تازی

تازی • (tâzi)

From Middle Persian tʾcyk' (Tāzīg, “Arab”), from Arabic طَيِّء (ṭayyiʔ, “name of an Arab clan”). Compare Classical Syriac ܛܝܝܐ (Ṭayyāyāʾ, “Arab”).

cog

1957, Zarrinkub, Do Qarn Sokut. p. 125.
نهضت خونآلود و گرم و سوزان او که بیش از هفتاد روز طول نکشید برای کسانیکه پس از او برضد ستمکاران تازی قیام کردند سرمشق زندهیی بود.
Nahzat-e xun-âlud o garm o suzân-e u ke biš az haftâd ruz tul nakešid barâye kasânike pas az u bar-zedde setamkârân-e Tâzi qiyâm kardand sar-e-mašq-e zene-yi bud.

His [Sinbad the Magus] bloody, heart-rending movement, which didn't last more than seventy days, was a good role model for those who rose up against the Arab oppressors after him.


مقدس

→ Bengali: মুকদ্দস (mukoddoś)

→ Hindustani:

Hindi: मुक़द्दस (muqaddas)

Urdu: مُقَدَّس (muqaddas)

→ Punjabi:

Gurmukhi script: ਮੁਕ਼ੱਦਸ (muqaddas)

Shahmukhi script: مُقَدَّس (muqaddas)

→ Sindhi:

Devanagari script: मुक़दस

Arabic script: مُقَدَّسُ

Borrowed from Arabic مُقَدَّس (muqaddas).

bor+

هزار جان مقدس بسوخت زین غیرت
که هر صباح و مسا شمع مجلس دگری

c. 1390, Hafez, “Ghazal 452”, in دیوان حافظ [The Divan of Hafez]:

A thousand holy souls have burned from jealousy,
Since you are the candle of a different crowd every morning and evening.

hazār jān-i muqaddas bisōxt z-īn ğayrat
ki har sabāh u masā šam'-i majlis-i digar-ī


ماندگار

fa-adj

ماندگار • (mândegâr) (comparative ماندگارتَر (mândegâr-tar), superlative ماندگارتَرین (mândegâr-tarin))

mândegâr (romanization)
ماندگارتَر (comparative)
ماندگارتَرین (superlative)

[mɒnd̪eˈɡɒːɾ]


سپنتا

[sɪ.pʰän̪.t̪ʰɑ́ː]

[sɪ.pʰän̪.t̪ʰɑ́ː]

[sɪ.pʰän̪.t̪ʰɑ́ː]

From Avestan 𐬯𐬞𐬆𐬧𐬙𐬀 (spəṇta), ultimately from Proto-Indo-European *ḱwen-.


غره

غره • (ğarre) (comparative غرهتَر (ğarre-tar), superlative غرهتَرین (ğarre-tarin))

ğarre (romanization)
غرهتَر (comparative)
غرهتَرین (superlative)

1131-1141, Sanai
بدین زور و زر دنیا چو بیعقلان مشو غره
که این آن نوبهاری نیست کش بیمهرگان بینی

(please add an English translation of this quotation)


زال

perhaps from Proto-Indo-European *ǵerh₂- (“to grow old, to mature”)

inh

چه خوش گفت زالی به فرزند خویش/چو دیدش پلنگ افکن وپیلتن


متعارف

mota'âref (romanization)
mota'âraf (romanization)

[mot̪ʰæʔɒːɾef]

Borrowed from Arabic مُتَعَارِف (mutaʕārif).

bor+

زبان متعارف
zabân-e mota'âref
standard language

جنگافزار متعارف


فلان

fa-adj

فلان • (folân)

در فلان تاریخ

so and so; such and such; used when one does not wish to specify.


شاعرانه‌تر

head

شاعرانهتر • (šâ'erâne-tar)

شاعرانهتر (canonical)
šâ'erâne-tar (romanization)

شاعرانه شاعرانه#Persian


شاعرانه‌ترین

شاعرانهترین • (šâ'erâne-tarin)

شاعرانهترین (canonical)
šâ'erâne-tarin (romanization)

شاعرانه شاعرانه#Persian


شاعرانه

fa-adj

شاعرانه • (šâ'erâne) (comparative شاعرانهتَر (šâ'erâne-tar), superlative شاعرانهتَرین (šâ'erâne-tarin))

šâ'erâne (romanization)
شاعرانهتَر (comparative)
شاعرانهتَرین (superlative)
شاعرانهام (first-person predicative singular)
šâ'erâné-am (first-person predicative singular)
شاعرانهام، شاعرانم (colloquial first-person predicative singular)
šâ'erânám (first-person predicative singular)
شاعرانهایم (first-person plural predicative)
šâ'erâné-im (first-person plural predicative)
شاعرانهای (predicative second-person singular)
šâ'erâné-i (predicative second-person singular)
شاعرانهاید (plural predicative second-person)
šâ'erâné-id (plural predicative second-person)
شاعرانهاین (colloquial plural predicative second-person)
šâ'erâné-in (plural predicative second-person)
شاعرانه است (predicative singular third-person)
šâ'erâné ast (predicative singular third-person)
شاعرانهئه، شاعرانس (colloquial predicative singular third-person)
šâ'erâné-e, šâ'erânás (predicative singular third-person)
شاعرانهاند (plural predicative third-person)
šâ'erâné-and (plural predicative third-person)
شاعرانهان، شاعرانن (colloquial plural predicative third-person)
šâ'erâné-an, šâ'erânán (plural predicative third-person)

→ Azerbaijani: şairanə

→ Hindustani:

desc

Urdu: شاعِرانَہ (śā'irāna)

Urdu: شاعِرانَہ (śā'irāna)

→ Ottoman Turkish: شاعرانه (şâirâne)

Turkish: şairane

→ Uzbek: shoirona

[ʃɑː.ʔi.ɾɑː.ˈna]

[ʃɑː.ʔɪ.ɾɑː.nǽ]

[ʃɑː.ʔɪ.ɾɑː.nǽ]

[ʃɑː.jɪ.ɾɑː.nǽ]

[ʃɒː.ʔe.ɹɒː.né]

From شاعر (šâ'er, “poet”) + ـانه (-âne).


جاوید

fa-adj

جاوید • (jâvêd)

[d͡ʒɑː.ˈweːð]

[d͡ʒɑː.wéːd̪]

[d͡ʒɑː.wéːd̪]

[d͡ʒɑː.wéːd̪]

[d͡ʒɔː.wéːd̪̥]

[d͡ʒɒː.víːd̪̥]

From Middle Persian [script needed] (yʾwyt' /jāwēd/, “eternal”). Compare Old Armenian յաւէտ (yawēt), an Iranian borrowing.


برخوردار

fa-adj

برخوردار • (barxurdâr)

[bäɾ.xʊɾ.d̪ɑ́ːɾ]

[bäɾ.xʊɾ.d̪ɑ́ːɾ]

[bäɾ.xʊɾ.d̪ɑ́ːɾ]

[bäɾ.xuɾ.d̪ɔ́ːɾ]

[bæɹ.xoɹ.d̪ɒ́ːɹ]

[bäɾ.χuɾ.d̪ɔ́ɾ]

From برخورد (barxord) + ـار (-âr), literally “fruit eater”.

af

زن از حسن برخوردار است.

enjoying the profits from; possessing (something good)

هر که از دیدار برخوردار شد
این جهان در چشم او مردار شد

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume II, verse 582:

(For) when any one enjoys vision (of God),
this world becomes carrion in his eyes.

har ki az dīdār barxwardār šud
īn jahān dar čašm-i ō murdār šud


بکر

fa-adj

بکر • (bekr) (comparative بکرتَر (bekr-tar), superlative بکرتَرین (bekr-tarin))

bekr (romanization)
بکرتَر (comparative)
بکرتَرین (superlative)

جنگل بکر

بکرترین دیدنیهای حومه تهران

the most pristine sights in the suburbs of Tehran


هراتی

هراتی • (harâti)

[hä.ɾɑː.t̪ʰíː]

[hä.ɾɑː.t̪ʰíː]

[ʔä.ɾɑː.t̪ʰíː]

[ʔä.ɾɔː.t̪ʰí]

[hæ.ɹɒː.t̪ʰíː]


راهبردی‌تر

راهبردیتر (canonical)
râhbordi-tar (romanization)

راهبردی راهبردی#Persian


راهبردی‌ترین

راهبردیترین (canonical)
râhbordi-tarin (romanization)

راهبردی راهبردی#Persian


موقت

Borrowed from Arabic مُوَقَّت (muwaqqat).


شیعی

fa-adj

شیعی • (ši'i)

Borrowed from Arabic شِيعِيّ (šīʕiyy). By surface analysis, شیعه (ši'e) + ـی (-i).


سیمین

→ Ottoman Turkish: سیمین (simin)

Inherited from Middle Persian [script needed] ((a)sēmēn); by surface analysis, سیم (sim, “silver”) + ـین (-in, “-en”, adjectival suffix).


ماندگارتر

head

ماندگارتر • (mândegâr-tar)

ماندگار ماندگار#Persian


ماندگارترین

ماندگارترین • (mândegâr-tarin)

ماندگار ماندگار#Persian


پارسا

fa-adj

پارسا • (pârsâ)

[pʰɑːɾ.sɑ́ː]

[pʰɑːɾ.sɑ́ː]

[pʰɑːɾ.sɑ́ː]

[pʰɔːɾ.sɔ́ː]

[pʰɒːɹ.sɒ́ː]

Uncertain. Not found in Middle Persian. A link to Middle Persian 𐭯𐭠𐭫𐭮𐭩 (pʾlsy /Pārs/, “Persia”) is often suggested, with reference to the Zoroastrian notion that the Iranians were the chosen nation of God.


پدرام

fa-adj

پدرام • (pedrâm)

[pʰäd̪.ɾɑ́ːm]

[pʰäd̪.ɾɑ́ːm]

[pʰäd̪.ɾɑ́ːm]

[pʰäd̪.ɾɔ́ːm]

[pʰäd̪.ɾɔ́m]

An old compound. Akin to Sogdian 𐼾𐽂𐽀𐼰𐼺 (ptrʾm /patrām/, “calm, peace”).
* The first part is from Middle Persian 𐭯𐭥𐭭 (pʿn) / PWN (pad, “to, at, in, on”), itself from Proto-Indo-European *per-, *próti, *préti. Compare Avestan 𐬞𐬀𐬌𐬙𐬌 (paⁱti), Sanskrit प्रति (prati, “towards, to”).
* The second part is from Proto-Indo-European *h₁rem-. Compare Avestan 𐬭𐬀𐬨𐬀𐬌𐬙𐬌 (ramaⁱti), Sanskrit रमते (ramate).

cog

10th century, Ferdowsi, Shahnameh
چنین داد پاسخ که من ساز جنگ
به پیش آورم چون شود کار تنگ
نمانم که کیخسرو از بخت خویش
بود شاد و پدرام بر تخت خویش
čênin dâd pâsux ki man sâz-î jang, ba pêš âvaram čôn šavad kâr tang, namânam ki kayxusrow az baxt-î xweš, bûd šâd u padrâm bar taxt-î xweš


پدرام

fa-adj

پدرام • (padrâm)


پرتکاپو

[pʰoɾt̪ʰækʰɒːˈpʰuː]


سخت‌کوش

سختکوش • (saxt-kuš) (comparative سختکوشتَر (saxt-kuš-tar), superlative سختکوشتَرین (saxt-kuš-tarin))

سختکوش (canonical)
saxt-kuš (romanization)
سختکوشتَر (comparative)
سختکوشتَرین (superlative)


نادر

نادر • (nâder) (comparative نادرتَر (nâder-tar), superlative نادرتَرین (nâder-tarin))

nâder (romanization)
نادرتَر (comparative)
نادرتَرین (superlative)


چنار

چنار • (čenâr)

Armenian: չինար (čʻinar)

Azerbaijani: çinar

Georgian: ჩინარი (činari)

→ Gujarati: ચિનાર (cinār)

Hindi: चिनार (cinār)

Khalaj: çinâr

Northern Kurdish: çinar

Malayalam: ചിനാർ (cināṟ)

Mingrelian: ჩინარი (činari)

Russian: чинар (činar)

Tatar: чинар (çinar)

desctree

→ Ottoman Turkish: چنار (çınar), صنار (sınar) — from Arabic
Turkish: çınar
→ Albanian: çinar
→ Armenian: չընար (čʻənar)
→ Bulgarian: чина́р (činár)
→ Greek: τσινάρι (tsinári)
→ Macedonian: чинар (činar)

→ Punjabi:

Gurmukhi script: ਚਿਨਾਰ (cinār)

Shahmukhi script: چنار (cinār)

Uzbek: chinor

Urdu: چنار (činar)

[t͡ʃi.ˈnɑːɾ]

[t͡ʃʰɪ.nɑ́ːɾ]

[t͡ʃʰɪ.nɑ́ːɾ]

[t͡ʃʰɪ.nɑ́ːɾ]

[t͡ʃʰi.nɔ́ːɾ]

[t͡ʃʰe.nɒ́ːɹ]

[t͡ʃʰi.nɔ́ɾ]


سپاسگزارتر

سپاسگزار سپاسگزار#Persian


سپاسگزارترین

سپاسگزار سپاسگزار#Persian


مزخرف‌تر

مزخرفتر (canonical)
mozaxraf-tar (romanization)

[mozæxɾæfˈt̪ʰæɾ]

مزخرف مزخرف#Persian


مزخرف‌ترین

مزخرفترین (canonical)
mozaxraf-tarin (romanization)

مزخرف مزخرف#Persian


مزخرف

fa-adj

مزخرف • (mozaxraf) (comparative مزخرفتَر (mozaxraf-tar), superlative مزخرفتَرین (mozaxraf-tarin))

mozaxraf (romanization)
مزخرفتَر (comparative)
مزخرفتَرین (superlative)
مزخرفم (first-person predicative singular)
mozaxrafam (first-person predicative singular)
مزخرفیم (first-person plural predicative)
mozaxrafim (first-person plural predicative)
مزخرفی (predicative second-person singular)
mozaxrafi (predicative second-person singular)
مزخرفید (plural predicative second-person)
mozaxrafid (plural predicative second-person)
مزخرفین (colloquial plural predicative second-person)
mozaxrafin (plural predicative second-person)
مزخرف است (predicative singular third-person)
mozaxraf ast (predicative singular third-person)
مزخرفه (colloquial predicative singular third-person)
mozaxrafe (predicative singular third-person)
مزخرفند (plural predicative third-person)
mozaxrafand (plural predicative third-person)
مزخرفن (colloquial plural predicative third-person)
mozaxrafan (plural predicative third-person)

From Arabic مُزَخْرَف (muzaḵraf, “golden, decorated”), from زَخْرَف (zaḵraf, “gold”).

uder

(obsolete) golden, decorated, prettified

silly, absurd, foolish, nonsensical, bullshit

عجب فیلم مزخرفی 'ajab film-e mozaxrafi = What a lousy movie!


ظاهر

fa-adj

ظاهر • (zâher)

→ Punjabi:

Gurmukhi script: ਜ਼ਾਹਰ (zāhar)

Shahmukhi script: ظاہر (z̤āhr)


کسشعر

کسشعر • (kos(e)še'r) (comparative کسشعرتَر (kos(e)še'r-tar), superlative کسشعرتَرین (kos(e)še'r-tarin))

[kʰʊ.sɪ.ʃɪ́ɾ]

[kʰʊ.sɪ.ʃɪ́ɾ]

[kʰʊ.sɪ.ʃɪ́ɾ]

From either:
* کرسیشعر (korsi-še'r, “meaningless poems that were composed at Korsis”).
* کس (kos) + شعر (še'r).

دیدگاه کُسِشِعرِت روَ بَرای خوَدِت نِگه دار

Keep your bullshit point of view for yourself

didgâh-e koseše'r-et ro barâye xodet negah dâr

خَسته نِمیشی اَز اینهَمه حَرفهای کُسِشِعر؟

Don't you get tired of so many bullshit words?

xaste nemi-ši az in-hame harf-â-ye koseše'r?

عَجَب مَدخَلِ کُسِشِعری، با این مِثالهای کُسِشِعرِش

What a bullshit entry, with these bullshit examples of it

'ajab madxal-e koseše'r-i, ba in mesâl-hâ-ye koseše'r-eš


بی‌باک‌ترین

بیباکترین (canonical)
bi-bâk-tarin (romanization)

بیباک بیباک#Persian


بی‌باک‌تر

بیباکتر (canonical)
bi-bâk-tar (romanization)

بیباک بیباک#Persian


قرآنی

From قرآن + ـی.


دوست‌داشتنی‌ترین

دوستداشتنیترین (canonical)
dust-dâštani-tarin (romanization)

دوستداشتنی دوستداشتنی#Persian


دوست‌داشتنی‌تر

دوستداشتنیتر (canonical)
dust-dâštani-tar (romanization)

دوستداشتنی دوستداشتنی#Persian


عباسی

From عباس ('abbâs) + ـی (i). The coins are named after the Safavid shah Abbās I (1581–1629) who first issued them.


وحشتناک‌تر

وحشتناکتر (canonical)
vahšatnâk-tar (romanization)

وحشتناک وحشتناک#Persian


وحشتناک

وحشتناک • (vahšatnâk) (comparative وحشتناکتَر (vahšatnâk-tar), superlative وحشتناکتَرین (vahšatnâk-tarin))

vahšatnâk (romanization)
وحشتناکتَر (comparative)
وحشتناکتَرین (superlative)


وحشتناک‌ترین

وحشتناکترین (canonical)
vahšatnâk-tarin (romanization)

وحشتناک وحشتناک#Persian


پایه

پایه • (pâye) (comparative پایهتَر (pâye-tar), superlative پایهتَرین (pâye-tarin))

pâye (romanization)
پایهتَر (comparative)
پایهتَرین (superlative)

اگه میرین استخر منم پایهام!

من آدم خیلی پایهای هستم!

امشب با چندتا از بروبچ میخوایم بریم بیرون. کس دیگهای هم پایه هست؟

We're gonna go out with a couple of buddies tonight. Is anybody else willing to join?

emšab bâ čand-tâ az barobač mi-xâym berim birun. kas-e dige-i ham pâye hast?

(slang) someone who is usually in, participates and is willing to join and accompany friends


نایاب‌تر

head

نایابتر • (nâyâb-tar)

نایابتر (canonical)
nâyâb-tar (romanization)

نایاب نایاب#Persian


نایاب‌ترین

نایابترین • (nâyâb-tarin)

نایابترین (canonical)
nâyâb-tarin (romanization)

نایاب نایاب#Persian


نایاب

fa-adj

نایاب • (nâyâb) (comparative نایابتَر (nâyâb-tar), superlative نایابتَرین (nâyâb-tarin))

nâyâb (romanization)
نایابتَر (comparative)
نایابتَرین (superlative)


مجنون‌تر

مجنونتر (canonical)
majnun-tar (romanization)

مجنون مجنون#Persian


مجنون‌ترین

مجنونترین (canonical)
majnun-tarin (romanization)

مجنون مجنون#Persian


گرون‌تر

گرونتر (canonical)
gerun-tar (romanization)

گرون گرون#Persian


گرون‌ترین

گرونترین (canonical)
gerun-tarin (romanization)

گرون گرون#Persian


گران‌تر

گرانتر (canonical)
gerân-tar (romanization)

گران گران#Persian


گران‌ترین

گرانترین (canonical)
gerân-tarin (romanization)

گران گران#Persian


گرون

گرون • (gerun) (comparative گرونتَر (gerun-tar), superlative گرونتَرین (gerun-tarin))

gerun (romanization)
گرونتَر (comparative)
گرونتَرین (superlative)

چرا بنزین اینقدر گرونه؟


چنان

چنان • (čonân)

[t͡ʃʰʊ.nɑːn]

[t͡ʃʰʊ.nɑːn]

[t͡ʃʰʊ.nɑːn]

Contraction of چون (čon, “such as”) and آن (ân, “that”).


قابل‌فهم

قابلفهم • (qâbel-e-fahm) (comparative قابلفهمتَر (qâbel-e-fahm-tar), superlative قابلفهمتَرین (qâbel-e-fahm-tarin))

قابلفهم (canonical)
qâbel-e-fahm (romanization)
قابلفهمتَر (comparative)
قابلفهمتَرین (superlative)


نوروزی

From نوروز (nawrōz／nowruz) + ـی (-ī／-i).

زِ کویِ یَار میآیَد نَسِیمِ بَادِ نَوْروزِی
اَز اِین بَاد اَر مَدَد خْوَاهِی چِرَاغ دِل بَرْاَفْروزِی
zi kō-yi yār mē-āyad nasīm-i bād-i nawrōzī

az īn bād ar madad xwāhī čirāğ dil bar-afrōzī


بهاری

بهاری • (bahâri) (comparative بهاریتَر (bahâri-tar), superlative بهاریتَرین (bahâri-tarin))

bahâri (romanization)
بهاریتَر (comparative)
بهاریتَرین (superlative)


مربوط به آینده

مربوط به آینده

در گونه علمیتخیلی فناوری یا علوم امروزی یا مربوط به آینده دستمایهٔ هنرمند و آفرینشگر قرار میگیرد.
Dar gune 'elmi-taxeyli fannâvari yâ 'olum-e emruzi yâ marbut be âyande dast-mâye-ye honarmand o âfarinešgar qarâr mi-girad.


بازداشت

بازداشت • (bâzdâšt)

[bɑːz.d̪ɑ́ːʃt̪]

[bɑːz.d̪ɑ́ːʃt̪]

[bɑːz.d̪ɑ́ːʃt̪]

[bɔːz.d̪ɔ́ːʃt̪]

[bɒːz.d̪ɒ́ːʃt̪]

The past stem/short infinitive of the verb بازداشتن (bâzdâštan, “to detain, to restrain”).

دیروز خیلی از معترضان بازداشت شدند.

Many of the protesters were arrested yesterday.

diruz xeyli az mo'tarezân bâzdâšt šodand.

دستا بالا، شما بازداشتین. سرکار، لطفاً ایشون رو تا انفرادی راهنمایی کنین. (colloquial Iranian)

Hands up, you're under arrest. Superintendent, please lead them to solitary confinement.

dastâ bâlâ, šomâ bâzdâšt-in. sarkâr, lotfan išun ro tâ enferâdi râhnamâyi konin.


جهانگیر

جهانگیر • (jahângir)

[d͡ʒä.ɦɑːŋ.ɡíːɾ]

[d͡ʒä.ɦɑːŋ.ɡíːɾ]

[d͡ʒɑːɑːŋ.ɡíːɾ]

[d͡ʒɔːɔːŋ.ɡíɾ]

[d͡ʒæ.ɦɒːɲ.ɡʲíːɹ]

[d͡ʒä.ɦɔŋ.ɡíɾ]

[d͡ʒæhɒŋˈɡʲiːɾ]

From جهان (jahân, “world”) + گیر (gir, present stem of گرفتن (gereftan, “to take”)).

af

present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">گرفتن</i> (gereftan, “to take”)

فلک از لمعه ماه جهانگیر لبالب بود همچون کاسه شیر

1732—1733, Lāla Amānat Rāy, “جلوه ذات [Jelve-ye Zât]”, in Stefano Pellò, transl., Black Curls in a Mirror: The Eighteenth-Century Persian Kṛṣṇa of Lāla Amānat Rāy’s Jilwa-yi ẕāt and the Tongue of Bīdil, International Journal of Hindu Studies (2018) 22:

The sky, with the flashes of the world-conquering moon, was overflowing like a bowl full of milk.

falak az lam'e-ye mâh-e jahângir labâlab bud hamčon kâse-ye šir


بیهوده

fa-adj

بیهوده • (bihude) (comparative بیهودهتَر (bihude-tar), superlative بیهودهتَرین (bihude-tarin))

bihude (romanization)
بیهودهتَر (comparative)
بیهودهتَرین (superlative)

→ Azerbaijani: bihudə

→ Turkish: beyhude

From بیـ (bi-, “-less, without”) + هوده (hude, “benefit, use”, from Middle Persian [Book Pahlavi needed] (hwdʾk' /hudāg/), borrowed from Avestan 𐬵𐬎𐬜𐬃𐬢𐬵 (huδā̊ŋh)).

af

هوده
<t:benefit, use><pos:from Middle Persian [Book Pahlavi needed] (hwdʾk' /hudāg/), borrowed from Avestan 𐬵𐬎𐬜𐬃𐬢𐬵 (huδā̊ŋh)>

ineffective, useless, futile, pointless, trivial


بیهوده‌ترین

بیهودهترین (canonical)
bihude-tarin (romanization)

بیهوده بیهوده#Persian


غمگین‌ترین

غمگینترین (canonical)
ğamgin-tarin (romanization)

غمگین غمگین#Persian


غمگین‌تر

غمگینتر (canonical)
ğamgin-tar (romanization)

غمگین غمگین#Persian


بیهوده‌تر

بیهودهتر (canonical)
bihude-tar (romanization)

بیهوده بیهوده#Persian


مهاراجه

fa-adj

مهاراجه • (mahârâje)

[mä.ɦɑː.ɾɑː.d͡ʒǽ]

[mä.ɦɑː.ɾɑː.d͡ʒǽ]

[mɑːɑː.ɾɑː.d͡ʒǽ]

[mɔːɔː.ɾɔː.d͡ʒǽ]

[mæ.ɦɒː.ɹɒː.d͡ʒé]

[mä.ɦɔ.ɾɔ.d͡ʒǽ]


آهنگین

آهنگین • (âhangin)

[ɒːhæŋˈɡʲiːn]

[ɒːhæŋˈɡʲin]


راجستانی

راجستانی • (râjastâni)

[rɒːd͡ʒæstʰɒːˈniː]


گجراتی

[ɡʊ.d͡ʒä.ɾɑː.t̪ʰíː]

[ɡʊ.d͡ʒä.ɾɑː.t̪ʰíː]

[ɡʊ.d͡ʒä.ɾɑː.t̪ʰíː]

[ɡu.d͡ʒä.ɾɔː.t̪ʰí]

[ɡ̥o.d͡ʒæ.ɹɒː.t̪ʰíː]

[ɡu.d͡ʒä.ɾɔ.t̪ʰí]

From گجرات (gojarât, “Gujarat”) + ـی (-i).


روشن‌تر

روشنتر (canonical)
rowšan-tar (romanization)

روشن روشن#Persian


روشن‌ترین

روشنترین (canonical)
rowšan-tarin (romanization)

روشن روشن#Persian


ساسانی

ساسانی • (sâsâni)

From ساسان + ـی.


هخامنشی

هخامنشی • (haxâmaneši)


غرق

غرق • (ğarq)

شُد اَز سِتَمَت
 زَ دَستِ غَمَت
 غَرقِ خون دِلِ مَن
 مَجنون دِلِ مَن
 مَحزون دِلِ مَن
 پُر زَ خون دِلِ مَن

(Can we date this quote?), از محمدتقی بهار, ز فروردین:

šod az setamat
 ze dast-e ğamat
 ğarq-e xun del-e man
 majnun del-e man
 mahzun del-e man
 por ze xun del-e man


فریبا

فریبا • (farêbâ) (comparative فریباتَر (farêbâ-tar), superlative فریباتَرین (farêbâ-tarin))

farêbâ (romanization)
فریباتَر (comparative)
فریباتَرین (superlative)


مجرد

/mod͡ʒæɾˈɾæd/


خوش‌تیپ

خوشتیپ • (xoš-tip) (comparative خوشتیپتَر (xoš-tip-tar), superlative خوشتیپتَرین (xoš-tip-tarin))

خوشتیپ (canonical)
xoš-tip (romanization)
خوشتیپتَر (comparative)
خوشتیپتَرین (superlative)

Coordinate term: (of a female) خوشگل (xošgel)


کمیاب

کمیاب • (kamyâb) (comparative کمیابتَر (kamyâb-tar), superlative کمیابتَرین (kamyâb-tarin))

kamyâb (romanization)
کمیابتَر (comparative)
کمیابتَرین (superlative)
کمیابم (first-person predicative singular)
kamyấbam (first-person predicative singular)
کمیابیم (first-person plural predicative)
kamyấbim (first-person plural predicative)
کمیابی (predicative second-person singular)
kamyấbi (predicative second-person singular)
کمیابید (plural predicative second-person)
kamyấbid (plural predicative second-person)
کمیابین (colloquial plural predicative second-person)
kamyấbin (plural predicative second-person)
کمیاب است (predicative singular third-person)
kamyấb ast (predicative singular third-person)
کمیابه (colloquial predicative singular third-person)
kamyấbe (predicative singular third-person)
کمیابند (plural predicative third-person)
kamyấband (plural predicative third-person)
کمیابن (colloquial plural predicative third-person)
kamyấban (plural predicative third-person)

[kʰʲæm.jɒ́ːb̥]

کم (kam, “little”) + یاب (yâb, present stem of یافتن (yâftan, “to find”)).

af

present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">یافتن</i> (yâftan, “to find”)

کتاب کمیاب


اکسیر

fa-adj

اکسیر • (eksir) (comparative اکسیرتَر (eksir-tar), superlative اکسیرتَرین (eksir-tarin))

eksir (romanization)
اکسیرتَر (comparative)
اکسیرتَرین (superlative)
اکسیرم (first-person predicative singular)
eksíram (first-person predicative singular)
اکسیریم (first-person plural predicative)
eksírim (first-person plural predicative)
اکسیری (predicative second-person singular)
eksíri (predicative second-person singular)
اکسیرید (plural predicative second-person)
eksírid (plural predicative second-person)
اکسیرین (colloquial plural predicative second-person)
eksírin (plural predicative second-person)
اکسیر است (predicative singular third-person)
eksír ast (predicative singular third-person)
اکسیره (colloquial predicative singular third-person)
eksíre (predicative singular third-person)
اکسیرند (plural predicative third-person)
eksírand (plural predicative third-person)
اکسیرن (colloquial plural predicative third-person)
eksíran (plural predicative third-person)

1959, Behbahani, National Consultative Assembly, 19th round, session 286.
هرچه منابع نفت بیشتر کشف و یا استخراج می گردد برای مردم ایران اکسیرتر می شود و این کار بدون دلیل نیست و متأسفانه دلیلش پیش زورمندان واضح تر است تا پیش ضعفا و ملت ایران.
har-če manâbe'e naft bištar kašf va yâ estexrâj mi-gardad, barâye mardom-e irân eksir-tar mi-šavad va in kâr bedun-e dalil nist va mote'assefâne dalilaš piš-e zurmandân vâze-tar ast tâ piš-e zo'afâ va mellat-e irân.


کیمیا

کیمیا • (kimiyâ) (comparative کیمیاتَر (kimiyâ-tar), superlative کیمیاتَرین (kimiyâ-tarin))

kimiyâ (romanization)
کیمیاتَر (comparative)
کیمیاتَرین (superlative)
کیمیایم (first-person predicative singular)
kimiyâyam (first-person predicative singular)
کیمیام (colloquial first-person predicative singular)
kimiyâm (first-person predicative singular)
کیمیاییم (first-person plural predicative)
kimiyâyim (first-person plural predicative)
کیمیایی (predicative second-person singular)
kimiyâyi (predicative second-person singular)
کیمیایید (plural predicative second-person)
kimiyâyid (plural predicative second-person)
کیمیایین (colloquial plural predicative second-person)
kimiyâyin (plural predicative second-person)
کیمیاست (predicative singular third-person)
kimiyâst (predicative singular third-person)
کیمیاس، کیمیائه (colloquial predicative singular third-person)
kimiyâs, kimiyâe (predicative singular third-person)
کیمیایند (plural predicative third-person)
kimiyâyand (plural predicative third-person)
کیمیان (colloquial plural predicative third-person)
kimiyân (plural predicative third-person)

Borrowed from Arabic كِيمِيَاء (kīmiyāʔ), from Ancient Greek χῠμείᾱ (khumeíā).


اخلاقی

fa-adj

اخلاقی • (axlâqi)

From اخلاق + ـی.


مغ

From Middle Persian mγ (maγ, “hole”). Compare مغاک (mağâk, “hole, pit).


کژ

کژ • (kaž) (comparative کژتَر (kaž-tar), superlative کژتَرین (kaž-tarin))

kaž (romanization)
کژتَر (comparative)
کژتَرین (superlative)

From Middle Persian [script needed] (kaž, gaz), from Proto-Indo-European *kog-, *keg-, *keng- (“peg, hook, claw”). Related to چنگ (čang). Cognate with English hook.

inh

و آن فسون دیو در دلهای کژ
میرود چون کفش کژ در پای کژ

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume II, verse 317:

While the spell of the Devil goes into crooked hearts
as a crooked shoe on to a crooked foot.

u ān fasūn-i dēw dar dil-hā-i kaž
mē-rawad čōn kafš-i kaž dar pā-i kaž


شکستنی

[ʃekʲæst̪ʰæˈniː]


غیرقابل‌فهم

غیرقابلفهم (canonical)
ğeyr-e-qâbel-e-fahm (romanization)

From غیرـ (ğeyr-e-) + قابلفهم (qâbel-e-fahm).


شکننده

fa-adj

شِکَنَنده • (šekanande) (comparative شِکَنَندهتَر (šekanande-tar), superlative شِکَنَندهتَرین (šekanande-tarin))

شِکَنَنده (canonical)
šekanande (romanization)
شِکَنَندهتَر (comparative)
شِکَنَندهتَرین (superlative)

From شکن (šekan, present stem of شکستن (šekastan, “to break”)) + ـنده (-ande).

af

present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">شکستن</i> (šekastan, “to break”)


نشئه

fa-adj

نشئه • (naš'e)


دل‌شکن

دلشکن (canonical)
del-šekan (romanization)


دلفریب

دلفریب • (delfarib) (comparative دلفریبتَر (delfarib-tar), superlative دلفریبتَرین (delfarib-tarin))

delfarib (romanization)
دلفریبتَر (comparative)
دلفریبتَرین (superlative)

lovely, enchanting, endearing, charming, seductive


خواب‌آور

خوابآور • (xâb-âvar)

خوابآور (canonical)
xâb-âvar (romanization)


آشفته

آشفته • (âšofte)

[ʔɑː.ʃʊf.t̪ʰǽ]

[ʔɑː.ʃʊf.t̪ʰǽ]

[ʔɑː.ʃʊf.t̪ʰǽ]

[ʔɔː.ʃuf.t̪ʰǽ]

[ʔɒː.ʃof.t̪ʰé]

Compare شفته (šofte, “concrete, specific”)

disturbed, distressed, disquieted, flustered, upset, troubled


دلسوز

دلسوز • (delsuz) (comparative دلسوزتَر (delsuz-tar), superlative دلسوزتَرین (delsuz-tarin))

delsuz (romanization)
دلسوزتَر (comparative)
دلسوزتَرین (superlative)
دلسوزم (first-person predicative singular)
delsuzam (first-person predicative singular)
دلسوزیم (first-person plural predicative)
delsuzim (first-person plural predicative)
دلسوزی (predicative second-person singular)
delsuzi (predicative second-person singular)
دلسوزید (plural predicative second-person)
delsuzid (plural predicative second-person)
دلسوزین (colloquial plural predicative second-person)
delsuzin (plural predicative second-person)
دلسوز است (predicative singular third-person)
delsuz ast (predicative singular third-person)
دلسوزه (colloquial predicative singular third-person)
delsuze (predicative singular third-person)
دلسوزند (plural predicative third-person)
delsuzand (plural predicative third-person)
دلسوزن (colloquial plural predicative third-person)
delsuzan (plural predicative third-person)

دل (del, “heart”) + سوز (suz, present stem of سوختن (suxtan, “to burn”)), from the idiom دل سوختن (del suxtan, “to feel pity”, literally “for the heart to burn”).

af

present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">سوختن</i> (suxtan, “to burn”)

compassionate, sympathetic; moved by pity


بی‌ایمان

fa-adj

بیایمان • (bi-imân)

بیایمان (canonical)
bi-imân (romanization)

From بیـ + ایمان.


ایمان‌دار

ایماندار • (imân-dâr)

ایماندار (canonical)
imân-dâr (romanization)

[ʔiː.mɑːn.ˈdɑːɾ]

[ʔiː.mɑːn̪.d̪ɑ́ːɾ]

[ʔiː.mɑːn̪.d̪ɑ́ːɾ]

[ʔiː.mɑːn̪.d̪ɑ́ːɾ]

[ʔi.mɔːn̪.d̪ɔ́ːɾ]

[ʔiː.mɒːn̪.d̪ɒ́ːɹ]

From ایمان (fayth, “tribute”) + ـدار (dâr).


مصون

Borrowed from Arabic مَصُون (maṣūn), passive participle of صَانَ (ṣāna).


عامیانه

عامیانه • ('âmiyâne)

From عامی + ـانه.


دردمند

[d̪äɹd̪.mǽn̪d̪̥]

[d̪æɹd̪.mǽn̪d̪̥]

From Middle Persian dltʾwmnd' (dardōmand, “ill, suffering”). Equivalent to درد (dard) + ـمند (mand).


کبود

[kʰʲæ.búːd̪̥]

From Middle Persian kpwt' (kabōd, “blue-gray; pigeon”), from Old Persian 𐎣𐎱𐎢𐎫𐎣 (k-p-u-t-k /kapautaka/), from Proto-Iranian *kapawtakáh, from Proto-Indo-Iranian *kapawtakás, from *kapáwtas (“grey-blue”). Cognate with Sanskrit कपोतक (kapotaka, “pigeon-coloured”), Old Armenian կապուտակ (kaputak) (an Iranian borrowing).


مهمان‌پرست

fa-adj

مهمانپرست • (mehmân-parast) (comparative مهمانپرستتَر (mehmân-parast-tar), superlative مهمانپرستتَرین (mehmân-parast-tarin))

مهمانپرست (canonical)
mehmân-parast (romanization)
مهمانپرستتَر (comparative)
مهمانپرستتَرین (superlative)


بختیار

بختیار • (baxtiâr)

→ Azerbaijani: bəxtiyar

→ Kazakh: Бақтияр (Baqtiär)

→ Ottoman Turkish: بختیار (bahtiyar)

Turkish: Bahtiyar, bahtiyar

From بخت + یار.


خواستار

خواستار • (xâstâr)

[xʷɑːs.ˈtɑːɾ]

[xɑːs.t̪ʰɑ́ːɾ]

[xɑːs.t̪ʰɑ́ːɾ]

[xɑːs.t̪ʰɑ́ːɾ]

[xɔːs.t̪ʰɔ́ːɾ]

[xɒːs.t̪ʰɒ́ːɹ]

[χɔs.t̪ʰɔ́ɾ]

Formed of خواستن (xâstan, “to wish, want”) + ـار (-âr).


آرزومند

fa-adj

آرزومند • (âr(e)zumand) (comparative آرزومندتَر (âr(e)zumand-tar), superlative آرزومندتَرین (âr(e)zumand-tarin))

[ʔɔːɾ.zʊː.mǽn̪d̪̥]

[ʔɔː.ɾi.zʊː.mǽn̪d̪̥]

[ʔɒːɹ.zuː.mǽn̪d̪̥]


پاره

پاره • (pâre) (comparative پارهتَر (pâre-tar), superlative پارهتَرین (pâre-tarin))

pâre (romanization)
پارهتَر (comparative)
پارهتَرین (superlative)

From Middle Persian [script needed] (pʾlk' /pārag/, “piece, part, portion”), also meaning "gift, offering, bribe".
In the sense of "gift": from Proto-Iranian *pāraka (“gift, offering”), from *pāra- (“giving”) + *-ka (“suffix”), from Proto-Indo-European *perh₃- (“to give, provide”). Cognate with Sanskrit पॄ (pṝ, “to grant, bestow”), Ancient Greek ἔπορον (époron, “give, grant”), Old Irish ernaid (“to bestow, grant”).
In the sense of "piece": from Proto-Iranian *pāraka (“piece, part”), from Proto-Iranian *par- (“to separate, divide into parts”), from Proto-Indo-European *per- (“to sell, exchange”), and cognate with Latin pars (“part, portion”).

der

لباس پاره

پاکت را پاره کردم.


مسؤول

مسئول مسئول#Persian


نکونام

fa-adj

نکونام • (nekônâm)

سعدیا مرد نکونام نمیرد هرگز
مرده آنست که نامش به نکویی نبرند
sa'diyā! mard-i nakōnām namīrad hargiz

1210-1292, Saadi Shirazi, Ghazaliyyat, ghazal #20

murda ān ast ki nāmaš ba nakōyī nabarand


عمده

→ Bengali: উমদা (umoda)

→ Gujarati: ઉમદું (umadũ)

→ Hindustani:

Hindi: उम्दा (umdā)

Urdu: عُمْدَہ ('umda)

→ Marathi: उमदे (umde)

→ Punjabi:

Gurmukhi script: ਉਮਦਾ (umadā)

Shahmukhi script: عُمدہ (ʻumdh)


وارد

head

وارد • (vâred)


مجتبی

[mʊd͡ʒ.t̪ʰä.bɑ́ː]

[mʊd͡ʒ.t̪ʰä.bɑ́ː]

[mʊd͡ʒ.t̪ʰä.bɑ́ː]

Borrowed from Arabic مُجْتَبًى (mujtaban).


پشمین

fa-adj

پشمین • (pašmin)

From Middle Persian pšmyn' (pašmēn) from Proto-Iranian *pášma, Proto-Indo-Iranian *páćšma, ultimately from Proto-Indo-European *peḱ- (“wool, to pluck wool”).

inh

woolen (US) or woollen (UK); wooly (US) or woolly


کلفت

fa-adj

کلفت • (koloft) (comparative کلفتتَر (koloft-tar), superlative کلفتتَرین (koloft-tarin))

koloft (romanization)
کلفتتَر (comparative)
کلفتتَرین (superlative)

لوله کلفتی


جذاب

جذاب • (jazzâb) (comparative جذابتَر (jazzâb-tar), superlative جذابتَرین (jazzâb-tarin))

jazzâb (romanization)
جذابتَر (comparative)
جذابتَرین (superlative)

[d͡ʒað.ðɑːβ]


بی‌وقفه

بیوقفه (canonical)
bê-vaqfe (romanization)

رؤیای یک رقص بیوقفه از شادی


احمد

یوسف جمال احمد عیسی نفس که هست
حور بهشت قدرت پروردگار هم

c. 1520, Selim I of the Ottoman Empire, edited by Benedek Péri, The Persian Dīvān of Yavuz Sulṭān Selīm, Budapest, Hungary: Research Centre for the Humanities, Eötvös Loránd Research Network, →ISBN, page 79:

The most praiseworthy one of Joseph's beauty and Jesus's [resurrecting] breath, who is
Also the paradisaical houri of the might of the Lord.

yūsuf jamāl-i ahmad-i īsā nafas ki hast
hūr-i bihišt-i qudrat-i parwardagār ham


حقیقی

حَقیقی • (haqiqi) (comparative حَقیقیتَر (haqiqi-tar), superlative حَقیقیتَرین (haqiqi-tarin))

حَقیقی (canonical)
haqiqi (romanization)
حَقیقیتَر (comparative)
حَقیقیتَرین (superlative)

[hæ.ʁiː.ʁíː]

Borrowed from Arabic حَقِيقِيّ (ḥaqīqiyy).


ظریف

fa-adj

ظریف • (zarif) (comparative ظریفتَر (zarif-tar), superlative ظریفتَرین (zarif-tarin))

zarif (romanization)
ظریفتَر (comparative)
ظریفتَرین (superlative)

→ Punjabi:

Gurmukhi script: ਜ਼ਰੀਫ਼ (zarīf)

Shahmukhi script: ظریف (zarīf)


آینده

آینده • (âyande)

[ʔɑː.jän̪.d̪ǽ]

[ʔɑː.jän̪.d̪ǽ]

[ʔɑː.jän̪.d̪ǽ]

[ʔɔː.jän̪.d̪ǽ]

[ʔɒː.jæn̪.d̪é]

From آی (ây-, present stem of آمدن (âmadan, “to come”)) + ـنده (-ande), literally "the coming".

af

present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">آمدن</i> (âmadan, “to come”)


پرطرفدار

fa-adj

پرطرفدار • (por-tarafdâr) (comparative پرطرفدارتَر (por-tarafdâr-tar), superlative پرطرفدارتَرین (por-tarafdâr-tarin))

por-tarafdâr (romanization)
پرطرفدارتَر (comparative)
پرطرفدارتَرین (superlative)

[pʰʊɾ.t̪ʰä.ɾäf.d̪ɑːɾ]

[pʰʊɾ.t̪ʰä.ɾäf.d̪ɑːɾ]

[pʰʊɾ.t̪ʰä.ɾäv.d̪ɑːɾ]

[pʰuɾ.t̪ʰä.ɾäv.d̪ɔːɾ]

[pʰoɹ.t̪ʰæ.ɹæf.d̪ɒːɹ]

[pʰuɾ.t̪ʰä.ɾäf.d̪ɔɾ]


سریانی

سریانی • (soryâni)

Borrowed from Arabic سُرْيَانِيّ (suryāniyy).


ملوس

fa-adj

ملوس • (malus) (comparative ملوستَر (malus-tar), superlative ملوستَرین (malus-tarin))

malus (romanization)
ملوستَر (comparative)
ملوستَرین (superlative)


بی‌صدا

بیصِدا • (bi-sedâ) (comparative بیصِداتَر (bi-sedâ-tar), superlative بیصِداتَرین (bi-sedâ-tarin))

بیصِدا (canonical)
bi-sedâ (romanization)
بیصِداتَر (comparative)
بیصِداتَرین (superlative)

From بیـ (bi-) + صِدا (sedâ, “sound, voice”).


گستاخ

گستاخ • (gostâx) (comparative گستاختَر (gostâx-tar), superlative گستاختَرین (gostâx-tarin))

gostâx (romanization)
گستاختَر (comparative)
گستاختَرین (superlative)

→ Hindustani:

Hindi: गुस्ताख़ (gustāx)

Urdu: گستاخ (gustāx)

desc

→ Ottoman Turkish: گستاخ (güstâh), كستاخ (küstâh)

Turkish: küstah

[ɡʊs.t̪ʰɑ́ːx]

[ɡʊs.t̪ʰɑ́ːx]

[ɡʊs.t̪ʰɑ́ːx]

[ɡ̥os.t̪ʰɒ́ːx]

[ɡus.t̪ʰɔ́χ]

From Middle Persian wstʾhw' (wistāx, “confident, bold”), from wistāxw, from Old Persian *vistāhuva-. Akin to Old Armenian վստահ (vstah), an Iranian borrowing.

inh

باز گستاخان ادب بگذاشتند
چون گدایان زلهها برداشتند

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 84:

But once more the insolent fellows omitted to show respect and, like beggars, snatched away the viands.

bāz gustāxān adab bugḏāštand
čōn gadāyān zala-hā bardāštand


سابق

fa-adj

سابق • (sâbeq)

→ Bengali: সাবেক (sabek)

→ Urdu: سابق (sābiq)

→ Uzbek: sobiq


نیوشا

نیوشا • (niyušâ) (comparative نیوشاتَر (niyušâ-tar), superlative نیوشاتَرین (niyušâ-tarin))

niyušâ (romanization)
نیوشاتَر (comparative)
نیوشاتَرین (superlative)

From نیوش (niyuš, “to listen”) + ـا (â).

Ferdowsi
به هر کار کوشا بباید شدن
به دانش نیوشا بباید شدن


مدهوش

مدهوش • (madhuš)

From مد (mad) + هوش (huš). The first part is cognate to Avestan 𐬨𐬀𐬜𐬀- (maδa-, “intoxication”), Sanskrit मद (mada, “hilarity, rapture, excitement, inspiration, intoxication”).


مدهوش

fa-adj

مدهوش • (madhuš)


طاق

Borrowed from Arabic [Term?], itself borrowed from Middle Persian [Book Pahlavi needed] (tʾk' /tāg/, “item; unit; single; branch”). Doublet of تا (tâ), which is inherited.

der

عدد طاق


صرف

From Arabic صِرْف (ṣirf). Of likely Iranian origin; compare Old Armenian սուրբ (surb), Sanskrit शुभ्र (śubhra).


گست

Borrowed from Parthian gst (gast, “horrible, loathsome”).


آل

From Proto-Indo-European *h₁el-. Compare آلا (âlâ), Dezfuli آل (âl, “pink”), Mazanderani آل (âl, “reddish color, red horse”), Northern Talyshi āl ("crimson").


آل

Of Turkic Origin, ultimately from Proto-Turkic *āl.


فرز

fa-adj

فرز • (ferz) (comparative فرزتَر (ferz-tar), superlative فرزتَرین (ferz-tarin))

ferz (romanization)
فرزتَر (comparative)
فرزتَرین (superlative)


ناب

From Middle Persian *anāb (“undiluted, pure”).


عاصی

fa-adj

عاصی • ('âsi)

→ Urdu: عاصی ('āsī)

From Arabic عَاصِي (ʕāṣī, “sinner; Asi/Orontes river”).


آهسته

fa-adj

آهسته • (âheste) (comparative آهستهتَر (âheste-tar), superlative آهستهتَرین (âheste-tarin))

âheste (romanization)
آهستهتَر (comparative)
آهستهتَرین (superlative)

[ʔɑː.ɦɪs.t̪ʰǽ]

[ʔɑː.ɦɪs.t̪ʰǽ]

[ʔɑː.jɪs.t̪ʰǽ]

[ʔɒː.ɦes.t̪ʰé]

[ʔɒː.ɦes.t̪ʰé]

Ultimately from Proto-Iranian [Term?], compare Khotanese [script needed] (tsāṣṭa-, “calm”).

cog

اوهر شهرکیست به بر کوه نهاده و با آبهای بسیار، جائی بسیار کشت و مردمانی آهسته.

10th-century, unknown author, Hudud al-'Alam

Owhar(?) is a small town on mountain's foot with many waters, a place with many fields and calm people.


شوره

fa-adj

شوره • (šure)

Borrowed from Parthian *šōrag, cognate to Middle Persian [script needed] (swlk' /sōrag/, “salty land”). Compare Arabic شورج (šawraj), an Iranian borrowing. By surface analysis, شور (šur, “salty”) + ـه (-e).

surface analysis

مدینه رسول الله علیه السلام شهری است بر کناره صحرایی نهاده و زمین نمناک و شوره دارد و آب روان است اما اندک و خرمایستان است.

c. 1060, Nāṣir-i Khusraw, Safarnāma [Book of Travels]:

The City of the Prophet of God, peace be upon him, is a town set on the edge of the desert. It has both wet and salty soil, and there is flowing water but only a little, as well as date palm groves.

madīna-yi rasūlu-llāh alayhi-s-salām šahrē ast bar kināra-yi sahrāyē nihāda u zamīn-i namnāk u šōra dārad u āb-i rawān ast ammā andak u xurmāyistān ast.


پهن

fa-adj

پهن • (pahn) (comparative پهنتَر (pahn-tar), superlative پهنتَرین (pahn-tarin))

pahn (romanization)
پهنتَر (comparative)
پهنتَرین (superlative)

→ Ottoman Turkish: پهن (pehn)

Inherited from Middle Persian [Book Pahlavi needed] (pʾhn' /pahn/, “wide, broad”), from Proto-Iranian *páθana-, from Proto-Indo-European *peth₂- (“to stretch out, to spread out”) (Pokorny). Compare Avestan 𐬞𐬀𐬚𐬀𐬥𐬀- (paθana-, “spacious”).


مجدد

Borrowed from Arabic مُجَدَّد (mujaddad).

bor+

ازدواج مجدد ― ezdevâj-e mojaddad ― remarriage


تنک

Inherited from Middle Persian [Book Pahlavi needed] (tnwk' /tanuk/, “thin, shallow”), from Proto-Iranian *tanúkakah, from Proto-Indo-European *tn̥h₂ukos ~ ténh₂ukos (“thin”).


بریان

fa-adj

بریان • (beryân)


مومیائی

مومیائی • (mumiyâ'i)

مومیایی مومیایی#Persian


مومیایی

مومیایی • (mumiyâyi)


مدفون

Borrowed from Arabic مَدْفُون (madfūn), from the verb دَفَنَ (dafana).

کشتی در اعماق 20 متری آب مدفون شده است


گرامی

گرامی • (gerâmi)

[ɡä.ɾɑː.miː]

[ɡɪ.ɾɑː.miː]

[ɡä.ɾɑː.miː]

[ɡɪ.ɾɑː.miː]

[ɡä.ɾɑː.miː]

[ɡɪ.ɾɑː.miː]

[ɡʲæ.ɹɒː.miː]


انبوه

Might come from Old Iranian *ham-pauγa- or *ham-pūγa- and be the Iranian correspondence of Sanskrit पूग (pūga, “multitude”), Ardhamagadhi Prakrit 𑀧𑀽𑀳 (pūha, “crowd”) (compare Ancient Greek πῡγή (pūgḗ, “buttocks”)). Related to Old Armenian ամբոխ (ambox), an Iranian borrowing.

cog

thick, dense (densely crowded or packed)


مقاوم

Borrowed from Arabic مُقَاوِم (muqāwim), from the verb قَاوَمَ (qāwama).


نغز

fa-adj

نغز • (nağz) (comparative نغزتَر (nağz-tar), superlative نغزتَرین (nağz-tarin))

nağz (romanization)
نغزتَر (comparative)
نغزتَرین (superlative)

From Middle Iranian. Cognate with Parthian nxšg (naxšag, “good, fine, splendid”).

cog

ز آنکه او پاک است و سبحان وصف اوست / بینیاز است او ز نغز و مغز و پوست

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 3140:

Because He is holy, and Glory is His attribute: He hath no need of good things and kernel or rind.

za ânka ô pâk ast u subhân wasf-i-ô-st / bê-niyâz ast ô za nağz u mağz u pôst


شادمان

fa-adj

شادمان • (šâdmân) (comparative شادمانتَر (šâdmân-tar), superlative شادمانتَرین (šâdmân-tarin))

šâdmân (romanization)
شادمانتَر (comparative)
شادمانتَرین (superlative)

→ Middle Bengali: শাদমান (śadoman)

Bengali: সাদমান (śadoman)

[ʃɑːð.ˈmɑːn]

[ʃɑːd̪.mɑ́ːn]

[ʃɑːd̪.mɑ́ːn]

[ʃɑːd̪.mɑ́ːn]

[ʃɔːd̪.mɔ́ːn]

[ʃɒːd̪.mɒ́ːn]

شاد (šâd, “happy”) + مان (mân, possibly related to ماندن (mândan, “to remain, to stay”)): "lasting happiness".

af

possibly related to <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">ماندن</i> (mândan, “to remain, to stay”)

نهاد آن سرش پست بر خاک بر
همی خواند نفرین به ضحاک بر
همی آفرین خواند بر کردگار
بر آن شادمان گردش روزگار

1010, Abu'l-Qâsem Ferdowsi Tusi, “Fereydun”, in Shâhnâme:

She bowed her head low on the earth,
 Reciting curses on Zahhāk,
Reciting praises for the Creator God,
[And] for the happy turn of events.

nihād ān sar-aš past bar xāk bar
hamē xwānd nifrīn ba zahhāk bar
hamē āfarīn xwānd bar kardigār
bar ān šādmān gardiš-i rōzigār

اندر آمد شادمان در راه مرد
 بیخبر کان شاه قصد جانش کرد

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 191:

Blithely the man came into the road, unaware that the king had formed a design against his life.

andar āmad šādmān dar rāh mard
bē xabar k-ān šāh qasd-i jān-aš kard


ستبر

From Middle Persian stpl (stabr, “strong, firm”). Akin to Sanskrit स्तम्भ (stambha, “pillar”) (and स्तभ्नाति (stabhnāti, “he supports”)), Old Norse stafr (“staff”), Old Church Slavonic стоборъ (stoborŭ, “column”) and Ancient Greek ἀστεμφής (astemphḗs, “unshaken”).


فرناس

fa-adj

فرناس • (farnâs)


نوشین

نوشین • (nušin)

From Middle Persian [script needed] (anōšēn, “ambrosial, sweet”), from 𐭠𐭭𐭥𐭱 (anōš, “ambrosia”) + [script needed] (-ēn), from Old Persian *anauša- (“immortal”), from Proto-Iranian *an-auša- (“immortal”). Compare Persian انوشه (anuše, a, “immortal”) and Persian نوشیدن (nušidan, “to drink”).


بامی

fa-adj

بامی • (bâmi)


سرزنده

سرزنده • (sarzende) (comparative سرزندهتَر (sarzende-tar), superlative سرزندهتَرین (sarzende-tarin))

sarzende (romanization)
سرزندهتَر (comparative)
سرزندهتَرین (superlative)


شناور

شناور • (šenâvar)

[ʃɪ.nɑː.wǽɾ]

[ʃɪ.nɑː.wǽɾ]

[ʃɪ.nɑː.wǽɾ]

By surface analysis, شنا (šenâ) + ـور (-var).

surf

پل شناور


پایبند

fa-adj

پایبند • (pâyband) (comparative پایبندتَر (pâyband-tar), superlative پایبندتَرین (pâyband-tarin))

pâyband (romanization)
پایبندتَر (comparative)
پایبندتَرین (superlative)

From پای (pây, “foot”) + بند (band, “bound”).


پای‌بست

پایبست (canonical)
pây-bast (romanization)

پایبند پایبند#Persian


پولادی

پولادی • (pulâdi)

Fromپولاد + ـی.


بزرگ‌امید

بزرگامید (canonical)
bozorg-omid (romanization)

From بزرگ (bozorg, “big, great”) + امید (omid, ommid, “hope”).


شیدا

fa-adj

شیدا • (šeydâ) (comparative شیداتَر (šeydâ-tar), superlative شیداتَرین (šeydâ-tarin))

šeydâ (romanization)
شیداتَر (comparative)
شیداتَرین (superlative)

Borrowed from Aramaic שידא (šēḏā) or Classical Syriac ܫܐܕܐ (šēḏā, “demon”), from Akkadian 𒀭𒆘 (šēdum, “a protective deity”).
For the semantic shift, compare مجنون (majnun, “mad, insane; enamored”), which is from جن (jinn, “demon”).


افسرده

→ Hindi: अफ़सुरदा (afsurdā)

The stem of the verb افسردن (afsordan) + ـه (-e).


کمپلت

fa-adj

کمپلت • (komplet) (comparative کمپلتتَر (komplet-tar), superlative کمپلتتَرین (komplet-tarin))

komplet (romanization)
کمپلتتَر (comparative)
کمپلتتَرین (superlative)


مجهز

مجهز • (mojahhaz) (comparative مجهزتَر (mojahhaz-tar), superlative مجهزتَرین (mojahhaz-tarin))

mojahhaz (romanization)
مجهزتَر (comparative)
مجهزتَرین (superlative)

Borrowed from Arabic مُجَهَّز (mujahhaz), passive participle of جَهَّزَ (jahhaza).


متاهل

head

متاهل • (muta'ahhil／mota'ahhel or mote'ahhel)

muta'ahhil／mota'ahhel (romanization)
mote'ahhel (romanization)

[mʊ.t̪ʰɑːɑːɪl]

متأهل متأهل#Persian


سریع‌السیر

سریعالسیر (canonical)
sari-os-seyr (romanization)

قطار سریعالسیر


آلفته

fa-adj

آلفته • (âlofte)

Dehkhoda Dictionary
Dehkhoda Dictionary Institute
University of Tehran Press

[ʔɑː.lʊf.t̪ʰä]

[ʔɑː.lʊf.t̪ʰä]

[ʔɑː.lʊf.t̪ʰä]

Possibly from Proto-Indo-European *lewbʰ-. If so cognate with English love.

(archaic) confused, slow (in Bukharan Persian)


کودن

کودن • (kowdan) (comparative کودنتَر (kowdan-tar), superlative کودنتَرین (kowdan-tarin))

kowdan (romanization)
کودنتَر (comparative)
کودنتَرین (superlative)

From Akkadian 𒀲𒆪𒁷 (^(ANŠE)ku-din /kūdunu, kūdanu, kūdannu, kūdinu/), also Eblaite ...𒁕𒈝 (ku₁₇-da-núm /kūdanum/), equated to Sumerian 𒀲𒄊𒉣 (anše-ĝir₂-nun /anšeĝirnun/, “a type of equid”), potentially related also to Elamite 𒆪𒌅 (ku-tu /kutu/, “cattle”). Found in Ugaritic 𐎋𐎄𐎐𐎚 (kdnt, “she-mule”), also passed into Aramaic כוֹדְנָא / ܟܽܘܕܢܳܐ (kōḏnā) / כוֹדַנֽיָא / ܟܽܘܕܰܢܝܳܐ (kōḏanyā, “mule”), already Palmyrene Aramaic and Imperial Aramaic, and Arabic كَوْدَن (kawdan, “a beast of burden, particularly a mule or hinny”), and lastly also present in Middle Persian [script needed] (kōtīna) as the name of a beast of burden, a typical Persian variation as in پودنه (pudene) and related forms.

cog

Aramaic כוֹדְנָא


کانا

fa-adj

کانا • (kânâ) (comparative کاناتَر (kânâ-tar), superlative کاناتَرین (kânâ-tarin))

kânâ (romanization)
کاناتَر (comparative)
کاناتَرین (superlative)

Borrowed from Sogdian [script needed] (qʾnyʾ, “stupidity”).

bor+

به دانای پیشی نگر تا چه گفت
بدانگه که جان با خرد کرد جفت
که پیر فریبنده کانا بود
وگر چند پیروز و دانا بود

c. 1011, Abu'l-Qāsim Firdawsī, “The Tale of Rustam and Isfandiyār”, in شاهنامه [Book of Kings]:

Listen to what a wise man of yore said,
When he had paired wisdom to the soul:
"An old man who tries to cheat is foolish,
Even if he is victorious and clever."

ba dānā-yi pēšī nigar tā či guft
bad-āngah ki jān bā xirad kard juft
ki pīr-i farēbanda kānā buwad
w-agar čand pīrōz u dānā buwad


انتفاعی

fa-adj

انتفاعی • (entefâ'i)


سرطان‌زا

سرطانزا • (saratân-zâ)

سرطانزا (canonical)
saratân-zâ (romanization)


بین المللی

Fa-بین المللی.ogg

بینالمللی بینالمللی#Persian


آتی

در بیتهای آتی


فرارون

فرارون • (farârun) (comparative فرارونتَر (farârun-tar), superlative فرارونتَرین (farârun-tarin))

farârun (romanization)
فرارونتَر (comparative)
فرارونتَرین (superlative)


نیو

نیو • (niv) (comparative نیوتَر (niv-tar), superlative نیوتَرین (niv-tarin))

niv (romanization)
نیوتَر (comparative)
نیوتَرین (superlative)

From Middle Persian [Inscriptional Pahlavi needed] (nyw /nēw/, “good, brave, valiant”), from Old Persian 𐎴𐎡𐎲 (n-i-b /naibaʰ/, “blessed”), from Proto-Iranian *naybah (“fortunate, blessed”).


شفک

fa-adj

شفک • (šafak) (comparative شفکتَر (šafak-tar), superlative شفکتَرین (šafak-tarin))

šafak (romanization)
شفکتَر (comparative)
شفکتَرین (superlative)


مختار

مختار • (moxtâr)

[mʊx.t̪ʰɑːɾ]

[mʊx.t̪ʰɑːɾ]

[mʊx.t̪ʰɑːɾ]

a male given name, Mokhtar or Mukhtar, from Arabic


موثق

Borrowed from Arabic مُوَثَّق (muwaṯṯaq, “certified, credible”), passive participle of وَثَّقَ (waṯṯaqa).

bor+

یک منبع موثق


مؤثر

Borrowed from Arabic مُؤَثِّر (muʔaṯṯir).

آن دوا مؤثر بود.

آن دوا مؤثر بود.

آن دوا مؤثر بود.
ān davā mo'asser bud.
That medicine was effective.

آن دوا مؤثر بود.

سخنرانی تو تر در تقویت روحیهی آنهامؤثر بود.

Your speech was effective in strengthening their morale.

soxanrāni-ye to dar taqviat-e ruhiyye-ye ānhā mo'asser bud.


نمک‌سود

نمکسود (canonical)
namak-sud (romanization)

→ Arabic: نَمَكْسُود (namaksūd)

desc

→ Middle Armenian: նամաքսուտ (namakʻsut)

→ Ottoman Turkish: نمكسود (nemeksud)

نمک (namak, “salt”) + سود (sud, “past participle of سودن, to rub”).


خجالتی

fa-adj

خجالتی • (xejâlati) (comparative خجالتیتَر (xejâlati-tar), superlative خجالتیتَرین (xejâlati-tarin))

xejâlati (romanization)
خجالتیتَر (comparative)
خجالتیتَرین (superlative)

[xä.d͡ʒɑː.lä.t̪ʰíː]

[xä.d͡ʒɑː.lä.t̪ʰíː]

[xä.d͡ʒɑː.lä.t̪ʰíː]

[xä.d͡ʒɔː.lä.t̪ʰí]

[χä.d͡ʒɔ.lä.t̪ʰí]


بهداشتی

بهداشتی • (behdâšti) (comparative بهداشتیتَر (behdâšti-tar), superlative بهداشتیتَرین (behdâšti-tarin))

behdâšti (romanization)
بهداشتیتَر (comparative)
بهداشتیتَرین (superlative)

From بهداشت (behdâšt, “hygiene”) + ـی (i).


میده

Likely from Classical Persian مَیْدَه (mayda), referring to fine grains of flour.

میده کردن

to break, to smash, to pulverise [anything]


پرتوزا

From پرتو (partow, “ray”) + زا (zâ, “generating, -genic”).


هسته‌ای

هستهای (canonical)
haste'i (romanization)

[häs.t̪ʰä.ʔíː]


جداگانه

fa-adj

جداگانه • (jodâ-gâne)

From جدا (jodâ, “isolated, separate”) + ـگانه (-gâne).


انتحاری

fa-adj

انتحاری • (entehâri)

From انتحار (entehâr, “suicide”) + ـی (i).


فری

فری • (fari) (comparative فریتَر (fari-tar), superlative فریتَرین (fari-tarin))

fari (romanization)
فریتَر (comparative)
فریتَرین (superlative)

From Middle Persian fryh/pryh/pryy (frih, fri, “dear”), from Proto-Iranian *friHáh (compare Avestan 𐬟𐬭𐬌𐬌𐬀 (friia, “dear, beloved, affectionate; a friend, a well-wisher”)), from Proto-Indo-Iranian *priHás (compare Sanskrit प्रिय (priya)), from Proto-Indo-European *priH- (“dear”). Cognate with English English friend and free.

uder

SN
همان گاودوشان به فرمانبری
همان تازی اسب رمیده فری
hamān gāvdūšān be farmānbarī
hamān tāzī asb e ramīde farī

Xq
سایه ٔ ذوالجلال بین وز فلک این نداشنو
اینت مجاهد هدی ، اینت مظفر فری


بیماری‌زا

fa-adj

بیماریزا • (bimâri-zâ)

بیماریزا (canonical)
bimâri-zâ (romanization)

From بیماری (bimâri, “illness”) + زا (zâ, “generating, -genic”).


انفجاری

fa-adj

انفجاری • (enfejâri)

[ʔɪɱ.fɪ.d͡ʒɑː.ɾíː]

[ʔɪɱ.fɪ.d͡ʒɑː.ɾíː]

[ʔɪɱ.fɪ.d͡ʒɑː.ɾíː]

[ʔeɱ.fe.d͡ʒɒː.ɹíː]

From انفجار (enfejâr, “explosion”) + ـی (i, adjective-forming suffix).


سهل ممتنع

fa-adj

سهل ممتنع • (sahl-e momtane') (comparative سهل ممتنعتَر (sahl-e momtane'-tar), superlative سهل ممتنعتَرین (sahl-e momtane'-tarin))

sahl-e momtane' (romanization)
سهل ممتنعتَر (comparative)
سهل ممتنعتَرین (superlative)

From Arabic سَهْل مُمْتَنِع (sahl mumtaniʕ).

borrowed

سَهْل مُمْتَنِع

بادگیر عنصری سهل ممتنع در معماری ایرانی است.

The windcatcher is a sahl-e-momtane element in Persian architecture.

Difficult or complicated (of thing, concept, or task) while looking easy to comprehend, do, or imitate at first sight.


مراد

fa-adj

مراد • (morâd)

[mu.ɾɔ́ːd̪̥]

[mo.ɹɒ́ːd̪̥]


فعال

فعال • (fa'âl) (comparative فعالتَر (fa'âl-tar), superlative فعالتَرین (fa'âl-tarin))

fa'âl (romanization)
فعالتَر (comparative)
فعالتَرین (superlative)

ای نه جمشید و بصدر اندر جمشید سیر
ای نه خورشید و ببزم اندر خورشید فعال

c. 1030, Farrukhī Sīstānī, “Qaṣīda 112”, in دیوان فرخی سیستانی [Dīvān of Farrukhī]:

O you are not Jamshid, but you are [like] a satisfied Jamshid in the seat of honor,
O you are not the sun, but you are [like] the energetic sun in the feast.

ay na jamšēd u ba sadr andar jamšēd-i sēr
ay na xwaršēd u ba bazm andar xwaršēd-i fa'āl


فیروزه‌ای

فیروزهای (canonical)
firuze-'i (romanization)

→ Azerbaijani: firuzəyi

From فیروزه (firuze, “turquoise”) + ـی (-i).


پرفروش

پرفروش • (por-foruš) (comparative پرفروشتَر (por-foruš-tar), superlative پرفروشتَرین (por-foruš-tarin))

por-foruš (romanization)
پرفروشتَر (comparative)
پرفروشتَرین (superlative)


یخ‌زده

یخزده (canonical)
yax-zade (romanization)

یخ (yax, “ice”) + زده (zade, “past participle of زدن (zadan)”)


عثمانی

fa-adj

عثمانی • (osmâni)


جدید

جدید • (jadid) (comparative جدیدتَر (jadid-tar), superlative جدیدتَرین (jadid-tarin))

jadid (romanization)
جدیدتَر (comparative)
جدیدتَرین (superlative)

→ Hindustani:

Hindi: जदीद (jadīd)

Urdu: جَدِید (jadīd)

→ Punjabi: jadīd

Gurmukhi script: ਜਦੀਦ

Shahmukhi script: جَدِید

→ Sindhi: jadīdu

Arabic script: جَدِيدُ

Devanagari script: जदीदु

[d͡ʒa.ˈðiːð]

[d͡ʒä.d̪íːd̪]

[d͡ʒä.d̪íːd̪]

[d͡ʒä.d̪íːd̪]

[d͡ʒä.d̪íd̪̥]

[d͡ʒæ.d̪íːd̪̥]

[d͡ʒä.d̪íd̪]

میخوام یه زبان جدید یاد بگیرم. (colloquial Iranian)


امن

امن • (amn) (comparative امنتَر (amn-tar), superlative امنتَرین (amn-tarin))

amn (romanization)
امنتَر (comparative)
امنتَرین (superlative)

Borrowed from Arabic أَمْن (ʔamn, “security, safety”, noun).

bor+

secure; safe, especially against attacks, crime, etc.


ناپاز

fa-adj

ناپاز • (nâpâz) (comparative ناپازتَر (nâpâz-tar), superlative ناپازتَرین (nâpâz-tarin))

nâpâz (romanization)
ناپازتَر (comparative)
ناپازتَرین (superlative)


بی‌کار

بیکار • (bi-kâr)

بیکار بیکار#Persian


بیکار

بیکار • (bikâr)

[beː.kʰɑ́ːɾ]

[beː.kʰɑ́ːɾ]

[beː.kʰɑ́ːɾ]

[beː.kʰɔ́ːɾ]

[biː.kʰɒ́ːɹ]

From بیـ (bi-, “without”) + کار (kâr, “work, occupation, things to do”).


قارچی

fa-adj

قارچی • (qârči)

[qɑːɾ.ˈt͡ʃiː]

[qɑːɾ.t͡ʃʰíː]

[qɑːɾ.t͡ʃʰíː]

[qɑːɾ.t͡ʃʰíː]

[qɔːɾ.t͡ʃʰí]

[qɒːɹ.t͡ʃʰíː]

بیماری قارچی

عفونت قارچی

fungal, of or pertaining to fungi or mushrooms


داخلی

داخلی • (dâxeli)

Borrowed from Arabic دَاخِلِيّ (dāḵiliyy). By surface analysis, داخل (dâxel) + ـی (-i).

surf

تولید ناخالص داخلی

domestic, of or pertaining to the interior


آتش‌زا

fa-adj

آتشزا • (âtaš-zâ)

آتشزا (canonical)
âtaš-zâ (romanization)

From آتش (âtaš, “fire”) + زا (zâ, “generating, -genic”).


نقاب‌دار

fa-adj

نقابدار • (neqâb-dâr)

نقابدار (canonical)
neqâb-dâr (romanization)

[nɪ.qɑːb.d̪ɑ́ːɾ]

[nɪ.qɑːb.d̪ɑ́ːɾ]

[nɪ.qɑːb.d̪ɑ́ːɾ]

[ne.ʁɒːb.d̪ɒ́ːɹ]

From نقاب (neqâb, “mask”) + ـدار (-dâr).

مردان نقابدار


مرکزی

[mæɹ.kʰʲæ.zíː]

Borrowed from Arabic مَرْكَزِيّ (markaziyy). By surface analysis, مرکز (markaz, “center”) + ـی (-i).

surf

central (of or pertaining to the centre)


لارژ

fa-adj

لارژ • (lârž) (comparative لارژتَر (lârž-tar), superlative لارژتَرین (lârž-tarin))

lârž (romanization)
لارژتَر (comparative)
لارژتَرین (superlative)


سوخاری

سوخاری • (soxâri)


عبوس

همه میدانند
که من و تو از آن روزنهٔ سرد عبوس
باغ را دیدیم
و از آن شاخهٔ بازیگر دور از دست
سیب را چیدیم

1963, Forugh Farrokhzad, “فتح باغ”, in تولدی دیگر [Another Birth]:

everyone knows
that you and I saw the garden
out of that cold, grim peephole
and that we plucked the apple
from that playful branch far from our hands

hame mi-dânand
ke man o to az ân rowzane-ye sard-e abus
bâğ râ didam
va az ân šâxe-ye bâzigar-e dur az dast
sib râ čidam


قربان

قربان • (qorbân)

Dari: قربان (qurbān)

Iranian Persian: قربان (qorbân)

Tajik: қурбон (qurbon)

desc

→ Bengali: কুরবান (kurban), কোরবান (kōrban)

→ Gujarati: કુરબાન (kurbān)

→ Hindustani:

Hindi: क़ुरबान (qurbān)

Urdu: قربان (qurbān)

desctree

→ Ottoman Turkish: قربان (kurban)
Turkish: kurban
→ Albanian: kurban
→ Aromanian: curbani／curbane
→ Bulgarian: курба́н (kurbán)
→ Greek: κουρμπάνι (kourmpáni)
→ Macedonian: курбан (kurban)
→ Pontic Greek: γουρπάν (gourpán)
→ Romanian: curban
→ Serbo-Croatian: kùrbān／ку̀рба̄н

→ Pashto: قربان (qurbān)

→ Punjabi:

Gurmukhi script: ਕ਼ੁਰਬਾਨ (qurbān)

Shahmukhi script: قربان (qurbān)


دوم

From دو (do, “two”) + ـم (-om, “-th, -nd (ordinal number suffix))”).


واضح

fa-adj

واضح • (vâzeh)


شفاف

شفاف • (šaffâf)

خواب شفاف

رویای شفاف


مستمر

Borrowed from Arabic مُسْتَمِرّ (mustamirr).

bor+

در نتیجه حملات مستمر ارتش رژیم صهیونیستی علیه ساکنان نوار غزه، از هفتم اکتبر سال گذشته میلادی ( ۱۵ مهر ۱۴۰۲) تاکنون ۳۴ هزار و ۵۶۸ فلسطینی شهید و ۷۷ هزار و ۷۶۵ نفر نیز مجروح شدند.

2024 May 1, “شمار شهدای نوار غزه به ۳۴ هزار و ۵۶۸ نفر افزایش یافت”, in irna.ir, Islamic Republic News Agency:

As a result of continuous attacks by the Zionist regime's army against the inhabitants of the Gaza Strip, from October 7 in the past Christian year (Mehr 15, 1402) up to now, 24,568 Palestinians have been martyred and 77,765 people have also been wounded.

dar natije-e hamalât-e mostamerr-e arteš-e režim-e sahyunisti aleyh-e sâkenân-e navâr-e ğazze, az haftom-e oktober-e sâl-e gozašte-ye milâdi (15 mehr 1402) tâ konun 34 hezâr o 568 felestini šahid o 77 hezâr o 765 nafar niz majruh šodand.


مناسب

fa-adj

مُناسِب • (monâseb)

مُناسِب (canonical)
monâseb (romanization)

Borrowed from Arabic مُنَاسِب (munāsib).

لباس مناسب

قیمت مناسب

فرمان تو با قضا موافق
قدر تو بآسمان مناسب

c. 1180, Jamāl ud-Din ʿAbd ur-Razzāq Iṣfahāni, “Qaṣīda 11”, in دیوان جمالالدین عبدالرزاق:

Your order is congruent to God's decree,
Your stature is akin to the heavens.

farmān-i tu bā qazā muwāfiq
qadr-i tu b-āsmān munāsib


صحیح

→ Hindustani:

Hindi: सही (sahī)

Urdu: صحیح (sahīh)

→ Marwari: सई (saī)

→ Middle Bengali: সহি (śohi)

Bengali: সই (śoi)

→ Punjabi:

Gurmukhi script: ਸਹੀ (sahī)

desc

Shahmukhi script: صَحِیح (ṣaḥīḥ), سَہِی (sahī)


محبوب

fa-adj

مَحبوب • (mahbub) (comparative مَحبوبتَر (mahbub-tar), superlative مَحبوبتَرین (mahbub-tarin))

مَحبوب (canonical)
mahbub (romanization)
مَحبوبتَر (comparative)
مَحبوبتَرین (superlative)
محبوب
mahbub
محبوب (ezafe)
mahbub-e (ezafe)
محبوبی (definite relative)
محبوبی (indefinite stressed)
mahbub-i (definite relative)
mahbub-i (indefinite stressed)
محبوبم (first-person predicative singular)
mahbubam (first-person predicative singular)
محبوبیم (first-person plural predicative)
mahbubim (first-person plural predicative)
محبوبی (predicative second-person singular)
mahbubi (predicative second-person singular)
محبوبید (plural predicative second-person)
mahbubid (plural predicative second-person)
محبوبین (colloquial plural predicative second-person)
mahbubin (plural predicative second-person)
محبوب است (predicative singular third-person)
mahbub ast (predicative singular third-person)
محبوبه (colloquial predicative singular third-person)
mahbube (predicative singular third-person)
محبوبند (plural predicative third-person)
mahbuband (plural predicative third-person)
محبوبن (colloquial plural predicative third-person)
mahbuban (plural predicative third-person)

→ Hindustani:

Hindi: महबूब (mahbūb)

Urdu: محبوب (mahbūb)


الموتی

of or pertaining to Alamut (castle or region)


فاتح

فاتح • (fâteh)

[fɑː.t̪ʰɪ́ʱ]

[fɑː.t̪ʰɪ́ʱ]


حاضر

حاضِر • (hâzer)

حاضرم.

شام حاضره. (colloquial Iranian)

حاضر بودند بمیرند.


فاسد

فاسد • (fâsed)

سبزیجات فاسد

دندان فاسد

پسر فاسد

این دولت فاسد است.


خشین

خشین • (xašin)

From Proto-Iranian *axšáyHnah (“blue; green”). Compare Ossetian ӕхсин (æxsin).


مجتمع

fa-adj

مجتمع • (mojtame') (comparative مجتمعتَر (mojtame'-tar), superlative مجتمعتَرین (mojtame'-tarin))

mojtame' (romanization)
مجتمعتَر (comparative)
مجتمعتَرین (superlative)

[mʊd͡ʒ.t̪ʰä.mäʔ]

[mʊd͡ʒ.t̪ʰä.mäʔ]

[mʊd͡ʒ.t̪ʰä.mɑː]

Borrowed from Arabic مُجْتَمَع (mujtamaʕ), from اِجْتَمَعَ (ijtamaʕa).

etymon

چون از ایشان مجتمع بینی دو یار
هم یکی باشند و هم ششصد هزار

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume II, verse 184:

When you see two of them met together as friends,
they are one, and at the same time (they are) six hundred thousand.

čōn az īšān mutjama' bīnī dū yār
ham yakī bāšand ham šašsad hazār


مقر

نماز نکنند و روزه ندارند و لیکن بر محمد مصطفی صلی الله علیه و سلم و پیغامبری او مقرند.

They do not pray and do not keep the fast, and yet they acknowledge Muhammad the Chosen, blessings of God be upon him and grant him peace, and his prophethood.

namāz na-kunand u rōza na-dārand u lēkin bar muhammad-i mustafā sallāllāhu alayhi wasallam u payğāmbarī-yi ō muqir-and.


چست

fa-adj

چست • (čost) (comparative چستتَر (čost-tar), superlative چستتَرین (čost-tarin))

čost (romanization)
چستتَر (comparative)
چستتَرین (superlative)

→ Bengali: চোস্ত (cōsto)

From Proto-Iranian *custáh, from Proto-Indo-Iranian *čutˢtás, from Proto-Indo-European *(s)kud-tó-s (“propelled”), from *(s)kewd- (“to shoot, throw”). Cognate with Sanskrit चोदति (códati, “to impel”).


ممتاز

ممتاز • (momtâz)

→ Bengali: মমতাজ (momotaj)

→ Hindustani: mumtāz

desc

Hindi: मुमताज़

Hindi: मुमताज़

Urdu: ممتاز


متعدد

[mʊ.t̪ʰä.ʔäd̪.d̪ɪ́d̪]

[mʊ.t̪ʰä.ʔäd̪.d̪ɪ́d̪]

[mʊ.t̪ʰɑːäd̪.d̪ɪ́d̪]

[mu.t̪ʰɔːäd̪.d̪íd̪̥]

Borrowed from Arabic مُتَعَدِّد (mutaʕaddid).

bor+

موضوعات متعدد

دزدیهای متعدد

در پی قتل نیکا شاکرمی، منابع حکومتی اظهارات و مدارک جعلی متعددی را منتشر کردند و علاوه بر این، شایعات گوناگونی نیز در مورد این ماجرا رواج یافت.

2024 April 30, “یک سند محرمانه از تعرض جنسی به نیکا شاکرمی و جزئیات قتل او به دست نیروهای امنیتی ایران پرده برداشت”, in bbc.com/persian, BBC Persian:

Following the murder of Nika Shakarami, government sources disseminated multiple statements and counterfeit documents and, in addition, various rumors concerning this incident also became widespread.

dar pey-e qatl-e nikâ šâkarâmi, manâbe'-e hokumati ezhârât va madârek-e ja'li-ye mota'addedi râ montašer kardand va alâve bar in, šâye'ât-e gunâguni niz dar mowred-e in mâjarâ ravâj yâft.


دخش

fa-adj

دخش • (daxš)


باطل

باطل • (bâtil)

گر بیان معنوی کافی شدی
 خلق عالم عاطل و باطل بدی

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 2624:

If the spiritual explanation were sufficient, the creation of the world would have been idle and vain.

gar bayân-i-ma'nawi kâfî šudî
 xalq-i-'alâm 'âtil u bâtil budî


لچر

لچر • (lačar) (comparative لچرتَر (lačar-tar), superlative لچرتَرین (lačar-tarin))

lačar (romanization)
لچرتَر (comparative)
لچرتَرین (superlative)

desctree

→ Azerbaijani: ləçər
→ Armenian: լաչառ (lačʻaṙ)

→ Georgian: ლაჩარი (lačari)

→ Hindi: लचर (lacar)

From لیچار (lēčār, “slanderous talk”), developed from ریچار (rēčār, “jam; slanderous talk, inattentive words”).


لخت

Possibly related to Proto-Indo-European *reu-. Compare the classical form رت (rot) with the same meaning.


دژمان

fa-adj

دژمان • (dožmân) (comparative دژمانتَر (dožmân-tar), superlative دژمانتَرین (dožmân-tarin))

dožmân (romanization)
دژمانتَر (comparative)
دژمانتَرین (superlative)


سلندر

سلندر • (salandar) (comparative سلندرتَر (salandar-tar), superlative سلندرتَرین (salandar-tarin))

salandar (romanization)
سلندرتَر (comparative)
سلندرتَرین (superlative)


رحمن

رَحمٰن • (rahmân)

رَحمٰن (canonical)
rahmân (romanization)

desc

Dari: رَحْمٰن (rahmān), رَحْمَان (rahmān)

Iranian Persian: رَحْمٰن (rahmân), رَحْمان (rahmân)

Tajik: раҳмон (rahmon)

→ Bengali: রহমান (rohoman)

→ Hindustani:

Hindi: रहमान (rahmān)

Urdu: رَحْمٰن (rahmān)

→ Malayalam: റഹ്മാൻ (ṟahmāṉ)

→ Tamil: ரகுமான் (rakumāṉ)

ای خداوند رحمن

(Islam) merciful, all-merciful, most merciful; used only of God.


حائل

head

حائل • (hâ'el)

منطقه حائل

intervening; hindering; coming in between


حساس

فنآوری حساس

پروندههای حساس

اطلاعات حساس

sentimental, sensitive (of a person's emotions)


محال

fa-adj

محال • (mohâl) (comparative محالتَر (mohâl-tar), superlative محالتَرین (mohâl-tarin))

mohâl (romanization)
محالتَر (comparative)
محالتَرین (superlative)
محالم (first-person predicative singular)
mohâlam (first-person predicative singular)
محالیم (first-person plural predicative)
mohâlim (first-person plural predicative)
محالی (predicative second-person singular)
mohâli (predicative second-person singular)
محالید (plural predicative second-person)
mohâlid (plural predicative second-person)
محالین (colloquial plural predicative second-person)
mohâlin (plural predicative second-person)
محال است (predicative singular third-person)
mohâl ast (predicative singular third-person)
محاله (colloquial predicative singular third-person)
mohâle (predicative singular third-person)
محالند (plural predicative third-person)
mohâland (plural predicative third-person)
محالن (colloquial plural predicative third-person)
mohâlan (plural predicative third-person)

Borrowed from Arabic مُحَال (muḥāl, “impossible”).

bor+

عیسی پاسخ داد: «آنچه نزد مردم محال است، نزد خدا ممکن است.»

(Can we date this quote?), (Please provide the book title or journal name), Luke 18:27:

Jesus answered: “The things impossible with men are possible with God.”


جسور

→ Hindustani:

Hindi: जसूर (jasūr)

Urdu: جَسُور (jasūr)

خیلی خیلی جسور و نترس بود.

2024 May 1, “آخرین لحظات نیکا؛ مستند تحقیقی بیبیسی بر اساس اسناد محرمانه درباره کشتهشدن نیکا شاکرمی”, in YouTube, BBC Persian:

bold, daring, brave, reckless (of a person)


مرتب

مُرَتَّب (canonical)
morattab (romanization)

Borrowed from Arabic مُرَتَّب (murattab).


غالب

fa-adj

غالب • (ğâleb)

حکم آن خور است کان غالبتر است
چون که زر بیش از مس آید آن زر است

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume II, verse 1418:

To the disposition that is preponderant belongs the decision (as to what you are):
when the gold is more than the copper, it (the mixture) is gold.

hakm ān xūr ast k-ān ğalib-tar ast
čōn ki zar bēš as mis āyad ān zar ast


متعهد

[mʊ.t̪ʰä.ʔäɦ.hɪd̪]

[mʊ.t̪ʰä.ʔäɦ.hɪd̪]

[mʊ.t̪ʰɑːɑːɪd̪]

[mu.t̪ʰɔːɔːid̪̥]

Borrowed from Arabic مُتَعَهِّد (mutaʕahhid).

bor+

ما به امنیت اسرائیل متعهد هستیم و از حق آن برای دفاع از خود حمایت میکنیم.

We are committed to Israel's security and support its right to self-defense.

mâ be amniyyat-e esrâ'il mota'ahhed hastim va az haqq-e ân barây-e defâ' az xod hemâyat mikonim.

obliged; committed; with the responsibility to

مرد متعهدی نیست.


خالص

fa-adj

خالص • (xâles)

کافئین خالص به صورت پودر سفید رنگ و تلخ میباشد.

Pure caffeine is in the form of a white-colored and bitter powder.

kâfe'in-e xâles be surat-e pudr-e sefid rang o talx mi-bâšad.

سبک بیان این شاعر خالص است.

The expression style of this poet is sincere.

درآمد خالص


گلدار

گلدار • (goldâr)

گیاهان گلدار

چادر گلدار ― čâdor-e goldâr ― flowery chador or flowery tent


مرگبار

مرگبار • (margbâr) (comparative مرگبارتَر (margbâr-tar), superlative مرگبارتَرین (margbâr-tarin))

margbâr (romanization)
مرگبارتَر (comparative)
مرگبارتَرین (superlative)

[mæɹɡʲ.bɒ́ːɹ]

به گزارش شبکه تلویزیونی سیانان، چهارشنبه شب (3 آبان)، دستکم 22 نفر در دو تیراندازی دستهجمعی در آمریکا کشته شدند. این تیراندازیها که مرگبارترین تیراندازی سال نام گرفت یکی در رستوران و دیگری در یک سالن بولینگ در لویستون، رخ دادند.

2023 October 26, “ویدیو / شب مرگبار در آمریکا”, in isna.ir, Iranian Students' News Agency:

According to a report by the CNN television network, Thursday night (3rd of Aban), at least 22 people were killed in two mass shootings in the United States. [Out of] these shootings, which have been recognized as the year's most deadly shooting, one took place in a restaurant and the other in a bowling alley.

be gozâreš-e šabake-ye televizioni-ye si-en-en, čahâršambe šab (3 âbân), dast-e kam 22 nafar dar do tirandâzi-ye daste-ye jam'i dar âmrikâ košte šodand. in tirandâzihâ ke margbârtarin tirandâzi-ye sâl nâm gereft yeki dar restorân o digari dar yek sâlon-e boling dar luistun, rox dâdand.


ضد تانک

ضدتانک ضدتانک#Persian

Alternative form of ضدتانک (zedd-e-tânk)


پاپ

موسیقی پاپ

آهنگ پاپ


فرخنده

فرخنده • (farxonde) (comparative فرخندهتَر (farxonde-tar), superlative فرخندهتَرین (farxonde-tarin))

farxonde (romanization)
فرخندهتَر (comparative)
فرخندهتَرین (superlative)

From Sogdian farnxundē (prnxwnty) < *farnah-wantaka ; Av. xvarənahvant (Sogdian Dictionary by B. Gharib, entries: 7201,7194).


زده

غمزده

(after a noun) struck (in various senses)


متداول

Borrowed from Arabic مُتَدَاوَل (mutadāwal).

bor+

واژگان متداول

پرسشهای متداول

امری متداول

با استناد به منابع تاریخی، میتوان گفت که انتقال چای از جاده ابریشم توسط چینیها آغاز شد و به تدریج تولید و کشت چای در کشورهای دیگر نیز متداول شد.

2023 April 30, “چای اولین بار چه زمانی وارد ایران شد؟”, in jahannews.com:

According to historical sources, one can say that the transfer of tea via the Silk Road was begun by the Chinese, and that tea production and harvest gradually became widespread in other countries as well.

bâ estenâd be manâbe'-e târixi, mi-tavân goft ke enteqâl-e čây az jâdde-ye abrišam tavvasot-e čini-hâ âğâz šod o be tadrij towlid o kešt-e čây dar kešvar-hâ-ye digar niz motadâvel šod.


معطل

Borrowed from Arabic مُعَطَّل (muʕaṭṭal).


متواضع

Ultimately from Arabic مُتَوَاضِع (mutawāḍiʕ).


منفرد

[mʊɱ.fä.ɾɪ́d̪]

[mʊɱ.fä.ɾɪ́d̪]

[mʊɱ.fä.ɾɪ́d̪]

Borrowed from Arabic مُنْفَرِد (munfarid).


حسود

fa-adj

حَسود • (hasud) (comparative حَسودتَر (hasud-tar), superlative حَسودتَرین (hasud-tarin))

حَسود (canonical)
hasud (romanization)
حَسودتَر (comparative)
حَسودتَرین (superlative)

Borrowed from Arabic حَسُود (ḥasūd, “envious”).


خلاف

fa-adj

خِلَاف • (xelâf)


بدخیم

From بد (bad, “bad”) + خیم (xim, “essence, nature”).

compound

تومور بدخیم ― tumor-e bad-xim ― malignant tumour


خوش‌خیم

fa-adj

خوشخیم • (xoš-xim)

خوشخیم (canonical)
xoš-xim (romanization)

From خوش (xoš, “good”) + خیم (xim, “essence, nature”).

compound

تومور خوشخیم


توپ‌ترین

توپترین (canonical)
tup-tarin (romanization)


توپ‌تر

توپتر (canonical)
tup-tar (romanization)


تهم

Probably borrowed from Avestan 𐬙𐬀𐬑𐬨𐬀 (taxma, “strong, valiant, mighty”) through Middle Persian.

der

یکی آفرین کرد سام دلیر
که تهما هژبرا بزی شاد دیر

The brave Sām called out a saying of praise:
"O mighty one, o lion! Live happy and long!"

yakē āfarīn kard sām-i dalēr
ki taham-ā hižabr-ā bizīy šād dēr


رخت

According to Bailey, from the root Proto-Iranian *rak- (“to prepare clothes”), from Proto-Indo-European *rek-, whence Sanskrit रच् (rac, “to make, fashion”). Cognate with Middle Persian [script needed] (lyhtk /raxtak/, “clothes”), Khotanese [script needed] (raha-, “dress”) and the Chinese 絡鞮／络鞮 (luòdī, “Iranian shoes”).
The meaning “right, true” is contaminated from راست (râst) due to the idea of a correctly furnitured house.


خلوت

fa-adj

خلوت • (xalvat) (comparative خلوتتَر (xalvat-tar), superlative خلوتتَرین (xalvat-tarin))

xalvat (romanization)
خلوتتَر (comparative)
خلوتتَرین (superlative)

آن کوچه خیلی خلوت بود.

فعل دارد زن که خلوت میکند.

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume III, verse 1581:

My wife has an [evil] design, for she is making arrangements to be alone.


ارشد

head

ارشد • (aršad)

fa-noun

ارشد • (aršad)


اقدس

ارض اقدس

(only in fixed expressions) holy, holiest

نقیب خان و سادات خان برادر خان مذكور بعضی ناخوشیهای تعصب یـهودان و فرنگیان كه [به] همدیگر دارند, به عرضِ اقدس میرسانیدند. الحق تعصب این دو گروه از حدّ بیرون است.

1611, ʿAbd al-Sattār ibn Qāsim Lāhōrī, مجالس جهانگیری [Majālis-i Jahāngīrī]:

Naqīb Khān and Sādāt Khān (the brother of the former) made a humble speech to the emperor concerning some of the fanatical hatreds that the Jews and the Europeans had towards each other. In truth, the fanaticism of these two groups is beyond limits.

naqīb xān u sādāt xān barādar-i xān-i mazkūr ba'zē nāxwašī-hā-yi ta'assub-i yahūdān u farangīyān ki [ba] hamdīgar dārand, ba arz-i aqdas mē-rasānidand. alhaq ta'assob-i īn du gurōh az hadd bērōn ast.

(historical) Used as an honorific adjective for monarchs.


صح

صحیح صحیح#Persian

(obsolete) Abbreviation of صحیح (sahih, “correct”).


مصور

Borrowed from Arabic مُصَوَّر (muṣawwar), from صَوَّرَ (ṣawwara).

etymon

کتاب مصور


نهم

From نه (noh, “nine”) + ـم (-om, “-th (ordinal number suffix))”).


برنا

fa-adj

برنا • (bornâ)

From Middle Persian [Book Pahlavi needed] (ʾpwlnʾd /aburnāy/, “underage, youth”), a Zoroastrian legal term borrowed from Avestan 𐬀𐬞𐬆𐬭𐬆𐬥𐬁𐬌𐬌𐬎 (apər^ənāiiu, “underage”), the negative of 𐬞𐬆𐬭𐬆𐬥𐬁𐬌𐬌𐬎 (pər^ənāiiu, “adult”), from Proto-Iranian *pr̥Hnáh (“full, filled”).

der

ز دانش دل پیر برنا بود. (proverb)

The aged heart becomes young from knowledge.


نزار

fa-adj

نزار • (nezâr)

Inherited from Middle Persian [Book Pahlavi needed] (nzʾl /nizār/).

inh+

به یاد شخص نزارم که غرق خون دل است
هلال را ز کنار افق کنید نگاه

c. 1390, Shams-ud-Dīn Muḥammad Ḥāfiẓ, “Ghazal 416”, in دیوان حافظ [The Divān of Ḥāfiẓ]:

Remembering my frail body drowned in my heart's blood,
Look at the crescent on the side of the [red] horizon.

ba yād-i šaxs-i nizār-am ki ğarq-i xūn-i dil ast
halāl rā zi kanār-i ufuq kunēd nigāh


ژنده

fa-adj

زِنْدِه or ژَنْدَه • (žende or žanda)

زِنْدِه (canonical)
ژَنْدَه (canonical)
žende (romanization)
žanda (romanization)


روا

روا • (ravâ)

→ Punjabi:

Gurmukhi script: ਰਵਾ (ravā)

Shahmukhi script: روا (ravā)

From Middle Persian [script needed] (lwʾk' /rawāg/, “going”). Doublet of رواج (rawâj).

der

در مقامی زهر و در جایی دوا / در مقامی کفر و در جایی روا

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 2599:

In one place poison and in one place medicine, in one place infidelity and in one place (it is) approved.

dar maqâm-i zahr u dar jâ-yi dawâ / dar maqâm-i kufr u dar ja-yi rawâ

allowable, permissible, admissible, lawful

حکم تو بر من روان زجر تو بر من رواست.


دروا

fa-adj

دروا • (dorvâ)

درواخ درواخ#Persian


لیان

liyân (romanization)
layân (romanization)

Cognate with Old Norse glja (“to shine”).


لپان

لپان • (lepân)

Compare Tajik лип-лип (lip-lip, “flicker”).


روزمره

→ Hindustani:

Hindi: रोज़मर्रा (rozmarrā)

Urdu: روزْمَرَّہ (rozmarra)

[ɾɵz.mäɾ.ɾǽ]

From روز (ruz, “day”) + مره (marre, “time, occurrence”).

af

زندگی روزمره


مدرن

fa-adj

مدرن • (modern) (comparative مدرنتَر (modern-tar), superlative مدرنتَرین (modern-tarin))

مدرنتَر (comparative)
مدرنتَرین (superlative)

زندگی مدرن


بشردوستانه

بشردوستانه • (bašar-dustâne)

[bä.ʃäɾ.d̪ʊːs.t̪ʰɔː.nǽ]

From بشردوست (bašar-dust) + ـانه (-âne).

آتشبس بشردوستانه

کمکهای بشردوستانه


طبیعی

طبیعی • (tabi'i) (comparative طبیعیتَر (tabi'i-tar), superlative طبیعیتَرین (tabi'i-tarin))

tabi'i (romanization)
طبیعیتَر (comparative)
طبیعیتَرین (superlative)

Borrowed from Arabic طَبِيعِيّ (ṭabīʕiyy).


جهاندیده

fa-adj

جهاندیده • (jahândide) (comparative جهاندیدهتَر (jahândide-tar), superlative جهاندیدهتَرین (jahândide-tarin))

jahândide (romanization)
جهاندیدهتَر (comparative)
جهاندیدهتَرین (superlative)

[d͡ʒä.ɦɑːn̪.d̪iː.d̪ǽ]

[d͡ʒä.ɦɑːn̪.d̪iː.d̪ǽ]

[d͡ʒɑːɑːn̪.d̪iː.d̪ǽ]

[d͡ʒɔːɔːn̪.d̪i.d̪ǽ]

[d͡ʒæ.ɦɒːn̪.d̪iː.d̪é]

جهان (jahân, “world”) + دیده (dide), past participle of دیدن (didan, “to see”), literally "having seen the world."


بیچاره

بیچاره • (bêčâre)

[beː.t͡ʃʰɑː.ɾä]

[beː.t͡ʃʰɑː.ɾä]

[beː.t͡ʃʰɑː.ɾä]

[beː.t͡ʃʰɔː.ɾä]

From بیـ (bê-, “without”) + چاره (čâre, “remedy, cure”).


دوپا

fa-adj

دوپا • (dopâ)

From دو (do, “two”) and پا (pâ, “foot”).


نابود

نابود • (nâbud)

[nɒː.búːd̪̥]

From ناـ (nâ-, “un-, in-, non-”) + بودن (budan, “to be”).


چهارپا

fa-adj

چهارپا • (čahârpâ)

[t͡ʃʰä.ɦɑːɾ.pʰɑ́ː]

[t͡ʃʰä.ɦɑːɾ.pʰɑ́ː]

[t͡ʃʰɑːɑːɾ.pʰɑ́ː]

[t͡ʃʰɔːɔːɾ.pʰɔ́ː]

[t͡ʃʰæ.ɦɒːɹ.pʰɒ́ː]

[t͡ʃʰä.ɦɔɾ.pʰɔ́]

From چهار (čahâr, “four”) + پا (pâ, “foot”).


توانا

توانا • (tavânâ) (comparative تواناتَر (tavânâ-tar), superlative تواناتَرین (tavânâ-tarin))

tavânâ (romanization)
تواناتَر (comparative)
تواناتَرین (superlative)

[t̪ʰä.wɑː.nɑː]

[t̪ʰä.wɑː.nɑː]

[t̪ʰä.wɑː.nɑː]

[t̪ʰä.wɔː.nɔː]

[t̪ʰæ.vɒː.nɒː]

From توان (tavân, present stem of توانستن (tavânestan, “can, to be able”)) + ـا (-â).

af

توان
<pos:present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">توانستن</i> (tavânestan, “can, to be able”)>


دولتمند

fa-adj

دولتمند • (dowlatmand) (comparative دولتمندتَر (dowlatmand-tar), superlative دولتمندتَرین (dowlatmand-tarin))

dowlatmand (romanization)
دولتمندتَر (comparative)
دولتمندتَرین (superlative)

From دولت (dowlat, “estate”) + ـمند (-mand).


پخته

پخته • (poxte) (comparative پختهتَر (poxte-tar), superlative پختهتَرین (poxte-tarin))

poxte (romanization)
پختهتَر (comparative)
پختهتَرین (superlative)

→ Azerbaijani: püxtə

→ Gujarati: પુખ્ત (pukht)

→ Hindustani:

Hindi: पुख़्ता (puxtā)

Urdu: پُخْتہ (puxtā)

→ Marathi: पोक्त (pokta)

→ Punjabi:

Gurmukhi script: ਪੁਖ਼ਤਾ (puxtā)

Shahmukhi script: پُختہ (puxth)

From پختن (poxtan, “to cook; to bake; to ripen”).


اختیاری

اختیاری • (extiyâri)

Tajik: ихтиёрӣ (ixtiyori)

→ Hindustani:

Hindi: इख़्तियारी (ixtiyārī)

Urdu: اِخْتِیاری (ixtiyārī)

[ʔɪx.t̪ʰi.jɑː.ɾíː]

[ʔɪx.t̪ʰi.jɑː.ɾíː]

[ʔɪx.t̪ʰi.jɑː.ɾíː]

Borrowed from Arabic اِخْتِيَارِيّ (iḵtiyāriyy). By surface analysis, اختیار (extiyâr, “choice”) + ـی (-i).

bor+

اِخْتِيَارِيّ


دوجانبه

روابط دو جانبه


خوشبخت‌تر

خوشبختتر (canonical)
xošbaxt-tar (romanization)

خوشبخت خوشبخت#Persian


خوشبخت‌ترین

خوشبختترین (canonical)
xošbaxt-tarin (romanization)

خوشبخت خوشبخت#Persian


خوشبخت

fa-adj

خْوَشبَخت • (xošbaxt) (comparative خْوَشبَختتَر (xošbaxt-tar), superlative خْوَشبَختتَرین (xošbaxt-tarin))

خْوَشبَخت (canonical)
xošbaxt (romanization)
خْوَشبَختتَر (comparative)
خْوَشبَختتَرین (superlative)

→ Azerbaijani: xoşbəxt


درویش

دَرویش • (darvêš) (comparative دَرویشتَر (darvêš-tar), superlative دَرویشتَرین (darvêš-tarin))

دَرویش (canonical)
darvêš (romanization)
دَرویشتَر (comparative)
دَرویشتَرین (superlative)

From earlier دریوش (daryuš, daryôš), from درغوش (darğuš, darğôš), from Middle Persian [script needed] (dlgwš /driyōš/).


افلاطونی

fa-adj

افلاطونی • (aflâtuni)

Borrowed from Arabic أَفْلَاطُونِيّ (ʔaflāṭūniyy). By surface analysis, افلاطون (aflâtun) + ـی (-i).

bor+

أَفْلَاطُونِيّ


دوازده‌امامی

fa-adj

دوازدهامامی • (davâzdah-emâmi)

دوازدهامامی (canonical)
davâzdah-emâmi (romanization)

From دوازده (davâzdah, “twelve”) and امام (emâm, “imam”).


پروتستانی

From پروتستان (porotestân, “Protestant”, noun) + ـی (-i).


ویرا

fa-adj

ویرا • (virâ)

From Middle Iranian *wērāg. Cognate with Proto-Germanic *waraz.


ارتدکس

مسیحیت ارتدکس

مسیحی ارتدکس

مسیحیان ارتدکس

یهودیت ارتدکس

یهودی ارتدکس

یهودیان ارتدکس


خوار

خوار • (xvâr)

From Middle Persian [script needed] (hw'l /xᵛār/), from Proto-Iranian *ātra- / *āθra- (“spirit, breath”), of unknown further origin.


مریخی

Borrowed from Arabic مِرِّيخِيّ (mirrīḵiyy). By surface analysis, مریخ (merrix, “Mars”) + ـی (-i).


هشتم

From هشت (hašt, “eight”) + ـم (-om, “-th (ordinal number suffix)”).


یازدهم

From یازده (yâzdah, “eleven”) + ـم (-om, “-th (ordinal number suffix))”).


سیزدهم

From سیزده (sizdah, “thirteen”) + ـم (-om, “-th (ordinal number suffix))”).


چهاردهم

fa-adj

چهاردهم • (čahârdahom)

From چهارده (čahârdah, “fourteen”) + ـم (-om, “-th (ordinal number suffix))”).


چهلم

From چهل (čehel, “forty”) + ـم (-om, “-th, -eth (ordinal number suffix))”).


شصتم

From شصت (šast, “sixty”) + ـم (-om, “-th, -eth (ordinal number suffix))”).


پنجاهم

From پنجاه (panjâh, “fifty”) + ـم (-om, “-th, -eth (ordinal number suffix))”).


نودم

From نود (navad, “ninety”) + ـم (-om, “-th, -eth (ordinal number suffix))”).


شانزدهم

شانزدهم • (šânzdahom)

From شانزده (šânzdah, “sixteen”) + ـم (-om, “-th (ordinal number suffix))”).


هجدهم

From هجده (hejdah, “eighteen”) + ـم (-om, “-th (ordinal number suffix))”).


هفتادم

From هفتاد (haftâd, “seventy”) + ـم (-om, “-th, -eth (ordinal number suffix))”).


دوازدهم

From دوازده (davâzdah, “twelve”) + ـم (-om, ordinal number suffix).


میلیونم

milyunom (romanization)
melyunom (romanization)

From میلیون (milyun, melyun, “million”) + ـم (-om, “-th (ordinal number suffix))”).


هشتادم

fa-adj

هشتادم • (haštâdom)

From هشتاد (haštâd, “eighty”) + ـم (-om, “-th, -eth (ordinal number suffix))”).


پانزدهم

From پانزده (pânzdah, “fifteen”) + ـم (-om, “-th (ordinal number suffix))”).


هزارم

From هزار (hezâr, “thousand, one thousand”) + ـم (-om, “-th (ordinal number suffix))”).


هفتم

[ʔäf.t̪ʰʊ́m]

From هفت (haft, “seven”) + ـم (-om, “-th (ordinal number suffix))”).


ششم

ششم • (šešom)

From شش (šeš, “six”) + ـم (-om, “-th (ordinal number suffix))”).


هفدهم

From هفده (hefdah, “seventeen”) + ـم (-om, “-th (ordinal number suffix))”).


نوزدهم

From نوزده (nuzdah, “nineteen”) + ـم (-om, “-th (ordinal number suffix))”).


پنجم

From پنج (panj, “five”) + ـم (-om, “-th (ordinal number suffix))”).


چهارم

چهارم • (čahârom)

Urdu: چہارم (cahāram)

[t͡ʃʰä.ɦɑː.ɾʊm]

[t͡ʃʰä.ɦɑː.ɾʊm]

[t͡ʃʰɑː.ɾʊm]

[t͡ʃʰɔːɔː.ɾum]

[t͡ʃʰæ.ɦɒː.ɹom]

[t͡ʃʰä.ɦɔ.ɾum]

From چهار (čahâr, “four”) + ـم (-om, “-th (ordinal number suffix))”).


یکم

From یک (yek, “one”) + ـم (-om, “-th, -st (ordinal number suffix)”).

af

بیست و یکم


صدم

From صد (sad, “hundred, one hundred”) + ـم (-om, “-th (ordinal number suffix))”).


سوم

From سه (se, “three”) + ـم (-om, “-th, -rd (ordinal number suffix))”).


دهم

From ده (dah, “ten”) + ـم (-om, “-th (ordinal number suffix))”).


خراسانی

head

خراسانی • (xorâsâni)

fa-proper noun

خراسانی • (xorâsâni)

[xʊ.ɾɑː.sɑː.níː]

[xʊ.ɾɑː.sɑː.níː]

[xʊ.ɾɑː.sɑː.níː]

Greater Khorasan
Greater Khorasan#English

Khorasani (of or pertaining to Khorasan or Greater Khorasan)

(architecture) Khorasani style or tradition


لجباز

fa-adj

لجباز • (lajbâz)


بیدخ

From Middle Iranian; Possibly cognate with Middle Persian ʾpytk' (*abēdag, “stray”), Parthian ʾpydg (apēdag, “stray”), Ossetian бӕх (bæx, “horse”).


واژگون

fa-adj

واژگون • (vâžgun)

[wɑːʒ.ˈɡuːn]

این قصهی عجب شنو از بخت واژگون
ما را بکشت یار به انفاس عیسوی

c. 1390, Hafez, “Ghazal 486”, in دیوان حافظ [The Divan of Hafez]:

Hear this strange tale of an upside-down fate:
The beloved of Jesus-like breath [which should revive Lazarus] has killed me [instead].

īn qissa-yi ajab šinaw az baxt-i wāžgūn
mā rā bikušt yār ba anfās-i īsawī


عوامانه

عوامانه • ('avâmmâne)

[ævɒːmːmɒːˈne]


کاربردی

head

کاربردی • (kârbordi)

[ˌkʰɒːɾboɾˈd̪iː]


مجری

Borrowed from Arabic مُجْرٍ (mujrin), active participle of أَجْرَى (ʔajrā).

carrying out, executing, which carries out

مجریه

used for certain words feminine in Arabic


مجری

fa-adj

مجری • (mojrâ)

[mud͡ʒ.ˈɾɑː]

[mʊd͡ʒ.ɾɑ́ː]

[mʊd͡ʒ.ɾɑ́ː]

[mʊd͡ʒ.ɾɑ́ː]

[mud͡ʒ.ɾɔ́ː]

[mod͡ʒ.ɹɒ́ː]

Borrowed from Arabic مُجْرًى (mujran), passive participle of أَجْرَى (ʔajrā).


پیسه

From Middle Persian [script needed] (pys /pēs/, “mottled, leprous; leper”). Akin to Old Armenian պիսակ (pisak), an Iranian borrowing.


فاطمی

fa-adj

فاطمی • (fâtemi)

[fɑː.t̪ʰɪ.míː]

[fɑː.t̪ʰɪ.míː]

[fɑː.t̪ʰɪ.míː]

Borrowed from Arabic فَاطِمِيّ (fāṭimiyy).


جرمنی

Borrowed from Hindustani جرمنی / जर्मनी (jarmanī), from English Germany.

of or relating to German (people and language)


دردناک

fa-adj

دَردناک • (dardnâk) (comparative دَردناکتَر (dardnâk-tar), superlative دَردناکتَرین (dardnâk-tarin))

دَردناک (canonical)
dardnâk (romanization)
دَردناکتَر (comparative)
دَردناکتَرین (superlative)

→ Punjabi:

Gurmukhi script: ਦਰਦਨਾਕ (dardanāk)

Shahmukhi script: دردناک (dardnāk)

Urdu: درد ناک (dard nâk)

[d̪äɹd̪.nɑ́ːk]

[d̪äɹd̪.nɑ́ːk]

[d̪äɹd̪.nɑ́ːk]

[d̪äɹd̪.nɔ́ːk]

[d̪æɹd̪.nɒ́ːkʲ]

From دَرد (dard, “pain”) + ـناک (-nâk, “-ful”).

af

نیستم بیرحم بل زان هر سه پاک، رحم بیشستم ز درد دردناک

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume V, verse 1661:

I am not pitiless; nay, I have greater pity than those three holy ones for the sorrow of the sorrowful.

nistam bi-rahm, bal z-ân har se pâk, rahm bišastam ze dard-e dardnâk.

و ناگهان خبری دردناک آوردند / ز رد پای تو یک مشت خاک آوردند / هنوز باورم این بود باز میگردی / برای باورم اما پلاک آوردند

(Can we date this quote?), ابراهیم بوالحسنی [Ebrâhim Bu-al-Hasani], translated by Ali-Asghar Seyed-Gohrab, پلاک [Dog Tag]:

Without any warning, they brought painful news / From your footprints they brought a handful of dust. / Still I was convinced, "he will return." / To convince me, they brought me a dog-tag.


دیجیتال

fa-adj

دیجیتال • (dijitâl)


بی‌میل

بیمَیل (canonical)
bi-meyl (romanization)


منطقی

Borrowed from Arabic مَنْطِقِيّ (manṭiqiyy).


مخفی

Borrowed from Arabic مَخْفِيّ (maḵfiyy).

هم بحق جمله اولاد و اصحاب کبار
کز خردشان نیست مخفی آشکارا و نهان

c. 1520, Selim I of the Ottoman Empire, edited by Benedek Péri, The Persian Dīvān of Yavuz Sulṭān Selīm, Budapest, Hungary: Research Centre for the Humanities, Eötvös Loránd Research Network, →ISBN, page 84:

Also, [I swear] by all of his [the Prophet's] great descendants and companions,
From whose wisdom nothing is hidden, whether public or secret.

ham ba-haqq-i jumla-yi awlād u ashāb-i kibār
k-az xiradišān nēst maxfī āškārā u nihān


متقارن

Borrowed from Arabic مُتَقَارِن (mutaqārin).


بی قید و شرط

fa-adj

بی قید و شرط


وسیع

کشور وسیعی

دشت وسیعی


مبهم

mysterious (of unknown origin; difficult to understand; having unknown qualities)


زنیر

Akin to Manichaean Middle Persian [script needed] (znyr- /zinnīr-/, “to be wise (?)”).


منسوخ

→ Hindustani:

Hindi: मंसूख़ (mansūx)

Urdu: مَنسُوخ (mansūx)

→ Punjabi:

Gurmukhi script: ਮਨਸੂਖ (mansūkh)

Shahmukhi script: مَنسُوخ (mansūx)


منزوی

Borrowed from Arabic مُنْزَوٍ (munzawin).


غلیظ

fa-adj

غلیظ • (ğaliz)

→ Hindustani:

Hindi: ग़लीज़ (ġalīz)

Urdu: غَلِیظ (ġalīz)

→ Kannada: ಗಲೀಜು (galīju)

→ Tamil: கலீஜு (kalīju)

→ Telugu: గలీజు (galīju)

thick (impenetrable to sight, for example fog, dust in the air)

(of an accent) thick (difficult to understand or poorly articulated)


بچه‌گانه

بچهگانه (canonical)
bača-gāna／bače-gâne (romanization)

بچگانه بچگانه#Persian

Alternative spelling of بچگانه (bačagāna／bačegâne)


رازی

رازی • (râzi)


ساده‌زیست

سادهزیست • (sâde-zist) (comparative سادهزیستتَر (sâde-zist-tar), superlative سادهزیستتَرین (sâde-zist-tarin))

سادهزیست (canonical)
sâde-zist (romanization)
سادهزیستتَر (comparative)
سادهزیستتَرین (superlative)

From ساده (sâde) + زیست (zist), from زیستن (zistan, “to live”).


جانبدارانه

جانبدارانه • (jânebdârâne)

جانبدارانه جانبدارانه#Persian


جانب‌دارانه

جانبدارانه • (jâneb-dârâne)

جانبدارانه (canonical)
jâneb-dârâne (romanization)

biased (of a person, organisation, exhibiting bias)


صنعتی

[sän.ʔä.t̪ʰíː]

[sän.ʔä.t̪ʰíː]

[sæn.ʔæ.t̪ʰíː]


رسوا

رسوا • (rosvâ)


سفت

بالش سفتی

tough, hard (of food, difficult to cut or chew)

thick (of a liquid, having a viscous consistency)

taut (of a rope, length of material, bow string; tight, under tension)


پوست‌کلفت

پوستکلفت (canonical)
pust-koloft (romanization)

او آدم پوستکلفتی است ― u âdam-e pust-koloft-i ast ― He is a resilient person.

resilient (able to withstand disease and difficult conditions)


واپسگرا

واپسگرا • (vâpasgarâ)


نامدار

نامدار • (nâmdâr)


فرمانروا

فرمانروا • (farmânravâ)

[fäɾ.mɑːn.ɾɑː.wɑ́ː]

[fäɾ.mɑːn.ɾɑː.wɑ́ː]

[fäɾ.mɑːn.ɾɑː.wɑ́ː]

[fäɾ.mɔːn.ɾɔː.wɔ́ː]

[fæɹ.mɒːn.ɹɒː.vɒ́ː]

From فرمان (farmân, “order, command”) + روا (ravâ, “accepted”).


مایل

fa-adj

مایل • (mâyel)

من مایلم یک اتاق رزرو کنم.


برجسته

بَرجَستِه • (bar-jaste) (comparative بَرجَستِهتَر (bar-jaste-tar), superlative بَرجَستِهتَرین (bar-jaste-tarin))

بَرجَستِه (canonical)
bar-jaste (romanization)
بَرجَستِهتَر (comparative)
بَرجَستِهتَرین (superlative)

[bäɾ.d͡ʒäs.t̪ʰä]

[bäɾ.d͡ʒäs.t̪ʰä]

[bäɾ.d͡ʒäs.t̪ʰä]

[bäɾ.d͡ʒäs.t̪ʰä]

[bäɾ.d͡ʒäs.t̪ʰä]

یکی از برجستهترین آثارش

آیتالله سید حسن مرتضوی شاهرودی، آیتالله مصطفی اشرفی شاهرودی، آیتالله شیخ رجبعلی رضازاده، آیتالله سیدجعفر سیدان و آیتالله شیخ مهدی مروارید از علمای برجسته حوزه علمیه خراسان با صدور بیانیهای بر اهمیت مشارکت در انتخابات یازدهم اسفندماه سال جاری تاکید کردند.

2024 February 28, “fa: پنج عالم برجسته حوزه علمیه خراسان در بیانیه ای بر اهمیت مشارکت در انتخابات تاکید کردند”, in irna.ir, Islamic Republic News Agency:

Among the prominent clerics of Khorasan's seminaries, Ayatollah Seyyed Hassan Mortazavi Shahroudi, Ayatollah Mostafa Ashrafi Shahroudi, Ayatollah Sheikh Rajab Ali Rezazadeh, Ayatollah Seyyed Ja'far Seydan, and Ayatollah Sheykh Mahdi Marvarid emphasized the importance of participating in the elections of Esfand 11 by issuing a statement.

âyat-ollâh seyyed hasan-e mortazavi-ye šâhrudi, âyat-ollâh mostafâ-ye ašrafi-ye šâhrudi, âyat-ollâh šeyx rajab'ali rezâzâde, âyat-ollâh seyyed ja'far-e seydân va âyat-ollâh šeyx mahdi-ye marvârid az olamâ-ye bar-jaste-ye howze-ye elmiye-ye xorâsân bâ sodur-e bayâniye'i bar ahammiyat-e mošârekat dar entexâbât-e yâzdahom-e esfand mâh-e sâl-e jâri ta'kid kardand.

شخصیت برجسته


معروف

معروف • (ma'ruf) (comparative معروفتَر (ma'ruf-tar), superlative معروفتَرین (ma'ruf-tarin))

ma'ruf (romanization)
معروفتَر (comparative)
معروفتَرین (superlative)

Etymology tree
Arabic ع ر ف (ʕ r f)
Arabic عَرَفَ (ʕarafa)
Arabic مَعْرُوف (maʕrūf)bor.
Persian معروفBorrowed from Arabic مَعْرُوف (maʕrūf).

etymon

هر هنر که استا بدان معروف شد / جان شاگردان بدان موصوف شد

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 2829:

For whatever science the master is renowned, the souls of his pupils become endued with the same.

har honar ke ostâ bedân ma'ruf šod, jân-e šâgerdân bedân mowsuf šod

مَعْرُوف و مَجْهُول
معروف و مجهول#Persian

(Classical Persian, Dari) ma'ruf (vowel); see مَعْرُوف و مَجْهُول (ma'rūf u majhūl).


مسموم

Borrowed from Arabic مَسْمُوم (masmūm, “poisoned”).


تیره

fa-adj

تیرِه • (tire)

Inherited from Middle Persian [script needed] (tylk' /tērag/, “dark”).

inh+

شبی تیره

چو روز حشر سر از خاک تیره بردارم
بخاک پای تو خواهم نهاد روی چو زر

c. 1520, Selim I of the Ottoman Empire, edited by Benedek Péri, The Persian Dīvān of Yavuz Sulṭān Selīm, Budapest, Hungary: Research Centre for the Humanities, Eötvös Loránd Research Network, →ISBN, page 75:

When I raise my head from the dark earth on Resurrection Day,
I will place my golden face on the earth below your feet.

čū rōz-i hašr sar az xāk-i tēra bardāram
ba-xāk-i pā-yi tu xwāham nihād rō-yi čū zar

آبِ تیره


حاوی

fa-adj

حاوی • (hâvi)

این اسناد حاوی گزارش افراد درگیر در ماجرای بازداشت و قتل نیکا شاکرمی، از جمله اظهارات خود این افراد بوده است.

2024 April 30, “یک سند محرمانه از تعرض جنسی به نیکا شاکرمی و جزئیات قتل او به دست نیروهای امنیتی ایران پرده برداشت”, in bbc.com/persian, BBC Persian:

These documents contain reports of the individuals involved in the arrest and murder of Nika Shakarami, including the individuals' own statements.

in asnâd hâvi-ye gozâreš-e afrâd-e dargir dar mâjarâ-ye bâzdâšt o qatl-e nikâ šâkarâmi, az jomle ezhârât-e xod-e in afrâd bude ast.


خونسرد

جانور خونسرد

cold-blooded (having an unregulated body temperature)

cool, coolheaded (having an even temper during times of difficulty)


ناموفق

unsuccessful (of a person, that does not have much success, for example in life)


میانسال

میانسال • (miyânsâl)

From میان (miyân, “middle”) + سال (sâl, “year”).


حریص

کوزهی چشم حریصان پر نشد
تا صدف قانع نشد پر در نشد

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 21:

The pitcher, the eye of the covetous, never becomes full: the oyster-shell is not filled with pearls until it is contented.

kūza-yi čašm-i harisān por na-šud
tā sadaf qāni' na-šud por dorr na-šud


ملایم

→ Bengali: মোলায়েম (mōlaẏem)

→ Gujarati: મુલાયમ (mulāyam)

→ Hindustani:

Hindi: मुलायम (mulāyam)

Urdu: مُلائِم (mulāim)

→ Marathi: मुलायम (mulāyam)

Borrowed from Arabic مُلَائِم (mulāʔim).

mild (moderately warm, of temperature, weather)


معتدل

مُعتَدِل (canonical)
mo'tadel (romanization)

Borrowed from Arabic مُعْتَدِل (muʕtadil).

bor+

آب و هوای معتدل


معلول

بینا و قوی چون زید و آن دگری باز
مکفوف همی زاید و معلول ز مادر؟

c. 1080, “Qaṣīda 104”, in دیوان ناصرخسرو [Dīvān of Nāṣir-i Khusraw]:

Why does one person live seeing and strong, while another one
Always lives blind and crippled from [the day he is born to] his mother?

bēnā u qawī čūn ziyad u ān digarē bāz
makfūf hamē zāyad u ma'lūl zi mādar?

disabled; crippled (especially physical)


بینوا

fa-adj

بینوا • (binavâ)

From بیـ (bi-) + نوا (navâ), literally “without wealth”.


آهنی

fa-adj

آهنی • (âhani)

[ʔɑː.ɦä.níː]

[ʔɑː.ɦä.níː]

[ʔɒː.ɦæ.níː]


هوایی

هوایی • (havâyi)

[ʔä.wɑː.jíː]

Borrowed from Arabic هَوَائِيّ (hawāʔiyy). By surface analysis, هوا (havâ) + ـی (-i, nisba suffix).


کلیدی

کلید (kelid, “key”) + ـی (-i). Probably a calque of French clé or a calque of English key.

واژگان کلیدی

در کنار صدها سوال کلیدی در ارتباطی با هوش مصنوعی، یکی از جنبههای مهم این فنآوری اثریه که بر روی سیاست بینالملل و روابط کشورها با هم خواهد داشت.

2024 March 13, “هوش مصنوعی؛ آیا جامعه بینالمللی میتواند جلوی نابودی بشر را بگیرد؟”, in YouTube, BBC Persian:

Along with the hundreds of key questions relating to artificial intelligence, one of the important aspects of this technology is the effect that it will have on international politics and countries' relations with each other.

dar kenâr-e sad-hâ so'âl-e kelidi dar ertebâti bâ huš-e masnu'i, yeki az jambe-hâ-ye mohemm-e in fanâvari asari-ye ke bar ru-ye siyâsat-e beyn-ol-melal o ravâbet-e kešvar-hâ bâ ham xâhad dâšt.


فضول

Etymology tree
Arabic فَضَلَ (faḍala)
Arabic فُضُول (fuḍūl)bor.
Persian فضولBorrowed from Arabic فُضُول (fuḍūl).


غافل

fa-adj

غافل • (ğâfel)

Borrowed from Arabic غَافِل (ḡāfil), active participle of غَفَلَ (ḡafala).


واپسین

واپسین • (vâpasên)

Derived from پس. Compare Persian بازپسین (bâz pasin, “last”) and Middle Persian [script needed] (psyn' /pasēn/, “last”).


عملی

practical (based on practice rather than theory)


بتنی

of or pertaining to concrete (attributive adjective)


گل‌نزن

fa-adj

گلنزن • (gol-nazan) (comparative گلنزنتَر (gol-nazan-tar), superlative گلنزنتَرین (gol-nazan-tarin))

گلنزن (canonical)
gol-nazan (romanization)
گلنزنتَر (comparative)
گلنزنتَرین (superlative)

روزنامه شرق، شماره 1011 23/4/89، صفحه 15
اما تورس 2010 مهاجمی بی خطر، کند و گل نزن بود.
ammâ tores-e 2010 mohâjemi bi-xatar, kond, va gol-nazan bud.
But Torres of 2010 was an harmless, slow, and gol-nazan attacker.

روزنامه كيهان، شماره 18500 5/2/85، صفحه 13
ویارئال اسپانیا- آرسنال انگلستان مهاجمان گل نزن سد دفاعی مستحکم!
viyâre'âl-e espâniyâ - ârsenl-e engelestân mohajemân-e gol-nazan, sadd-e defâ'i-ye mostahkam!
Villarreal of Spain - Arsenal of UK: Gol-nazan Attackers, Strong Defensive Line!

روزنامه كيهان، شماره 21222 10/9/94، صفحه 9
«پرسپولیس گل نزن» مقابل نفت دو امتیاز از دست داد
"perspolis-e gol-nazan moqâbel-e naft do emtiyâz az dast dâd
"The Gol-nazan Persepolis" Lost Two Points to Naft

26 February 2016, Tabnak
پیشنهاد قهرمان آسیا به مهاجم گل نزن تیم ملی ایران
pišnahâd-e qahremân-e âsiyâ be mohâjem-e gol nazan-e tim-e melli-ye irân

http://video.varzesh3.com/video/59084/%DA%AF%D9%84-%D9%86%D8%B2%D9%86-%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%A9%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84
گل نزن ترین بازیکن سال فوتبال
gol nazan tarin bâzikon-e sâl-e futbâl
The Most Gol Nazan Player of the Year

missing good opportunities to score a goal


موسوم

گروه اسلامگرای افراطی «دولت اسلامی عراق و شام» موسوم به داعش

the radical Islamist group "Islamic State of Iraq and Syria," known as ISIS

goruh-e eslâmgerâ-ye efrâti "dowlat-e eslâmi-ye erâq va šâm" mowsum be dâ'eš


موجود

بود که مجلس حافظ به یمن تربیتش
هر آنچه میطلبد جمله باشدش موجود

c. 1390, Shams-ud-Dīn Muḥammad Ḥāfiẓ, “Ghazal 219”, in دیوان حافظ [The Divān of Ḥāfiẓ]:

By the blessing of his poetic arrangements, may it be that in Ḥāfiẓ's assembly,
All that he is seeking becomes available to him.

buwad ki majlis-i hāfiz ba yumn-i tarbiyataš
har ānči mē-talabad jumla bāšadaš mawjūd


فراوان

فراوان • (farâvân)

→ Azerbaijani: firavan

→ Ottoman Turkish: فراوان (firavan)

[fɪ.ɾɑː.wɑ́ːn]

[fæ.ɹɒː.vɒ́ːn]


شفابخش

head

شفابخش • (šafâbaxš)

fa-noun

شفابخش • (šafâbaxš)

[ʃä.fɔ.bǽχʃ]


پهناور

[pʰäɦ.nɑː.wǽɾ]

[pʰäɦ.nɑː.wǽɾ]

[pʰɑː.nɑː.wǽɾ]

[pʰɔː.nɔː.wǽɾ]

[pʰæɦ.nɒː.vǽɹ]

جنگل پهناور


درست‌کار

درستکار (canonical)
dorost-kâr (romanization)

[d̪ʊ.ɾʊst̪.kʰɑ́ːɾ]

[d̪ʊ.ɾʊst̪.kʰɑ́ːɾ]

[d̪ʊ.ɾʊst̪.kʰɑ́ːɾ]


بیکران

fa-adj

بیکران • (bikarân)

[biː.kʰʲæ.ɹɒ́ːn]

Compound of بیـ (“without”) + کران (“boundary, shore”)

af

پاس دارد قلعه را از دشمنان
قلعه نفروشد به مال بیکران

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 3636:

[The governor] guards the fortress from enemies
and will not sell it for boundless riches

pās darad qal'a rā az dušman-ān
qal'a na-furōšad ba māl-i-bēkarān


مرتفع

[mæɹ.t̪ʰæ.féʔ]

Borrowed from Arabic مُرْتَفِع (murtafiʕ), active participle of اِرْتَفَعَ (irtafaʕa).


مرتفع

[mʊɾ.t̪ʰä.fǽʔ]

[mʊɾ.t̪ʰä.fǽʔ]

Borrowed from Arabic مُرْتَفَع (murtafaʕ), passive participle of اِرْتَفَعَ (irtafaʕa).


رها

fa-adj

رها • (rahâ)

→ Turkish: reha

→ Hindi: रिहा (rihā)

Equivalent to ره (rah) + ـا (-â). From رستن (rastan).


قهر

head

قَهْر • (qahr)

fa-noun

قَهْر • (qahr)

Borrowed from Arabic قَهْر (qahr, “wrath, frustration”).

bor+

من باهات قهرم! (colloquial Iranian)


کروش

fa-adj

کروش • (koruš)

بوزنه جست و کروش اندر زمی
 بانگ بربرد از کروز و خرمی

9th–10th century, Rudaki, kalīla & dimna:

buzena jast u koruš andar zami
 bâng barbord az koruz u xorrami


لابد

head

لابد • (lâbod)

→ Azerbaijani: labüd


متصل

Borrowed from Arabic مُتَّصِل (muttaṣil).


چگال

fa-adj

چگال • (čagâl, čegâl)

čagâl (romanization)
čegâl (romanization)


سرسخت

From سر (sar, “head”) + سخت (saxt, “hard”).

obstinate, hard-headed, tenacious, headstrong


یارانه

یارانه • (yârâne)

[jɑː.ɾɑː.nǽ]

[jɑː.ɾɑː.nǽ]

[jɑː.ɾɑː.nǽ]

[jɔː.ɾɔː.nǽ]

[jɒː.ɹɒː.né]

From یار (yâr, “friend, helper”) + ـانه (-âne, adjective-deriving suffix).

af

شیر یارانه


ثروتمند

fa-adj

ثِروَتمَند • (servatmand) (comparative ثِروَتمَندتَر (servatmand-tar), superlative ثِروَتمَندتَرین (servatmand-tarin))

ثِروَتمَند (canonical)
servatmand (romanization)
ثِروَتمَندتَر (comparative)
ثِروَتمَندتَرین (superlative)

Urdu: ثروت مند (sarvat-mand)

From ثِروَت (servat, “wealth”) + ـمَند (-mand, “with”)


کهن‌ترین

کهنترین (canonical)
kohan-tarin (romanization)


کهن‌تر

کهنتر (canonical)
kohan-tar (romanization)


کهن

fa-adj

کهن • (kohan) (comparative کهنتَر (kohan-tar), superlative کهنتَرین (kohan-tarin))

kohan (romanization)
کهنتَر (comparative)
کهنتَرین (superlative)

desc

→ Ottoman Turkish: كهن (köhn, kühün, kühin, “old, ancient”)

From Middle Persian khwbn' (kahwan, “old”).


اروپایی

fa-adj

اُروپایی • (orupâyi)

اُروپایی (canonical)
orupâyi (romanization)

کشورهای اروپایی ― kešvar-hâ-ye orupâyi ― European countries


زودرس

زود (zud, “soon, early”) + رس (res, present stem of رسیدن (residan)).

af

رس
<pos:present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">رسیدن</i> (residan)>

زایمان زودرس

یائسگی زودرس ― yâ'esegi-ye zudras ― premature menopause, early menopause

انزال زودرس


خجسته

بس خجسته معصیت کان کرد مرد
نی ز خاری بر دمد اوراق ورد

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 3831:

Very fortunate the sin which the man committed:
do not rose-leaves spring from a thorn?

bas xujasta ma'siyat kān kard mard
nay za xārī bar damad awrāq ward


روستایی

fa-adj

روستایی • (rustâyi)


آشامیدنی

آشامیدنی • (âšâmidani)

[ʔɑː.ʃɑː.miː.d̪ä.níː]

[ʔɑː.ʃɑː.miː.d̪ä.níː]

[ʔɑː.ʃɑː.miː.d̪ä.níː]

[ʔɒː.ʃɒː.miː.d̪æ.níː]

آب آشامیدنی


ابیشه

ابیشه • (abiše)


کالیو

کالیو • (kâliv)


کالفته

کالفته • (kâlefte)

From verb کالفتن (kâleftan), from کالیو (kâliv).


پیشرفته

پیشرفته • (pišrafte)

[pʰeːʃ.ɾäf.t̪ʰǽ]

[pʰeːʃ.ɾäf.t̪ʰǽ]

[pʰeːʃ.ɾäf.t̪ʰǽ]

[pʰeːʃ.ɾäf.t̪ʰǽ]

[pʰiːʃ.ɹæf.t̪ʰé]


مشرقی

[mäʃ.ɾɪ.qíː]

[mäʃ.ɾɪ.qíː]

[mäʃ.ɾɪ.qíː]

[mæʃ.ɹe.ʁíː]

منم و یه آسمون بی دریغ
 منم و یه کوره راه ناگزیر
 ای ستاره شبای مشرقی
 پر پرواز منو ازم نگیر

2001, Shadmehr Aghili, “Par-e Parvaz”, in Par-e Parvaz:

There's me and a generous sky,
 there's me and an inevitable dead end.
 O, star of the Eastern nights,
 don't take away my wings to fly.


کشمیری

کشمیری • (kašmiri)


زیانکار

زِیانکار • (ziyânkâr) (comparative زِیانکارتَر (ziyânkâr-tar), superlative زِیانکارتَرین (ziyânkâr-tarin))

زِیانکار (canonical)
ziyânkâr (romanization)
زِیانکارتَر (comparative)
زِیانکارتَرین (superlative)

→ Azerbaijani: ziyankar


مبتلا

Borrowed from Arabic مُبْتَلًى (mubtalan).

bor+

مبتلا به سل

afflicted, suffering (from disease, calamity, difficulty, addiction, etc.)


نمایان

nemâyân (romanization)
namâyân (romanization)

/næmɒːˈjɒːn/


نمودار

fa-adj

نمودار • (nemudâr)

→ Punjabi:

Gurmukhi script: ਨਮੂਦਾਰ (namūdār)

Shahmukhi script: نمودار (namūdār)

Formed of نمودن (nemudan, “to show”) + ـار (-âr).


پدیدار

پَدیدار • (padidâr)

پَدیدار (canonical)
padidâr (romanization)

[pʰä.d̪iː.d̪ɑːɾ]

[pʰä.d̪iː.d̪ɑːɾ]

[pʰä.d̪iː.d̪ɑːɾ]

[pʰæ.d̪iː.d̪ɒːɹ]

نه از خواری چنان بگذاشت او را، ندارد کس چنو فرزند را خوار، ولیکن خواست تا شاهان بدانند، که او بیکس هنر آرد پدیدار.

early 11th century, Abū-l Ḥasan Alī b. Jūlūğ Farrukhī Sīstānī, translated by Julie Scott Meisami, "The Persian Qasida to the End of the 12th Century" (1996), دیوان فرخی [Divān of Farrukhī]:

He did not leave him [behind] thus out of contempt, for no one holds such a son in contempt. Rather, he wished that kings might know that he, without [anybody's] help, would make his skill apparent.

na az xâri čonân begzâšt u-râ, na-dârad kas čonân farzand-râ xâr, valikân xâst tâ šâhân be-dânand, ke u bikas honar ârad padidâr.


مخرب

Borrowed from Arabic مُخَرِّب (muḵarrib).


مسخره

Borrowed from Arabic مَسْخَرَة (masḵara).

درخواست مسخره


بی‌عرضه

fa-adj

بیعُرضه • (bi-o'rze) (comparative بیعُرضهتَر (bi-o'rze-tar), superlative بیعُرضهتَرین (bi-o'rze-tarin))

بیعُرضه (canonical)
bi-o'rze (romanization)
بیعُرضهتَر (comparative)
بیعُرضهتَرین (superlative)


شهلا

شهلا • (šahlâ)

šahlâ (romanization)
شهلایم (first-person predicative singular)
šahlâyam (first-person predicative singular)
شهلام (colloquial first-person predicative singular)
šahlâm (first-person predicative singular)
شهلاییم (first-person plural predicative)
šahlâyim (first-person plural predicative)
شهلایی (predicative second-person singular)
šahlâyi (predicative second-person singular)
شهلایید (plural predicative second-person)
šahlâyid (plural predicative second-person)
شهلایین (colloquial plural predicative second-person)
šahlâyin (plural predicative second-person)
شهلاست (predicative singular third-person)
šahlâst (predicative singular third-person)
شهلاس، شهلائه (colloquial predicative singular third-person)
šahlâs, šahlâe (predicative singular third-person)
شهلایند (plural predicative third-person)
šahlâyand (plural predicative third-person)
شهلان (colloquial plural predicative third-person)
šahlân (plural predicative third-person)

Borrowed from Arabic شَهْلَاء (šahlāʔ), feminine singular of أَشْهَل (ʔašhal).

آن که عمری شد که تا بیمارم از سودای او
گو نگاهی کن که پیش چشم شهلا میرمت


سازگار

سازگار • (sâzgâr)

→ Punjabi:

Gurmukhi script: ਸਾਜ਼ਗਾਰ (sāzgār)

Shahmukhi script: سازگار (sāzgār)

[sɑːz.ˈɡɑːɾ]

[sɑːz.ɡɑ́ːɾ]

[sɑːz.ɡɑ́ːɾ]

[sɑːz.ɡɑ́ːɾ]

[sɔːz.ɡɔ́ːɾ]

[sɒːz.ɡɒ́ːɹ]


دژآگاه

دژآگاه • (dož-âgâh)

[du.ʒɑː.ˈɡɑːh]

[di.ʒɑː.ˈɡɑːh]

[d̪ʊ.ʒɑː.ɡɑ́ːʱ]

[d̪ɪ.ʒɑː.ɡɑ́ːʱ]

[d̪ʊ.ʒɑː.ɡɑ́ːʱ]

[d̪ɪ.ʒɑː.ɡɑ́ːʱ]

[d̪ʊ.ʒɑː.ɡɑ́ː]

[d̪ɪ.ʒɑː.ɡɑ́ː]

[d̪u.ʒɔː.ɡɔ́ː]

[d̪i.ʒɔː.ɡɔ́ː]

[d̪o.ʒɒː.ɡɒ́ːʰ]

[d̪e.ʒɒː.ɡɒ́ːʰ]

[d̪u.ʒɔ.ɡɔ́ʱ]

[d̪i.ʒɔ.ɡɔ́ʱ]

و آنگاه که با شیر دژآگاه کنی رزم
با گردش گردون شود و جوشش دریا

(please add an English translation of this quotation)


کشیده

کشیده • (kašide)

→ Arabic: كَشِيدَة (kašīda, “kashida”)

→ Bengali: কোশাদা (kōśada)

→ English: kashida

→ Gujarati: કશીદો (kaśīdo)

→ Marathi: कशिदा (kaśidā)

desc

→ Ottoman Turkish: كشیده (keşide, “drawing; kashida”)

Turkish: keşide

→ Russian: каши́да f (kašída)


وگان

fa-adj

وگان • (vegân)


خنده‌دار

خندهدار • (xande-dâr) (comparative خندهدارتَر (xande-dâr-tar), superlative خندهدارتَرین (xande-dâr-tarin))

خندهدار (canonical)
xande-dâr (romanization)
خندهدارتَر (comparative)
خندهدارتَرین (superlative)


خنده دار

خندهدار خندهدار#Persian


تپل

تپل • (topol) (comparative تپلتَر (topol-tar), superlative تپلتَرین (topol-tarin))

topol (romanization)
تپلتَر (comparative)
تپلتَرین (superlative)


بی‌سواد

بیسواد (canonical)
bi-savâd (romanization)