معرض

در معرض خطر

در معرض خورشید

غلام زر خریدم لیک کو از خواجه آن قیمت
که این بیقدر را در معرض به فروختن گیرد

c. 1520, Selim I of the Ottoman Empire, edited by Benedek Péri, The Persian Dīvān of Yavuz Sulṭān Selīm, Budapest, Hungary: Research Centre for the Humanities, Eötvös Loránd Research Network, →ISBN, page 146:

I bought a slave of gold, but where is the price for him from the master
So that I may set myself to selling this worthless one in the market?

ğulām-i zar xarīdam lēk kū az xwāja ān qīmat
ki īn bēqadr rā dar ma'raz ba furōxtan gīrad


نافع

fa-adj

نافع • (nâfe') (comparative نافعتَر (nâfe'-tar), superlative نافعتَرین (nâfe'-tarin))

nâfe' (romanization)
نافعتَر (comparative)
نافعتَرین (superlative)

جوی خود را کی تواند پاک کرد / نافع از علم خدا شد علم مرد

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 3221:

Who is able to cleanse the channel of his (sensual) self? Man's knowledge is made beneficial by God's knowledge.

juy-i-xôd râ kî tawânad pâk kard / nâfi' az 'ilm-i-xudâ šud 'ilm-i-mard

useful, profitable, beneficial, advantageous


سگرنه

head

سگرنه • (sogorne) (plural سگرنهها (sogorne-hâ))

From Proto-Iranian *sikurnah (compare Avestan 𐬯𐬎𐬐𐬎𐬭𐬆𐬥𐬀 (sukurəna), Sogdian [script needed] (syrrn /sērn/), Pashto شکوڼ (škuṇ)).


داعشی

داعشی • (dâ'eši) (plural داعشیها (dâ'eši-hâ) or داعشیان (dâ'ešiân) or داعشیون)

dâ'eši (romanization)
داعشیها (plural)
داعشیان (plural)
داعشیون (plural)


الموتی

الموتی • (alamuti) (plural الموتیان (alamutiân))

alamuti (romanization)
الموتیان (plural)


طمع

گر ترازو را طمع بودی به مال
راست کی گفتی ترازو وصف حال

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume II, verse 573:

If the balance had desire for riches,
how would the balance give a true description of the case?

gar tarāzū rā tama' būdī ba māl
rāst kay guftī tarāzū wasf-i hāl


کاکل

کاکل • (kâkol) (plural کاکلها (kâkol-hâ))

→ Khalaj: kâkul

→ Ottoman Turkish: کاکل (kâkül)

Turkish: kâkül

desc

→ Armenian: քանքուլ (kʻankʻul), քյանքուլ (kʻyankʻul), քյանքյուլ (kʻyankʻyul)

[kʰɑː.kʰʊ́l]

[kʰɑː.kʰʊ́l]

[kʰɑː.kʰʊ́l]

[kʰɔː.kʰúl̥]

[kʰɒː.kʰól̥]

Borrowed from Middle Mongol [script needed] (kekül).

bor+

بحق کاکل شوخت که افسر حسن است
بحق لوح جبینت که جان ماست مگر

c. 1520, Selim I of the Ottoman Empire, edited by Benedek Péri, The Persian Dīvān of Yavuz Sulṭān Selīm, Budapest, Hungary: Research Centre for the Humanities, Eötvös Loránd Research Network, →ISBN, page 74:

[I swear] by the truth of your impertinent forelocks that are the diadem of beauty,
[I swear] by the truth of the table of your brow which is, perchance, my life-essence.

ba-haqq-i kākul-i šōxat ki afsar-i husn ast
ba-haqq-i lawh-i jabīnat ki jān-i mā-st magar


فاتح

head

فاتح • (fâteh)

fa-noun

فاتح • (fâteh)

[fɑː.t̪ʰɪ́ʱ]

[fɑː.t̪ʰɪ́ʱ]

محمد فاتح


تسو

→ Middle Armenian: թասու (tʻasu)

Inherited from Middle Persian [Book Pahlavi needed] (tasūg), from where also borrowed Arabic طَسُّوج (ṭassūj) and Classical Syriac ܛܺܝܣܽܘܓܳܐ (ṭīssūḡā), according to Friedrich Müller a loan of Pali catasso f (“four”).

inh+

the twenty-fourth part of a weight, measure, or day


صحن

صحن بستان ذوقبخش و صحبت یاران خوشست
وقت گل خوش باد کز وی وقت میخواران خوشست

c. 1390, Shams-ud-Dīn Muḥammad Ḥāfiẓ, “Ghazal 43”, in دیوان حافظ [The Divān of Ḥāfiẓ]:

The open space in the pleasure garden and the company of friends are delightful;
May the rose have a delightful time! For she makes the wine-sippers' time be delightful.

sahn-i bustān-i zawq-baxš u suhbat-i yārān xwaš ast
waqt-i gul xwaš bād k-az way waqt-i may-xwārān xwaš ast


درج

Borrowed from Arabic دُرْج (durj, “cabinet, casket”).

bor+

(obsolete) jewel case, jewel box, casket


منج

From Manichaean Middle Persian [Manichaean needed] (gwmnc /gumanǰ/, “cow-fly”).


حاضر

head

حاضر • (hâzer) (plural حاضران (hâzerân) or حضار (hozzâr) or حاضرین (hâzerin))

hâzer (romanization)
حاضران (plural)
حضار (plural)
حاضرین (plural)

→ Azerbaijani: hazır

desc

→ Bashkir: әҙер (əźer, “ready”), хәҙер (xəźer, “now”)

→ Bengali: হাজির (hajir)

→ Chagatai: حاضر (hāzir)

Uyghur: ھازىر (hazir)

Uzbek: hozir

→ Gujarati: હાજર (hājar)

→ Hindustani:

Hindi: हाज़िर (hāzir)

Urdu: حاضر (hāzir)

→ Phalura: haazír

→ Kazakh: қазір (qazır, “now”), әзір (äzır, “ready”)

→ Karakalpak: házir

→ Kyrgyz: азыр (azır)

→ Marathi: हजर (hajar), हाजीर (hājīr)

→ Ottoman Turkish: حاضر (hazır)

Turkish: hazır

→ Adyghe: хьазыр (ḥazər)

→ Serbo-Croatian:

Cyrillic script: ха́зур, а́зур

Latin script: házur, ázur

→ Ubykh: ҳазыр (hazər)

→ Punjabi:hāzar

Gurmukhi script: ਹਾਜ਼ਰ

Shahmukhi script: حاضر

→ Turkmen: häzir

همزمان با هو شدن مکرر ترامپ، رئیسجمهوری سابق سعی کرد با وعده عضویت یک لیبرترین در کابینه خود، توجه جمعیت را جلب کند، اما در کمال ناباوری حضار از ترامپ خواستند ساکت شود.

2024 May 26, “ترامپ در یک سخنرانی از سوی حضار هو شد”, in irna.ir, Islamic Republic News Agency, archived from the original on 2024-05-30:

At the same time that Trump was being booed repeatedly, the former president attempted to get the crowd's attention by promising to include a Libertarian in his cabinet, but in total disbelief, the audience asked him to be quiet.

hamzamân bâ how šodan-e mokarrar-e terâmp, ra'is-jomhuri-ye sâbeq sa'y kard bâ va'de-ye 'ozviyat-e yek libertariyan dar kâbine-ye xod, tavajjoh-e jam'iyat râ jalb konad, ammâ dar kamâl-e nâbâvari hozzâr az terâmp xâstand sâket šavad.


جد

[d͡ʒæd̪̥(ː)]

گر نبودی کوشش احمد تو هم
میپرستیدی چو اجدادت صنم

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume II, verse 367:

Had it not been for the efforts of Ahmad, you also,
 like your ancestors, would be worshipping idols.

gar na-būdī kōšiš-i ahmad tū ham
mē-parastīdī čō ajdād-at sanam


حفر

حفر تونلها


سرهنگ

head

سرهنگ • (sarhang) (plural سرهنگها (sarhang-hâ) or سرهنگان (sarhangân))

sarhang (romanization)
سرهنگها (plural)
سرهنگان (plural)

→ Azerbaijani: sərhəng

Persian: هنگ (hang, “regiment”)

Dehkhoda Dictionary
Dehkhoda Dictionary Institute
University of Tehran Press

[sæɹ.hæɲɡʲ̥]


پودنه

پودنه • (classical pûdina, iranian pudene)

classical pûdina (romanization)
iranian pudene (romanization)

→ Assamese: পদিনা (podina)

→ Bengali: পুদিনা (pudina)

desctree

→ Georgian: პიტნა (ṗiṭna), პიტნაკი (ṗiṭnaḳi)
→ Armenian: պիտնա (pitna)
→ Laz: პიტნე (p̌iťne)
→ Mingrelian: პიტინე (ṗiṭine)
→ Svan: პიტნა̈ჲ (ṗiṭnäy)

→ Gujarati: ફુદીનો (phudīno)

→ Hindi: पुदीना (pudīnā)
→ English: pudina
→ Burmese: ပူဒီနာ (pudina)
→ Malay: pudina
→ Tamil: புதினா (putiṉā)

→ Kannada: ಪುದೀನ (pudīna)

→ Konkani: पुदीन (pudīn)

→ Malayalam: പുതിന (putina)

→ Marathi: पुदिना (pudinā)

desc

→ Middle Armenian: պուտինա (putina), պուտինայ (putinay)

→ Punjabi: ਪੁਦੀਨਾ (pudīnā) / پُدینا (pudenā)

q

→ Sanskrit: पुदीन (pudīna) (first attested in Nighaṇṭu Ratnākara, 16th century)

→ Telugu: పుదీనా (pudīnā)

From Middle Persian *pūdīnag, [script needed] (pūdanag). Akin to Mazanderani پتنیک (petenik), Northern Kurdish pûng (“Mentha pulegium”), Arabic فُوذَنَج (fūḏanaj, “Mentha pulegium”). Earlier also *pūtīnag and *pūtanag, whence Arabic فُوتَنَج (fūtanaj), Classical Syriac ܦܘܛܢܐ (puṭənā), Jewish Babylonian Aramaic פוּטְנַק (pūṭənaq), פוּטְנַג (pūṭənag).

cog

پونه پونه#Persian

Alternative form of پونه (pune, “pennyroyal”)


درونه

darune (romanization)
dorune (romanization)

Attested as Manichaean Middle Persian [script needed] (drwng /drōnag/, “rainbow”), but without Middle Iranian attestation in the sense of leopardsbane which has been borrowed as Classical Syriac ܕܪܘܢܓ (drwng) and Arabic دَرَوْنَج (darawnaj), uncertain whether it is a distinct word; the rainbow meaning at least is from Middle Persian [Book Pahlavi needed] (dlwn' /drōn/, “bow”), which is inherited from Proto-Iranian *dráwnam, from Proto-Indo-Iranian *dráwnam.


درونه

Clipping of اندرونه (andarune), from اندرون (andarun) + ـه (-e).


حل

حل مسئله

حل منازعه


لاتو

head

لاتو • (lâtu)

fa-noun

لاتو • (lâtu)


کوپال

head

کوپال • (kupâl)

fa-noun

کوپال • (kupâl)

گوپال گوپال#Persian


گوپال

head

گوپال • (gupâl) (plural گوپالها (gupâl-hâ))

Tajik: кӯпол (küpol), гӯпол (güpol)

[ɡoː.pʰɑ́ːl]

[ɡoː.pʰɑ́ːl]

[ɡoː.pʰɑ́ːl]

[ɡʊː.pʰɔ́ːl̥]

[ɡ̥uː.pʰɒ́ːl̥]

Akin to the synonymous Northern Kurdish gopal, kopal, Armenian կոպալ (kopal), Udi кӏовал (ḳoval), Georgian კომბალი (ḳombali), კობალი (ḳobali), კობალა (ḳobala), Laz კოპალი (ǩop̌ali), Mingrelian კოპული (ḳoṗuli), Ossetian къобала (k’obala), къобола (k’obola), Pontic Greek κοπάλι (kopáli), Turkish gobal, gopbal, koppal, kobal, kubal, kopali, Romani kopal (“mallet; washerwoman's beetle”), probably also to Jewish Babylonian Aramaic קולפא (qwlpˀ), גולפא (gwlpˀ, “thick stick, club; blow”), Mandaic [script needed] (gulpa), [script needed] (qulpa), [script needed] (qupla, “rod, club, mace”) and possibly to Ancient Greek κόλαφος (kólaphos).
The origin is uncertain. Perhaps from کوب (kôb-), the present stem of کوفتن (kôftan, “to beat, strike”), with the same suffix as in چنگال (čangâl). Others derive this group of words from Greek: compare Ancient Greek κόπανον (kópanon, “pestle”), Greek κόπανος (kópanos, “pestle; laundry dolly, washing beetle, battledore”), Pontic Greek κοπάνιν (kopánin), κοπάνι (kopáni, “pestle”). A native origin has been suggested for the Kartvelian terms: see Proto-Kartvelian *ḳaṗ-.

cog

10ᵗʰ Century CE, Ferdowsi, Shahnameh
سپاهی که دیدند گوپال اوی / بر و مِغفَر و شیرفش یال اوی
sepâhi ke didand gupâl-e 'uy / bar o meqfar o širfaš yâle 'uy

The [enemy] army then saw his [formidable] mace, / his [colossal] build, his [mighty] helmet, and his leonine mane of hair


مقر

مقر انتظامی


تعجب

تَعَجُّب (canonical)
ta'ajjob (romanization)

→ Assamese: তাজ্জব (tazzobo)

→ Bengali: তাজ্জব (tajjob)

→ Gujarati: તાજુબ (tājub)

→ Hindustani:

Hindi: ताज्जुब (tājjub)

Urdu: تَعَجُّب (tājjub)

→ Punjabi:

Gurmukhi script: ਤਅੱਜਬ (taajjab)

Shahmukhi script: تَعجَّب (taʻjjab)

→ Sindhi:

Devanagari script: तअजुब

Arabic script: تَعَجُّبُ

[t̪ʰä.ʔäd͡ʒ.d͡ʒʊb]

[t̪ʰä.ʔäd͡ʒ.d͡ʒʊb]

[t̪ʰɑːäd͡ʒ.d͡ʒʊb]

[t̪ʰɔːäd͡ʒ.d͡ʒub̥]

[t̪ʰæ.ʔæd͡ʒ.d͡ʒob̥]

[t̪ʰä.ʔäd͡ʒ.d͡ʒub]

Borrowed from Arabic تَعَجُّب (taʕajjub).

bor+

شاهزاده در تعجب مانده بود / کز من او عقل و نظر چون در ربود

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume IV, verse 3180:

The prince was left in amazement: [he said to himself,] "How did she rob me of understanding and insight?"

šâhzâde dar ta'ajjob mânde bud / k'az man u 'aql o nazar čon dar-rabud


کدین

head

کدین • (kodin) (plural کدینها (kodin-hâ))

Akin to Mazanderani کتنا (kotenâ, “washing paddle”).


پلوک

head

پلوک • (paluk) (plural پلوکها (paluk-hâ))


پتک

→ Ottoman Turkish: پتك (petk)

From Middle Persian [script needed] (potk, “sledgehammer”).

inh

هست آن آهن فقیر سخت کش
زیر پتک و آتش است او سرخ و خوش

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume II, verse 830:

That iron is the dervish who bears hardship (self-mortification):
under the hammer and the fire he is red and happy.

hast ān āhan faqīr saxt kaš
zēr putk u ātiš ast ō surx u xwaš


شایورد

head

شایورد • (šâyvard)

fa-noun

شایورد • (šâyvard)


اسکدار

head

اسکدار • (askodâr)

fa-noun

اسکدار • (askodâr)

[ʔäs.kʰʊ.d̪ɑ́ːɾ]

[ʔäs.kʰʊ.d̪ɑ́ːɾ]

[ʔäs.kʰʊ.d̪ɑ́ːɾ]

[ʔäs.kʰu.d̪ɔ́ːɾ]

[ʔæs.kʰo.d̪ɒ́ːɹ]

Probably related to اسک (ask, “posthorse”), from Old Persian *asaka and the Middle Persian verb wdʾr (widār-, “to let pass; cause to pass; lead; pass”).


برمه

پرمه پرمه#Persian


سوء

سوء تغذیه
su'-e tağziye
malnutrition
(literally, “badness of nutrition”)

سوء تفاهم
su'-e tafâhom
misunderstanding
(literally, “badness of understanding”)

سوء استفاده
su'-e estefâde
misuse
(literally, “badness of use”)

سوء تعبیر
su'-e ta'bir
misinterpretation
(literally, “badness of interpretation”)

سوء سابقه

سوء رفتار
su'-e raftâr
misbehavior
(literally, “badness of behavior”)

Used with the ezâfe as an equivalent to English "mal-," "mis-," or "dys-".


صفا

head

صفا • (safâ)

fa-noun

صفا • (safâ)

من بگفته پند شد بند از جفا / شیر پند از مهر جوشد وز صفا

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 2548:

I said, ‘Counsel is barred by ill-treatment: the milk of counsel gushes forth from love and joy

man biguftah pand šud band az jafâ / šer-i-pand az mihr jošad waz safâ


پالکانه

head

پالکانه • (pâlkâne)

fa-noun

پالکانه • (pâlkâne)

بالکانه بالکانه#Persian


ماش

Tajik: мош (moš)

→ Arabic: مَاش (māš)

→ Azerbaijani: maş

→ Georgian: მაშა (maša)

→ Karakalpak: мәш

→ Kazakh: мәш (mäş)

→? Russian: маш (maš)

→ Romanian: maș (Moldova)

→ Ukrainian: маш (maš)

→ Middle Armenian: մաշ (maš)

Armenian: մաշ (maš)

desctree

→ Ottoman Turkish: ماش (maş)
Turkish: maş

→ Uzbek: мош (mosh)

From or otherwise related to Sanskrit माष (māṣa, “mungo bean”).

Vigna radiata
Vigna radiata#Translingual

ماش سبز
ماش سبز#Persian

ماش سیاه
ماش سیاه#Persian

mung bean (Vigna radiata, ماش سبز (mâš sabz)) and mungo bean (Vigna mungo, ماش سیاه (mâš siyâh))


پاگون

head

پاگون • (pâgon)

fa-noun

پاگون • (pâgon)

From Russian пого́н (pogón), from Ancient Greek πώγων (pṓgōn).


راک

Possibly cognate with Proto-Balto-Slavic *rágas (“horn”).


راک

(music, uncountable) rock, rock and roll


دخش

head

دخش • (daxš)

fa-noun

دخش • (daxš)

Ferdowsi, Shahnameh
بپوش و بنوش و بناز و ببخش -- مکن روز با تاج و با تخت دخش


دخش

head

دخش • (daxš)

fa-noun

دخش • (daxš)


شکاله

head

شکاله • (šekâle)

fa-noun

شکاله • (šekâle)


مبلغ

head

مبلغ • (mablağ) (plural مبالغ (mabâleğ) or مبلغها (mablağ-hâ))

mablağ (romanization)
مبالغ (plural)
مبلغها (plural)


مبلغ

مبلغ • (moballeğ) (plural مبلغین (moballeğin) or مبلغها (moballeğ-hâ))

moballeğ (romanization)
مبلغین (plural)
مبلغها (plural)

Borrowed from Arabic مُبَلِّغ (muballiḡ).


غرغر

head

غرغر • (ğorğor)

fa-noun

غرغر • (ğorğor)


تحمل

[t̪ʰɑːäm.mʊ́l]

[t̪ʰɔːäm.múl̥]

Borrowed from Arabic تَحَمُّل (taḥammul).

bor+

از من اکنون طمع صبر و دل و هوش مدار
کان تحمل که تو دیدی همه بر باد آمد

c. 1390, Shams-ud-Dīn Muḥammad Ḥāfiẓ, “Ghazal 255”, in دیوان حافظ [The Divān of Ḥāfiẓ]:

From now on, do not seek patience and heart and intellect from me,
For the endurance which you saw has gone with the wind.

az man aknūn tama'-i sabr u dil u hōš ma-dār
k-ān tahammul ki tu dīdī hama bar bād āmad


سفال

head

سفال • (sofâl)

fa-noun

سفال • (sofâl)

→ Urdu: سفال (sifāl)

Unknown Middle Iranian origins. Cognate with Gilaki سوفال (sufāl).


لخت

An imitative element borrowed from dialects.


لخت

desctree

→ Middle Armenian: լախտ (laxt)
Armenian: լախտ (laxt)

→ Georgian: ლახტი (laxṭi)

Related to लकुट (lakuṭa, “club”) and لگد (“kick; recoil”).


قاقم

head

قاقم • (qâqom) (plural قاقمها (qâqom-hâ))

desctree

→ Ottoman Turkish: قاقم (kakım)
Turkish: kakım
→ Armenian: քաքում (kʻakʻum), գագում (gagum)
→ Romanian: cacom

Inherited from Middle Persian kʾkwm (kākom, “stoat”).


بشقاب

head

بشقاب • (bošqâb)

fa-noun

بشقاب • (bošqâb)

این غذا یک فینگر فود به حساب میآید که باید با دست خورده شود و در یک قابلمه یا بشقاب سرو میشود.

2020, “طرز تهیه موساخان مرغ با سماق، پیاز و نان کاراملی”, in yjc.ir, Young Journalists Club:

This food is counted as a finger food that should be eaten with the hand, and it is served in a pot or on a dish.

in ğazâ yek finger-fud be hesâb mi-âyad ke bâyad bâ dast xorde šavad va dar yek qâblame yâ bošqâb serv mi-šavad.


قاطر

head

قاطر • (qâter)

fa-noun

قاطر • (qâter)

→ Khalaj: qâtır

Borrowed from Turkic, from Proto-Turkic [Term?]. Compare Azerbaijani qatır, Turkish katır, Kazakh қашыр (qaşyr), Uzbek xachir, Uyghur جاچىر (jachir) etc. Related to Tajik хачир (xačir), which is also from the same Proto-Turkic etymon through the borrowing of Mongolian [Term?] into a Turkic language.

امیر مؤمنان علی(ع) را روزی که بر قاطری به جنگ بود، گفتند: کاش اسبی را بر همی نشستی. فرمود: من از کسی که حمله آرد، نگریزم و بر آن کس که گریزد حمله نبرم. از این رو، همین قاطر کفایتم میکند.

c. 1599, Bahāʾ al‐Dīn ʿĀmilī, “Section 3”, in کشکول:

When the Commander of the Faithful (peace be upon him) went to battle on a mule one day, they said to him: "I wish you were sitting on a horse!" He said: "I do not flee from the one who attacks me and do not attack the one who flees. Therefore this mule is enough for me."

amīr-i mu'minān (alayhi-s-salām) rā rōzē ki bar qātirē ba jang būd, guftand: kāš asbē rā bar hamē nišastī. farmūd: man az kasē ki hamla ārad, na-gurēzam u bar ān kas ki gurēzad hamla na-baram. az īn rō, hamīn qātir kifāyat-am mē-kunad.


غلیواج

head

غلیواج • (ğalivâj) (plural غلیواجها (ğalivâj-hâ))

ğalivâj (romanization)
غلیواجها (plural)

[ɣä.leː.wɔːd͡ʒ̥]

Borrowed from a Caspian language where غل (ğal), گل (gal, “mouse”) equalling Classical Persian گرزه (garza, “rat”) was compounded via optional genitive -ē with a cognate of the stem of Middle Persian [Book Pahlavi needed] (wʾcytn' /vāzītan/, “to carry away”), so literally “mouse-grabber”.


خز

→ Arabic: خَزّ (ḵazz)

From Middle Persian [Book Pahlavi needed] (hz /xaz/, “marten”). See also Armenian ախազ (axaz).


حائل

→ Hindustani:

Hindi: हाइल (hāil)

Urdu: حائِل (hāil)

پرده چه باشد میان عاشق و معشوق
سد سکندر نه مانع است و نه حایل

c. 1260, Saʿdī, “Ghazal 348”, in دیوان سعدی [The Divān of Saʿdī]:

Between the lover and the beloved, what is a veil?
[For them,] not even Alexander's Wall would be a hindrance or a buffer!

parda či bāšad miyān-i āšiq u ma'šūq
sad-i sikandar na māni' ast u na hāyil


جوز

jowz (romanization)
جوزها (plural)
جوز (singular)
jowz (singular)
جوزها (plural)
jowz-hấ (plural)
جوزا (colloquial plural)
jowzấ (plural)
جوز را (definite direct-object singular)
jowz râ (definite direct-object singular)
جوز رو (colloquial definite direct-object singular)
jowzo (definite direct-object singular)
جوزها را (definite direct-object plural)
jowz-hấ râ (definite direct-object plural)
جوزا رو (colloquial definite direct-object plural)
jowzấ ro (definite direct-object plural)
جوز (ezafe singular)
jowz-e (ezafe singular)
جوزهای (ezafe plural)
jowz-hấ-ye (ezafe plural)
جوزای (colloquial ezafe plural)
jowzấ-ye (ezafe plural)
جوزی (definite relative singular)
جوزی (indefinite singular stressed)
jowz-i (definite relative singular)
jowz-i (indefinite singular stressed)
جوزهایی (definite plural relative)
جوزهایی (indefinite plural stressed)
jowzấn-i, jowz-hấ-i (definite plural relative)
jowzấn-i, jowz-hấ-i (indefinite plural stressed)
جوزایی (colloquial definite plural relative)
جوزایی (colloquial indefinite plural stressed)
jowzấi (definite plural relative)
jowzấi (indefinite plural stressed)
جوزم (first-person possessive singular)
jowzam (first-person possessive singular)
جوزهایم (first-person possessive singular)
jowz-hấyam (first-person possessive singular)
جوزهام، جوزام (colloquial first-person possessive singular)
jowzấm (first-person possessive singular)
جوزت (possessive second-person singular)
jowzat (possessive second-person singular)
Term? (colloquial possessive second-person singular)
jowzet (possessive second-person singular)
جوزهایت (possessive second-person singular)
jowz-hấyat (possessive second-person singular)
جوزهات، جوزات (colloquial possessive second-person singular)
jowzất (possessive second-person singular)
جوزش (possessive singular third-person)
jowzaš (possessive singular third-person)
Term? (colloquial possessive singular third-person)
jowzeš (possessive singular third-person)
جوزهایش (possessive singular third-person)
jowz-hấyaš (possessive singular third-person)
جوزهاش، جوزاش (colloquial possessive singular third-person)
jowzấš (possessive singular third-person)
جوزمان (first-person plural possessive)
jowzemân (first-person plural possessive)
جوزمون (colloquial first-person plural possessive)
jowzemun (first-person plural possessive)
جوزهایمان (first-person plural possessive)
jowz-hấyemân (first-person plural possessive)
جوزهامون، جوزامون (colloquial first-person plural possessive)
jowzấmun (first-person plural possessive)
جوزتان (plural possessive second-person)
jowzetân (plural possessive second-person)
جوزتون (colloquial plural possessive second-person)
jowzetun (plural possessive second-person)
جوزهایتان (plural possessive second-person)
jowz-hấyetân (plural possessive second-person)
جوزهاتون، جوزاتون (colloquial plural possessive second-person)
jowzấtun (plural possessive second-person)
جوزشان (plural possessive third-person)
jowzešân (plural possessive third-person)
جوزشون (colloquial plural possessive third-person)
jowzešun (plural possessive third-person)
جوزهایشان (plural possessive third-person)
jowz-hấyešân (plural possessive third-person)
جوزهاشون، جوزاشون (colloquial plural possessive third-person)
jowzấšun (plural possessive third-person)
جوزم (first-person predicative singular)
jowzam (first-person predicative singular)
جوزیم (first-person plural predicative)
jowzim (first-person plural predicative)
جوزی (predicative second-person singular)
jowzi (predicative second-person singular)
جوزید (plural predicative second-person)
jowzid (plural predicative second-person)
جوزین (colloquial plural predicative second-person)
jowzin (plural predicative second-person)
جوز است (predicative singular third-person)
jowz ast (predicative singular third-person)
جوزه (colloquial predicative singular third-person)
jowze (predicative singular third-person)
جوزند (plural predicative third-person)
jowzand (plural predicative third-person)
جوزن (colloquial plural predicative third-person)
jowzan (plural predicative third-person)

→ Gujarati: જૌઝ (jaujh)

Borrowed from Arabic جَوْز (jawz), from Middle Persian 𐭢𐭥𐭦 (gōz, “walnut”). Doublet of گوز. See Old Armenian ընկոյզ (ənkoyz) for etymology.


عقل

→ Ahirani: अक्कल (akkal)

→ Assamese: আকল (akol)

→ Baluchi: عقل

→ Bengali: আকল (akol)

→ Dogri: akal

Devanagari script: अकल

Dogra script: 𑠀𑠊𑠥

→ Gojri: عَقَل ('aqal)

→ Gujarati: અક્કલ (akkal)

→ Old Hindi: अकलि (akali)

→ Hindustani:

Hindi: अक़्ल (aqla)

Urdu: عَقْل (aql)

→ Kannada: ಅಕ್ಕಲು (akkalu)

→ Kashmiri: عَقل (ʿaql)

→ Magahi: 𑂃𑂍𑂱𑂪 (akil)

→ Maithili: akil

Devanagari script: अकिल

Maithili: 𑒁𑒏𑒱𑒪

→ Malayalam: അക്കല് (akkal)

→ Malvi: अकल (akal)

→ Marwari:

Devanagari script: अकल (akal)

Mahajani script: 𑅐𑅕𑅮 (akl)

→ Marathi: अक्कल (akkal)

→ Nepali: अकल (akal), अक्कल (akkal)

→ Odia: ଅକଲ (akala)

→ Pashto: عقل

→ Old Punjabi: ਅਕਲਿ (akali)

Punjabi:

Gurmukhi script: ਅਕ਼ਲ (aqal)

Shahmukhi script: عَقل (ʻaql)

→ Sindhi: aqulu

Arabic script: عَقُلُ

Devanagari script: अक़ुलु

Khudabadi script: 𑊰𑊺𑋩𑋣𑋚𑋣

→ Vaghri: અક્કલ (akkal)

→ Varhadi: अक्कल (akkal)

شادی اندر گرده و غم در جگر / عقل چون شمعی درون مغز سر

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume II, verse 1181:

Joy [has its seat] in the kidneys, grief in the liver; intellect, [bright] as a candle, inside the brain in the head.

šâdi andar gorde va ğam dar jegar / aql čon šam'-i darun-e mağz-e sar

تو هم اگر عقل درستی داشتی، روزگارت بهتر از این بود.

1976, خسرو شاهانی, “عینک طبی”, in کور لعنتی:

If you had good sense, your life would be better off than this.

to ham agar aql-e dorost-i dâšti, ruzegâr-et behtar az in bud.


صراف

→ Gujarati: સરાફ (sarāph)

→ Hindustani:

Hindi: सर्राफ़ (sarrāf), सराफ़ (sarāf)

Urdu: صَرّاف (sarrāf)

→ Maithili:

Devanagari script: सराफ (sarāph)

Tirhuta script: 𑒮𑒩𑒰𑒤 (sarāpha)

→ Marathi: सराफ (sarāph)

desc

→ Ottoman Turkish: صراف (sarraf), صرافان pl (sarrâfân)

→ Romanian: zaraf

Turkish: sarraf

→ Punjabi:

Gurmukhi script: ਸਰਾਫ਼ (sarāf)

Shahmukhi script: صَراف (ṣarāf)

→ Sindhi:

Arabic script: صَرافُ

Devanagari script: सराफ़ु


اختلاط

head

اختلاط • (extelât)

fa-noun

اختلاط • (extelât)

[ʔɪx.t̪ʰɪ.lɑːt̪]

[ʔɪx.t̪ʰɪ.lɑːt̪]

[ʔɪx.t̪ʰɪ.lɑːt̪]

Borrowed from Arabic اِخْتِلَاط (iḵtilāṭ, “mixture”)

bor+

چون در او گامی زنی بیاحتیاط
شیر تو خون میشود از اختلاط

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume II, verse 14:

When you take one step in it (the world) without precaution,
your milk will be turned to blood through commixture.

čōn dar ō gām-ē zanī bē-itiyāt
šēr-i naw xūn mē-šawad az ixtilāt


گریچه

goriče (romanization)
geriče (romanization)

From Middle Persian gryhcg (grehčag, “pit, prison”). Akin to Parthian [Term?] (“pit”); and related to Middle Persian [script needed] (gristag, “cave, enclosure”).


بیدستر

head

بیدستر • (bidastar) (plural بیدستران (bidastarân) or بیدسترها (bidastar-hâ))

bidastar (romanization)
بیدستران (plural)
بیدسترها (plural)

Perhaps a compound word from Proto-Indo-European *widʰu- (“tree, beam”) and *h₁ed- (“to eat”), literally means a "wood-eater".


حصار

head

حصار • (hesâr) (plural حصارها (hesâr-hâ))

(archaic, music) a variant of Persian traditional music


گردهمایی

From گردِ (gerd-e, “around”) + هم (ham, “each other”) + آی (ây, present stem of آمدن (âmadan, “to come”)) + ـی (-i).

af

آی
<pos:present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">آمدن</i> (âmadan, “to come”)>


صدف

خود چه گویم پیش آن در این صدف / نیست الا کف کف کف کف

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 2677:

What indeed shall I say? Compared with that pearl (Divine clemency) this oyster-shell (human clemency) is naught but the foam of the foam of the foam of foam.

xwad či goyad peš ân dar in sadaf / nest alâ kaf-i-kaf-i-kaf-i-kaf


ضرر

→ Gujarati: જરર (jarar), ઝરર (jharar)

detriment, loss, disadvantage, deficiency


کید

From Middle Persian kyt' (kēd, “soothsayer, magician”) (compare Parthian qydyg (“astrologer”), from Old Persian [script needed] (kayāda-, “astrologer”).


جوال

head

جوال • (juvâl)

→ Arabic: جُوَال (juwāl)

→ Azerbaijani: çuval, çual (dialectal)

→ Georgian: ჯვალო (ǯvalo)

→ Middle Armenian: ջուալ (ǰual), ջվալ (ǰval)

Armenian: ջվալ (ǰval)

desctree

→ Ottoman Turkish: چوال (çuval)
> Turkish: çuval (inherited)
→ Arabic: جُوَال (juwāl), شُوَال (šuwāl)
→ Armenian: չուվալ (čʻuval), չվալ (čʻval)
→ Bulgarian: чува́л (čuvál)
→ Crimean Tatar: çuval
→ Karaim: чувал (çuval)
→ Urum: чувал (çuval)

→ Russian: чува́л (čuvál) (via Turkic)

Bo Utas
Frahang-i Pahlavig
H.S. Nyberg
sv:Christopher Toll

From Middle Persian [Book Pahlavi needed] (ywbʾl), [Book Pahlavi needed] (jwbʾl), [Book Pahlavi needed] (jwʾl). The last two have been alternatively read as [Book Pahlavi needed] (gwbʾl), [Book Pahlavi needed] (gwʾl). Its further origin is disputed. Perhaps from Old Iranian *yawa-barθra-, a compound of *yáwah (“barley; cereal, grain”) with a derivative of *bárati (“to bear”). Alternatively, related to a verbal form in Persian گوالیدن (guvâlidan, “to grow, to increase”). See Arabic شَلَّاق (šallāq) and جُلّ (jull) for related forms.

unk

disputed


گودر

From Middle Persian gwtl (*gōdar, “calf”).


بقال

[bæʁ.ɢɒ́ːl̥]

بود بقالی و وی را طوطیی
خوش نوایی سبز و گویا طوطیی

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 248:

There was a greengrocer who had a parrot, a sweet-voiced green talking parrot.

būd baqqālē u way rā tūtīyē
xwaš nawāyī sabz u guyā tūtīyē


منگال

head

منگال • (mangâl)

fa-noun

منگال • (mangâl)

Borrowed from Aramaic מַגְּלָא / ܡܓܠܐ (maggǝlā).


نقد

→ Punjabi:

Gurmukhi script: ਨਕਦ (nakad)

Shahmukhi script: نقد (naqad)


ناموس

head

ناموس • (nâmus)

fa-noun

ناموس • (nâmus)

Borrowed from Arabic نَامُوس (nāmūs), from Ancient Greek νόμος (nómos).

namus: notion of honor, moral reputation, and female chastity

(by extension) female family member (from a male perspective)


حبس

حبس ابد

حبس مجرد


مجال

head

مجال • (majâl)

fa-noun

مجال • (majâl)

[mä.d͡ʒɑ́ːl]

[mä.d͡ʒɑ́ːl]

[mä.d͡ʒɑ́ːl]

[mä.d͡ʒɔ́ːl̥]

[mæ.d͡ʒɒ́ːl̥]

وصلش چه مجال من این فکر محالم بس
کز دور توان دیدن خیل سپه او را

c. 1520, Selim I of the Ottoman Empire, edited by Benedek Péri, The Persian Dīvān of Yavuz Sulṭān Selīm, Budapest, Hungary: Research Centre for the Humanities, Eötvös Loránd Research Network, →ISBN, page 104:

What opportunity for union with the beloved? For me, this impossible thought is enough
That her cavalry and army might be seen from afar.

waslaš či majāl man īn fikr-i muhālam bas
k-az dūr tawān dīdan xayl u sipah-i ō rā


سنبالو

head

سنبالو • (sanbâlu)

fa-noun

سنبالو • (sanbâlu)

From Middle Iranian, a variant of سمور (samôr, “sable”).


لانجین

head

لانجین • (lânjin)

fa-noun

لانجین • (lânjin)


حاج

حاج حسین ― hâj hoseyn ― Hajj Hossein

(Islam, title) a title given to people who have performed the pilgrimage to Mecca (hajj).


سمور

head

سمور • (samôr)

fa-noun

سمور • (samôr)

→ Middle Armenian: սամուր (samur)

→ Kurdish:

Northern Kurdish: semûr

→ Malay: samur

desctree

→ Ottoman Turkish: سمور (samur)
Turkish: samur
→ Albanian: samur
→ Armenian: սամուր (samur), սամուռ (samuṙ)
→ Bulgarian: саму́р (samúr), съму́рь (sǎmúrʹ)
→ Byzantine Greek: σαμούριον (samoúrion)
→ Greek: σαμούρι (samoúri)
→ Old Church Slavonic: самꙋринъ (samurinŭ)
→ Crimean Tatar: samur / самур
→ Macedonian: самур (samur)
→ Romanian: samur
→ Serbo-Croatian: sàmūr / са̀мӯр

→ Punjabi:

Gurmukhi script: ਸਮੂਰ (samūr)

Shahmukhi script: سمور (samūr)

→ Romani: samur

→ Turkmen: samyr / самыр

From Middle Persian smwl (*samōr); see there for further information.


زجاج

head

زجاج • (zojâj)

fa-noun

زجاج • (zojâj)

[zu.ˈd͡ʒɑːd͡ʒ]

[zʊ.d͡ʒɑ́ːd͡ʒ]

[zʊ.d͡ʒɑ́ːd͡ʒ]

[zʊ.d͡ʒɑ́ːd͡ʒ]

[zu.d͡ʒɔ́ːd͡ʒ̥]

[zo.d͡ʒɒ́ːd͡ʒ̥]

چرا همیشکنی جان من ز سنگدلی
دل ضعیف که باشد به نازکی چو زجاج

c. 1390, Shams-ud-Dīn Muḥammad Ḥāfiẓ, “Ghazal 97”, in دیوان حافظ [The Divān of Ḥāfiẓ]:

Why is my soul shattering, through hardness of heart,
My feeble heart, which is like glass in its delicateness?

čirā hamē-šikanī jān-i man zi sangdilī
dil-i za'īf ki bāšad ba nāzukī čū zujāj


شفق

the evening twilight, afterglow, crepuscule


ساتگینی

head

ساتگینی • (sâtgini) (plural ساتگینیها (sâtgini-hâ))

sâtgini (romanization)
ساتگینیها (plural)

Uncertain. Perhaps from Scythian, meaning "wine vessel".


هار

Borrowed from Hindi हार (hār), from Sanskrit हारि (hāri).


آبنوس

آبنوس • (âbnus)

fa-noun

آبنوس • (âbnus)

desctree

→ Arabic: أَبْنُوس (ʔabnūs), آبِنُوس (ʔābinūs), يَابَنُوس (yābanūs) — obsolete
→ Catalan: banús
→ Hebrew: יאבנוס, אבנוס (Medieval)
→ Spanish: ebanuz
→ Malay: abnus
→ Swahili: abunusi

→ Bengali: আবলুস (abolus)

desc

→ Gujarati: અબનૂસ (abanūs), અબનૂરા (abanūrā)

→ Hindi: आबनूस (ābnūs)

→ Middle Armenian: ապանօս (apanōs)

Armenian: աբանոս (abanos)

desctree

→ Ottoman Turkish: آبانوز (abanoz), آبنوس (abnus) — obsolete, ապանօզ (abanoz) — Armeno-Turkish
Turkish: abanoz
→ Albanian: abanoz
→ Armenian: ապանօզ (apanōz)
→ Aromanian: abanozi
→ Bulgarian: абано́с (abanós)
→ Georgian: აბანოზი (abanozi)
→ Greek: αμπανόζι (ampanózi)
→ Macedonian: абонос (abonos)
→ Romanian: abanos
→ Serbo-Croatian:
Cyrillic script: а̀бонос
Latin script: àbonos

→ Uyghur: ئابنۇس (abnus)

From Middle Persian [script needed] (ʾpnws /abnūs/), from Ancient Greek ἔβενος (ébenos), from Egyptian hbnj (“ebony”).


تبار

head

تبار • (tabâr)

fa-noun

تبار • (tabâr)

[t̪ʰä.bɑ́ːɾ]

[t̪ʰä.bɑ́ːɾ]

[t̪ʰä.bɑ́ːɾ]

[t̪ʰä.bɔ́ːɾ]

[t̪ʰæ.bɒ́ːɹ]

A Wanderwort, probably from northwestern Indo-Aryan: compare Punjabi ਟੱਬਰ (ṭabbar, “extended family”), Urdu ٹَبَّر (ṭabbar, “extended family”, borrowed from Punjabi), and Pashto ټبر (ṭabə́r, “tribe, clan, people”). Note that the Pashto is clearly borrowed from Indo-Aryan, given the presence of retroflex /ʈ/. However, the word does not have a clear Sanskrit etymology either.


روایت

head

رِوایَت • (revâyat) (plural روایات (revâyât) or روایتها (revâyat-hâ))

رِوایَت (canonical)
revâyat (romanization)
روایات (plural)
روایتها (plural)

→ Bengali: রেওয়ায়ৎ (reōẇaẏot)

→ Hindustani:

Hindi: रिवायत (rivāyat)

Urdu: رِوایَت (rivāyat)

→ Punjabi: رِوایَت (rivāyat)


ته‌چین

تهچین (canonical)
tah-čin (romanization)

an Iranian dish, a rice cake composed of rice, yogurt, saffron and other spices, egg, and chicken or other meat or filling


بستو

bastu (romanization)
bostu (romanization)

From Middle Persian, passed into Arabic بُسْتُوق (bustūq), بُسْتُوقَة (bustūqa) and Classical Syriac ܒܣܬܐ (bastā), ܒܣܬܩܐ (bastaqā), ܒܣܬܘܩܐ (bastūqā), ܒܣܬܘܩܝܐ (bastūqiyā), ܦܣܬܘܩܐ (pastūqā, “bottle or tankard”).


اعترافات

اعترافات • (e'terâfât)

uder

اِعْتِرَافَات

Arabic اِعْتِرَافَات (iʕtirāfāt)

اعتراف اعتراف#Persian


حوادث

حادثه حادثه#Persian


حواس

head

حواس • (havâs)

fa-noun

حواس • (havâs)

حواست باشه

حواسم نبود.

حواسم پرت بود.

حواسم ندارم.

حاسه حاسه#Persian


درجات

[d̪ä.ɾä.d͡ʒɑ́ːt̪]

[d̪ä.ɾä.d͡ʒɑ́ːt̪]

[d̪ä.ɾä.d͡ʒɑ́ːt̪]

[d̪ä.ɾä.d͡ʒɔ́ːt̪]

[d̪æ.ɹæ.d͡ʒɒ́ːt̪]

[d̪ä.ɾä.d͡ʒɔ́t̪]

Borrowed from Arabic دَرَجَات (darajāt).

درجه درجه#Persian


سموت

Ultimately from Proto-Indo-European *ḱom- (“part of a harness”). Cognate with English hame.

der

(obsolete) part of a horse harness, probably a collar or hame


لجن

From Middle Persian [Book Pahlavi needed] (lcn’ /lajan/, “mud, slime”).


مراحل

[mä.ɾɑː.ɦɪl]

[mä.ɾɑː.ɦɪl]

Borrowed from Arabic مَرَاحِل (marāḥil).

مرحله مرحله#Persian


خلج

خلیج خلیج#Persian


مثلثات

Borrowed from Arabic مُثَلَّثَات (muṯallaṯāt).

bor+

مثلث مثلث#Persian


رمال

desc

→ Middle Armenian: ռամալ (ṙamal), ըռամալ (əṙamal)

Armenian: ռամալ (ṙamal)

→ Azerbaijani: rəmmal

→ Ottoman Turkish: رمال (remmal)


مدد

→ Assamese: মদত (modot)

→ Awadhi: मदति (madti)

→ Bengali: মদত (modot), মদৎ (modot), মদদ (modod)

→ Braj: मदत (madat), मदद (madad)

→ Dogri: madad

Devanagari script: मदद

Dogra script: 𑠢𑠛𑠛

→ Doteli: मद्दत (maddat)

→ Gojri: مَدَدْ (madad)

→ Gujarati: મદદ (madad)

→ Hindustani:

Hindi: मदद (madad)

desctree

Urdu: مَدَدْ (madad)
→ Phalura:
Arabic script: مدد
Latin script: madád

desc

→ Kannada: ಮದತ್ತು (madattu), ಮದತು (madatu), ಮದದ್ (madad)

→ Kazakh: медет (medet)

→ Konkani:

Devanagari script: मदत (madat)

Kannada script: ಮದತ್

Latin script: mozot

→ Maithili: madati, madait

Devanagari script: मदति (madᵊtɨ)

Tirhuta script: 𑒧𑒠𑒞𑒱 (madati)

→ Malvi: मदत (madat), मदद (madad)

→ Marathi: मदत (madat)

→ Marwari:

Devanagari script: मदत (madat), मदद (madad)

Mahajani script: 𑅬𑅥𑅣 (mdt), 𑅬𑅥𑅥 (mdd)

→ Nepali: मदत् (madat)

→ Odia: ମଦତ୍ (madat), ମଦଦ୍ (madad)

→ Punjabi: madad, madat

Gurmukhi script: ਮਦਦ, ਮਦਤ

Shahmukhi script: مَدَدْ, مَدَتْ

→ Saraiki:

Devanagari script: मदत (madat)

Multani script: 𑊠𑊘𑊖 (mdt)

Shahmukhi script: مَدَتْ (madat)

→ Sindhi: madata

Arabic script: مَدَتَ

Devanagari script: मदत

Khudabadi script: 𑋗𑋏𑋍

→ Telugu: మద్దతు (maddatu)


ژغار

head

ژغار • (žağâr)

fa-noun

ژغار • (žağâr)

From Sogdian [script needed] (jγʾr, “cry”).


زغار

head

زغار • (zağâr)

fa-noun

زغار • (zağâr)

From Sogdian [script needed] (zγʾr, “moisture”).


زغار

head

زغار • (zağâr)

fa-noun

زغار • (zağâr)

ژغار ژغار#Persian


نقب

12th Century, Sa'di Shirazi, "Golestan":

شیرمردان را به حکم ضرورت در نقبها گرفتهاند و کعبها سفته.


بگماز

head

بگماز • (bagmâz)

fa-noun

بگماز • (bagmâz)

→ Karakhanid: [script needed] (bekmes) (Divan-ı Lugatı't-Türk)

→ Old Anatolian Turkish:

Azerbaijani: bəkməz

desctree

Ottoman Turkish: پكمز (bekmez), پكماز (pekmaz), بكمز (bekmez), بكماز (bekmaz), پتمز (petmez), پتماز (petmaz)
Turkish: pekmez, dialectally petmez
→ Abkhaz: абақьмаз (abakʲmaz)
→ Albanian: pekmez, pekmes
→ Armenian: բաքմազ (bakʻmaz), փեքմեզ (pʻekʻmez)
→ Aromanian: picmezã, picmeze, pitmeze, pihmez
→ Bulgarian: пекме́з (pekméz)
→ Greek: πετιμέζι (petimézi), πετμέζι (petmézi)
→ Macedonian: пекмез (pekmez)
→ Romanian: pecmez, pegmez, pecmes, pecmed, pedzmieg, pecsămet, pemnez, părămet, pigmez, petmez, pezmiet, picmiez, pigmiez, pimnăz, plimez, pesmet, pezmet
→ Serbo-Croatian:
Cyrillic script: пѐкмез
Latin script: pèkmez


روبنده

face veil, niqab (a veil which covers the face, worn by some Muslim women as a part of sartorial hijab)


مراسم

Borrowed from Arabic مَرَاسِم (marāsim).

مراسم عقد

مراسم مذهبی


ضد یخ

ضدیخ ضدیخ#Persian


اردوگاه

head

اُرْدوگاه • (ordugâh) (plural اردوگاهها (ordugâh-hâ))

اُرْدوگاه (canonical)
ordugâh (romanization)
اردوگاهها (plural)

[ʔuɾ.ˈduː.ˈɡɑːh]

[ʔʊɾ.d̪úː.ɡɑ́ːʱ]

[ʔʊɾ.d̪úː.ɡɑ́ːʱ]

[ʔʊɾ.d̪úː.ɡɑ́ː]

[ʔuɾ.d̪ú.ɡɔ́ː]

[ʔoɹ.d̪úː.ɡɒ́ːʰ]

[ʔuɾ.d̪ú.ɡɔ́ʱ]

اُرْدوگاهِ آموزِشی

اُرْدوگاهِ مَرْگ

اُرْدوگاهِ کارِ اِجْباری


تروریسم

تِروریسْم • (terorism)

fa-noun

تِروریسْم • (terorism)

تِروریسْم (canonical)
terorism (romanization)

ضِدِّ تِروریسْم ― zedd-e terorism ― anti-terrorism


ماسک

Possibly from French masque or English mask.

ماسک صورت


دستگیری

head

دَسْتْگیری • (dastgiri) (plural دستگیریها (dastgiri-hâ))

دَسْتْگیری (canonical)
dastgiri (romanization)
دستگیریها (plural)


دلیل

→ Azerbaijani: dəlil

→ Bengali: দলীল (dolil)

→ Bashkir: дәлил (dəlil)

→ Hindustani:

Hindi: दलील (dalīl)

Urdu: دلیل (dalīl)

→ Kazakh: дәлел (dälel)

→ Kyrgyz: далил (dalil)

→ Turkmen: delil

→ Uyghur: دەلىل (delil)

→ Uzbek: dalil

به دلیل ترس از من اطاعت میکند. (more literary)

به دلیل ترس ازم اطاعت میکنه. (more colloquial)

نفرت خفاشکان باشد دلیل، که منم خورشید تابان جلیل

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume II, verse 2085:

The disgust of the wretched bats is a proof that I am the shining glorious sun.

nafrat-i xuffāšakān bāšad dalīl, ki manam xwaršīd-i tābān-i jalīl


باطن

باطن • (bâten)

fa-noun

باطن • (bâten)

گر بگویی شکر این رستن بگو
کز بت باطن همت برهاند او

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume II, verse 369:

If you speak, speak thanks for this deliverance,
that he may also deliver you from the idol within.

gar bi-gōyī šukr īn rastan bi-gō
k-az but-i bātin hamat bi-rahanad ō


کارشناسان

head

کارشناسان • (kâršenâsân)

کارشناس کارشناس#Persian


ضرب الاجل

ضربالاجل ضربالاجل#Persian


زنده‌گی

زندهگی (canonical)
zinda-gi (romanization)

زندگی زندگی#Persian


زنده گی

زنده گی • (zinda gī)

fa-noun

زنده گی • (zinda gī)

زندگی زندگی#Persian


خشکسالی

head

خشکسالی • (xošksâli)

fa-noun

خشکسالی • (xošksâli)

→ Punjabi:

desc

Gurmukhi script: ਖੁਸ਼ਕ ਸਾਲੀ (khuśak sālī)

Shahmukhi script: خشک سالی (xuśk sālī)

From خشک (xošk, “dry”) + سال (sâl, “year”) + ـی (-i).


شمشیرها

head

شمشیرها • (šamšir-hâ)

شمشیر شمشیر#Persian


آلمانی‌ها

آلمانیها • (âlmâni-hâ)

آلمانیها (canonical)
âlmâni-hâ (romanization)

آلمانی آلمانی#Persian


رییس

رئیس رئیس#Persian


واقعه

واقِعِه • (vâqe'e) (plural وقایع (vaqâye') or واقعات (vâqe'ât) or واقعهها (vâqe'e-hâ))

واقِعِه (canonical)
vâqe'e (romanization)
وقایع (plural)
واقعات (plural)
واقعهها (plural)

Borrowed from Arabic وَاقِعَة (wāqiʕa, “event, incident”).

bor+

واقعه غریب


یورش

head

یورش • (yureš)

fa-noun

یورش • (yureš)

→ Hindustani:

Hindi: यूरिश (yūriś)

Urdu: یورش (yūriš)

→ Pashto: یورش (yūriš)

A Turkic borrowing, from Chagatai یورش (yöriş, yörüş, yürüş).

«محمد رعد» رئیس فراکسیون وفاداری به مقاومت در پارلمان لبنان، گفت که همه طرفها به خصوص حماس به دستیابی فرمولی برای پایان دادن به جنگ نزدیک شده بودند اما نخستوزیر رژیم صهیونیستی بر یورش به رفح و تداوم جنگ پافشاری کرد.

2024 May 12, “نماینده حزبالله: جنگ غزه به اقتدار حماس منتهی خواهد شد”, in irna.ir, Islamic Republic News Agency:

Mohammad Raad, head of the Loyalty to the Resistance Bloc in the Lebanese parliament, said that all sides—especially Hamas—had nearly achieved a blueprint for bringing the war to an end, but that the Prime Minister of the Zionist regime insisted on the attack on Rafah and the continuation of the war.

"mohammad ra'd" ra'is-e feraksyon-e vafâdâri be moqâvemat dar pârlemân-e lobnân, goft ke hame-ye taraf-hâ be xosus hamâs be dastyâbi-ye formuli barâ-ye pâyân dâdan be jang nazdik šode budand ammâ naxost-vazir-e režim-e sahyunisti bar yureš be rafah va tadâvom-e jang pâfešâri kard.


بحران

head

بحران • (bohrân)

fa-noun

بحران • (bohrân)

→ Hindustani:

Hindi: बोहरान (bohrān)

Urdu: بُحْرَان (bohrān)

[bo̞ɦ.ɾɑ́ːn]

[bo̞ɦ.ɾɑ́ːn]

Borrowed from Arabic بُحْرَان (buḥrān, “crisis”).

bor+

بحران اقتصادی

بحران بدهی

بحران بینالمللی

بحران سیاسی


هلندی‌ها

هلندیها (canonical)
holandi-hâ (romanization)

هلندی هلندی#Persian


پاسخ‌ها

head

پاسخها • (pâsox-hâ)

پاسخها (canonical)
pâsox-hâ (romanization)

پاسخ پاسخ#Persian


کانگوروها

کانگوروها • (kângoro-hâ)

کانگورو کانگورو#Persian


کانگورو

کانگورو • (kângoro) (plural کانگوروها (kângoro-hâ))

kângoro (romanization)
کانگوروها (plural)


سلفی‌ها

سلفیها (canonical)
salafi-hâ (romanization)

سلفی سلفی#Persian


سلفی‌ها

سلفیها (canonical)
selfi-hâ (romanization)

سلفی سلفی#Persian


سلفی

سلفیگری


سلفی

سلفی • (salafi) (plural سلفیها (salafi-hâ) or سلفیان (salafiyân))

salafi (romanization)
سلفیها (plural)
سلفیان (plural)


سلفی

عکس سلفی ― 'aks-e selfi ― selfie

سلفی گرفتن

(informal) selfie (a photographic self-portrait)


انعقاد

انعقاد • (en'eqâd)

fa-noun

انعقاد • (en'eqâd)

انعقاد خون


امتداد

head

امتداد • (emtedâd)

fa-noun

امتداد • (emtedâd)

[ʔɪm.t̪ʰɪ.d̪ɑ́ːd̪]

[ʔɪm.t̪ʰɪ.d̪ɑ́ːd̪]

[ʔɪm.t̪ʰɪ.d̪ɑ́ːd̪]

Borrowed from Arabic اِمْتِدَاد (imtidād).

bor+

حزبالله لبنان از این تاریخ و در امتداد بیش از یکصد کیلومتر، بارها مواضع اشغالگران را هدف قرار داده است.

2024 February 1, “شهادت یک رزمنده حزبالله در جنوب لبنان”, in irna.ir, Islamic Republic News Agency:

The Lebanese Hezbollah targeted the occupiers' positions several times from this date onwards, and over a length of more than one hundred kilometers,.

hezbollâh-e lobnân az in târix va dar emtedâd-e biš az yeksad kilometr, bâr-hâ mavâze'-e ešğâlgarân râ hadaf qarâr dâde ast.


استناد

head

استناد • (estenâd)

fa-noun

استناد • (estenâd)

[ʔɪs.t̪ʰɪ.nɑ́ːd̪]

[ʔɪs.t̪ʰɪ.nɑ́ːd̪]

[ʔɪs.t̪ʰɪ.nɑ́ːd̪]

Borrowed from Arabic اِسْتِنَاد (istinād).

bor+

به استناد حکم دادگاه

relying on, drawing upon (e.g. a source)


اقتضاء

head

اقتضاء • (eqtezâ)

fa-noun

اقتضاء • (eqtezâ)

[ʔɪq.t̪ʰɪ.zɑːʔ]

[ʔɪq.t̪ʰɪ.zɑːʔ]

[ʔɪq.t̪ʰɪ.zɑː]

Borrowed from Arabic اِقْتِضَاء (iqtiḍāʔ)

bor+

.اقتضای طبیعتش این است
iqtizā-yi tabī'ataš īn ast,
eğtezâ-ye tabi'ataš in ast
That is only his nature/it is what his nature requires or dictates.


خسران

head

خسران • (xosrân)

fa-noun

خسران • (xosrân)

که دنیا به خسران عقبا نیرزد

2015, Ali Fani (lyrics and music), “Be Tâ-hâ, be Yâ-sin”:

that the present world is not worth the loss in the world to come


رواح

head

رواح • (ravâh)

fa-noun

رواح • (ravâh)

لب چو آب حیات تو هست قوت جان
وجود خاکی ما را از اوست ذکر رواح

c. 1390, Shams-ud-Dīn Muḥammad Ḥāfiẓ, “Ghazal 98”, in دیوان حافظ [The Divān of Ḥāfiẓ]:

Your lips like the Water of Life are the strength of my soul;
The evening mystical prayers of my earthly being are from them.

lab-i čū āb-i hayāt-i tu hast quwwat-i jān
wujūd-i xākī-yi mā rā az ō-st zikr-i rawāh


تواضع

Borrowed from Arabic تَوَاضُع (tawāḍuʕ).


فراق

head

فراق • (ferâq)

fa-noun

فراق • (ferâq)

میل من سویِ وصال و قصد او سویِ فراق
تَرکِ کامِ خود گرفتم تا برآید کامِ دوست

c. 1390, Shams-ud-Dīn Muḥammad Ḥāfiẓ, “Ghazal 62”, in دیوان حافظ [The Divān of Ḥāfiẓ]:

My wish was to meet her, her intention was to leave me;
I gave up that desire of mine, to make the beloved's desire come to pass.

mayl-i man sōy-i wisāl u qasd-i ō sōy-i firāq
tark-i kām-i xwad giriftam tā barāyad kām-i dōst


محو

تا نشد مردم چشمم برخت محو وفا
دردمندانه بخلوتگه عزلت بنشست

c. 1520, Selim I of the Ottoman Empire, edited by Benedek Péri, The Persian Dīvān of Yavuz Sulṭān Selīm, Budapest, Hungary: Research Centre for the Humanities, Eötvös Loránd Research Network, →ISBN, page 115:

Until my eyes' pupils were erased of fidelity for your face,
They sat painfully in a solitary place of seclusion.

tā našud mardum-i čašmam ba-ruxat mahw-i wafā
dardmandāna ba-xalwatgah-i uzlat binišast

من چنان در عشق گل مستغرقم
کز وجود خویش محو مطلقم

1177, Farīd ud-Dīn ʿAṭṭār, “The tale of the nightingale”, in منطقالطیر [The Conference of the Birds]:

I am so drowned in love for the rose
That I am absolutely erased from my own existence.

man čunān dar išq-i gul mustağraq-am
k-az wujūd-i xwēš mahw-i mutlaq-am

absorption, fascination (to the point of eliminating one's sense of self)

(Sufism) absorption of the human self into God


التفات

head

التفات • (eltefât)

fa-noun

التفات • (eltefât)

→ Chagatai: التفات (iltifāt)

Uyghur: ئىلتىپات (iltipat)

Uzbek: iltifot

[ʔɪl̪.t̪ʰɪ.fɑ́ːt̪]

[ʔɪl̪.t̪ʰɪ.fɑ́ːt̪]

[ʔɪl̪.t̪ʰɪ.fɑ́ːt̪]

Borrowed from Arabic اِلْتِفَات (iltifāt).

bor+

شاهین صفت چو طعمه چشیدم ز دست شاه
کی باشد التفات به صید کبوترم

c. 1390, Shams-ud-Dīn Muḥammad Ḥāfiẓ, “Ghazal 329”, in دیوان حافظ [The Divān of Ḥāfiẓ]:

When I have tasted morsels from the king's hand like the royal falcon,
How shall my attention be towards hunting pigeons?

šāhīn sifat čū tu'ma čašīdam zi dast-i šāh
kay bāšad iltifāt ba sayd-i kabūtaram


صعود

صعود از دیوار بلند


نقصان

head

نقصان • (noqsân)

fa-noun

نقصان • (noqsân)

خود حسد نقصان و عیبی دیگر است
بلکه از جمله کمیها بدتر است

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume II, verse 805:

(But) indeed envy is another defect and fault;
nay, it is worse than all inferiorities.

xwad hasad nuqsān u 'ayb-ē dīgar ast
balka az jumla kamī-hā bad-tar ast


نجاح

head

نجاح • (najâh)

fa-noun

نجاح • (najâh)

[nä.d͡ʒɑ́ːʱ]

[nä.d͡ʒɑ́ːʱ]

[næ.d͡ʒɒ́ːʰ]

ز چین زلف کمندت کسی نیافت خلاص
از آن کمانچه ابرو و تیر چشم نجاح

No man has found release from the twist of the lasso of your locks,
Nor success against the little bow of your eyebrows and the arrow of your eyes.

zi čīn-i zulf-i kamandat kasē nayāft xalās
az ān kamānča-yi abrū u tīr-i čašm najāh


مجمع

Etymology tree
Arabic جَمَعَ (jamaʕa)
Arabic مَجْمَع (majmaʕ)bor.
Persian مجمعBorrowed from Arabic مَجْمَع (majmaʕ), from جَمَعَ (jamaʕa).

etymon

مجمع عمومی سازمان ملل متحد

majma'-e 'omumi-ye sâzmân-e melal-e mottahed

مجمع جهانی اقتصاد

مجمع عمومی عادی

مجمع روحانیون مبارز


تومور

head

تومور • (tumor) (plural تومورها (tumor-hâ))

تومور خوشخیم

تومور بدخیم ― tumor-e bad-xim ― malignant tumour


کیست

کیست بیکر

کیست تخمدان ― kist-e toxm-dân ― ovarian cyst


خلاف

خِلَاف • (xelâf)

fa-noun

خِلَاف • (xelâf)

سر پنهان است اندر صد غلاف / ظاهرش با تست و باطن بر خلاف

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 341:

The secret is concealed in a hundred coverings: its outward form is [in agreement] with thee, [but] the inward [reality] is [in] disagreement.

serr penhân ast andar sad ğelâf / zâher-aš bâ to-st o bâten bar xelâf

being contrary; opposition, contradiction, disagreement


تخمدان

head

تخمدان • (toxm-dân) (plural تخمدانها (toxm-dân-hâ))

toxm-dân (romanization)
تخمدانها (plural)

تخم (toxm, “ovum, egg”) + ـدان (-dân, “container”)

af

سرطان تخمدان

ovary (lower part of a pistil or carpel)


تومورها

head

تومورها • (tumor-hâ)

تومور تومور#Persian


جراحی

→ Ottoman Turkish: جراحی

Turkish: cerrahi

[d͡ʒaɾ.ɾɑː.ˈhiː]

[d͡ʒär.rɑː.ɦíː]

[d͡ʒär.rɑː.ɦíː]

[d͡ʒæɹ.ɹɒː.ɦíː]

[d͡ʒäɾ.ɾɔ.ɦí]

From جراح (jarrâh, “surgeon”) + ـی (-i, Persian abstract suffix).

af

جراحی پلاستیک


اعتصاب

head

اِعْتِصَاب • (e'tesâb) (plural اعتصابات (e'tesâbât) or اعتصابها (e'tesâb-hâ))

اِعْتِصَاب (canonical)
e'tesâb (romanization)
اعتصابات (plural)
اعتصابها (plural)

[ʔe̞ʔ.t̪ʰɪ.sɑ́ːb]

[ʔe̞ʔ.t̪ʰɪ.sɑ́ːb]

[ʔeː.t̪ʰɪ.sɑ́ːb]

Borrowed from Arabic اِعْتِصَاب (iʕtiṣāb).

bor+

اعتصابات سراسری

اعتصاب کارکنان صحی (Dari)


خشک‌سالی

head

خشکسالی • (xošk-sâli)

fa-noun

خشکسالی • (xošk-sâli)

خشکسالی (canonical)
xošk-sâli (romanization)

خشکسالی خشکسالی#Persian


ویر

From Middle Persian [Book Pahlavi needed] (wyl /wīr/), from Proto-Iranian *wiHr̥Háh (“noun”).


ایستگاه مترو

head

ایستگاههای مترو

ایستگاه مترو • (istgâh-e metro) (plural ایستگاههای مترو (istgâh-hâ-ye metro))

fa-noun

ایستگاههای مترو

istgâh-e metro (romanization)
ایستگاههای مترو (plural)

underground station, tube station, metro station


ایستگاه فضایی

head

ایسْتْگاهِ فَضایی

ایسْتْگاهِ فَضایی • (istgâh-e fazâyi)

fa-noun

ایسْتْگاهِ فَضایی

ایسْتْگاهِ فَضایی • (istgâh-e fazâyi)

ایسْتْگاهِ فَضایی (canonical)
istgâh-e fazâyi (romanization)

[ʔiːst̪.ɡɑ́ː.ɦɪ fä.zɑː.jíː]

[ʔiːst̪.ɡɑ́ː.ɦɪ fä.zɑː.jíː]

[ʔiːst̪.ɡɑː.́ɪ fä.zɑː.jíː]

ایسْتْگاهِ فَضایی بِیْناُلْمِلَلی


محصولات

head

محصولات • (mahsulât)

محصول محصول#Persian


کرب

Acer campestre
Acer campestre#Translingual


تحقق

[t̪ʰɑːäq.qʊ́q]

[t̪ʰæ.ɦæʁ.ɢóɢ̥]

Borrowed from Arabic تَحَقُّق (taḥaqquq).

bor+

تحقق آرزو


تتق

[t̪ʰʊ.t̪ʰʊ́q]

[t̪ʰʊ.t̪ʰʊ́q]

[t̪ʰʊ.t̪ʰʊ́q]

[t̪ʰo.t̪ʰóɢ̥]

Borrowed from Turkic. Compare Karakhanid تُتُغ (tutuğ), تُتُق (tutuq, “curtain”), Turkmen tuty (“curtain”). Early attestations include Anvārī (1100s).


تسنن

Borrowed from Arabic تَسَنُّن (tasannun).

Coordinate term: تشیع (tašayyo')


نقط

نقطه نقطه#Persian


استقامت

→ Hindustani:

Hindi: इस्तिक़ामत (istiqāmat)

desctree

Urdu: استقامت (isteqāmat)
→ Ushojo: استقامت (isteqāmat)

Borrowed from Arabic اِسْتِقَامَة (istiqāma).

bor+

اِسْتِقَامَة

خشم و شهوت مرد را احول کند
ز استقامت روح را مبدل کند

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 333:

Anger and lust make a man squint-eyed, they change the spirit from rectitude.

xišm u šahwat mard rā ahwal kunad
z-istiqāmat rūh rā mubdal kunad

rectitude; uprightness; constant fidelity


تذرو

head

تذرو • (tazarv) (plural تذروها (tazarv-hâ))

→ Gujarati: તદરવ (tadrav)

[t̪ʰä.ˈzäɾw]

[t̪ʰä.ˈzäɾw]

[t̪ʰä.ˈzäɾw]

[t̪ʰä.ˈzäɾw]

[t̪ʰæ.ˈzæɹv]

[t̪ʰä.ˈzäɾw]


ترن

قطار قطار#Persian


ترم

هر ترم شهریه چقدره؟ (more colloquial)


حرمت

→ Urdu: حرمت (hurmat)


حرمت

desire of copulation (in cloven-footed beasts)


ترحم

[t̪ʰä.ɾäɦ.hʊ́m]

[t̪ʰä.ɾäɦ.hʊ́m]

[t̪ʰä.ɾɑːʊ́m]

[t̪ʰä.ɾɔːúm]

[t̪ʰæ.ɹæɦ.hóm]

[t̪ʰä.ɾäɦ.húm]

Borrowed from Arabic تَرَحُّم (taraḥḥum).

bor+

شدم بمرگ خود از حسرت رخت راضی
ترحمی بکن ای سنگ دل بما بنگر

c. 1520, Selim I of the Ottoman Empire, edited by Benedek Péri, The Persian Dīvān of Yavuz Sulṭān Selīm, Budapest, Hungary: Research Centre for the Humanities, Eötvös Loránd Research Network, →ISBN, page 73:

Out of chagrin for your face, I became satisfied to die;
Take pity, o you of stony heart, and look at me!

šudam ba-marg-i xwad az hasrat-i ruxat rāzī
tarahhumē bikun ay sang dil ba-mā bingar


حضرت

→ Bengali: হজরত (hojrot)

→ Hindustani:

Hindi: हज़रत (hazrat)

Urdu: حَضْرَت (hazrat)

→ Punjabi:

Shahmukhi script: حَضْرَت (ḥaẓrat)

desc

→ Sindhi: حَضْرَتُ

→ Sindhi: حَضْرَتُ


رخت

→ Arabic: رَخْت (raḵt)

→ Armenian: ռախտ (ṙaxt), ռախթ (ṙaxtʻ), ըռախտ (əṙaxt)

→ Azerbaijani: rəxt

→ Georgian: რახტი (raxṭi)

→ Bats: რახტ (raxṭ)

→ Mazanderani: رخت (raxt)

→ Northern Kurdish: rext

According to Bailey, from the root Proto-Iranian *rak- (“to prepare clothes”), from Proto-Indo-European *rek-, whence Sanskrit रच् (rac, “to make, fashion”). Cognate with Middle Persian [script needed] (lyhtk /raxtak/, “clothes”), Khotanese [script needed] (raha-, “dress”) and the Chinese 絡鞮／络鞮 (luòdī, “Iranian shoes”).
The meaning “right, true” is contaminated from راست (râst) due to the idea of a correctly furnitured house.

cog

apparatus, goods and chattels of a household

rugs, blankets, tapestry, even horse blankets

(figurative) splendour or rays or beams of the Sun or Moon


رخت

Inherited from Proto-Iranian *rax-ta- (literally “colored”), ultimately from the same root as رنگ (rang). Cognate with Sanskrit रक्त (raktá, “red; coloured, dyed”), Khotanese رختک (rxtk /raxtak/, “red”).


رخت

Inherited from Proto-Iranian, ultimately from Proto-Indo-European *h₁lengʷʰ-. Akin to Old Armenian երախտիք (eraxtikʻ), an Iranian borrowing.


شفقت

[ʃæ.fæ.ʁǽt̪]


شربت

head

شربت • (šarbat) (plural شربتها (šarbat-hâ))

→ Georgian: შარბათი (šarbati)

Borrowed from Arabic شَرْبَة (šarba, “drink”).

bor+

هر که او تیر فراقت بدل پر غم خورد
نه دگر شربت هجران نه غم مرهم خورد

c. 1520, Selim I of the Ottoman Empire, edited by Benedek Péri, The Persian Dīvān of Yavuz Sulṭān Selīm, Budapest, Hungary: Research Centre for the Humanities, Eötvös Loránd Research Network, →ISBN, page 146:

Whoever suffers the arrow of separation in his sorrowful heart
Shall no longer drink the sherbet of departure, nor suffer the sorrow of the remedy [to the disease of love].

har ki ō tīr-i firāqat ba-dil-i pur ğam xwarad
na digar šarbat-i hijrān na ğam-i marham xwarad


عاقبت

head

عاقِبَت • ('âqebat) (plural عَواقِب ('avâqeb))

عاقِبَت (canonical)
'âqebat (romanization)
عَواقِب (plural)


تجاوز

[t̪ʰä.d͡ʒɑː.wʊ́z]

[t̪ʰä.d͡ʒɑː.wʊ́z]

[t̪ʰä.d͡ʒɑː.wʊ́z]

[t̪ʰä.d͡ʒɔː.wúz]

[t̪ʰæ.d͡ʒɒː.vóz]

Borrowed from Arabic تَجَاوُز (tajāwuz).


شهرت

شُهرَت • (šohrat)

fa-noun

شُهرَت • (šohrat)

شُهرَت (canonical)
šohrat (romanization)

Borrowed from Arabic شُهْرَة (šuhra, “renown, fame”). Doublet of شهره (šohre).


فرت

(dialectal, Nishaburi) loom (weaving frame)


صنعت

head

صنعت • (san'at) (plural صنعتها (san'at-hâ))


ظلمت

ظلمت • (zolmat) (plural ظلمات (zolomât))

Borrowed from Arabic ظُلْمَة (“darkness”)

bor+

گر چه ظلمت آمد آن نوم و سبات
نی درون ظلمت است آب حیات

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 3863:

Although that sleep and rest are darkness,
is not the Water of Life within the darkness?

gar či zulmat āmad ān nawm u subāt
nay dirūn zulmat ast āb-i hayāt


خدمت

head

خِدمَت • (xedmat) (plural خدمات (xadamât))

خِدمَت (canonical)
xedmat (romanization)
خدمات (plural)

→ Azerbaijani: xidmət

→ Bengali: খেদমত (khedomot)

desctree

→ Ottoman Turkish: خدمت (hidmet), خذمت (hızmet, hizmet)
Turkish: hizmet
→ Albanian: hyzmet
→ Armenian: խըզմէթ (xəzmētʻ), խըզմա̈թ (xəzmätʻ)
→ Aromanian: huzmeti, huzmete, uzmeti, iuzmeti
→ Bulgarian: хизме́т (hizmét), изме́т (izmét), хюзме́т (hjuzmét)
→ Greek: χοσμέτι (chosméti), χουσμέτι (chousméti)
→ Macedonian: измет (izmet)
→ Romanian: huzmét
→ Serbo-Croatian:
Cyrillic script: хѝзмет, ѝзмет
Latin script: hìzmet, ìzmet

→ Hindustani:

Hindi: ख़िदमत (xidmat)

Urdu: خدمت (xidmat)

→ Kazakh: қызмет (qyzmet)

→ Kyrgyz: кызмат (kızmat)

→ Punjabi: خدمت

→ Uyghur: خىزمەت (xizmet)

→ Uzbek: xizmat

→ Turkmen: hyzmat

Etymology tree
Arabic خَدَمَ (ḵadama)
Arabic خِدْمَة (ḵidma)bor.
Persian خدمتBorrowed from Arabic خِدْمَة (ḵidma), from خَدَمَ (ḵadama).

خذمت

Mashhad, Southwestern Fars, Tajik, otherwise archaic

خدمت سربازی

در خدمتتان هستم


قامت

head

قامت • (qâmat)

fa-noun

قامت • (qâmat)

دو تا شد قامتم همچون کمانی
ز غم پیوسته چون ابروی فرخ

c. 1390, Shams-ud-Dīn Muḥammad Ḥāfiẓ, “Ghazal 99”, in دیوان حافظ [The Divān of Ḥāfiẓ]:

My stature became crooked just like a bow,
Or like your blessed eyebrows, from everlasting grief.

du tā šud qāmat-am hamčūn kamānē
zi ğam-i paywasta čūn abrū-yi farrux


خلقت

creation (act of creating, especially by God)


طلعت

→ Urdu: طلعت (talat)

[t̪ʰäl.ʔät̪]

[t̪ʰäl.ʔät̪]

[t̪ʰæl.ʔæt̪]

[t̪ʰäl.ʔät̪]


تسلط

Borrowed from Arabic تَسَلُّط (tasalluṭ).

bor+

پایان تسلط اعراب بر ایران


غربت

غم غربت

homesickness (literally, “sorrow of exile”)

exile (as a state); being away from one's native land


تصرف

head

تصرف • (tasarrof) (plural تصرفات (tasarrofât))

[t̪ʰæ.sæɹ.ɹóf]

[t̪ʰä.säɾ.ɾúf]

Borrowed from Arabic تَصَرُّف (taṣarruf).


مدت

مُدَّت (canonical)
moddat (romanization)

مدت زیادی در شرکت کار میکردیم.

We worked at the company for a long time.

moddat-e ziyâdi dar šerkat kâr mi-kardim.


قربت

(literal, figurative) proximity, nearness, closeness


تعرض

head

تعرض • (ta'arroz) (plural تعرضها (ta'arroz-hâ) or تعرضات (ta'arrozât))

ta'arroz (romanization)
تعرضها (plural)
تعرضات (plural)

[t̪ʰɑːär.rʊ́z]

[t̪ʰæ.ʔæɹ.ɹóz]

[t̪ʰä.ʔäɾ.ɾúz]

Borrowed from Arabic تَعَرُّض (taʕarruḍ).

bor+

دکتر رئیسی تأکید کرد: فرمانده معظم کل قوا و ما به عنوان دولت بارها اعلام کردهایم؛ هر کسی را که بخواهد تعرضی به کشور داشته باشد، شدیدا پشیمان خواهیم کرد.

2022 July 28, “امروز حتی فکر تعرض به خاک ایران به ذهن کسی خطور نمیکند”, in president.ir:

Doctor Ra'isi stated, "The Supreme Commander-in-Chief and we, as the government, have announced it repeatedly; we will make whoever wants to attack our country sorely regret it."

doktor-e ra'isi ta'kid kard: farmândeh-e mo'azzem-e kol-e qovâ o mâ be onvân-e dowlat bâr-hâ e'lâm karde'im; har kasi râ ke bexâhad ta'arrozi be kešvar dâšte bâšad, šadidan pašimân xâhim kard.

روزنامه دیلی میل گزارش داد پس از آن که دادگاه عالی آسترالیا بازداشت نامحدود مهاجران را غیر قانونی اعلام کرد، پناهجوی افغان متهم به جرم تجاوز جنسی و تعرض به زنان مسن آزاد شد.

2023 November 14, “پناهجوی افغان متهم به تجاوز و کتک زدن زنان در آسترالیا در پی صدور حکم دادگاه عالی آزاد شد”, in afintl.com, Afghanistan International:

The Daily Mail newspaper reported that after the High Court of Australia declared the unlimited detention of migrants to be illegal, an Afghan asylum seeker accused of the crime of rape and assault against senior women was released.

rōznāma-yi daylī mayl guzāriš dād pas az ān ki dādgāh-i ālī-yi āstarāliyā bāzdāšt-i nāmahdūd-i muhājirān rā ğayr-i qānūnī i'lām kard, panāhjū-yi afğān-i muttaham ba jurm-i tajāwuz-i jinsī u ta'arruz ba zanān-i musin āzād šud.


همت

→ Gujarati: હિંમત (himmat)

→ Hindustani:

Hindi: हिम्मत (himmat)

Urdu: ہمت (himmat)

→ Marathi: हिंमत (himmat)

→ Punjabi: ਹਿੰਮਤ (himmat)


تقلب

head

تَقَلُّب • (taqallob) (plural تَقَلُّبات (taqallobât))

تَقَلُّب (canonical)
taqallob (romanization)
تَقَلُّبات (plural)

Borrowed from Arabic تَقَلُّب (taqallub).


تهاجم

[t̪ʰä.ɦɑː.d͡ʒʊ́m]

[t̪ʰä.ɦɑː.d͡ʒʊ́m]

[t̪ʰɑːɑː.d͡ʒʊ́m]

[t̪ʰɔːɔː.d͡ʒúm]

[t̪ʰæ.ɦɒː.d͡ʒóm]

[t̪ʰä.ɦɔ.d͡ʒúm]

Borrowed from Arabic تَهَاجُم (tahājum).


تعهد

head

تعهد • (ta'ahhod) (plural تعهدات (ta'ahhodât))

[t̪ʰä.ʔäɦ.hʊ́d̪]

[t̪ʰä.ʔäɦ.hʊ́d̪]

[t̪ʰɑːɑːʊ́d̪]

[t̪ʰɔːɔːúd̪̥]

[t̪ʰæ.ʔæɦ.hód̪̥]

[t̪ʰä.ʔäɦ.húd̪]

Borrowed from Arabic تَعَهُّد (taʕahhud).

bor+

تعهدات بین المللی

و روز آدینه نیمه ذی الحجّه این سال نامه رسید که سلیمانی رسول بشبورقان رسید و از ری تا آنجا ولات و عمال و گماشتگان سلطان سخت نیکو تعهّد کردند و رسم استقبال را بجا آوردند.

c. 1075, Abu'l-Fażl Muḥammad ibn Ḥusayn Bayhaqī, تاریخ بیهقی [Tārīkh-i Bayhaqī]:

And on Friday, the fifteenth of the month of Dhū al-Ḥijja of this year, a letter came saying that Sulaymanī had come as an envoy towards Shabūrqān, and from Rayy up to there, the sultan's governors, agents, and deputies attended to him very well and carried out the welcome ceremonies.

u rōz-i ādēna nīma-yi ḏī-l-hijja-yi īn sāl nāma rasīd ki sulaymanī rasūl ba šabūrqān rasīd u az rayy tā ānjā wulāt u ummāl u gumāštagān-i sultān saxt nēkū ta'ahhud kardand u rasm-i istiqbāl rā ba jā āwardand.


توجه

head

تَوَجُّه • (tavajjoh) (plural تَوَجُّهات (tavajjohât))

تَوَجُّه (canonical)
tavajjoh (romanization)
تَوَجُّهات (plural)

→ Gujarati: તવજ્જોહ (tavajjoh)

→ Hindustani:

Hindi: तवज्जो (tavajjo)

Urdu: تَوَجُّہ (tavajjo)

→ Punjabi: tavajjo

Gurmukhi script: ਤਵੱਜੋ

Shahmukhi script: تَوَجّو

→ Sindhi:

Arabic script: تَوَجَهَ

Devanagari script: तवज्जह

[t̪ʰä.wäd͡ʒ.d͡ʒo̞ʱ]

[t̪ʰä.wäd͡ʒ.d͡ʒo̞ʱ]

[t̪ʰä.wäd͡ʒ.d͡ʒʊ]

[t̪ʰæ.væd͡ʒ.d͡ʒoʱ]

[t̪ʰä.väd͡ʒ.d͡ʒɵʰ]

Borrowed from Arabic تَوَجُّه (tawajjuh).

bor+

(Sufism) inward concentration on God or a spiritual master


تنقل

head

تنقل • (tanaqqol) (plural تنقلات (tanaqqolât))

[t̪ʰæ.næʁ.ɢól̥]

Borrowed from Arabic تَنَقُّل (tanaqqul).

bor+

تنقلات رژیمی

تنقلات کم کالری


ساو

From Middle Persian sʾk (sāg, “number”) (Manichaean Middle Persian sʾg).


انس

sociability, being acquaintanced, being familiar with others


اغلب

head

اَغلَب • (ağlab)

fa-noun

اَغلَب • (ağlab)

اغلب مردم


صحت

صِحَّت (canonical)
sehhat (romanization)

Dari: صِحَّت (sihhat)

Iranian Persian: صِحَّت (sehhat)

Tajik: сиҳат (sihat)

→ Azerbaijani: səhhət

→ Hindustani:

Hindi: सेहत (sehat)

Urdu: صِحَت (sihat)

→ Ottoman Turkish: صحت (sıhhat)

Turkish: sıhhat

→ Punjabi:

Gurmukhi script: ਸਿਹਤ (sihat)

Shahmukhi script: صِحَّت (ṣiḥḥat)

→ Uzbek: sihat


رع

Transcription of Egyptian r:a-ra (rꜥ, “the sun; Ra”).


خف

Apparently a Turkic borrowing. Compare Ottoman Turkish قاو (kav) / Azerbaijani qov (“tinder”) and خاو (hav, “fuzz, down”) / xov (“nap, pile”).


تبرزين

From تبر (tabar, “axe”) + زین (zīn, “saddle”).

af

چو لشکر سراسر برآشوفتند / بگرز و تبرزین همی کوفتند

As they attacked all around in battalions, they continued to crush with their clubs and battleaxes.

čō laškar sarâsar barâšōftand / bigurz u tabarzīn hamē kōftand


ترب

From Turkic, see Ottoman Turkish تورپ (turp).
Intuited shakily by Laufer by Doerfer and Clauson to be an Iranian borrowing in Turkic, in view of internal etymological opacity of the term in Turkic and the Persian variant turf, which we reckon to be a secondary variant like شفدر (šafdar) for شبدر (šabdar).
Note also Northern Kurdish tivir, Central Kurdish توور (tûr), Zazaki tırewı, tılpı, Talysh təyf, Armenian թրեֆ (tʻref).


فیل‌مرغ

head

فیلمرغ • (fīl-murğ／fil-morğ) (plural فیلمرغها (fīl-murğ／fil-morğ-hâ))

فیلمرغ (canonical)
fīl-murğ／fil-morğ (romanization)
فیلمرغها (plural)

From فیل (fil, “elephant”) + مرغ (morğ, “bird”).


پارچ

→ Avar: парччи (parčči) (possibly via Armenian)

→ Georgian: ფარჩი (parči) (possibly via Armenian)

→ Lak: парш (parš)

→ Laz: ფარჩი (parçi) (possibly via Armenian)

→ Middle Armenian: փարչ (pʻarčʻ)

→ Armenian: փարչ (pʻarčʻ)

→ Azerbaijani: parç

→ Turkish: parç, parçı

→ Udi: փարճ (pʻarč)

پارچ آب


یوز پلنگ

یوزپلنگ یوزپلنگ#Persian


یوزپلنگ

head

یوزپلنگ • (yuzpalang) (plural یوزپلنگها (yuzpalang-hâ))

yuzpalang (romanization)
یوزپلنگها (plural)

From یوز (yuz, “cheetah, hunting dog”) + پلنگ (palang, “panther, leopard”).

compound

یوزپلنگ ایرانی


نشتر

نیشتر نیشتر#Persian


برنا

head

برنا • (bornâ)

fa-noun

برنا • (bornâ)

From Middle Persian [Book Pahlavi needed] (ʾpwlnʾd /aburnāy/, “underage, youth”), a Zoroastrian legal term borrowed from Avestan 𐬀𐬞𐬆𐬭𐬆𐬥𐬁𐬌𐬌𐬎 (apər^ənāiiu, “underage”), the negative of 𐬞𐬆𐬭𐬆𐬥𐬁𐬌𐬌𐬎 (pər^ənāiiu, “adult”), from Proto-Iranian *pr̥Hnáh (“full, filled”).

der

بیفشارد چنگش میان سخن
ز برنا بخندید مرد کهن
ز ناخن فرو ریختش آب زرد
همانا نجنبید زان درد مرد

c. 1011, Abu'l-Qāsim Firdawsī, “The Tale of Rustam and Isfandiyār”, in شاهنامه [Book of Kings]:

He [Isfandiyār] pressed his [Rustam's] hand hard as he spoke,
But the ancient man [Rustam] smiled at the youth;
Yellow gall dripped down from his [Rustam's] fingernails,
indeed, the man never jolted from the pain.

biyafšārd čang-aš miyān-i suxan
zi burnā bixandīd mard-i kuhan
zi nāxun furō rēxt-aš āb-i zard
hamānā na-jombīd z-ān dard mard


نثر

Coordinate term: شعر (še'r, “verse”)

تبدیل نظم به نثر

کمتر از نثر باشد آن نظمی
که بر او مدح میر زیور نیست

early 1000s, ʿUnṣurī, “Qaṣīda 7”, in دیوان عنصری:

Worse than prose is the verse
Which is not adorned with praise for the prince.

kamtar az nasr bāšad ān nazmē
ki bar ō madh-i mīr zēwar nēst

تا سواران نظم و نثر در میدان بلاغت درآیند و جولانهای غریب نمایند، چنانکه پیشینگان را دست در خاک مالند[…]

tā sawārān-i nazm u nasr dar maydān-i balāğat dar-āyand u jawalān-hā ğarīb namāyand, čunānki pēšēnagān rā dast dar xāk māland […]


درنا

head

درنا • (dornâ)

fa-noun

درنا • (dornâ)

From a Turkic source, such as Azerbaijani durna, Chagatai ترنا (turna), Ottoman Turkish طورنه (turna). Ultimately from Proto-Turkic *turńa.


نرجس

head

نرجس • (narjes) (plural نرجسها (narjes-hâ))

Borrowed from Arabic نَرْجِس (narjis), from Middle Persian [Book Pahlavi needed] (nlgs /nargis/), from Ancient Greek νάρκισσος (nárkissos).

der

نرگس نرگس#Persian


نورد

Prefixed form of Middle Persian [script needed] (wlt- /ward-/, “to turn”), whence گرد (gard, “round; circular”). See there for more. Compare Sogdian [script needed] (nwrt- /nəwart-/, “to turn thither”).

cog

cylindrical tool used in rolling things:

(engineering) mechanical roller; mechanical cylinder


نقض

نقض قرارداد

من آن نیم که به جور از تو روی برتابم
که نقض عهد هم از عادت شما باشد

c. 1380, Jahān Malik Khātūn, “Ghazal 524”, in دیوان جهان [Divān-i Jahān]:

I am not one who turns my face away from you out of pain,
For breaking promises is also a custom for you people.

man ān nē-yam ki ba jawr az tu rōy bartābam
ki naqz-i ahd ham ādat-i šumā bāšad


نخل

لیک بر شیری مکن هم اعتماد / اندر آ در سایهی نخل امید

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 2960:

But do not even rely upon thy lion-heartedness: come into the shade of the palm tree of hope.

lêk bar shêr-i makun ham i'timâd / andar â dar saya-i-naxl-i-umed


نصب

نصب مجدد تلگرام


جارو

head

جارو • (jâru)

جاروب جاروب#Persian

Alternative form of جاروب (jârub, “broom, sweeper”)


غرو

غرو • (ğarv)

fa-noun

غرو • (ğarv)

From Middle Persian glwb' (graw, “cane”) (compare Manichaean Parthian grww (grōw, “cane”)).


هشتگ

head

هشتگ • (haštag) (plural هشتگها (haštag-hâ))

[hæʃ.t̪ʰǽɡʲ̥]

(Internet) hashtag (metadata tag, signalled by a preceding hash sign (#), used to label content)


غلو

غُلُوّ • (ğolovv)

fa-noun

غُلُوّ • (ğolovv)

غُلُوّ (canonical)
ğolovv (romanization)

(Shia Islam) heretical elevation of the status of the Imams, e.g. claiming that they were divine


سرو

→ Azerbaijani: sərv

→ Tatar: сәрви (särwi), сәрби (särbi)

desctree

→ Ottoman Turkish: سروی (servi), سلوی (selvi) — Vulgar Turkish
Turkish: servi, selvi
→ Albanian: selvi
→ Armenian: սալվի (salvi), սալբ (salb), սալբի (salbi), սելվի (selvi), սևլի (sewli), սարվի (sarvi) (all dialectal), Սալբի (Salbi) (female given name)
→ Bulgarian: се́лвия (sélvija), се́влия (sévlija) — metathesis, σέλβεια — Greek
→ Greek: σελβίνι (selvíni) — Cretan
→ Macedonian: селвија (selvija)
→ Serbo-Croatian: sèlvija／сѐлвија
→ Crimean Tatar: servi, selbi

From Middle Persian 𐫘𐫡𐫇 (srw /sarw/, “cypress”), a Near Eastern Wanderwort. Perhaps from Classical Syriac ܫܱܪܘܱܝܢܳܐ (šarwēnā, “cypress”), ultimately from Akkadian 𒋗𒌫𒎙 (šu-ur₂-min₃ /šurmēnu/, “cypress”), from Sumerian 𒋗𒌫𒈨 (šu-ur₂-me /šurmen/, “cypress”).

der

سرو قدت که از او رسته گل زیبایی
دمبدم تازهتر و خوشتر و زیباتر باد

c. 1520, Selim I of the Ottoman Empire, edited by Benedek Péri, The Persian Dīvān of Yavuz Sulṭān Selīm, Budapest, Hungary: Research Centre for the Humanities, Eötvös Loránd Research Network, →ISBN, page 136:

The cypress of your stature from which a beautiful rose has grown:
May it be fresher and better and more beautiful at every moment!

sarw-i qaddat ki az ō rusta gul-i zēbāyē
dam-ba-dam tāzatar u xwaštar u zēbātar bād

(figurative, poetic) slim and tall beauty


سرو

From Middle Persian [script needed] (slwb' /srū/, “horn, nail”), from Proto-Iranian *cr̥Hwáh (“horn”), from Proto-Indo-Iranian *ćr̥Hwás, from Proto-Indo-European *ḱr̥h₂-wó-s, from *ḱerh₂- (“head, horn”) + *-wós.


قوا

head

قوا • (quvâ)

fa-noun

قوا • (quvâ)


دعوا

head

دعوا • (da'vâ)

fa-noun

دعوا • (da'vâ)

quarrel, dispute, argument, disagreement


خط‌کش

head

خطکش • (xatt-keš) (plural خطکشها (xatt-keš-hâ))

خطکش (canonical)
xatt-keš (romanization)
خطکشها (plural)

[xæt̪t̪.kʰʲæʃ]

[χät̪t̪.kʰäʃ]


بتن

Borrowed from French béton (“concrete”), from Latin bitūmen (“asphalt”).


برزن

برزن • (barzan) (plural برزنها (barzan-hâ))

Borrowed from Northwestern Iranian, from Proto-Iranian [Term?].


سران

سران • (sarân)


زبان گنجشک

From early Persian بنجشک زوان (binjišk-zuvân), from Middle Persian.


سالگرد

سالگرد • (sâlgard) (plural سالگردها (sâlgard-hâ))

sâlgard (romanization)
سالگردها (plural)

[sɑːl.ˈɡaɾð]

[sɑːl.ɡǽɹd̪]

[sɑːl.ɡǽɹd̪]

[sɑːl.ɡǽɹd̪]

[sɔːl.ɡǽɹd̪̥]

[sɒːl.ɡʲǽɹd̪̥]

From سال (sâl, “year”) + گرد (gard, present stem of گشتن (gaštan, “to turn”)).

af

گرد
<pos:present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">گشتن</i> (gaštan, “to turn”)>

جشن سالگرد ازدواج


نسل‌کشی

نسلکشی (canonical)
nasl-koši (romanization)

نسلکشی ارامنه


داس و چکش

head

داس و چکش • (dâs-o-čakoš)

fa-noun

داس و چکش • (dâs-o-čakoš)

fa:داس و چکش


وام‌دهندگان

وامدهندگان (canonical)
vâm-dahandegân (romanization)

وامدهنده وامدهنده#Persian

plural of وامدهنده


وام‌دهنده

head

وامدهنده • (vâm-dahande) (plural وامدهندگان (vâm-dahandegân))

وامدهنده (canonical)
vâm-dahande (romanization)
وامدهندگان (plural)

From وام (vâm, “loan”) + دهنده (dahande).


اختاپوس

اختاپوس • (oxtâpus) (plural اختاپوسها (oxtâpus-hâ))

oxtâpus (romanization)
اختاپوسها (plural)

[ʔʊx.t̪ʰɑː.pʰúːs]

[ʔʊx.t̪ʰɑː.pʰúːs]

[ʔʊx.t̪ʰɑː.pʰúːs]

Ultimately from Ancient Greek ὀκτώπους (oktṓpous).

octopus (any of several marine molluscs of the family Octopodidae)


اختاپوس‌ها

اختاپوسها • (oxtâpus-hâ)

اختاپوسها (canonical)
oxtâpus-hâ (romanization)

اختاپوس اختاپوس#Persian


هشت‌پاها

هشتپاها • (hašt-pâ-hâ)

هشتپاها (canonical)
hašt-pâ-hâ (romanization)

هشتپا هشتپا#Persian


پلانکتون

پلانکتون • (pelânkton)

fa-noun

پلانکتون • (pelânkton)


ستاره دریایی

head

ستارههای دریایی

ستاره دریایی • (setâre-ye daryâyi) (plural ستارههای دریایی (setâre-hâ-ye daryâyi))

fa-noun

ستارههای دریایی

setâre-ye daryâyi (romanization)
ستارههای دریایی (plural)

starfish (any of various asteroids or other echinoderms)

fa:ستاره دریایی


یاد گیری

head

یاد گیری • (yâdgiri)

fa-noun

یاد گیری • (yâdgiri)

یادگیری یادگیری#Persian


یادگیری

head

یادگیری • (yâdgiri)

fa-noun

یادگیری • (yâdgiri)

یادگیری شنا


هشت‌پا

head

هشتپا • (hašt-pâ) (plural هشتپاها (hašt-pâ-hâ))

هشتپا (canonical)
hašt-pâ (romanization)
هشتپاها (plural)

[häʃt̪.pʰɑ́ː]

[häʃt̪.pʰɑ́ː]

[ʔäʃt̪.pʰɑ́ː]

[ʔäʃt̪.pʰɔ́ː]

[hæʃt̪.pʰɒ́ː]

[häʃt̪.pʰɔ́]


فقیران

فقیران • (faqirân)

فقیر فقیر#Persian


پناهندگی

[pʰä.nɑː.ɦän̪.d̪ä.ɡíː]

[pʰä.nɑː.ɦän̪.d̪ä.ɡíː]

[pʰä.nɑːän̪.d̪ä.ɡíː]

[pʰä.nɔːän̪.d̪ä.ɡí]

[pʰæ.nɒː.ɦæn̪.d̪e.ɡʲíː]

[pʰä.nɔ.ɦän̪.d̪ä.ɡí]

پناهندگی سیاسی


پناهندگی سیاسی

پناهندگی سیاسی • (panâhandegi-ye siyâsi)

fa:پناهندگی سیاسی


داکتر

داکتر • (dâktar) (plural داکترها (dâktar-hâ) or داکتران (dâktarân))

dâktar (romanization)
داکترها (plural)
داکتران (plural)

[d̪ɑːk.t̪ʰǽɾ]


الهیات

الهیات • (elâhiyyât)

fa-noun

الهیات • (elâhiyyât)

Arabic إِلٰهِيَّات (ʔilāhiyyāt, “theology, lit. "divine things"”), from إِلٰهِيّ (ʔilāhiyy, “divine”).


گرافیتی

head

گرافیتی • (gerâfiti)

fa-noun

گرافیتی • (gerâfiti)

[ɡʲe.ɹɒː.fiː.t̪ʰíː]


زیردریایی

head

زیردریایی • (zirdaryâyi) (plural زیردریاییها (zirdaryâyi-hâ))

zirdaryâyi (romanization)
زیردریاییها (plural)

From زیر (zir, “under”) + دریا (daryâ, “sea”) + ـی (-i). Calque of French sous-marin.

af

fa:زیردریایی


تونل

head

تونل • (tunel) (plural تونلها (tunel-hâ))


فعل مرکب

فعل مرکب • (fe'l-e morakkab) (plural افعال مرکب)

fe'l-e morakkab (romanization)
افعال مرکب (plural)


اورانیوم

اورانیوم • (orâniyom)

fa-noun

اورانیوم • (orâniyom)

اورانیوم غنیشده

غنیسازی اورانیوم


قدرت هسته‌ای

قدرت هستهای (canonical)
qodrat-e haste-'i (romanization)

fa:قدرت هسته‌ای

nuclear power (a nation that possesses nuclear weapons)

nuclear power (power obtained using nuclear fission or nuclear fusion)


آب‌های بین‌المللی

head

آبهای بینالمللی

آبهای بینالمللی • (âb-hâ-ye beyn-olmelali)

fa-noun

آبهای بینالمللی

آبهای بینالمللی (canonical)
âb-hâ-ye beyn-olmelali (romanization)

international waters
international waters

(international law) international waters

fa:آب‌های بین‌المللی


آب‌ها

head

آبها • (âb-hâ)


سانتریفیوژ

سانتریفیوژها

سانتریفیوژ • (sântrifiyuž) (plural سانتریفیوژها (sântrifiyuž-hâ))

fa-noun

سانتریفیوژها

sântrifiyuž (romanization)
سانتریفیوژها (plural)

fa:سانتریفیوژ


قاچاقچی

head

قاچاقچی • (qâčâqči) (plural قاچاقچیان (qâčâqčiân))

qâčâqči (romanization)
قاچاقچیان (plural)

[qɑː.t͡ʃɑːq.ˈt͡ʃiː]

[qɑː.t͡ʃʰɑːq.t͡ʃʰíː]

[qɑː.t͡ʃʰɑːq.t͡ʃʰíː]

[qɑː.t͡ʃʰɑːq.t͡ʃʰíː]

[qɔː.t͡ʃʰɔːq.t͡ʃʰí]

[qɒː.t͡ʃʰɒːx.t͡ʃʰíː]

[qɔ.t͡ʃʰɔq.t͡ʃʰí]

Borrowed from Ottoman Turkish قاچاقجی (kaçakçı) or Azerbaijani qaçaqçı. Analyzable as قاچاق (qâčâq, “smuggling”) + ـچی (-či, “occupational suffix”). Compare Urdu قاچاقی (qāčāqī).

m+

Urdu قاچاقی (qāčāqī)

قاچاقچیان انسان


فرسخ

head

فرسخ • (farsax) (plural فرسخها (farsax-hâ) or فراسخ (farâsex))

farsax (romanization)
فرسخها (plural)
فراسخ (plural)

→ English: farsakh

→ Hindi: फ़र्सख़ (farsax) (rare)

Borrowed from Arabic فَرْسَخ (farsaḵ), itself from an Iranian cognate of فرسنگ (farsang).

فرسنگ فرسنگ#Persian

Alternative form of فرسنگ (farsang): farsang, parasang


خلبانان

خلبانان • (xalabânân)

خلبان خلبان#Persian


قرارداد

قرارداد • (qarârdâd) (plural قراردادها (qarârdâd-hâ))

qarârdâd (romanization)
قراردادها (plural)

[qa.ɾɑːɾ.ˈdɑːð]

[qä.ɾɑːɾ.d̪ɑ́ːd̪]

[qä.ɾɑːɾ.d̪ɑ́ːd̪]

[qä.ɾɑːɾ.d̪ɑ́ːd̪]

[qä.ɾɔːɾ.d̪ɔ́ːd̪̥]

[qæ.ɹɒːɹ.d̪ɒ́ːd̪̥]

[qä.ɾɔɾ.d̪ɔ́d̪]

قرار (qarâr) + داد (dâd, past stem of دادن (dâdan)).

af

داد
<pos:past stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">دادن</i> (dâdan)>

قرارداد گلستان


مهمانخانه

head

مِهْمانْخانِه

مِهْمانْخانِه • (mehmânxâne) (plural مهمانخانهها (mehmânxâne-hâ))

fa-noun

مِهْمانْخانِه

مِهْمانْخانِه (canonical)
mehmânxâne (romanization)
مهمانخانهها (plural)

→ Azerbaijani: mehmanxana

→ Gujarati: મહેમાનખાનું (mahemānkhānũ)

desc

مِہْمان خانَہ

→ Urdu: مِہْمان خانَہ (mihmān xāna)

→ Urdu: مِہْمان خانَہ (mihmān xāna)

From مهمان (mehmân, “guest”) + خانه (xâne, “house”).


بیچاره

head

بیچاره • (bêčâre) (plural بیچارگان (bêčâregân))

→ Assamese: বেচেৰা (besera)

→ Bengali: বেচারা (becara)

→ Gujarati: બિચારું (bicārũ)

→ Hindustani:

Hindi: बेचारा (becārā), बिचारा (bicārā)

desc

Urdu: بے چارَہ (be cāra), بِچارَہ (bicāra)

→ Marathi: बिचारे (bicāre)

→ Ottoman Turkish: بیچاره

Turkish: biçare

→ Punjabi:

Gurmukhi script: ਵਿਚਾਰਾ (vicārā)

Shahmukhi script: وِچارا (vicārā)

→ Uyghur: بىچارە (bichare)

→ Uzbek: bechora

[beː.t͡ʃʰɑː.ɾä]

[beː.t͡ʃʰɑː.ɾä]

[beː.t͡ʃʰɑː.ɾä]

[beː.t͡ʃʰɔː.ɾä]

From بیـ (bê-, “without”) + چاره (čâre, “remedy, cure”).


دوپا

head

دوپا • (dopâ) (plural دوپایان (dopâyân) or دوپاها (dopâ-hâ))

dopâ (romanization)
دوپایان (plural)
دوپاها (plural)

From دو (do, “two”) and پا (pâ, “foot”).


سوختگی‌ها

سوختگیها (canonical)
suxtegi-hâ (romanization)

سوختگی سوختگی#Persian


چهارپا

چهارپا • (čahârpâ) (plural چهارپایان (čahârpâyân) or چهارپاها (čahârpâ-hâ))

čahârpâ (romanization)
چهارپایان (plural)
چهارپاها (plural)

[t͡ʃʰä.ɦɑːɾ.pʰɑ́ː]

[t͡ʃʰä.ɦɑːɾ.pʰɑ́ː]

[t͡ʃʰɑːɑːɾ.pʰɑ́ː]

[t͡ʃʰɔːɔːɾ.pʰɔ́ː]

[t͡ʃʰæ.ɦɒːɹ.pʰɒ́ː]

[t͡ʃʰä.ɦɔɾ.pʰɔ́]

From چهار (čahâr, “four”) + پا (pâ, “foot”).


روسری‌ها

روسریها (canonical)
rusari-hâ (romanization)

روسری روسری#Persian


دولتمند

دولتمند • (dowlatmand) (plural دولتمندان (dowlatmandân) or دولتمندها (dowlatmand-hâ))

dowlatmand (romanization)
دولتمندان (plural)
دولتمندها (plural)

From دولت (dowlat, “estate”) + ـمند (-mand).


مننژیت

بیماری مننژیت


سیاه‌سرفه

سیاهسرفه (canonical)
siyâh-sorfe (romanization)


آلرژی

آلرژی • (âlerži)

fa-noun

آلرژی • (âlerži)

[ʔɒː.leɹ.ʒíː]


کزاز

head

کزاز • (kozâz)

fa-noun

کزاز • (kozâz)

بیماری کزاز

واکسن کزاز


مژه‌ها

head

مژهها • (može-hâ)

مژهها (canonical)
može-hâ (romanization)


بچگان

بچگان • (baččegân)

(rare or literary) plural of بچه (bačče)


بندگان

بنده بنده#Persian


مژگان

مژگان • (možgân)


گام ماژور

گامهای ماژور

گام ماژور • (gâm-e mâžor) (plural گامهای ماژور (gâm-hâ-ye mâžor))

fa-noun

گامهای ماژور

gâm-e mâžor (romanization)
گامهای ماژور (plural)

fa:گام ماژور


گام مینور

head

گامهای مینور

گام مینور • (gâm-e minor) (plural گامهای مینور (gâm-hâ-ye minor))

fa-noun

گامهای مینور

gâm-e minor (romanization)
گامهای مینور (plural)

fa:گام مینور


آرپژها

head

آرپژها • (ârpež-hâ)

آرپژ آرپژ#Persian


اکتاوها

اکتاوها • (oktâv-hâ)

اکتاو اکتاو#Persian


ریتم

ریتم ۴/۴

ریتم ۶/۸


اکتاو

اکتاو • (oktâv) (plural اکتاوها (oktâv-hâ))


بازرسی‌ها

بازرسیها • (bâzrasi-hâ)

بازرسیها (canonical)
bâzrasi-hâ (romanization)

بازرسی بازرسی#Persian


سفیران

سفیران • (safirân)

سفیر سفیر#Persian


کنسرت‌ها

کنسرتها (canonical)
konsert-hâ (romanization)

کنسرت کنسرت#Persian


موشک‌های بالستیک

موشکهای بالستیک • (mušak-hâ-ye bâlestik)

موشکهای بالستیک (canonical)
mušak-hâ-ye bâlestik (romanization)

موشک بالیستیک
موشک بالیستیک#Persian

plural of موشک بالیستیک (mušak-e bâlestik)


موشک بالیستیک

موشکهای بالستیک

موشک بالیستیک • (mušak-e bâlestik) (plural موشکهای بالستیک (mušak-hâ-ye bâlestik))

fa-noun

موشکهای بالستیک

mušak-e bâlestik (romanization)
موشکهای بالستیک (plural)

fa:موشک بالیستیک


موش‌ها

head

موشها • (muš-hâ)


بازرسی

بازرسی • (bâzrasi, bâzresi) (plural بازرسیها (bâzrasi, bâzresi-hâ))

bâzrasi (romanization)
bâzresi (romanization)
بازرسیها (plural)

باز (bâz) + رس (ras, present stem of رسیدن (rasidan)) + ـی (-i).

af

رس
<pos:present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">رسیدن</i> (rasidan)>

بازرسی بدنی

سازمان بازرسی کل کشور


گام‌ها

head

گامها • (gâm-hâ)


خبرگزاری

خبرگزاری • (xabar-gozâri) (plural خبرگزاریها (xabar-gozâri-hâ))

xabar-gozâri (romanization)
خبرگزاریها (plural)

[xä.bäɾ.ɡʊ.zɑː.ɾíː]

[xä.bäɾ.ɡʊ.zɑː.ɾíː]

[xä.bäɾ.ɡʊ.zɑː.ɾíː]

خبرگزاری مهر


لیره

From Arabic لِيرَة (līra), from Italian lira.

lira, a denomination of currency used in Turkey

pound, a denomination of currency used in Syria and Lebanon

lira, a defunct currency formerly used in Italy

livre, a defunct currency formerly used in France


فساد

fasâd (romanization)
fesâd (romanization)

[fä.sɔ́ːd̪̥]

[fæ.sɒ́ːd̪̥]


فشار

فشار • (fešâr)

fa-noun

فشار • (fešâr)

→ Arabic: فُشَار (fušār)

Hijazi Arabic: فِشار (fišār)

فشار خون

فشار اتمسفریک

فشار روانی

این امر هم میتواند به توزیع عادلانهتر درآمد در کشور کمک کند و هم اینکه از فشار فقر در گروههای قابلتوجهی از جمعیت کشور بکاهد.

2020 December 15, “تب فقر در دوران پاندمی”, in Donya-e-Eqtesad:

This policy can also help lead to a more equitable distribution of income in the country and also reduce the pressures of poverty on significant segments of the country's population.

in amr ham mi-tavânad be towzi'-e 'âdelâne-tar-e dar-âmad dar kešvar komak konad va ham in-ke az fešâr-e faqr dar goruh-hâ-ye qâbel-towjohi az jam'iyyat-e kešvar be-kâhad.


آرپژ

head

آرپژ • (ârpež) (plural آرپژها (ârpež-hâ))


نمازها

نمازها • (namâz-hâ)

نماز نماز#Persian


دجال

دجال • (dajjâl) (plural دجالان (dajjâlân))

[d̪äd͡ʒ.d͡ʒɑ́ːl]

[d̪äd͡ʒ.d͡ʒɑ́ːl]

[d̪äd͡ʒ.d͡ʒɑ́ːl]

[d̪äd͡ʒ.d͡ʒɔ́ːl̥]

[d̪æd͡ʒ.d͡ʒɒ́ːl̥]

[d̪äd͡ʒ.d͡ʒɔ́l]

(Christianity, Islam) Antichrist, false Messiah, dajjal


آلوبالو

آلوبالو • (âlubâlu)

fa-noun

آلوبالو • (âlubâlu)

→ Azerbaijani: albalı

desctree

→ Georgian: ალუბალი (alubali)
→ Armenian: ալուբալի (alubali) — Tbilisi

→ Gujarati: આલૂબાલૂ (ālūbālū), આલુબાલુ (ālubālu)

→ Northern Kurdish: alûbalû

→ Lezgi: ала баъли (ala baʾli)

→ Nogai: аьлбели (älbeli)

آلبالو آلبالو#Persian

Alternative form of آلبالو (âlbâlu, “sour cherry”)


اخگر

Perhaps from Proto-Iranian *HáHtr̥š (“fire”, from Proto-Indo-European *h₂eh₁ter-) + *gar- (“to kindle”, from Proto-Indo-European *gʷʰer-). Not found in Middle Persian; first attested in Daqīqī, in the mid-late 900s.

der

from Proto-Indo-European <i class="Latn mention" lang="ine-pro">*h₂eh₁ter-</i>


اسپرز

head

اسپرز • (esporz) (plural اسپرزها (esporz-hâ))


موشک‌ها

موشکها • (mušak-hâ)

موشکها (canonical)
mušak-hâ (romanization)

موشک موشک#Persian


سفرا

سفیر سفیر#Persian


عاشقان

عاشقان • ('âšeqân)

عاشق عاشق#Persian


عشاق

عشاق • ('oššâq)

عاشق عاشق#Persian


چنگ‌ها

چنگها • (čang-hâ)

چنگها (canonical)
čang-hâ (romanization)


نت دولا چنگ

(music) semiquaver or sixteenth note (US)


نت سیاه

Calque of French noire (“quarter note”, literally “black”).


بمل

سی بمل ― si bemol ― B-flat, B♭


طحال

head

طحال • (tahâl) (plural طحالها (tahâl-hâ) or طحل (tohol))

tahâl (romanization)
طحالها (plural)
طحل (plural)

→ Khalaj: tahâl


کسر میزان

fa:کسر میزان


دیز

دو دیز ― do diyez ― C-sharp, C♯.


گناهان

گناهان • (gonâhân)

گناه گناه#Persian


گناه‌ها

گناهها • (gonâh-hâ)

گناهها (canonical)
gonâh-hâ (romanization)

گناه گناه#Persian


برنده

برنده • (barande) (plural برندگان (barandegân))


جنگنده‌ها

جنگندهها (canonical)
jangande-hâ (romanization)

جنگنده جنگنده#Persian


منتقدان

منتقد منتقد#Persian


استعمارگری

From اِستِعمار (este'mâr) + ـگَری (-gari).


خواننده اپرا

خوانندگان اپرا

خواننده اپرا • (xânande-ye operâ) (plural خوانندگان اپرا (xânandegân-e operâ))

fa-noun

خوانندگان اپرا

xânande-ye operâ (romanization)
خوانندگان اپرا (plural)

fa:خواننده اپرا


کارخانه‌ها

head

کارخانهها • (kârxâne-hâ)

کارخانهها (canonical)
kârxâne-hâ (romanization)

کارخانه کارخانه#Persian


کاتالوگ‌ها

کاتالوگها • (kâtâlog-hâ)

کاتالوگها (canonical)
kâtâlog-hâ (romanization)

کاتالوگ کاتالوگ#Persian


کاتالوگ

کاتالوگ • (kâtâlog) (plural کاتالوگها (kâtâlog-hâ))

kâtâlog (romanization)
کاتالوگها (plural)


خوشبخت‌ها

خوشبختها • (xošbaxt-hâ)

خوشبختها (canonical)
xošbaxt-hâ (romanization)

خوشبخت خوشبخت#Persian


خوشبختان

خوشبختان • (xošbaxtân)

خوشبخت خوشبخت#Persian


منتقد

منتقد • (montaqed) (plural منتقدان (montaqedân))

montaqed (romanization)
منتقدان (plural)

Borrowed from Arabic مُنْتَقِد (muntaqid).

bor+

منتقد ادبی

منتقدان دولت نتانیاهو میگن دوپارگی رهبری فلسطینیها به نفع اسرائیلیهای مخالف راه حل تموم شده.

2023 December 22, “اسرائیل و فلسطینیها؛ راهحل دو کشوری چیست؟”, in YouTube, BBC Persian:

Critics of Netanyahu's government say that the schism in the Palestinian leadership has ended up to the benefit of Israelis opposed to the solution.

montaqedân-e dowlat-e netânyâhu mi-gan dopâregi-ye rahbari-ye felestini-hâ be naf'-e esrâ'ili-hâ-ye moxâlef-e râh-e hall tamum šode.


خوشبخت

head

خْوَشبَخت • (xošbaxt) (plural خوشبختان (xošbaxtân))

خْوَشبَخت (canonical)
xošbaxt (romanization)
خوشبختان (plural)


کارخانه

کارْخانِه • (kârxâne) (plural کارخانهها (kârxâne-hâ) or کارخانجات (kârxânejât))

کارْخانِه (canonical)
kârxâne (romanization)
کارخانهها (plural)
کارخانجات (plural)

→ Arabic: كَرْخانة (karḵāna, “brothel”) (perhaps through Ottoman)

→ Assamese: কাৰখানা (karkhana)

→ Azerbaijani: karxana / кархана

→ Bengali: কারখানা (karkhana)

→ Georgian: ქარხანა (karxana)

→ Gujarati: કારખાનું (kārkhānũ)

→ Hindustani:

Hindi: कारख़ाना (kārxānā)

Urdu: کارْخانَہ (kārxāna)

→ Marathi: कारखाना (kārkhānā)

→ Middle Armenian: քարխանայ (kʻarxanay)

desctree

→ Ottoman Turkish: كارخانه (kârhane), كرخانه (kerhane) — colloquial, քեարխանէ (kârhane), քէրխանէ (kerhane), քէրհանէ (kerhane) — Armeno-Turkish
Turkish: kerhane (“brothel”)
→ Arabic: كَرَخَانَة (karaḵāna, “brothel”)
→ Aromanian: kiurhan (“prostitute”)
→ Bulgarian: керхана́ (kerhaná, “brothel”)
→ Romanian: cherhaná (“factory”)
→ Serbo-Croatian: (“factory; brothel”)
Cyrillic script: ћерха̀на
Latin script: ćerhàna

→ Punjabi:

Gurmukhi script: ਕਾਰਖ਼ਾਨਾ (kārxānā)

Shahmukhi script: کارخانہ (kārxānh)

[kʰɑːɾ.xɑː.nä]

[kʰɑːɾ.xɑː.nä]

[kʰɑːɾ.xɑː.nä]

[kʰɔːɾ.xɔː.nä]

[kʰɔɾ.χɔ.nä]

From کار (kâr, “work, occupation”) + خانه (xâne, “house”).


پنجم درست

fa:پنجم درست


نیم پرده‌ها

نیم پردهها (canonical)
nim-parde-hâ (romanization)

نیم پرده
نیم پرده#Persian


نیم پرده

head

نیم پرده • (nim-parde) (plural نیم پردهها (nim-parde-hâ))

nim-parde (romanization)
نیم پردهها (plural)


چهارم درست

fa:چهارم درست


סר

סר אפֿראז המה פייגֿמבראן בוד
המישה בא מלאייך המזבאן בוד

1600s, Elisha ben Shmūel, translated by Dalia Yasharpour, The Prince and the Sufi: The Judeo-Persian Rendition of the Buddha Biographies, Brill, published November 9, 2020:

He was the head of all the prophets,
Always in agreement with the angels.

sar-e afrâd-e hame peyğambarân bud
hamiše bâ malâyek hamzabân bud


کرن

سی کرن

B lowered by an interval broadly corresponding to a quarter tone

لا کرن

A lowered by an interval broadly corresponding to a quarter tone

نتهای کرن

notes lowered by an interval broadly corresponding to a quarter-tone in Iranian traditional music

(music, especially Iranian traditional music) koron, a symbol used to lower a note by an interval smaller than a semitone and broadly corresponding to a quarter tone. It is used to show an effect on pitch in a similar way to a sharp or a flat.


کرن

کرند کرند#Persian


نیل

→ Hindustani:

Hindi: नील (nīl)

Urdu: نیل (nīl)

→ Punjabi: ਨੀਲ (nīl), نیل (nīl)

From Middle Persian 𐭭𐭩𐭫 (nīl), from Sanskrit नील (nīla).


درویش

دَرویش • (darvêš) (plural دَرویشان (darvêšân) or دَرویشها (darvêš-hâ) or دَراوِیش (darâviš))

دَرویش (canonical)
darvêš (romanization)
دَرویشان (plural)
دَرویشها (plural)
دَراوِیش (plural)

→ Arabic: دَرْوِيش (darwīš)

→ Azerbaijani: dərviş

→ Bashkir: дәрүиш (dərwiş)

→ Bengali: দরবেশ (dorbeś)

→ Chagatai: دَرویش

Uyghur: دەرۋىش (derwish)

Uzbek: darvesh

→ Gujarati: દરવેશ (darveś)

→ Hindustani:

Hindi: दरवेश (darveś)

Urdu: دَرْویش (darveś)

→ Kazakh: дәруіш (däruış)

→ Khalaj: dərvîş

→ Malay: darwis

Indonesian: darwis

desctree

→ Ottoman Turkish: دَرویش (dervîş)
Turkish: derviş
→ Albanian: dervish
→ Belarusian: дэ́рвіш (dérviš)
→ Bulgarian: дерви́ш (dervíš)
→ Catalan: dervix
→ Czech: derviš
→ Danish: dervish
→ English: dervish
→ Estonian: derviš
→ Finnish: dervissi
→ French: derviche
→ German: Derwisch
→ Dutch: derwisj
→ Greek: δερβίσης (dervísis)
→ Hungarian: dervis
→ Italian: derviscio
→ Lithuanian: dervišas
→ Macedonian: дервиш (derviš)
→ Norwegian: dervisj
→ Polish: derwisz
→ Portuguese: dervixe
→ Romanian: derviș
→ Russian: де́рвиш (dérviš)
→ Serbo-Croatian:
Cyrillic script: дѐрвӣш
Latin script: dèrvīš
→ Slovak: derviš
→ Slovene: derviš
→ Spanish: derviche
→ Swedish: dervisch
→ Ukrainian: де́рвіш (dérviš)

→ Punjabi:

Gurmukhi script: ਦਰਵੇਸ਼ (darveś)

Shahmukhi script: دَرْویش (darveś)

desc

→ Sindhi: دَرويشُ

→ Sindhi: دَرويشُ

→ Tatar: дәрвиш (därwiş)

→ Turkmen: derwüş

From earlier دریوش (daryuš, daryôš), from درغوش (darğuš, darğôš), from Middle Persian [script needed] (dlgwš /driyōš/).

der

Hafez
در این بازار اگر سودیست با درویش خرسند است
خدایا منعمم گردان به درویشی و خرسندی
dar în bâzâr agar sûdêst bâ darvêš-i xursand ast
xudâyâ mun'imam gardân ba darvêšî u xursandî

If there is any merit to be gained in this world, it is that attained by the contented dervish. O Lord, grant me the blessings of holy indigence and contentment

a poor, indigent, ascetic, and abstemious person or recluse; Dervish, Sufi


افت

Lexicalization of the present stem of the verb افتادن (oftâdan, “to fall”).


سپار

head

سپار • (sopâr)

fa-noun

سپار • (sopâr)

Ultimately from Proto-Indo-European *sph₂-dʰ-. Cognate with English spade.


سریش

head

سریش • (seriš)

fa-noun

سریش • (seriš)

desctree

→ Arabic: سِرِيش (sirīš), إشْرَاس (ʔišrās), إشْرِيس (ʔišrīs), شِرَاس (širās), شِرْيَاس (širyās)
→ Swahili: sherisi

→ Azerbaijani: çiriş

→ Kazakh: шырыш (şyryş)

→ Middle Armenian: շրէշ (šrēš)

→ Ottoman Turkish: چریش (çiriş)

Turkish: çiriş

→ Bulgarian: чири́ш (čiríš)

→ Hungarian: csiriz

→ Macedonian: чириш (čiriš)

→ Pashto: سرېښ (sareẍ)


میر

امیر امیر#Persian


تراش

head

تراش • (tarâš)

→ Ottoman Turkish: تراش (tıraş, traş)

Turkish: tıraş

→ Armenian: թրաշ (tʻraš)

[t̪ʰä.ɾɑ́ːʃ]

[t̪ʰä.ɾɑ́ːʃ]

[t̪ʰä.ɾɑ́ːʃ]

[t̪ʰä.ɾɔ́ːʃ]

[t̪ʰæ.ɹɒ́ːʃ]


پروتستان

پروتستان • (porotestân) (plural پروتستانها (porotestân-hâ))

porotestân (romanization)
پروتستانها (plural)


ارتدکس

ارتدکس • (ortodoks) (plural ارتدکسها (ortodoks-hâ))

ortodoks (romanization)
ارتدکسها (plural)


گذر

همای اوج سعادت به دام ما افتد
اگر تو را گذری بر مقام ما افتد

c. 1390, Shams-ud-Dīn Muḥammad Ḥāfiẓ, “Ghazal 114”, in دیوان حافظ [The Divān of Ḥāfiẓ]:

The huma bird of felicity's zenith falls into my snare
If your passing should fall upon my place.

humāy-i awj-i sa'ādat ba dām-i mā uftad
agar tu rā guzarē bar muqām-i mā uftad


گوی

From Middle Persian [Book Pahlavi needed] (gwd /gōy/, “ball”). Cognate with Sanskrit गोल (gola), Persian گلوله (golule, “pellet; bullet”), Northern Luri گولٛاْ (goła, “pellet”), Central Kurdish گولە (gule) and گۆ (go, “ball”), Northern Kurdish gog (“ball”), Zazaki gudi (“ball; round”) and an Iranian loanword in Classical Syriac ܓܘܝܐ (gōyāʾ).


آزار

head

آزار • (âzâr)

→ Azerbaijani: azar

→ Hindustani:

Hindi: आज़ार (āzār)

Urdu: آزار (āzār)

→ Kazakh: азар (azar)

→ Khalaj: âzâr

→ Kyrgyz: азар (azar)

→ Marathi: आजार (ājār)

→ Middle Armenian: ազար (azar)

desctree

→ Middle Bengali: আজার (ajar), আজাড় (ajaṛ)
Bengali: আজার (ajar)

→ Ottoman Turkish: آزار (azar)

Turkish: azar

→ Turkmen: azar

→ Uzbek: ozor

→ Yidgha: آزار (âzâr)

Inherited from Middle Persian [Book Pahlavi needed] (ʾcʾl /āzār/, “torment”), ultimately from Proto-Iranian *aHjāráyati.


شکیب

šekib (romanization)
šakib (romanization)

[ʃæ.kʰʲíːb̥]

[ʃe.kʰʲíːb̥]

برداشته بظلم فراقت ز جان شکیب
وصل تو کرده بر سر جانها نثار عدل

c. 1520, Selim I of the Ottoman Empire, edited by Benedek Péri, The Persian Dīvān of Yavuz Sulṭān Selīm, Budapest, Hungary: Research Centre for the Humanities, Eötvös Loránd Research Network, →ISBN, page 78:

You have removed patience from the soul by the tyranny of parting from you;
Reunion with you strews justice upon the head of [your lovers'] souls.

bardāšta ba-zulm-i firāqat zi jān šakēb
wasl-i tu karda bar sar-i jānhā nisār adl


سوشی

head

سوشی • (suši)

fa-noun

سوشی • (suši)


کش

Inherited from Middle Persian kš (kaš, “armpit”), from Proto-Iranian *kášah (“armpit”), from Proto-Indo-Iranian *káćšas (“armpit”), ultimately from Proto-Indo-European *kóḱs-o-s.


استپ

head

استپ • (estep) (plural استپها (estep-hâ))


پیراشکی

پیراشکی • (pirâški) (plural پیراشکیها (pirâški-hâ))

pirâški (romanization)
پیراشکیها (plural)


کالسکه

کالسکه • (kâleske) (plural کالسکهها (kâleske-hâ))

kâleske (romanization)
کالسکهها (plural)


واکس

From Russian ва́кса (váksa), from German Wachs.


شلنگ

شلنگ • (šelang) (plural شلنگها (šelang-hâ))


ساسات

ساسات • (sâsât)

fa-noun

ساسات • (sâsât)

[sɑː.sɑ́ːt̪]

[sɒː.sɒ́ːt̪]


کالباس

head

کالباس • (kâlbâs) (plural کالباسها (kâlbâs-hâ))

Borrowed from Russian колбаса (kolbasa).

cold meat from which slices are cut, especially bologna and similar sausages


چدن

[t͡ʃʰʊ.d̪ǽn]

[t͡ʃʰʊ.d̪ǽn]

[t͡ʃʰʊ.d̪ǽn]

From Russian чугу́н (čugún), from Turkic.


زاپاس

زاپاس • (zâpâs) (plural زاپاسها (zâpâs-hâ))


فریب

farêb (romanization)
ferib (romanization)
farib (romanization)

→ Hindustani:

Hindi: फ़रेब (fareb)

Urdu: فریب (fareb)

From Middle Persian [script needed] (plyp /frēb/, “deceit, deception”), from Proto-Iranian *fra- (“toward”, from Proto-Indo-European *pro-) + *dab (“to deceive”, from Proto-Indo-European *dʰebʰ- (“to deceive; to harm”)).

der

from Proto-Indo-European <i class="Latn mention" lang="ine-pro">*pro-</i>

مژهٔ سیاهت ار کرد به خون ما اشارت
ز فریب او بیندیش و غلط مکن نگارا

c. 1390, Hafez, “Ghazal 6”, in دیوان حافظ [The Divān of Hafez]:

If [the arrow of] your black eyebrow should aim for my blood,
Consider its perfidy [i.e. the speaker hopes the eyebrow is “deceitful” and does not reflect the beloved’s real attitude towards him], and make no error, my love.

muža-yi sîyâh-at ar kard ba xûn-i mâ išârat
zi firêb-i ô biyandêš u ğalat ma-kun nigâr-â


سال نوری

head

سال نوری • (sâl-e nuri) (plural سالهای نوری (sâl-hâ-ye nuri))

sâl-e nuri (romanization)
سالهای نوری (plural)

[sɑ́ː.lɪ nuː.ɾíː]

Calque of English light year, from سال (sâl, “year”) and نوری (nuri, “optical, photic, having to do with light”), from نور (nur, “light”)


شمار

شمار • (šomâr)

fa-noun

شمار • (šomâr)

→ Azerbaijani: şümar

→ Ahirani: सुमार (sumār)

→ Middle Bengali: সুমার (sumar)

Bengali: শুমার (śumar)

→ Braj: शुमार (śumār)

→ Dogri: śamār

Devanagari script: शमार

Dogra script: 𑠧𑠢𑠬𑠤

→ Gojri: شُمار (śumār)

→ Gujarati: શુમાર (śumār)

→ Hindustani:

Hindi: शुमार (śumār)

Urdu: شُمَارْ (śumār)

→ Kannada: ಸುಮಾರು (sumāru)

→ Konkani: sumār

Devanagari script: सुमार

Kannada script: ಸುಮಾರ್

Latin script: sumar

→ Malayalam: സുമാറു (sumāṟu)

→ Malvi: सुमार (sumār)

→ Marathi: sumār

Devanagari script: सुमार

Modi script: 𑘭𑘳𑘦𑘰𑘨

→ Marwari:

Devanagari script: सुमार (sumār)

Mahajani script: 𑅰𑅒𑅬𑅭 (sumr)

→ Ottoman Turkish: شمار (şümar)

→ Odia: ସୁମାର୍ (sumār)

→ Old Punjabi: ਸੁਮਾਰੁ (sumāru)

Punjabi: śumār

Gurmukhi script: ਸ਼ੁਮਾਰ

Shahmukhi script: شُمارْ

→ Sindhi: śumāru

Arabic script: شُمارُ

Devanagari script: शुमारु

Khudabadi script: 𑋜𑋣𑋗𑋠𑋙𑋣

→ Tamil: சுமார் (cumār)

→ Telugu: సుమారు (sumāru)

→ Varhadi: sumār

Devanagari script: सुमार

Modi script: 𑘭𑘳𑘦𑘰𑘨

Related to شمردن (šomordan, “to count”).

شمار حساب
شمار حساب#Persian

digit (شمار حساب)


داده

Past participle of دادن (dâdan, “to give”); semantic loan from English datum, from the past participle of Latin dare (“to give”).


کلاهک

head

کلاهک • (kolâhak) (plural کلاهکها (kolâhak-hâ))

From Middle Persian kwlʾp̄k' (kulāfak, “little cap; calyx”), diminutive of kwlʾp̄ (kulāf, “cap, bonnet”). By surface analysis, کلاه + ـک.


صهیونیست

head

صهیونیست • (sahyunist) (plural صهیونیستها (sahyunist-hâ))

sahyunist (romanization)
صهیونیستها (plural)

From صهیون (sahyun, “Zion”) + ـیست (-ist).

براساس این نظرسنجی، ۴۸ درصد صهیونیستها خواهای استعفای یوآف گالانت (وزیر جنگ)، ۵۰ درصد خواهان استعفای هرتزی هالیوی (رئیس ستاد مشترک ارتش رژیم صهیونیستی) و ۵۶ درصد نیز خواهان استعفای رونن بار رئیس سازمان جاسوسی داخلی رژیم صهیونیستی (شینبت) هستند.

2024 May 1, “صهیونیستها خواهان استعفای نتانیاهو و آتشبس در نوار غزه هستند”, in irna.ir, Islamic Republic News Agency:

Based on this poll, 48% of Zionists support the resignation of Yoav Gallant (the Minister of War), 50% support the resignation of Herzi Halevi (chief of the Zionist regime's Joint Command), and 56% also support the resignation of Ronen Bar, head of the Zionist regime's internal spy agency (Shin Bet).

barâsâs-e in nazarsanji, 48 darsad-e sahyunist-hâ xâhâ-ye este'fâ-ye yo'âf gâlânt (vazir-e jang), 50 darsad xâhâ-ye este'fâ-ye hertzi hâleyvi (ra'is-e setâd-e moštarak-e arteš-e režim-e sahyunisti) va 56 darsad niz xâhân-e este'fâ-ye ronen bâr ra'is-e sâzmân-e jâsusi-ye dâxeli-ye režim-e sahyunisti (šin-bet) hastand.


مریخی

مریخی • (merrixi) (plural مریخیان (merrixiân) or مریخیها (merrixi-hâ))

merrixi (romanization)
مریخیان (plural)
مریخیها (plural)

Borrowed from Arabic مِرِّيخِيّ (mirrīḵiyy). By surface analysis, مریخ (merrix, “Mars”) + ـی (-i).


صهیونی

head

صهیونی • (sahyuni) (plural صهیونیان (sahyuniân))

sahyuni (romanization)
صهیونیان (plural)
صهیونی (singular)
sahyuní (singular)
صهیونیان (plural)
sahyuniấn (plural)
صهیونیا (colloquial plural)
sahyuniấ (plural)
صهیونی را (definite direct-object singular)
sahyuní râ (definite direct-object singular)
صهیونی رو (colloquial definite direct-object singular)
sahyuní ro (definite direct-object singular)
صهیونیان را (definite direct-object plural)
sahyuniấn râ (definite direct-object plural)
صهیونیا رو (colloquial definite direct-object plural)
sahyuniấ ro (definite direct-object plural)
صهیونی (ezafe singular)
sahyuní-ye (ezafe singular)
صهیونیان (ezafe plural)
sahyuniấn-e (ezafe plural)
صهیونیای (colloquial ezafe plural)
sahyuniấ-ye (ezafe plural)
صهیونی (definite relative singular)
صهیونی (indefinite singular stressed)
sahyuní (definite relative singular)
sahyuní (indefinite singular stressed)
صهیونیانی (definite plural relative)
صهیونیانی (indefinite plural stressed)
sahyuniấn-i (definite plural relative)
sahyuniấn-i (indefinite plural stressed)
صهیونیایی (colloquial definite plural relative)
صهیونیایی (colloquial indefinite plural stressed)
sahyuniấ-yi (definite plural relative)
sahyuniấ-yi (indefinite plural stressed)
صهیونیام (first-person predicative singular)
sahyuni-am (first-person predicative singular)
صهیونیایم (first-person plural predicative)
sahyuni-im (first-person plural predicative)
صهیونیای (predicative second-person singular)
sahyuni-i (predicative second-person singular)
صهیونیاید (plural predicative second-person)
sahyuni-id (plural predicative second-person)
صهیونیاین (colloquial plural predicative second-person)
sahyuni-in (plural predicative second-person)
صهیونی است (predicative singular third-person)
sahyuni ast (predicative singular third-person)
صهیونیه (colloquial predicative singular third-person)
sahyuni-e (predicative singular third-person)
صهیونیاند (plural predicative third-person)
sahyuni-and (plural predicative third-person)
صهیونیان (colloquial plural predicative third-person)
sahyuni-an (plural predicative third-person)


بوز

bowz (romanization)
buz (romanization)
bôz (romanization)


زغال اخته

زغال اخته • (zoğâl axte) (plural زغال اختهها (zoğâl axte-hâ))

zoğâl axte (romanization)
زغال اختهها (plural)


لعل

Borrowed from Arabic لَعْل (laʕl), from Persian لال (lâl).

خامه مژگان سلیمی ساز پر شنگرف اشک
زان که وصف لعل آن شیرین دهن خواهم نوشت

c. 1520, Selim I of the Ottoman Empire, edited by Benedek Péri, The Persian Dīvān of Yavuz Sulṭān Selīm, Budapest, Hungary: Research Centre for the Humanities, Eötvös Loránd Research Network, →ISBN, page 131:

Make the brush of Selim's eyelashes full of the red ink of tears [red from eyes bloodshot due to weeping]
For I will write descriptions of the ruby [metaphor: lips as red as rubies] of her sweet mouth.

xāma-yi mužagān-i salīmī sāz pur-i šangarf-i ašk
z-ān ki wasf-i la'l-i ān šīrīn dahan xwāham niwišt

(poetic, figurative) the beautiful lips of the beloved


ماهیتابه

ماهیتابه • (mâhitâbe) (plural ماهیتابهها (mâhitâbe-hâ))

mâhitâbe (romanization)
ماهیتابهها (plural)

ماهیتابه ماهیتابه#Persian

Alternative form of ماهیتابه (“frying pan”)


جنیبت

جنیبت • (janibat) (plural جنیبتان (janibatân))


پالاد

پالاد • (pâlâd) (plural پالادان (pâlâdân))

[pʰɑː.lɑ́ːd̪]

[pʰɑː.lɑ́ːd̪]

[pʰɑː.lɑ́ːd̪]

[pʰɔː.lɔ́ːd̪̥]

[pʰɒː.lɒ́ːd̪̥]


نیله

From Middle Persian *nīlag (borrowed in Arabic as نِيلَج (nīlaj)), from nyl (nīl, “indigo”) (> Persian نیل (nil, “indigo”)) + -k' (-ag).


شیده

شیده • (šide)

fa-noun

شیده • (šide)


شیده

head

شیده • (šide)

fa-noun

شیده • (šide)

From Middle Persian [Book Pahlavi needed] (šyt' /šēd/, “sorrel [horse]”).


بیدخ

From Middle Iranian; Possibly cognate with Middle Persian ʾpytk' (*abēdag, “stray”), Parthian ʾpydg (apēdag, “stray”), Ossetian бӕх (bæx, “horse”).


لاله واژگون

head

لاله واژگون • (lâle-ye vâžgun)

fa-noun

لاله واژگون • (lâle-ye vâžgun)

fa:لاله واژگون


برذون

Borrowed from Arabic بِرْذَوْن (birḏawn).


سوار

head

سوار • (sovâr, savâr) (plural سواران (sovâr, savârân))

sovâr (romanization)
savâr (romanization)
سواران (plural)

→ Bengali: সওয়ার (śoōẇar)

→ Gujarati: સવાર (savār)

→ Hindustani:

Hindi: सवार (savār)

Urdu: سوار (savār)

→ Kannada: ಸವಾರ (savāra)

→ Marathi: स्वार (svār)

→ Ottoman Turkish: سوار (süvar)

→ Punjabi:

Gurmukhi script: ਸਵਾਰ (savār)

Shahmukhi script: سوار (savār)

From Middle Persian ʾswbʾl, ʾsp̄wʾl (aswār, “horseman, rider”).

پادشاه ارابهها و سواران را جمع کرد.

The king assembled cavalrymen and chariots

Abulfazl Bayhaqi, edited by Ali-Akbar Fayyaz, Tarikh-i Bayhaqi, page 73:
حسن فرمود تا علامت بزرگ را پیشتر بردند و با سواران پختهٔ گزیده حمله افگند بهفیروزی
Hasan ordered to move the great emblem forward and attacked victoriously with hand-picked veteran cavalrymen.


مشکات

مشکات • (meškât) (plural مشکاتها (meškât-hâ))

[meʃˈkʰɒːtʰ]

Borrowed from Arabic مِشْكَاة (miškāh), from Ge'ez መስኮት, መሥኮት (mäskot, mäśkot).

Rumi, Masnavi
چشمشان مشکوة دان دلشان زجاج
تافته بر غرش و افلاک این سراج
čašmišân miškât-dân, dil-šân zujâj
tâfta bar arš u aflâk în sirâj


شفاء

شفاء • (šafâ')

fa-noun

شفاء • (šafâ')


ابری‌سازی

head

ابریسازی • (abri-sâzi)

fa-noun

ابریسازی • (abri-sâzi)

ابریسازی (canonical)
abri-sâzi (romanization)

ابری (abri) + ساز (sâz-), ساختن (sâxtan, “to create”) + ـی (-i).


ابری‌ساز

head

ابریساز • (abri-sâz) (plural ابریسازان (abri-sâzân) or ابریسازها (abri-sâz-hâ))

ابریساز (canonical)
abri-sâz (romanization)
ابریسازان (plural)
ابریسازها (plural)

ابری (abri) + ساز (sâz-), ساختن (sâxtan, “to create”).


اسپهبد

اسپهبد • (espahbod) (plural اسپهبدها (espahbod-hâ) or اسپهبدان (espahbodân))

espahbod (romanization)
اسپهبدها (plural)
اسپهبدان (plural)

سپهبد سپهبد#Persian


سپهبد

سپهبد • (sepahbod) (plural سپهبدها (sepahbod-hâ) or سپهبدان (sepahbodân))

sepahbod (romanization)
سپهبدها (plural)
سپهبدان (plural)

From Middle Persian 𐭮𐭯𐭠𐭧𐭯𐭲𐭩 (spāhbed), from Proto-Iranian *spādapati-, from Proto-Iranian *cwaHdaHpatiš (“commander of the army”). By surface analysis, سپاه (sepâh, “army”) + ـبد (-bod, “lord, master”).

surf

(historical) commander of army, especially in the Sassanian army

sepahbod; a rank in Iranian army equivalent to lieutenant general