پوزش

پوزش • (puzeš)

fa-noun

پوزش • (puzeš)

From Middle Persian [script needed] (bōzišn, “salvation; apology”), ultimately from *bʰewg- (“to flee, to escape”).


آفرینش

head

آفرینش • (âfarineš) (plural آفرینشها (âfarineš-hâ))

âfarineš (romanization)
آفرینشها (plural)

[ʔɑː.fä.ɾiː.nɪʃ]

[ʔɑː.fä.ɾiː.nɪʃ]

[ʔɑː.fä.ɾiː.nɪʃ]

creation, the act of creating something.


شیوه‌ها

شیوهها • (šive-hâ)

شیوهها (canonical)
šive-hâ (romanization)

شیوه شیوه#Persian


تالار

تالار • (tâlâr) (plural تالارها (tâlâr-hâ))

[t̪ʰɑː.lɑ́ːɾ]

[t̪ʰɑː.lɑ́ːɾ]

[t̪ʰɑː.lɑ́ːɾ]

[t̪ʰɔː.lɔ́ːɾ]

[t̪ʰɒː.lɒ́ːɹ]

Possibly ultimately from Proto-Indo-European *trab-, *treb- (“dwelling, room”). Cognate with Manichaean Middle Persian tlwʾr (talawār, “hall, tabernacle”), and Mazanderani تلار (telâr, “barn”). Related to Persian طربال (tarbâl, “monastery”), Persian تلیبار (talibâr, “a hut used for breeding silkworms”) and perhaps (dialectal) Persian طنبی (tanabi, “hall”).


دشواری‌ها

head

دشواریها • (došvâri-hâ)

دشواریها (canonical)
došvâri-hâ (romanization)

دشواری دشواری#Persian


تفریح

تفریح • (tafrih) (plural تفریحها (tafrih-hâ))

[t̪ʰäf.ɾíːʱ]

[t̪ʰäf.ɾíːʱ]

[t̪ʰæf.ɹíːʰ]

برای تفریح خاطر ما


دشواری

دشواری • (došvâri) (plural دشواریها (došvâri-hâ))

došvâri (romanization)
دشواریها (plural)

From دشوار + ـی.


برار

See the etymology of the corresponding lemma form.

nonlemma

برادر برادر#Persian

colloquial form of برادر (birādar／berâdar, “brother, bro”)


شیوه

→ Azerbaijani: şivə

→ Ottoman Turkish: شیوه (şive)

Turkish: şive

→ Crimean Tatar: şive

From the stem of شیب (šib, “tilt, descend; bottom, base”) and شیفتن (šiftan, “to attract, to infatuate, to besot”) + ـه (-e).

گفت آن خر کاو به شب لاحول خورد
جز بدین شیوه نداند راه کرد

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume II, verse 249:

He replied, “The ass that ate Lá hawl during the night
cannot get along except in this manner.

guft ān xar k-ō ba šab lāhawl xward
juz badīn šēwa na-dānad rāh kard

graceful gesture or glance, blandishment, fizgig


پیشکش

head

پیشکش • (piškeš) (plural پیشکشها (piškeš-hâ))

→ Azerbaijani: peşkəş

→ Hindustani:

Hindi: पेशकश (pēśkaś)

Urdu: پیشکش (pēśkaś)

→ Dargwa: пешкеш (peškeš)

→ Northern Kurdish: pêşkêş

desc

→ Middle Armenian: փէշքէշ (pʻēškʻēš), փէշքաշ (pʻēškʻaš)

> Armenian: փեշքեշ (pʻeškʻeš) (inherited)

→ Ottoman Turkish: پیشكش (peşkeş)

> Turkish: peşkeş (inherited)

→ Romanian: peșcheș

From پیش (piš, “before”) + کشیدن (kašidan, “to pull”).


فواره

head

فواره • (favvâre) (plural فوارهها (favvâre-hâ))


کبریت

کبریت • (kebrit) (plural کبریتها (kebrit-hâ))

Borrowed from Arabic كِبْرِيت (kibrīt, “sulfur, match”), from Aramaic כִּבְּרִיתָא (kiḇrīṯā) / ܟܶܒܪܺܝܬܳܐ (kĕḇrīṯā, “sulfur”), from Akkadian 𒆠𒀀𒀭𒀀𒇉 (kibrītu, “sulfur; firebrand”).

der

כִּבְּרִיתָא

Aramaic כִּבְּרִיתָא (kiḇrīṯā)


ساحر

head

ساحر • (sâher) (plural ساحرها (sâher-hâ) or سحره (sahere))

sâher (romanization)
ساحرها (plural)
سحره (plural)

Coordinate term: ساحره (sâhere)

ابن عباس گفت: سحره فرعون هفتاد و دو مرد بودند و چهار صد نیز گفتهاند و هفتاد هزار گفتهاند، وهب گفت: سی و سه هزار بودند، ابن جریح گفت: نهصد بودند. سیصد از پارس و سیصد از روم و سیصد از اسکندریه.

c. 1126, Abū'l-Fażl Rašīd-ud-Dīn Maybudī, کشف الاسرار و عدة الابرار:

Ibn ʻAbbās said: "Pharaoh's sorcerers were seventy-two men, and some have said four hundred, and some have said seventy thousand." Wahb said: "They were thirty-three thousand." Ibn Jāriḥ said: "They were nine hundred, three hundred from Persia and three hundred from Rome and three hundred from Alexandria."

ibn-i abbās guft: sahara-yi fir'awn haftād u dō mard būdand u čāhar sad nēz gufta'and u haftād hazār gufta'and, wahb guft: sī u sih hazār būdand, ibn-i jarīh guft: nuh sad būdand. sī sad az pārs u sī sad az rūm u sī sad az iskandariyya.


دهن

دهان دهان#Persian


هراس

هراس • (harâs, herâs) (plural هراسها (harâs-hâ, herâs-hâ))

harâs (romanization)
herâs (romanization)
هراسها (plural)

From Parthian ʾhrʾs (ahrās, “fear, terror”).


تارنما

تارنما • (târnamâ)

fa-noun

تارنما • (târnamâ)


رستاخیز

head

رستاخیز • (rastâxiz)

fa-noun

رستاخیز • (rastâxiz)

Inherited from Middle Persian [script needed] (ristaxēz, “resurrection”). That latter part xēz is related to خاستن (xâstan, “to rise”).


پروا

head

پروا • (parvâ)

fa-noun

پروا • (parvâ)

→ Bengali: পরোয়া (porōẇa)

→ Hindi: परवाह (parvāh)

→ Ottoman Turkish: پروا (perva)

Turkish: perva

چون نباشد عشق را پروای او
او چو مرغی ماند بیپر، وای او

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 31:

When Love hath no care for him, he is left as a bird without wings. Alas for him then!

čōn na-bāšad išq rā parwā-yi ō
ō čō murğē mānad bē parr wāy-i ō


سهم

head

سهم • (sahm) (plural اسهم (ashom) or سهام (sehâm) or سهمها (sahm-hâ))

sahm (romanization)
اسهم (plural)
سهام (plural)
سهمها (plural)


سهم

→ Armenian: սահմ (sahm)

→ Gurani: سام (sām)

→ Hindustani:

Hindi: सहम (saham)

Urdu: سہم (sahm)

→ Kurdish:

Central Kurdish: سام (sam)

Northern Kurdish: sav

desc

Southern Kurdish: سیەو (syew), سیەم (syem)

→ Pashto: سهم (sahm)

From Middle Persian [script needed] (sahm), from Old Persian [script needed] (*çahman), from Proto-Iranian *θráhma, from Proto-Indo-Iranian *trásma, from Proto-Indo-European *trés-mn̥, from *tres- (“to tremble”). Doublet of رم (ram, “shying”).


تازه‌ها

head

تازهها • (tâze-hâ)

fa-noun

تازهها • (tâze-hâ)

تازهها (canonical)
tâze-hâ (romanization)


برادری

→ Punjabi:

Gurmukhi script: ਬਰਾਦਰੀ (barādrī)

Shahmukhi script: برادری (barādarī)

[bæɾɒːd̪æˈɾiː]

From برادر (barâdar, “brother”) + ـی (i).

baradari (social strata dictating political alliances among South Asian Muslims)


آمپول

head

آمپول • (âmpul) (plural آمپولها (âmpul-hâ))

[ʔɒːm.pʰúːl̥]


خودکار

خودکار • (xodkâr)

fa-noun

خودکار • (xodkâr)

[xʊd̪.kʰɑːɾ]

[xʊd̪.kʰɑːɾ]

[xʊd̪.kʰɑːɾ]

From خود (xod, “self”) + کار (kâr, “work”).


خوف

→ Hindustani:

Hindi: ख़ौफ़ (xauf)

Urdu: خَوف (xauf)

→ Punjabi:

Gurmukhi script: ਖ਼ੌਫ਼ (xauf)

Shahmukhi script: خَوف (xauf)


پاس

From Middle Persian [Book Pahlavi needed] (pʾs /pās/), from Proto-Iranian *páHθrah, from Proto-Indo-European *peh₂-tro-, from *peh₂- (“to protect”); see there for further information.

inh

پاسی از شب بگذشت.

1258, Shaykh Muṣliḥ-ud-Dīn Saʿdī of Shiraz, translated by Wheeler M. Thackston, The Gulistan (Rose Garden) of Sa’di: Bilingual English and Persian Edition with Vocabulary, Bethesda, MD: Ibex Publishers, published 2008, →ISBN, page 15:

به پاس خدمات شما

به پاس
به پاس#Persian

(chiefly as به پاس) consideration, considering


برداشت

head

برداشت • (bardâšt)

fa-noun

برداشت • (bardâšt)

→ Hindustani:

Hindi: बर्दाश्त (bardāśt)

desc

Urdu: بَرْدَاشْت (bardāśt)

Urdu: بَرْدَاشْت (bardāśt)

→ Pashto: برداشت (bardā́št)

[bäɾ.d̪ɑ́ːʃt̪]

[bäɾ.d̪ɑ́ːʃt̪]

[bäɾ.d̪ɑ́ːʃt̪]

[bäɾ.d̪ɔ́ːʃt̪]

[bæɹ.d̪ɒ́ːʃt̪]

[bäɾ.d̪ɔ́ʃt̪]

برداشت او از قرآن

برداشت محصول


رمه

→ Urdu: رمہ (rama)

From Middle Persian lmk' (ramag). Akin to Old Armenian երամակ (eramak), Old Georgian რემაკი (remaḳi), რემა (rema), Iranian borrowings.


تگزاسی

head

تگزاسی • (tegzâsi)

fa-noun

تگزاسی • (tegzâsi)


جفت

From Middle Persian [Book Pahlavi needed] (ywht /ǰuxt/), from Proto-Iranian *yuxtáh, from Proto-Indo-Iranian *yuktás, from Proto-Indo-European *yugtós. Doublet of یوغ (yuğ) and زوج (zowj).

inh

جفت جوراب

جفت جنین
جفت جنین#Persian

Short for جفت جنین (joft-e janin, “placenta”).


جفت

Uncertain. Regard Sanskrit चाप (cāpa, “bow; arc”), Persian چپ (čap, “left”), چپه (čape, “topped over”), Old Armenian ճապուկ (čapuk, “supple”), Sangisari, Semnani, Lasgerdi, Sorkhrudi Mazanderani چفت (čeft, “sheepfold”), Shahmirzadi چفت (čoft, “sheepfold”), Shughni чаг̌ (čaɣ̌, “reed”), Chagatai چیغ (çığ, “reed, any stiff steppe grass; a mat or screen from stiff grass and sticks used as a covering of tents”), also borrowed into Persian as چیق (čiq) and Russian чий (čij), and Classical Syriac ܓܦܬܐ (gəp̄ettā, “vine”) akin to Arabic جَفْنَة (jafna).

sl

بَلُّوط بلوط#Persian

inner skin, rind, bast (possibly only of بَلُّوط (balūt, “acorns”), because of their “cups”)


رژ

From French rouge à lèvres translated as رژ لب (rož-e lab) or رژلب (rož-lab, rože-lab).

رژ لب
رژ لب#Persian

(colloquial-un) Short for رژ لب (rož-e lab)


چم

head

چم • (čem, čam) (plural چمها (čem-hâ, čam-hâ))

čem (romanization)
čam (romanization)
چمها (plural)
چم (singular)
čam (singular)
چمها (plural)
čam-hấ (plural)
چما (colloquial plural)
čamấ (plural)
چم را (definite direct-object singular)
čam râ (definite direct-object singular)
چم رو (colloquial definite direct-object singular)
čamo (definite direct-object singular)
چمها را (definite direct-object plural)
čam-hấ râ (definite direct-object plural)
چما رو (colloquial definite direct-object plural)
čamấ ro (definite direct-object plural)
چم (ezafe singular)
čam-e (ezafe singular)
چمهای (ezafe plural)
čam-hấ-ye (ezafe plural)
چمای (colloquial ezafe plural)
čamấ-ye (ezafe plural)
چمی (definite relative singular)
چمی (indefinite singular stressed)
čam-i (definite relative singular)
čam-i (indefinite singular stressed)
چمهایی (definite plural relative)
چمهایی (indefinite plural stressed)
čamấn-i, čam-hấ-i (definite plural relative)
čamấn-i, čam-hấ-i (indefinite plural stressed)
چمایی (colloquial definite plural relative)
چمایی (colloquial indefinite plural stressed)
čamấi (definite plural relative)
čamấi (indefinite plural stressed)

Inherited from Middle Persian [Term?] (cym /čim/, “reason, cause, purpose, meaning”). Compare Gilaki چم (čem, “mood, meaning, atmosphere”).


چم

From Classical Persian چَشْم (čašm), see there for more.


رخش

head

رخش • (roxš)

fa-noun

رخش • (roxš)

From Proto-Iranian *rúxš (“to shine”), from Proto-Indo-European *lewk-. Cognate with Ossetian рухс (ruxs, “light”).


سپاه

head

سپاه • (sepâh) (plural سپاهها (sepâh-hâ))

→ Urdu: سپاہ (sipāh)

From Middle Persian spʾh / 𐭮𐭯𐭠𐭧 (spāh), from Proto-Indo-Iranian *ćwáHdʰaH, from Proto-Indo-European *ḱwéh₁-dʰ-o-h₁ (dual), from *ḱweh₁-, *ḱewh₁- (“to swell, be great”). Possible cognate with Avestan 𐬯𐬏𐬌𐬛𐬌𐬌𐬁𐬌 (sūidiiāi, “to swell, increase”, inf.), Bactrian σοδο (sodo /sūdo/, “plenty”), Middle Persian [script needed] (swd /sūd/), [script needed] (swwd /sūd/, “profit, advantage”), Sanskrit शवस् (śavas, “strength, superiority”).

cog

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
سپاه پاسداران انقلاب اسلامی#Persian

(Iran) Short for سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (sepâh-e pâsdârân-e enqelâb-e eslâmi, “Islamic Revolutionary Guard Corps”).


باشامه

head

باشامه • (bâšâma)

Akin to Old Armenian վարշամակ (varšamak), an Iranian borrowing.


سپر

Urdu: سِپَر (sípár)

From Middle Persian spl (spar, “shield”), from Old Persian *𐎿𐎱𐎼 (spara-). Akin to Old Armenian ասպար (aspar), an Iranian borrowing.


ساری

ساری • (sâri)

fa-noun

ساری • (sâri)

Akin to Old Armenian սարեակ (sareak), an Iranian borrowing.

Archaic spelling of سار (sâr, “starling”).


ساری

head

ساری • (sâri)

fa-noun

ساری • (sâri)


ناشنوایان

head

ناشنوایان • (nâšenavâyân)

ناشنوا ناشنوا#Persian


هذیان

hazayân (romanization)
hazyân (romanization)


ناشنوا

ناشنوا • (nâšenavâ) (plural ناشنوایان (nâšenavâyân))

nâšenavâ (romanization)
ناشنوایان (plural)


بارگذاری

بارگذاری • (bârgozâri)

fa-noun

بارگذاری • (bârgozâri)


آبجی

[ʔɒːb.d͡ʒíː]

A contraction of earlier آغاباجی (âğâbâji), from Azerbaijani ağabacı, analyzable as ağa (“great”) and bacı (“sister”). Compare Turkish abla (“elder sister”).

(colloquial) sister (either older or younger)


قطار

head

قَطار • (qatâr) (plural قطارها (qatâr-hâ))

قَطار (canonical)
qatâr (romanization)
قطارها (plural)

[qæ.t̪ʰɒ́ːɹ]

[qe.t̪ʰɒ́ːɹ]

[qe.t̪ʰɒ́ːɹ]

ساعت حرکت قطارها

او به صد ناز می رود تنها
دل خلق از پیش قطار، قطار

c. 1911, Mohammad Hossein Âğuli Torki-ye Shirâzi, دیوان ترکی شیرازی:

He/She comes alone with a hundred coquettries,
People's hearts are lined up in rows before him/her.

u be sad nâz mi-ravad tanhâ
del-e xalq az piš qetâr, qetâr


زهرشناسی

زهرشناسی • (zahr-šenâsi)

fa-noun

زهرشناسی • (zahr-šenâsi)

From زهر + ـشناسی.

af

زهر + ـشناسی


ارامنه

head

ارامنه • (arâmene)

[ʔä.ɾɑː.mɪ.nǽ]

[ʔä.ɾɑː.mɪ.nǽ]

[ʔä.ɾɑː.mɪ.nǽ]

From pseudo-Arabic *أَرَامِنَة. Compare truly attested Arabic plurals such as سَلَاجِقَة (salājiqa) (whence Persian سلاجقه (salâjeqe)).

ارمنی ارمنی#Persian


رسن

→ Urdu: رسن (rasan)

Inherited from Middle Persian [script needed] (lsn' /rasan/, “rope”), from Parthian [script needed] (rasan, “rope”), from Proto-Iranian *racanáH, from Proto-Indo-Iranian *raćanáH, from the root *rać-. Cognate with Sanskrit रशना (raśanā́) and Old Armenian առասան (aṙasan), an Iranian borrowing.

bor

11th century, Bayhaqi, Tarikh-e Beyhaqi
... و جلادش استوار ببست و رسنها فرود آورد، و آواز دادند که سنگ دهید، هیچکس دست به سنگ نمیکرد و همه زارزار میگریستند خاصه نیشابوریان، پس مُشتی رند را سیم دادند تا سنگ زنند و مَرد خود مُرده بود که جلادش رسن در گلو افگنده بود و خبه کرده.
... va jallâd-aš ostovâr bebast o rasan-hâ forud âvard, va âvâz dadand ke sang dahid, hičkas dast be sang nemikard o hame zâr-zâr mi-geristand xâsse neyšâburiyân, pas mošti rend râ sim dâdand tâ sang zanand, va mard xod morde bud, ke jallâd-aš rasan dar galu afgande bud o xabe karde.

... and the hangman tied him (Hasanak the Vizier) tightly and pulled down the ropes, and [they] shouted that "throw stones!", [but] nobody was picking up stones and all were crying loudly, especially the Nishapuris, so they paid silver [coins] to a bunch of thugs to throw stones, and [but] the man was already dead, as the hangman had put the rope on his neck and [had him] strangled.


ابلهان

head

ابلهان • (ablahân)

ابله ابله#Persian


دانایان

دانایان • (dânâyân)

دانا دانا#Persian


گاگول

گاگول • (gâgul)

fa-noun

گاگول • (gâgul)


پارامسی

head

پارامسی • (pârâmesi)

fa-noun

پارامسی • (pârâmesi)


ستوان

head

ستوان • (sotvân)

fa-noun

ستوان • (sotvân)


سرجوخه

head

سرجوخه • (sarjuxe) (plural سرجوخهها (sarjuxe-hâ))

sarjuxe (romanization)
سرجوخهها (plural)

From سر (“head”) + جوخه (“platoon, squad”).


فرمانده کل قوا

فرماندهٔ کل قوا

فرماندهٔ کل قوا • (farmânde-ye kol-e qovâ)

fa-noun

فرماندهٔ کل قوا

فرماندهٔ کل قوا (canonical)
farmânde-ye kol-e qovâ (romanization)


ابله

head

ابله • (ablah) (plural ابلهان (ablahân) or ابلهها (ablah-hâ))

ablah (romanization)
ابلهان (plural)
ابلهها (plural)

→ Bengali: হাবলা (habola)

ابلهی صیاد آن سایه شود
میدود چندان که بیمایه شود
بیخبر کان عکس آن مرغ هواست
بیخبر که اصل آن سایه کجاست

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 418—9:

Some fool begins to chase the shadow, running [after it] so far that he becomes powerless,
Not knowing that it is the reflection of that bird in the air, not knowing where is the origin of the shadow.

ablahē sayyād-i ān sāya šawad
mē-dawad čandān ki bē māya šawad
bē xabar k-ān aks-i ān murğ-i hawā-st
bē xabar ki asl-i ān sāya kujā-st


نادان

نادان • (nâdân)

fa-noun

نادان • (nâdân)

→ Azerbaijani: nadan

→ Bashkir: наҙан (naźan)

→ Bengali: নাদান (nadan)

→ Gujarati: નાદાન (nādān)

→ Hindustani:

Hindi: नादान (nādān)

Urdu: نادان (nādān)

→ Kazakh: надан (nadan)


شناوری

head

شناوری • (šenâvari)

fa-noun

شناوری • (šenâvari)


گناه‌کار

head

گناهکار • (gonâh-kâr)

fa-noun

گناهکار • (gonâh-kâr)

گناهکار (canonical)
gonâh-kâr (romanization)

→ Azerbaijani: günahkar

→ Ottoman Turkish: كناهكار (günahkâr)

Turkish: günahkâr

→ Hindustani:

Hindi: गुनहगार (gunahgār)

Urdu: گُنَہْگَار (gunahgār)

→ Uyghur: گۇناھكار (gunahkar)

→ Uzbek: gunohkor

[ɡʊ.nɑːɦ.kʰɑ́ːɾ]

[ɡʊ.nɑːɦ.kʰɑ́ːɾ]

[ɡʊ.nɑː.kʰɑ́ːɾ]

[ɡu.nɔː.kʰɔ́ːɾ]

[ɡ̥o.nɒːɦ.kʰɒ́ːɹ]

[ɡu.nɔɦ.kʰɔ́ɾ]


وابسته

head

وابسته • (vâbaste) (plural وابستگان (vâbastegân))

vâbaste (romanization)
وابستگان (plural)

وابستۀ نظامی ― vâbaste-ye nezâmi ― military attaché


جدایی

جدایی • (jodâyi) (plural جداییها (jodâyi-hâ))


کیوسک

کیوسک • (kiyusk) (plural کیوسکها (kiyusk-hâ))

Borrowed from French kiosque. Doublet of کوشْک.


کبک

From Middle Persian [Book Pahlavi needed] (kpk' /kabk/, “partridge”). Compare Ancient Greek κᾰκκᾰ́βη (kakkábē).

inh

11th century, Manuchehri
گویی بط سفید جامه به صابون زده است
کبک دری ساق پای در قدح خون زده است
gōyē batt-i safēd jāma ba sābūn zada-ast
kabk-i darī sāq-i pāy dar qadah-i xūn zada-ast


گیشه

head

گیشه • (giše)

fa-noun

گیشه • (giše)


رشوه

head

رشوه • (rešve)

fa-noun

رشوه • (rešve)


آب اکسیژنه

head

آب اکسیژنه • (âb oksižene)

fa-noun

آب اکسیژنه • (âb oksižene)

fa:آب اکسیژنه


هیدروژن پراکسید

head

هیدروژن پراکسید • (hidrožen perâksid)

fa-noun

هیدروژن پراکسید • (hidrožen perâksid)

fa:هیدروژن پراکسید


کانی

head

کانی • (kâni)

fa-noun

کانی • (kâni)


زخمه

head

زخمه • (zaxme) (plural زخمهها (zaxme-hâ))

Rumi
ما چو چنگیم و تو زخمه میزنی ...

(please add an English translation of this quotation)


مضراب

مضراب • (mezrâb)

fa-noun

مضراب • (mezrâb)

Ultimately from Arabic مِضْرَاب (miḍrāb).

(music) mezrab, a small lightweight hammer with a slightly curved end and an inbuilt pick that is used to play the santur (Iranian hammered dulcimer) by striking the strings.


هالو

head

هالو • (hâlu)

fa-noun

هالو • (hâlu)


سوزش

head

سوزش • (suzeš)

fa-noun

سوزش • (suzeš)

From سوز (suz) + ـش (-eš), from the verb سوختن (suxtan, “to burn”).


بسپار

head

بسپار • (baspâr)

fa-noun

بسپار • (baspâr)


پالایش

head

پالایش • (pâlâyeš)

fa-noun

پالایش • (pâlâyeš)

[pʰɑː.lɑː.jɪʃ]

[pʰɑː.lɑː.jɪʃ]

[pʰɑː.lɑː.jɪʃ]

af

پالای (pâlây) + ـش (-eš)


پالایشگاه

head

پالایشگاه • (pâlâyešgâh) (plural پالایشگاهها (pâlâyešgâh-hâ))

pâlâyešgâh (romanization)
پالایشگاهها (plural)
پالایشگاه (singular)
pâlâyešgâh (singular)
پالایشگاهها (plural)
pâlâyešgâh-hấ (plural)
پالایشگاها (colloquial plural)
pâlâyešgâhấ (plural)
پالایشگاه را (definite direct-object singular)
pâlâyešgâh râ (definite direct-object singular)
پالایشگاه رو (colloquial definite direct-object singular)
pâlâyešgâho (definite direct-object singular)
پالایشگاهها را (definite direct-object plural)
pâlâyešgâh-hấ râ (definite direct-object plural)
پالایشگاها رو (colloquial definite direct-object plural)
pâlâyešgâhấ ro (definite direct-object plural)
پالایشگاه (ezafe singular)
pâlâyešgâh-e (ezafe singular)
پالایشگاههای (ezafe plural)
pâlâyešgâh-hấ-ye (ezafe plural)
پالایشگاهای (colloquial ezafe plural)
pâlâyešgâhấ-ye (ezafe plural)
پالایشگاهی (definite relative singular)
پالایشگاهی (indefinite singular stressed)
pâlâyešgâh-i (definite relative singular)
pâlâyešgâh-i (indefinite singular stressed)
پالایشگاههایی (definite plural relative)
پالایشگاههایی (indefinite plural stressed)
pâlâyešgâhấn-i, pâlâyešgâh-hấ-i (definite plural relative)
pâlâyešgâhấn-i, pâlâyešgâh-hấ-i (indefinite plural stressed)
پالایشگاهایی (colloquial definite plural relative)
پالایشگاهایی (colloquial indefinite plural stressed)
pâlâyešgâhấi (definite plural relative)
pâlâyešgâhấi (indefinite plural stressed)

[pɑː.lɑː.ˈjiʃ.ˈɡɑːh]

[pʰɑː.lɑː.jɪ́ʃ.ɡɑ́ːʱ]

[pʰɑː.lɑː.jɪ́ʃ.ɡɑ́ːʱ]

[pʰɑː.lɑː.jɪ́ʃɡɑ́ː]

[pʰɔː.lɔː.jíʃɡɔ́ː]

[pʰɒː.lɒː.jéʃ.ɡɒ́ːʰ]

[pʰɔ.lɔ.jíʃ.ɡɔ́ʱ]

From پالایِش (pâlâyeš, “refine”) + ـگاه (-gâh).

af

fa:پالایشگاه


سرکوب

[säɾ.kʰʊ́ːb̥]

[sæɹ.kʰúːb̥]

سر (sar, “head”) + کوب (kub, present stem of کوفتن (kuftan, “to pound, to knock”)): "head-pounding".

کوب<pos:present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">کوفتن</i> (kuftan, “to pound, to knock”)>

سرکوب سیاسی

از بس که کردم سرزنش دل را به یاد آوردنش
بیچاره از سرکوب پر حیران و گیج و دنگ شد

early 1300s, Awhadī Marāğa'i, “Ghazal 258”, in دیوان اوحدی:

So much did I blame my heart that, when it remembered,
It could not help but become confused and dizzy and astonished from the rebuke.

az bas ki kardam sarzaniš dil rā ba yād āwardan-aš
bēčāra az sarkōb pur hayrān u gēj u dang šud

سرزنش سرزنش#Persian

(obsolete) reproach, reproof, rebuke; stronger than سرزنش (sarzaneš, literally “head-tapping”).


جیرجیرک

[d͡ʒiːɾ.d͡ʒiː.ɾäk]

[d͡ʒiːɾ.d͡ʒiː.ɾäk]

[d͡ʒiːɾ.d͡ʒiː.ɾäk]

[d͡ʒiːɹ.d͡ʒiː.ɹækʲ]


راهبرد

head

راهبرد • (râhbord)

fa-noun

راهبرد • (râhbord)


تاکتیک

head

تاکتیک • (tâktik)

fa-noun

تاکتیک • (tâktik)


استراتژی

head

استراتژی • (esterâteži or estrâteži) (plural استراتژیها (esterâteži-hâ))

esterâteži (romanization)
estrâteži (romanization)
استراتژیها (plural)

/ɛstɾɒːtɛʒiː/


لگد

From Proto-Indo-Iranian [Term?], a suffixed form of Proto-Indo-European *lek- (“to bend, leg”). Cognate with Ancient Greek λάξ (láx, “with the leg/heel”), Ancient Greek λᾰκτῐ́ζω (laktízō, “to kick”); Sanskrit लकुट (lakuṭa, “stick, club”); Sauraseni Prakrit 𑀮𑀢𑁆𑀢𑀸 (lattā, “kick”), the latter probably from an unattested Sanskrit word for "to kick".

cog

آتش در خرمن خود میزنی
دولت خود را به لگد میزنی

1166, Niẓāmī of Ganja, chapter 34, in مخزنالاسرار [Treasury of Mysteries]:

You are setting fire to your own harvest,
You are kicking away your own fortune.

ātaš dar xarman-i xwad mē-zanī
dawlat-i xwad rā ba lagad mē-zanī


داغ

→ Armenian: դաղ (daġ)

→ Assamese: দাগ (dag)

→ Azerbaijani: dağ

→ Bengali: দাগ (dag)

→ Georgian: დაღი (daɣi)

→ Gujarati: ડાઘો (ḍāgho)

→ Hindustani:

Hindi: दाग़ (dāġ)

Urdu: داغ (dāġ)

→ Maithili:

Devanagari script: दाग (dāg)

Tirhuta script: 𑒠𑒰𑒑 (dāga)

→ Old Marathi: ḍāga

Devanagari script: डाग

Modi script: 𑘚𑘰𑘐

→ Ottoman Turkish: داغ (dağ)

→ Odia: ଦାଗ (dāga)

→ Old Punjabi: ਦਾਗੁ (dāgu)

Punjabi:

Gurmukhi script: ਦਾਗ਼ (dāġ)

Shahmukhi script: داغ (dāġ)

Cognate with Avestan 𐬛𐬀𐬖𐬀 (daγa, “brand; scar, spot”), Sanskrit दाह (dāha, “burning, heat”). Related to Middle Persian [script needed] (dcytn' /dazīdan/, “to burn”), from Proto-Iranian *dáǰatī, from Proto-Indo-Iranian *dʰáǰʰati, from Proto-Indo-European *dʰégʷʰeti.

inh

sear, mark left by cauterization or etching, brand

(transferred) mark, stain, blemish, scar, dark spot


داستان‌های کوتاه

head

داستانهای کوتاه • (dâstân-hâye kutâh)

داستانهای کوتاه (canonical)
dâstân-hâye kutâh (romanization)

داستان کوتاه
داستان کوتاه#Persian

plural of داستان کوتاه


داستان کوتاه

داستانهای کوتاه

داستان کوتاه • (dâstân-e kutâh) (plural داستانهای کوتاه (dâstân-hâ-ye kutâh))

fa-noun

داستانهای کوتاه

dâstân-e kutâh (romanization)
داستانهای کوتاه (plural)

fa:داستان کوتاه


هیاهو

head

هیاهو • (hayâhu)

fa-noun

هیاهو • (hayâhu)


خریطه

head

خریطه • (xarite) (plural خریطهها (xarite-hâ))

From Arabic خَرِيطَة (ḵarīṭa), from Ancient Greek χάρτης (khártēs, “sheet of paper”).

uder

Arabic خَرِيطَة (ḵarīṭa)

خریطهٔ پلاستیک (Dari)


قصه

head

قِصِّه • (qesse) (plural قصهها (qesse-hâ))

قِصِّه (canonical)
qesse (romanization)
قصهها (plural)

توی هر شهر غریبی با تو میشه موندنی شد
 قصهٔ هزار و یک شب میشه بود و خوندنی شد

1996, Shahram Shabpareh, “Khuneye Eshgh”, in Do Rahi:

tu-ye har šahr-e ğaribi bâ to mi-še mundani šod
 qesse-ye hezâr o yek šab mi-še bud o xundani šod


سیگاری‌ها

سیگاریها • (sigâri-hâ)

سیگاریها (canonical)
sigâri-hâ (romanization)

سیگاری سیگاری#Persian


سیگاری

سیگاری • (sigâri) (plural سیگاریها (sigâri-hâ))

From سیگار + ـی.


بلغار

بلغار • (bolğâr)

fa-noun

بلغار • (bolğâr)


وطن‌فروشی

وطنفروشی (canonical)
vatan-foruši (romanization)


وطن‌فروش

وطنفروش (canonical)
vatan-foruš (romanization)

[wä.t̪ʰäɱ.fʊ.ɾóːʃ]

[wä.t̪ʰäɱ.fʊ.ɾóːʃ]

[wä.t̪ʰäɱ.fʊ.ɾóːʃ]

[wä.t̪ʰäɱ.fu.ɾʊ́ːʃ]

[væ.t̪ʰæɱ.fo.ɹúːʃ]

[vä.t̪ʰäɱ.fu.ɾɵ́ʃ]

From وطن (vatan, “homeland”) + فروش (foruš, “present stem of the verb 'to sell'”).


سرودهای ملی

سرود ملی
سرود ملی#Persian


سرود ملی

head

سرود ملی • (sorud-e melli) (plural سرودهای ملی (sorud-hâye melli))

sorud-e melli (romanization)
سرودهای ملی (plural)


کمونیسم

شبح کمونیسم در حال حکمرانی بر جهان ما
šabah-e komonism dar hâl-e hokomrâni bar jahân-e mâ


چای سبز

چای سبز • (čây-e sabz)

fa-noun

چای سبز • (čây-e sabz)


سبک

Borrowed from Arabic سَبْك (sabk, “melting, casting; shaping, polishing; formulating”).

bor+

سبک تعلیم

سبکی جدید

سبک موسیقی

سبک انشاء


شهبانو

head

شهبانو • (šahbânu)

fa-noun

شهبانو • (šahbânu)

→ Bengali: শাহবানু (śahbanu)

→ English: shahbanu


تاج‌گذاری

head

تاجگُذاری • (tâj-gozâri)

fa-noun

تاجگُذاری • (tâj-gozâri)

تاجگُذاری (canonical)
tâj-gozâri (romanization)

[tɑːd͡ʒ.ɡu.zɑː.ˈɾiː]

[t̪ʰɑːd͡ʒ.ɡʊ.zɑː.ɾíː]

[t̪ʰɑːd͡ʒ.ɡʊ.zɑː.ɾíː]

[t̪ʰɑːd͡ʒ.ɡʊ.zɑː.ɾíː]

[t̪ʰɔːd͡ʒ.ɡu.zɔː.ɾí]

[t̪ʰɒːd͡ʒ.ɡo.zɒː.ɹíː]

[t̪ʰɔd͡ʒ.ɡu.zɔ.ɾí]


کاباره

head

کاباره • (kâbâre)

fa-noun

کاباره • (kâbâre)


کایرومون

head

کایرومون • (kâyromon)

fa-noun

کایرومون • (kâyromon)


شاهدخت

head

شاهدخت • (šâhdoxt)

fa-noun

شاهدخت • (šâhdoxt)

[ʃɑːɦ.d̪ʊxt̪]

[ʃɑːɦ.d̪ʊxt̪]

[ʃɑː.d̪ʊxt̪]

[ʃɔɦ.d̪uχt̪]


احتلام

head

احتلام • (ehtelâm) (plural احتلامات (ehtelâmât))

ehtelâm (romanization)
احتلامات (plural)

[ʔe̞ɦ.t̪ʰɪ.lɑ́ːm]

[ʔe̞ɦ.t̪ʰɪ.lɑ́ːm]

[ʔɪ.t̪ʰɪ.lɑ́ːm]

Borrowed from Arabic اِحْتِلَام (iḥtilām).


لبخند

head

لَبخَند • (labxand) (plural لَبخَندها (labxand-hâ))

لَبخَند (canonical)
labxand (romanization)
لَبخَندها (plural)

→ Urdu: لبخند (labxand)

From لب (lab, “lip”) + خند (xand, “laugh”).


پخشه

پخشه • (paxše)

fa-noun

پخشه • (paxše)

(dialectal, Shiraz: some people, Khesht, Konartakhteh, Dashtestan) fly


زردک

→ Algerian Arabic: زرودية (zrūdiyya)

→ Moroccan Arabic: زرودية (zrūdiyya)

→ Kabyle: zrudga

→ Kyrgyz: зардек (zardek)

→ Qašqay: зәдәк, зәрдәк, зардәк

→ Siberian Tatar: сәртәк

desc

→ Ottoman Turkish: زردك (zerdek), زدك (zedek) (rare)

→ Punjabi: ਜਰਦ (jarad)

→ Fergana Valley Uyghur: зәдәк (zedek)

From زرد (zard, “yellow”) + ـک (ak, “diminutive suffix”).


بذر

head

بذر • (bazr) (plural بذرها (bazr-hâ) or بذور (bozur))

bazr (romanization)
بذرها (plural)
بذور (plural)

بذرهای کشاورزی

فروشگاه اینترنی بذر


معادن

[mɑːɑː.d̪ɪn]

Borrowed from Arabic مَعَادِن (maʕādin).

معدن معدن#Persian


سوسن

سوسن • (sôsan, sowsan) (plural سوسنها (sôsan, sowsan-hâ))

sôsan (romanization)
sowsan (romanization)
سوسنها (plural)

From Middle Persian [script needed] (swsn' /sōsan/), from Ancient Greek σοῦσον (soûson), ultimately from Egyptian zšn. Compare Old Armenian շուշան (šušan), Old Georgian შროშანი (šrošani), Biblical Hebrew שׁוֹשָׁן (šōšān), שׁוֹשַׁנָּה (šōšannā), Aramaic שַׁוֹשַׁנְתָּא (šōšantā).

cog

שַׁוֹשַׁנְתָּא

Aramaic שַׁוֹשַׁנְתָּא (šōšantā)


توتن

توتون توتون#Persian


منشار

head

منشار • (menšâr) (plural مناشیر (manâšir) or منشارها (menšâr-hâ))

menšâr (romanization)
مناشیر (plural)
منشارها (plural)


توتون

Borrowed from Turkic. See Ottoman Turkish توتون (tütün) above.


آدمیت

آدمیت • (âdamiyyat) (plural آدمیتها (âdamiyyat-hâ))

âdamiyyat (romanization)
آدمیتها (plural)

Borrowed from Arabic آدَمِيَّة (ʔādamiyya, “humanity”).
By surface analysis, آدم (âdam, “human”) + ـیت (-iyyat, “-ity”).


جمعیت

head

جَمْعِیَّت • (jam'iyyat)

fa-noun

جَمْعِیَّت • (jam'iyyat)

جَمْعِیَّت (canonical)
jam'iyyat (romanization)

→ Hindustani:

Hindi: जमीयत (jamīyat)

Urdu: جَمْعِیَّت (jam'iyyat)

Borrowed from Arabic جَمْعِيَّة (jamʕiyya). By surface analysis, جمع (jam') + ـیت (-iyyat).

surf

جمعیت ایران در حدود هشتاد میلیون نفر است.

The population of Iran is around eighty million.

jam'iyyat-e irân dar hodud-e haštâd milyun nafar ast.


آلودگی

head

آلودگی • (âludegi)

fa-noun

آلودگی • (âludegi)

[ʔɑː.luː.d̪ä.ɡíː]

[ʔɑː.luː.d̪ä.ɡíː]

[ʔɑː.luː.d̪ä.ɡíː]

[ʔɒː.luː.d̪æ.ɡʲíː]

Compound of آلوده (âlude, “polluted”) + گی (gi, nominalization suffix)

af

چون که مومن آینهی مومن بود
روی او ز آلودگی ایمن بود

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume II, verse 30:

Since the true believer is a mirror for the true believer,
his face is safe from defilement.

čōn ki mu'min āyina-ē mu'min buwad
rōy-i ō za ālūdagī īmin buwad


خراش

head

خراش • (xarâš)

fa-noun

خراش • (xarâš)

From the present stem form of خراشیدن (xarâšidan, “to scratch”). Related to Northern Luri کلاش (kelāš).


شناخت

head

شناخت • (šenâxt)

fa-noun

شناخت • (šenâxt)

[ʃɪ.nɑ́ːxt̪]

[ʃɪ.nɑ́ːxt̪]

[ʃɪ.nɑ́ːxt̪]


سرشت

پس سرشت کمونیسم چیست؟

بردهای از خویش و پیوند و سرشت
کردهای در چشم او هر خوب زشت

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume II, verse 699:

Thou hast borne them away from kindred and relatives and (their own) nature,
Thou hast made every fair thing foul in his (such a one's) eyes.

burda'ī az xwēš u paywand u sirišt
karda'ī dar čašm-i ō har xūb zišt


عیاشی

head

عیاشی • ('eyyâši)

fa-noun

عیاشی • ('eyyâši)

Hindi: ऐयाशी (aiyāśī)

Urdu: عیاشی ('yāśī)

Borrowed from Arabic عَيَّاشِي (ʕayyāšī, “related to life or breadmaking”).


معیشت

→ Urdu: معیشت (ma'īśat)


فخر

Borrowed from Arabic فَخْر (faḵr, “honour, pride”), the Arabic word itself could be an Iranian borrowing ultimately from Proto-Iranian *huHarnā́h (“splendour, glory”). Doublet of فَرّ (farr).
See the Arabic root ف خ ر (f-ḵ-r) and Proto-Iranian *huHarnā́h (“splendour, glory”) for more detailed etymology.


تمنا

→ Azerbaijani: təmənna

→ Bengali: তামান্না (tamanna)

→ Hindustani:

Hindi: तमन्ना (tamannā)

Urdu: تَمَنَّا (tamannā)

→ Ottoman Turkish: تمنا (temenna)

Turkish: temenna

→ Greek: τεμενάς (temenás)

→ Romanian: temenea


مؤدب

Borrowed from Arabic مُؤَدِّب (muʔaddib).


بهادر

head

بهادر • (bahâdor) (plural بهادران (bahâdorân))

[bä.ɦɑː.d̪ʊ́ɾ]

[bä.ɦɑː.d̪ʊ́ɾ]

[bɑːɑː.d̪ʊ́ɾ]

[bɔːɔː.d̪úɾ]

[bæ.ɦɒː.d̪óɹ]

[bä.ɦɔ.d̪úɾ]

Borrowed from Middle Mongol ᠪᠠᠭᠠᠲᠤᠷ (baɣatur), attested after the Mongol conquest in the 1200s.

bor+

بهادران و دلیرند خیل مژگانت
که وقت معرکه هستند هر یکی صفدر

c. 1520, Selim I of the Ottoman Empire, edited by Benedek Péri, The Persian Dīvān of Yavuz Sulṭān Selīm, Budapest, Hungary: Research Centre for the Humanities, Eötvös Loránd Research Network, →ISBN, page 74:

The army of your eyelashes are valiant paladins,
Each of whom break the enemy's ranks at the time of war.

bahādurān u dalēr-and xayl-i mužagānat
ki waqt-i ma'rakā hastand har yakē safdar


عهد

→ Bengali: আহদ (ahod)

→ Chagatai: عهد

Uyghur: ئەھد (ehd)

Uzbek: ahd

→ Hindustani:

Hindi: अहद (ahad)

Urdu: عَہْد ('ahd), عَہَد ('ahad)

→ Punjabi: عَہْد (ʻahd)

→ Pashto: عهد

→ Sindhi: عهد

→ Turkmen: äht

در عهد باستان


غسل

head

غسل • (ğosl)

fa-noun

غسل • (ğosl)

→ Bengali: গোসল (gōśol)

→ Hindi: ग़ुसल (ġusal)

(Islam) ghusl (washing required after major ritual impurity)


شاب

بیا و کشتی ما در شط شراب انداز
خروش و ولوله در جان شیخ و شاب انداز

c. 1390, Shams-ud-Dīn Muḥammad Ḥāfiẓ, “Ghazal 263”, in دیوان حافظ [The Divān of Ḥāfiẓ]:

Come and hurl our ship into the river of wine;
Hurl tumult and uproar into the souls of old and young.

biyā u kaštī-yi mā dar šat-i šarāb andāz
xurōš u walwala dar jān-i šayx u šāb andāz


قین

Compare Persian کون (kun, “buttocks”) and dialectal Persian کین (kin, “buttocks”).

می قینم درد میکنه؟


عارف

head

عارف • ('âref) (plural عارفان ('ârefân) or عارفها ('âref-hâ) or عرفا ('orafâ))

'âref (romanization)
عارفان (plural)
عارفها (plural)
عرفا (plural)


لمس

لمسهای محبتآمیز


خلق

→ Chagatai: خلق

Uyghur: خەلق (xelq)

Uzbek: xalq

→ Hindustani:

Hindi: ख़लक़ (xalq)

Urdu: خلق (xalq)

→ Kazakh: халық (xalyq)

→ Kyrgyz: калк (kalk)

→ Pashto: خلک (xalk)

→ Punjabi:

Gurmukhi script: ਖਲਕ (khalak)

Shahmukhi script: خلق (xalq)

→ Sindhi:

Arabic script: خَلْقُ (xalqu)

Devanagari script: ख़ल्क़ु (xalqu)

→ Turkmen: halk

جمهوری خلق چین

the [[People's Republic of China|People's Republic of China]]

حزب دموکراتیک خلق افغانستان

People's Democratic Party of Afghanistan


خلق

خلق آرام

temperament, disposition, character, personality

خلق تنگ


خلق

خلق • (xalaq) (plural خلقها (xalaq-hâ) or خلقان (xolqân))

xalaq (romanization)
خلقها (plural)
خلقان (plural)


افتو

(dialectal, Khesht, Konartakhteh, Dashtestan) sunlight, sun


خاش

خاشک

sticks, straw, or other mixed minute things; a basket or chest for storage

bent of minute particles of wood, straw, rags or other things, chips, parings


کوشش

کوشش • (kôšeš)

fa-noun

کوشش • (kôšeš)

→ Gujarati: કોશિશ (kośiś)

→ Hindustani:

Hindi: कोशिश (kośiś)

Urdu: کوشِش (kośiś)

→ Kamviri: kušë́š

→ Marathi: कोशीस (kośīs)

→ Nepali: कोशिश (kośiś)

→ Punjabi:

desc

Gurmukhi script: ਕੋਸ਼ਿਸ਼ (kośiś), ਕੋਸ਼ਸ਼ (kośaś)

Shahmukhi script: کوشِش (kośiś)


فراز

head

فراز • (farâz)

fa-noun

فراز • (farâz)

Inherited from Middle Persian [Book Pahlavi needed] (prʾc), 𐫜𐫡𐫀𐫝 (frʾc /frāz/, “forward, prominent, distinguished; forward, forth; near”), from Proto-Iranian *frāča- (“front, forward”), from *frā-. Cognate with Parthian 𐫜𐫡𐫀𐫝 (frʾc /frāž/, “forward, forth; near”), Northern Kurdish firaja (“gosling, poult”) and firêj kirin (“to advance, to make progress”), Central Kurdish فراژاندن (frajandin, “to advance, to progress, to elevate, to exalt”), فراژ (fraj) or هەراش (heraş, “advanced, elevated, exalted”), Middle Armenian վռազ (vṙaz).


فرنگی

head

فرنگی • (farangi) (plural فرنگیها (farangi-hâ) or فرنگیان (farangiân))

farangi (romanization)
فرنگیها (plural)
فرنگیان (plural)

→ Bashkir: бәрәңге (bərəñge)

→ Chagatai:

Uyghur: بەرەڭگە (berengge)

→ Chinese:

desc

Cantonese: 佛朗機／佛朗机 (fat⁶ long⁵ gei¹), 佛郎機／佛郎机 (fat⁶ long⁴ gei¹)

desctree

Mandarin: 佛朗機／佛朗机 (fólǎngjī), 佛郎機／佛郎机 (fólángjī)
Japanese: フランキ (furanki)
Korean: 불랑기(佛朗機) (bullanggi)

→ Hindustani:

Hindi: फ़िरंगी (firaṅgī)

Urdu: فرنگی (farangī, firangī)

→ Burmese: ဘရင်ဂျီ (bha.ranggyi)
→ Mon: ဗြေန်ဂျေဝ်

→ English: firangi

→ Khmer: បារាំង (baarang)

→ Malayalam: പീരങ്കി (pīraṅki)

→ Malay: peranggi, perenggi

→ Tatar: бәрәңге (bäräñge)

→ Telugu: ఫిరంగి (phiraṅgi)

→ Thai: ฝรั่ง (fà-ràng)

[fä.ɾäŋ.ɡíː]

[fä.ɾäŋ.ɡíː]

[fä.ɾäŋ.ɡíː]

[fæ.ɹæɲ.ɡʲíː]

From فرنگ (farang, “Frank; Crusader; Christian; European; Westerner”) + ـی (i).


چیش

head

چیش • (čiš, čĭš)

fa-noun

چیش • (čiš, čĭš)


آتیش

head

آتیش • (âtiš)

fa-noun

آتیش • (âtiš)

[ʔɑː.t̪ʰeːʃ]

[ʔɑː.t̪ʰeːʃ]

[ʔɑː.t̪ʰeːʃ]

[ʔɔː.t̪ʰeːʃ]

[ʔɒː.t̪ʰiːʃ]


پهپاد

head

پهپاد • (pahpâd) (plural پهپادها (pahpâd-hâ))

pahpâd (romanization)
پهپادها (plural)
پهپاد (singular)
pahpâd (singular)
پهپادها (plural)
pahpâd-hấ (plural)
پهپادا (colloquial plural)
pahpâdấ (plural)
پهپاد را (definite direct-object singular)
pahpâd râ (definite direct-object singular)
پهپاد رو (colloquial definite direct-object singular)
pahpâdo (definite direct-object singular)
پهپادها را (definite direct-object plural)
pahpâd-hấ râ (definite direct-object plural)
پهپادا رو (colloquial definite direct-object plural)
pahpâdấ ro (definite direct-object plural)
پهپاد (ezafe singular)
pahpâd-e (ezafe singular)
پهپادهای (ezafe plural)
pahpâd-hấ-ye (ezafe plural)
پهپادای (colloquial ezafe plural)
pahpâdấ-ye (ezafe plural)
پهپادی (definite relative singular)
پهپادی (indefinite singular stressed)
pahpâd-i (definite relative singular)
pahpâd-i (indefinite singular stressed)
پهپادهایی (definite plural relative)
پهپادهایی (indefinite plural stressed)
pahpâdấn-i, pahpâd-hấ-i (definite plural relative)
pahpâdấn-i, pahpâd-hấ-i (indefinite plural stressed)
پهپادایی (colloquial definite plural relative)
پهپادایی (colloquial indefinite plural stressed)
pahpâdấi (definite plural relative)
pahpâdấi (indefinite plural stressed)

[pʰæhˈpʰɒːd̪]

Acronym of پرندهٔ هدایتپذیر از دور (parande-ye hedâyat-pazir az dur).


جیش

From Turkic, compare Ottoman Turkish چیش (čiš, “urine”), from Common Turkic *čiš.


نسل

نسلهای بعدی

نسل بشر

سال و فال و مال و حال و اصل و نسل و تخت و بخت
بادت اندر شهریاری، برقرار و بر دوام
سال خرّم، فال نیکو، مال وافر، حال خوش
اصل ثابت، نسل باقی، تخت عالی، بخت رام

late 1300s, Hafez, Poetic fragment of a panegyric attributed to Hafez:

Years, fate, property, condition, ancestry, progeny, throne, destiny
May you have in your regal status, stable and eternal;
Joyful years, a fortunate fate, abundant property, a happy condition,
Steadfast ancestry, durable progeny, a sublime throne, an obedient destiny.

sāl u fāl u māl u hāl u asl u nasl u taxt u baxt
bād-at andar šahryārī, bar qarār u bar dawām
sāl-i xurram, fāl-i nēkū, māl-i wāfir, hāl-i xwaš,
asl-i sābit, nasl-i bāqī, taxt-i ālī, baxt-i rām


سیلاغ

سیلاغ • (silâğ)

fa-noun

سیلاغ • (silâğ)

Compare Persian سولاخ (“hole”), and Persian سوراخ (“hole”).

(dialectal) hole, cavity, bore, orifice, slot


سولاخ

head

سولاخ • (sulâx)

fa-noun

سولاخ • (sulâx)

Compare Persian سوراخ (“hole”), and Persian سیلاغ (“hole”) .

ثقبه : و بمنقار در آن سولاخ میکرد.

(dialectal or literary) hole, cavity, bore, orifice, slot


جوغ

Compare Persian جوی (juy, “stream”), جوب (jub, “stream”), جو (ju, “stream”). From Middle Persian [script needed] (joi) or [script needed] (yoi), from Old Persian [script needed] (yauviya), cognate with Northern Kurdish co and Sanskrit यव्या (yavyā).


هجوم

تو به بغدادی و در روم از هجوم لشکرت
هست قیصر مستمند و لشکر او سوگوار

c. 1100, Amīr Mu'izzī, “Qaṣīda 226”, in دیوان امیر معزی:

You are in Baghdad, and in Byzantium, due to your army's attack,
The Emperor is in distress and his army is mournful.

tu ba bağdād-ī u dar rūm az hujūm-i laškar-at
hast qaysar mustmand u laškar-i ō sōgwār


توقف

[t̪ʰæ.væʁ.ɢóf]

Borrowed from Arabic تَوَقُّف (tawaqquf).

bor+

2016 April 11, “توقف ارسال ایمیلهای خبری روزانه از بیبیسی فارسی”, in bbc.com/persian, BBC Persian:

Cessation of dispatch of daily email newsletters from BBC Persian

tavaqqof-e ersâl-e imeyl-hâ-ye xabari-ye ruzâne az bi-bi-si fârsi


توافق

head

توافق • (tavâfoq) (plural توافقات (tavâfoqât) or توافقها (tavâfoq-hâ))

tavâfoq (romanization)
توافقات (plural)
توافقها (plural)

[t̪ʰæ.vɒː.fóɢ̥]

Borrowed from Arabic تَوَافُق (tawāfuq).

توافق اتمی

توافق هستهای

به توافق رسیدن

to come to an agreement, to reach an agreement

«فیصل بن فرحان» وزیر خارجه عربستان در این باره اعلام کرد: ما در حال حاضر به مراحل نهایی درباره توافق دو جانبه با آمریکا نزدیک شدهایم.

2024 April 29, “ریاض: به توافق امنیتی با آمریکا نزدیک شدهایم”, in irna.ir, Islamic Republic News Agency:

Faysal bin Farhan, the Saudi Minister of Foreign Affairs, announced: "We have currently neared the final stages of a bilateral deal with the United States."

feysal ben farhân, vazir-e xâreje-ye arabestân dar in bâre e'lâm kard: mâ dar hâl-e hâzer be marâhel-e nahâyi darbâre-ye tavâfoq-e do jânebe bâ âmrikâ nazdik šode'im.

نفسهای خرد یافته میل کند بهفائده گرفتن از عقل و توافق بودن بر اثبات جوهر عقل و دور کردن مر او را از تباه شدن.

c. 1080, Nāṣir-i Khusraw, خوان الاخوان [Feast of the Brethren]:

Souls which have found wisdom prefer to make use of reason, and to remain in agreement with the proofs of the rational element, and to keep it [reason] away from corruption.

nafs-hā-yi xirad yāfta mayl kunad ba fā'ida giriftan az aql u tawāfuq budan bar isbāt-i jawhar-i aql u dūr kardan mar ō rā az tabāh šudan.

concordance, congruence, agreement, compatibility


قلا

قلا • (qelâ)

fa-noun

قلا • (qelâ)


توقع

head

توقع • (tavaqqo') (plural توقعات (tavaqqo'ât))

[t̪ʰæ.væʁ.ɢóʔ]

Borrowed from Arabic تَوَقُّع (tawaqquʕ).


قصب

آنجا قصب رنگین بافند از عمامهها و وقایهها و آنچه زنان پوشند. از این قصبهای رنگین هیچ جا مثل آن نبافند که در تنیس، و آنچه سپید باشد به دمیاط بافتند، و آنچه در کارخانه سلطانی بافند به کسی نفروشند و ندهند.

c. 1060, Nāṣir-i Khusraw, Safarnāma [Book of Travels]:

Colored linen cloth is woven there for turbans, head scarves, and the things women wear. Nowhere is the like of this colored linen cloth woven other than in Tinnīs; and the white ones were woven in Damietta. Whatever is woven in the king's workshops are neither sold nor gifted to anyone.

ānjā qasab-i rangēn bāfand az imāma-hā u wiqāya-hā u ānči zanān pōšand. az īn qasab-hā-yi rangēn hēč jā misl-i ān na-bāfand ki dar tinnīs, w-ānči sapēd bāšad ba dumyāt bāftand, w-ānči dar kārxāna-yi sultānī bāfand ba kasē na-furōšand u na-dahand.

fine linen cloth (traditionally made in Egypt)


قصب

خرمای زاهدی
خرمای زاهدی#Persian

Synonym of خرمای زاهدی (xormâ-ye zâhedi, “Zahidi palm date”).


اکتشاف

head

اکتشاف • (ektešâf) (plural اکتشافات (ektešâfât))

ektešâf (romanization)
اکتشافات (plural)


فضل

Etymology tree
Arabic فَضْل (faḍl)bor.
Persian فَضْلBorrowed from Arabic فَضْل (faḍl).

etymon

فَضْل

شاها اگر به عرش رسانم سریر فضل
مملوک این جنابم و مسکین این درم

c. 1390, Shams-ud-Dīn Muḥammad Ḥāfiẓ, “Ghazal 329”, in دیوان حافظ [The Divān of Ḥāfiẓ]:

O king! Even if I raise the throne of knowledge to the Empyrean,
I am the slave at this side, I am the wretch at this gate.

šāhā agar ba arš rasānam sarīr-i fazl
mamlūk-i īn jinābam u miskīn-i īn daram


بازوبند

From بازو (bâzu, “arm”) + ـبند (-band, “tie, chain”). Compare دستبند (dastband, “bracelet”).


قاغذ

head

قاغذ • (qâğoz, qâğaz)

fa-noun

قاغذ • (qâğoz, qâğaz)

qâğoz (romanization)
qâğaz (romanization)

کاغذ کاغذ#Persian

(dialectal) Kerman, Khesht, Konartakhteh, and colloquial Dari form of کاغذ.


حدود

از آنجا بگذشتیم، به جایی رسیدیم که آنجا مسجدی بود […] و در آن حدود مردم را دیدم که در کوه میگردیدند و چوبی چون درخت سرو میبریدند. پرسیدم که از این چه میکنید؟ گفتند: این چوب را یک سر در آتش میکنیم و از دیگر سر آن قطران بیرون میآید، همه را در چاه جمع میکنیم و از آنجا در ظروف میکنیم و به اطراف میبریم.

We passed from here, and went to a place where there was a mosque […] And in that neighborhood, I saw people who were strolling in the mountains and cutting down a tree like a cypress. I asked, "What are you doing by this?" They said: "If you put one end of this tree in fire, tar comes out the other end. We're putting all of it together in a pit, putting them into pots, and bringing them to the lands nearby [to sell]."

az ānjā bugḏaštēm, ba jāyē rasīdēm ki ānjā masjidē būdam […] wa dar ān hudūd mardum rā dīdam ki dar kōh mē-gardīdand u čōbē čōn diraxt-i sarv mē-barridand. pursīdam ki az īn či mē-kunēd? guftand: īn čōb rā yak sar dar ātiš mē-kunēm u az digar sar-i ān qatrān bērōn mē-āyad. hama rā dar čāh jam' mē-kunēm u az ānjā dar zurūf mē-kunēm u ba atrāf mē-barēm.


اختصار

head

اختصار • (extesâr)

fa-noun

اختصار • (extesâr)

[ʔɪx.t̪ʰɪ.sɑ́ːɾ]

[ʔɪx.t̪ʰɪ.sɑ́ːɾ]

[ʔɪx.t̪ʰɪ.sɑ́ːɾ]


انتخابات

head

انتخابات • (entexâbât)

انتخاب انتخاب#Persian


طیاره

طیاره • (tayyâre) (plural طیارات (tayyârât))

[t̪ʰäj.jɑː.ɾǽ]

[t̪ʰäj.jɑː.ɾǽ]

[t̪ʰäj.jɑː.ɾǽ]

[t̪ʰäj.jɔː.ɾǽ]

Borrowed from Ottoman Turkish طیاره (tayyare), itself derived from the Arabic ط ي ر (ṭ y r, “related to flying”).

der

(Dari and dated in Iran) airplane, aeroplane


غلام

head

غُلام • (ğolâm) (plural غلمان)

fa-noun

غُلام • (ğolâm) (plural غلمان)

غُلام (canonical)
ğolâm (romanization)
غلمان (plural)

من غلام موج آن دریای نور
که چنین گوهر بر آرد در ظهور

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 3985:

I am the slave of the billow of that Sea of Light
which brings a pearl like this into view.

man ğulām-i mawj ān daryā-i nūr
ki čūnīn gawhar ārad dar zuhūr


دله

From Middle Persian *dalag, whence also Classical Syriac ܕܠܩܐ (daləqā, “weasel”), Arabic دَلَق (dalaq), and Hebrew דָּלָק (dālāq, “marten”).


تماته

tamâte (romanization)
tomâte (romanization)

(dialectal, Yazd, Bushehr, Bandar Abbas) tomato


دگرگونی

head

دگرگونی • (degarguni) (plural دگرگونیها (degarguni-hâ))

degarguni (romanization)
دگرگونیها (plural)

[d̪eɡʲæɾɡuːˈniː]


جوغن

جوغن • (juğan)

fa-noun

جوغن • (juğan)

Possibly related to Persian هاون (hâvan, “mortar”).


گجیک

tlb

(chiefly Khesht, Konartakhteh, Dashtestan)

See the etymology of the corresponding lemma form.

nonlemma

گنجشک گنجشک#Persian


بنیادگرایی

head

بنیادگرایی • (bonyâd-garâyi)

fa-noun

بنیادگرایی • (bonyâd-garâyi)

[bonjɒːd̪ɡʲæɾɒːˈjiː]

fa:بنیادگرایی


خین

(dialectal, Bushehr, Khesht, Konartakhteh, Dashtestan) blood


بنیادگرا

head

بنیادگرا • (bonyâd-garâ) (plural بنیادگرایان (bonyâd-garâyân) or بنیادگراها (bonyâd-garâ-hâ))

bonyâd-garâ (romanization)
بنیادگرایان (plural)
بنیادگراها (plural)

[bʊɲ.jɑːd̪.ɡä.ɾɑː]

[bʊɲ.jɑːd̪.ɡä.ɾɑː]

[bʊɲ.jɑːd̪.ɡä.ɾɑː]

[buɲ.jɔːd̪.ɡä.ɾɔː]

[boɲ.jɒːd̪.ɡʲæ.ɹɒː]

From بنیاد + ـگرا.

af

بنیاد + ـگرا


دولاب

head

دولاب • (dolâb)

fa-noun

دولاب • (dolâb)

desctree

→ Arabic: دُولَاب (dūlāb)
→ Amharic: ዱላብ (dulab)

→ Armenian: դոլաբ (dolab)

→ Azerbaijani: dolab

desc

→ Central Kurdish: [script needed] (dołab)

→ Northern Kurdish: dolab, dolap, dolav

→ Ottoman Turkish: طولاب (dolab)

Turkish: dolap

→ Albanian: dollap

→ Bulgarian: дола́п (doláp)

→ Romanian: dulap

→ Greek: ντουλάπι (ntoulápi)

→ Ladino: dolap

→ Serbo-Croatian: dòlāp

Perhaps from دو (do, “two”) + لاب (lâb, “split, cleft; half”), the latter a lengthened e-grade of the root underlying لب (lab, “lip; edge”).


دولاب

head

دولاب • (dulâb, dowlâb) (plural دولابها (dulâb, dowlâb-hâ))

dulâb (romanization)
dowlâb (romanization)
دولابها (plural)

→ Arabic: دَوْلَاب (dawlāb)

desc

→ Middle Armenian: դօլապ (dōlap), տոլապ (tolap)

→ Old Georgian: დოლაბი (dolabi)

Georgian: დოლაბი (dolabi)

→ Ottoman Turkish: طولاب (dolab)

From دول (dul) + آب (âb), or from earlier دلوآب (dalv-âb), from دلو (dalv) + آب (âb), or this is an analogic formation. The vocalism dowlâb is reborrowed from Arabic دَوْلَاب (dawlāb).

1045-1052, Nasir Khusraw, Safarnama
بر آب دولاب های بسیار ساخته اند.
bar âb dulâb-hâye basyâr sâxta-and.

[O]ver [the Orontes] river they have built many water wheels.

(archaic) water wheel; draw-well
(archaic) Persian wheel


پراگماتیسم

head

پراگماتیسم • (perâgmâtism)

fa-noun

پراگماتیسم • (perâgmâtism)

fa:پراگماتیسم


اثبات‌گرایی

head

اثباتگرایی • (esbât-garâyi)

fa-noun

اثباتگرایی • (esbât-garâyi)

اثباتگرایی (canonical)
esbât-garâyi (romanization)

fa:اثبات‌گرایی


فراواقع‌گرایی

head

فراواقعگرایی • (farâ-vâqe'-garâyi)

fa-noun

فراواقعگرایی • (farâ-vâqe'-garâyi)

فراواقعگرایی (canonical)
farâ-vâqe'-garâyi (romanization)

fa:فراواقع‌گرایی


ملی‌گرایی

head

مِلّیگَرایی • (melli-garâyi)

fa-noun

مِلّیگَرایی • (melli-garâyi)

مِلّیگَرایی (canonical)
melli-garâyi (romanization)


ملی‌گرا

head

مِلّیگَرا • (melli-garâ) (plural ملیگرایان (melli-garâyân) or ملیگراها (melli-garâ-hâ))

مِلّیگَرا (canonical)
melli-garâ (romanization)
ملیگرایان (plural)
ملیگراها (plural)


خو

desc

→ Armenian: խույ (xuy), խոյ (xoy), խու (xu)

→ Azerbaijani: xuy

→ Ottoman Turkish: خوی (huy)

Turkish: huy

→ Laz: ხუჲი (xuyi), ხუი (xui) — alternative spelling

→ Udi: хуй (χuj)

From Middle Persian [Book Pahlavi needed] (hwk' /xōg/). Compare Old Armenian խոկ (xok).

inh

من ندیدم در جهان جست و جو
هیچ اهلیت به از خوی نکو

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume II, verse 810:

I have not seen in the world of search and seeking (trial and probation)
any worthiness better than a good disposition.

man na-dīdam dar jahān-i just-u-jū
hēč ahliyat ba az xū-i nikū


خو

Colloquial form of خود (“self, one's own”)


خو

tlb

(chiefly Bushehr, Khesht, Konartakhteh, Dashtestan, Kabuli and Hazaragi)

خواب خواب#Persian

Colloquial form of خواب (xâb, “dream, sleep”)


اثبات‌گرا

head

اثباتگرا • (esbât-garâ) (plural اثباتگرایان (esbât-garâyân) or اثباتگراها (esbât-garâ-hâ))

اثباتگرا (canonical)
esbât-garâ (romanization)
اثباتگرایان (plural)
اثباتگراها (plural)

[ʔis.ˈbɑːt ɡa.ˈɾɑː]

[ʔɪs.bɑ́ːt̪ ɡä.ɾɑ́ː]

[ʔɪs.bɑ́ːt̪ ɡä.ɾɑ́ː]

[ʔɪs.bɑ́ːt̪ ɡä.ɾɑ́ː]

[ʔis.bɔ́ːt̪ ɡä.ɾɔ́ː]

[ʔes.bɒ́ːt̪ ɡʲæ.ɹɒ́ː]

[ʔis.bɔ́t̪ ɡä.ɾɔ́]

اثبات + ـگرا

af

اثبات + ـگرا

fa-suffix

اثبات + ـگرا


مل

Borrowed from Sogdian [script needed] (mwδ /muδ/) or less likely from Bactrian μολο (molo, “wine”), both from Proto-Iranian *mádu, from Proto-Indo-Iranian *mádʰu, from Proto-Indo-European *médʰu. Doublet of می (mey).


مل

From Proto-Iranian *mr̥ju-. Cognate with Talysh مل (məl), مله (məlla, “neck”), Avestan 𐬨𐬆𐬭𐬆𐬰𐬎 (mər^əzu, “neck, vertebra”). Central Kurdish مل (mil, “neck”) is loaned from Persian.


بزباش

head

بزباش • (bozbâš)

fa-noun

بزباش • (bozbâš)


مستطیل

Borrowed from Arabic مُسْتَطِيل (mustaṭīl).


فاکولته

head

فاکولته • (fākōlta)

fa-noun

فاکولته • (fākōlta)

[fɔː.kʰʊːl̪.t̪ʰä]

Borrowed from French faculté. While associated with Dari, the term was likely borrowed via Iranian Persian based on the reinterpretation of a final /e/ as a short /a/.

faculty, staff (of a university or college)


نابینایی

head

نابینایی • (nâbinâyi)

fa-noun

نابینایی • (nâbinâyi)

نابینا + ـیی

af

نابینا + ـیی

fa-suffix

نابینا + ـیی


دقت

دِقَّت (canonical)
deqqat (romanization)

لطفا این متن را به دقت بخوانید. (more literary)
lotfan in matn-râ be deqqat be-xânid.

لطفا این متن و به دقت بخونین. (more colloquial)


ویدیو

head

ویدیو • (vidiyo) (plural ویدیوها (vidiyo-hâ))


محکومیت

محکومیت • (mahkumiyat) (plural محکومیتها (mahkumiyat-hâ))

mahkumiyat (romanization)
محکومیتها (plural)


ستاره نوترونی

ستاره نوترونی

ستارگان نوترونی

ستارههای نوترونی

ستاره نوترونی • (setâre-ye nutroni) (plural ستارگان نوترونی (setâregân-e nutroni) or ستارههای نوترونی (setâre-hâ-ye nutroni))

fa-noun

ستاره نوترونی

ستارگان نوترونی

ستارههای نوترونی

setâre-ye nutroni (romanization)
ستارگان نوترونی (plural)
ستارههای نوترونی (plural)

fa:ستاره نوترونی


تداوم

[t̪ʰä.d̪ɑː.wʊ́m]

[t̪ʰä.d̪ɑː.wʊ́m]

[t̪ʰä.d̪ɑː.wʊ́m]


جبران

head

جبران • (jobrân)

fa-noun

جبران • (jobrân)

[d͡ʒʊb.ɾɑ́ːn]


وبلاگ

head

وبلاگ • (veblâg) (plural وبلاگها (veblâg-hâ))


مسلمون

مسلمون • (mosalmun) (plural مسلمونان (mosalmunân) or مسلمین (moslemin) or مسلمونها (mosalmun-hâ))

mosalmun (romanization)
مسلمونان (plural)
مسلمین (plural)
مسلمونها (plural)


رنده

→ Armenian: ռանդա (ṙanda)

→ Azerbaijani: rəndə

→ Gujarati: રંદો (rando)

desctree

→ Ottoman Turkish: رنده (rende)
Turkish: rende
→ Albanian: rende
→ Armenian: ըռենտե (əṙente), էրենտե (ērente)
→ Aromanian: réndã, rindéauã
→ Bulgarian: ренде́ (rendé)
→ Greek: ρεντές (rentés)
→ Macedonian: ренде (rende)
→ Romanian: rindea, rendea, rândea, rindă
→ Serbo-Croatian:
Cyrillic script: рѐнде
Latin script: rènde

→ Uyghur: رەندە (rende)

→ Urdu: رندہ (randā)

→ Ushojo: رندہ (randah)

From Middle Persian *randag, found also in early Classical Arabic as رَنْدَج (randaj), derivative to the verb رَندیدَن (randidan, “to grate, to scrape”).

plane (A tool for smoothing wood by removing thin layers from the surface.)


دستگاه تناسلی

head

دستگاه تناسلی

fa-noun

دستگاه تناسلی

fa:دستگاه تناسلی


انتشار

head

انتشار • (entešâr) (plural انتشارات (entešârât) or انتشارها (entešâr-hâ))

entešâr (romanization)
انتشارات (plural)
انتشارها (plural)

[ʔɪn̪.t̪ʰɪ.ʃɑ́ːɾ]

[ʔɪn̪.t̪ʰɪ.ʃɑ́ːɾ]

[ʔɪn̪.t̪ʰɪ.ʃɑ́ːɾ]

[ʔin̪.t̪ʰi.ʃɔ́ːɾ]

[ʔen̪.t̪ʰe.ʃɒ́ːɹ]

[ʔin̪.t̪ʰi.ʃɔ́ɾ]

Borrowed from Arabic اِنْتِشَار (intišār).

bor+

2023 February 13, “انتشار تصویر جدید یکی از مسئولان ساواک؛ پرویز ثابتی کیست؟”, in bbc.com/persian, BBC Persian:

Publication of a new picture of one of the heads of SAVAK: who was Parviz Sabeti?

entešâr-e tasvir-e jadid-e yeki az mas'ulân-e sâvâk; parviz-e sâbeti kist?

انتشار گازهای گلخانهای

diffusion, propagation, spread (of rumors or news)


تی‌وی

head

تیوی • (ti-vi) (plural تیویها (ti-vi-hâ))

تیوی (canonical)
ti-vi (romanization)
تیویها (plural)


روزنامه‌نگاری

روزنامهنگاری • (ruznâme-negâri)

fa-noun

روزنامهنگاری • (ruznâme-negâri)

روزنامهنگاری (canonical)
ruznâme-negâri (romanization)

From روزنامهنگار (ruznâme-negâr) + ـی (-i).


هواشناسی

head

هواشناسی • (havâšenâsi)

fa-noun

هواشناسی • (havâšenâsi)

From هوا + ـشناسی.

af

هوا + ـشناسی


واکنش

head

واکنش • (vâkoneš) (plural واکنشها (vâkoneš-hâ))

From واکن (vâkon, present stem of وا کردن (vâ kardan)) + ـش (-eš), alternatively وا (vâ) + کنش (koneš).

af

واکن
<pos:present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">وا کردن</i> (vâ kardan)>

واکنش نهادهای بینالمللی


درگذشت

head

دَرْگُذَشْت • (dargozašt) (plural درگذشتها (dargozašt-hâ))

دَرْگُذَشْت (canonical)
dargozašt (romanization)
درگذشتها (plural)

[d̪äɾ.ɡʊ.zäʃt̪]

[d̪äɾ.ɡʊ.zäʃt̪]

[d̪äɾ.ɡʊ.zäʃt̪]


فروشنده

فروشنده • (forušande) (plural فروشندگان (forušandegân) or فروشندهها (forušande-hâ))

forušande (romanization)
فروشندگان (plural)
فروشندهها (plural)

From فروش (forôš, present stem form of فروختن (foruxtan, “to sell”)) + ـنده (-ande, “-ing”).


روزنامه‌نگار

head

روزْنامِهنِگار

روزنامهنگاران

روزنامهنگارها

روزْنامِهنِگار • (ruznâme-negâr) (plural روزنامهنگاران (ruznâme-negârân) or روزنامهنگارها (ruznâme-negâr-hâ))

fa-noun

روزْنامِهنِگار

روزنامهنگاران

روزنامهنگارها

روزْنامِهنِگار (canonical)
ruznâme-negâr (romanization)
روزنامهنگاران (plural)
روزنامهنگارها (plural)

From روزنامه (ruznâme) + ـنگار (-negâr).


همه‌خدایی

همهخدایی (canonical)
hame-xodâyi (romanization)

همه + خدا + ـیی


چندخدایی

head

چندخدایی • (čand-xodâyi)

fa-noun

چندخدایی • (čand-xodâyi)

چند + خدا + ـیی


ندانم‌گرایی

ندانمگرایی (canonical)
nadânam-garâyi (romanization)

ندانمگرا + ـیی

af

ندانمگرا + ـیی

fa-suffix

ندانمگرا + ـیی

fa:ندانم‌گرایی


نهاد

nahâd (romanization)
nehâd (romanization)

→ Urdu: نہاد (nihād)

From Middle Persian. Compare Middle Persian nyh’dg (nihādag, “foundation, base”).

cog

9th century, Rudaki
خدای عرشِ جهان را چنین نهاد نهاد
که گاه مردم شادان و گه بُوَد ناشاد
xudây arš-î jahân râ čenîn nahâd nahâd
kî gâh mardum-î šâdân u gah buvad nâšâd.

بیگانه نهاد

خاکی نهاد

آتش نهاد

نیکو نهاد

(archaic) personality, disposition, impression


نهاد

head

نهاد • (nahâd) (plural نهادها (nahâd-hâ))

[næ.ɦɒ́ːd̪̥]

Related to the verb نهادن (nahâdan, “to place, to put, to establish”).


یکتاپرستی

[jækʲ.t̪ʰɒː.pʰæ.ɹæs.t̪ʰiː]

fa:یکتاپرستی


مر

(Herati) Dialectal form of مار (mâr, “snake”)


سر کیر

(vulgar) glans penis, knob, dickhead, cockhead, bell-end


ردیا

radd-e-pâ (romanization)
ردپاها (plural)

[rædːeˈpʰɒː]

Compound of رد (radd, “mark”) + پا (pâ, “foot”).


خوانش

خوانش • (xâneš)

fa-noun

خوانش • (xâneš)


بینش

head

بینش • (bineš)

fa-noun

بینش • (bineš)


اقامت

head

اقامت • (eqâmat)

fa-noun

اقامت • (eqâmat)


خانم‌ها و آقایان

head

خانمها و آقایان

خانمها و آقایان • (xânom-hâ va âqâyân)

fa-noun

خانمها و آقایان

خانمها و آقایان • (xânom-hâ va âqâyân)

خانمها و آقایان (canonical)
xânom-hâ va âqâyân (romanization)

ladies and gentlemen
ladies and gentlemen


زبان اوستایی

fa:زبان اوستایی


اعتماد

head

اِعتِماد • (e'temâd)

fa-noun

اِعتِماد • (e'temâd)

اِعتِماد (canonical)
e'temâd (romanization)

[ʔe̞ʔ.t̪ʰɪ.mɑːd̪]

[ʔe̞ʔ.t̪ʰɪ.mɑːd̪]

[ʔeː.t̪ʰɪ.mɑːd̪]

Borrowed from Arabic اِعْتِمَاد (iʕtimād).


تمرین

head

تَمرین • (tamrin) (plural تمرینات (tamrinât) or تمارین (tamârin) or تمرینها (tamrin-hâ))

تَمرین (canonical)
tamrin (romanization)
تمرینات (plural)
تمارین (plural)
تمرینها (plural)

[t̪ʰäm.ɾíːn]

[t̪ʰäm.ɾíːn]

[t̪ʰäm.ɾíːn]

[t̪ʰæm.ɹíːn]

تمرین پیانو

تمرین فیزیکی ― tamrin-e fiziki ― physical exercise


سفیدپوست

سفیدپوست • (sefid-pust) (plural سفیدپوستان (sefid-pustân) or سفیدپوستها (sefid-pust-hâ))

sefid-pust (romanization)
سفیدپوستان (plural)
سفیدپوستها (plural)

From سَفید (safid, “white”) + پوست (pust, “skin[ned]”).


نگاره

head

نگاره • (negâre) (plural نگارهها (negâre-hâ))


سیاه‌پوست

سیاهپوست • (siyâh-pust) (plural سیاهپوستان (siyâh-pustân) or سیاهپوستها (siyâh-pust-hâ))

سیاهپوست (canonical)
siyâh-pust (romanization)
سیاهپوستان (plural)
سیاهپوستها (plural)

From سیاه (siyâh, “black”) + پوست (pust, “skin”).

compound

از آن بالاتر سوی جنوب ولایت نوبه است و پادشاه آن زمین دیگر است و مردم آنجا سیاه پوست باشند و دین ایشان ترسای باشد.

Higher from there, towards the south, is the country of Nubia. The king of that land is different, and the people there are black. Their religion is Christian.

az ān bālā-tar sōy-i junūb wilāyat-i nūba ast u pādišāh-i ān zamīn dīgar ast u mardum-i ānjā siyāh pōst bāšand u dīn-i ēšān tarsāy bāšad.


دفع

دفع غم

دفع مدفوع


نیایش

head

نیایش • (niyâyeš)

fa-noun

نیایش • (niyâyeš)

From Middle Persian 𐭭𐭩𐭣𐭠𐭣𐭱𐭭 (niyāyišn, “prayer, praise”), from a variant of Proto-Iranian *ni-gáHy- + noun marker 𐭱𐭭 (-išn).
The first element is from Proto-Iranian *ní (down), from Proto-Indo-European *ní, while the second is a variation of Proto-Iranian *gáHyati (song, sing), from Proto-Indo-Iranian *gáHyati, from Proto-Indo-European *gʷéH (“to sing”). Compare Younger Avestan 𐬔𐬁𐬚𐬁 (gāθā).

inh

a back-formation of the noun نیایش itself


عنوان

head

عُنوان • ('onvân) (plural عَناوین ('anâvin) or عُنوانها ('onvân-hâ))

عُنوان (canonical)
'onvân (romanization)
عَناوین (plural)
عُنوانها (plural)

→ Hindustani:

Urdu: عنوان ('nvān)

→ Punjabi:

Gurmukhi script: ਅਨਵਾਨ (anavān)

Shahmukhi script: عنوان (anvān)


چرخه

چرخه • (čarxe) (plural چرخهها (čarxe-hâ))

From Proto-Iranian *čaxrákah (“spinning wheel”), from Proto-Iranian *čaxrám (“wheel”), from Proto-Indo-Iranian *čakrám (“wheel”).


چرخه

From Proto-Iranian *čaxrám (“wheel”), from Proto-Indo-Iranian *čakrám (“wheel”).


پایین

head

پایین • (pâyin)

fa-noun

پایین • (pâyin)

پائین پائین#Persian


شگفت

head

شگفت • (šegeft) (plural شگفتها (šegeft-hâ))

From Middle Persian [script needed] (škypt’ /škeft/, “astonishing, extraordinary, hard”), from Proto-Indo-European *skep-, possibly from *speḱ-. Cognate with Avestan 𐬯𐬐𐬀𐬞𐬙𐬀 (skapta, “wonderful”), Central Kurdish شکۆ (şko, “astonishment, glory, magnificence”), Ancient Greek σκέπτομαι (sképtomai, “to look at, to examine”), whence English skeptic.

cog

ز پرویز چون داستانی شگفت
ز من بشنوی یاد باید گرفت
که چندی سزاواری دستگاه
بزرگی و اورنگ و فر و سپاه
کزان بیشتر نشنوی در جهان
اگر چند پرسی ز دانا مهان

c. 1011, Abu'l-Qāsim Firdawsī, “The reign of Khusraw Parwēz”, in شاهنامه [Book of Kings]:

When you hear a story of wonder about Parwēz from me, you must remember that you shall not see any worthiness of power, greatness, throne, royal glory, or army in all the world which is greater than that which belonged to him, even if you ask the learned nobles.

zi parwēz čūn dāstānē šigift
zi man bišnawī yād bāyad girift
ki čandē sazāwārī-i dastgāh
buzurgī u awrang u farr u sipāh
k-az-ān bēštar na-šnawī dar jahān
agar čand pursī zi dānā mihān


ارتعاش

head

ارتعاش • (erte'âš) (plural ارتعاشات (erte'âšât) or ارتعاشها (erte'âš-hâ))

erte'âš (romanization)
ارتعاشات (plural)
ارتعاشها (plural)

[ʔɪɾ.t̪ʰe̞.ʔɑːʃ]

[ʔɪɾ.t̪ʰe̞.ʔɑːʃ]

[ʔɪɾ.t̪ʰi.jɑːʃ]

[ʔeɹ.t̪ʰe.ʔɒːʃ]

[ʔiɾ.t̪ʰi.ʔɔʃ]

Borrowed from Arabic اِرْتِعَاش (irtiʕāš).


دایناسور

head

دایناسور • (dâynâsor) (plural دایناسورها (dâynâsorhâ))

dâynâsor (romanization)
دایناسورها (plural)


مردم‌شناسی

مردمشناسی (canonical)
mardom-šenâsi (romanization)

From مردم + ـشناسی.

af

مردم + ـشناسی

fa:مردم‌شناسی


ماموت

head

ماموت • (mâmut) (plural ماموتها (mâmut-hâ))


منو

مینو مینو#Persian


ناحیه

ناحیه • (nâhiye) (plural ناحیهها (nâhiye-hâ) or نواحی (navâhi))

nâhiye (romanization)
ناحیهها (plural)
نواحی (plural)

→ English: nahiye


گالری

گالری • (gâleri) (plural گالریها (gâleri-hâ))


بیضه‌ها

بیضهها (canonical)
beyze-hâ (romanization)

بیضه بیضه#Persian


خایه‌ها

خایهها • (xâye-hâ)

خایهها (canonical)
xâye-hâ (romanization)

خایه خایه#Persian


تازگی

تازگی • (tâzegi)

fa-noun

تازگی • (tâzegi)

Hindi: ताज़गी (tāzgī)

Urdu: تازگی (tāzgī)

[t̪ʰɑː.zä.ɡiː]

[t̪ʰɑː.zä.ɡiː]

[t̪ʰɑː.zä.ɡiː]

[t̪ʰɒː.zæ.ɡʲiː]


پوست بیضه

fa:کیسه خایه


کیسه بیضه

fa:کیسه خایه


کیسه خایه

fa:کیسه خایه


نیروی هسته‌ای ضعیف

head

نیروی هستهای ضعیف

نیروی هستهای ضعیف • (niru-ye haste-i za'if)

fa-noun

نیروی هستهای ضعیف

نیروی هستهای ضعیف (canonical)
niru-ye haste-i za'if (romanization)


نیروی هسته‌ای قوی

head

نیروی هستهای قوی

نیروی هستهای قوی • (niru-ye haste-i qavi)

fa-noun

نیروی هستهای قوی

نیروی هستهای قوی (canonical)
niru-ye haste-i qavi (romanization)

strong nuclear force
strong nuclear force


اندرکنش بنیادی

head

اندرکنش بنیادی

اندرکنشهای بنیادی

اندرکنش بنیادی • (andarkoneš-e bonyâdi) (plural اندرکنشهای بنیادی (andarkoneš-hâ-ye bonyâdi))

fa-noun

اندرکنش بنیادی

اندرکنشهای بنیادی

andarkoneš-e bonyâdi (romanization)
اندرکنشهای بنیادی (plural)

fundamental interaction
fundamental interaction

fa:نیروهای بنیادی در فیزیک


اندرکنش ضعیف

head

اندرکنش ضعیف

fa-noun

اندرکنش ضعیف


سرپرست

head

سرپرست • (sar-parast) (plural سرپرستان (sar-parastân) or سرپرستها (sar-parast-hâ))

sar-parast (romanization)
سرپرستان (plural)
سرپرستها (plural)

From سر (“head, leading”) + ـپرست (“-ist”).


هیکل

هیکل • (heykal) (plural هیکلها (heykal-hâ) or هیاکل (hayâkel))

heykal (romanization)
هیکلها (plural)
هیاکل (plural)

Tajik: ҳайкал (haykal)

→ Azerbaijani: heykəl

→ Bashkir: һәйкәл (həykəl)

→ English: heykel

→ Northern Kurdish: heykel

→ Tatar: һәйкәл (häykäl)

→ Chagatai:

Uzbek: haykal

Uyghur: ھەيكەل (heykel)

→ Zazaki: heykel

هیکل سلیمان


اقلیت

اقلیت • (aqalliyyat) (plural اقلیتها (aqalliyyat-hâ))

aqalliyyat (romanization)
اقلیتها (plural)

→ Gujarati: અકલિયત (akaliyat)

→ Urdu: اَقَلِّیَت (aqalliyat)

Borrowed from Ottoman Turkish اقلیت (ekalliyet). Equivalent to اقل (aqall) + ـیت (-iyyat).

bor+

اقلیتهای مذهبی


معاهده

head

مُعاهِده • (mo'âhede) (plural معاهدات (mo'âhadât) or معاهدهها (mo'âhede-hâ))

مُعاهِده (canonical)
mo'âhede (romanization)
معاهدات (plural)
معاهدهها (plural)

→ Hindustani:

desctree

Urdu: مُعاہَدَہ (mu'āhada)
→ Phalura: muaahidá

[mo̞.ʔɑː.ɦä.d̪ǽ]

[mo̞.ʔɑː.ɦä.d̪ǽ]


دربین

دوربین دوربین#Persian

(dialectal) alternative form of دوربین (durbin)


مکانیک کوانتوم

head

مکانیک کوانتوم

مکانیک کوانتوم • (mekânik-e koântom)

fa-noun

مکانیک کوانتوم

مکانیک کوانتوم • (mekânik-e koântom)

fa:مکانیک کوانتوم


نوبت

head

نوبت • (nowbat) (plural نوبتها (nowbat-hâ))

→ Azerbaijani:

Cyrillic script: нөвбә, нөвбәт

Latin script: növbə, növbət

→ Bengali: নওবৎ (noōbot)

→ Old Hindi:

Hindi: नौबत (naubat)

Urdu: نوبت (naubat)

→ Kazakh:

Arabic script: ناۋبەت

Cyrillic script: нәубет (näubet)

desctree

→ Ottoman Turkish: نوبت (nevbet, nöbet)
Turkish: nöbet
→ Armenian: նէօպէթ (nēōpētʻ)
→ Georgian: ნობეთი (nobeti) — Chveneburi
→ Laz: ნობეთი (nobeti)

→ Punjabi:

Gurmukhi script: ਨੌਬਤ (naubat)

Shahmukhi script: نَوْبَت (naubat)

→ Russian: наба́т (nabát)

→ Sindhi: نوبت

→ Tatar: нәүбәт (näwbät)

→ Uzbek:

Cyrillic script: навбат (navbat)

Latin script: navbat

Borrowed from Arabic نَوْبَة (nawba). Displaced native پستا (pastâ).

نوبت شماست.
Nowbat-e šomâst.
It's your turn.


متوسط

مُتَوَسِّط (canonical)
motavasset (romanization)

Borrowed from Arabic مُتَوَسِّط (mutawassiṭ).


لو

Northwestern Iranian variant of لب (lab, “lip”), see it.

grotto, hollowed-out retreat fit for cattle


ببا

head

ببا • (böbâ)

fa-noun

ببا • (böbâ)


گا

(dialectal, Khesht, Konartakhteh, Dashtestan, Hormozgan) Alternative form of گاو


دوست‌پسر

دوستپسر (canonical)
dust-pesar (romanization)


پسربچه

From پسر (pesar, “boy”) + بچه (bačče, “child”).


دختربچه

From دختر (doxtar, “girl”) + بچه (bačče, “child”).


مرچ

murč (romanization)
mareč (romanization)

→ Bashkir: борос (boros)

→ Kazakh: бұрыш (būryş)

→ Kyrgyz: мурч (murc)

→ Southern Altai: мырч (mïrč)

Borrowed from Hindustani (see Urdu مرچ and Hindi मिर्च (mirc)), or from dialectal Hindi मरिच (maric) (in Iran), from Sanskrit मरिच (marica).


هاپو

head

هاپو • (hâpu)

fa-noun

هاپو • (hâpu)


زوان

زبان زبان#Persian

Alternative form of زبان (tongue, language)


ریزبین

head

ریزبین • (rêz-bin)

fa-noun

ریزبین • (rêz-bin)


شاهکار

head

شاهکار • (šâh-kâr)

fa-noun

شاهکار • (šâh-kâr)

→ Hindi: शाहकार (śāhkār)

→ Punjabi:

Gurmukhi script: ਸ਼ਾਹਕਾਰ (śāhkār)

Shahmukhi script: شاہکار (śāhkār)

Urdu: شاہکار (śāhkār), شہکار (śahkār)

[ʃɑːh.ˈkɑːɾ]

[ʃɑːɦ.kʰɑ́ːɾ]

[ʃɑːɦ.kʰɑ́ːɾ]

[ʃɑː.kʰɑ́ːɾ]

[ʃɔː.kʰɔ́ːɾ]

[ʃɒːɦ.kʰɒ́ːɹ]

From شاه (šâh, “king”) + کار (kâr, “work”).

(by extension) something outstanding or exceptional (not just an artistic work)


علامت

head

علامت • (alāmat／alâmat) (plural علائم or علامتها)

alāmat／alâmat (romanization)
علائم (plural)
علامتها (plural)

etymon

ar>عَلَامَة>sign


یقین

ز آتش ار علمت یقین شد از سخن
پختگی جو در یقین منزل مکن

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume II, verse 860:

If your knowledge of fire has been turned to certainty by words (alone),
seek to be cooked (by the fire itself), and do not abide in the certainty (of knowledge derived from others).

zi ātiš ar ilm-at yaqīn šud az suxun
puxtagī jō dar yaqīn manzil ma-kun


همساده

head

همساده • (hamsâde)

fa-noun

همساده • (hamsâde)

همسایه همسایه#Persian

(dialectal, Isfahan, Shiraz, Kazerun, Bushehr) alternative form of همسایه (hamsâye, “neighbour”)


بلوک

Borrowed from Chagatai بولك (bölük), cognate to Ottoman Turkish بلوك (bölük, “part, fraction; squadron”).

cog

ولایت ولایت#Persian

cluster of villages or towns constituting a district under a province (ولایت) (pl. ـات)


بلوک

Unknown; similar meaning is shared by بکوک (bokuk, “cup of wine; target for arrows”), بلخ (balx, “wine container”), Middle Armenian բղուղ (bġuġ, “jar”).


جنت

جَنَّت (canonical)
jannat (romanization)

Dari: جَنَّت (jannat)

Iranian Persian: جَنَّت (jannat)

Tajik: ҷаннат (jannat)

→ Azerbaijani: cənnət

→ Baluchi: جنت (jannat)

→ Bengali: জান্নাত (jannat)

→ Chagatai:

Uyghur: جەننەت (jennet)

Uzbek: jannat

→ Gujarati: જન્નત (jannat)

→ Hindustani:

Hindi: जन्नत (jannat)

Urdu: جَنَّت (jannat)

→ Kazakh: жәннат (jännat)

→ Marathi: जन्नत (jannat)

desctree

→ Ottoman Turkish: جنت (cennet)
Turkish: cennet
→ Abkhaz: џьанаҭ (džanat)
→ Albanian: xhennet, xhenet
→ Serbo-Croatian:
Cyrillic script: џѐнет, џѐннет, Џѐнет, Џѐннет
Latin script: džènet, džènnet, Džènet, Džènnet

→ Pashto: جنت (ǰanát)

→ Turkmen: jennet


برابر

head

بَرابَر • (barâbar)

fa-noun

بَرابَر • (barâbar)

بَرابَر (canonical)
barâbar (romanization)

desc

→ Armenian: բարեբար (barebar), բարաբար (barabar), բարեմբար (barembar), բարամբար (barambar)

→ Bengali: বরাবর (borabor)

→ Gujarati: બરાબર (barābar)

→ Hindustani:

Hindi: बराबर (barābar)

Urdu: بَرابَر (barābar)

→ Phalura: baraabár

→ Ushojo: برابر (barābar)

→ Kazakh: барабар (barabar)

→ Marathi: बरोबर (barobar)

desctree

→ Old Anatolian Turkish: برابر (beraber, barabar)
Azerbaijani: bərabər
Ottoman Turkish: برابر (beraber, barabar)
Turkish: beraber
→ Aromanian: bara-bara
→ Bulgarian: бараба́р (barabár)
→ Ladino: baraber, barabar
→ Laz: ბააბეჲი (baabeyi)
→ Macedonian: барабар (barabar)
→ Romanian: bărăbar
→ Serbo-Croatian:
Cyrillic script: бара̀бар
Latin script: baràbar

→ Pashto: برابر (barâbar)

→ Punjabi:

Gurmukhi script: ਬਰਾਬਰ (barābar)

Shahmukhi script: بَرابَر (barābar)

desc

→ Sindhi: بَرابَر

→ Sindhi: بَرابَر

→ Swahili: barabara

→ Uyghur: باراۋەر (barawer)

[bä.ɾɑː.bäɾ]

[bä.ɾɑː.bäɾ]

[bä.ɾɑː.bäɾ]

[bä.ɾɔː.bäɾ]

[bæ.ɹɒː.bæɹ]

Etymology tree
Proto-Indo-European *upér
Proto-Indo-Iranian *upári
Middle Persian 𐭬𐭣𐭬 (mdm)
Persian برابر
From بر (bar) + ا (â) + بر (bar).

etymon

یکصد برابر

در سوریه قیمت نان دو برابر قیمت پارسال است.

In Syria, the price of bread is double that of last year.

dar suriye qimat-e nân do barâbar-e qimat-e pârsâl ast.


ور

Cognate with Baluchi گور (gwar), Mazanderani ور (var), Talysh ور (var), etc..


گیان

head

گیان • (goyân) (plural گیانها (goyân-hâ))

From Middle Persian [script needed] (wyʾn /wiyān/, “tent”), from Proto-Iranian *widaHna- (“tent”). Compare Parthian [Manichaean needed] (wdʾn /wiδān/), Baluchi گدان (gedán), Old Armenian loanword վրան (vran).


پلپل

head

پلپل • (pilpil) (plural پلپلها (pilpil-hā))

desctree

→ Arabic: فِلْفِل (filfil)
→ Classical Persian: فِلْفِل (filfil)

→ Baluchi: پلپل (pilpil)

→ Hebrew: פִּלְפֵּל (pílpel)

→ Swahili: pilipili

11ᵗʰ Centry CE, Nasir Khusraw
گر سرکه چکاندت کسی بر ریش / بر پاش تو بر جراحتش پلپل
gar sarki čikānadat kasē bar rēš / bar pāš tō bar jirāhataš pilpil
If someone poured vinegar on your wound, / you sprinkle his with pepper as well!
(Classical Transliteration)

فلفل فلفل#Persian

(archaic) Alternative form of فلفل (felfel, “pepper”)

Dehkhoda Dictionary
Dehkhoda Dictionary Institute
University of Tehran Press


گنم

(dialectal, Khesht, Konartakhteh, Dashtestan) wheat


موشک

head

موشَک • (mušak) (plural موشکها (mušak-hâ))

موشَک (canonical)
mušak (romanization)
موشکها (plural)

→ Central Kurdish: مۆشەک (moşek)

→ Northern Kurdish: moşek

From موش (muš, “mouse, rat”) + ـک (-ak, diminutive suffix). At first of a kind of firework article that resembled the shape of a mouse. (Modern military missiles may still remotely show that similarity.)


اشتر

head

اشتر • (oštor) (plural اشتران (oštorân) or اشترها (oštor-hâ))

oštor (romanization)
اشتران (plural)
اشترها (plural)

[ʔʊʃ.t̪ʰʊ́ɾ]

[ʔʊʃ.t̪ʰʊ́ɾ]

[ʔʊʃ.t̪ʰʊ́ɾ]

اشتر به شعر عرب در حالتست و طرب
گر ذوق نیست ترا، کژطبع جانوری
uštur ba ši'r-i arab dar hālat-ast u tarab

(please add an English translation of this quotation)
(Classical Transliteration)

Archaic and Hazaragi form of شتر (šotor, “camel”)


ماما

māmā (romanization)
ماماها (plural)
ماما (singular)
māmā́ (singular)
مامای (Dari colloquial singular)
māmā́y (singular)
ماماها (plural)
māmā-hā́ (plural)
مامایا (Dari colloquial plural)
māmāy-yā́ (plural)
مامارا (definite direct-object singular)
māmā́ rā (definite direct-object singular)
مامایره (Dari colloquial definite direct-object singular)
māmā́y ra (definite direct-object singular)
ماماها را (definite direct-object plural)
māmā-hā́ rā (definite direct-object plural)
مامایاره (Dari colloquial definite direct-object plural)
māmāy-yā́ ra (definite direct-object plural)
مامای (singular)
māmā́-yi (singular)
ماماهای (plural)
māmā-hā́-yi (plural)
مامایای (Dari colloquial plural)
māmāy-yā́-yi (plural)
مامایی (singular)
māmā́-yē (singular)
ماماهایی (plural)
māmā-hā́-yē (plural)
مامایایی (Dari colloquial plural)
māmāy-yā́-yē (plural)
مامایم (first-person possessive singular)
māmā́yam (first-person possessive singular)
ماماهایم (first-person possessive singular)
māmā-hā́yam (first-person possessive singular)
مامایام (colloquial first-person possessive singular)
māmāy-yā́-am (first-person possessive singular)
مامایت (possessive second-person singular)
māmā́yat (possessive second-person singular)
ماماهایت (possessive second-person singular)
māmā-hā́yat (possessive second-person singular)
مامایات (colloquial possessive second-person singular)
māmāy-yā́t (possessive second-person singular)
مامایش (possessive singular third-person)
māmā́yaš (possessive singular third-person)
مامایْشِی (colloquial possessive singular third-person)
māmā́yšī (possessive singular third-person)
ماماهایش (possessive singular third-person)
māmā-hā́yaš (possessive singular third-person)
مامایاش (colloquial possessive singular third-person)
māmāy-yā́š (possessive singular third-person)
مامایمان (first-person plural possessive)
māmā́yimān (first-person plural possessive)
ماماهایمان (first-person plural possessive)
māmā-hā́yimān (first-person plural possessive)
مامایامان (colloquial first-person plural possessive)
māmāy-yā́mān (first-person plural possessive)
مامایتان (plural possessive second-person)
māmā́yitān (plural possessive second-person)
ماماهایتان (plural possessive second-person)
māmā-hā́yitān (plural possessive second-person)
مامایاتان (colloquial plural possessive second-person)
māmāy-yā́tān (plural possessive second-person)
مامایشان (plural possessive third-person)
māmā́yišān (plural possessive third-person)
ماماهایشان (plural possessive third-person)
māmā-hā́yišān (plural possessive third-person)
مامایاشان (colloquial plural possessive third-person)
māmāy-yā́šān (plural possessive third-person)

Akin to Pashto, Baluchi, and Urdu ماما (māmā), as well as Sanskrit and Hindi मामा (māmā). All with the same meaning. Ultimately derived from Proto-Dravidian *māma.


ماما

ماما • (mâmâ)

fa-noun

ماما • (mâmâ)


جر

Probably from Middle Iranian, ultimately from Proto-Indo-European *ǵʰoh₁ro- (“gap, empty space”). Alternatively from Turkic (compare Turkish yar).


دراج

desc

→ Armenian: թուրաջ (tʻuraǰ), թուռաճ (tʻuṙač) (via Turkic)

→ Azerbaijani: turac

→ Chagatai: توراج (turaj)

→ Georgian: დურაჯი (duraǯi), დურეჯი (dureǯi), თურაჯი (turaǯi), თურეჯი (tureǯi)

→ Gujarati: દુર્રાજ (durrāj)

→ Laz: დურაჯი (duraci)

→ Ottoman Turkish: تراج (turac), توراج (turac)

Turkish: turaç

→ Russian: тура́ч (turáč) (via Turkic)

→ Turkmen: turaç

[duɾ.ˈɾɑːd͡ʒ]

[d̪ʊr.rɑ́ːd͡ʒ]

[d̪ʊr.rɑ́ːd͡ʒ]

[d̪ʊr.rɑ́ːd͡ʒ]

[d̪oɹ.ɹɒ́ːd͡ʒ̥]

[d̪uɾ.ɾɔ́d͡ʒ]

Borrowed from Arabic دُرَّاج (durrāj). The form تراج (torrâj) is a blend with تذرو (tazarv, “pheasant”).


دیم

Inherited from Middle Persian 𐫅𐫏𐫖 (dym /dēm/), from Proto-Indo-Iranian *dʰáHiman, from Proto-Indo-European dʰeyh₂-men, from the root *dʰeyh₂- (“think, perceive, reflect”).
Compare Parthian 𐫅𐫏𐫖 (dym /dēm/), Avestan 𐬛𐬀𐬉𐬨𐬀𐬥 (daēman, “eye; sight, vision”), and Old Armenian դէմ (dēm), an Iranian borrowing.


مزار

head

مزار • (mazâr) (plural مزارها (mazâr-hâ))

→ Hindustani:

Hindi: मज़ार (mazār)

Urdu: مَزَار (mazār)


چبوق

čebuq (romanization)
čobuq (romanization)

From a Turkic language, compare چبوق (çubuk, çıbuk, çibuk) above.


تشکیل

تَشکیل • (taškil) (plural تشکیلها (taškil-hâ) or تشکیلات (taškilât))

تَشکیل (canonical)
taškil (romanization)
تشکیلها (plural)
تشکیلات (plural)

[t̪ʰæʃ.kʰʲiːl̥]


دیوال

دیوال • (divâl)

fa-noun

دیوال • (divâl)

دیوار دیوار#Persian

colloquial form of دیوار (“wall”) in various regions.


خنجر

head

خنجر • (xanjar) (plural خنجرها (xanjar-hâ))

desctree

→ Arabic: خَنْجَر (ḵanjar)
→ Czech: chandžar
→ English: khanjar
→ French: kangiar, cangiar, kandjar
→ Polish: chandżar, handżar
→ Portuguese: alfanje, alfange (Portugal), canjar, khanjar
→ Slovak: handžár
→ Spanish: alfanje, janyar
→ Tigre: ከንጀር (känǧär)
→ Thai: กั้นหยั่น (gân-yàn)

desc

→ Middle Armenian: խանճալ (xančal), խանճար (xančar), խանչալ (xančʻal), խանչար (xančʻar), խանջալ (xanǰal), խանջար (xanǰar)

Armenian: խանչալ (xančʻal)

→ Azerbaijani: xəncər

→ Georgian: ხანჯალი (xanǯali), ხანჯარი (xanǯari)

→ Hindustani:

Hindi: ख़ंजर (xañjar)

Urdu: خنجر (xañjar)

→ Kazakh: қанжар (qanjar)

→ Kumyk: хынжал (xınjal)

→ Kyrgyz: канжар (kanjar)

→ Nepali: खञ्जर् (khañjar)

→ Nogai: кынжал (kınjal)

→ Old East Slavic: кончарь (končarĭ), кончакъ (končakŭ), коньчякъ (konĭčjakŭ), концакъ (koncakŭ), коньцакъ (konĭcakŭ), кончѣръ (končěrŭ), кочань (kočanĭ) (via Turkic)

Belarusian: кінжа́л (kinžál)

Russian: кинжа́л (kinžál), канжа́р (kanžár), ханжа́р (xanžár), конче́рь (končérʹ)

Polish: kindżał

Ukrainian: кинджа́л (kyndžál), кінча́к (kinčák)

→ Classical Syriac: ܚܢܓܪܐ (ḥangərā)

→ Crimean Tatar: къанджер, ханджер, гъанджер

→ Tatar: хәнҗәр (xäncär)

desctree

→ Ottoman Turkish: خنجر (hancer), خنچار (hançar), خنچر (hançer)
Turkish: hançer
→ Belarusian: ханджа́р (xandžár)
→ Bulgarian: ханджа́р (handžár)
→ Old Czech: končier
Czech: končíř
Slovak: končiar, končur
→ Hungarian: handzsár
Czech: handžár
→ Italian: canciàro, canciàrro, cangiàro
→ Macedonian: а́нџар (ándžar)
→ Polish: koncerz
→ Romanian: hanger
→ Russian: ханджа́р (xandžár)
→ Serbo-Croatian: hàndžār / ха̀нџа̄р
→ German: Handschar
→ Sicilian: canciarru
→ Ukrainian: ханджа́р (xandžár)
→ Venetan: ganzar

→ Turkmen: hancar

From Middle Persian [Term?]; compare Manichaean Parthian [Manichaean needed] (xnjyr /xenjer/), [Manichaean needed] (hynjyr /henjer/, “dagger”).


تابلوی اعلانات

head

تابلوی اعلانات • (tâblo-ye e'lânât)

fa-noun

تابلوی اعلانات • (tâblo-ye e'lânât)


قانون‌گذار

head

قانونگذار • (qânun-gozâr)

fa-noun

قانونگذار • (qânun-gozâr)

قانونگذار (canonical)
qânun-gozâr (romanization)

From قانون + گذار.

compound

قانون + گذار


کارورزی

head

کاروَرزی • (kârvarzi)

fa-noun

کاروَرزی • (kârvarzi)

کاروَرزی (canonical)
kârvarzi (romanization)

/kɒːɾvæɾziː/

From کارورز (kârvarz, “intern”) + ـی (-i).


گرد

→ Khalaj: gərd

From Middle Persian [script needed] (gard, “dust”), ultimately from the same root as the verb گَشتَن (gaštan, “to wander around”).


گرد

From Middle Persian [script needed] (gurd, “hero”).


رند

head

رِند • (rend) (plural رِندان (rendân) or رُنود (ronud))

رِند (canonical)
rend (romanization)
رِندان (plural)
رُنود (plural)

→ Azerbaijani: rind

desc

→ Armenian: ռինդ (ṙind), ռինտ (ṙint), ըռինտ (əṙint), ռընդ (ṙənd), ռունդ (ṙund), ռունտ (ṙunt), ռոնտ (ṙont), ըռունդ (əṙund), էրոնդ (ērond), էրանդ (ērand)

→ Ottoman Turkish: رند (rind)

Turkish: rint

Unknown. The Arabic broken plural is unetymological. Akin to Northern Kurdish rind.

از دزدان خلقی را به خود گرد کرده بود، از اوباشان و رندان روستا چهار هزار مرد.

1128, Narshakhī, translated by Abū Naṣr Aḥmad al-Qubāvī, تاریخ بخارا [History of Bukhara]:

He had gathered a crowd of thieves about him, four thousand men from the rural rabble and thugs.

az duzdân xalqê râ ba xwad gird karda bûd, az awbâšân u rindân-i rôstâ čahâr hazâr mard.

طایفهٔ رندان بخلاف درویشی بدر آمدند و سخن ناسزا گفتند و بزدند و برنجانیدند.

1258, Shaykh Muṣliḥ-ud-Dīn Saʿdī of Shiraz, translated by Wheeler M. Thackston, The Gulistan (Rose Garden) of Sa’di: Bilingual English and Persian Edition with Vocabulary, Bethesda, MD: Ibex Publishers, published 2008, →ISBN, page 69:

A group of villains rise up against a dervish, cursing him, beating him, and injuring him.

tāyifa-yi rindān ba xilāf-i darwēšē ba dar āmadand u suxan-i nāsazā guftand u bizadand u biranjānīdand.

عاشق و رند و نظربازم و میگویم فاش
تا بدانی که به چندین هنر آراستهام

c. 1390, Shams-ud-Dīn Muḥammad Ḥāfiẓ, “Ghazal 311”, in The Divān of Hafez:

I am lover and rogue and player-with-glances, and I say so out loud
So that you might know with how many skills I am graced.

'âšiq u rind u nazarbâz-am u mê-gûyam fâš
tâ bidânî ki ba čandîn hunar ârâsta-am

(poetic, Sufism) someone who seems morally debauched, but is pure at heart and superior to those who blindly follow social norms


شنگ

head

شنگ • (šang)

Maybe cognate with Hindi सूंड (sūṇḍ) and Urdu سونڈ.


نعل

خسرو ملک وفا حضرت سلطان کرم
کش فلک نعل فرس از مه تابان سازد

c. 1520, Selim I of the Ottoman Empire, edited by Benedek Péri, The Persian Dīvān of Yavuz Sulṭān Selīm, Budapest, Hungary: Research Centre for the Humanities, Eötvös Loránd Research Network, →ISBN, page 72:

Emperor of the realm of fidelity, His Majesty the sultan of excellence,
For whose steed heaven has made the shining moon a horseshoe.

xusraw-i mulk-i wafā hazrat-i sultān-i karam
k-aš falak na'l-i faras az mah-i tābān sāzad


ایالت

ایالت • (eyâlat) (plural ایالات (eyâlât))

→ Hindustani:

Hindi: इयालत (iyālat)

Urdu: اِیالَت (iyālat)

eyalet (administrative division of the Ottoman Empire)


زرتشتی

زرتشتی • (zartošti) (plural زرتشتیان (zartoštiân) or زرتشتیها (zartošti-hâ))

zartošti (romanization)
زرتشتیان (plural)
زرتشتیها (plural)

[zæɾt̪ʰoʃˈt̪ʰiː]

From زرتشت + ـی.


اندیشه

اندیشه • (andêše) (plural اندیشهها (andêše-hâ))

Azerbaijani: əndişə

→ Hindustani:

Hindi: अंदेशा (andeśā)

Urdu: اندیشہ (andeśā)

Turkish: endişe

[ʔän̪.d̪eː.ʃǽ]

[ʔän̪.d̪eː.ʃǽ]

[ʔän̪.d̪eː.ʃǽ]

[ʔän̪.d̪eː.ʃǽ]

[ʔæn̪.d̪iː.ʃé]


محنت

مِحْنَت • (mehnat)

fa-noun

مِحْنَت • (mehnat)

مِحْنَت (canonical)
mehnat (romanization)

→ Bengali: মেহনত (mehnot)

→ Gujarati: મહેનત (mahenat)

→ Hindustani:

Hindi: मेहनत (mehnat)

Urdu: محنت (mehnat)

→ Marathi: मेहनत (mehnat)

→ Punjabi:

Gurmukhi script: ਮਿਹਨਤ (mihnat)

Shahmukhi script: مِحْنَت (miḥnat)

→ Sindhi: مِحْنَتَ (mihnata)


زنگی

head

زنگی • (zangi) (plural زنگیها (zangi-hâ))

desc

→ Arabic: زَنْجِيّ (zanjiyy), زِنْجِيّ (zinjiyy)

Egyptian Arabic: زنجي (zingi)

→ Azerbaijani: zənci

→ Chagatai: زنجی

Uzbek: zanji

→ Ottoman Turkish: زَنجی (zenci)

Turkish: zenci

→ Persian: زنجی (zanji)

→ Azerbaijani: zəngi

→ Chagatai: زنگی

Uzbek: zangi

→ Georgian: ზანგი (zangi)

→ Hindustani:

Urdu: زَن٘گِی (zaṅgī)

→ Malay: janggi

→ Old Javanese: jĕnggi

→ Ottoman Turkish: زَنگی (zengi)

Inherited from Middle Persian zngyk' (zangīg, “Negro”).


جدائی

head

جدائی • (jodâ'i)

fa-noun

جدائی • (jodâ'i)

جدایی جدایی#Persian


ملاقات

head

ملاقات • (molâqât) (plural ملاقاتها (molâqât-hâ))

molâqât (romanization)
ملاقاتها (plural)

→ Bengali: মোলাকাত (mōlakat)

→ Hindustani:

Hindi: मुलाक़ात (mulāqāt)

Urdu: ملاقات (mulāqāt)

→ Punjabi:

Gurmukhi script: ਮੁਲਾਕਾਤ (mulākāt)

Shahmukhi script: ملاقات (mulāqāt)

→ Ottoman Turkish: ملاقات

Turkish: mülakat, mülâkat

Borrowed from Arabic مُلَاقَاة (mulāqāh).

bor+

ملاقات رسمی

کی با تو ملاقات میکنیم؟

کز ملاقات تو بر رستست جانش

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume IV, verse 1991:

for [it is] through meeting with thee [that] his spirit has grown up in him.


بیگ

→ Arabic: بيك (bēg)

→ Bengali: বেগ (beg)

→ Punjabi: بیگ (beg)

→ Sindhi: بيگُ

→ Urdu: بیگ (beg)

Borrowed from Proto-Turkic *bēg via a Turkic language.

(historical) beg, bey; a former aristocratic title in Iran, Central Asia, South Asia and Turkey.


سزا

head

سزا • (sazâ)

fa-noun

سزا • (sazâ)

From Middle Persian scʾk (sazāg, “fitting, worthy”), equivalent to سز (saz-, present stem of سزیدن (sazidan, “to be fitting”)) + ـا (-â).

af

present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">سزیدن</i> (sazidan, “to be fitting”)

desert, merit; deserved reward or punishment


واک

From Proto-Indo-European *wekʷ- (“to speak”). Compare Sanskrit वाच् (vāc, “to speak”).


شکل

head

شکل • (šekl) (plural شکلها (šekl-hâ) or اشکال (aškâl))

šekl (romanization)
شکلها (plural)
اشکال (plural)

Borrowed from Arabic شَكْل (šakl, “shape”).

bor+

شکل ستاره دارد.

شکل ظاهری انسان

اشکال هندسی


سوشینت

head

سوشینت • (sošyant)

fa-noun

سوشینت • (sošyant)


سوشیانت

head

سوشیانت • (sošyânt)

fa-noun

سوشیانت • (sošyânt)


سوشیانس

head

سوشیانس • (sošyâns)

fa-noun

سوشیانس • (sošyâns)

From Middle Persian swkšydns (sōšyans), from Avestan 𐬯𐬀𐬊𐬳𐬌𐬌𐬀𐬧𐬝 (saoš́iiaṇt̰).


زمی

زمین زمین#Persian


زمی

زمین زمین#Persian


تغار

head

تغار • (tağâr)

fa-noun

تغار • (tağâr)

desc

→ Middle Armenian: թաղար (tʻaġar), թաղառ (tʻaġaṙ)

→ Chagatai: تاغار (tağar), تغار (tağar) تقار (taqar)

→ Georgian: თაღარი (taɣari)

→ Bats: თაღარ (taɣar)

→ Medieval Latin: tagara

→ Russian: тага́р (tagár) (via Turkic)

→ Old Anatolian Turkish: تغار (tağar, dağar)

Azerbaijani: dağar

desctree

Ottoman Turkish: طغار (dağar)
Turkish: dağar
→ Albanian: tagar
→ Bulgarian: тага́р (tagár), таа́р (taár), таха́р (tahár)
→ Greek: ταγάρι (tagári)
→ Macedonian: та́гар (tágar)

→ Udi: тагъар (taɣar)

desc

→ Urdu: تغار m (taġār), تغاری f (taġārī)

Akin to Parthian 𐭕𐭊𐭓𐭐𐭕𐭉 (tkrpty, “cupbearer”), as well as to Old Armenian տակառ (takaṙ, “barrel, cask”), տակառապետ (takaṙapet, “cupbearer”), Old Georgian ტაგარი (ṭagari, “clay bowl/pitcher; grapepressing trough”), Jewish Babylonian Aramaic טנגירא, Classical Syriac ܛܢܓܝܪܐ (ṭangīrā) → Arabic طَنْجِير (ṭanjīr, “pot”), Jewish Babylonian Aramaic תִּיגָרָא (tīḡārā) → Arabic تِيغَار (tīḡār, “pot”), Middle Iranian borrowings.
In spite of this variation of form and meaning, Ancient Greek τάγηνον (tágēnon) and τήγανον (tḗganon, “saucepan”) and Latin tēgula (“baking tile”) are just coincidentally similar. Likewise the jars Malay takar, Javanese and Balinese taker point to a distinct local term.


جادوگر

head

جادوگر • (jâdugar)

fa-noun

جادوگر • (jâdugar)

→ Assamese: যাদুকৰ (zadukor)

→ Azerbaijani: cadugər

→ Baluchi: جادوگر

→ Bengali: জাদুকর (jadukor)

→ Chagatai: جادوگر

Uyghur: جادۇگەر (jaduger)

Uzbek: jodugar

→ Georgian: ჯადოქარი (ǯadokari)

desc

→ Gujarati: જાદૂગર (jādūgar), જાદુગર (jādugar)

→ Hindustani:

Hindi: जादूगर (jādūgar)

Urdu: جادوگر (jādūgar)

→ Ottoman Turkish: جادوگر (caduger)

→ Punjabi: جادوگر (jādūgar)

→ Pashto: جادوګر (jādūgar)

→ Sindhi: جادوگر (jādūgar)

→ Turkmen: jadygöý

→ Ushojo: جادوگر (jādōgar)

[d͡ʒɑː.ðuː.ɡaɾ]

[d͡ʒɑː.d̪uː.ɡäɾ]

[d͡ʒɑː.d̪uː.ɡäɾ]

[d͡ʒɑː.d̪uː.ɡäɾ]

[d͡ʒɔː.d̪u.ɡäɾ]

[d͡ʒɒː.d̪uː.ɡʲæɹ]

[d͡ʒɔ.d̪u.ɡäɾ]


افغان

head

افغان • (afğân) (plural افغانها (afğân-hâ) or افاغنه (afâğene))

afğân (romanization)
افغانها (plural)
افاغنه (plural)

Derived from Bactrian αβαγανο (abagano), first attested in the fourth century CE, most likely a compound of *apāka- (“distant, faraway”) + [script needed] (-āna, “ethnic group”): "people from a distant land". The /b/ > /f/ shift represents a phonetic peculiarity of the Early New Persian dialect of Khorasan.

(historical) Pashtun (a person of Pashtun ethnicity)


افغان

افغان • (afğân)

fa-noun

افغان • (afğân)

Derived from Sogdian [script needed] (ʾβγʾn /əfɣaːn/). Cognate with Middle Persian ʾbxwʾn- (abxwān-, “to call, cry”).


پسی

head

پسی • (posê)

fa-noun

پسی • (posê)


دوری

head

دوری • (dowri) (plural دوریها (dowri-hâ))

Borrowed from Arabic دَوْرِيّ (dawriyy). By surface analysis, دور (dowr, “cycle, turn, circumference”) + ـی (-i).


بیل

→ Azerbaijani: bel

→ Ingush: бел (bel)

→ Karakalpak: бел

→ Kazakh: бел (bel) (Karakalpakstan, Turkmenistan)

→ Khalaj: bil

desctree

→ Ottoman Turkish: بل (bel)
Turkish: bel

→ Turkmen: pil, bel

→ Uyghur: بەل (bel)

→ Uzbek: bel, belkurak

→ Urdu: بیل (bēl, bīl)

Inherited from Middle Persian [Book Pahlavi needed] (byl /bēl/), from Proto-Iranian *bádHr̥, from Proto-Indo-Iranian *bʰádʰHr̥, from Proto-Indo-European *bʰódʰh₂-r̥. Compare Latin fodiō (“to dig”), Serbo-Croatian bȏd (“sting”).

inh+

در خبر است که عیسی (ع) پیری را دید بیل در دست و کار می کرد. گفت، «بارخدایا! امل از دل وی بیرون کن». بیل از دست وی بیفتاد و بخفت. چون ساعتی بود گفت، «بارخدایا! امل با وی ده». پیر برخاست و در کار ایستاد. عیسی از وی بپرسید که این چه بود؟ گفت، «در دل من آمد که چرا کار می کنی؟ پیر شدهای، زود بمیری». بیل بنهادم. پس دیگر بار در دل من آمد که لابد تو را نان باید تا بمیری، باز برخاستم.

1105, Abū Ḥāmid Muḥammad al-Ghazalī, کیمیای سعادت [The Alchemy of Happiness]:

It is reported that Jesus (peace be upon him) saw an old man who was working with a shovel in his hand. He said, "Lord God! Take desire away from his heart." The shovel fell from his hand, and he slept. When some time had passed, he said, "Lord God! Grant him desire." The old man woke up and stood up to do work. Jesus asked him, "What happened?" He said, "The thought came to my heart: 'What am I working for? You have become old, you will die soon.' I put down my shovel. Then a later time, the thought came to my heart: 'You need food until you die.' I stood up again."

dar xabar ast ki īsā (alayhi as-salām) pīrē dīd bēl dar dast u kār mē-kard. guft, "bārxudāyā! amal az dil-i way bērūn kun." bēl az dast-i way biyuftād u bixuft. čūn sā'atē būd guft, "bārxudāyā! amal bā way dih." pīr barxāst u dar kār īstād. īsā az way bipursīd ki īn či būd? guft, "dar dil-i man āmad ki čirā kār mē-kunī? pīr šuda'ī, zūd bimīrī. bēl binihādam. pas dīgar bār dar dil-i man āmad ki lābud tu rā nān bāyad tā bimīrī, bāz barxāstam.


گراز

head

گراز • (gorâz) (plural گرازها (gorâz-hâ))

From Middle Persian [script needed] (wlʾc /warāz/, “boar”), from Old Iranian, from Proto-Iranian *warājáh, from Proto-Indo-Iranian *warāȷ́ʰás (“boar”). Cognate with Central Kurdish بەراز (beraz), Northern Kurdish beraz, Southern Kurdish وەراز (weraz), Mazanderani وراز (verâz), براز (berâz, “boar”), Avestan 𐬬𐬀𐬭𐬁𐬰𐬀 (varāza, “boar”), and Sanskrit वराह (varāha, “boar”). Akin to Old Armenian վարազ (varaz, “wild boar”) and Classical Syriac ܘܪܙܐ (warzāʾ), Iranian borrowings.

inh

سر شمشیر او برندهٔ چنگال شیر آمد
سر پیکان او سنبندهٔ یشک گراز آمد

c. 1100, Amīr Mu'izzī, “Qaṣīda 119”, in دیوان امیر معزی:

The edge of his blade slices through the lion's claws,
The edge of his arrow bores through the boar's tusks.

sar-i šamšēr-i ō buranda-yi čangāl-i šēr āmad
sar-i paykān-i ō sumbanda-yi yašk-i gurāz āmad

wild boar, wild pig (Sus scrofa, a species of swine)


بانگ

head

بانگ • (bâng)

fa-noun

بانگ • (bâng)

→ Chinese: 邦克 (bāngkè)

→ Hindustani:

Urdu: بانگ (bāṅg)

Hindi: बाँग (bāṅg)

→ Punjabi: bāṉg

Gurmukhi script: ਬਾਂਗ

Shahmukhi script: بانگ

→ Malay: bang

Indonesian: bang

→ Ottoman Turkish: بانگ

→ Tausug: bāng

From Middle Persian 𐭥𐭠𐭭𐭢 (ʿʾng /vāng/), probably from Proto-Indo-European *wṓkʷs (“voice, speech”). Akin to Old Armenian վանգ (vang), an Iranian borrowing.


گرس

From Middle Persian [Book Pahlavi needed] (wls /wars/, “hair”), from Proto-Iranian *wálśah, cognate with Avestan 𐬬𐬀𐬭𐬆𐬯𐬀 (var^əsa, “hair (on the head)”), Sogdian [script needed] (wrs /wars/, “hair”) and Northern Kurdish pirç (pirč, “hair on the head”); from Proto-Indo-Iranian *wálćas, cognate with Sanskrit वल्श (válśa, “twig, sprout”); from Proto-Indo-European *wólḱ-o-s, cognate with Proto-Slavic *volsъ (“hair”). Akin to Old Armenian վարս (vars, “hair”) and վարշամակ (varšamak, “handkerchief; headband”), which are Iranian borrowings.


تجر

From Middle Iranian (compare Manichaean Parthian 𐫎𐫝𐫡 (ṯcr /*tažar/, “palace, dwelling”)), from Old Persian 𐎫𐎨𐎼 (t-c-r /tačara-/, “palace”). Akin to Old Armenian տաճար (tačar), Old Georgian ტაძარი (ṭaʒari), ტაზარი (ṭazari) and Arabic طَزَر (ṭazar), Iranian borrowings.


کیان

head

کیان • (kayân)


پاسدار

پاسدار • (pâsdâr)

fa-noun

پاسدار • (pâsdâr)


کرگس

کرکس کرکس#Persian

Alternative form of کرکس (kargas, “vulture”)


بدهی

head

بدهی • (bedehi) (plural بدهیها (bedehi-hâ))


مرض

مرض • (maraz) (plural امراض (amrâz) or مرضها (maraz-hâ))

maraz (romanization)
امراض (plural)
مرضها (plural)

→ Hindustani:

Hindi: मरज़ (marz)

Urdu: مَرض (marz)

→ Punjabi:

Gurmukhi script: ਮਰਜ਼ (maraz)

Shahmukhi script: مرض (maraz)


آمیریان

آمیریان • (âmiryân)

fa-noun

آمیریان • (âmiryân)

[ʔɑː.miːɾ.ˈjɑːn]

[ʔɑː.miːɾ.jɑ́ːn]

[ʔɑː.miːɾ.jɑ́ːn]

[ʔɑː.miːɾ.jɑ́ːn]

[ʔɒː.miːɹ.jɒ́ːn]

Borrowed from Armenian Ամիրյան (Amiryan).


جل

→ Ottoman Turkish: چول (çul) (see there for further descendants)

Perhaps cognate to Sanskrit चोल (cola). Borrowed as Arabic جُلّ (jull)


معافی

head

معافی • (mo'âfi)

fa-noun

معافی • (mo'âfi)

→ Punjabi: معافی (mu'āfī, māfī)

→ Urdu: معافی (mu'āfī, māfī)

From Arabic مُعَاف (muʕāf), from root ع ف و (ʕ f w).


گردش

From گرد (gard, “to turn”, present stem) + ـش (-eš).

af

گردش به چپ ممنوع
gardeš be čap mamnu'
no left turn
(literally, “turn to left forbidden”)

گردشِ زمین به دورِ خورشید

در گردش

دستگاه گردش خون


جاز

مصنوعاتی که موادّ خامشان – همانها که برشمردم – از همین سوی عالم رفته. یعنی از ممالک در حال رشد! نفت از سواحل خلیج، کنف و ادویه از هند، جاز از افریقا، ابریشم و تریاک از چین، مردمشناسی از جزایر اقیانوسیه جامعهشناسی از افریقا.

1962, Jalal Al-e-Ahmad, غربزدگی [Occidentosis: A Plague from the West]:

The manufactured goods whose raw materials - the very ones that I have enumerated - have come from this very part of the world. That is to say, from the developing countries! Petroleum from the Gulf coast, hemp and spices from India, jazz from Africa, silk and opium from China, anthropology from the islands of Oceania, sociology from Africa.

masnu'âti ke mavâdd-e xâm-ešân - hamân-hâ ke baršomordam - az hamin su-ye âlam rafte. ya'ni az mamâlek-e dar hâl-e rošd! naft az savâhel-e xalij, kanaf o adviye az hend, jâz az afriqâ, abrišam o teryâk az čin, mardom-šenâsi az jazâyer-e oqyânusiye, jâme'e-šenâsi az afriqâ.


عرض

Borrowed from Arabic عَرْض (ʕarḍ, “breadth, width”).

bor+

Coordinate term: طول (tul)

Coordinate term: طول (tul)


عرض

→ Bengali: আরজ (aroj)

→ Punjabi:

Gurmukhi script: ਅਰਜ਼ (arz)

Shahmukhi script: عرض (ʻrẓ)


عرض

عَرَض (canonical)
'araz (romanization)
اَعراض (plural)

Coordinate term: جوهر (jowhar)

(philosophy) accident, form (as opposed to substance)


کنجد

konjed (romanization)
konjod (romanization)

Tajik: кунҷид (kunjid)

→ Azerbaijani: küncüd

→ Georgian: ქუნჯუტი (kunǯuṭi)

desc

→ Ottoman Turkish: كنجد (küncüd), كنجده (küncüde)

> Turkish: küncü, künci, küncüt (inherited) (dialectal)

→ Turkmen: künji

→ Uyghur: كۈنجۈت (künjüt)

→ Uzbek: kunjut

From Middle Persian [Book Pahlavi needed] (ŠMg) / [Book Pahlavi needed] (kwncyt' /kunjid/, “sesame”), from Proto-Iranian *kunčit. Compare Old Armenian կնճիթ (knčitʻ), Armenian քունջութ (kʻunǰutʻ) and Georgian ქუნჯუტი (kunǯuṭi).


پیشوند

head

پیشوند • (pêšvand)

fa-noun

پیشوند • (pêšvand)


آوند

head

آوند • (âvand) (plural آوندها (âvand-hâ))

[ʔɑː.wǽn̪d̪]

[ʔɑː.wǽn̪d̪]

[ʔɑː.wǽn̪d̪]

[ʔɔː.wǽn̪d̪̥]

[ʔɒː.vǽn̪d̪̥]


تشکیلات

تشکیلات • (taškilât) (plural تشکیلاتها (taškilât-hâ))

taškilât (romanization)
تشکیلاتها (plural)

[t̪ʰäʃ.kʰiː.lɑːt̪]

[t̪ʰäʃ.kʰiː.lɑːt̪]

[t̪ʰäʃ.kʰiː.lɑːt̪]

[t̪ʰæʃ.kʰʲiː.lɒːt̪]

Borrowed from Arabic تَشْكِيلَات (taškīlāt)․


تشکیلات

head

تشکیلات • (taškilât)

[t̪ʰäʃ.kʰiː.lɑːt̪]

[t̪ʰäʃ.kʰiː.lɑːt̪]

[t̪ʰäʃ.kʰiː.lɑːt̪]

[t̪ʰæʃ.kʰʲiː.lɒːt̪]

تشکیل تشکیل#Persian


مله

(dialectal, Khesht, Konartakhteh) swimming


نیلوفر

نیلوفر • (nilufar) (plural نیلوفرها (nilufar-hâ))

nilufar (romanization)
نیلوفرها (plural)

desc

Tajik: нелӯфар (nelüfar), нилуфар (nilufar)

→ Azerbaijani: nilufər / نیلوفر

→ Bengali: নীলুফার (niluphar), নীলূফার (niluphar), নিলুফার (niluphar), নিলূফার (niluphar)

→ Gujarati: નીલોફર (nīlophar)

→ Hindustani:

Hindi: नीलोफ़र (nīlōfar)

Urdu: نیلوفر (nīlōfar)

→ Odia: ନିଲୋଫର (nilōphårå)

→ Punjabi:

Gurmukhi script: ਨੀਲੋਫ਼ਰ (nīlōfar)

Shahmukhi script: نیلوفر (nīlōfar)

Kurdish:

→ Northern Kurdish: nîlûfer, nîlufer

desctree

→ Ottoman Turkish: لولوفر (lülüfer), نیلوفر (nilüfer), لوفر (lufar), نیلوپر (niluper), نیلوبرگ (niluberg)
Turkish: lüfer
→ Bulgarian: лефе́р (lefér)

> Turkish: nilüfer (inherited)

→ Crimean Tatar: nilüfer

→ Uzbek: nilufar

From Middle Persian nylw(k)pl (nīlōpal, “lotus, water-lily”), ultimately from Sanskrit नीलोत्पल (nīlotpala, “blue lotus”).

uder

از وی ترنج و نارنج و نیشکر و نیلوفر خیزد.

Bergamot orange, bitter orange, sugarcanes, and Ipomoea grow over there [Balkh].

az vey toranj o nârenj o neyšekar o nilufar xizad.


فطرت

→ Gujarati: ફિતરત (phitrat)

→ Hindustani:

Hindi: फ़ितरत (fitrat)

Urdu: فطرت

nature, the innate characteristics of a thing.


سرحد

head

سرحد • (sarhadd) (plural سرحدات (sarhaddât))

→ Old Anatolian Turkish: سرحد (särhad)

Azerbaijani: sərhəd

Ottoman Turkish: سرحد (serhat)

Turkish: serhat, Serhat

→ Romanian: serhat

→ Turkmen: serhet

→ Zazaki: serhed

→ Uzbek: sarhad

→ Hindustani:

Hindi: सरहद (sarhad)

Urdu: سرحد (sarhad)

→ Punjabi:

Gurmukhi script: ਸਰਹੱਦ (sarhadda)

Shahmukhi script: سرحد (sarhad)


سرکار

سَرْکَار • (sarkâr) (plural سرکارها (sarkâr-hâ))

سَرْکَار (canonical)
sarkâr (romanization)
سرکارها (plural)

→ Assamese: চৰকাৰ (sorkar)

→ Bengali: সরকার (śorkar)

→ Gujarati: સરકાર (sarkār)

→ Hindustani:

Hindi: सरकार (sarkār)

Urdu: سَرْکَار (sarkār)

→ Baluchi: سرکار (sarkār)

→ Kannada: ಸರ್ಕಾರ (sarkāra)

→ Marathi: सरकार (sarkār)

→ Nepali: सरकार (sarkār)

→ Punjabi: ਸਰਕਾਰ (sarkār)

→ Tamil: சர்க்கார் (carkkār)

→ Malayalam: സർക്കാർ (saṟkkāṟ)

→ Ottoman Turkish: سركار (serkâr)

→ Swahili: serikali (via Arabic)

→ Luhya: eserikali

[säɾ.kʰɑ́ːɾ]

[säɾ.kʰɑ́ːɾ]

[säɾ.kʰɑ́ːɾ]

[säɾ.kʰɔ́ːɾ]

[sæɹ.kʰɒ́ːɹ]

From سر (sar, “head”) + ـکار (-kâr, “work, business”); or from سرکارگر (sarkârgar).

af

supervisor, superintendent, overseer, employer, taskmaster

polite form of address for someone of authority (male)


حکمت

ای در رخ تو پیدا انوار پادشاهی
در فکرت تو پنهان صد حکمت الهی

c. 1390, Hafez, “Ghazal 489”, in دیوان حافظ [The Divan of Hafez]:

O you whose cheeks gleam with the light of an emperor,
A hundred divine mysteries are hidden in your thoughts.

ay dar rux-i tū paydā anwār-i pādišāhī
dar fikrat-i tū pinhān sad hikmat-i ilāhī

حکمت ارسطو

حکمت اشراق

the philosophy of Illumination; Illuminationism

فلسفه فلسفه#Persian

(historical or Islam) philosophy, theosophy, metaphysics; traditionally a broader and more Islamic category than فلسفه (falsafe), which referred only to Hellenistic philosophy.

(often in the plural) word of wisdom; sage advice


سنان

head

سنان • (senân)

fa-noun

سنان • (senân)

spearhead, the iron on a lance or javelin or other weapon


کیچه

/kʰiːˈt͡ʃʰe/

/kʰiːˈt͡ʃʰæ/

(dialectal, Bushehr, Alamarvdasht, Khesht, Konartakhteh, Dashtestan) alley


سوداگر

head

سوداگر • (sowdâgar) (plural سوداگران (sowdâgarân) or سوداگرها (sowdâgar-hâ))

sowdâgar (romanization)
سوداگران (plural)
سوداگرها (plural)

→ Bengali: সওদাগর (śoōdagor)

→ Kazakh: саудагер (saudager)

→ Kyrgyz: соодагер (soodager)

→ Hindustani:

Hindi: सौदागर (saudāgar)

Urdu: سوداگر (saudāgar)

desctree

→ Old Javanese: sudagar
Javanese: ꦱꦸꦢꦒꦂ (sudagar, “merchant, trader”)
→ Indonesian: sudagar (“merchant, trader”)

→ Ottoman Turkish: سوداگر (sevdâger)

→ Uzbek: savdogar / савдогар (savdogar)

→ Uyghur: سودىگەر (sodiger)

→ Malay: saudagar

Indonesian: saudagar

→ Turkmen: söwdagär

[säw.d̪ɑː.ɡǽɾ]

[säw.d̪ɑː.ɡǽɾ]

[säw.d̪ɑː.ɡǽɾ]

[säw.d̪ɔː.ɡǽɾ]


بوا

buâ (romanization)
bwâ (romanization)
bowâ (romanization)

(dialectal, Kazerun, Bushehr, Khesht, Konartakhteh, Dashtestan) father, dad, daddy

(dialectal, Kazerun, Bushehr, Khesht, Konartakhteh, Dashtestan) grandfather


تور

From a Turkic language, from Common Turkic *tor. Cognate with Old Turkic [script needed] (tor, “net”), Southern Altai тор (tor, “net”), Azerbaijani tor (“net”).


تور

towar (romanization)
tavar (romanization)


آرت

From the standard form آرد (ârd), see there for further information.

آرتِ گندم که یَتا زَرُّک جوشید، یَتا دوتا هُشُک سرکه بیریزد توش.
-ârt-e gandom ke yatâ zarrok jušid, yatâ dotâ hošok serke birized tuš.


نهاز

head

نهاز • (nehâz)

fa-noun

نهاز • (nehâz)


نهاز

head

نهاز • (nohâz)

fa-noun

نهاز • (nohâz)

From Middle Persian [script needed] (nwh'ck' /nōhāzag/), from Proto-Iranian *Hajáh. Akin to Old Armenian նոխազ (noxaz), an Iranian borrowing.

inh

he-goat, with spreading horns and long legs, that leads the flock


رژ لب

Partial calque of French rouge à lèvres.


گاب

آبم است و گابم است نوبت آسیابم است.

It's my water and it's my cow, it's my turn at the mill.


نگار

head

نگار • (negâr)

fa-noun

نگار • (negâr)

با توام در دوستیها اعتقاد دیگرست
گرچه بس عاشق شدم بر هر نگار سیم تن

c. 1520, Selim I of the Ottoman Empire, edited by Benedek Péri, The Persian Dīvān of Yavuz Sulṭān Selīm, Budapest, Hungary: Research Centre for the Humanities, Eötvös Loránd Research Network, →ISBN, page 82:

I have a different sort of confidence in my love with you,
Though I have oft fallen in love with each silver-bodied beauty.

bā tō-am dar dōstīhā i'tiqād-i dīgar ast
garči bas āšiq šudam bar har nigār-i sēm tan


رزم

From Middle Persian lcm (razm). Akin to Old Armenian ռազմ (ṙazm), an Iranian borrowing.


فابریکه

head

فابریکه • (fābrīka)

fa-noun

فابریکه • (fābrīka)


لیسه

Borrowed from French lycée, while more common in Dari, it was likely borrowed via Iranian Persian. Since Dari does not generally use a he to transcribe a final -e.


صنف

(Dari) class (group, collection, category or set sharing characteristics or attributes)

guild (a group of tradespeople made up of merchants, craftspeople, or artisans)


اختیار

head

اِختِیار • (extiyâr) (plural اختیارات (extiyârât))

اِختِیار (canonical)
extiyâr (romanization)
اختیارات (plural)

[ʔɪx.t̪ʰi.jɑ́ːɾ]

[ʔɪx.t̪ʰi.jɑ́ːɾ]

[ʔɪx.t̪ʰi.jɑ́ːɾ]

Borrowed from Arabic اِخْتِيَار (iḵtiyār).

bor+

دل به رغبت میسپارد جان به چشم مست یار
گرچه هشیاران ندادند اختیار خود به کس

c. 1390, Shams-ud-Dīn Muḥammad Ḥāfiẓ, “Ghazal 267”, in دیوان حافظ [The Divān of Ḥāfiẓ], archived from the original on 2023-12-09:

My soul joyfully entrusts my heart to the beloved's drunken eyes,
Though the wise do not grant authority [over them] to anyone.

dil ba rağbat mē-sipārad jān ba čašm-i mast-i yār
garči hušyārān na-dādand ixtiyār-i xwad ba kas


میلاد

head

میلاد • (milâd)

fa-noun

میلاد • (milâd)


کمی

→ Hindustani:

Hindi: कमी (kamī)

Urdu: کمی (kamī)

From Classical Persian کم (kam) + Classical Persian ی (-ī).


کمی

From Classical Persian کم (kam) + Classical Persian ی (-ē).


خوشبو

head

خوشبو • (xošbu)

fa-noun

خوشبو • (xošbu)

→ Bengali: খোশবু (khošbu)

→ Hindustani:

Hindi: ख़ुशबू (xuśbū)

Urdu: خوشبو (xuśbū)

→ Punjabi:

Gurmukhi script: ਖੁਸ਼ਬੂ (khuśbū)

Shahmukhi script: خوشبو (xuśbū)