قیروان

Borrowed from Arabic قَيْرَوَان (qayrawān), from Middle Persian kʾlwʾn'.


آبگیر

head

آبگیر • (âbgir)

fa-noun

آبگیر • (âbgir)

[ʔɑːβ.ˈɡiːɾ]

[ʔɒːb.ɡʲíːɹ]

آب (âb, “water”) + گیر (gir, present stem of گرفتن (gereftan, “to take”)): "that which takes up water".

af

present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">گرفتن</i> (gereftan, “to take”)

یک کشتی بود از آن سلطان که آبگیری نزدیک قصر سلطان ساخته بودند چندان که دو سه میدان و آن کشتیها هر یک را مقدار پنجاه گز طول و بیست گز عرض بود همه به تکلف با زر و سیم و جواهر و دیباها آراسته که اگر صفت آن کنند اوراق بسیار نوشته شود و بیشتر اوقات آن کشتیها را در آن آبگیر چنان که استر در استرخانه بسته بودندی.

c. 1060, Nāṣir-i Khusraw, Safarnāma [Book of Travels]:

There was one of the king's ships which was built in a pond the size of two or three plazas, next to the royal palace. Each of those ships were fifty ells long and twenty ells wide in size, all carefully decorated with gold, silver, jewels, and brocade so that if one were to describe them, many pages would be written. Most of the time, those ships were in that pond, chained like mules in a mule stable.

yek kaštī būd az ān-i sultān ki ābgīrē nazdīk-i qasr-i sultān sāxta būdand čandān ki du si maydān u ān kaštī-hā har yak rā miqdār-i panjāh gaz tūl u bīst gaz arz būd hama ba takalluf bā zarr u sēm u jawāhir u dēbā-hā ārāsta ki agar sifat-i ān kunand awrāq-i bisyār niwišta šavad u bēštar-i awqāt ān kaštī-hā rā dar ān ābgīr čunān ki astar dar astarxāna basta būdandē.


ذبل

آنجا آلتها دیدم که از ذبل ساخته بودند چون صندوقچه و شانه و دسته کارد و غیره.

There, I saw tools that were made out of tortoiseshell, like boxes, combs, knife handles, and so forth.

ānjā ālat-hā dīdam ki az ḏabl sāxta būdand čōn sandūqča u šāna u dasta-yi kārd wa ğayra.


فرمانبر

فرمان (farmân, “order; command”) + بر (bar, present stem of بردن (bordan, “to carry”)).

present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">بردن</i> (bordan, “to carry”)

یک سال والی شام نوشته بود که زیت اندک است اگر فرمان باشد مسجد را زیت حار بدهیم، و آن روغن ترب و شلغم باشد. در جواب گفتند تو فرمانبری نه وزیری. چیزی که به خانه خدا تعلق داشته باشد در آنجا تغییر و تبدیل جایز نیست.

One year, the governor of Syria had written that there was little olive oil. Should there be the command, he would give the mosques ḥārr oil, which is radish and turnip oil. In the reply, it was said: "You are a subject, not the grand vizier. Something that has to do with the House of God cannot be changed nor altered."

yak sāl wālī-yi šām niwišta būd ki zayt andak ast agar farmān bāšad masjid rā zayt-i hārr bidahēm, wa ān rawğan-i turub u šalğam bāšad. dar jawāb guftand tu farmānbar-ī na wazīr-ī. čīzē ki ba xāna-yi xudā ta'alluq dāšta bāšad dar ānjā tağyīr u tabdil jāyiz nēst.


موتورسیکلت

head

موتورْسیکْلِت

موتورسیکلتها

موتورْسیکْلِت • (motorsiklet) (plural موتورسیکلتها (motorsiklet-hâ))

fa-noun

موتورْسیکْلِت

موتورسیکلتها

موتورْسیکْلِت (canonical)
motorsiklet (romanization)
موتورسیکلتها (plural)


خفارت

از مغرب قافلهای عظیم آمده بود. و آن سال به در مدینه شریفه عرب از ایشان خفارت خواست به گاه بازگشتن از حج و میان ایشان جنگ برخاست و از مغربیان زیادت از دو هزار آدمی کشته شد و بسی به مغرب نشدند.

A grand caravan had arrived from the Maghreb. And that year, at the gate of the Noble City [of Mecca], the Bedouins demanded protection money for their return from the hajj pilgrimage. A battle broke out between the two, and more than two thousand men out of the Maghrebis were killed. Many did not return to the Maghreb.

az mağrib qāfilayē azīm āmada būd. wa ān sāl ba dar-i madīna-yi šarīfa arab az ēšān xufārat xwāst ba gāh-i bāzgaštan az hajj u miyān-i ēšān jang barxāst u az mağribīyān ziyādat az du hazār ādamī kušta šud u basē ba mağrib na-šudand.


باشگاه

head

باشْگاه • (bâšgâh) (plural باشْگاهها)

fa-noun

باشْگاه • (bâšgâh) (plural باشْگاهها)

باشْگاه (canonical)
bâšgâh (romanization)
باشْگاهها (plural)

af

present stem form of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">بودن</i> (budan, “to be”)

باش (bâš, “present stem form of بودن (budan, “to be”)”) + گاه (gâh, “place”)


مامی

(chiefly Dari, usually endearing or childish) mother


جاهدار

head

جاهدار • (jâhdâr)

fa-noun

جاهدار • (jâhdâr)

[d͡ʒɑːh.ˈdɑːɾ]

[d͡ʒɑːɦ.d̪ɑ́ːɾ]

[d͡ʒɑːɦ.d̪ɑ́ːɾ]

[d͡ʒɑː.d̪ɑ́ːɾ]

[d͡ʒɔː.d̪ɔ́ːɾ]

[d͡ʒɒːɦ.d̪ɒ́ːɹ]

[d͡ʒɔɦ.d̪ɔ́ɾ]

From جاه (jâh, “rank, office, honor”) + دار (dâr, present stem of داشتن (dâštan, “to have”)).

af

present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">داشتن</i> (dâštan, “to have”)


وفاداری

head

وفاداری • (vafâdâri)

fa-noun

وفاداری • (vafâdâri)

[wä.fɑː.d̪ɑː.ɾíː]

[wä.fɑː.d̪ɑː.ɾíː]

[wä.fɑː.d̪ɑː.ɾíː]

[wä.fɔː.d̪ɔː.ɾí]

[væ.fɒː.d̪ɒː.ɹíː]

From وفادار (vafâdâr, “loyal”) + ـی (-i).

و گر به رهگذری یک دم از وفاداری
چو گرد در پیاش افتم چو باد بگریزد

c. 1390, Shams-ud-Dīn Muḥammad Ḥāfiẓ, “Ghazal 155”, in دیوان حافظ [The Divān of Ḥāfiẓ]:

And if one moment on a passageway, out of my troth,
I fall to her feet as dust, she escapes me like the wind.

wa gar ba rahguzarē yak dam az wafādārī
čō gard dar pay-aš uftam čō bād bugrēzad

loyalty; troth (to a promise or a lover)


نیم بوسه

به نیم بوسه ز من خواستی هزار سجود
به یک جواب ز من خواستی هزار سؤال

c. 1020, Farrukhī Sīstānī, دیوان فرخی [The Dīvān of Farrukhī]:

For half a kiss, you demanded a thousand prostrations from me;
For one answer, you demanded a thousand questions from me.

ba nīm bōsa zi man xwāstī hazār sujūd
ba yak jawāb zi man xwāstī hazār su'āl

و گر کنم طلب نیم بوسه صد افسوس
ز حقه دهنش چون شکر فروریزد

And if I ask for half a kiss, a hundred regrets
Pour down like sugar from the jewel-box of her mouth.

wa gar kunam talab-i nīm bōsa sad afsōs
zi huqqa-yi dahan-aš čōn šikar furō rēzad


کرکت

krikit (romanization)
kirikit (romanization)

[kʰɪ.ɾɪ.kʰɪt̪]

Ultimately borrowed from English cricket, probably via Urdu کْرِکِٹ (krikiṭ).


بی‌چاره

head

بیچاره • (bê-čâre) (plural بیچارگان (bê-čâregân))

بیچاره (canonical)
bê-čâre (romanization)
بیچارگان (plural)

[beː.t͡ʃʰɑː.ɾä]

[beː.t͡ʃʰɑː.ɾä]

[beː.t͡ʃʰɑː.ɾä]

[beː.t͡ʃʰɔː.ɾä]

بیچاره بیچاره#Persian

nonstandard spelling of بیچاره (“a poor, helpless or pathetic person”)


تحلیل

[t̪ʰäɦ.líːl]

[t̪ʰäɦ.líːl]

[t̪ʰɑː.líːl]

[t̪ʰɔː.líl̥]

[t̪ʰæɦ.líːl̥]

decomposition, dissolution; (figurative) wasting away


بررسی

[bæɹ.ɹæ.síː]

بر (bar, “on”) + رس (res, present stem of رسیدن (residan, “to reach”)) + ـی (-i).

af

present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">رسیدن</i> (residan, “to reach”)

بررسی سیستم


کانگرس

head

کَانْگْرِس • (kāngris) (plural کانگرسها (kāngris-hâ))

کَانْگْرِس (canonical)
kāngris (romanization)
کانگرسها (plural)

[kʰɑːŋɡ.ɾɪs]


دالر

دالَر • (dālar)

fa-noun

دالَر • (dālar)


بارانداز

head

بارانداز • (barandâz)

fa-noun

بارانداز • (barandâz)

[bɑː.ɾän̪.d̪ɑ́ːz]

[bɑː.ɾän̪.d̪ɑ́ːz]

[bɑː.ɾän̪.d̪ɑ́ːz]

[bɔː.ɾän̪.d̪ɔ́ːz]

[bɒː.ɹæn̪.d̪ɒ́ːz]

بار (bâr, “load”) + انداز (andâz, present stem of انداختن (andâxtan, “to throw”)): "where they throw the loads".

af

present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">انداختن</i> (andâxtan, “to throw”)

place where trucks and lorries, or historically caravans, unload


راهوار

head

راهوار • (râhvâr)

fa-noun

راهوار • (râhvâr)

[ɾɑːh.ˈwɑːɾ]

[rɑːɦ.wɑ́ːɾ]

[rɑːɦ.wɑ́ːɾ]

[ɹɒːɦ.vɒ́ːɹ]

چو زرد آمد سوی درگاه ویرو
به پشت اسپ شد تا پیش شهرو
نمازش برد و پوزش خواست بسیار
که پیشت آمدم بر پشت رهوار

c. 1030, Fakhr al-Dīn Asʿad Gurgānī, ويس و رامين [Vīs u Rāmīn]:

When Zard came towards the court of Vīrū,
He came up to Shahrū on the back of a horse.
He made his salutations, and many excuses:
"I have come before you on the back of a sauntering steed."

čō zard āmad sōy-i dargāh-i wīrū
ba pušt-i asp šud tā pēš-i šahrū
namāz-aš burd u pōziš xwāst bisyār
ki pēš-at āmadam bar pušt-i rahwār


اولاق

head

اولاق • (ulâq)

fa-noun

اولاق • (ulâq)

See the etymology of the corresponding lemma form.

nonlemma

الاغ الاغ#Persian


کلچه

head

کلچه • (kulča)

fa-noun

کلچه • (kulča)

[kʰʊl.t͡ʃʰä]

[kʰʊl.t͡ʃʰä]

[kʰʊl.t͡ʃʰä]

Possibly borrowed from Urdu کلچہ/Hindi कुल्चा (kulcā), itself a borrowing from Classical Persian کلیچه (kulīča). Though the word may have also evolved natively.


لیچار

head

لیچار • (ličâr)

fa-noun

لیچار • (ličâr)

[leː.t͡ʃɑːɾ]

[leː.t͡ʃʰɑːɾ]

[leː.t͡ʃʰɑːɾ]

[leː.t͡ʃʰɑːɾ]

[leː.t͡ʃʰɔːɾ]

[liː.t͡ʃʰɒːɹ]

ریچار ریچار#Persian


لیچال

head

لیچال • (ličâl)

fa-noun

لیچال • (ličâl)

[leː.t͡ʃʰɔːl̥]

[liː.t͡ʃʰɒːl̥]

ریچار ریچار#Persian


ریچار

head

ریچار • (ričâr)

fa-noun

ریچار • (ričâr)

[ɾeː.t͡ʃɑːɾ]

[reː.t͡ʃʰɑːɾ]

[reː.t͡ʃʰɑːɾ]

[reː.t͡ʃʰɑːɾ]

[reː.t͡ʃʰɔːɾ]

[ɹiː.t͡ʃʰɒːɹ]

From a Middle Persian compound term the constituents of which are equivalent to Avestan 𐬭𐬀𐬉𐬚𐬎𐬎𐬀 (raēθuua, “mélange”) and Persian آچار (âčâr, “pickle”) or its second part Persian چار (čâr, “means, remedy”), Avestan 𐬗𐬁𐬭𐬁 (cārā, “means, remedy”).

inattentive words, slanderous speech, trash talk


ریچال

head

ریچال • (ričâl)

fa-noun

ریچال • (ričâl)

[ɾeː.t͡ʃɑːl]

[reː.t͡ʃʰɔːl̥]

[ɹiː.t͡ʃʰɒːl̥]

ریچار ریچار#Persian


ماشاو

head

ماشاو • (māšāv)

fa-noun

ماشاو • (māšāv)

→ Chagatai: ماشاب (maşab)

Suggested from the verb reconstructed in Proto-Balto-Slavic *mezgti (“to twist, to weave, to sew, to entangle etc.”) by Latvian mežģīt, Lithuanian mègzti and Proto-Slavic *mězgyrь (“tarantula”), Proto-Germanic *maskwǭ (“loop, knot; mesh”). See also Old Armenian մաղ (mał, “sieve”).

ماشیوه

māšēva ماشاو māšīva

a kind of cotton or woollen mantle thicker than muslin


دیمه

Borrowed from Arabic دَيْمَة (dayma, “continuous rain”).

bor+

دیمت دیمت#Persian

Alternative form of دیمت (dimat, “light, gentle rain”).

بدانگه که صبح زمان دیمه داد
زراتشت فرح ز مادر بزاد
بخندید چون شد ز مادر جدا
درفشان شد از خنده او سرا

c. 1250, Zartusht Bahrām-i Pazhdaw, زراتشتنامه [Zarātusht Nāma]:

At the time when dawn gave out light,
Zoroaster was born from his mother happy.
He laughed when he came out of his mother;
The house became gleaming from his laughter.

bad-ān gah ki subh-i zaman dayma dād
zarātušt farah zi mādar bizād
bixandīd čōn šud zi mādar judā
dirafšān šud az xanda-yi ō sarā


داف

داف سکسی

(slang) chick, girl (especially an attractive one), sometimes used to mean bimbo.


هندجاب

head

هندجاب • (handjâb)

fa-noun

هندجاب • (handjâb)

[hæn̪d̪.ˈd͡ʒâb̥]


افکار عمومی

[ʔäf.kʰɑ́ː.ɾɪ ʔʊ.muː.míː]

Compare Ottoman Turkish افكار عمومیه (efkâr-ı ʻumûmiyye, “public opinion”).

cog

افكار عمومیه

دولت ایالت کوئینزلند استرالیا که یک زاغ را به دلیل اینکه حیوان خانگی نیست، از یک زوج استرالیایی جدا کرده بود، تحت تاثیر افکار عمومی اجازه داد که آنها از این پرنده نگهداری کنند، اما با این شرط که اجازه ندارند از این طریق درآمدزایی کنند.

2024 April 19, “زاغی که تحت تاثیر افکارعمومی به زوج استرالیایی برگردانده شد”, in bbc.com/persian, BBC Persian:

The government of the Australian state of Queensland—which had removed a raven from an Australian couple because it was not a pet—allowed them to keep this bird under the influence of public opinion, but under the condition that they are not allowed to make money from it.

dowlat-e eyâlat-e ku'inzland-e ostorâliyâ ke yek zâğ râ be dalil-e in-ke heyvân-e xânegi nist, az yek zowj-e ostorâliyâyi jodâ karde bud, taht-e ta'sir-e afkâr-e omumi ejâze dâd ke ânhâ az in parande negahdâri konand, ammâ bâ in šart ke ejâze na-dârand az in tariq-e darâmad-zâyi konand.


نرمش

From نرم (narm, present stem of نرمیدن (narmidan, “to make supple”)) + ـش (-eš).

af

present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">نرمیدن</i> (narmidan, “to make supple”)


پیست

Borrowed from French piste. Compare Turkish pist.


متقارب

[mʊ.t̪ʰä.qɑː.ɾɪ́b]

[mʊ.t̪ʰä.qɑː.ɾɪ́b]

[mʊ.t̪ʰä.qɑː.ɾɪ́b]

[mo.t̪ʰæ.ʁɒː.ɹéb̥]

Borrowed from Arabic مُتَقَارِب (mutaqārib).

bor+

Short for بحر متقارب (bahr-e motaqâreb): a poetic meter associated with heroic epic poems, which is [ ˘ – – ˘ – – ˘ – – ˘ – ] where [ ˘ ] marks short syllables and [ – ] marks long ones


دیواناگری

head

دیواناگری • (dêvânâgari)

fa-noun

دیواناگری • (dêvânâgari)

[d̪eː.wɑː.nɑː.ɡä.ɾíː]

[d̪eː.wɑː.nɑː.ɡä.ɾíː]

[d̪eː.wɑː.nɑː.ɡä.ɾíː]

[d̪eː.wɔː.nɔː.ɡä.ɾí]

[d̪iː.vɒː.nɒː.ɡʲæ.ɹíː]

Ultimately from Sanskrit देवनागरी (devanāgarī).


پرورشگاه

head

پَرْوَرِشْگاه

پَرْوَرِشْگاه • (parvarešgâh)

fa-noun

پَرْوَرِشْگاه

پَرْوَرِشْگاه • (parvarešgâh)

پَرْوَرِشْگاه (canonical)
parvarešgâh (romanization)

[pʰäɾ.wä.ɾɪʃ.ɡɑ́ːʱ]

[pʰäɾ.wä.ɾɪʃ.ɡɑ́ːʱ]

[pʰäɾ.wä.ɾɪʃ.ɡɑ́ː]

[pʰäɾ.wä.ɾiʃ.ɡɔ́ː]

[pʰæɹ.væ.ɹeʃ.ɡɒ́ːʰ]

[pʰäɾ.vä.ɾiʃ.ɡɔ́ʱ]

From پَرْوَرِش (parvareš, “nurture”) + ـگاه (-gâh).


پاکباز

head

پاکباز • (pâkbâz)

fa-noun

پاکباز • (pâkbâz)

[pʰɒːkʲ.bɒ́ːz]

پاک (pâk, “pure”) + باز (bâz, present stem of باختن (bâxtan, “to play; to gamble”)).

af

present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">باختن</i> (bâxtan, “to play; to gamble”)

پاکبازم همه کس طور مرا میداند
عاشقی همچو منت نیست خدا میداند

c. 1580, Vahshī Bāfqī, “گلهٔ یار دلآزار”, in گزیده اشعار [Selected Poems]:

I play fair, everyone knows the way I am;
God knows you won't have a lover like me.

pākbāzam hama kas tawr-i ma-rā mē-dānad
āšiqē hamčū man-at nēst xudā mē-dānad

fair dealer, fair player; someone who plays without cheats; (extension) honorable lover


ناتوانی

head

ناتوانی • (nâtavâni)

fa-noun

ناتوانی • (nâtavâni)

[nɑː.t̪ʰä.wɑː.níː]

[nɑː.t̪ʰä.wɑː.níː]

[nɑː.t̪ʰä.wɑː.níː]

[nɒː.t̪ʰæ.vɒː.níː]

From ناـ (nâ-, “in-”) + توانی (tavâni, “ability”). Alternatively, ناتوان (nâtavân, “incapable”) + ـی (-i).

af

قوانین ناتوانی


تأسیس

[t̪ʰäʔ.síːs]

[t̪ʰäʔ.síːs]

[t̪ʰɑː.síːs]

[t̪ʰæʔ.síːs]


قطعنامه

head

قطعنامه • (qat'nâme)

fa-noun

قطعنامه • (qat'nâme)

From قطع (qat', “termination, cutting”) + نامه (nâme, “letter”).

af

قطعنامه شورای امنیت


محکوم

→ Hindustani:

Hindi: महकूम (mahkūm)

Urdu: مَحْکُوم (mahkūm)


ولیعهد

→ Chagatai: ولی عهد (walī 'ahd)

Uyghur: ۋەلىئەھد (weli'ehd)

Uzbek: valiahd

→ Hindustani:

Hindi: वलीअहद (valīahd)

Urdu: ولی عہد (valī 'ahd)

desc

→ Pashto: ولي عهد

→ Pashto: ولي عهد

→ Punjabi: وَلِی عَہْد (valī ʻahd)

→ Sindhi: ولي عهد

→ Sindhi: ولي عهد

Borrowed from Arabic وَلِيّ عَهْد (waliyy ʕahd). By surface analysis, ولی (vali) + عهد (ahd).

bor+

وَلِيّ عَهْد


انتصاب

head

انتصاب • (entesâb) (plural انتصابات (entesâbât))

entesâb (romanization)
انتصابات (plural)

[ʔɪn̪.t̪ʰɪ.sɑ́ːb]

[ʔɪn̪.t̪ʰɪ.sɑ́ːb]

[ʔɪn̪.t̪ʰɪ.sɑ́ːb]

Borrowed from Arabic اِنْتِصَاب (intiṣāb).

bor+

انتصاب سفیر جدید ایران در مالزی
entesâb-e safir-e jadid-e irân dar mâlezi
appointment of a new Iranian ambassador in Malaysia


خوناب

head

خوناب • (xunâb)

fa-noun

خوناب • (xunâb)

From خون (xun, “blood”) + آب (âb, “water”).

(figurative) tears of blood; extremely sad tears


مخلفات

Borrowed from Arabic مُخَلَّفَات (muḵallafāt), note that the Arabic now means "garbage".


تردید

[t̪ʰäɾ.d̪íːd̪]

[t̪ʰäɾ.d̪íːd̪]

[t̪ʰäɾ.d̪íːd̪]

[t̪ʰäɾ.d̪íd̪̥]

[t̪ʰæɹ.d̪íːd̪̥]

[t̪ʰäɾ.d̪íd̪]


کاپشن

head

کاپشن • (kâpšan or kāpšen) (plural کاپشنها (kâpšan-hâ))

kâpšan (romanization)
kāpšen (romanization)
کاپشنها (plural)

Borrowed from Russian капюшон (kapjušon).


ناز و نیاز

head

ناز و نیاز • (nâz o niyâz)

fa-noun

ناز و نیاز • (nâz o niyâz)

نیاز نیاز#Persian

amorous conversation between a lover, who is نیاز (niyâz, “in need, forlorn”), and his beloved, who is ناز (nâz, “coquettish, playing coy”)


سغدی

head

سغدی • (soğdi) (plural سغدیها (soğdi-hâ))


زنهارخوار

زنهارخوار • (zenhârxâr) (plural زنهارخواران (zenhârxârân))

zenhârxâr (romanization)
زنهارخواران (plural)

[zɪn.hɑːɾ.xɑ́ːɾ]

[zɪn.hɑːɾ.xɑ́ːɾ]

[zɪ.nɑːɾ.xɑ́ːɾ]

From زنهار (zenhâr, “covenant”) + خوار (xâr, “eater”).

af

فرو افگنده سر چون شرمساران
همی پیچید چون زنهارخواران

c. 1060, Fakhr al-Dīn Asʿad Gurgānī, ويس و رامين [Vīs u Rāmīn]:

She cast her head down like the shameful people do,
She kept writhing as oath-breakers do.

furō afganda sar čūn šarmsārān
hamē pēčīd čūn zinhārxwārān


حفاری

[ʔäf.fɑː.ɾíː]

[ʔäf.fɔː.ɾí]


مورخ

head

مورخ • (movarrex) (plural مورخان (movarrexân) or مورخها (movarrex-hâ))

movarrex (romanization)
مورخان (plural)
مورخها (plural)

Borrowed from Arabic مُؤَرِّخ (muʔarriḵ). The modern Iranian pronunciation may be a spelling pronunciation.

bor+

در یکی از کتب تاریخ پس از آن که مورخ انکار میکند که کسی از فرط شوق مرده باشد، میسراید[…]

c. 1599, Bahāʾ al‐Dīn ʿĀmilī, “Section I”, in کشکول:

In one of the history books, after the historian denies that anyone has died of excessive love-longing, he says in verse […]

dar yakē az kutub-i tārīx pas az ān ki mu'arrix inkār mē-kunad ki kasē az fart-i šawq murda bāšad, mē-sarāyad […]


نتایج

[nä.t̪ʰɑː.jɪ́d͡ʒ]

[nä.t̪ʰɑː.jɪ́d͡ʒ]

[nä.t̪ʰɑː.jɪ́d͡ʒ]

[nä.t̪ʰɔː.jíd͡ʒ̥]

[næ.t̪ʰɒː.jéd͡ʒ̥]

Borrowed from Arabic نَتَائِج (natāʔij).

نتیجه نتیجه#Persian


برگه

→ Azerbaijani: bəlgə


اشتک

head

اشتک • (uštuk)

fa-noun

اشتک • (uštuk)

Unknown. Possibly derived from Classical Persian اِشْتَک (ištak) (see below).


اشتک

head

اشتک • (eštak)

fa-noun

اشتک • (eštak)

[ʔeʃ.t̪ʰækʲ]

(Classical Persian or archaic) swaddling clothes


ببر بیان

From ببر (babr, “tiger”) + بیان (bayân, meaning unknown).

af

Babr-e Bayan, the leopard-skin armor worn by the hero Rustam


بالین

head

بالین • (bâlin)

fa-noun

بالین • (bâlin)

Inherited from Middle Persian [Book Pahlavi needed] (bʾlyn' /balēn/, “cushion; pillow”).


اپرت

head

اپرت • (operet) (plural اپرتها (operet-hâ))


تفک

→ Hindustani:

desc

Urdu: توپَک (topak), تُپَک (tupak), ْتُفَک (tufak)

→ Kannada: ತುಪಾಕಿ (tupāki), ತುಬಾಕಿ (tubāki)

→ Sinhalese: තුවක්කුව (tuwakkuwa)

→ Tamil: துப்பாக்கி (tuppākki)

→ Telugu: తుపాకి (tupāki), తుపాకీ (tupākī)

→ Marathi: तुबक (tubak), तुबकी (tubkī)

→ Malayalam: തോക്ക് (tōkkŭ)

تفنگ تفنگ#Persian


حزب باد

Literally, “the party of wind”, which moves as the wind blows.

عضو حزب باد

opportunist (literally, “Wind Party member”)

(figurative) opportunistic group or political party


شاکی

head

شاکی • (šâki)

fa-noun

شاکی • (šâki)

→ Pashto: شاکي (šākī)

Coordinate term: متهم (mottaham, “the accused”)

(loosely) complainer; someone who complains (about anything)


عاطفه

[ʔɑː.t̪ʰɪ.fǽ]

[ʔɑː.t̪ʰɪ.fǽ]

[ʔɑː.t̪ʰɪ.fǽ]

عاطفه مادری


خلنج

خَلَنْج (canonical)
خِلَنْج (canonical)
xalanj (romanization)
xilanj (romanization)

a kind of black dove with checkered wings


حق‌السکوت

حقالسکوت (canonical)
haqqo-s-sokut (romanization)

Pseudo-Arabism. By surface analysis, حق (haqq, “right; duty; amount owed (as payment)”) + سکوت (sokut, “silence”).

surf

حق
<t:right; duty; amount owed (as payment)>


ناشی

head

ناشی • (nâši)

fa-noun

ناشی • (nâši)

Borrowed from Arabic نَاشِئ (nāšiʔ, “growing”).


چنل

چنل ما عضوشید


تلفات

[t̪ʰä.lä.fɑ́ːt̪]

[t̪ʰä.lä.fɑ́ːt̪]

[t̪ʰä.lä.fɑ́ːt̪]

[t̪ʰä.lä.fɔ́ːt̪]

[t̪ʰæ.læ.fɒ́ːt̪]


اواخر

head

اواخر • (avâxer)

fa-noun

اواخر • (avâxer)

[ʔä.wɑː.xɪ́ɾ]

[ʔä.wɑː.xɪ́ɾ]

[ʔä.wɑː.xɪ́ɾ]

[ʔä.wɔː.xíɾ]

[ʔæ.vɒː.xéɹ]

Borrowed from Arabic أَوَاخِر (ʔawāḵir).

اواخر تیر

اواخر قرن نوزدهم میلادی


رقابت

→ Azerbaijani: rəqabət

→ Chagatai: رقابت

Uyghur: رىقابەت (riqabet)

Uzbek: raqobat

→ Northern Kurdish: reqabet

→ Ottoman Turkish: رقابت (rekâbet)

Turkish: rekabet

→ Pashto: رقابت (reqābát)

Borrowed from Arabic رَقَابَة (raqāba, “controlling, supervision”).
Note that Arabic رَقِيب (raqīb, “watchman, keeper”) became Persian رقیب (raqib, “rival, competitor”), traditionally thought to be because the beloved woman's watchman or guardian is the rival of the lover. The related word رقابت (reqâbat) has changed meaning accordingly.


سوپرمارکت

head

سوپِرْمارْکِت

سوپِرْمارْکِت • (supermârket) (plural سوپرمارکتها (supermârket-hâ))

fa-noun

سوپِرْمارْکِت

سوپِرْمارْکِت (canonical)
supermârket (romanization)
سوپرمارکتها (plural)


اشغال

head

اشغال • (ešğâl)

fa-noun

اشغال • (ešğâl)

[ʔiʃ.ɣɔ́ːl̥]

[ʔeʃ.ɢɒ́ːl̥]


زد و خورد

زد (zad, past stem of زدن (zadan, “to strike (a blow)”)) + خورد (xord, past stem of خوردن (xordan, “to suffer a blow”)): "hitting and being hit".

af

زد
<pos:past stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">زدن</i> (zadan, “to strike (a blow)”)>

خورد
<pos:past stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">خوردن</i> (xordan, “to suffer a blow”)>


ترور

Pseudo-Gallicism, derived from terreur, or pseudo-anglicism, derived from terror.

ترور هدفمند


محرک

Borrowed from Arabic مُحَرِّك (muḥarrik).

bor+

محرک اصلی


فروپاشی

head

فروپاشی • (forupâši)

fa-noun

فروپاشی • (forupâši)

[fʊ.ɾoː.pʰɑː.ʃíː]

[fʊ.ɾoː.pʰɑː.ʃíː]

[fʊ.ɾoː.pʰɑː.ʃíː]

[fu.ɾʊː.pʰɔː.ʃí]

فرو (foru, “down”) + پاش (pâš, present stem of پاشیدن (pâšidan, “to scatter, to dissolve”)) + ـی (-i).

af

پاش
<pos:present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">پاشیدن</i> (pâšidan, “to scatter, to dissolve”)>

فروپاشی اقتصادی

فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی

حملات هوایی اسرائیل و نبردهای شدید در اطراف حداقل سه بیمارستان در نوار غزه ادامه دارد. پزشکان هشدار میدهند که شبکه مراقبتهای درمانی غزه در آستانه فروپاشی است.

2024 March 20, “حملات هوایی اسرائیل در نوار غزه؛ هشدار در مورد فروپاشی شبکه درمان”, in bbc.com/persian, BBC Persian:

Israeli aerial attacks and severe combat in the environs of at least three hospitals in the Gaza Strip continue. Doctors warn that Gaza's health care system is on the threshold of collapse.

hamalât-i havâyi-ye esrâ'il va nabard-hâ-ye šadid dar atrâf-i hadd-e-aqall-e se bimârestân dar navâr-e ğazze edâme dârad. pezeškân hošdâr mi-dehand ke šabake-ye morâqabat-hâ-ye darmâni-ye ğazze dar âstâne-ye forupâši ast.


ایار

head

ایار • (ayyâr)

fa-noun

ایار • (ayyâr)

Borrowed from Arabic أَيَّار (ʔayyār), from Classical Syriac ܐܝܪ.


حزیران

head

حزیران • (hazirân)

fa-noun

حزیران • (hazirân)

[ʔä.ziː.ɾɑ́ːn]

Borrowed from Arabic حَزِيرَان (ḥazīrān), from Classical Syriac ܚܙܝܪܢ.


ایلول

Borrowed from Arabic أَيْلُول (ʔaylūl), from Classical Syriac ܐܝܠܘܠ.


کانون ثانی

head

کانونِ ثانی • (kânun-e sâni)

fa-noun

کانونِ ثانی • (kânun-e sâni)

کانونِ ثانی (canonical)
kânun-e sâni (romanization)

[kʰɑː.núː.nɪ sɑː.níː]

[kʰɑː.núː.nɪ sɑː.níː]

[kʰɑː.núː.nɪ sɑː.níː]

Borrowed from Arabic كَانُون الثَّانِي (kānūn aṯ-ṯānī).

bor+

كَانُون الثَّانِي


کانون اول

کانونِ اوّل (canonical)
kânun-e avval (romanization)

Borrowed from Arabic كَانُون الْأَوَّل (kānūn al-ʔawwal).

كَانُون الْأَوَّل

Previous: تِشرینِ ثانی. Next: کانونِ ثانی


نیسان

head

نَیسان • (neysân)

fa-noun

نَیسان • (neysân)

نَیسان (canonical)
neysân (romanization)

Borrowed from Arabic نَيْسَان (naysān), from Classical Syriac ܢܝܣܢ.


تشرین ثانی

head

تِشرینِ ثانی

تِشرینِ ثانی • (tešrin-e sâni)

fa-noun

تِشرینِ ثانی

تِشرینِ ثانی • (tešrin-e sâni)

تِشرینِ ثانی (canonical)
tešrin-e sâni (romanization)

[t̪ʰɪʃ.ɾíː.nɪ sɑː.níː]

[t̪ʰɪʃ.ɾíː.nɪ sɑː.níː]

[t̪ʰɪʃ.ɾíː.nɪ sɑː.níː]

Borrowed from Arabic تِشْرِين الثَّانِي (tišrīn aṯ-ṯānī).

bor+

تِشْرِين الثَّانِي

Previous: تِشرینِ اوّل. Next: کانونِ اوّل


تشرین اول

head

تِشرینِ اوّل

fa-noun

تِشرینِ اوّل

تِشرینِ اوّل (canonical)
tešrin-e avval (romanization)

[t̪ʰɪʃ.ɾíː.nɪ ʔäw.wǽl]

[t̪ʰɪʃ.ɾíː.nɪ ʔäw.wǽl]

[t̪ʰɪʃ.ɾíː.nɪ ʔäw.wǽl]

Borrowed from Arabic تِشْرِين الْأَوَّل (tišrīn al-ʔawwal).

bor+

تِشْرِين الْأَوَّل


هم‌معنی

هممعنی (canonical)
ham-ma'ni (romanization)

[ʔäm.mɑː.nɑ́ː]

[ʔäm.mɔː.nɔ́ː]


تماشی

head

تماشی • (tamâši)

fa-noun

تماشی • (tamâši)

[t̪ʰä.mɑː.ʃíː]

[t̪ʰä.mɑː.ʃíː]

[t̪ʰä.mɑː.ʃíː]

[t̪ʰä.mɔː.ʃí]

[t̪ʰæ.mɒː.ʃíː]

[t̪ʰä.mɔ.ʃí]

Borrowed from Arabic تَمَاشٍ (tamāšin), verbal noun of تَمَاشَى (tamāšā).


قوروت

قروت قروت#Persian


قروت

Borrowed from Chagatai, cognate to Azerbaijani qurut.

ball-shaped dried yoghurt or curd, kashk


سوسلنگ

A Turkic *su-silən (literally “water-scrubbing”) as also other languages denote the bird after its tail movements.

Motacilla alba
Motacilla alba#Translingual


دمسنجه

dumsanja (romanization)
dumsinja (romanization)

دم (dum, “tail”) + سنجـ (sanj-, “to sway, to swing, to weigh”), or with Sogdian 𐼼𐼷𐼿𐼰𐼸𐼳 (sycʾkh), 𐼼𐼷𐼿𐼰𐼸𐼸 (sycʾkk, “sparrow”), also contaminated into سیچغنه (sīčağna, sīčuğna, “sparrow-hawk”).


دمتک

دم (dum, “tail”) + تکـ (tak-, “to shake”).


قورمه

head

قورمه • (qôrma)

fa-noun

قورمه • (qôrma)

Dari: قورْمَه (qōrma)

Iranian Persian: قُرْمِه (ğorme)

Tajik: қӯрма (qürma)

→ Bengali: কোরমা (korma)

→ Gujarati: કોરમા (kormā)

→ Pashto: قورمه (qorma)

→ Hindustani:

Hindi: क़ोर्मा (qormā)

Urdu: قورْمَہ (qorma)

From earlier قاورمه (qāwurma), from Ottoman Turkish قاورمه (kavurma).


پیرامون

head

پیرامون • (pirâmun)

fa-noun

پیرامون • (pirâmun)

Inherited from Middle Persian [script needed] (pylʾmwn' /pērāmōn/), 𐫛𐫏𐫡𐫀𐫖𐫇𐫗 (pyrʾmwn /pērāmōn/, “around, vicinity”).


نصف‌النهار

نصفالنهار (canonical)
nesf-on-nahâr (romanization)

Unadapted borrowing from Arabic نِصْف النَّهَار (niṣf an-nahār).

unadapted borrowing

نِصْف النَّهَار


جیک

A Turkic borrowing, compare Azerbaijani çıqqıltı (“click”).

one side of the die known in English as knucklebone, jackstone or astragal


عهده

→ Gujarati: હોદ્દો (hoddo)

→ Hindustani:

Hindi: ओहदा (ohdā)

Urdu: عُہْدَہ ('uhda)

→ Marathi: हुद्दा (huddā)

→ Telugu: హోదా (hōdā)

این کار به عهدهٔ شماست.

شب به دیه باریاب بودم و از آنجا به راه سمنگان و طالقان به مروالرود شدم. پس به مرو رفتم و از آن شغل که به عهدهٔ من بود معاف خواستم و گفتم که مرا عزم سفر قبله است.

We were at the village of Bāryāb for the night, and from there, we went to Marw al-Rūd on the road to Samangān and Tāluqān. So we went to Marw, and I requested to be exempt from the job that was my duty and said that my desire was to journey to the Qibla [Mecca].

šab ba dīh-i bāryāb būdam u az ānjā ba rāh-i samangān u tāluqān ba marwu-r-rūd šudam. pas ba marw raftam u az ān šuğl ki ba uhda-yi man būd mu'āf xwāstam u guftam ki ma-rā azm-i safar-i qibla ast.


گش

Cognate to Sanskrit विष (viṣa, “poison”), विषा (viṣā, “Aconitum ferox”), whence بیش (biš, “aconite”).


سندیکا

head

سندیکا • (sandikâ or sendikâ) (plural سندیکاها (sandikâ-hâ))

sandikâ (romanization)
sendikâ (romanization)
سندیکاها (plural)


محیط زیست

مُحیطِ زیسْت

fa-noun

مُحیطِ زیسْت

مُحیطِ زیسْت (canonical)
mohit-e zist (romanization)

چِرا بایَد مُحیطِ زیسْت را حِفْظ کُنیم؟


سیچغنه

head

سیچغنه • (sīčağna, sīčuğna, sīčağana, sīčuğana)

sīčağna (romanization)
sīčuğna (romanization)
sīčağana (romanization)
sīčuğana (romanization)

From Sogdian 𐼼𐼷𐼿𐼰𐼸𐼳 (sycʾkh), 𐼼𐼷𐼿𐼰𐼸𐼸 (sycʾkk, “sparrow”), diminutive of 𐼼𐼷𐼿𐼷 (sycy, “sparrow”) (whence Proto-Turkic *seče (“sparrow”)), contaminated into جغنه (jağna, jağana), جغنک (jağanak), جغنگ (jağang), جغن (jağan), زغن (zağan, “kite”), from زاغ (zāğ, “rook”).


تیتر

تیتر روزنامههای امروز


بیده

بیده • (bīda)

fa-noun

بیده • (bīda)

Also Pashto بيده (bēdá) in the same meaning. The same root as in Avestan 𐬬𐬀𐬉𐬙𐬌 (vaēti, “willow”), extension of Proto-Indo-European *weh₁y- (“to twist, to wind”).

der

(Dari) twisted strands of alfalfa or grass used as fodder in winter

2015, غلامرضا داشاب, علی اصغر اسلمی نژاد, محمدرضا نصیری, علی اسمعیلی زاده کشکوئیه, داود علی ساقی, “بررسی فراسنجههای ژنتیکی و محیطی بر وزن بیده و خصوصیات الیاف پشم گوسفند بلوچی”, in نشریه پژوهش و سازندگی [Pajouhesh Va Sazandgi], volume 28, number 107, →DOI, pages 87–100:

2022, ملیکا صمد پور, سعید حسنی, مجنبی آذری آهنی, فاطمه بحری بیناباج, علیرضا خان احمدی, “تجزیه و تحلیل ژنتیکی خصوصیات بیده پشم گوسفندان بلوچی و ایران بلک”, in در نشخوار کنندگان, volume 10, number 3, →DOI, pages 111–126:

(Dari) fleece, an amount of wool cut from a sheep


مجهول و معروف

head

مجهول و معروف

fa-noun

مجهول و معروف

معروف و مجهول
معروف و مجهول#Persian

Alternative form of معروف و مجهول (ma'ruf o majhul)


صباغیان

head

صباغیان • (sabbâğiyân)

fa-proper noun

صباغیان • (sabbâğiyân)


داغستانی

head

داغستانی • (dâğestâni)

fa-noun

داغستانی • (dâğestâni)

[d̪ɑː.ɣɪs.t̪ʰɑː.níː]

[d̪ɑː.ɣɪs.t̪ʰɑː.níː]

[d̪ɑː.ɣɪs.t̪ʰɑː.níː]

[d̪ɒː.ɢes.t̪ʰɒː.níː]

From داغستان (dâğestân, “Daghestan”) + ـی (-i).


ویو

Borrowed from French vue or English view.

راهکارهای افزایش ویو


تارک

head

تارک • (târek)

fa-noun

تارک • (târek)

[t̪ʰɑː.ɾɪ́k]

[t̪ʰɑː.ɾɪ́k]

[t̪ʰɑː.ɾɪ́k]

[t̪ʰɒː.ɹékʲ]


بازجو

head

بازجو • (bâzju)

fa-noun

بازجو • (bâzju)

[bɒːz.d͡ʒúː]

باز (bâz, “again”) + جو (ju, present stem of جستن (jostan, “to seek”)).

af

جو
<pos:present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">جستن</i> (jostan, “to seek”)>


تقلیل

[t̪ʰæʁ.líːl̥]


غرامت

head

غرامت • (ğarâmat)

fa-noun

غرامت • (ğarâmat)

[ɣä.ɾɑː.mǽt̪]

[ɣä.ɾɑː.mǽt̪]

[ɣä.ɾɑː.mǽt̪]

[ɣä.ɾɔː.mǽt̪]

[ʁä.ɾɔ.mǽt̪]


باند

head

باند • (bând)

fa-noun

باند • (bând)

Borrowed from French bande or English band, ultimately from Proto-Indo-European *bʰendʰ-. Doublet of بند (band).

رژیم صهیونیستی یک دولت نیست؛ یک باند تروریستی جنایتکار است

The Zionist regime is not a country; it is a criminal terrorist gang.

režim-e sahyunisti yek dowlat nist; yek bând-e teroristi-ye jenâyat-kâr ast.

باند فرودگاه
باند فرودگاه#Persian

(aviation) Short for باند فرودگاه (bând-e forudgâh, “runway”).

بانداژ بانداژ#Persian


مراجعه

[mʊ.ɾɑː.d͡ʒä.ʔǽ]

[mʊ.ɾɑː.d͡ʒä.ʔǽ]

[mʊ.ɾɑː.d͡ʒɑːǽ]

[mu.ɾɔː.d͡ʒɔːǽ]

Borrowed from Arabic مُرَاجَعَة (murājaʕa). Doublet of مراجعت (morâje'at).


سوغان

head

سوغان • (sōğān, savğān)

fa-noun

سوغان • (sōğān, savğān)

sōğān (romanization)
savğān (romanization)

سوغون سوغون#Persian

Alternative form of سوغون (sōğūn, savğūn)


سوغون

head

سوغون • (sōğūn or sawğūn)

fa-noun

سوغون • (sōğūn or sawğūn)

sōğūn (romanization)
sawğūn (romanization)

Borrowed from Chagatai ساوغون, of the stem soğu- (“cold”).

(obsolete) an unexperienced or impetuous horse which has yet to be trained and cooled


سکند

Probably from the same Old Iranian verb “to cheek tight against” as اشکوب (oškub), and then acquiring secondarily its meaning as a pun on Turkic sikmek.


بت‌پرست

head

بتپرست • (botparast) (plural بتپرستان (botparastân))

بتپرست (canonical)
botparast (romanization)
بتپرستان (plural)

→ Azerbaijani: bütpərəst

→ Ottoman Turkish: بتپرست

From بت (bot, “idol”) + ـپرست (-parast, suffix -ist, denoting a worshiper or follower).

af

بت پرستی چون بمانی در صور / صورتش بگذار و در معنی نگر

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 2893:

You are an idol-worshipper when you remain in (bondage to) forms: leave its (the idol's) form and look at the reality.

but-parast-i čôn bimâni dar suwar / sûrat-aš biguzâr u dar ma'ni nigar


زمزمه

Borrowed from Arabic زَمْزَمَة (zamzama).

bor+

(archaic, from a Muslim perspective) murmured chanting of the Avesta by Zoroastrians


تأخیر

[t̪ʰäʔ.xíːɾ]

[t̪ʰäʔ.xíːɾ]

[t̪ʰɑː.xíːɾ]

[t̪ʰæʔ.xíːɹ]


فاضلاب

head

فاضلاب • (fâzelâb)

fa-noun

فاضلاب • (fâzelâb)

From فاضل (fâzel, in the rare sense of "overflowing, surplus") + آب (âb, “water”).

af

فاضل
<pos:in the rare sense of "overflowing, surplus">

شبکهٔ فاضلاب


وسیله نقلیه

وسیله (vasile, “means, tool, devide”) + نقلیه (naqliye, alternative form of نقلی (naqli) used for nouns feminine in Arabic).

نقلیه
<pos:alternative form of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">نقلی</i> (naqli) used for nouns feminine in Arabic>


صناعت

head

صناعت • (sanâ'at) (plural صناعات (sanâ'ât) or صنایع (sanâye') or صناعتها (sanâ'at-hâ))

sanâ'at (romanization)
صناعات (plural)
صنایع (plural)
صناعتها (plural)


ازدیاد

ازدیاد • (ezdiyâd)

fa-noun

ازدیاد • (ezdiyâd)

Borrowed from Arabic اِزْدِيَاد (izdiyād).


گندنا

[ɡän̪.d̪ä.nɑː]

[ɡän̪.d̪ä.nɑː]

[ɡän̪.d̪ä.nɑː]

[ɡän̪.d̪ä.nɔː]

[ɡʲæn̪.d̪æ.nɒː]

Inherited from Middle Persian [Term?] (/gandanāk/), suffixing the word behind گند (stench) also found in گندلاش (gandalâš).


احداث

head

احداث • (ehdâs)

fa-noun

احداث • (ehdâs)

[ʔe̞ɦ.d̪ɑ́ːs]

[ʔe̞ɦ.d̪ɑ́ːs]

[ʔeɦ.d̪ɒ́ːs]

احداث جنگل ― ehdâs-e jangal ― forestation

احداث ساختمان


احداث

head

احداث • (ahdâs)

[ʔäɦ.d̪ɑ́ːs]

[ʔäɦ.d̪ɑ́ːs]

[ʔɑː.d̪ɑ́ːs]

[ʔɔː.d̪ɔ́ːs]

[ʔæɦ.d̪ɒ́ːs]

حَدَث حدث#Persian


شنار

شنار • (šanār, šinār)

fa-noun

شنار • (šanār, šinār)

šanār (romanization)
šinār (romanization)

desc

→ Arabic: شَنَار (šanār), شِنَار (šinār)

See the swimming word, in this case from a form *snā-θra with the tool suffix *-θra from Proto-Indo-European *-trom.

Obsolete form of شنا (šinā, “swimming”).


شنان

head

شنان • (šonân)

fa-noun

شنان • (šonân)

اشنان اشنان#Persian


کیلین

head

کیلین • (kēlīn)

fa-noun

کیلین • (kēlīn)


غیبه

head

غیبه • (ğayba)

fa-noun

غیبه • (ğayba)

steel rings of which a coat of mail or shield is confected


شنه

Alternative forms: شیهه (šiheh), شنبه (šanbah)

Alternative form of سنه (sanah, “malediction, imprecation, curse”)


سن‍هار

head

سنهار • (sonhâr)

fa-noun

سنهار • (sonhâr)

*-θra-suffixed form of سنه (sunah, “daughter-in-law”).

Alternative form of سنه (sonah, “daughter-in-law”)


کیمه

head

کیمه • (kêma)

fa-noun

کیمه • (kêma)

Borrowed from Chagatai كیمه (kemə), from Proto-Turkic *kẹ̄mi. The form گمی (gami) is from Azerbaijani gəmi.


دیرباز

head

دیرباز • (dirbâz)

fa-noun

دیرباز • (dirbâz)

مصر از دیرباز مهد تمدن بوده است.

From ancient times, Egypt has been the cradle of civilization.

mesr az dirbâz mahd-e tamaddon bude ast.


دوالک

دوال دوال#Persian


دواله

head

دواله • (dovâle)

fa-noun

دواله • (dovâle)

دوال دوال#Persian


دوال

head

دوال • (davâl)

fa-noun

دوال • (davâl)

From earlier دوبال (dō-bāl), from دو (dō, “two”) + بال (bāl, “wing”).


کامه

head

کامه • (kāma)

fa-noun

کامه • (kāma)

Inherited from Middle Persian [Book Pahlavi needed] (kʾmk' /kāmag/, “soup, gruel”). Reborrowed from Arabic Aramaism كَامَخ (kāmaḵ) کامخ (kāmax).

inh+

(Classical Persian) a kind of sauce or pickle made of vinegar and sour milk


کامه

head

کامه • (kāma)

fa-noun

کامه • (kāma)


رکود

[ɹo.kʰúːd̪̥]

نشریه «فردای اقتصاد» که در حوزه بازارهای مالی فعال است، با ۵۰ اقتصاددان برجسته ایرانی در خصوص وضعیت اقتصادی سال ۱۴۰۲ مصاحبه کرده و تقریبا تمامی اقتصاددانان رکود اقتصادی سنگین را برای این سال پیش بینی کردند.

2023 April 18, “چشمانداز تاریک اقتصاد ایران در سال پیشرو؛ ترکیب دشوار تورم و رکود و بیپولی”, in bbc.com/persian, BBC Persian:

The journal Fardâ-ye Eqtesâd, which is active in the property market sphere, has interviewed 50 prominent Iranian economists regarding the economic situation of the [Iranian] year 1404. Almost all of the economists predicted a severe economic slump for this year.

našriye-ye "fardâ-ye eqtesâd" ke dar howze-ye bâzâr-hâ-ye mâli fa'âl ast, bâ 50 eqtesâddânân-e barjaste-ye irâni dar xosus-e va'ziyat-e eqtesâdi-ye sâl-e 1404 mosâhebe karde o taqriban tamâmi-ye eqtesâddânân rokud-e eqtesâd-e sangin râ barâ-ye in sâl piš bini kardand.


مستمع

head

مستمع • (mostame') (plural مستمعین (mostame'in) or مستمعها (mostame'-hâ))

mostame' (romanization)
مستمعین (plural)
مستمعها (plural)

Borrowed from Arabic مُسْتَمِع (mustamiʕ).

bor+

listener (e.g. to a radio program); audience member (e.g. at a lecture)


نشریه

Pseudo-Arabism. From نَشْر (našr) + ـیه (-iyye).


کرباس

head

کرباس • (karbâs)

fa-noun

کرباس • (karbâs)

[kʰʲæɹ.bɒːs]

Inherited from Middle Persian, from Sanskrit कर्पास (karpāsa).


پولونز

head

پولونز • (polonez) (plural پولونزها (polonez-hâ))

polonez (romanization)
پولونزها (plural)


فندق‌شکن

فندقشکن • (fandoq-šekan) (plural فندقشکنها (fandoq-šekan-hâ))

فندقشکن (canonical)
fandoq-šekan (romanization)
فندقشکنها (plural)

From فندق (fandoq, “hazelnut”) + شکن (šekan).


افشره

افشره • (afšore)

fa-noun

افشره • (afšore)

→ Old Anatolian Turkish: افشره (äfşürä)

Ottoman Turkish: افشره (efşüre)

From a Middle Persian term also borrowed in Old Armenian օշարակ (ōšarak) and Arabic أَفْشُرَج (ʔafšuraj) composed *Habí- + the stem of the present verb فشردن (fešordan, “to press”) diminutive *-akah.


مالیات‌دهنده

head

مالیاتدهندگان

مالیاتدهندهها

مالیاتدهنده • (mâliyât-dahande) (plural مالیاتدهندگان (mâliyât-dahandegân) or مالیاتدهندهها (mâliyât-dahande-hâ))

fa-noun

مالیاتدهندگان

مالیاتدهندهها

مالیاتدهنده (canonical)
mâliyât-dahande (romanization)
مالیاتدهندگان (plural)
مالیاتدهندهها (plural)

From مالیات (mâliyât) + دهنده (dahande).


مامیران

head

مامیران • (mâmirân)

fa-noun

مامیران • (mâmirân)

Inherited from Middle Persian ancestral to Arabic مَامِيرَان (māmīrān), whence also Byzantine Greek μαμιρά (mamirá), μαμειρά (mameirá), μαμηρά (mamērá), Classical Syriac ܡܐܡܝܪܐܢ (māmīrān), ܡܡܝܪܐܢ (mammīrān), ܡܝܡܝܪܘܢ (mīmīrōn), ܡܡܝܪܘܢ (mammīrōn), ܡܝܡܪܘܢ (*mīmrōn), Jewish Babylonian Aramaic מַמְרוּ (mamrū).

cog

Arabic مَامِيرَان (māmīrān)

Yunnan goldthread
Yunnan goldthread#English


نیمکره

نیم (nim, “half”) + کره (kore, “sphere”). Compare Arabic نِصْف كُرَة (niṣf kura, literally “half sphere”), Turkish yarımküre (literally “half sphere”).

cog

نیمکره غربی

نیمکره شمالی آسمان

نیمکره مغز


مقایسه

Borrowed from Arabic مُقَايَسَة (muqāyasa).

bor+

در مقایسه با تهران ― dar moqâyese bâ tehrân ― compared to Tehran; in comparison to Tehran


تعمیرگاه

head

تعمیرگاه • (ta'mirgâh)

fa-noun

تعمیرگاه • (ta'mirgâh)

[t̪ʰäʔ.miːɾ.ɡɑ́ːʱ]

[t̪ʰäʔ.miːɾ.ɡɑ́ːʱ]

[t̪ʰɑː.miːɾ.ɡɑ́ː]

[t̪ʰɔː.miɾ.ɡɔ́ː]

[t̪ʰæʔ.miːɹ.ɡɒ́ːʰ]

[t̪ʰäʔ.miɾ.ɡɔ́ʱ]

From تعمیر (ta'mir, “repair”) + ـگاه (-gâh, suffix of place).


بافتنی

head

بافتنی • (bâftani)

fa-noun

بافتنی • (bâftani)

From بافتن (bâftan, “to weave, to knit”) + ـی (-i).

af

بافندگی بافندگی#Persian

Synonym of بافندگی (bâfandegi, “knitting”).


حساسیت

Borrowed from Arabic حَسَّاسِيَّة (ḥassāsiyya). By surface analysis, حساس (hassâs) + ـیت (-iyyat).

bor+

حَسَّاسِيَّة

surface analysis

تحلیل حساسیت

(electronics, mathematics, statistics) sensitivity


خدمتکار

→ Gujarati: ખિદમતગાર (khidmatgār)

desctree

→ Ottoman Turkish: خدمتكار (hizmetkâr), خذمتكار (hizmetkâr)
Turkish: hizmetkâr
→ Albanian: hyzmeqar
→ Armenian: խըզմէթքեար (xəzmētʻkʻear)
→ Aromanian: huzmichear, uzmichear, iuzmichear, hizmichear, izmichear
→ Bulgarian: измекя́р (izmekjár), измекя́рин (izmekjárin)
→ Greek: χουσμεκιάρης (chousmekiáris)
→ Georgian: ხიზმეთქარი (xizmetkari)
→ Laz: ხეზმეკჲარი (xezmeǩyari)
→ Macedonian: измеќар (izmeḱar)
→ Serbo-Croatian:
Cyrillic script: хизмѐћа̄р, измѐћа̄р
Latin script: hizmèćār, izmèćār

→ Pashto: خدمتګار (xedmatgār)

From خِدْمَت (xedmat, “service”) + ـگار (-gâr).


فنک

→ Arabic: فَنَك (fanak), فَنَج (fanaj) (see there for further descendants)

Etymology tree
Proto-Mongolic *hüne-
Proto-Mongolic *-gan
Proto-Mongolic *hünegender.
Persian فنک
Borrowed from a Southern Mongolic dialect of Middle Mongol ancestral to Mongghul funige (“fox”), from Proto-Mongolic *hünegen (“fox”).


ترکیب‌بند

ترکیببند (canonical)
tarkib-band (romanization)

[t̪ʰæɹ.kʰʲiːb.bǽn̪d̪̥]

From تَرْکِیب (tarkib, “combination”) + بَنْد (band, “link, bond”).

af

ترجیعبند ترجیعبند#Persian

(poetry) A form of classical Persian poetry, composed of multiple stanzas which each have their own rhyme, with a different rhyming couplet between each stanza. When the same couplet is repeated like a refrain between every stanza instead of there being a different couplet between each stanza, it is called a ترجیعبند (tarji'-band) instead.


خلاقیت

From خلاق (xallâq, “creator”) + ـیت (-iyyat).


نوازش

head

نوازش • (navâzeš)

fa-noun

نوازش • (navâzeš)

From نواز (navâz, present stem of نواختن (navâxtan)) + ـش (-eš).

af

نواز
<pos:present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">نواختن</i> (navâxtan)>


بزرگسال

From بزرگ (buzurg, “great”) + سال (sâl, “years”).


کهنسال

head

کهنسال • (kohansâl) (plural کهنسالها (kohansâl-hâ) or کهنسالان (kohansâlân))

kohansâl (romanization)
کهنسالها (plural)
کهنسالان (plural)

From کهن (kohan, “old”) + سال (sâl, “year”).


خردسال

خردسال • (xordsâl)

fa-noun

خردسال • (xordsâl)

From خرد (xurd, “small, little”) + سال (sâl, “year”).

af

که دانست کاین کودک خردسال
شود با بزرگان چنین بدسگال

1194, Niẓāmī Ganjavī}, “شرفنامه”, in اسکندرنامه:

Who knew that this child of tender years
Would become so wicked-minded with the nobles?

ki dānist k-īn kōdak-i xurdsāl
šawad bā buzurgān čunīn badsigāl

(now law) minor, underage; (originally) youth of tender years


محرک بی‌حرکت

محرک بیحرکت (canonical)
moharrek-e bi-harakat (romanization)

(Aristotelian philosophy) prime mover; unmoved mover


نام و نشان

head

نام و نشان • (nâm o nešân)

fa-noun

نام و نشان • (nâm o nešân)

→ Hindustani:

Hindi: नामो-निशान (nāmo-niśān)

Urdu: نام و نِشان (nām o niśān)

[nɑ́ː.mʊ nɪ.ʃɑ́ːn]

[nɑ́ː.mʊ nɪ.ʃɑ́ːn]

[nɑ́ː.mʊ nɪ.ʃɑ́ːn]

تا ز میخانه و می نام و نشان خواهد بود
سر ما خاک ره پیر مغان خواهد بود

c. 1390, Shams-ud-Dīn Muḥammad Ḥāfiẓ, “Ghazal 205”, in دیوان حافظ [The Divān of Ḥāfiẓ]:

As long as our name and title are from the tavern and the wine,
Our head will be upon the earth of the Magian elder's road.

tā zi mayxāna u may nām u nišān xwāhad būd
sar-i mā xāk-i rah-i pīr-i muğān xwāhad būd

(historical) given name and title/lineage; (by extension) identity, full name (before the adoption of Western surnames)


حماسه

head

حماسه • (hamâse)

fa-noun

حماسه • (hamâse)

Borrowed from Arabic حَمَاسَة (ḥamāsa, “enthusiasm”), in reference to the Kitāb al-Ḥamāsa or Book of Enthusiasm, a ninth-century collection of early Arabic epic poems. However, the term was coined recently. Classical poets classified poetry according to rhyme rules and not content; all epic poems would then belong to the مثنوی (masnavi) form, but that includes all narrative poems (e.g. romances) and not just epics.


حریم

Borrowed from Arabic حَرِيم (ḥarīm, “inviolate space, harem”).

حریم شخصی

حریم اطلاعاتی

حریم هوایی ― harim-e havâyi ― airspace

حریم رودخانه

riparian area (which should not be developed)

حریم راه

(historical, dated) harem, women's quarters


معترض

head

معترض • (mo'tarez) (plural معترضها (mo'tarez-hâ) or معترضان (mo'tarezân))

mo'tarez (romanization)
معترضها (plural)
معترضان (plural)

[mo̞ʔ.t̪ʰä.ɾɪ́z]

[mo̞ʔ.t̪ʰä.ɾɪ́z]

[mʊː.t̪ʰä.ɾíz]

[mɵʔ.t̪ʰä.ɾíz]

Borrowed from Arabic مُعْتَرِض (muʕtariḍ).


افراطی

head

افراطی • (efrâti) (plural افراطیها (efrâti-hâ) or افراطیان (efrâtiân))

efrâti (romanization)
افراطیها (plural)
افراطیان (plural)

[ʔɪf.ɾɑː.t̪ʰíː]

[ʔɪf.ɾɑː.t̪ʰíː]

[ʔɪf.ɾɑː.t̪ʰíː]

[ʔif.ɾɔː.t̪ʰí]

[ʔef.ɹɒː.t̪ʰíː]


نخوت

شاد باش ای عشق خوش سودای ما
ای طبیب جمله علتهای ما
ای دوای نخوت و ناموس ما
ای تو افلاطون و جالینوس ما

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 23—24:

Hail, our sweet-thoughted Love —thou that art the physician of all our ills,
The remedy of our pride and vainglory, our Plato and our Galen!

šād bāš ay išq-i xwaš sawdā-yi mā
ay tabīb-i jumla illat-hā-yi mā
ay dawā-yi naxwat u nāmūs-i mā
ay tu aflātūn u jālīnūs-i mā


جوشش

جوشش • (jušeš)

fa-noun

جوشش • (jušeš)

[d͡ʒoː.ˈʃiʃ]

[d͡ʒoː.ʃɪ́ʃ]

[d͡ʒoː.ʃɪ́ʃ]

[d͡ʒoː.ʃɪ́ʃ]

From جوش (juš, present stem of جوشیدن (jušidan, “to ferment, to boil”)) + ـش (-eš).

af

جوش
<pos:present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">جوشیدن</i> (jušidan, “to ferment, to boil”)>

آتش عشق است کاندر نی فتاد
جوشش عشق است کاندر می فتاد

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 10:

'Tis the fire of Love that is in the reed,
'tis the fervour of Love that is in the wine.

ātaš-i išq ast k-andar nay fitād
jōšiš-i išq ast k-andar may fitād


انبازی

head

انبازی • (ambâzi)

fa-noun

انبازی • (ambâzi)


دوزیست

دو (do, “two”) + زیست (zist, “life”). Calque of French amphibie.


معشوقه

head

معشوقه • (ma'šuqe)

fa-noun

معشوقه • (ma'šuqe)

[mæʔ.ʃuː.ʁé]

Borrowed from Arabic مَعْشُوقَة (maʕšūqa). By surface analysis, معشوق (ma'šuq, “beloved”) + ـه (-e, Arabic feminine suffix).


پرسه

From earlier Classical Persian پارسه (pārsa, “beggar”), perhaps from پارسا (pārsā, “pure, virtuous; ascetic”). Early attestations are from Qazi Nurullah Shustari, late 1500s.

cog

پرسهزنی پرسهزنی#Persian

roaming; wandering about; more common in the derived form پرسهزنی (parse-zani).

(obsolete, original sense) wandering beggar; vagrant


فیلمنامه

head

فیلمنامه • (filmnâme)

fa-noun

فیلمنامه • (filmnâme)

فیلم (film, “film”) + نامه (nâme, “(in compounds) book”).


وحشت

وحشت از خدا

وحشت از مرگ

وحشت از حرف زدن در جمع


ناخودآگاه

head

ناخودآگاه • (nâxodâgâh)

fa-noun

ناخودآگاه • (nâxodâgâh)

[nɒː.xo.d̪ɒː.ɡɒ́ːʰ]

From ناـ (nâ-) + خودآگاه (xodâgâh, “conscious”).


بیانیه

Borrowed from Arabic بَيَانِيَّة (bayāniyya), feminine form of بَيَانِيّ (bayāniyy).

bor+

declaration, manifesto, official statement


فاجعه

head

فاجعه • (fâje'e)

fa-noun

فاجعه • (fâje'e)

[fɑː.d͡ʒe̞.ʔǽ]

[fɑː.d͡ʒe̞.ʔǽ]


مرتکب

[mʊɾ.t̪ʰä.kʰɪ́b]

[mʊɾ.t̪ʰä.kʰɪ́b]

[mʊɾ.t̪ʰä.kʰɪ́b]

Borrowed from Arabic مُرْتَكِب (murtakib).


تخلیه

Borrowed from Arabic تَخْلِيَة (taḵliya).

ارتش اسرائیل پیش از عملیات زمینی برنامهریزی شده به شهر رفح در جنوب نوار غزه، طرحی را برای تخلیه غیرنظامیان از این شهر ارائه کرده است.

2024 February 26, “ارتش اسرائیل طرح تخلیه غیرنظامیان در نوار غزه را ارائه کرد”, in dw.com/fa-af/, Deutsche Welle:

Prior to ground operations, the Israeli army has issued its plans to the city of Rafah in the south of the Gaza Strip; it has presented a scheme for the evacuation of civilians from this city.

artiš-i isrā'īl pēš az amalīyāt-i zamīnī barnāma-rēzī šuda ba šahr-i rafah dar junūb-i nawāz-i ğazza, tarhē rā barā-yi taxlīya-yi ğayr-i-nizāmīyān az īn šahr irā'a karda ast.

emptying, action of making empty:
evacuation (of people to a safe place)

emptying, action of making empty:
unloading (of cargo)

لامپ تخلیه در گاز

emptying, action of making empty:
(electricity) discharge

emptying, action of making empty:
discharge


ماتادور

head

ماتادور • (mâtâdor)

fa-noun

ماتادور • (mâtâdor)

matador (person whose aim is to kill the bull in a bullfight)


گاوباز

head

گاوباز • (gâvbâz)

fa-noun

گاوباز • (gâvbâz)

[ɡ̥ɒːv.bɒːz]


گاوبازی

head

گاوبازی • (gâvbâzi)

fa-noun

گاوبازی • (gâvbâzi)

From گاوباز (gâvbâz, “bullfighter”) + ـی (-i).


دادگستری

[d̪ɑːd̪.ɡʊs.t̪ʰä.ɾíː]

[d̪ɑːd̪.ɡʊs.t̪ʰä.ɾíː]

[d̪ɑːd̪.ɡʊs.t̪ʰä.ɾíː]

[d̪ɔːd̪.ɡus.t̪ʰä.ɾí]

[d̪ɒːd̪.ɡos.t̪ʰæ.ɹíː]

وزارت دادگستری


دادخواه

head

دادخواه • (dâdxâh)

fa-noun

دادخواه • (dâdxâh)

[dɑːð.ˈxʷɑːh]

[d̪ɑːd̪.xɑ́ːʱ]

[d̪ɑːd̪.xɑ́ːʱ]

[d̪ɑːd̪.xɑ́ː]

[d̪ɔːd̪.ˈxɔː]

[d̪ɒːd̪.xɒ́ːʰ]

[d̪ɔd̪.χɔ́ʱ]

داد (dâd, “justice”) + خواه (xâh, present stem of خواستن (xâstan, “to want, to ask for”)).

af

خواه
<pos:present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">خواستن</i> (xâstan, “to want, to ask for”)>

Coordinate term: متهم (mottaham, “the accused”)


شهرداری

head

شهرداری • (šahrdâri)

fa-noun

شهرداری • (šahrdâri)

[ʃæɦɹ.d̪ɒː.ɹíː]

شهردار (šahrdâr, “mayor”) + ـی (-i). Coined as a purist replacement for بلدیه (baladiye).


سنجش

[sän.d͡ʒɪ́ʃ]

[sän.d͡ʒɪ́ʃ]

[sän.d͡ʒɪ́ʃ]

From سنج (sanj, present stem of سنجیدن (sanjidan, “to measure”)) + ـش (-eš).

af

سنج
<pos:present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">سنجیدن</i> (sanjidan, “to measure”)>

سنجش بینایی


کروان

head

کروان • (karvân)

fa-noun

کروان • (karvân)

desctree

→ Arabic: كَرَوَان (karawān)
→ Aragonese: algaraván
→ Asturian: algaraván
→ Portuguese: alcaravão, algarvão, algorabão, algoravão, algorovão, algrouvão, algorouvão, alguervão, algrouvão, algrivão, algovão
→ Spanish: alcaraván
→ Ottoman Turkish: كروان (kervan)
Turkish: kervan

[kʰʲæɹ.vɒːn]


فلات

head

فلات • (falât)

fa-noun

فلات • (falât)

Dehkhoda Dictionary
Dehkhoda Dictionary Institute
University of Tehran Press

Borrowed from Arabic فَلَاة (falāh). In the modern sense, a phono-semantic matching of French plateau or another European language, compare English flat.

psm

فلات ایران

(archaic, original sense) waterless desert, wilderness


اوورتور

[ʔuːveɹ.t̪ʰúːɹ]


بکار

head

بکار • (bekâr)

fa-noun

بکار • (bekâr)


چرکسی

[t͡ʃʰäɾ.kʰä.síː]

[t͡ʃʰäɾ.kʰä.síː]

[t͡ʃʰäɾ.kʰä.síː]

[t͡ʃʰäɾ.kʰä.sí]

[t͡ʃʰæɹ.kʰʲæ.síː]

[t͡ʃʰäɾ.kʰä.sí]


چرکس

head

چَركَس • (čarkas) (plural چرکسها (čarkas-hâ))

چَركَس (canonical)
čarkas (romanization)
چرکسها (plural)

[t͡ʃʰäɾ.kʰǽs]

[t͡ʃʰäɾ.kʰǽs]

[t͡ʃʰäɾ.kʰǽs]

[t͡ʃʰäɾ.kʰǽs]

[t͡ʃʰæɹ.kʰʲǽs]

[t͡ʃʰäɾ.kʰǽs]


مدال

مدال • (medâl)

fa-noun

مدال • (medâl)

مدال طلا


حسابرس

حساب (hesâb, “account”) + رس (ras, present stem of رسیدن (rasidan, “to reach”).)

af

رس
<pos:present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">رسیدن</i> (rasidan, “to reach”).>


خسارت

[χä.sɔ.ɾǽt̪]


شبه جزیره

head

شِبْهِ جَزیرِه

شِبْهِ جَزیرِه • (šebh-e jazire)

fa-noun

شِبْهِ جَزیرِه

شِبْهِ جَزیرِه • (šebh-e jazire)

شِبْهِ جَزیرِه (canonical)
šebh-e jazire (romanization)

[ʃɪ.bɪ d͡ʒä.ziː.ɾä]

Borrowed from Arabic شِبْه جَزِيرَة (šibh jazīra), also analysable as شِبْهِ (šibh-i) + جَزِیرَه (jazīra).

bor+

شِبْه جَزِيرَة

com

شِبْهِ (šibh-i) + جَزِیرَه (jazīra)


خزانه

desctree

→ Bengali: খাজনা (khajn), খাজানা (khajana)
→ Santali: ᱠᱷᱟᱡᱽᱱᱟ

→ Gujarati: ખજાનો (khajāno)

→ Hindustani:

Hindi: ख़ज़ाना (xazānā)

Urdu: خَزَانَہ (xazāna)
→ Kannada: ಖಜಾನೆ (khajāne)
→ Tamil: கஜானா (kajāṉā)
→ Telugu: ఖజానా (khajānā)
→ Tulu: ಖಜಾನೆ (khajāne), ഖജാനെ (khajāne)

→ Marathi: खजिना (khajinā), खजाना (khajānā), खजना (khajnā)
→ Malayalam: ഖജനാവ് (khajanāvŭ)

desc

→ Punjabi: ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ (xazānā), خَزَانَہ (xazānah)


بازپرداخت

head

بازپرداخت • (bâzpardâxt)

fa-noun

بازپرداخت • (bâzpardâxt)

[bɑːz.pʰäɾ.d̪ɑ́ːxt̪]

[bɑːz.pʰäɾ.d̪ɑ́ːxt̪]

[bɑːz.pʰäɾ.d̪ɑ́ːxt̪]

[bɔːz.pʰäɾ.d̪ɔ́ːxt̪]

[bɒːz.pʰæɹ.d̪ɒ́ːxt̪]

[bɔz.pʰäɾ.d̪ɔ́χt̪]

From باز (bâz, “again”) + پرداخت (pardâxt, “payment”).


باربر

head

باربر • (bârbar)

fa-noun

باربر • (bârbar)

بار (bâr, “load”) + بر (bar, present stem of بردن (bordan, “to carry, to bear”)).

af

بر
<pos:present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">بردن</i> (bordan, “to carry, to bear”)>


نوسان

Borrowed from Arabic نَوَسَان (nawasān).

نوسان عصبی

نوسان نرخ تورم

oscillation, upward and downward movement


بدهکار

[bɪ.d̪e̞ɦ.kʰɑ́ːɾ]

[bɪ.d̪e̞ɦ.kʰɑ́ːɾ]

[bɪ.d̪ɪ.kʰɑ́ːɾ]

بدهی (bedehi, “debt”) + ـکار (-kâr), but seemingly reanalyzed under the influence of بده (bedeh, “give!”, second-person singular imperative of دادن (dâdan)).


استراق سمع

[ʔɪs.t̪ʰɪ.ɾɑ́ː.qɪ sǽmʔ]

2023 April 9, “نشست فوری مقامات کره جنوبی با آمریکا پیرامون استراق سمع سیا”, in tasnimnews.com, Tasnim News Agency:

Emergency meeting between South Korean officials and the United States concerning CIA wiretapping

nešast-e fowri-ye maqâmât-e kore-ye jonubi bâ âmrikâ pirâmun-e esterâq-e sam'-e siyâ


قری

head

قری • (qorâ)

قریه قریه#Persian


گوارش

گوارش • (govâreš)

fa-noun

گوارش • (govâreš)

[ɡʊ.wɑː.ɾɪʃ]

[ɡʊ.wɑː.ɾɪʃ]

[ɡʊ.wɑː.ɾɪʃ]

Already Middle Persian, whence Arabic جَوَارِش (jawāriš), equivalent to گواشتن (govâštan) + ـش (-eš).

(Classical Persian) stomachic; electuary


کاتب

head

کاتِب • (kâteb) (plural کُتّاب (kottâb))

کاتِب (canonical)
kâteb (romanization)
کُتّاب (plural)

[kʰɑː.t̪ʰɪ́b]

[kʰɑː.t̪ʰɪ́b]

[kʰɑː.t̪ʰɪ́b]

[kʰɔː.t̪ʰíb̥]

[kʰɒː.t̪ʰéb̥]


بی‌برگی

بیبرگی (canonical)
bi-bargi (romanization)

[beː bäɾ.ɡíː]

[beː bäɾ.ɡíː]

[beː bäɾ.ɡíː]

[biː bæɹ.ɡʲíː]

Literally, “leaflessness”. A plant without leaves is poor or barren.

چون بود صد برگ دلدار مرا
کی بود بیبرگیی کار مرا
گل که حالی بشکفد چون دلکشی
از همه در روی من خندد خوشی

1177, Farīd ud-Dīn ʿAṭṭār, “The tale of the nightingale”, in منطقالطیر [The Conference of the Birds]:

When my beloved has a hundred leaves [petals],
How shall my affairs be leafless [fruitless, vain]?
The rose that now blossoms like desire
Smiles cheerily on my face, out of all there is.

čūn buwad sad barg dildār-i ma-rā
kay buwad bē-bargī-yē kār-i ma-rā
gul ki hālē biškufad čūn dilkašī
az hama dar rōy-i man xandad xwašī

(poetic) poverty, destitution, barrenness


محکوم علیه

مَحْکُومٌ عَلَیْه

مَحْکُومٌ عَلَیْه • (mahkumon aleyh)

fa-noun

مَحْکُومٌ عَلَیْه

مَحْکُومٌ عَلَیْه • (mahkumon aleyh)

مَحْکُومٌ عَلَیْه (canonical)
mahkumon aleyh (romanization)

Borrowed from Arabic مَحْكُومٌ عَلَيْه (maḥkūmun ʕalayh).

bor+

مَحْكُومٌ عَلَيْه


محکوم له

head

مَحْکُومٌ لَه

مَحْکُومٌ لَه • (mahkumon lah)

fa-noun

مَحْکُومٌ لَه

مَحْکُومٌ لَه • (mahkumon lah)

مَحْکُومٌ لَه (canonical)
mahkumon lah (romanization)

Borrowed from Arabic مَحْكُومٌ لَه (maḥkūmun lah).

bor+

مَحْكُومٌ لَه


آگهی

head

آگهی • (âgahi) (plural آگهیها (âgahi-hâ))

[ʔɑː.ɡä.ɦíː]

[ʔɑː.ɡä.ɦíː]

[ʔɑː.ɡä.jíː]

[ʔɒː.ɡʲæ.ɦíː]

Originally a metrical variant of آگاهی (âgâhi).

آگاهی آگاهی#Persian


بازار شام

بازار شام • (bâzâr-e šâm)

fa-noun

بازار شام • (bâzâr-e šâm)

[bɒː.zɒ́ː.ɹe ʃɒ́ːm]


شایعات

head

شایعات • (šâye'ât)

[ʃɑː.ji.ˈʔɑːt]

[ʃɑː.je̞.ʔɑ́ːt̪]

[ʃɑː.je̞.ʔɑ́ːt̪]

[ʃɒː.je.ʔɒ́ːt̪]

Borrowed from Arabic شَائِعَات (šāʔiʕāt).

bor+

شایعه شایعه#Persian


خصوصی‌سازی

خصوصیسازی (canonical)
xosusi-sâzi (romanization)

خصوصی (xosusi, “private”) + ساز (sâz, present stem of ساختن (sâxtan, “to make”)) + ـی (-i).

af

ساز
<pos:present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">ساختن</i> (sâxtan, “to make”)>


کمیت

Borrowed from Arabic كَمِّيَّة (kammiyya).

bor+

Coordinate term: کیفیت (keyfiyyat)


کیفیت

→ Hindustani:

Urdu: کَیفِیَّت (kaifiyyat)

Borrowed from Arabic كَيْفِيَّة (kayfiyya). By surface analysis, کیف (keyf) + ـیت (-iyyat).

surf

Coordinate term: کمیت (kammiyyat)

کیفیت کالا

چه کیفیت خوبی داره!


انحصار

head

انحصار • (enhesâr)

fa-noun

انحصار • (enhesâr)

[ʔɪn.hɪ.sɑ́ːɾ]

[ʔɪn.hɪ.sɑ́ːɾ]

[ʔɪ.nɪ.sɑ́ːɾ]

Borrowed from Arabic اِنْحِصَار (inḥiṣār).


استخراج

head

استخراج • (estexrâj)

fa-noun

استخراج • (estexrâj)

[ʔɪs.t̪ʰɪx.ɾɑ́ːd͡ʒ]

[ʔɪs.t̪ʰɪx.ɾɑ́ːd͡ʒ]

[ʔɪs.t̪ʰɪx.ɾɑ́ːd͡ʒ]

[ʔis.t̪ʰix.ɾɔ́ːd͡ʒ̥]

[ʔes.t̪ʰex.ɹɒ́ːd͡ʒ̥]

[ʔis.t̪ʰiχ.ɾɔ́d͡ʒ]

Borrowed from Arabic اِسْتِخْرَاج (istiḵrāj).

bor+

اِسْتِخْرَاج

استخراج نفت


علیه الصلات والسلام

head

علیه الصلات والسلام • (aleyhe s-salâto va-s-salâm)

aleyhe s-salâto va-s-salâm (romanization)

Borrowed from Arabic عَلَيْهِ ٱلصَّلَاةُ وَٱلسَّلَامُ (ʕalayhi ṣ-ṣalātu was-salāmu).

bor+

عَلَيْهِ ٱلصَّلَاةُ وَٱلسَّلَامُ


مسلک

head

مسلک • (maslak) (plural مسالک (masālek))

هر نبی و هر ولی را مسلکی است / لیک تا حق میبرد جمله یکی است

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 3086:

Every prophet and every saint hath a way (of religious doctrine and practice), but it leads to God: all (the ways) are (really) one.

har nabi u har walî râ maslak-i ast / lêk tâ haq mê-barad jumla yaki ast


پهنا

پهنا • (pahnâ)

fa-noun

پهنا • (pahnâ)

From پهن (pahn, “wide, broad”) + ـا (-â, noun-forming suffix).

af

تا که سازد جان پاک از سر قدم / سوی عرصهی دور پهنای عدم

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 3093:

That the pure soul may make of its head a foot (fly headlong) towards the far stretching expanse of non-existence

tâ ki sâzad jân-i-pâk az sar qadam / sûy 'arsa-i-dûr pahnâ-i-'adam


پنسل

head

پِنْسِل • (pinsil) (plural پنسلها (pinsil-hâ))

پِنْسِل (canonical)
pinsil (romanization)
پنسلها (plural)


بوزیدان

بوزیدان • (buzidân)

fa-noun

بوزیدان • (buzidân)

desc

→ Arabic: بُوزِيدَان (būzīdān), بُوزِيذَان (būzīḏān)

→ Middle Armenian: բուզիտան (buzitan), բուզիդան (buzidan)

→ Ottoman Turkish: بوزیدان (buzidan)

→ Urdu: بوزیدان (būzīdān)

→ Urdu: بوزیدان (būzīdān)

Apparently a Middle Persian genitive (ezafe) construction of بوز (bawz), بز (biz, “bee”), alternatively بوز (bōz), بوزه (bōza), پوز (pōz), پوزه (pōza, “snout, beak”), + ـی (-ī) + ـدان (-dān), if one assumes not the rare Pseudohandelia to constitute the original meaning, only later falsified with more easily obtainable herbs, since Pseudohandelia exposes umbels attractive to bees rather than calyces likenable to snouts.

sweet pellitory (Pseudohandelia umbellifera, once Pyrethrum umbelliferum, Tanacetum umbelliferum)

Withania somnifera
Withania somnifera#Translingual

(as a replacement) ashwagandha (Withania somnifera)

(as a replacement) green-winged orchid or green-veined orchid (Anacamptis morio, syn. Orchis morio)


شقاقل

head

شقاقل • (šaqâqol)

fa-noun

شقاقل • (šaqâqol)

[ʃæ.ʁɒː.ʁol̥]

Borrowed from Arabic شَقَاقُل (šaqāqul).


ششقاقل

head

ششقاقل • (šašqâqol)

fa-noun

ششقاقل • (šašqâqol)

[ʃæʃ.ɢɒː.ʁol̥]

شقاقل شقاقل#Persian

Alternative form of شقاقل (šaqâqol, “parsnip”)


موزیسین

موسیقیدان موسیقیدان#Persian

Synonym of موسیقیدان (musiqi-dân, “musician”)


موسیقی‌شناس

head

موسیقیشناس • (musiqi-šenâs)

fa-noun

موسیقیشناس • (musiqi-šenâs)

موسیقیشناس (canonical)
musiqi-šenâs (romanization)

From موسیقی (musiqi, “music”) + شناس (-šenâs).

af

ـشناس<alt:شناس>


ثقة الاسلام

ثقت الاسلام
ثقت الاسلام#Persian


حمایل

Borrowed from Arabic حَمَائِل (ḥamāʔil).

جوزا سحر نهاد حمایل برابرم
یعنی غلام شاهم و سوگند میخورم

c. 1390, Shams-ud-Dīn Muḥammad Ḥāfiẓ, “Ghazal 329”, in دیوان حافظ [The Divān of Ḥāfiẓ]:

At dawn, Gemini put on his baldric while facing me;
That means, "I am the king's slave, and I swear my oath."

jawzā sahar nihād hamāyil barābaram
ya'nī ğulām-i šāham u sawgand mē-xwaram

baldric, shoulder belt, crossbelt; belt, band, or sash worn over one's shoulder


کریاس

head

کریاس • (keryâs)

fa-noun

کریاس • (keryâs)

[kʰɪɾ.jɑ́ːs]

[kʰɪɾ.jɑ́ːs]

[kʰɪɾ.jɑ́ːs]

Borrowed from Arabic كِرْيَاس (kiryās). In Arabic, this is a rooftop privy whose contents fall outside the house; however, in Persian, the meaning was changed early on to refer to the place where the contents would fall, i.e. immediately outside the gate.

به کریاس گفت ای سرای امید
خنک روز کاندر تو بد جمشید
همایون بدی گاه کاوس کی
همان روز کی خسرو نیکپی

c. 1011, Abu'l-Qāsim Firdawsī, “The Tale of Rustam and Isfandiyār”, in شاهنامه [Book of Kings]:

He said at the threshold: "O residence of hope!
"Blessed were the days when Jamshēd was within you,
"You were august in the age of Kay Kāwus,
"And in the days of Kay Khusraw, of fortunate steps."

ba kiryās guft ay sarāy-i ummēd
xunak rōz k-andar tu bud jamšēd
humāyūn budī gāh-i kāwus kay
hamān rōz kay xusraw-i nēk-pay


غلغلستان

head

غلغلستان • (ğolğolestân)

fa-noun

غلغلستان • (ğolğolestân)

[ɣʊl.ɣʊ.lɪs.t̪ʰɑ́ːn]

[ɣʊl.ɣʊ.lɪs.t̪ʰɑ́ːn]

[ɣʊl.ɣʊ.lɪs.t̪ʰɑ́ːn]

From غلغل (ğolğol, “cry, tumult”) + ـستان (-estân, “-land”).

af

به رستم چنین گفت کای سرگرای
چرا تیز گشتی به پردهسرای
سزد گر برین بوم زابلستان
نهد دانشی نام غلغلستان

He spoke thus to Rustam: "You confused thing,
Why are you getting angry at a tent?
It would be fitting if a wise man
Were to rename this land of Zābulistān to Crybabyland.

ba rustam čunīn guft k-ay sar-girāy
čirā tēz gaštī ba parda-sarāy
sazad gar bar-īn būm-i zābulistān
nihad dānišē nām-i ğulğulistān

ز کابلستان تا به زابلستان
زمین شد به کردار غلغلستان

c. 1011, Abu'l-Qāsim Firdawsī, “The Tale of Rustam and Shaghād”, in شاهنامه [Book of Kings]:

From Kābulistān to Zābulistān
The realm became like Tumult-estan.

zi kābulistān tā ba zābulistān
zamīn šud ba kirdār-i ğulğulistān

یکی بین به شاخ سرو که صلصلستان شده
نه صلصلستان شده که غلغلستان شده

Look at one of those cypress branches, it's become Wood-Pigeon-Land;
No, not just Wood-Pigeon-Land, it's become Bird-Chirping-Land.

yeki bin be šâx-e sarv ke solsolestân šode
na solsolestân šode ke ğolğolestân šode

(poetic) place where everybody is crying or shouting


لابه

head

لابه • (lâbe)

fa-noun

لابه • (lâbe)

Inherited from Middle Persian [Book Pahlavi needed] (lʾpk' /lābag/).

inh+

بدانست رستم که لابه به کار
نیاید همی پیش اسفندیار
کمان را به زه کرد و آن تیر گز
که پیکانش را داده بد آب رز
همی راند تیر گز اندر کمان

Rustam understood that humble entreaty
Was of no use before Isfandiyār.
He strung his bow, and that tamarisk arrow
Whose arrowpoint he had dipped in wine:
He was running that arrow upon the bow.

bidānist rustam ki lāba ba kār
nay-āyad hamē pēš-i isfandiyār
kamān rā ba zih kard u ān tīr-i gaz
ki paykān-aš rā dāda bud āb-i raz
hamē rānd tār-i gaz andar kamān


زهدان

head

زهدان • (zehdân)

fa-noun

زهدان • (zehdân)


گول‌کیپر

head

گولکیپر • (gōl-kīpar)

fa-noun

گولکیپر • (gōl-kīpar)

گولکیپر (canonical)
gōl-kīpar (romanization)


کرتی

head

کُرْتِی • (kurtī)

fa-noun

کُرْتِی • (kurtī)

کُرْتِی (canonical)
kurtī (romanization)

[kʰʊɾ.t̪ʰiː]

[kʰʊɾ.t̪ʰiː]

[kʰʊɾ.t̪ʰiː]

Uncertain, most likely derived from Hindustani कुरते (kurte) / کُرْتے (kurte), a form of कुरता / کُرْتَا (kurtā), from Classical Persian کُرْتَه (kurta); see there for more information.


کنگاش

head

کنگاش • (kangâš)

fa-noun

کنگاش • (kangâš)

[kʰʲæŋ.ɡɒ́ːʃ]

Borrowed from Turkic, ultimately from Proto-Turkic *keŋe- (“to advise”).

(archaic) council; assembly; consultation; meeting for advice


یاوه

head

یاوه • (yâve)

fa-noun

یاوه • (yâve)


جاه

Borrowed from Arabic جَاه (jāh), from Middle Persian [Book Pahlavi needed] (gʾs), 𐫃𐫀𐫍 (gʾh /gāh/, “place, throne, bed; time”). Doublet of گاه (gâh), see there for more.


סימרגֿ

head

סימרגֿ • (simorğ)

fa-noun

סימרגֿ • (simorğ)

סימרגֿ כה ריכֿת שהפר או
בא וֿיי פר פשה סאייה ריזד

1600s, Elisha ben Shmūel, translated by Dalia Yasharpour, The Prince and the Sufi: The Judeo-Persian Rendition of the Buddha Biographies, Brill, published November 9, 2020:

The Simorgh who sheds his largest feather,
Over which the wing of a gnat casts a shadow

simorğ ke rixt šahpar-e u
bâ vey par-e peše sâye rizad

سیمرغ سیمرغ#Persian

Judeo-Persian spelling of سیمرغ (simorğ).


כֿדאי

head

כֿדאי • (xodâ)

fa-noun

כֿדאי • (xodâ)

כֿדאי הר דו עאלם הסת אֿגאה
כה צֿנדי גֿצה כֿרדם אנדרין ראה

The God of both worlds knows
Just how much I suffered on the path

xodâ-ye har do âlam hast âgâh
ke čandi ğosse xordam andar in râh


זווגִ

head

זווגִ • (zowj)

בזווגִ מרדמאן מנגר תו זנהאר
כה שייטאן סאזדת אֿכֿר כֿטא כאר

Beware not to look at other peoples' wives
For ultimately, Satan will make you a sinner.

be zowj-e mardomân ma-ngar to zenhâr
ke šeytân sâzad-at âxer xatâkâr


چهارباغ

چهارباغ • (čahârbâğ)

fa-noun

چهارباغ • (čahârbâğ)

→ Azerbaijani: çarbağ

→ Chagatai: چهارباغ

Uzbek: chahorbogʻ

→ Chagatai: چارباغ

Uzbek: chorbogʻ

→ Hindustani:

Hindi: चारबाग़ (cārbāġ)

Urdu: چارباغ (cārbāġ)

→ English: Charbagh

→ Kazakh: шарбақ (şarbaq)

→ Punjabi:

Gurmukhi script: ਚਾਰਬਾਗ਼ (cārbāġ)

Shahmukhi script: چارباغ (cārbāġ)

→ Turkmen: çarbag

[t͡ʃa.hɑːɾ.bɑːɣ]

[t͡ʃʰä.ɦɑːɾ.bɑːɣ]

[t͡ʃʰä.ɦɑːɾ.bɑːɣ]

[t͡ʃʰɑːɑːɾ.bɑːɣ]

[t͡ʃʰɔːɔːɾ.bɔːɣ]

[t͡ʃʰæ.ɦɒːɹ.bɒːɢ̥]

[t͡ʃʰä.ɦɔɾ.bɔʁ]

From چهار (čahâr, “four”) + باغ (bâğ, “garden”), literally “four gardens”.

compound

chaharbagh (a traditional square-shaped layout of Persian gardens comprising four square gardens separated by waterways, together representing the four gardens and four rivers of Paradise)


נאם

כה נאם חק בסי כֿאץ ועזיזסת
 המי דאנד כסי כו בא תמיזסת

For God's name is unique and precious,
As anyone who is discerning knows well.

ke nâm-e haq basi xâss o aziz ast
hami dânad kasi ku bâ tamiz ast


שאה

כה דר מלך חבש בודסת שאהי
בזיר אמרש אז מה תא במאהי

In Abyssinia there was a king
Who ruled over everything, from the moon to the fish.

ke dar molk-e habaš budast šâhi
be zir-e amr-aš az mah tâ be mâhi


מאהי

head

מאהי • (mâhi)

ماهی ماهی#Persian


معاشرت

معاشرت • (mo'âšerat)

fa-noun

معاشرت • (mo'âšerat)

Borrowed from Arabic مُعَاشَرَة (muʕāšara).

bor+

آل سلجوق همه شعر دوست بودند اما هیچ کس به شعر دوستیتر از طغانشاه بن الب ارسلان نبود و محاورت و معاشرت او همه با شعرا بود و ندیمان او همه شعرا بودند.

c. 1156, Nizāmī Arūzī, چهار مقاله [The Four Discourses]:

The Seljuq dynasty were all lovers of poetry, but nobody loved poetry as much as Tughān Shāh, son of Alp Arslān. All his conversation and intercourse was with poets, and all his boon companions were poets.

āl-i saljūq hama ši'r dōst būdand ammā hēč kas ba ši'r dōstī-tar az tuğānšāh ben-e alb arslān na-būd u muhāwarat u mu'āšarat-i ō hama bā šu'arā būd u nadīmān-i ō hama šu'arā būdand.


صله

از عقب یک دختر بیش نداشت و شاهنامه بنظم همی کرد و همه امید او آن بود که از صلهٔ آن کتاب جهاز آن دختر بسازد.

He had no children other than a daughter. He was versifying the Book of Kings, and all his hopes were that he could buy the trousseau for that daughter with the prize money from the book.

az aqab yak duxtar bēš na-dāšt u šāhnāma ba nazm hamē kardand u hama ummēd-i ō ān būd ki az sila-yi ān kitāb jahāz-i ān duxtar bisāzad.


مافیها

head

مافیها • (mâfihâ)

fa-noun

مافیها • (mâfihâ)

دنیا و مافیها
دنیا و مافیها#Persian

Only used in دنیا و مافیها (donyâ va mâfihâ).


دنیا و مافیها

head

دنیا و مافیها • (donyâ va mâfihâ)

fa-noun

دنیا و مافیها • (donyâ va mâfihâ)

[d̪oɲ.jɒ́ː væ mɒː.fiː.ɦɒ́ː]

Borrowed from Arabic الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا (ad-dunyā wamā fīhā, literally “the world and what's in it.”).

bor+

الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا

بنازم دست ساقی را که تا می ریخت در جامم
من از جا می فکندم از نظر دنیا و مافیها

c. 1911, Mohammad Hossein Âğuli Torki-ye Shirâzi, دیوان ترکی شیرازی:

I caress the hand of the cupbearer, for as long as he poured wine in my goblet,
I could hurl out of sight the world and all that's in it.

benâzam dast-e sâqi râ ke tâ mey rixt dar jâm-am
man az jâ mi-fekandam az nazar donyâ va mâfihâ

(poetic) the world and everything in it; all of material existence


رضائی

head

رضائی • (razāʼī)

fa-noun

رضائی • (razāʼī)

→ Gujarati: રજાઇ (rajāi)

→ Hindustani:

Hindi: रज़ाई (razāī)

Urdu: رَضائی (razāī)


ذروه

بذروۀ عرض ایستادگان پایه سریر خلافت مصیر بندگان اقدس ارفع اعلی روحی فداه میرساند.

1768, ʿAbdullāh Kurānī, translated by András Barati, Petition by ʿAbdullāh Kurānī to Karīm Khān Zand, published 2023:

It is submitted to the high place of petition of those who stand at the foot of the throne of His most holy, lofty and exalted Majesty, at which the Caliphate resides.

be zorve-ye arz-e istâdegân-e pâye-ye sarir-e xelâfat-e masir-e bandegân-e aqdas-e arfa'-e a'lâ-ye ruhi fadâh mi-rasânad.


دمه

desctree

→ Ottoman Turkish: دمه (deme)
Turkish: deme

bellows, a device for delivering pressurized air in a controlled quantity


قولنجان

head

قُولَنْجَانْ

قُولَنْجَانْ • (qulanjân)

fa-noun

قُولَنْجَانْ

قُولَنْجَانْ • (qulanjân)

قُولَنْجَانْ (canonical)
qulanjân (romanization)

desc

→ Arabic: خُولَنْجَان (ḵūlanjān)

→ Arabic: خُولَنْجَان (ḵūlanjān) (see there for further descendants)

Borrowed from Sanskrit कुलञ्जन (kulañjana).


کاردار

head

کاردار • (kârdâr) (plural کارداران (kârdârân))

[kɑːɾ.ˈdɑːɾ]

[kʰɑːɾ.d̪ɑ́ːɾ]

[kʰɑːɾ.d̪ɑ́ːɾ]

[kʰɑːɾ.d̪ɑ́ːɾ]

[kʰɔːɾ.d̪ɔ́ːɾ]

[kʰɒːɹ.d̪ɒ́ːɹ]

[kʰɔɾ.d̪ɔ́ɾ]

From کار (kâr, “work”) + دار (dâr, present stem of داشتن (dâštan)).

af

دار
<pos:present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">داشتن</i> (dâštan)>


فرخار

head

فرخار • (farxâr)

fa-noun

فرخار • (farxâr)

Borrowed from Sogdian [Term?] (/βṛγʾr/, “Buddhist temple”), from Sanskrit विहार (vihāra, “Buddhist temple”).

der

گاه کند خانه را به زلف چو تبت
گاه کند خیمه را به روی چو فرخار

c. 1030, Farrukhī Sīstānī, “Qaṣīda 43”, in دیوان فرخی سیستانی [Dīvān of Farrukhī]:

Sometimes he makes the house like Tibet with his locks,
Sometimes he makes the tent like Farkhār with his face.

gāh kunad xāna rā ba zolf čū tubbat
gāh kunad xayma rā ba rōy čū farxār

(poetic, figurative) place with beautiful people; especially used in conjunction with بت (bot, “idol, beauty”)


مستاجری

→ Hindustani:

Hindi: मुस्ताजिरी (mustājirī)

Urdu: مستاجری (mustājirī)

[mʊs.t̪ʰɑː.d͡ʒɪ.ɾiː]

[mʊs.t̪ʰɑː.d͡ʒɪ.ɾiː]

[mʊs.t̪ʰɑː.d͡ʒɪ.ɾiː]


شاه مات

head

شاه مات • (šāh māt)

See the etymology of the corresponding lemma form.

nonlemma

شاهمات شاهمات#Persian


جالی

head

جالی • (jālī)

fa-noun

جالی • (jālī)

screen (A material woven from fine wires)


دیانت

→ Gujarati: દિયાનત (diyānat)


پیامد

head

پیامد • (peyâmad) (plural پیامدها (peyâmad-hâ))

پی (pey, “behind, back”) + آمد (âmad, past stem of آمدن (âmadan, “to come”)).

af

آمد
<pos:past stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">آمدن</i> (âmadan, “to come”)>

پیامدهای اقتصادی


کتمان

head

کتمان • (ketmân)

fa-noun

کتمان • (ketmân)

→ Gujarati: કિતમાન (kitmān)


هوری

Borrowed from Hindi होड़ी (hoṛī) / Urdu ہوڑی (hoṛī).

A kind of small logboat used in the Persian Gulf.


خودداری

head

خودداری • (xoddâri)

fa-noun

خودداری • (xoddâri)

[xʊd̪.d̪ɑː.ɾíː]

[xʊd̪.d̪ɑː.ɾíː]

[xʊd̪.d̪ɑː.ɾíː]

From خود (xod, “self”) + دار (present stem of داشتن (dâštan, “to have”)) + ـی (-i).

af

دار<pos:present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">داشتن</i> (dâštan, “to have”)>


شکرستان

head

شکرستان • (šekarestân)

fa-noun

شکرستان • (šekarestân)

→ Ottoman Turkish: شكرستان (şekeristan)

[ʃä.kʰä.ɾɪs.t̪ʰɑ́ːn]

[ʃä.kʰä.ɾɪs.t̪ʰɑ́ːn]

[ʃä.kʰä.ɾɪs.t̪ʰɑ́ːn]

[ʃä.kʰä.ɾis.t̪ʰɔ́ːn]

From شکر (šekar, “sugar”) + ـستان (-estân).

خندهای کن شکرستان دهن بازگشای
انگبین زان لب چون برگ سمن باز گشای

c. 1260, Amīr Khusraw, “Ghazal 1847”, in دیوان امیرخسرو [The Divān of Amīr Khusraw]:

Laugh just once! Open once more the sweet realm of your mouth!
Open once more the honey from those lips like petals of jasmine.

xanda'ē kun šakaristān-i dahan bāz gušāy
angubīn z-ān lab-i čūn barg-i saman bāz gušāy


بازتابی

head

بازتابی • (bâztâbi)

fa-noun

بازتابی • (bâztâbi)

[bɑːz.t̪ʰɑː.bíː]

[bɒːz.t̪ʰɒː.bíː]

From بازتاب (bâztâb, “reflecting”) + ـی (-i).

act of reflection; reflecting
(physics) reflectance

act of reflection; reflecting
reflectance


حاکمیت

Borrowed from Arabic حَاكِمِيَّة (ḥākimiyya), but it may be an Arabic-based coinage from Ottoman Turkish حاكمیت (hâkimiyet). By surface analysis, حاکم (hâkem) + ـیت (-iyyat).

surf

حاکمیت قانون


شامه

head

شامه • (šâmme)

fa-noun

شامه • (šâmme)

صاحب این قلم میخواهد دستکم با شامّهای تیزتر از سگ چوپان و دیدی دوربینتر از کلاغی، چیزی را ببیند که دیگران به غمض عین از آن درگذشتهاند.

1962, Jalal Al-e-Ahmad, غربزدگی [Occidentosis: A Plague from the West]:

With a sense of smell keener than that of the shepherd's dog and a vision further seeing than that of a crow, the present writer would like to at least see something to which others have turned a blind eye.

sâheb-e in qalam mi-xâhad dast-e kam bâ šâmme'i tiztar az sag-e čupân va didi durbintar az kalâği, čizi râ bebinad ke digarân be ğamz-e eyn az ân dargozašte'and.


یخچه

head

یخچه • (yaxče)

fa-noun

یخچه • (yaxče)

From یخ (yax, “ice”) + ـچه (-če, diminutive suffix).


چوبی

fa-adj

چوبی • (čubi)

From چوب (čub, “wood”) + ی (-i, “suffix”).


ردیف

→ English: radif

one who rides behind another on the same horse

a star near the Eagle; a star which rises when the one opposite sets


ظرفشویی

From ظرف (zarf, “dish, container”) + شویی (šuyi, “-washing”), the latter component from شوی (šuy, “present stem form of شستن (šostan, “to wash”)”) + ی (-i, “suffix”).


اجاق‌گاز

head

اجاقگاز • (ojâq-gâz)

fa-noun

اجاقگاز • (ojâq-gâz)

اجاقگاز (canonical)
ojâq-gâz (romanization)

[ʔu.d͡ʒɑːq.ɡɑːz]

[ʔʊ.d͡ʒɑːq.ɡɑːz]

[ʔʊ.d͡ʒɑːq.ɡɑːz]

[ʔʊ.d͡ʒɑːq.ɡɑːz]

[ʔu.d͡ʒɔːq.ɡɔːz]

[ʔo.d͡ʒɒːʁ.ɡɒːz]

From اجاق (ojâq, “stove”) + گاز (gâz, “gas”).


گراته

head

گراته • (gerâte)

fa-noun

گراته • (gerâte)


انقباض

head

انقباض • (enqebâz)

fa-noun

انقباض • (enqebâz)

[ʔɪɴ.qɪ.bɑ́ːz]

[ʔɪɴ.qɪ.bɑ́ːz]

[ʔɪɴ.qɪ.bɑ́ːz]

Borrowed from Arabic اِنْقِبَاض (inqibāḍ).

bor+

انقباض عضلات ― enqebâz-e azalât ― muscle contraction

(physiology, medicine) contraction (of muscles)


پاسپورت

head

پاسْپورْت • (pâsport) (plural پاسپورتها (pâsport-hâ))

پاسْپورْت (canonical)
pâsport (romanization)
پاسپورتها (plural)

[pʰɑːs.pʰóːɹt̪]

[pʰɒːs.pʰóɹt̪]

[pʰäs.pʰɔ́ɹt̪]


بندرگاه

بَنْدَرْگاه • (bandargâh) (plural بندرگاهها (bandargâh-hâ))

بَنْدَرْگاه (canonical)
bandargâh (romanization)
بندرگاهها (plural)

→ Hindustani:

Hindi: बंदरगाह (bandargāh)

Urdu: بَنْدَرْگاہ (bandargāh)

→ Ottoman Turkish: بندرگاه

→ Pashto: بندرګا (bandargā)

[bän̪.d̪äɾ.ɡɑ́ːʱ]

[bän̪.d̪äɾ.ɡɑ́ːʱ]

[bän̪.d̪äɾ.ɡɑ́ː]

[bän̪.d̪äɾ.ɡɔ́ː]

[bæn̪.d̪æɹ.ɡɒ́ːʰ]

[bän̪.d̪äɾ.ɡɔ́ʱ]

From بَنْدَر (bandar, “port”) + ـگاه (-gâh, a suffix forming words of location).


ماشین تحریر

head

ماشینِ تَحْریر

ماشینِ تَحْریر • (mâšin-e tahrir)

fa-noun

ماشینِ تَحْریر

ماشینِ تَحْریر • (mâšin-e tahrir)

ماشینِ تَحْریر (canonical)
mâšin-e tahrir (romanization)

[mɒː.ʃíː.ne t̪ʰæɦ.ɹíːɹ]


تصریح

[t̪ʰäs.ɾíːʱ]

[t̪ʰäs.ɾíːʱ]

[t̪ʰæs.ɹíːʰ]

clear explanation; stipulation, declaration


پیدائش

پیدایش پیدایش#Persian

(Classical Persian) Alternative spelling of پیدایش


ماشین ظرف‌شویی

head

ماشینِ ظَرْفشویی

ماشینهای ظرفشویی

ماشینِ ظَرْفشویی • (mâšin-e zarf-šuyi) (plural ماشینهای ظرفشویی (mâšin-hâ-ye zarf-šuyi))

fa-noun

ماشینِ ظَرْفشویی

ماشینهای ظرفشویی

ماشینِ ظَرْفشویی (canonical)
mâšin-e zarf-šuyi (romanization)
ماشینهای ظرفشویی (plural)


کورکور

head

کورکور • (kurkur) (plural کورکورها (kurkur-hâ))

[kʰoːɾ.kʰóːɾ]

[kʰoːɾ.kʰóːɾ]

[kʰoːɾ.kʰóːɾ]

[kʰʊːɾ.kʰʊ́ːɾ]

[kʰuːɹ.kʰúːɹ]

[kʰɵɾ.kʰɵ́ɾ]


اشم وهو

[ʔæ.ʃém vo.ɦúː]

Borrowed from Avestan 𐬀𐬴𐬆𐬨 𐬬𐬊𐬵𐬏 (aṣ̌əm vohū).

bor+

(Zoroastrianism) Ashem Vohu, one of the four great Avestan mantras


اشم

head

اشم • (ašem)

fa-noun

اشم • (ašem)

سوی جنت چو خواهد رفت جانم
اشم آری در آن دم بر زبانم

1599, Bahman-i Kay Kubād, قصه سنجان [Qissa-yi Sanjān]:

When my soul departs towards Heaven,
May You bring the ashem upon my tongue at that moment.

sōy-i jannat čū xwāhad raft jān-am
ašim ārī dar ān dam bar zabān-am

اشم وهو
اشم وهو#Persian

(Zoroastrianism) Short for اشم وهو (ašem vohu).


درا

head

درا • (darâ)

fa-noun

درا • (darâ)

Inherited from Middle Persian [script needed] (dlʾg /darāγ/, “bell”), borrowed from Parthian [Term?]. According to folk etymology, from درآ (dar-â, “to come in”).

inh+

به امیدی که آیی از سفر باز
دو گوشم بر درای کاروان است

Hoping that you will come back from your journey,
My two ears are waiting for the caravan's bell.

be omidi ke âyi az safar bâz
do guš-am bar darâ-ye kâravân ast


جددین

→ Gujarati: જુદ્દીન (juddīn)

[d͡ʒʊd̪.d̪íːn]

[d͡ʒʊd̪.d̪íːn]

[d͡ʒʊd̪.d̪íːn]

From Middle Persian [Book Pahlavi needed] (ywdt dyn' /jud-dēn/, literally “[those of] anti-religion”).

inh

بکرده دور سه فرسنگ جددین
نمانده کس درو جز مرد بهدین

The infidels were driven out three leagues away,
Nobody remained there except for men of the Good Faith.

bakarda dūr si farsang juddīn
na-mānda kas dar ō juz mard-i bihdīn


اندرون

From Middle Persian [Book Pahlavi needed] (ʾndlwn' /andarōn/, “inside, within”).

درون درون#Persian


سال نو

head

سَالِ نُوْ • (sâl-e now)

fa-noun

سَالِ نُوْ • (sâl-e now)

سَالِ نُوْ (canonical)
sâl-e now (romanization)


اسباب بازی

head

اَسْباب بازی

اَسْباب بازی • (asbâb bâzi)

fa-noun

اَسْباب بازی

اَسْباب بازی • (asbâb bâzi)

اَسْباب بازی (canonical)
asbâb bâzi (romanization)

[ʔæsˌbɒːb̥ bɒː.zíː]

مثلا یه بچه تنها که اسباب بازی هم داره ها
ولی کسی نیست که باهاش با همون اسباب بازیه، باهاش بازی کنه

2021, Amir Tataloo (lyrics and music), “من باهات قهرم”:

For example, see, a lonely kid who has a toy,
But there's nobody to play with him with that very toy.

masalan ye bačče-ye tanhâ ke asbâb bâzi ham dâre hâ
vali kasi nist ke bâ-hâš bâ hamun asbab bâziye, bâ-hâš bâzi kone


دور و بر

این دور و بر

و تنها صدایی که این دوروبر میشنوم
میپیچه تو سرم

2021, “من رفتم”, performed by Az Shanbe:

And the only sound around here that I hear
 Is echoing in my head

va tanhâ sedâyi ke in dowr o bar mišnavam
 mipiče tu saram


نکهت

→ Gujarati: નખત (nakhat)

نافه مشک خطا و عنبر سارا
نکهتی از موی مشکبار محمد

The musk gland of Cathay and the pure ambergris
Are a perfume from the musk-bearing hair of Muhammad.

nâfe-ye mošk-e xatâ o ambar-e sârâ
nakhati az mu-ye moškbâr-e mohammad


جنگ جهانی دوم

head

جَنْگِ جَهانیِ دُوُّم

جَنْگِ جَهانیِ دُوُّم • (jang-e jahâni-ye dovvom)

fa-noun

جَنْگِ جَهانیِ دُوُّم

جَنْگِ جَهانیِ دُوُّم (canonical)
jang-e jahâni-ye dovvom (romanization)

[d͡ʒǽŋ.ɡɪ d͡ʒä.ɦɑː.ní.jɪ d̪ʊ.wʊ́m]

[d͡ʒǽŋ.ɡɪ d͡ʒä.ɦɑː.ní.jɪ d̪ʊ.wʊ́m]

[d͡ʒǽŋɡɪ d͡ʒɑːɑː.ní.jɪ d̪ʊ.wʊ́m]


شکوه

head

شکوه • (šokuh)

fa-noun

شکوه • (šokuh)

Inherited from Middle Persian [script needed] (škwh /škōh/, “dignity, majesty, fear”).

inh+

با شکوه

splendor, majesty, magnificence, grandiose beauty


شکوه

head

شکوه • (šekuh)

fa-noun

شکوه • (šekuh)


شکوه

head

شکوه • (šekve)

fa-noun

شکوه • (šekve)


ابیا

head

ابیا • (abyâ)

fa-noun

ابیا • (abyâ)


نگهدار

head

نِگَهْدار • (negahdâr)

fa-noun

نِگَهْدار • (negahdâr)

نِگَهْدار (canonical)
negahdâr (romanization)

[nɪ.ɡäɦ.d̪ɑːɾ]

[nɪ.ɡäɦ.d̪ɑːɾ]

[nɪ.ɡɑː.d̪ɑːɾ]

[ni.ɡɔː.d̪ɔːɾ]

[ne.ɡʲæɦ.d̪ɒːɹ]

From نگه (negah, “variant of نِگاه (negâh, “look”)”) + ـدار (-dâr, “holder”).

af

variant of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">نِگاه</i> (negâh, “look”)


شترنگ

desctree

→ Arabic: شطرنج (šaṭranj)
Andalusian Arabic: شَطْرَنْج (šaṭranj)
→ Aragonese: axedrez
→ Asturian: axedrez
→ Mirandese: xadreç
→ Old Galician-Portuguese: axadrez, enxadrez
Galician: xadrez
Portuguese: xadrez
→ Old Spanish: axedrez, acedrej, acedrex, acedreyx, açedrex, axadrez, axedres, exedres, xedrez
Spanish: ajedrez
→ Bikol Central: ahedres
→ Cebuano: ahedres
→ Hiligaynon: ahedres
→ Tagalog: ahedres
→ Amharic: ሰንጠረዥ (sänṭäräž)
→ English: shatranj
→ Middle Armenian: սատրինճ (satrinč), սաթրինճ (satʻrinč), սատրիճ (satrič)
Armenian: սատրինջ (satrinǰ)
→ Persian: شطرنج (šatranj)
→ Azerbaijani: satranc
→ Gujarati: શેતરંજ (śetrañj)
→ Hindi: शतरंज (śatrañj)
→ Odia: ସତରଞ୍ଜ (satarañja)
→ Ottoman Turkish: شطرنج (şatranc)
Turkish: satranç
→ Punjabi: ਸ਼ਤਰੰਜ (śatrañj)
Tajik: шатранҷ (šatranj)
→ Russian: шатра́ндж (šatrándž)
→ Swahili: sataranji

→ Mongolian: шатар (šatar)

→ Georgian: ჭადრაკი (č̣adraḳi)

→ Koine Greek: ζατρίκιον (zatríkion)

→ Greek: ζατρίκιο (zatríkio)

→ Middle Armenian: ճատրակ (čatrak), ճարտրակ (čartrak), ճատրկուց (čatrkucʻ), ճատրկոց (čatrkocʻ)
→ Armenian: ճատրակ (čatrak) (learned)

Inherited from Middle Persian 𐭰𐭠𐭲𐭫𐭠𐭭𐭢 (ctlng /čatrang/, “chess”) from Sanskrit चतुरङ्ग (caturaṅga).


ریش‌تراش

head

ریشتراش • (riš-tarâš)

fa-noun

ریشتراش • (riš-tarâš)

ریشتراش (canonical)
riš-tarâš (romanization)

[ɾiːʃ.ta.ˈɾɑːʃ]

[riːʃ.t̪ʰä.ɾɑ́ːʃ]

[riːʃ.t̪ʰä.ɾɑ́ːʃ]

[riːʃ.t̪ʰä.ɾɑ́ːʃ]

[riʃ.t̪ʰä.ɾɔ́ːʃ]

[ɹiːʃ.t̪ʰæ.ɹɒ́ːʃ]

[ɾiʃ.t̪ʰä.ɾɔ́ʃ]

From ریش (riš, “beard”) + تراش (tarâš, “shaving”).


پیدایش

head

پیدایش • (peydâyeš)

fa-noun

پیدایش • (peydâyeš)

→ Hindustani:

Hindi: पैदाइश (paidāiś)

Urdu: پَیدائِش (paidāiś)

[pʰäj.d̪ɑː.jɪ́ʃ]

[pʰäj.d̪ɑː.jɪ́ʃ]

[pʰäj.d̪ɑː.jɪ́ʃ]

پیدایش حیات ― peydâyeš-e hayât ― origin of life


ایاغ

head

ایاغ • (ayâğ)

fa-noun

ایاغ • (ayâğ)

Borrowed from Turkic. Compare Ottoman Turkish آیاغ (ayag, “drinking cup”).

cog

یکی چو باده پرستان صراحی اندر دست
یکی چو ساقی مستان به کف گرفته ایاغ

c. 1390, Shams-ud-Dīn Muḥammad Ḥāfiẓ, “Ghazal 295”, in دیوان حافظ [The Divān of Ḥāfiẓ]:

One like the worshipers of wine, a flask in his hand;
Another like the cupbearer of the drunken, his palm holding a drinking-cup

yakē čū bāda parastān surāhī andar dast
yakē čū sāqī-yi mastān ba kaff girifta ayāğ


کیف پول

کیفِ پول (canonical)
kif-e pul (romanization)

کیفِ پولَم را گُم کَرْدَم.


آگاهی

head

آگاهی • (âgâhi)

fa-noun

آگاهی • (âgâhi)

→ Central Kurdish: ئاگاهی (agahî)

→ Gujarati: આગાહી (āgāhī)

→ Hindustani:

Hindi: आगाही (āgāhī)

desc

Urdu: آگَاہِی (āgāhī)

Urdu: آگَاہِی (āgāhī)

→ Northern Kurdish: agahî

→ Pashto: آګاهي (āgāhi)

[ʔɑː.ɡɑː.ˈhiː]

[ʔɑː.ɡɑː.ɦíː]

[ʔɑː.ɡɑː.ɦíː]

[ʔɑː.ɡɑː.jíː]

[ʔɔː.ɡɔː.jí]

[ʔɒː.ɡɒː.ɦíː]

پس آگاهی آمد سوی شهریار
که آمد ز ره زال سام سوار

c. 1011, Abu'l-Qāsim Firdawsī, “The tale of Manūchihr”, in شاهنامه [Book of Kings]:

Then the news came to the king
That Zāl, son of Sām the cavalier, had come from the road.

pas āgāhī āmad sōy-i šahryār
ki āmad zi rah zāl-i sām-i sawār


کابر

head

کابر • (kâber)

fa-noun

کابر • (kâber)


مرکز خرید

head

مَرْکَزِ خَرید

fa-noun

مَرْکَزِ خَرید

مَرْکَزِ خَرید (canonical)
markaz-e xarid (romanization)

[mæɹ.kʰʲǽ.ze xæ.ɹíːd̪̥]


ایستگاه پلیس

head

ایسْتْگاهِ پُلیس

ایسْتْگاهِ پُلیس • (istgâh-e polis)

fa-noun

ایسْتْگاهِ پُلیس

ایسْتْگاهِ پُلیس • (istgâh-e polis)

ایسْتْگاهِ پُلیس (canonical)
istgâh-e polis (romanization)


دش‌آگاهی

head

دشآگاهی • (doš-âgâhi)

fa-noun

دشآگاهی • (doš-âgâhi)

دشآگاهی (canonical)
doš-âgâhi (romanization)


مزمور

head

مَزْمور • (mazmur) (plural مزامیر (mazâmir))

مَزْمور (canonical)
mazmur (romanization)
مزامیر (plural)


راهبه

راهبه • (râhebe)

fa-noun

راهبه • (râhebe)

Borrowed from Arabic رَاهِبَة (rāhiba). Equally analysable as راهب (râheb) + ـه (-e).


عزت نفس

افزایش عزت نفس


قیمومت

→ Arabic: قَيْمُومَة (qaymūma)

Pseudo-Arabism from the root ق و م (q w m).

قیمومت بریتانیا بر فلسطین

(historical) League of Nations mandate, UN trust territory


میثاق

head

میثاق • (misâq) (plural میثاقها (misâq-hâ) or مواثیق (mavâsiq))

misâq (romanization)
میثاقها (plural)
مواثیق (plural)

[miː.sɒ́ːɢ̥]

میثاقهای بینالمللی


نرم افزار

نرم افزار • (narm afzâr)

fa-noun

نرم افزار • (narm afzâr)


دستورالعمل

او در حالی که صدای انفجار به گوش میرسید به بیبیسی گفت: «هر بار که در مکانی مستقر میشویم دستورالعمل تازهای برای ترک آن دریافت میکنیم.»

2024 May 12, “جنگ در سراسر غزه تشدید شده است؛ گوترش خواستار آتشبس فوری شد”, in bbc.com/persian, BBC Persian:

As the sound of explosions was being heard, he told BBC: "Every time we settle down in a place, we receive new instructions to leave that place."

u dar hâli ke sedâ-ye enfejâr be guš mi-resid be bi-bi-si goft: "har bâr ke dar makâni mostaqerr mi-šavim, dastur-ol-'amal-e tâze'i barâ-ye tark-e ân daryâft mi-konim."


اخطار

head

اخطار • (extâr)

fa-noun

اخطار • (extâr)

[ʔɪx.t̪ʰɑ́ːɾ]

[ʔɪx.t̪ʰɑ́ːɾ]

[ʔɪx.t̪ʰɑ́ːɾ]

[ʔix.t̪ʰɔ́ːɾ]

[ʔex.t̪ʰɒ́ːɹ]

[ʔiχ.t̪ʰɔ́ɾ]


یادآوری

head

یادآوری • (yâd-âvari)

fa-noun

یادآوری • (yâd-âvari)

[jɑː.d̪ɑː.wä.ɾíː]

[jɑː.d̪ɑː.wä.ɾíː]

[jɑː.d̪ɑː.wä.ɾíː]

[jɔː.d̪ɔː.wä.ɾí]

[jɒː.d̪ɒː.væ.ɹíː]

From یاد (yâd, “memory”) + آور (âvar, present stem of آوردن (âvordan, “to bring”)) + ـی (-i).

af

آور
<pos:present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">آوردن</i> (âvordan, “to bring”)>


آتئیست

head

آتئیست • (âte'ist)

fa-noun

آتئیست • (âte'ist)

[ʔɒː.t̪ʰe.ʔíːst̪]


خوارشماری

head

خوارشماری • (xâršomâri)

fa-noun

خوارشماری • (xâršomâri)

[xɑːɾ.ʃʊ.mɑː.ɾíː]

[xɒːɹ.ʃo.mɒː.ɹíː]

خوار (xâr, “low”) + شمار (šomâr, present stem of شمردن (šomordan, “to count; to consider”)) + ـی (-i).

af

شمار
<pos:present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">شمردن</i> (šomordan, “to count; to consider”)>


مسالمت

Borrowed from Arabic مُسَالَمَة (musālama).


فروند

ده فروند کشتی

دو فروند هواپیما

یک فروند موشک

Used to count ships; by extension, also aircraft and spacecraft.


اوارچه

head

اوارچه • (âvarče)

fa-noun

اوارچه • (âvarče)

[ʔä.wɑːɾ.t͡ʃʰǽ]

[ʔä.wɑːɾ.t͡ʃʰǽ]

[ʔä.wɑːɾ.t͡ʃʰǽ]

[ʔä.wɔːɾ.t͡ʃʰǽ]

[ʔæ.vɒːɹ.t͡ʃʰé]

[ʔä.vɔɾ.t͡ʃʰǽ]

cashbook, a book of receipts and disbursements


جنبه

هر چیزی دو جنبه دارد.


خوبی

head

خوبی • (xûbi)

fa-noun

خوبی • (xûbi)

From خوب (xûb, “good”) + ی (-i, nominalizing suffix).

compound

اهل صیقل رستهاند از بوی و رنگ
هر دمی بینند خوبی بیدرنگ

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 3492:

They that burnish (their hearts) have escaped from scent and colour:
they behold Beauty at every moment without tarrying.

ahl-i-sayqal rasta-and az bôy u rang
har dami bînand xûbî bê-dirang


صیقل

head

صیقل • (sayqal) (plural صیاقل (sayâqel))

ahl-i sayqal rasta-and az bōy u rang
har damī bīnand xūbī bē-dirang


زامبی

زامبی • (zâmbi)

fa-noun

زامبی • (zâmbi)


عرش و فرش

head

عرش و فرش • ('arš o farš)

fa-noun

عرش و فرش • ('arš o farš)

[ʔaɾʃ ʔu faɾʃ]

[ʔäɹʃ ʔʊ fäɹʃ]

[ʔäɹʃ ʔʊ fäɹʃ]

[ʔäɹʃ ʔʊ fäɹʃ]

[ʔäɹʃ ʔu fäɹʃ]

[ʔæɹʃ ʔo fæɹʃ]

[ʔäɹʃ ʔu fäɹʃ]

Conjunction of عرش ('arš, “throne”) + فرش (farš, “carpet”), both nouns taking a figurative meaning : heaven (the throne of God) and earth.

compound

بهر نازش بسته او دو چشم سر
عرش و فرشش جمله در زیر نظر

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume III, verse 1221:

For pleasure's sake he had shut the two eyes of his head,
(but) all Heaven and Earth were under his gaze.

bahr-i-nâziš basta ô dû čašm-i-sar
'arš u farš-aš jumla dar zêr-i-nazar


کاستی

head

کاستی • (kāsti)

fa-noun

کاستی • (kāsti)

Derived from کاست (kāst, “diminution; falsehood”), itself the 3rd person singular in the past tense of کاستن (kāstan, “to reduce”)

کز برای من بپوشان راستی
بر فزون بنما و منما کاستی

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 3548:

Saying, "Conceal the truth for my sake,
display the surplus and do not display the deficiency"

kaz barāyi man bi-pōšān rāstī
bar fuzūn bi-namā u ma-namā kāstī


نغول

head

نغول • (noğūl)

fa-noun

نغول • (noğūl)

این اشارتهاست گویم از نغول
لیک میترسم ز آزار رسول

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 3542:

These are (only) hints. I would speak from the depth (of my knowledge),
 but I fear to offend the Messenger.”

īn išārat-hā-st gōyam az nuğōl
lēk mē-tarsam za āzār-i-rasūl


اختصاص

head

اختصاص • (extesâs)

fa-noun

اختصاص • (extesâs)

[ʔɪx.t̪ʰɪ.sɑ́ːs]

[ʔɪx.t̪ʰɪ.sɑ́ːs]

[ʔɪx.t̪ʰɪ.sɑ́ːs]

Borrowed from Arabic اِخْتِصَاص (iḵtiṣāṣ)..


خوانواده

head

خوانواده • (xânevâde) (خوانواده)

xânevâde (romanization)
خوانواده (alternative)

خانواده خانواده#Persian


خویدوده

خویدوده • (xidude)

fa-noun

خویدوده • (xidude)

Learned borrowing from Middle Persian [Book Pahlavi needed] (hwytw(k)ds /xwēdodah/), borrowed from Avestan 𐬓𐬀𐬉𐬙𐬎𐬎𐬀𐬛𐬀𐬚𐬀 (xᵛaētuuadaθa). The earlier Persian Revayats do not use this spelling but rather خیتودت (xitudat), خویدیودت (xidyudat), خویتودث (xitudas), etc.

lbor

(Zoroastrianism) xwedodah; close-kin marriage


دهل

غیب مطلوب حق آمد چند گاه
این دهلزن را بران بر بند راه

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 3610:

Concealment is desired by God for awhile.
Drive away this drummer, bar the road!

ğayb matlūb haq āmad čand gāh
īn duhul-zan rā barān bar band rāh


غیبت

Borrowed from Arabic غَيْبَة (ḡayba, “absence”)

bor+

پس به غیبت نیم ذرهی حفظ کار
به که اندر حاضری ز آن صد هزار

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 3639:

Therefore half an atom of regard to one's duty in absence
is better than a hundred thousand fold observance thereof in presence.

pas ba ğaybat nīm-i-zarra-i-hafiz kār
ba ki andar hāzirī za ān sad hazāran

یاران را گفتی از دروغ و خیانت و غیبت دور باشید و جز این آنچه خواهید کنید.

mid-11th century, Abū ʿAlī ʿUsmanī, برگردان رسالهٔ قشیریه [Translation of the Qushayriyyan Epistle]:

He would tell his friends, "Refrain from lies, betrayal, and slander, and besides these, do what you want."

yārān rā guftē az durōğ u xiyānat u ğaybat dūr bāšēd u juz īn ānči xwāhēd kunēd.


پاراشوت

head

پاراشوت • (pârâšut)

parachute (device designed to control the fall of an object or person)


کانون

کانون • (kânun)

fa-noun

کانون • (kânun)

دانشگاهها از مهمترین کانونهای اصلی حضور مخالفان علیه نظام بودند.

The universities were among the most important centers of the presence of opponents to the system.

dânešgâh-hâ az mohemm-tarin kânun-hâ-ye asli-ye hozur-e moxâlefân aleyh-e nezâm budand.


طراحی

head

طراحی • (tarâhi)

fa-noun

طراحی • (tarâhi)

[t̪ʰä.ɾɑː.ɦíː]

[t̪ʰä.ɾɑː.ɦíː]

[t̪ʰä.ɾɑː.jíː]

[t̪ʰä.ɾɔː.jí]

[t̪ʰæ.ɹɒː.ɦíː]

[t̪ʰä.ɾɔ.ɦí]

From طراح (tarâh, “designer”) + ـی (-i).


تراکم

[t̪ʰä.ɾɑː.kʰʊ́m]

[t̪ʰä.ɾɑː.kʰʊ́m]

[t̪ʰä.ɾɑː.kʰʊ́m]

[t̪ʰä.ɾɔː.kʰúm]

[t̪ʰæ.ɹɒː.kʰóm]

[t̪ʰä.ɾɔ.kʰúm]

تراکم جمعیت


روضه

Borrowed from Arabic رَوْضَة (“garden”). The religious sense is generalized from the title of the book روضة الشهدا (rowzat-osh-shohadâ, “Garden of the Martyrs”), an extremely popular work describing the tragedy at Karbala written by Husayn Kâshefi (lived 1436—1504).

روضه شب عاشورا ― rowze-ye šab-e âšurâ ― eulogy of the night of Ashura

(Shia Islam) eulogy of the Battle of Karbala

روضه بهشت

بزمگاهی دلنشان، چون قصر فردوس برین
گلشنی پیرامنش چون روضهٔ دارالسلام

c. 1390, Shams-ud-Dīn Muḥammad Ḥāfiẓ, “Ghazal 309”, in دیوان حافظ [The Divān of Ḥāfiẓ]:

A banquet place which soothes the heart, like the castle of highest paradise,
A rose field whose surroundings are like the garden of the Abode of Peace.

bazm-gāhē dil-nišān, čūn qasr-i firdaws-e barīn
gulšanē pērāmun-aš čūn rawza-yi dār-os-salām


چارچوب

head

چارچوب • (čârčub)

fa-noun

چارچوب • (čârčub)

→ Georgian: ჩარჩო (čarčo)

desc

ܟ̰ܗܵܪܟ̰ܘܼܒ݂ܵܐ

→ Assyrian Neo-Aramaic: ܟ̰ܗܵܪܟ̰ܘܼܒ݂ܵܐ (čhārčūḇā)

→ Moroccan Arabic: شرجب (šarjab)

[t͡ʃʰɒːɹ.t͡ʃʰuːb̥]

چار (čâr, “four”) + چوب (čub, “wood”): four sides of a wooden frame.

چارچوب قانون


تقوی

head

تقوی • (taqvâ)

fa-noun

تقوی • (taqvâ)

[t̪ʰäq.wɑ́ː]

[t̪ʰäq.wɑ́ː]

[t̪ʰäq.wɑ́ː]

[t̪ʰäq.wɔ́ː]

[t̪ʰæʁ.vɒ́ː]

چون که هیزم باز گیری نار مرد
ز انکه تقوی آب سوی نار برد

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 3705:

When thou withholdest the faggots, the fire dies out,
because fear of God [piety] carries water to the fire.

čōn ki hēzum bāz gīrī nār murd
za anki taqwā āb sōy-i nār burd


اعزام

head

اعزام • (e'zâm)

fa-noun

اعزام • (e'zâm)

[ʔe̞ʔ.zɑ́ːm]

[ʔe̞ʔ.zɑ́ːm]

Pseudo-Arabism from the root ع ز م (ʕ-z-m).


پیگیری

[pʰäj.ɡiː.ɾíː]

[pʰäj.ɡiː.ɾíː]

[pʰäj.ɡiː.ɾíː]


غنی‌سازی

head

غنیسازی • (ğani-sâzi)

fa-noun

غنیسازی • (ğani-sâzi)

غنیسازی (canonical)
ğani-sâzi (romanization)

غنی (ğani, “rich”) + ساز (sâz, present stem of ساختن (sâxtan, “to make”)) + ـی (-i).

af

غنیسازی ایزوتوپی

غنیسازی اورانیوم


سته

گر چو سته دلش بیفشارند
قطرهای جود از آن برون نارند

early 11th century, Asjadī, فرهنگ آنندراج [Dictionary of Ānand Rāj], published 1889:

Even if they squeeze his heart like a berry,
Not a drop of beneficence will they get out of it.

gar čū satta dil-aš biyafšārand
qatra'ē jawd az ān birūn n-ārand

berry (soft fruit, e.g. grapes and strawberries)


کردگار

[kʰɪɾ.d̪ɪ.ɡɑːɾ]

[kʰɪɾ.d̪ɪ.ɡɑːɾ]

[kʰɪɾ.d̪ɪ.ɡɑːɾ]

[kʰʲeɹ.d̪e.ɡɒːɹ]

باز گو ای باز عرش خوش شکار
تا چه دیدی این زمان از کردگار

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 3750:

Tell it forth, O falcon of the empyrean that findest goodly prey,
that (I may know) what thou hast seen at this time from the Maker.

bāz gō ay bāz-i 'arsh xōš šikār
tā či dīdī īn zamān az kirdigār


مردمی

هرانکو گذشت از ره مردمی
ز دیوان شمر مشمر از آدمی

c. 1011, Abu'l-Qāsim Firdawsī, “The tale of the Akwān Dēw”, in شاهنامه [Book of Kings]:

Whoever leaves the proper path of humanity:
Count him as among the demons, do not consider him a human.

har ān k-ō guḏašt az rah-i mardumī
zi dēwān šumar mašumar az ādamī

humaneness, courtesy; quality of being a good person


مطرب

ساقی به نور باده برافروز جام ما
مطرب بگو که کار جهان شد به کام ما

c. 1390, Shams-ud-Dīn Muḥammad Ḥāfiẓ, “Ghazal 11”, in دیوان حافظ [The Divān of Ḥāfiẓ]:

Cupbearer, kindle our goblet with the light of wine;
Minstrel, say that the world's affairs have gone according to our wish.

sāqī ba nūr-i bāda barafrōz jām-i mā
mutrib bigū ki kār-i jahān šud ba kām-i mā


سر و برگ

→ Hindustani:

Hindi: सर-ओ-बर्ग (sar-o-barg)

desc

سَرْ و بَرْگ

Urdu: سَرْ و بَرْگ (sar o barg)

[sä.ɾʊ.bǽɾɡ]

[sä.ɾʊ.bǽɾɡ]

[sä.ɾʊ.bǽɾɡ]

[sæ.ɹo.bǽɹɡʲ̥]

From سر (sar, “head; (here) intention, desire”) + و (o, “and”) + برگ (barg, “leaf; (here) preparation, means, wealth, intention”).

af

برگ
<t:leaf; (here) preparation, means, wealth, intention>

equipment, apparatus, means (of doing something)

گفتم بکنی به ما نظر گفت
ما را سر و برگ هر گدا نیست

c. 1380, Jahān Malik Khātūn, “Ghazal 267”, in دیوان جهان [Divān-i Jahān]:

I said, "Look at me!" He said,
"I am not inclined towards any beggar."

guftam bikunī ba mā nazar guft
mā rā sar u barg-i har gadā nēst


پراته

head

پراته • (parāta)

[pʰä.ɾɑː.t̪ʰǽ]

[pʰä.ɾɑː.t̪ʰǽ]

[pʰä.ɾɑː.t̪ʰǽ]

[pʰä.ɾɔː.t̪ʰǽ]

Borrowed from Hindustani پَراٹھا (parāṭhā) / पराठा (parāṭhā)


توحش

[t̪ʰä.wäɦ.hʊ́ʃ]

[t̪ʰä.wäɦ.hʊ́ʃ]

[t̪ʰä.wɑːʊ́ʃ]

[t̪ʰä.wɔːúʃ]

[t̪ʰæ.væɦ.hóʃ]

[t̪ʰä.väɦ.húʃ]

Borrowed from Arabic تَوَحُّش (tawaḥḥuš).

bor+

میبینید که میان این دو نهایت، نه تنها فاصلهای است عظیم بلکه به قول «تیبورمنده» گودالی است پر نشدنی که روز به روز هم عمیقتر و گشادتر میگردد به طریقی که ثروت و فقر، قدرت و ناتوانی، علم و جهل، آبادانی و ویرانی، تمدّن و توحّش در دنیا، دو قطبی شده است.

1962, Jalal Al-e-Ahmad, غربزدگی [ğarbzadegi, Occidentosis: A Plague from the West]:

You see that not only is there an immense distance between these two extremes but, according to Tibor Mende, there is an inexhaustible chasm which is growing deeper and more gaping by the day so that wealth and poverty, power and impotence, knowledge and ignorance, prosperity and ruin, and civilization and barbarism in the world have become polarized.


لوطی

→ Armenian: լոթի (lotʻi)

→ Azerbaijani: lotu

→ Georgian: ლოთი (loti)

→ Northern Kurdish: lotî

→ Ottoman Turkish: لوطی (luti)

Turkish: luti

a libertine, impudent, profligate, dissolute fellow, a gambler, a drunkard


اقدامات

head

اقدامات • (eqdâmât)

[ʔɪq.d̪ɑː.mɑ́ːt̪]

[ʔɪq.d̪ɑː.mɑ́ːt̪]

[ʔɪq.d̪ɑː.mɑ́ːt̪]

[ʔeʁ.d̪ɒː.mɒ́ːt̪]

Borrowed from Arabic إِقْدَامَات (ʔiqdāmāt).

bor+

اقدام اقدام#Persian


تقلب کردن

[t̪ʰæ.ʁæl.lób̥ kʰʲæɹ.d̪ǽn]

Borrowed from Arabic تَقَلُّب (taqallub).


قیل و قال

head

قیل و قال • (qil o qâl)

fa-noun

قیل و قال • (qil o qâl)

desctree

→ Azerbaijani: qalmaqal
→ Armenian: ղալմաղալ (ġalmaġal)
→ Assyrian Neo-Aramaic: ܩܠܡܩܠ (qālmāqāl)
→ Avar: гъалмагъир (ğalmağir)
→ Dargwa: къалмакъал (ɢalmaɢal)
→ Georgian: აყალმაყალი (aq̇almaq̇ali)
→ Kumyk: къалмагъал (qalmağal)
→ Lak: къалмакъал (q:almaq:al)
→ Lezgi: къалмакъал (q̄almaq̄al)
→ Talysh: ғәлмәғәл

→ Hindustani:

Hindi:

Urdu: قال مقال (qāl maqāl)

→ Kurdish:

Northern Kurdish: qalmeqal, qalmeqalm

desc

→ Ottoman Turkish: قیل وقال (kıl ve kal), قال ومقال (kal ve makal), قال مقال (kal makal), قالمقال (kalmakal)

→ Armenian: խալմախալ (xalmaxal)

→ Crimean Tatar: kalmakal

→ Turkmen: galmagal

Borrowed from Arabic قِيل وَقال (qīl waqāl, literally “it was said and [then] he said”)

bor+

از قیل و قالِ مدرسه حالی دلم گرفت
یک چند نیز خدمتِ معشوق و می کنم

c. 1390, Shams-ud-Dīn Muḥammad Ḥāfiẓ, “Ghazal 351”, in دیوان حافظ [The Divān of Ḥāfiẓ]:

My heart has gotten sick of the seminary's "it was said and he said";
For a while, let me serve the beloved and the wine.

az qīl u qāl-i madrasa halē dil-am girift
yak čand nēz xidmat-i ma'šuq u may kunam

exchange of claims; pedantic argumentation


قواره

head

قواره • (qavâre)

fa-noun

قواره • (qavâre)

(figurative) stature, figure (of a person)


تجلیل

[t̪ʰäd͡ʒ.líːl]

[t̪ʰäd͡ʒ.líːl]

[t̪ʰäd͡ʒ.líːl]

[t̪ʰäd͡ʒ.líl̥]

[t̪ʰæd͡ʒ.líːl̥]


کتیرا

head

کتیرا • (katirâ)

fa-noun

کتیرا • (katirâ)

[kʰä.t̪ʰiː.ɾɑ́ː]

[kʰä.t̪ʰiː.ɾɑ́ː]

[kʰä.t̪ʰiː.ɾɑ́ː]

[kʰä.t̪ʰi.ɾɔ́ː]

[kʰʲæ.t̪ʰiː.ɹɒ́ː]

[kʰä.t̪ʰi.ɾɔ́]

این موّاد خام، فقط سنگ آهن نیست، یا نفت، یا روده، یا پنبه و کتیرا. اساطیر هم هست، اصول عقاید هم هست، موسیقی هم هست، عوالم عُلوی هم هست.

1962, Jalal Al-e-Ahmad, غربزدگی [Occidentosis: A Plague from the West]:

These raw resources are not just iron ore, petroleum, guts, or cotton and gum tragacanth. There are also myths, the principles of dogmas, and music, and higher worlds.

in mavvâd-e xâm, faqat sang-e âhan nist, yâ naft, yâ rude, yâ pambe va katirâ. asâtir ham hast, osul-e aqâyed ham hast, musiqi ham hast, avâlem-e olvi ham hast.


اعتصاب غذا

head

اعتصاب غذا • (e'tesâb-e ğazâ)

fa-noun

اعتصاب غذا • (e'tesâb-e ğazâ)

[ʔe̞ʔ.t̪ʰɪ.sɑ́ː.bɪ ɣɪ.zɑ́ː]


کسنی

کَسنی (canonical)
کِسنی (canonical)
kasni (romanization)
kesni (romanization)

q

→ Arabic: قَسْنِيّ (qasniyy) (but claimed in Persian dictionaries, not Arabic sources)

→ Middle Mongol: 哈昔泥 (xa-si-ni)

From Ğaznī in Zābulistān said to be the home of the plant.

(obsolete) hing (oleo-gum-resin of Ferula spp.)