُل • (kečol)


معده

Borrowed from Arabic مِعْدة (miʕda), alternative vocalisation of commoner مَعِدة (maʕida).


میاندوراه

میاندوراه • (miyândorâh)

From میان (miyân) + دو (do) + راه (râh).

fa:میاندوراه


عجان

عجان • ('ejân)

[ʔɪ.d͡ʒɑ́ːn]

[ʔɪ.d͡ʒɑ́ːn]

[ʔɪ.d͡ʒɑ́ːn]

[ʔi.d͡ʒɔ́ːn]

[ʔe.d͡ʒɒ́ːn]

fa:میاندوراه


پرینه

fa:میاندوراه


نر

→ Armenian: նառ (naṙ)

→ Azerbaijani: nər

desctree

→ Ottoman Turkish: نر (ner)
Turkish: ner

→ Turkmen: ner, iner

→ Urdu: نر (nar)

From Middle Persian 𐭦𐭪𐭫 (ZKL), 𐭭𐭫 (nl /nar/, “male”), from Proto-Indo-Iranian *Hnā́, from Proto-Indo-European *h₂nḗr.
Cognate with Pashto نر (nar, nër), Ossetian нӕл (næl), Avestan 𐬥𐬀𐬭 (nar), and Sanskrit नर (nara).


آرنج

fa-noun

آرنج • (âranj) (plural آرنجها (âranj-hâ))

âranj (romanization)
آرنجها (plural)
آرنگ (alternative)

[ʔɑː.ɾǽnd͡ʒ]

[ʔɑː.ɾǽnd͡ʒ]

[ʔɑː.ɾǽnd͡ʒ]

[ʔɔː.ɾǽnd͡ʒ̥]

[ʔɒː.ɹǽnd͡ʒ̥]

From Proto-Indo-Iranian *Haratníš. Compare Sanskrit अरत्नि (aratni).


ماهیچه

ماهیچه • (mâhiče) (plural ماهیچهها (mâhiče-hâ))

[mɑː.ɦiː.t͡ʃʰä]

[mɑː.ɦiː.t͡ʃʰä]

From ماهی (mâhi, “fish”) + ـچه (če, “diminutive suffix”), literally “little fish”. Compare Central Kurdish ماسوولکە (masûlke).
Compare typologically Latin musculus (“muscle”, literally “little mouse”) (whence English muscle).


مقعد

Borrowed from Arabic مَقْعَد (maqʕad, “seat”).

bor+

مقعد بخش پایانی دستگاه گوارش در موجودات زنده است.

maq'ad baxš-e pâyâni-ye dastgâh-e govâreš dar mowjudât-e zende ast.

The anus is the final part of the digestive system in living organisms.


ذکر

fa-noun

ذکر • (zakar) (plural ذکور (zokur), or ذکرها (zakar-hâ))


گرزه

→ Azerbaijani: gürzə

→ Armenian: գյուրզա (gyurza)

→ Russian: гюрза́ (gjurzá) (via Turkic)

From گرز (gorz, “mace”) + ـه (-e), because of the snake's large head. Compare Classical Syriac ܓܪܣܐ (gārsā), an Iranian borrowing.


پوست ختنه‌گاه

پوست ختنهگاه

پوست ختنهگاه (canonical)
pust xatne-gâh (romanization)


ختنه‌گاه

ختنهگاه (canonical)
xatne-gâh (romanization)

[xät̪.nä.ɡɑːʱ]

[xät̪.nä.ɡɑːʱ]

[χät̪.nä.ɡɔʱ]


نری

نری • (narī / nari) (Tajik spelling нарӣ)

narī (romanization)
nari (romanization)
spelling нарӣ (Tajik)

From نر (nar) + ی (-ī /-i, nominal suffix).


زیر بغل

زیر بغل • (zir-e baġal) (plural زیر بغلها (zir-e baġal-hâ))

zir-e baġal (romanization)
زیر بغلها (plural)
زیربغل (alternative)


سرین

sorin (romanization)
serin (romanization)

From Middle Persian [script needed] (srēnōg), from Proto-Iranian *cráwniš, from Proto-Indo-European *ḱlównis.

fa:سرین (کپل)


موی عانه

موی عانه • (mu-ye 'âne) (plural موهای عانه (mu-hâ-ye 'âne))

mu-ye 'âne (romanization)
موهای عانه (plural)


گونه

fa:گونه (ابهامزدایی)


لپ

lop (romanization)
لپها (plural)
سپ (alternative Kazerun dialectal)


دستگاه تناسلی

دستگاه تناسلی

fa:دستگاه تناسلی


کیسه بیضه

fa:کیسه خایه


پوست بیضه

fa:کیسه خایه


کیسه خایه

fa:کیسه خایه


موشک

موشَک (canonical)
mušak (romanization)
موشکها (plural)

→ Uzbek: mushak (“muscle”)

→ Central Kurdish: مۆشەک (moşek)

→ Northern Kurdish: moşek

From موش (muš, “mouse, rat”) + ـک (-ak, diminutive suffix). At first of a kind of firework article that resembled the shape of a mouse. (Modern military missiles may still remotely show that similarity.)


انگشد

fa-noun

انگشد • (angošd)


پشد

پشد • (pošd)


کاک

kâk (romanization)
کاکها (plural)
کیک (alternative)

→ Middle Armenian: քաք (kʻakʻ)

→ Ottoman Turkish: كاك (kāk)

Akin to Gilaki کاکا (káká, “a kind of cookie”), Arabic كعك (kaʕk), and Classical Syriac ܟܥܟܐ (kaʿkā).


سوراخ بینی

سوراخهای بینی

سوراخ بینی • (surâx-e bini) (plural سوراخهای بینی (surâx-hâ-ye bini))

surâx-e bini (romanization)
سوراخهای بینی (plural)

fa:سوراخ بینی


میزراه

میزراه • (mizrâh)

From میز (miz, “urine”) + راه (râh, “path”).


مویرگ

muyrag (romanization)
مویرگها (plural)
مویرگ (singular)
مویرگها، مویرگا (muyrag-hấ, muyragấ^△) (colloquial plural)
مویرگ (ezafe singular)
مویرگی (definite relative singular)
مویرگی (indefinite singular stressed)
مویرگم (first-person possessive singular)
مویرگت (muyragat, muyraget^△) (second-person singular)
مویرگش (muyragaš, muyrageš^△) (possessive singular third-person)


جبهه

جبهه • (jebhe) (plural جبههها (jebhe-hâ), or جباه)

jebhe (romanization)
جبههها (plural)
جباه (plural)

آنها که کمالات و جمالات تو دیدند
بر خاک همه جبهه تسلیم نهادند

early 1400s, Qāsim-i Anvār, “Ghazal 299”, in دیوان قاسم انوار:

Those who have seen Your perfections and glories
Have all laid down their brows to the earth in submission.

ānhā ki kamālāt u jamālāt-i tu dīdand
bar xāk hama jabha-yi taslīm nihādand


مثانه

مثانه • (masâne)


اسپرز

esporz (romanization)
اسپرزها (plural)
سپرز (alternative)

→ Khalaj: ispərz


تالاموس

تالاموس • (tâlâmus)


هیپوتالاموس

هیپوتالاموس • (hipotâlâmus)


سرخرگ

sorxrag (romanization)
سرخرگها (plural)
سرخرگ (singular)
سرخرگ (ezafe singular)
سرخرگی (definite relative singular)
سرخرگی (indefinite singular stressed)
سرخرگم (first-person possessive singular)
سرخرگت (sorxragat, sorxraget^△) (second-person singular)
سرخرگش (sorxragaš, sorxrageš^△) (possessive singular third-person)
سرخرگ (alternative)


سیاهرگ

siyâhrag (romanization)
سیاهرگها (plural)
سیاهرگ (singular)
سیاهرگ (ezafe singular)
سیاهرگی (definite relative singular)
سیاهرگی (indefinite singular stressed)
سیاهرگم (first-person possessive singular)
سیاهرگت (siyâhragat, siyâhraget^△) (second-person singular)
سیاهرگش (siyâhragaš, siyâhrageš^△) (possessive singular third-person)
سیاهرگ (alternative)


شبکیه

Borrowed from Arabic شَبَكِيَّة (šabakiyya, “retina, reticulum”).

bor+

شبکیه چشم


روده

Khalaj: rôda

Ottoman Turkish: روده (rude)

From Proto-Iranian *Hrawtáh, from Proto-Indo-Iranian *Hrawtás.


روده بزرگ

fa:روده بزرگ


روده باریک

fa:روده باریک


روده کوچک

fa:روده کوچک


دستگاه گوارش

fa-noun

دستگاه گوارش • (dastgâh-e govâreš)

fa:دستگاه گوارش


بند ناف

band-e nâf (romanization)
بندناف (alternative)

خون بند ناف

(anatomy) umbilical cord (connecting a foetus with the placenta)


دهانه رحم

[d̪ä.ɦɑː.nǽ.jɪ rä.ɦɪ́m]

[d̪ä.ɦɑː.nǽ.jɪ rä.ɦɪ́m]

سرطان دهانه رحم


مینای دندان

مینای دندان • (minâ-ye dandân)

fa:مینای دندان


گرزن

garzan (romanization)
کرزن (alternative)
گرزین (alternative)

Superficially a Northwestern Iranian formation in homage to the headwear’s jags from a stem “stinging, cutting” discussed for Persian گزنه (gazane, “nettle”), Gilaki گرزنه (garzane, “nettle”) and Classical Persian گرزه (garza, “rat”), because Jewish Literary Aramaic גרזנא (*garzənā), Hebrew גַּרְזֶן (garzén), and Arabic كَرْزَن (karzan), كَرْزَم (karzam), كِرْزِين (kirzīn), كِرْزِيم (kirzīm) are only witnessed as a one-faced axe, and Persian گهزن (gahzan) and گزن (gazan) is a shoe-knife, although the Hebrew word appears twice in Deuteronomy twice already and one would like to connect to Hebrew גָּרַז (gāraz, “to sever, to cut”) equalling Arabic جَزَرَ (jazara): undoubtedly foreign is also the old Hebrew קַרְדֹּם (qardōm, “one-edged axe; in the plural two-edges axe, or a combined wood-chopping tool with one side that of an axe and the other that of an adze”) equated with the West Semitic loanwords Eblaite 𒄥𒁺𒈬𒌝 (GUR.DU.MU.UM /gurdumum/, “axe”) and Emar Akkadian 𒄥𒁲𒈬 (GUR.DI.MU /gurdimu/, “axe”), which Noonan finds too similar not to be a separate borrowing, as also גַּרְזֶן (garzén), from the word behind Akkadian 𒍏𒄩𒍣𒅔 (ḫaṣṣinnum, “hoe”), and again a separate borrowing of the same tool-name appears in Hebrew גַּרְדּוֹם (gardōm, “executioner’s spot, scaffold”), Jewish Babylonian Aramaic גַּרְדּוּמָא (gardōmā, “stump”), Jewish Palestinian Aramaic גרדום (*gardōm, “court tribunal”) and in an Old Babylonian list of rations as a profession 𒂵𒅈𒁺𒈬 (GA.AR.DU.MU /gardumu/, “unknown meaning, apparently an executioner”). In principle, ultimate Northwest Semitic origin, an Amorite pattern, is also possible and we have the same problem as with the family of Arabic جُرَذ (juraḏ, “rat”) where both Iranian and Semitic offer a fitting root.

cog

גַּרְדּוּמָא


سپردیس

From سپر (separ, “shield”) + ـدیس (dis, “-shaped”), literally “shield-shaped”. Coined by the Academy of Persian Language and Literature in 2005 through a Persian calque of Ancient Greek θῠρεοειδής (thŭreoeidḗs, “shield-shaped”).


باسن

fa-noun

باسن • (bâsan)


آندوکارد

آندوکارد • (ândokârd)

[ʔɒːn̪d̪okʰɒ́ːɹd̪̥]


پریکارد

پریکارد • (perikârd)

[peɹiː.kʰɒ́ːɹd̪̥]


حدقه

حدقه • (hadaqa / hadaġe) (Tajik spelling ҳадақа)

hadaqa (romanization)
hadaġe (romanization)
spelling ҳадақа (Tajik)

Borrowed from Arabic حَدَقَة (ḥadaqa, “pupil”).


اسکلت

Borrowed from French squelette. Compare Turkish iskelet.