جغتایی

fa-adj

جغتایی • (jağatâyi)

[d͡ʒä.ɣä.t̪ʰɑː.jíː]

[d͡ʒä.ɣä.t̪ʰɑː.jíː]

[d͡ʒä.ɣä.t̪ʰɑː.jíː]

[d͡ʒä.ɣä.t̪ʰɔː.jí]

[d͡ʒæ.ɢæ.t̪ʰɒː.jíː]

[d͡ʒä.ʁä.t̪ʰɔ.jí]

From جغتای (jağatây) + ـی (-i).
Compare Urdu چغتائی (cuġtāī).

cog

Urdu چغتائی (cuġtāī)

ترکهای جغتایی

زبان جغتایی

of or relating to Chagatai (Mongol ruler)


بریتانیایی

fa-adj

بریتانیایی • (beritâniyâyi)


یکسان

یکسان • (yeksân)

From یک (yek, “one”) + سان (sân, “kind, type, manner”).


حامی

fa-adj

حامی • (hâmi)

Borrowed from Arabic حَامِيّ (ḥāmiyy). By surface analysis, حام (hâm) + ـی (-i).


نجیب

[næ.d͡ʒíːb̥]


خجیر

→ Urdu: خجیر (xajīr)

Inherited from Proto-Iranian *Hhučiθráh (composed of *Hhu- (“good”) and *čiθráh (“appearance, likeness; face”)), from Proto-Indo-Iranian *Hsučitrás.


اروپائی

fa-adj

اروپائی • (urûpâ'î)

کشورهای اروپائی (Dari) ― kišwar-hâ-yi urûpâ'i ― European countries


چنگیزی

چنگیزی • (čangizi)

[t͡ʃʰɪŋ.ɡiː.ziː]

[t͡ʃʰɪŋ.ɡiː.ziː]

[t͡ʃʰɪŋ.ɡiː.ziː]

[t͡ʃʰæɲ.ɡʲiː.ziː]


پاپیلر

پاپیلر • (pâpiler)


کته

Borrowed from Turkic language. Related to Uzbek katta.


خلجی

[χä.lä.d͡ʒí]


خیره

From Proto-Iranian. Compare Khotanese [script needed] (khīra, “depressed; sad”), Khwarezmian [Term?] (/xyrʾw/), Sogdian [Term?] (/xyrʾk/, “stupid”).


پفیوز

fa-adj

پفیوز • (pof(i)yuz) (comparative پفیوزتَر (pof(i)yuz-tar), superlative پفیوزتَرین (pof(i)yuz-tarin))

Probably from پُف (pof, “huff”) + ِ (e, “of”) + یوز (yuz, “cheetah, hound”), expressing a state of inaction or lassitude in a metaphore to the act of huffing instead of hunting by a hunting animal. The similarity to the French pouffiasse (“slag, whore”) is coincidental.

compound

مرتیکهی پُفیوز منو راه نداد تو!

That worthless piece of shit didn't let me in!

(vulgar, derogatory) pathetic, worthless, incompetent


مدنی

مَدَنی (canonical)
madani (romanization)

Borrowed from Arabic مَدَنِيّ (madaniyy).

bor+

حقوق مدنی

فعال مدنی

جامعه مدنی

civil; civic; social (as opposed to governmental)

سوره مدنی ― sure-ye madani ― Medinan sura


دبیرستانی

انیمه دبیرستانی


پخش

fa-adj

پخش • (paxš)

Compare Persian پاش (pâš-, “to scatter; to spray”), and see there for more.


جهانخوار

fa-adj

جهانخوار • (jahânxâr)

[d͡ʒæ.ɦɒːn.xɒ́ːɹ]

جهان (jahân, “world”) + خوار (xâr, “-eater”). Associated with the rhetoric of Ruhollah Khomeini, leader of the Iranian Revolution of 1979.

af

استعمارگری جهانخوار

(derogatory, officialese) "world-consuming"; a derogatory epithet for Western imperialism and the Western powers.


چتل

fa-adj

چتل • (čatal) (comparative چتلتَر (čatal-tar), superlative چتلتَرین (čatal-tarin))

čatal (romanization)
چتلتَر (comparative)
چتلتَرین (superlative)

[t͡ʃʰä.t̪ʰǽl]

[t͡ʃʰɪ.t̪ʰǽl]

[t͡ʃʰä.t̪ʰǽl]

[t͡ʃʰɪ.t̪ʰǽl]

[t͡ʃʰä.t̪ʰǽl]

[t͡ʃʰɪ.t̪ʰǽl]

[t͡ʃʰä.t̪ʰǽl̥]

[t͡ʃʰi.t̪ʰǽl̥]

[t͡ʃʰæ.t̪ʰǽl̥]

[t͡ʃʰä.t̪ʰǽl]


شاهی

شاهی • (šâhi)

→ Hindustani:

Hindi: शाही (śāhī)

Urdu: شاہی (śāhī)

From شاه (šâh, “king”) + ـی (-i, “genitive suffix”).


چقر

[t͡ʃʰʊ.qʊ́ɾ]

Borrowed from Chagatai چوقور (čoqur, “deep”). Compare Turkish çukur (“pit”).


قاصر

fa-adj

قاصر • (qâser)

زبانم قاصر است از این همه زیبایی.
zabân-am qâser ast az in hame zibâyi.
Words cannot express all this beauty.

literally, “My tongue is helpless from all this beauty.”

coming short; failing (to do); helpless, weak


جزئی

Borrowed from Arabic جُزْئِيّ (juzʔiyy). By surface analysis, جزء (joz') + ـی (-i).

surf

صدای جزئی

امر جزئی


گشنه

head

گشنه • (gošne)

Inherited from Middle Persian [Book Pahlavi needed] (gwšnk' /gušnag/, “hungry”), from Proto-Iranian *warš- (“to be hungry”), an Iranian-specific coinage modeled after Proto-Iranian *tarš- (“to be thirsty”), the latter from Proto-Indo-European *ters- (“dry, thirsty”).

noncog

گرسنه گرسنه#Persian


بی‌احترامی

بیاحترامی (canonical)
bi-ehtarâmi (romanization)

[beː ʔe̞ɦ.t̪ʰǽ.ɾɑː.miː]

[beː ʔe̞ɦ.t̪ʰǽ.ɾɑː.miː]

[beː ʔɪ.t̪ʰǽ.ɾɑː.miː]

بیاحترامی نکنی!


کاناترین

head

کاناتَرین • (kânâ-tarin)

کاناتَرین (canonical)
kânâ-tarin (romanization)

کانا کانا#Persian


کاناتر

کاناتَر • (kânâ-tar)

کاناتَر (canonical)
kânâ-tar (romanization)

کانا کانا#Persian


آلی

Pronunciation spelling
pronunciation spelling

حالا حالا#Persian

Pronunciation spelling of حالا, representing Kabuli Persian.


پایدار

fa-adj

پایدار • (pâydâr)

[pɑːj.ˈdɑːɾ]

[pʰɑːj.d̪ɑ́ːɾ]

[pʰɑːj.d̪ɑ́ːɾ]

[pʰɑːj.d̪ɑ́ːɾ]

[pʰäj.d̪ɔ́ːɾ]

[pʰɒːj.d̪ɒ́ːɹ]

[pʰɔj.d̪ɔ́ɾ]

From پای (pây, “foot”) + ـدار (-dâr, present stem of داشتن (dâštan, “to have”)).

af

present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">داشتن</i> (dâštan, “to have”)


ضایع

fa-adj

ضایع • (zâye')

عمری ز پی مراد ضایع دارم
وز دور فلک چیست که نافع دارم

c. 1390, Shams-ud-Dīn Muḥammad Ḥāfiẓ, “Rubāʿī 30”, in دیوان حافظ [The Divān of Ḥāfiẓ]:

I have a lifetime wasted in pursuit of desire;
And from heaven's revolution, what's the gain that I have?

umrē zi pay-i murād zāyi' dāram
w-az dawr-i falak čī-st ki nāfi' dāram


بی‌صبر

بیصبر (canonical)
bi-sabr (romanization)

From Classical Persian بیـ (bē) + صبر (sabr).


خضرا

خضرا • (xazrâ)

Borrowed from Arabic خَضْرَاء (ḵaḍrāʔ), feminine singular of أَخْضَر (ʔaḵḍar).

(reserved for feminine or nonhuman plural nouns) green


بی‌خواب

بیخواب • (bi-xâb)

بیخواب (canonical)
bi-xâb (romanization)

From Classical Persian بیـ (bē, “un-,not,-less”) + خواب (xwāb, “sleep”).


فولادی

fa-adj

فولادی • (fōlādī)

فولاد (fōlād) + ـی (-ī).

af

<i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">فولاد</i> (fōlād)

<i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">ـی</i> (-ī)

فولاد (fōlād) + ـی (-ī)

(Dari) grey (usually but not exclusively metallic grey)


پوستین

From پوست (pust, “skin”) + ـین (-in), from Middle Persian [script needed] (pwstyn' /pōstēn/, “made of leather”).


سترون

Derived from ستر (satar), a variant of استر (astar, “mule”); "mule-like".

Unable to reproduce or procreate; barren

germless, sterile; free from all living or viable microorganisms.


بی‌روح

fa-adj

بیروح • (bêruh)

From بیـ (bê-, “-less”) + روح (ruh, “spirit, soul”).


بی‌فرهنگ

بیفرهنگ (canonical)
bêfarhang (romanization)

From بیـ (bê-, “-less”) + فرهنگ (farhang, “culture”).

void of culture or uncultured, uneducated.


درکار

fa-adj

درکار • (darkâr)

Bengali: দরকার (dorkar)

desc

Odia: ଦର୍କାର (darkāra), ଦରକାର (darakāra)

Tajik: даркор (darkor)

Hindi: दरकार (darkār)

ٰٰ Urdu: درکار

[d̪äɾ.kʰɑ́ːɾ]

[d̪äɾ.kʰɑ́ːɾ]

[d̪äɾ.kʰɑ́ːɾ]

[d̪äɾ.kʰɔ́ːɾ]

[d̪æɹ.kʰɒ́ːɹ]

[d̪äɾ.kʰɔ́ɾ]


لاجوردی

fa-adj

لاجوردی • (lâjvardi)

→ Azerbaijani: lacivərdi

→ Hindustani:

Hindi: लाजवर्दी (lājvardī)

desc

Urdu: لاجْوَرْدِی (lājvardī)

Urdu: لاجْوَرْدِی (lājvardī)

→ Punjabi:

Shahmukhi script: لاجْوَرْدِی (lājvardī)

[lɑːd͡ʒ.wäɾ.d̪íː]

[lɑːd͡ʒ.wäɾ.d̪íː]

[lɑːd͡ʒ.wäɾ.d̪íː]

[lɔːd͡ʒ.wäɾ.d̪í]

[lɒːd͡ʒ.væɹ.d̪íː]

From لاجورد (lâjvard, “lapis lazuli”) + ـی (-i).


فربه

→ Azerbaijani: fərbeh

→ Baluchi: فربہ (farbah)

→ Chagatai: فربه

→ Ottoman Turkish: فربه (ferbeh)

→ Urdu: فربہ (farbah)

From Middle Persian [Book Pahlavi needed] (farpīh, frapīh), from Old Persian *frapīδwa-, a combination of Proto-Iranian *fra- and *piHtú (“fat, tallow”) from Proto-Indo-Iranian *piHtú.


کٹه

fa-adj

کٹه • (kaṭa)


کټه

کټه • (kaṭa)


پائین

پائین • (pâ'in)

From Middle Persian 𐭯𐭠𐭩𐭩𐭭 (pʾyyn /pāyēn/); by surface analysis, پا (pâ, “foot”) + ـین (-in, -ên, “adjectival suffix, -en”), literally "of the foot".


دمساز

fa-adj

دمساز • (damsâz)

دم (dam, “breath”) + ساز (sâz, present stem of ساختن (sâxtan, “to make”)).

af

present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">ساختن</i> (sâxtan, “to make”)


کمینه

کای کمینه بخششت ملک جهان
من چه گویم چون تو میدانی نهان

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 58:

[Saying,] "O Thou whose least gift is the empire of the world, what shall I say, inasmuch as Thou knowest the hidden thing?

k-ay kamīna baxšiš-at mulk-i jahān
man či gūyam čōn tu mē-dānī nihān

(archaic) superlative degree of کم (kam, “few”): the least


چتری

fa-adj

چتری • (čatri)

From Classical Persian چتر (čatr) + ـی (-ī, adjectival suffix).

af

[t͡ʃʰät̪.ɾíː]

[t͡ʃʰät̪.ɾíː]

[t͡ʃʰät̪.ɾíː]

[t͡ʃʰät̪.ɾí]

[t͡ʃʰæt̪.ɹíː]

[t͡ʃʰät̪.ɾí]


منقاد

head

منقاد • (monqâd)

fa-noun

منقاد • (monqâd)


مشفق

fa-adj

مُشْفِق • (mošfeq) (comparative مُشْفِقتَر (mošfeq-tar), superlative مُشْفِقتَرین (mošfeq-tarin))

مُشْفِق (canonical)
mošfeq (romanization)
مُشْفِقتَر (comparative)
مُشْفِقتَرین (superlative)

من غم تو میخورم تو غم مخور
بر تو من مشفقترم از صد پدر

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 173:

I will be anxious for you, be not you anxious: I am kinder to you than a hundred fathers.

man ğamm-i tu mē-xwaram tu ğam ma-xwar
bar tu man mušfiq-tar-am az sad pidar


شقی

شقی • (šaqi)


عاشقانه

عاشقانه • (âšeqâne)

→ Gujarati: આશિકાના (āśikānā)

[ʔɑː.ʃɪ.qɑː.nǽ]

[ʔɑː.ʃɪ.qɑː.nǽ]

[ʔɑː.ʃɪ.qɑː.nǽ]

[ʔɒː.ʃe.ʁɒː.né]

af

عاشق (âšeq) + ـانه (-âne)

فیلمِ عاشقانه/فلمِ عاشقانه


گرنگ

head

گرنگ • (girang) (comparative گرنگتر, superlative گرنگترین)

girang (romanization)
گرنگتر (comparative)
گرنگترین (superlative)

See the etymology of the corresponding lemma form.

nonlemma

گران گران#Persian

(Dari) colloquial form of گران (“heavy”)


یکدل

→ Azerbaijani: yekdil

→ Chagatai: یَكدِل

Uyghur: يەكدىل (yekdil)

Uzbek: yakdil

→ Ottoman Turkish: یَكدِل (yekdil)

Turkish: yekdil

From یک (yek, “one”) + دل (del, “heart”).


هویدا

[ʔʊ.wäj.d̪ɑ́ː]

تا نماند در جهان نصرانیی
 نی هویدا دین و نی پنهانیی

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 343:

So that there may not remain a single Christian in the world, neither one whose religion is manifest nor one who is concealed.

tā na-mānad dar jahān nasrānīyē
nē huwaydā dīn u nē panhānīyē


هلاک

fa-adj

هلاک • (halâk)

Etymology tree
Proto-Semitic *halak-
Arabic هَلَكَ (halaka)
Arabic هَلَاك (halāk)bor.
Persian هَلَاکBorrowed from Arabic هَلَاك (halāk), from هَلَكَ (halaka), from Proto-Semitic *halak-.

etymon

هَلَاک

حیف میآمد مرا کان دین پاک
در میان جاهلان گردد هلاک

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 357:

Grief was coming over me that that holy religion should perish amongst those who are ignorant.

hayf mē-āmad ma-rā k-ān dīn-i pāk
dar miyān-i jāhilān gardad halāk


متهم

[mʊt̪.t̪ʰɑːǽm]

Borrowed from Arabic مُتَّهَم (muttaham).

bor+

شاه بویی برد از اسرار من
متهم شد پیش شه گفتار من

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 351:

The king got a scent of my inmost beliefs, and my words were suspected before the king.

šāh bōyē burd az asrār-i man
muttaham šud pēš-e šah guftār-i man


خاک بر سر

[xɑ́ːk bäɾ sǽɾ]

[xɑ́ːk bäɾ sǽɾ]

[xɑ́ːk bäɾ sǽɾ]

[xɔ́ːk bäɾ sǽɾ]

[xɒ́ːkʲ bæɹ sǽɹ]

[χɔ́k bäɾ sǽɾ]

خاک (xâk, “earth, dust”) + بر (bar, “on”) + سر (sar, “head”). Pouring dust on the head was traditionally a sign of extreme grief. In insults, it may also imply death and burial.

af

(figurative) wretched; miserable; in extreme grief

خاک بر سرم.
xâk bar sar-am.
I should go kill myself.
(literally, “Dust on my head.”)
(e.g. after making a serious mistake)

خاک بر سر تو!
xâk bar sar-e to!
Go kill yourself!


معاف

fa-adj

معاف • (mo'âf)

→ Bengali: মাফ (maph)

→ Gujarati: માફ (māph)

→ Hindustani:

Hindi: माफ़ (māf), मुआफ़ (muāf)

Urdu: مُعَاف (mu'āf)

→ Malayalam: മാപ്പ് (māppŭ)

→ Marathi: माफ (māph)

→ Nepali: माफ (māph)

→ Punjabi:

Gurmukhi script: ਮਾਫ਼ (māf), ਮਾਫ (māph)

Shahmukhi script: مَعَاف (maʻāf)

Borrowed from Arabic مُعَافًى (muʕāfan).

معاف از گمرک

معاف از خدمت

شب به دیه باریاب بودم و از آنجا به راه سمنگان و طالقان به مروالرود شدم. پس به مرو رفتم و از آن شغل که به عهدهٔ من بود معاف خواستم و گفتم که مرا عزم سفر قبله است.

c. 1060, Nāṣir-i Khusraw, Safarnāma [Book of Travels]:

We were at the village of Bāryāb for the night, and from there, we went to Marw al-Rūd on the road to Samangān and Tāluqān. So we went to Marw, and I requested to be exempt from the job that was my duty and said that my desire was to journey to the Qibla [Mecca].

šab ba dīh-i bāryāb būdam u az ānjā ba rāh-i samangān u tāluqān ba marwu-r-rūd šudam. pas ba marw raftam u az ān šuğl ki ba uhda-yi man būd mu'āf xwāstam u guftam ki ma-rā azm-i safar-i qibla ast.


بیضا

بیضا • (beyzâ)

Borrowed from Arabic بَيْضَاء (bayḍāʔ), feminine singular of أَبْيَض (ʔabyaḍ).

(reserved for feminine or nonhuman plural nouns) white


فرمانبر

فرمان (farmân, “order; command”) + بر (bar, present stem of بردن (bordan, “to carry”)).

af

present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">بردن</i> (bordan, “to carry”)


بی‌چاره

fa-adj

بیچاره • (bê-čâre)

بیچاره (canonical)
bê-čâre (romanization)

[beː.t͡ʃʰɑː.ɾä]

[beː.t͡ʃʰɑː.ɾä]

[beː.t͡ʃʰɑː.ɾä]

[beː.t͡ʃʰɔː.ɾä]

بیچاره بیچاره#Persian

nonstandard spelling of بیچاره (“helpless, poor; pathetic”)


هدفمند

From هدف (hadaf, “goal”) + ـمند (-mand).

ترورهای هدفمند


قریب‌الوقوع

قریب الوقوع (canonical)
qarib-ol-voqu' (romanization)

Borrowed from Arabic قَرِيب الْوُقُوع (qarīb al-wuqūʕ).

bor+

قَرِيب الْوُقُوع


سراسر

→ Bagheli: सरासर (sarāsar)

→ Bengali: সরাসরি (śoraśori)

→ Bhojpuri: sarāsar

Devanagari script: सरासर

Kaithi script: 𑂮𑂩𑂰𑂮𑂩

→ Braj: सरासर (sarāsar)

→ Garhwali: सरासर (sarāsar)

→ Middle Hindi: سراسر (srasr /sarāsar/)

Hindustani: sarāsar

Hindi: सरासर

desc

Urdu: سَراسَر

Urdu: سَراسَر

→ Kannauji: सरासर

→ Kumaoni: सरासर

→ Maithili: sarāsar

Devanagari script: सरासर

Tirhuta script: 𑒮𑒩𑒰𑒮𑒩

[sä.ɾɑː.sǽɾ]

[sä.ɾɑː.sǽɾ]

[sä.ɾɑː.sǽɾ]

[sä.ɾɔː.sǽɾ]

[sæ.ɹɒː.sǽɹ]

From سر (sar, “head, end”) + ـا (-â-) + سر (sar, “head, end”).


راهوار

fa-adj

راهوار • (râhvâr)

[ɾɑːh.ˈwɑːɾ]

[rɑːɦ.wɑ́ːɾ]

[rɑːɦ.wɑ́ːɾ]

[ɹɒːɦ.vɒ́ːɹ]


نامبردار

نامبردار • (nâmbordâr)

[nɑːm.bʊɾ.d̪ɑ́ːɾ]

[nɑːm.bʊɾ.d̪ɑ́ːɾ]

[nɑːm.bʊɾ.d̪ɑ́ːɾ]

From نام (nâm, “name”) + بردار (bordâr, “carrying”).

af

هر آن کاری که باشد نامبردار
شهنشه مر مرا فرماید آن کار

c. 1030, Fakhr al-Dīn Asʿad Gurgānī, ويس و رامين [Vīs u Rāmīn]:

All those things which are worthy of name:
The king of kings commands me to do those things.

har ān kārē ki bāšad nāmburdār
šahanša mar ma-rā farmāyad ān kār


سرخ رو

(literally) ruddy; with a flushed face; blushing

همیشه سرخ روی و خویش کامم
سیه اسپم چنین و زرد نامم

I am always satisfied, and do as I please;
Black is my horse, and Zard is my name.

hamēša surx rōy u xwēš kām-am
siyah asp-am čunēn u zard nām-am


لعین

جهان گشته بر کام دیو لعین
شده دور هر کس ز داد و ز دین
دل اهریمن شاد و خندان شده
ز گمراهی خلق شادان شده

c. 1250, Zartusht Bahrām-i Pazhdaw, زراتشتنامه [Zarātusht Nāma]:

The world became according to the accursed daeva's desire;
Everyone became distant from justice and faith.
Ahriman's heart became happy and laughing;
He rejoiced from mankind's perdition.

jahān gašta bar kām-i dēw-i la'īn
šuda dūr har kas zi dād u zi dīn
dil-i ahrīman šād u xandān šuda
zi gumrāhī-yi xalq šādān šuda


نامی

fa-adj

نامی • (nâmi)

مهان نامی از هر شهر و کشور
یلان جنگی از هر مرز و گوهر

Renowned nobles from every city and kingdom,
Warlike heroes from every borderland and bloodline.

mihān-i nāmī az har šahr u kišwar
yalān-i jangī az har marz u gawhar


متعادل

[mʊ.t̪ʰä.ʔɑː.d̪ɪ́l]

[mʊ.t̪ʰä.ʔɑː.d̪ɪ́l]

[mʊ.t̪ʰɑːɑː.d̪ɪ́l]

[mu.t̪ʰɔːɔː.d̪íl̥]

Borrowed from Arabic مُتَعَادِل (mutaʕādil).

bor+

بودجۀ متعادل

هوای متعادل

قیمت متعادل


متقارب

[mʊ.t̪ʰä.qɑː.ɾɪ́b]

[mʊ.t̪ʰä.qɑː.ɾɪ́b]

[mʊ.t̪ʰä.qɑː.ɾɪ́b]

[mo.t̪ʰæ.ʁɒː.ɹéb̥]

Borrowed from Arabic مُتَقَارِب (mutaqārib).


خودخواه

fa-adj

خودخواه • (xodxâh)

[xʊd̪.xɑ́ːʱ]

[xʊd̪.xɑ́ːʱ]

خود (xod, “self, oneself”) + خواه (xâh, present stem of خواستن (xâstan, “to want”)).

af

present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">خواستن</i> (xâstan, “to want”)


اشغالی

fa-adj

اشغالی • (ešğâli)

[ʔiʃ.ɣɑː.ˈliː]

[ʔɪʃ.ɣɑː.líː]

[ʔɪʃ.ɣɑː.líː]

[ʔɪʃ.ɣɑː.líː]

[ʔiʃ.ɣɔː.lí]

[ʔeʃ.ɢɒː.líː]

From اِشْغال (ešğâl, “occupation”) + ـی (-i).

اراضی اشغالی فلسطین


خلاقانه

خلاقانه • (xallâqâne)

کار خلاقانه

(of things, actions) creative, innovative


سغدی

سغدی • (soğdi)

زبان سغدی


استوایی

استوایی • (ostovâyi)

[ʔʊs.t̪ʰʊ.wɑː.jíː]

[ʔʊs.t̪ʰʊ.wɑː.jíː]

[ʔʊs.t̪ʰʊ.wɑː.jíː]

From استوا (ostovâ, “equator”) + ـی (-i).


متمدن

Borrowed from Arabic مُتَمَدِّن (mutamaddin).

bor+

رفتار متمدن


حاکی

fa-adj

حاکی • (hâki)

آخرین خبرها حاکی از این است که[…]
âxerin xabar-hâ hâki az in ast ke […]
the latest news indicates that […]

به گزارش رسانههای اسرائیلی، مقامهای امنیتی اسرائیل در جلسه کابینه امنیتی اعلام کردند که همه نشانهها حاکی از کشته شدن مروان عیسی، معاون فرمانده گردانهای عزالدین قسام، شاخه نظامی حماس، در حمله اوایل هفته ارتش اسرائیل است. بنیامین نتانیاهو کشته شدن عیسی را «دستاورد بزرگ» خواند.

2024 March 15, “مقامهای اسرائیلی: همه نشانهها حاکی از کشته شدن مروان عیسی، رهبر ارشد حماس است”, in iranintl.com, Iran International:

According to Israeli media reports, Israeli security officials announced in a meeting of the security cabinet that all signs indicate that Marwan Issa, deputy commander of the Izz al-Din Qassam Brigades, the military branch of Hamas, was killed in an attack by the Israeli army early this week. Benjamin Netanyahu called Issa's killing a "great accomplishment."

be gozâreš-e resâne-hâ-ye esrâ'ili, maqâm-hâ-ye amniyati-ye esrâ'ili dar jalase-ye kâbine-ye amniyati e'lâm kardand ke hame-ye nešâne-hâ hâki az košte šodan-e marvân isâ, mo'âven-e farmândeh-e gordân-hâ-ye ezz-od-din qassâm, šâxe-ye nezâmi-ye hamâs, dar hamle-ye avâyel-e hafte-ye arteš-e esrâ'il ast. benyâmin netânyâhu košte šodan-e isâ râ "dastâvord-e bozorg" xând.

(with از) suggesting, indicating, indicative (of)


سراسیمه

سراسیمه • (sarâsime)

From سر (sar, “head”) + آسیمه (âsime, “amazed, confused”).


آچار به دست

fa-adj

آچار به دست • (āčār-be-dast) (comparative آچار به دستتَر (āčār-be-dast-tar), superlative آچار به دستتَرین (āčār-be-dast-tarin))

āčār-be-dast (romanization)
آچار به دستتَر (comparative)
آچار به دستتَرین (superlative)

(slang) a person with hands-on mentality or a practical or highly skilled person


محروم

محروم • (mahrum) (comparative محرومتَر (mahrum-tar), superlative محرومتَرین (mahrum-tarin))

mahrum (romanization)
محرومتَر (comparative)
محرومتَرین (superlative)

چیست در عالم بگو یک نعمتی
که نه محرومند از وی امتی

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume II, verse 1077:

Tell (me), what single blessing is there in the world,
from which some group of people is not excluded?

čīst dar 'ālam bi-gō yak na'mat-ē
ki na mahrūm-and az way ummat-ē


بیزار

بیزار • (bizâr)

desc

→ Armenian: բեզար (bezar), ⇒ բեզարել (bezarel)

→ Hindustani:

Hindi: बेज़ार (bezār)

Urdu: بیزار (bezār)

→ Uzbek: bezor

Akin to Old Armenian ապիզար (apizar), Georgian აბეზარი (abezari), Iranian borrowings.

"همه کس به تو پشت کردهاند آرش، تو تنهایی" آرش میخروشد: "من بیزارم"

"Everyone has turned their backs on you, Arash, you are alone." Arash roars: "I'm disgusted!"

"hame kas be to pošt karde-and Ârash, to tanhâ-yi" Ârash mi-xurošad: "man bizâr-am


خلنج

خَلَنْج (canonical)
خِلَنْج (canonical)
xalanj (romanization)
xilanj (romanization)

خلنگ خلنگ#Persian

Alternative form of خلنگ (xalang, xilang, “bicoloured, piebald”)


فوق الذکر

Pseudo-Arabism. By surface analysis, فوق (fowq) + ذکر (zekr).

surf

کشورهای فوق الذکر


ناشی

fa-adj

ناشی • (nâši)

→ Azerbaijani: naşı

Borrowed from Arabic نَاشِئ (nāšiʔ, “growing”).

bor+

ما تکیه به قائدین ناشی نکنیم
وز مسلک خویشتن تحاشی نکنیم
چون بت شکنی مرام دیرینه ماست
این است که تازه بت تراشی نکنیم

1920s—30s, Mohammad Farrokhi Yazdi, دیوان فرخی یزدی:

We do not depend on unskilled leaders,
Nor do we shy away from our own path.
Since idol-breaking is the ancient hope of ours,
It is such that we do not carve idols anew.

mâ tekye be qâ'edin-e nâši na-konim
v-az maslak-e xištan tahâši na-konim
čun bot šekani marâm-e dirine-ye mâ-st
in ast ke tâze bot tarâši na-konim


ارادتمند

[ʔɪ.ɾɑː.d̪ät̪.mǽn̪d̪]

[ʔɪ.ɾɑː.d̪ät̪.mǽn̪d̪]

[ʔɪ.ɾɑː.d̪ät̪.mǽn̪d̪]

[ʔi.ɾɔː.d̪ät̪.mǽn̪d̪̥]

[ʔe.ɹɒː.d̪æt̪.mǽn̪d̪̥]

From ارادت (erâdat, “friendship, friendly inclination”) + ـمند (-mand).

af

ارادت
<t:friendship, friendly inclination>

ارادتمند شما

erâdatmand-e šomâ, a parting greeting in letters and emails


محرک

Borrowed from Arabic مُحَرِّك (muḥarrik).


زنجی

Borrowed from Arabic زَنْجِيّ (zanjiyy), from Middle Persian [Book Pahlavi needed] (zngyk' /zangīg/).

der

زنگی زنگی#Persian


مستور

fa-adj

مستور • (mastur) (comparative مستورتَر (mastur-tar), superlative مستورتَرین (mastur-tarin))

mastur (romanization)
مستورتَر (comparative)
مستورتَرین (superlative)

[mäs.t̪ʰúːɾ]

[mäs.t̪ʰúːɾ]

[mäs.t̪ʰúːɾ]

[mæs.t̪ʰúːɹ]

Borrowed from Arabic مَسْتُور (mastūr, “hidden, concealed”)

bor+

تک مران در کش عنان مستور به
هر کس از پندار خود مسرور به

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 3611:

Do not gallop, draw rein, ’tis better (thy spirit) be veiled;
 ’tis better that every one be gladdened by his own fancy.

tak ma-rān dar kaš 'inān mastūr bih
har kas az pindār-i-xwad masrūr bih


دقیق

بیدل افکار دقیق آیینهٔ تخقیق نیست
ذرهها خورشید را در چشم روزن دیدهاند

c. 1720, 'Abd al-Qādir Bēdil, “Ghazal 1343”, in دیوان بیدل [The Divān of Bēdil]:

Bēdil, delicate thoughts are not a mirror for verifying truth!
The motes of dust have seen the sun through the eye of the peephole.

bēdil afkār-i daqīq āyina-yi tahqīq nēst
zarrā-hā xwaršēd rā dar čašm-i rōzan dīda-and


ثانی

fa-adj

ثانی • (sâni)


ریمن

Inherited from Middle Persian [script needed] (lymn' /rēman/), 𐫡𐫏𐫖𐫗 (rymn /rēman/), derived from [script needed] (lym /rēm/), 𐫡𐫏𐫖 (rym /rēm/, “filth”). By surface analysis, ریم (rim) + ـن (-an).


شهلاچشم

fa-adj

شهلاچشم • (šahlâčešm)

[ʃäɦ.lɑː.t͡ʃʰäʃm]

[ʃäɦ.lɑː.t͡ʃʰäʃm]

[ʃɑː.lɑː.t͡ʃʰäʃm]

[ʃɔː.lɔː.t͡ʃʰäʃm]

[ʃæɦ.lɒː.t͡ʃʰeʃm]

[ʃäɦ.lɔ.t͡ʃʰäʃm]

From شهلا (šahlâ, “dark blue mixed with red”) + چشم (češm, “eye”).

compound

شهلا شهلا#Persian


سرخ‌چشم

fa-adj

سرخچشم • (sorx-češm)

سرخچشم (canonical)
sorx-češm (romanization)

[sʊɾx.t͡ʃʰäʃm]

[sʊɾx.t͡ʃʰäʃm]

[sʊɾx.t͡ʃʰäʃm]

[suɾχ.t͡ʃʰäʃm]

From سرخ (sorx, “red”) + چشم (češm, “eye”).


سیاه‌چشم

سیاهچشم • (siyâh-češm)

سیاهچشم (canonical)
siyâh-češm (romanization)

From سیاه (siyâh, “black”) + چشم (češm, “eye”).


داغستانی

fa-adj

داغستانی • (dâğestâni)

[d̪ɑː.ɣɪs.t̪ʰɑː.níː]

[d̪ɑː.ɣɪs.t̪ʰɑː.níː]

[d̪ɑː.ɣɪs.t̪ʰɑː.níː]

[d̪ɒː.ɢes.t̪ʰɒː.níː]

From داغستان (dâğestân, “Daghestan”) + ـی (-i).


دوردست

From دور (dur, “far”) + دست (dast, “hand”).


مغایر

fa-adj

مغایر • (moğâyer)

[mʊ.ɣɑː.jɪ́ɾ]

[mʊ.ɣɑː.jɪ́ɾ]

[mʊ.ɣɑː.jɪ́ɾ]

Borrowed from Arabic مُغَايِر (muḡāyir).

اظهارات مغایر

قوانین مغایر با قانون اساسی


عینی

Borrowed from Arabic عَيْنِيّ (ʕayniyy). By surface analysis, عین (eyn) + ـی (-i).

surf

شاهد عینی


شایع

fa-adj

شایع • (šâye')

بیماری مالاریا در آنجا شایع است.


حاصلخیز

حاصلخیز • (hâselxiz)

حاصل (hâsel, “crop”) + خیز (xiz, present stem of خاستن (xâstan, “to rise”)).

af

خیز
<pos:present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">خاستن</i> (xâstan, “to rise”)>

زمین حاصلخیز


برگزار

[bæɹ.ɡo.zɒ́ːɹ]


کارساز

fa-adj

کارساز • (kârsâz)

[kɑːɾ.ˈsɑːz]

[kʰɑːɾ.sɑ́ːz]

[kʰɑːɾ.sɑ́ːz]

[kʰɑːɾ.sɑ́ːz]

[kʰɔːɾ.sɔ́ːz]

[kʰɒːɹ.sɒ́ːz]

کار (kâr, “work, affair”) + ساز (sâz, present stem of ساختن (sâxtan, “to make, to set up”)).

af

ساز
<pos:present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">ساختن</i> (sâxtan, “to make, to set up”)>

امیدوارم این اعتراضات کارساز باشد.

I hope these protests will be effective.


محترمانه

(of behavior, words) respectful; (adverbially) respectfully


غافلگیرکننده

From غافلگیر (ğâfelgir) + کننده (konande).


یکدست

From یک (yek, “one”) + دست (dast, “hand”).


مرتبط

[mʊɾ.t̪ʰä.bɪ́t̪]

[mʊɾ.t̪ʰä.bɪ́t̪]

[mʊɾ.t̪ʰä.bɪ́t̪]

Borrowed from Arabic مُرْتَبِط (murtabiṭ).

bor+

در موقعیت مرتبط

عوامل مرتبط


بافتنی

fa-adj

بافتنی • (bâftani)

From بافتن (bâftan, “to weave, to knit”) + ـی (-i).

af

textile; related to weaving or something woven


دست دوم

Calque of French de seconde main or English secondhand.


کهنسال

From کهن (kohan, “old”) + سال (sâl, “year”).

درختان کهنسال یزد


افراطی

fa-adj

افراطی • (efrâti)

[ʔɪf.ɾɑː.t̪ʰíː]

[ʔɪf.ɾɑː.t̪ʰíː]

[ʔɪf.ɾɑː.t̪ʰíː]

[ʔif.ɾɔː.t̪ʰí]

[ʔef.ɹɒː.t̪ʰíː]


ظنین

این چه رفتار است، ای یار قدیم
تو ظنین از ما و ما در رنج و بیم

1935, Parvin E'tesami, “گلهٔ بیجا”, in دیوان پروین اعتصامی:

What behavior is this, oh old friend?
You are suspicious of me, and I am hurt and scared.

in če raftâr ast, ey yâr-e qadim
to zanin az mâ o man dar ranj o bim


دوزیست

دو (do, “two”) + زیست (zist, “life”). Calque of French amphibie.


پاینده

پاینده • (pâyande)

desctree

→ Ottoman Turkish: پاینده (payanda, payende), փայէնտէ (payende) — Armeno-Turkish
Turkish: payanda
→ Armenian: փայանտա (pʻayanta)
→ Romanian: paiantă

Present participle of پاییدن (pâyidan, “to protect, to stand firm”)

دست حق میراندش زندهش کند / زنده چه بود جان پایندهش کند

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 2973:

The Hand of God causes him to die and brings him to life. What of life? He makes him a spirit everlasting.

dast-i-Haq mîrând-aš zanda-š kunad / zanda ča buwad jân pâyanda-š kunad


گنجوی

نظامی گنجوی ― nezâmi-e ganjavi ― Nizami Ganjavi


ناخودآگاه

fa-adj

ناخودآگاه • (nâxodâgâh)

[nɒː.xo.d̪ɒː.ɡɒ́ːʰ]

From ناـ (nâ-) + خودآگاه (xodâgâh, “conscious”).

af

شاید ناخودآگاه من میخواستم که باور کنم که این عشق در نگاه اول بود؟

Maybe I unconsciously wanted to believe that this was love at first sight.

šâyad nâxodâgâh man mi-xâstam ke bâvar konam ke in ešq dar negâh-e avval bud?


خودجوش

fa-adj

خودجوش • (xodjuš)

خود (xod, “by oneself”) + جوش (juš, present stem of جوشیدن (jušidan, “to boil, to be agitated”)).

af

جوش
<pos:present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">جوشیدن</i> (jušidan, “to boil, to be agitated”)>

حسین امیرعبداللهیان، وزیر خارجه ایران، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که با وزیر خارجه عراق تلفنی گفتوگو کرده و آنها خواستار برگزاری نشست اضطراری سازمان همکاری اسلامی درباره حمله حماس شدهاند. او در متن خود حمله حماس به اسرائیل را «خودجوش» خواند.

2023 October 8, “حسین امیرعبداللهیان، وزیر خارجه ایران: حمله حماس به اسرائیل خودجوش بود”, in iranintl.com, Iran International:

Hossein Amir-Abdollahian, Iranian Minister of Foreign Affairs, wrote on the social media site X that he talked by phone with the Iraqi Minister of Foreign Affairs, and that they requested an emergency meeting of the Organization of Islamic Cooperation about Hamas's attack. He said in his post that Hamas's attack on Israel was "by their own initiative".

hoseyn-e amir-abd-ol-lahyân, vazir-e xâreje-ye irân, dar šabake-ye ejtemâ'i-ye iks nevešt ke bâ vazir-e xâreje-ye erâq telefoni-ye goft-o-gu karde o ân-hâ xâstâr-e bargozâri-ye nešast-e ezterâri-ye sâzmân-e hamkâri-ye eslâmi darbâre-ye hamle-ye hamâs šode-and. u dar matn-e xod hamle-ye hamâs be esrâ'il râ "xodjuš" xând.


دادگستر

[d̪ɑːd̪.ɡʊs.t̪ʰǽɾ]

[d̪ɑːd̪.ɡʊs.t̪ʰǽɾ]

[d̪ɑːd̪.ɡʊs.t̪ʰǽɾ]

[d̪ɔːd̪.ɡus.t̪ʰǽɾ]

[d̪ɒːd̪.ɡos.t̪ʰǽɹ]

داد (dâd, “justice”) + گستر (gostar, present stem of گستردن (gostardan, “to spread”)).

گستر
<pos:present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">گستردن</i> (gostardan, “to spread”)>

(of a ruler, God) just, spreading justice


سانتیگراد

fa-adj

سانتیگراد • (sântigrâd)

[sɒːn̪.t̪ʰiːɡʲ.ɹɒ́ːd̪̥]

۳۴ درجه سانتیگراد


ماژور

ماژور • (mâžor)


مجذور

(arithmetic) square, squared (of a number)


بدهکار

[bɪ.d̪e̞ɦ.kʰɑ́ːɾ]

[bɪ.d̪e̞ɦ.kʰɑ́ːɾ]

[bɪ.d̪ɪ.kʰɑ́ːɾ]

بدهی (bedehi, “debt”) + ـکار (-kâr), but seemingly reanalyzed under the influence of بده (bedeh, “give!”, second-person singular imperative of دادن (dâdan)).


خاطی

خاطی • (xâti)


منیر

از قضا میرفت درویشی اسیر
چشم افتادش بر آن ماه منیر

1177, Farīd ud-Dīn ʿAṭṭār, “The tale of a poor man who fell in love with a princess”, in منطقالطیر [The Conference of the Birds]:

Out of fate, an afflicted poor man was passing by
And his eyes fell upon that [princess like a] shining moon.

az qazā mē-raft darwēšē asīr
čašm uftād-aš bar ān māh-i munīr


متمرکز

Borrowed from Arabic مُتَمَرْكِز (mutamarkiz).

bor+

نیز از سخنان حکیمان است که هرگز گمان مردم بر نامکشوفی متمرکز نگردد مگر آن که پرده از آن بردارد.

It is also from the words of the wise that people's thoughts will never become concentrated on that which is hidden unless the veil has been lifted from it.

nēz az suxanān-i hakīmān ast ki hargez gumān-i mardum bar nāmakšūfī mutamarkiz na-girdad magar ān ki parda az ān bardārad.


رنجور

fa-adj

رنجور • (ranjûr) (comparative رنجورتَر (ranjûr-tar), superlative رنجورتَرین (ranjûr-tarin))

ranjûr (romanization)
رنجورتَر (comparative)
رنجورتَرین (superlative)

[ɹæn.d͡ʒuːɹ]

گوید آن رنجور ای یاران من / چیست این شمشیر بر ساران من

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume III, verse 115:

The patient says, “O my friends, what is this sword over my head?”

gôyad ân ranjur ay yârân-i-man / čîst ên šamšêr bar sârân-i-man


رنج

داد او را جمله ملک این جهان / حق ندادش درد و رنج و اندهان

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume III, verse 202:

God gave him all the empire of this world, (but) He did not give him grief and pain and sorrows.

dâd ô râ jumla-i-mulk-i-ên jahân / haq na-dâd-aš dard u ranj u andhân


متأهل

head

متأهل • (muta'ahhil／mota'ahhel or mote'ahhel)

muta'ahhil／mota'ahhel (romanization)
mote'ahhel (romanization)

Borrowed from Arabic مُتَأَهِّل (mutaʔahhil).

bor+

(آیا شُما) مُتَأَهِّل هَسْتید؟ (Iranian, formal) ― (âyâ šomâ) mota'ahhel hastid? ― Are you married?

(شُما) مُتَأَهِّلین؟ (Iranian, less formal) ― (šomâ) mota'ahhelin? ― Are you married?


موزیکال

fa-adj

موزیکال • (muzikâl)

موسیقایی موسیقایی#Persian

Synonym of موسیقایی (musiqâyi, “musical”)


موسیقایی

موسیقایی • (musiqâyi)

From Arabic مُوسِيقَى (mūsīqā) + یی (-yi).

af

مُوسِيقَى<lang:ar>


دلریش

fa-adj

دلریش • (delriš)

From دل (del, “heart”) + ریش (riš, “wound, sore”).

af

به هفت اقلیم از عشّاق دلریش
نمیرد کس به مرگ دلبر خویش
ندارد هیچ کس بیش از دو کس یاد
که کس جان داد جز مجنون و فرهاد

1641, Mullā Masīh of Pānīpat, رام و سیتا [Rām and Sītā]:

In the Seven Climes, among lovers sick at heart,
Nobody dies from the death of their beloved.
Nobody knows of anyone (other than two)
Who gave up their lives, except for Majnun and Farhad.

ba haft iqlīm az uššāq-i dilrēš
na-mīrad kas ba marg-i dilbar-i xwēš
na-dārad hēč kas bēš az du kas yād
ki kas jān dād juz majnūn u farhād


یاوه

fa-adj

یاوه • (yâve) (comparative یاوهتَر (yâve-tar), superlative یاوهتَرین (yâve-tarin))

yâve (romanization)
یاوهتَر (comparative)
یاوهتَرین (superlative)

→ Ottoman Turkish: یاوه

عکس حکمت آن شقی را یاوه کرد
خود مبین تا بر نیارد از تو گرد

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 3254:

The reflexion of Wisdom led astray that miserable one:
be not self-conceited, lest it ( raise up the dust from you.

'aks-i-hakmat ān šaqī rā yāwa kard
xôd ma-bīn tā bar nayārd az tū gard


بددل

بد (bad, “bad”) + دل (del, “heart; (metaphorically) courage”).

af

این گینگشی لیوهان مردی بغایت بددل بود چنانکه هر وقت که امرا با او سخن گفتندی لرزه به اندام وی افتادی از بیم ایشان.

1310s, Rashīd al-Dīn, “History of the Nations of the Kings of China”, in جامع التواريخ [Jāmiʿ al-tawārīkh]:

This Gēngshī Liyū Hān [Gengshi emperor, Liu Xuan] was such an extremely weak-hearted man that whenever his generals spoke with him, his limbs would start to tremble out of terror at them [the generals].

īn gēngšī liyūhān mardē ba ğāyat baddil būd čunānki har waqt ki umarā bā ō suxan guftandē larza ba andām-i way uftādē az bīm-i ēšān.


יך תא

head

יך תא • (yektâ)

וֿלי כֿייר וצוֿאב ועלם תורה
רוֿד המראה וֿיי תא נזד יך תא

1600s, Elisha ben Shmūel, translated by Dalia Yasharpour, The Prince and the Sufi: The Judeo-Persian Rendition of the Buddha Biographies, Brill, published November 9, 2020:

But kindness, good deeds and the knowledge of the Torah
Will accompany him all the way to God.

vali xeyr o savâb o elm-e torâ
ravad hamrâh-e vey tâ nazd-e yek tâ

یکتا یکتا#Persian


جهان مطاع

fa-adj

جهان مطاع • (jahân motâ')

[d͡ʒä.ɦɑ́ːn mʊ.t̪ʰɑ́ːʔ]

[d͡ʒä.ɦɑ́ːn mʊ.t̪ʰɑ́ːʔ]

[d͡ʒɑːɑ́ːn mʊ.t̪ʰɑ́ː]

[d͡ʒɔːɔ́ːn mu.t̪ʰɔ́ː]

[d͡ʒæ.ɦɒ́ːn mo.t̪ʰɒ́ːʔ]

[d͡ʒä.ɦɔ́n mu.t̪ʰɔ́ʔ]

فرمان جهان مطاع شد.
farmân jahân motâ' šod.
[The following] command became obeyed by the world.

(obsolete) A laudatory epithet for royal commands or proclamations.


آلوده

head

آلوده • (âlude)

fa-verb

آلوده • (âlude)

→ Azerbaijani: aludə

→ Ottoman Turkish: آلوده

Past participle of آلودن (ālūdan, “to pollute”).


سوگوار

fa-adj

سوگوار • (sugvâr)

[soːɡ.ˈwɑːɾ]

[soːɡ.wɑ́ːɾ]

[soːɡ.wɑ́ːɾ]

[soːɡ.wɑ́ːɾ]

[sʊːɡ.wɔ́ːɾ]

[suːɡʲ.vɒ́ːɹ]

غمزدهی سوگوار شب همه شب تا به روز
بر در تو سر زند هیچ نگویی که کیست

c. 1380, Jahān Malik Khātūn, “Ghazal 245”, in دیوان جهان [Divān-i Jahān]:

Every night until day, the mournful griever of the night
Strikes his head against your door, but you never say, "Who's that?"

ğamzada-yi sōgwār-i šab hama šab tā ba rōz
bar dar-i tu sar zanad hēč na-gūyī ke kī-st


پرماجرا

آلوده (canonical)
pormâjarâ (romanization)

[pʰʊɾ.mɑː.d͡ʒä.ɾɑ́ː]

[pʰʊɾ.mɑː.d͡ʒä.ɾɑ́ː]

[pʰʊɾ.mɑː.d͡ʒä.ɾɑ́ː]

[pʰuɾ.mɔː.d͡ʒä.ɾɔ́ː]

[pʰoɹ.mɒː.d͡ʒæ.ɹɒ́ː]

[pʰuɾ.mɔ.d͡ʒä.ɾɔ́]

From پر (por, “full (of)”) + ماجرا (mâjarâ, “event, adventure”).


سیار

فروشنده سیار

به مجلس اندر رویش بلند خورشیدست
به معرکه در تیرش ستاره سیار

c. 1100, Masʿūd-i Saʿd-i Salmān, “Qaṣīda 121”, in دیوان مسعود سعد سلمان:

In the gathering, his face is the lofty sun;
In the battlefield, his arrow is a wandering star.

ba majlis andar rōy-aš buland xwaršēd ast
ba ma'raka dar tīr-aš sitāra sayyār

دادگاه سیار

بیمارستان سیار


شنیع

fa-adj

شنیع • (šani')


وخیم

Borrowed from Arabic وَخِيم (waḵīm, “suffering indigestion”).

bor+

حال تعدادی از مجروحان این حادثه وخیم گزارش شده و احتمال افزایش شهدا وجود دارد.

2024 January 4, “اخبار لحظه به لحظه از ۲ انفجار گلزار شهدای کرمان”, in irna.ir, Islamic Republic News Agency:

A number of those injured in the attack have been reported to be in serious condition, and it is probable that the number of casualties will increase.

hâl-e te'dâdi az majruhân-e in hâdese vaxim gozâreš šode va ehtemâl-e afzâyeš-e šohadâ vojud dârad.

perilous, dangerous (especially of health)


وارونه

fa-adj

وارونه • (vârune)

From وارون (vârun) + ـه (-e), the first element from Middle Persian [script needed] (ʾpʾlwn' /abārōn/, “contrary, wrong, sinful”).


انتقادی

fa-adj

انتقادی • (enteqâdi)

[ʔɪn̪.t̪ʰɪ.qɑː.d̪íː]

[ʔen̪.t̪ʰe.ʁɒː.d̪íː]

From انتقاد (enteqâd, “criticism”) + ـی (-i).

تفکر انتقادی

نظریه انتقادی


معصوم

(religion) impeccable, infallible, incapable of sin

صورت دخترانه و معصومی


مداوم

بطور مداوم ― be towr-e modâvem ― continuously

تنشهای مداوم در مرزها


مستغرب

Borrowed from Arabic مُسْتَغْرَب (mustaḡrab).

bor+

صنایع مستغرب اروپا


گلچهر

[ɡʊl.t͡ʃʰɪ́ɦɾ]

[ɡʊl.t͡ʃʰɪ́ɦɾ]

[ɡʊl.t͡ʃʰɪ́ɾ]

[ɡul.t͡ʃʰíɾ]

[ɡ̥ol.t͡ʃʰéɦɹ]

[ɡul.t͡ʃʰéɦɾ]

From گل (gol, “rose, flower”) + چهر (čehr, “face”).

af

به نیم شب اگرت آفتاب میباید
ز روی دختر گلچهر رز نقاب انداز

c. 1390, Shams-ud-Dīn Muḥammad Ḥāfiẓ, “Ghazal 263”, in دیوان حافظ [The Divān of Ḥāfiẓ]:

If you should have need of sunlight at midnight,
Cast away the niqab from the face of the golden girl of rosy cheeks.

ba nīm šab agar-at āftāb mē-bāyad
zi rōy-i duxtar-i gulčihr-i zar niqāb andāz


ناگفته

fa-adj

ناگفته • (nâgofte)

[nɑː.ɡʊf.t̪ʰǽ]

[nɑː.ɡʊf.t̪ʰǽ]

[nɑː.ɡʊf.t̪ʰǽ]

ناگفته نماند
nâgofte na-mânad
needless to say
(literally, “let it not be left unsaid”)


معتقد

[mʊː.t̪ʰä.qíd̪̥]

[moʔ.t̪ʰæ.ʁéd̪̥]

Borrowed from Arabic مُعْتَقِد (muʕtaqid).

bor+

دانشمندان معتقدند که[…]
dânešmandân mo'taqed-and ke […]
Scientists believe that […]

گر جلوه مینمایی و گر طعنه میزنی
ما نیستیم معتقد شیخ خودپسند

c. 1390, Hafez, “Ghazal 180”, in دیوان حافظ [The Divan of Hafez]:

Whether you show your beauty, or whether you jeer at us,
We shall not believe in the self-conceited sheikh.

gar jilwa mē-namāyī u gar ta'na mē-zanī
mā nēstēm mu'taqid-i šayx-i xwadpasand


محض

دروغ محض


ینگه

Borrowed from Turkic, ultimately from Proto-Turkic *yaŋï (“new”).

ینگه دنیا
ینگه دنیا#Persian

Only used in ینگه دنیا (yenge donyâ, “the New World, America”).

Used in certain place names that come from Turkic languages.


دیپلماتیک

fa-adj

دیپلماتیک • (diplomâtik)

راه حل دیپلماتیک

مشاور دیپلماتیک

diplomatic (relating to foreign diplomacy)


پذیرا

پذیرا • (pazîrâ) (comparative پذیراتَر (pazîrâ-tar), superlative پذیراتَرین (pazîrâ-tarin))

pazîrâ (romanization)
پذیراتَر (comparative)
پذیراتَرین (superlative)

Active participial adjective of پذیرفتن (paziroftan, “to accept, embrace”)

تا نقوش هشت جنت تافته ست
لوح دلشان را پذیرا یافته ست

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 3498:

Ever since the forms of the Eight Paradises have shone forth,
they have found the tablets of their (the Súfís') hearts receptive.

tâ nuqûš-i-hašt janat tâfta-st
lûh-i-dil-šân râ pazîrâ yâfta-st


علمی تخیلی

فیلمهای علمی تخیلی


نیکو

نیکو • (niku) (comparative نیکوتَر (niku-tar), superlative نیکوتَرین (niku-tarin))

niku (romanization)
نیکوتَر (comparative)
نیکوتَرین (superlative)

Alternative form of نیک (nik, “good, excellent, nice”)

این نباشد ما چه ارزیم ای جوان
کی شویم آیین روی نیکوان

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 3551:

If this do not happen, what worth have we, O young man?
How shall we become a standard for the face of the fair?’

īn nabāšad mā čī arzīm ay jawān
kay šawīm āyīn-i-rōy-i-nēkū-wān


مختص

Borrowed from Arabic مُخْتَصّ (muḵtaṣṣ).

special, particular, proper to, specific


پاکیزه

پاکیزه • (pâkize)

→ Armenian: փաքիզայ (pʻakʻizay)

→ Georgian: ფაქიზი (pakizi)

desc

→ Gujarati: પાકીઝા (pākījhā), પાકીજા (pākījā)

From پاک (pâk, “pure”) + ـیزه (-ize, diminutive suffix).

af

زن پاکیزه و مومنه


مسلط

Borrowed from Arabic مُسَلَّط (musallaṭ).


سته

Regular metrical variant, used for poetic meters where a short vowel is necessary.

ستوه ستوه#Persian


مردود

[mäɾ.d̪úːd̪]

[mäɾ.d̪úːd̪]

[mäɾ.d̪úːd̪]

[mäɾ.d̪úd̪̥]

[mæɹ.d̪úːd̪̥]


متناسب

Borrowed from Arabic مُتَنَاسِب (mutanāsib).

متناسب با درآمد

ورزش متناسب با سن کودک شما

exercise appropriate for your child's age

varzeš-e motanâseb bâ senn-e kudak-e šomâ


ماهین

head

ماهین • (māhin)

From ماه (mâh, “moon, month”) + ـین (-in, relative suffix).
 From Middle Persian 𐭡𐭩𐭥𐭧 (byʿḥ /māh/), from Old Persian 𐎶𐎠𐏃 (m-a-h /māha/), from Proto-Iranian *mā́Hah, from Proto-Indo-Iranian *mā́Has, from Proto-Indo-European *mḗh₁n̥s (“moon, month”), probably from *meh₁- (“to measure”). Compare Sanskrit मासीन (māsīna, “monthly, one month old, of a month”, adjective).


دستخوش

fa-adj

دستخوش • (dastxoš)

[d̪äst̪.χúʃ]

دست (dast, “hand”) + خوش (xoš, “good”): probably originally "something played with in the hands" (but rarely if ever attested in this sense).

دستخوش طوفان شدید

subject to (especially something negative); victim (of)


متمادی

[mʊ.t̪ʰä.mɑː.d̪íː]

[mʊ.t̪ʰä.mɑː.d̪íː]

[mʊ.t̪ʰä.mɑː.d̪íː]

Borrowed from Arabic مُتَمَادٍ (mutamādin).

bor+

ساعات متمادی


مبرم

نیاز مبرم


مبرم

قضای مبرم


متخاصم

Borrowed from Arabic مُتَخَاصِم (mutaḵāṣim).

دول متخاصم


پاستوریزه

fa-adj

پاستوریزه • (pâstorize)

شیر پاستوریزه


عاطفی

عاطفی • (âtefi)

[ʔɑː.t̪ʰɪ.fíː]

[ʔɑː.t̪ʰɪ.fíː]

[ʔɑː.t̪ʰɪ.fíː]

[ʔɒː.t̪ʰe.fíː]

Borrowed from Arabic عَاطِفِيّ (ʕāṭifiyy).


انفرادی

fa-adj

انفرادی • (enferâdi)

[ʔɪɱ.fɪ.ɾɑː.d̪íː]

[ʔɪɱ.fɪ.ɾɑː.d̪íː]

[ʔɪɱ.fɪ.ɾɑː.d̪íː]

Borrowed from Arabic اِنْفِرَادِيّ (infirādiyy). By surface analysis, انفراد (enferâd) + ـی (-i).

bor+

اِنْفِرَادِيّ

surf

زندگی انفرادی

حبس انفرادی

ورزش انفرادی


بیجا

fa-adj

بجا • (bêjâ)

→ Azerbaijani: bica

→ Chagatai: بیجا

Uzbek: bejo

→ Urdu: بیجا (bejā)


تونگر

توانگر توانگر#Persian

Alternative form of توانگر (tovângar, “rich”)


توانگر

توانگر • (tavângar) (comparative توانگرتَر (tavângar-tar), superlative توانگرتَرین (tavângar-tarin))

tavângar (romanization)
توانگرتَر (comparative)
توانگرتَرین (superlative)

[t̪ʰä.wɑːŋ.ɡǽɾ]

[t̪ʰä.wɑːŋ.ɡǽɾ]

[t̪ʰä.wɑːŋ.ɡǽɾ]

[t̪ʰä.wɔːŋ.ɡǽɾ]

[t̪ʰæ.vɒːɲ.ɡʲǽɹ]

[t̪ʰä.vɔŋ.ɡǽɾ]


چیره

چیره • (čire) (comparative چیرهتَر (čire-tar), superlative چیرهتَرین (čire-tarin))

čire (romanization)
چیرهتَر (comparative)
چیرهتَرین (superlative)

نیست چیره چون ترا چیره کند
نور ندهد مر ترا تیره کند

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 2266:

He is not strong: how should he make thee strong?
He does not give light, (nay) he makes thee dark.

nīst čīra čūn tu-rā čīra kunad
nūr na-dihad mar tu-rā tīra kunad


مطابق

Borrowed from Arabic مُطَابِق (muṭābiq).

مطابق برنامه

according to plan, in accordance with the plans


مبتنی

Borrowed from Arabic مُبْتَنًى (mubtanan).

bor+

مبتنی بر این


افتتاحیه

[ʔɪf.t̪ʰɪ.t̪ʰɑː.ɦi.jǽ]

[ʔɪf.t̪ʰɪ.t̪ʰɑː.ɦi.jǽ]

[ʔɪf.t̪ʰɪ.t̪ʰɑːj.jǽ]

Borrowed from Arabic اِفْتِتَاحِيَّة (iftitāḥiyya). By surface analysis, افتتاح (eftetâh) + ـیه (-iyye).

اِفْتِتَاحِيَّة

surf

مراسم افتتاحیه


عمدی

Borrowed from Arabic عَمْدِيّ (ʕamdiyy).


فعلی

Borrowed from Arabic فِعْلِيّ (fiʕliyy). By surface analysis, فعل (fe'l) + ـی (-i).

پادشاه فعلی


مصرفی

From مصرف (masraf, “consumption”) + ـی (-i).

کالاهای مصرفی


نباتی

fa-adj

نباتی • (nabâti)

[nä.bɑː.t̪ʰíː]

[nä.bɑː.t̪ʰíː]

[nä.bɑː.t̪ʰíː]

[næ.bɒː.t̪ʰíː]

Borrowed from Arabic نَبَاتِيّ (nabātiyy). By surface analysis, نبات (nabât) + ـی (-i).

surf

دلفریبان نباتی همه زیور بستند
دلبر ماست که با حسن خداداد آمد

c. 1390, Shams-ud-Dīn Muḥammad Ḥāfiẓ, “Ghazal 255”, in دیوان حافظ [The Divān of Ḥāfiẓ]:

The heart-beguiling plants have all put on jewelry;
They are my beloveds, for they come with God-given grace.

dilfarēbān-i nabātī hama zēwar bastand
dilbar-i mā-st ki bā husn-i xudādād āmad


موزون

ای ز سر تا بقدم حسن تو موزون و ملیح
خال رخسار ترا بر مه تابان ترجیح

c. 1520, Selim I of the Ottoman Empire, edited by Benedek Péri, The Persian Dīvān of Yavuz Sulṭān Selīm, Budapest, Hungary: Research Centre for the Humanities, Eötvös Loránd Research Network, →ISBN, page 135:

O you whose beauty is elegant and graceful from head to toe,
I prefer the mole on your cheek to the shining moon.

ay zi sar tā ba-qadam husn-i tō mawzūn u malīh
xāl-i ruxsār-i tu-rā bar mah-i tābān tarjīh


کاهل

fa-adj

کاهل • (kâhel)


سکایی

سَکایی • (sakâyi)

سَکایی (canonical)
sakâyi (romanization)


قدسی

Borrowed from Arabic قُدْسِيّ (qudsiyy). By surface analysis, قدس (qods) + ـی (-i).

surf

(Islam, of a hadith) transmitting words of God not found in the Quran


سرافراز

عرضه کن بر من شهادت را که من
مر ترا دیدم سرافراز زمن

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 3986:

Offer me the profession of the Faith, for I
regard you as the exalted one of the time.”

'arza kun bar man šahādat rā ki man
mar tarā dīdam sarafarāz-i zaman


لاینفک

Borrowed from Arabic لَا يَنْفَكُّ (lā yanfakku).

bor+

لَا يَنْفَكُّ


منفجر

[mʊɱ.fä.d͡ʒɪ́ɾ]

[mʊɱ.fä.d͡ʒɪ́ɾ]

[mʊɱ.fä.d͡ʒɪ́ɾ]

Borrowed from Arabic مُنْفَجِر (munfajir).


معمولی

→ Bengali: মামুলী (mamuli)

→ Hindustani:

Hindi: मामूली (māmūlī)

desc

Urdu: مَعْمُولِی (ma'mūlī)

Urdu: مَعْمُولِی (ma'mūlī)

→ Punjabi: ਮਾਮੂਲੀ (māmūlī)

یک پرنده معمولی در ایران، گنجشک است.

yek parande-ye ma'muli dar iran, gonješk ast.


فره

firih (romanization)
firah (romanization)

Inherited from Middle Persian [Book Pahlavi needed] (fryyh, fryh /frēh/, “more”) in its compound form [Book Pahlavi needed] (frh, fryh /frah, freh/, “more”), attested also in derivatives 𐫛𐫡𐫆𐫏𐫅 (prẖyd /frahīd/), 𐫜𐫡𐫆𐫏𐫅 (frẖyd /frahīd/, “many”) and [Book Pahlavi needed] (prhyst(') /frahist/, “most”), itself comparative of Old Persian 𐎱𐎽𐎺 (paruv, “much, many, too much, very”), from Proto-Iranian *pr̥Húš, from Proto-Indo-Iranian *pr̥Húš.


نمادین

fa-adj

نمادین • (namâdin)


ناشناس

ناشناس • (nâšenâs)

[nɑː.ʃɪ.nɑ́ːs]

[nɑː.ʃɪ.nɑ́ːs]

[nɑː.ʃɪ.nɑ́ːs]

af

ناـ (nâ-) + شناس (šenâs)


عاطر

fa-adj

عاطر • (âter)

[ʔɑː.t̪ʰɪ́ɾ]

[ʔɑː.t̪ʰɪ́ɾ]

[ʔɑː.t̪ʰɪ́ɾ]

خاطر عاطر ایشان


حماسی

حماسی • (hamâsi)

[ʔä.mɑː.síː]

Borrowed from Arabic حَمَاسِيّ (ḥamāsiyy).


متوقف

Borrowed from Arabic مُتَوَقِّف (mutawaqqif).

سفیر ایران در سازمان ملل تاکید کرد: در پایان، تنها راه عملی برای بازگرداندن صلح و امنیت به منطقه این است که شورای امنیت رژیم سرکش اسرائیل را مجبور کند تا فورا جنگ و نسلکشی در غزه را متوقف نموده، آتشبس فوری و دائمی برقرار کند و به فعالیتهای بیثباتکنندهاش در منطقه پایان دهد.

2024 April 25, “ایروانی:تنها راه بازگشت امنیت به منطقه، پایان دادن به فعالیتهای بیثبات کننده اسرائیل است”, in irna.ir, Islamic Republic News Agency:

Iran's envoy to the United Nations emphasized that in the end, the only practical way to restore peace and security in the region is for the Security Council to compel Israel's refractory regime to immediately stop the war and genocide in Gaza, to establish an immediate and lasting ceasefire, and to halt its destabilizing activities in the region.

safir-e irân dar sâzmân-e melal ta'kid kard: dar pâyân, tanhâ râh-e amali barâ-ye bâzgardândan-e solh va amniyat be mantaqe in ast ke šurâ-ye amniyat režim-e sarkeš-e esrâ'il râ majbur konad tâ fowran jang va nasl-koši dar ğazze râ motevaqqef nemude, âteš-bas-e fowri va dâ'emi barqarâr konad va be fa'âliyat-hâ-ye bi-sabât-konande-aš dar mantaqe pâyân dehad.


منتقل

Borrowed from Arabic مُنْتَقِل (muntaqil).


مواجه

[mʊ.wɑː.d͡ʒɪ́ʱ]

[mʊ.wɑː.d͡ʒɪ́ʱ]

[mʊ.wɑː.d͡ʒɪ́]

Borrowed from Arabic مُوَاجِه (muwājih).

با درد و رنج مواجه شدم.


خاطرنشان

fa-adj

خاطرنشان • (xâternešân)

[xɑː.t̪ʰɪɾ.nɪ.ʃɑ́ːn]

[xɑː.t̪ʰɪɾ.nɪ.ʃɑ́ːn]

[xɑː.t̪ʰɪɾ.nɪ.ʃɑ́ːn]

خاطر (xâter, “mind”) + نشان (nešân, present stem of نشاندن (nešândan, “to settle, to fix”)).

af

نشان
<pos:present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">نشاندن</i> (nešândan, “to settle, to fix”)>

سخن باشد بسی کز غیر باید داشت پوشیده
نمیدانم که شد حرف منت خاطرنشان یا نه

c. 1580, Vahshī Bāfqī, “Ghazal 370”, in گزیده اشعار [Selected Poems]:

So many things to say to keep veiled from other people,
But I do not know if you remember my words or not.

suxan bāšad basē k-az ğayr bāyad dāšt pōšīda
na-mē-dānam ki šud harf-i man-at xātirnišān yā na


نمایشی

fa-adj

نمایشی • (namâyeši)

اولین دوره این جشنواره در سالن کوچکی در لندن و با شرکت چند گروههای نمایشی از همین شهر برگزار شد.

2018 May 18, “'تراژدی یک سلطنت' در لندن: جشنواره تئاتر ایرانی”, in bbc.com/persian, BBC Persian:

The first session of this festival was held in a small room in London, with a few theater groups from the same city participating.

avvalin dowre-ye in jašnvâre dar sâlon-e kučeki dar landan va bâ šerkat-e čand goruh-hâ-ye namâyeši az hamin šahr bargozâr šod.

اثر نمایشی


کارآمد

کارآمد • (kârâmad)

[kɑː.ɾɑː.ˈmað]

[kʰɑː.ɾɑː.mǽd̪]

[kʰɑː.ɾɑː.mǽd̪]

[kʰɑː.ɾɑː.mǽd̪]

[kʰɔː.ɾɔː.mǽd̪̥]

[kʰɒː.ɹɒː.mǽd̪̥]


خلنگ

خَلَنْگ • (xalang)

خَلَنْگ (canonical)
xalang (romanization)


گرانبها

گرانبها • (gerânbahâ)

[ɡä.ɾɑːm.bä.ɦɑ́ː]

[ɡä.ɾɑːm.bä.ɦɑ́ː]

[ɡä.ɾɑːm.bɑːɑ́ː]

[ɡä.ɾɔːm.bɔːɔ́ː]

[ɡʲe.ɹɒːm.bæ.ɦɒ́ː]

[ɡä.ɾɔm.bä.ɦɔ́]

From گران (gerân, “heavy, expensive”) + بها (bahâ, “price”).

af

نشناسم گرانبها چیزی
که بر جود او نه ارزانست

c. 1100, Masʿūd-i Saʿd-i Salmān, “Qaṣīda 30”, in دیوان مسعود سعد سلمان:

I do not know of anything valuable
Which is not cheap to his generosity.

na-šināsam garanbahā čīzē
ki bar jūd-i ō na arzān ast


اطرافی

fa-adj

اطرافی • (atrâfi)

[ʔät̪.ɾɑː.fíː]

[ʔät̪.ɾɑː.fíː]

[ʔät̪.ɾɑː.fíː]

[ʔät̪.ɾɔː.fí]

[ʔæt̪.ɹɒː.fíː]

[ʔät̪.ɾɔ.fí]


منهدم

Borrowed from Arabic مُنْهَدِم (munhadim).


بکتاشی

fa-adj

بَکتاشی • (baktâši)

بَکتاشی (canonical)
baktâši (romanization)

[bäk.t̪ʰɑː.ʃíː]

[bäk.t̪ʰɑː.ʃíː]

[bäk.t̪ʰɑː.ʃíː]

[bäk.t̪ʰɔː.ʃí]

[bækʲ.t̪ʰɒː.ʃíː]


نیمه

Inherited from Middle Persian [script needed] (nymk' /nēmag/). By surface analysis, نیم (nim) + ـه (-e).


لایق

fa-adj

لایق • (lâyeq) (comparative لایقتَر (lâyeq-tar), superlative لایقتَرین (lâyeq-tarin))

lâyeq (romanization)
لایقتَر (comparative)
لایقتَرین (superlative)

ور نه بر فانی قسم گفتن خطاست
خود فنا چه لایق گفت خداست

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume II, verse 297:

Else it is wrong to swear by a transient thing:
how indeed is transiency proper to the speech of God?

war na bar fānī qasam guftan xatā-st
xwad finā či lāyiq guft-i xudā-st


ناگزیر

ناگزیر • (nâgozir)

[nɑː.ɡʊ.zíːɾ]

[nɑː.ɡʊ.zíːɾ]

[nɑː.ɡʊ.zíːɾ]

From ناـ (nâ-) + گزیر (gozir, “help, remedy”).

af

در صورت تداوم عملیات نظامی در رفح، این موضوع ناگزیر فشار زیادی بر روابط اتحادیه اروپا با اسرائیل وارد می کند.

2024 May 15, “اتحادیه اروپا خواهان توقف «فوری» عملیات اسرائیل در رفح شد؛ دولت آمریکا ارسال یک میلیارد دلار سلاح را تایید کرد”, in bbc.com/persian, BBC Persian:

In the case that military operations in Rafah should continue, this issue would inevitably introduce great tension in the European Union's relations with Israel.

dar surat-e tadâvom-e amaliyât-e nezâmi dar rafah, in mowzu' nâgozir fešâr-e ziyâdi bar ravâbet-e ettehâdiye-ye orupâ bâ esrâ'il vâred mi-konad.


ناراضی

fa-adj

ناراضی • (nârâzi)

[nɑː.ɾɑː.ˈziː]

[nɑː.ɾɑː.zíː]

[nɑː.ɾɑː.zíː]

[nɑː.ɾɑː.zíː]

[nɔː.ɾɔː.zí]

[nɒː.ɹɒː.zíː]


منتفی

Borrowed from Arabic مُنْتَفٍ (muntafin).


مجان

[mäd͡ʒ.d͡ʒɑːn]

[mäd͡ʒ.d͡ʒɑːn]

[mäd͡ʒ.d͡ʒɑːn]

[mäd͡ʒ.d͡ʒɔːn]

[mæd͡ʒ.d͡ʒɒːn]

مرد میراثی چه داند قدر مال
رستمی جان کند و مجان یافت زال

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume II, verse 371:

How should a man who inherits know the value of wealth?
A Rustam tore his soul (in acquiring it), (whereas) Zál got it cost-free.

mard-i mīrāsī či dānad qadr-i māl
Rustam-ē jān kunad u majjān yāft Zāl


جوانمرد

fa-adj

جوانمرد • (javânmard) (comparative جوانمردتَر (javânmard-tar), superlative جوانمردتَرین (javânmard-tarin))

javânmard (romanization)
جوانمردتَر (comparative)
جوانمردتَرین (superlative)

[d͡ʒä.wɔːn.mäɹd̪̥]

[d͡ʒæ.vɒːn.mæɹd̪̥]

Compound of جوان (javân, “young”) + مرد (mard, “man”)

compound

بدو گیو گفت این سخن خودمگوی
که من تاختم پیش نخچیرجوی
ز بهر پرستندهای گرمگوی
نگردد جوانمرد پرخاشجوی

1010, Abu'l-Qâsem Ferdowsi Tusi, “Dastan-i Siyavash”, in Shâhnâme:

Giv responded : 'this is rubbish
since I was leading the hunters.
For the sake of a sweet-talking idolater,
it is not chivalrous to be so quarrelsome'

bidō Gīw guft īn suxan xwadmigōyi
ki man tāxtam pēš-i naxčīr-jōyi
za bahr-i parastanda-i garm-gōyi
na-gardad jawanmard parxāš-jōyi


ضدونقیض

اوصاف ضدونقیض


دستگیر

[d̪äst̪.ɡíːɾ]

[d̪äst̪.ɡíːɾ]

[d̪äst̪.ɡíːɾ]

[d̪äst̪.ɡíɾ]

[d̪æst̪.ɡʲíːɹ]

[d̪äst̪.ɡíɾ]

دست (dast, “hand”) + گیر (gir, present stem of گرفتن (gereftan, “to take”)).

af

گیر
<pos:present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">گرفتن</i> (gereftan, “to take”)>


متحصن

Borrowed from Arabic مُتَحَصِّن (mutaḥaṣṣin).

bor+

بعضی از ناظران و رسانهها رویاروییهای اخیر و بیرون کردن معترضان متحصن در دانشگاه کلمبیا را با آنچه در سال ۱۹۶۸ در دانشگاه معتبر شهر نیویورک رخ داد مقایسه کردهاند.

2024 May 11, “اعتراضهای دانشجویان آمریکا علیه جنگ غزه چه شباهتی با اعتراضها علیه جنگ ویتنام در سال ۱۹۶۸ دارد؟”, in bbc.com/persian, BBC Persian:

Some observers and media outlets have compared the latest confrontations and the forcing out of sit-in protesters in the University of Columbia with the events which occurred in the year 1968 in this elite university in New York City.

ba'zi az nâzerân va resâne-hâ ruyâruyi-hâ-ye axir o birun kardan-e mo'tarezân-e motahassen dar dânešgâh-e kolombiyâ râ bâ ânče dar sâl-e 1968 dar dânešgâh-e mo'tabar-e šahr-e niyuyork rox dâd moqâyese karde'and.

(archaic) taking refuge, fortifying oneself


مستغرق

[mos.t̪ʰæɢ.ɹǽɢ̥]

Borrowed from Arabic مُسْتَغْرَق (mustaḡraq).

من چنان در عشق گل مستغرقم
کز وجود خویش محو مطلقم

1177, Farīd ud-Dīn ʿAṭṭār, “The tale of the nightingale”, in منطقالطیر [The Conference of the Birds]:

I am so drowned in love for the rose
That I am absolutely erased from my own existence.

man čunān dar išq-i gul mustağraq-am
k-az wujūd-i xwēš mahw-i mutlaq-am


ظالمانه

fa-adj

ظالمانه • (zâlemâne)

تحریمهای ظالمانه

آقای حقانی سفر این هیات به کابل را نقطه خوب وصل با جهان اسلام بیان کرد و گفت: ما درد مردم فلسطین را احساس میکنیم و از عملکرد ظالمانه و بیعدالتی اشغالگران یهودی رنج میبریم.

2023 December 1, “حقانی: از عملکرد ظالمانه اشغالگران یهود در فلسطین رنج میبریم/ فلسطین آزاد خواهد شد”, in af.irna.ir, Islamic Republic News Agency:

Mr. Haqqani expressed that this delegation's journey to Kabul was a good point for connecting to the Islamic world and said: "We feel the pain of the people of Palestine, and we are suffering from the cruel and unjust actions of the Jewish occupiers.

āqā-yi haqqāni safar-i īn hay'at ba kābul rā nuqta-yi xūb-i wasl bā jahān-i islām bayān kard u guft: mā dard-i mardum-i falastīn rā ihsās mē-kunēm wa az amal-kard-i zālimāna va bē-adālatī-yi išğāl-garān-i yahūdī ranj mē-barēm.

(of actions or concepts, not people) cruel, tyrannical, oppressive; (adverbially) cruelly, tyrannically, oppressively


گزنده

[ɡʲæ.zæn̪.d̪é]

From گز (gaz, present stem of گزیدن (gazidan, “to bite”)) + ـنده (-ande).

af

گز
<pos:present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">گزیدن</i> (gazidan, “to bite”)>

(figurative) caustic, mordant, sharp, sarcastic


شکوفا

fa-adj

شکوفا • (šekufâ)

From شکوف (šukōf, obsolete classical variant of شکف (šikuf/šekof), present stem of شکفتن (šikuftan/šekoftan)) + ـا (-â).

af

شکوف
<pos:obsolete classical variant of شکف (šikuf/šekof), present stem of شکفتن (šikuftan/šekoftan)>


فراتر

[fä.ɾɑː.t̪ʰǽɾ]

[fä.ɾɑː.t̪ʰǽɾ]

[fä.ɾɑː.t̪ʰǽɾ]

[fä.ɾɔː.t̪ʰǽɾ]

[fæ.ɹɒː.t̪ʰǽɹ]

[fä.ɾɔ.t̪ʰǽɾ]

فراتر از توانم نمیتوانم تلاش کنم.

farâtar az tavân-am ne-mi-tavânam talâš konam.


ناشناخت

fa-adj

ناشناخت • (nâšenâxt)

[nɑː.ʃɪ.nɑ́ːxt̪]

[nɑː.ʃɪ.nɑ́ːxt̪]

[nɑː.ʃɪ.nɑ́ːxt̪]

af

ناـ (nâ-) + شناخت (šenâxt)


خواهان

fa-adj

خواهان • (xâhân)

[xʷɑː.ˈhɑːn]

From خواه (xâh, present stem of خواستن (xâstan, “to want”)) + ـان (-ân).

af

خواه
<pos:present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">خواستن</i> (xâstan, “to want”)>


بجای

fa-adj

بجای • (bajāy)

→ Hindustani:

Hindi: बजाय (bajāy)

Urdu: بجائے (bajāy)

→ Bengali: বজায় (bojaẏ)

→ Odia: ବଜାୟ (bajāya)


شرمسار

شرمسار • (šarmsâr)

→ Punjabi: śarmasār

Gurmukhi script: ਸ਼ਰਮਸਾਰ

Shahmukhi script: شرمسار


فتان

[fät̪.t̪ʰɑ́ːn]

[fät̪.t̪ʰɑ́ːn]

[fät̪.t̪ʰɑ́ːn]

[fät̪.t̪ʰɔ́ːn]

[fæt̪.t̪ʰɒ́ːn]

fascinating, charming, seductive, tempting


افضل

desc

→ Bengali: আফজল (aphjol), ফজল (phojol), ফাজিল (phajil)

more or most excellent, virtuous, distinguished, eminent, learned, noble


مالکانه

fa-adj

مالکانه • (mālikāna)

From مال + کانه.


مغربی

مغربی • (mağrebī)

[mäɣ.ɾɪ.bíː]

[mäɣ.ɾɪ.bíː]

[mäɣ.ɾɪ.bíː]

Borrowed from Arabic مَغْرِبِيّ (maḡribiyy).


دری‌زبان

دریزبان (canonical)
dari-zabân (romanization)


مولوی

→ Bengali: মৌলবী (mōulbi)

→ Hindustani: maulvī

Hindi: मौलवी

Urdu: مولوی

Borrowed from Arabic مَوْلَوِيّ (mawlawiyy).


خبیث

fa-adj

خبیث • (xabīs)

→ Assamese: খবিছ (khobis)

→ Bengali: খবিশ (khobiś)

→ Hindustani:

Hindi: ख़बीस (xabīs)

Urdu: خَبِیث (xabīs)

→ Sylheti: ꠈꠛꠤꠍ (xóbisó)


زیاده

desc

→ Bengali: জেয়াদা (jeẏada), জ্যাদা (jêda)

→ Hindustani: zyādā

Hindi: ज़्यादा

Hindi: ज़्यादा

Urdu: زْیادَہ

Urdu: زْیادَہ

→ Marathi: जादा (jādā)

→ Punjabi: ziādā

Gurmukhi script: ਜ਼ਿਆਦਾ

Shahmukhi script: زِیادہ


فیروز

Arabized pronunciation and doublet of پیروز (pīrōz, piruz). Not to be semantically confused with Early Classical Persian پیروزه (pērōza, “turquoise”) and its Arabic loans, i.e. فَيْرُوز (fayrūz, “turquoise”), فِيرُوزَج (fīrūzaj), فَيْرُوزَج (fayrūzaj).

m+

victorious, triumphant, prosperous, successful


افسانه‌ای

fa-adj

افسانهای • (afsâne-i)

افسانهای (canonical)
afsâne-i (romanization)

From افسانه + ی


افسانوی

افسانوی • (afsānawī)

From افسانه + ـی


بدرنگ

→ Azerbaijani: bədrəng

[bäd̪.ɾäŋɡ̥]

[bæd̪.ɹæɲɡʲ̥]

(idiomatic, Dari) ugly, homely, unattractive (person, thing, etc.)


تهیدست

From تهی (tohi, “empty”) + دست (dast, “hand”).


هرجایی

fa-adj

هرجایی • (harjâyi)

→ Hindustani:

Hindi: हरजाई (harjāī)

desc

Urdu: ہَرْجَائِی (harjāī)

Urdu: ہَرْجَائِی (harjāī)

[häɾ.d͡ʒɑː.jíː]

[häɾ.d͡ʒɑː.jíː]

[ʔäɾ.d͡ʒɑː.jíː]

[ʔäɾ.d͡ʒɔː.jí]

[hæɹ.d͡ʒɒː.jíː]

From هر (har, “each”) + جا (jâ, “place”) + ـیی (-yi).


زهی

زهی عشق زهی عشق که ما راست خدایا
چه نغزست و چه خوبست و چه زیباست خدایا

c. 1250, Mawlānā Jalāl-ad-Dīn Rūmī, “Ghazal 94”, in دیوان شمس تبریزی [The Divān of Shams-i Tabrīzī]:

What a love, what a love that is ours, o God!
How fine and how good and how beautiful, o God!

zihē išq zihē išq ki mā rā-st xudāyā
či nağz-ast u či xūb-ast u či zēbā-st xudāyā

منم که بی تو نفس میکشم زهی خجلت
مگر تو عفو کنی ورنه چیست عذر گناه

c. 1390, Shams-ud-Dīn Muḥammad Ḥāfiẓ, “Ghazal 416”, in دیوان حافظ [The Divān of Ḥāfiẓ]:

I am one who is breathing even without you. What a great shame!
How can this crime be excused unless you forgive me?

man-am ki bē tu nafas mē-kašam zihē xajlat
magar tu afw kunī warna čēst uzr-i gunāh

(always before the noun) what a..., what a great...


زهی

ساز زهی


گوارا

fa-adj

گوارا • (govârâ)

[ɡu.wɑː.ˈɾɑː]

[ɡʊ.wɑː.ɾɑ́ː]

[ɡʊ.wɑː.ɾɑ́ː]

[ɡʊ.wɑː.ɾɑ́ː]

[ɡu.wɔː.ɾɔ́ː]

[ɡ̥o.vɒː.ɹɒ́ː]

From گوار (govâr, present stem of گواریدن (govâridan, “to digest”)) + ـا (-â).

af

گوار
<pos:present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">گواریدن</i> (govâridan, “to digest”)>

(of food) easily digested; (loosely) delicious, tasty


آتشی

fa-adj

آتشی • (âtaši)

[ʔɑː.t̪ʰä.ʃíː]

[ʔɑː.t̪ʰä.ʃíː]

[ʔɑː.t̪ʰä.ʃíː]

[ʔɔː.t̪ʰä.ʃí]

[ʔɒː.t̪ʰe.ʃíː]

[ʔɒː.t̪ʰæ.ʃíː]

[ʔɔ.t̪ʰä.ʃí]

By surface analysis, آتش (ātaš) + ی (-ī, adjectival suffix).


پارسی بان

fa-adj

پارسی بان • (pārsī bān)

Uncertain. But possibly from Pashto پارسیوان (pârsiwân), especially as پارسی (pārsī) is generally less common than فارسی (fārsī) in Persian, so this term being predominantly spelt with a پ (p) would be unusual if not from Pashto.


عریان

عریان • (oryân)

همچو نی دم ز وفای تو زنم تا دم حشر
استخوانهای مرا خاک چو عریان سازد

c. 1520, Selim I of the Ottoman Empire, edited by Benedek Péri, The Persian Dīvān of Yavuz Sulṭān Selīm, Budapest, Hungary: Research Centre for the Humanities, Eötvös Loránd Research Network, →ISBN, page 71:

Like the flute, I will breathe with constancy for you until the breath of Resurrection Day,
And the earth makes [strips] my bones as if they were naked.

hamčū nay dam zi wafā-yi tu zanam tā dam-i hašr
ustuxwānhā-yi ma-rā xāk čū uryān sāzad


آبدار

آبدار • (âbdâr)

[ʔɑːβ.ˈdɑːɾ]

[ʔɑːb.d̪ɑ́ːɾ]

[ʔɑːb.d̪ɑ́ːɾ]

[ʔɑːb.d̪ɑ́ːɾ]

[ʔɔːb.d̪ɔ́ːɾ]

[ʔɒːb.d̪ɒ́ːɹ]

From آب (âb, “water”) + دار (dâr, present stem of داشتن (dâštan, “to have”)).

af

دار
<pos:present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">داشتن</i> (dâštan, “to have”)>

هندوانه آبدار

شمشیر آبدار

این گفت و گو خوش است دلم را ولی بعشق
خواهم ادا کنم غزلی آبدار هم

c. 1520, Selim I of the Ottoman Empire, edited by Benedek Péri, The Persian Dīvān of Yavuz Sulṭān Selīm, Budapest, Hungary: Research Centre for the Humanities, Eötvös Loránd Research Network, →ISBN, page 79:

This conversation is dear to my heart, but out of love
I shall also present an eloquent love song.

īn guft u gū xwaš ast dilam rā walē ba-išq
xwāham adā kunam ğazalē ābdār ham

(figurative, of poetry) flowing, eloquent


مرسل

پیغمبر مرسل

بحق آنکه چنین صورت آفرید ز نور
بحق احمد مرسل بخواجه قنبر

c. 1520, Selim I of the Ottoman Empire, edited by Benedek Péri, The Persian Dīvān of Yavuz Sulṭān Selīm, Budapest, Hungary: Research Centre for the Humanities, Eötvös Loránd Research Network, →ISBN, page 74:

[I swear] by the truth that He created such a visage from light,
By the truth of Muhammad, sent [by God], and by [Ali,] the master of Qanbar.

ba-haqq-i ān-ki čunīn sūrat āfarīd zi nūr
ba-haqq-i ahmad-i mursal ba-xwāja-yi qanbar

dispatched, sent; (Islam) especially of prophets


سرگشته

[säɾ.ɡäʃ.t̪ʰǽ]

[säɾ.ɡäʃ.t̪ʰǽ]

[säɾ.ɡäʃ.t̪ʰǽ]

[säɾ.ɡäʃ.t̪ʰǽ]

[sæɹ.ɡʲæʃ.t̪ʰé]

[säɾ.ɡäʃ.t̪ʰǽ]

سر (sar, “head”) + گشته (gašte, “turned, turned away”).


دلفگار

[d̪ɪl.fɪ.ɡɑ́ːɾ]

[d̪ɪl.fɪ.ɡɑ́ːɾ]

[d̪ɪl.fɪ.ɡɑ́ːɾ]

دل (del, “heart”) + فگار (fegâr, variant of افگار (afgâr, “wounded, afflicted”)).

فگار
<pos:variant of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">افگار</i> (afgâr, “wounded, afflicted”)>

پا در گل و دل در غم و جان و جگر ریش
دیوانه عشقست و دلفگار بنفشه

c. 1520, Selim I of the Ottoman Empire, edited by Benedek Péri, The Persian Dīvān of Yavuz Sulṭān Selīm, Budapest, Hungary: Research Centre for the Humanities, Eötvös Loránd Research Network, →ISBN, page 85:

Its feet in the mud, heart in grief, and life and liver sore,
The violet flower is a madman of love, wounded at heart.

pā dar gil u dil dar ğam u jān u jigar rēš
dēwāna-yi išq ast u dilfigār banafša


میدانی

fa-adj

میدانی • (meydâni)

بچوگان سر زلف سری دارم ولی کز عشق
چه داند قدر سربازی من آن ترک میدانی

c. 1520, Selim I of the Ottoman Empire, edited by Benedek Péri, The Persian Dīvān of Yavuz Sulṭān Selīm, Budapest, Hungary: Research Centre for the Humanities, Eötvös Loránd Research Network, →ISBN, page 90:

Out of love, my head is [a ball] for the polo stick of [the beloved's] tresses, and yet
How shall that Turk on the [polo] field know the worth of my courage [lit. gambling my head]?

ba-čawgān-i sar-i zulf sarē dāram walē k-az išq
či dānad qadr-i sarbāzī-yi man ān turk-i maydānī


ژئوپلیتیکی

From ژئوپلیتیک (že'opolitik, “geopolitics”) + ـی (-i, “adjective-deriving suffix”).


فارغ البال

fa-adj

فارغ البال • (fâreğo-l-bâl)

[fɑː.ɾɪ.ɣʊl.bɑ́ːl]

[fɑː.ɾɪ.ɣʊl.bɑ́ːl]

[fɑː.ɾɪ.ɣʊl.bɑ́ːl]

Unadapted borrowing from Arabic فَارِغ الْبَال (fāriḡ al-bāl).

unadapted borrowing

فَارِغ الْبَال


پراپر

[pʰʊ.ɾɑː.pʰʊ́ɾ]

[pʰʊ.ɾɑː.pʰʊ́ɾ]

[pʰʊ.ɾɑː.pʰʊ́ɾ]

[pʰu.ɾɔː.pʰúɾ]

[pʰo.ɹɒː.pʰóɹ]

From پر (por, “full”) + ـا (-â-) + پر (por, “full”).

af

ز آه و ناله تا کی پیش مردم بد کنم خود را
پراپر ده قدح ساقی که تا بیخود کنم خود را

c. 1520, Selim I of the Ottoman Empire, edited by Benedek Péri, The Persian Dīvān of Yavuz Sulṭān Selīm, Budapest, Hungary: Research Centre for the Humanities, Eötvös Loránd Research Network, →ISBN, page 96:

How long shall I sully myself with sighs and moans in front of others?
Wine-pourer, give me a cup filled to the brim to make me unaware of myself!

zi āh u nāla tā kay pēš-i mardum bad kunam xwad rā
purāpur dih qadah sāqī ki tā bēxwad kunam xwad rā


نامرد

fa-adj

نامرد • (nâmard) (comparative نامردتَر (nâmard-tar), superlative نامردتَرین (nâmard-tarin))

nâmard (romanization)
نامردتَر (comparative)
نامردتَرین (superlative)

[nɔː.mäɹd̪̥]

[nɒː.mæɹd̪̥]

From ناـ (nâ-, “un-”) + مرد (mard, “man, masculine”).

af

هر که بیباکی کند در راه دوست
ره زن مردان شد و نامرد اوست

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume I, verse 90:

Any one behaving with irreverence in the path of the Friend
is a brigand who robs men, and he is no man.

har ki bē-bākī kunad dar rāh-i dōst
rah zan mardān šud u nāmard ō-st


نافذ

fa-adj

نافذ • (nâfez) (comparative نافذتَر (nâfez-tar), superlative نافذتَرین (nâfez-tarin))

nâfez (romanization)
نافذتَر (comparative)
نافذتَرین (superlative)

گوش چون نافذ بود دیده شود
ور نه قل در گوش پیچیده شود

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume II, verse 862:

When the ear is penetrating, it becomes an eye;
otherwise,the word (of God) becomes entangled in the ear (and does not reach the heart).

gōš čōn nāfiz buwad dīda šawad
war na qul dar gōš pēčīda šawad


نازپرورده

From ناز (nâz) + پرورده (parvarde, past particle of پروردن (parvardan)).

af

پرورده
<pos:past particle of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">پروردن</i> (parvardan)>

sheltered; brought up delicately; spoiled


مسخر

Borrowed from Arabic مُسَخَّر (musaḵḵar).

bor+

چو خاک راه سگان در تو شد سر ما
زمین قلعه افلاک شد مسخر ما

c. 1520, Selim I of the Ottoman Empire, edited by Benedek Péri, The Persian Dīvān of Yavuz Sulṭān Selīm, Budapest, Hungary: Research Centre for the Humanities, Eötvös Loránd Research Network, →ISBN, page 107:

When my head became dust on the road of the dogs before your door,
The land of the castle of the heavens was conquered for me.

čū xāk-i rāh-i sagān-i dar-i tō šud sar-i mā
zamīn-i qal'a-yi aflāk šud musaxxar-i mā

سعی در تسخیر دلها کن که چون این دست داد
ملک آب و گل به آسانی مسخر میشود

c. 1670, Ṣāʾib-i Tabrīzī, “Ghazal 2697”, in دیوان [Dīvān]:

Strive in the conquest of hearts, for when this comes to pass,
The kingdom of water and earth [the physical human body] shall be conquered with ease.

sa'y dar tasxīr-i dil-hā kun ki čūn īn dast dād
mulk-i āb u gil ba āsānī musaxxar mē-šawad


کامل العیار

fa-adj

کامل العیار • (kâmelo l-'eyâr)

Unadapted borrowing from Arabic كَامِلُ ٱلعِيارِ (kāmilu l-ʕiyāri).

unadapted borrowing

كَامِلُ ٱلعِيارِ

در هند گشت خطبه اثناعشر بلند
شد کامل العیار زر از نام هشت و چار

c. 1649, Ṣāʾib-i Tabrīzī, “On the conquest of Qandahār and praise of Shah ʿAbbās II”, in دیوان [Dīvān]:

In India, the Friday sermon for the Twelve [Imams of Shi'ism] became lofty;
Gold became sterling thanks to the Eight and Four.

dar hind gašt xutba-yi isnā'ašar boland
šud kāmilu l-'iyār zar az nām-i hašt u čār


جاوی

fa-adj

جاوی • (jâvi)

[d͡ʒɑː.ˈwiː]

Borrowed from Arabic جَاوِيّ (jāwiyy). Compare modern جاوهای (jâve'i, “Javanese”).

Jawi (relating to the Arabic script used for Malay and some other Austronesian languages)

اهل پرتوگالیان زبان جاوی نمیدانند و قاعده قانون نمیدانند.

1519, Cartas orientais 33, Lisbon, Portugal: Torre do Tombo archive:

The Portuguese people do not know the Malay language, and they do not know the regulations of the law.

ahl-i purtūgāliyān zabān-i jāwī namēdānand u qā'ida-yi qānūn namēdānand.

Island Southeast Asia
Island Southeast Asia

(archaic) Indonesian, from Island Southeast Asia; Javanese or Malay


گلناری

گلناری • (golnâri)

[ɡʊl.nɑː.ɾíː]

[ɡʊl.nɑː.ɾíː]

[ɡʊl.nɑː.ɾíː]

[ɡ̥ol.nɒː.ɹíː]

From گلنار (golnâr, “pomegranate flower”) + ـی (-i).

af

ای رخ گلناریت رشک مه و آفتاب
حیف چنان عارض روز و شب اندر نقاب

c. 1520, Selim I of the Ottoman Empire, edited by Benedek Péri, The Persian Dīvān of Yavuz Sulṭān Selīm, Budapest, Hungary: Research Centre for the Humanities, Eötvös Loránd Research Network, →ISBN, page 110:

O you whose bright red cheeks are the envy of the sun and moon,
What a pity that such cheeks are under a niqab day and night!

ay rux-i gulnārī-yat rašk-i mah u āftāb
hayf čunān āriz rōz u šab andar niqāb

vivid red, bright red; red like the pomegranate flower


قرین

fa-adj

قرین • (qarin) (comparative قرینتَر (qarin-tar), superlative قرینتَرین (qarin-tarin))

qarin (romanization)
قرینتَر (comparative)
قرینتَرین (superlative)

Borrowed from Arabic قَرِين (qarīn, “associated, combined”)

bor+

چون ستاره با ستاره شد قرین
لایق هر دو اثر زاید یقین

c. 1260s, Jalāl ad-Dīn Mohammad Rūmī, translated by Reynold A. Nicholson, مثنوی معنوی [Masnavi-ye-Ma'navi], volume II, verse 1092:

When planet comes into conjunction with planet,
the effect appropriate to them both is assuredly produced

čōn sitāra bā sitāra šud qarīn
lāyiq har dū asar zāyad yaqīn


قانع

fa-adj

قانع • (qâne')

شادمانیهای اهل عشق در ملک وفا
دل نهادن بر غم و قانع بهجران بودنست

c. 1520, Selim I of the Ottoman Empire, edited by Benedek Péri, The Persian Dīvān of Yavuz Sulṭān Selīm, Budapest, Hungary: Research Centre for the Humanities, Eötvös Loránd Research Network, →ISBN, page 119:

The joy of the people of love in the realm of fidelity
Lies in placing their heart in pain, and being content with separation.

šādimānīhā-yi ahl-i išq dar mulk-i wafā
dil nihādan bar ğam u qāni' ba-hajrān būdan ast


مهجور

[mäɦ.d͡ʒúːɾ]

[mäɦ.d͡ʒúːɾ]

[mɑː.d͡ʒúːɾ]

[mæɦ.d͡ʒúːɹ]

نه آسایم بجز در بیخودی از محنت هجران
چه باشد جان مهجورم اگر بیخویشتر گردد

c. 1520, Selim I of the Ottoman Empire, edited by Benedek Péri, The Persian Dīvān of Yavuz Sulṭān Selīm, Budapest, Hungary: Research Centre for the Humanities, Eötvös Loránd Research Network, →ISBN, page 139:

I find no peace from the calamity of separation except by losing sense of self,
What shall become of my forsaken soul if I lose yet more of myself?

na āsāyam ba-juz dar bēxwadī az mihnat-i hijrān
či bāšad jān-i mahjūr-am agar bēxwēštar gardad


متمایل

Borrowed from Arabic مُتَمَايِل (mutamāyil).

bor+

سطح متمایل


شهره

fa-adj

شهره • (šohre)

Borrowed from Arabic شُهْرَة (šuhra, “renown, fame”). Doublet of شهرت (šohrat), which retains the original noun sense.


فیلیپینی

From فیلیپین (filipin, “Philippines”) + ـی (-i).


چلیپا

fa-adj

چلیپا • (čalipâ)

[t͡ʃʰä.liː.pʰɑ́ː]

[t͡ʃʰä.liː.pʰɑ́ː]

[t͡ʃʰä.liː.pʰɑ́ː]

[t͡ʃʰä.li.pʰɔ́ː]

[t͡ʃʰæ.liː.pʰɒ́ː]

Borrowed from Classical Syriac ܨܠܝܒܐ (ṣəlīḇā) or some other Aramaic form, perhaps via Sogdian ܨܠܝܒܐ (clybʾ, “Cross, crucifix”). Aramaic /ṣ/ is often borrowed as /č/ in Middle Iranian. Doublet of صلیب (salib).

bor

هر که با زلف چلیپا عشق ورزیدن گرفت
ترک تقوی کرد و راه بت پرستیدن گرفت

c. 1520, Selim I of the Ottoman Empire, edited by Benedek Péri, The Persian Dīvān of Yavuz Sulṭān Selīm, Budapest, Hungary: Research Centre for the Humanities, Eötvös Loránd Research Network, →ISBN, page 131:

Whoever has chosen to love curly locks of hair
Has abandoned piety and chosen the road of idolatry.

har ki bā zulf-i čalīpā išq warzīdan girift
tark-i taqwā kard u rāh-i but parastīdan girift


الکی

[ʔæ.læ.kʰʲíː]

Sometimes connected to Middle Persian [Book Pahlavi needed] (hlk' /halag/, “foolish, impudent”).

cog

آزادی الکی


الزامی

fa-adj

الزامی • (elzâmi)

Borrowed from Arabic إِلْزَامِيّ (ʔilzāmiyy). By surface analysis, الزام (elzâm, “requirement”) + ـی (-i).


معضل

Borrowed from Arabic مُعْضِل (muʕḍil, “difficult”), having also absorbed the noun مُعْضِلَة (muʕḍila, “problem”).


مقید

Borrowed from Arabic مُقَيَّد (muqayyad).

کافر عشق که در کاکل و زلفت دل بست
نه بجانست مقید نه بایمان محتاج

c. 1520, Selim I of the Ottoman Empire, edited by Benedek Péri, The Persian Dīvān of Yavuz Sulṭān Selīm, Budapest, Hungary: Research Centre for the Humanities, Eötvös Loránd Research Network, →ISBN, page 133:

The infidel of love who has bound his heart to your locks of hair
Is not bound to his life, nor in need of faith [in God].

kāfar-i išq ki dar kākul u zulfat dil bast
na ba-jān ast muqayyad na ba-īmān muhtāj


تحت الشعاع

fa-adj

تحت الشعاع • (tahto-š-šo'â')

[t̪ʰäɦ.t̪ʰʊʃ.ʃo̞.ʔɑ́ːʔ]

[t̪ʰäɦ.t̪ʰʊʃ.ʃo̞.ʔɑ́ːʔ]

[t̪ʰɑː.t̪ʰʊʃ.ʃʊ.wɑ́ː]

[t̪ʰɔː.t̪ʰuʃ.ʃu.wɔ́ː]

[t̪ʰæɦ.t̪ʰoʃ.ʃo.ʔɒ́ːʔ]

[t̪ʰäɦ.t̪ʰuʃ.ʃu.ʔɔ́ʔ]

Unadapted borrowing from Arabic تَحْتَ الشُّعَاع (taḥta š-šuʕāʕ, literally “under the beam”).

ubor

تَحْتَ الشُّعَاع


کلافه

fa-adj

کلافه • (kalâfe)


یکپارچه

یکپارچه • (yekpârče)

[jäk.pʰɑːɾ.t͡ʃʰǽ]

[jäk.pʰɑːɾ.t͡ʃʰǽ]

[jäk.pʰɑːɾ.t͡ʃʰǽ]

[jäk.pʰɔːɾ.t͡ʃʰǽ]

[jekʲ.pʰɒːɹ.t͡ʃʰé]

[jäk.pʰɔɾ.t͡ʃʰǽ]

From یک (yek, “one”) + پارچه (pârče, “stuff, matter”).


آب و هوایی

fa-adj

آب و هوایی • (âb-o-havâyi)

[ʔɑː.bo̞.ɦä.wɑː.jíː]

[ʔɑː.bo̞.ɦä.wɑː.jíː]

From آب و هوا (âb o havâ, “climate”) + ـیی (-yi).

af

تنوع آب و هوایی

تغییر آب و هوایی


غنوده

fa-adj

غُنُودَه • (ğonude)

غُنُودَه (canonical)
ğonude (romanization)


نادار

نادار • (nâdâr)


کجایی

کجایی • (kojâyi)

کجایی هستی؟


بی خیال

بی خیال • (bi xiyâl)


ریاکار

ریاکار • (riyâkâr)

[ɾi.jɑː.ˈkɑːɾ]

[ɹi.jɒː.kʰɒ́ːɹ]

From ریا (riyâ, “hypocrisy”) + کار (kâr, “work”).


شوکه

fa-adj

شوکه • (šoke)


حسابی

حسابی • (hesâbi)

[ʔɪ.sɑː.bíː]

From حساب (hesâb, “account, calculation”) + ـی (-i).

af

(original sense) arithmetic; relating to arithmetic

آدم حسابی

شکنجه حسابی

سکس حسابی

خواب حسابی

amazing, good, crazy, very much; an adjective used to emphasize the intensity or degree.


سفالین

sofâlin (romanization)
sefâlin (romanization)

From سفال (sofal/sefal, “earthenware”) + ـین (-in).

زینت ظرف صراحی نیست رندانرا بکار
باده باید گر سفالینست گر از زر قدح

c. 1520, Selim I of the Ottoman Empire, edited by Benedek Péri, The Persian Dīvān of Yavuz Sulṭān Selīm, Budapest, Hungary: Research Centre for the Humanities, Eötvös Loránd Research Network, →ISBN, page 134:

The ornamentation of the wine flask is of no use to the ruffians;
There must be wine, whether the goblet is of earth or gold.

zīnat-i zarf-i surāhī nēst rindān-rā ba-kār
bāda bāyad gar sifālīn ast gar az zar qadah


نیابتی

نیروهای نیابتی


نصوح

زاهد مگو که توبه کن از عاشقی و می
زین نوع توبههاست مرا توبه نصوح

c. 1520, Selim I of the Ottoman Empire, edited by Benedek Péri, The Persian Dīvān of Yavuz Sulṭān Selīm, Budapest, Hungary: Research Centre for the Humanities, Eötvös Loránd Research Network, →ISBN, page 135:

Ascetic, do not say, "Repent from love and wine!"
From this sort of repentance [i.e. repenting through love and wine] is sincere repentance for me.

zāhid magō ki tawba kun az āšiqī u may
z-īn naw'-i tawba-hā-st ma-rā tawba-yi nasūh


درخور

درخور هم بودن


آتیه

fa-adj

آتیه • (âtiye)


یکنواخت

From یک (yek, “one”) + نواخت (navâxt, “manner”).


بستری

[bæs.t̪ʰæ.ɹíː]


مادرمرده

[mɑː.d̪äɾ.mʊɾ.d̪ǽ]

[mɑː.d̪äɾ.mʊɾ.d̪ǽ]

[mɑː.d̪äɾ.mʊɾ.d̪ǽ]

From مادر (mâdar, “mother”) + مرده (morde, “dead”).

(literally) whose mother has passed away


منسجم

Borrowed from Arabic مُنْسَجِم (munsajim).


شفاهی

fa-adj

شفاهی • (šafâhi)

[ʃæ.fɒː.ɦíː]

[ʃe.fɒː.ɦíː]

Borrowed from Arabic شِفَاهِيّ (šifāhiyy).

bor+

سنت شفاهی


متباعد

[mʊ.t̪ʰä.bɑː.ʔɪ́d̪]

[mʊ.t̪ʰä.bɑː.ʔɪ́d̪]

Borrowed from Arabic مُتَبَاعِد (mutabāʕid).


سطحی

Borrowed from Arabic سَطْحِيّ (saṭḥiyy). By surface analysis, سطح (sath, “surface”) + ـی (-i).

surf

کشش سطحی


شهودی

fa-adj

شهودی • (šohudi)

From شهود (šohud, “intuition”) + ـی (-i).


تزیینی

From تزیین (tazyin, “decoration”) + ـی (-i).


استثنایی

استثنایی • (estesnâyi)

Borrowed from Arabic اِسْتِثْنَائِيّ (istiṯnāʔiyy). By surface analysis, استثنا (estesnâ) + ـیی (-yi).

bor+

اِسْتِثْنَائِيّ


همه‌گیر

همهگیر (canonical)
hame-gir (romanization)

[ʔä.mä.ɡiːɾ]

From همه (hame, “all”) + گیر (gir, present stem of گرفتن (gereftan)).

af

گیر
<pos:present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">گرفتن</i> (gereftan)>


مستظرف

Borrowed from Arabic مُسْتَظْرَف (mustaẓraf).


خواهشمند

fa-adj

خواهشمند • (xâhešmand)

[xɑː.ɦɪʃ.mǽn̪d̪]

[xɑː.ɦɪʃ.mǽn̪d̪]


فراخور

فراخور • (farâxor)

[fä.ɾɑː.xʊ́ɾ]

[fä.ɾɑː.xʊ́ɾ]

[fä.ɾɑː.xʊ́ɾ]

[fæ.ɹɒː.xóɹ]

From فرا (farâ-) + خور (xor, present stem of خوردن (xordan)).

af

خور
<pos:present stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">خوردن</i> (xordan)>


خطائی

fa-adj

خطائی • (xatâ'i)

[xä.t̪ʰɑː.ʔíː]

[xä.t̪ʰɑː.ʔíː]

[xä.t̪ʰɑː.jíː]

[xæ.t̪ʰɒː.ʔíː]

[χä.t̪ʰɔ.ʔí]

خطایی خطایی#Persian


خطایی

خطایی • (xatâyi)

[xä.t̪ʰɑː.jíː]

[xä.t̪ʰɑː.jíː]

[xä.t̪ʰɑː.jíː]

[xæ.t̪ʰɒː.jíː]

[χä.t̪ʰɔ.jí]

خطا (xatâ, “Cathay, northern China”) + ـی (-i)


ناچیز

fa-adj

ناچیز • (nâčiz)

→ Middle Hindi: ناچیز (nacyz /nācīz/)

Hindustani: nācīz

desc

Hindi: नाचीज़

Hindi: नाचीज़

Urdu: ناچِیز

Urdu: ناچِیز

[nɑː.t͡ʃʰíːz]

[nɑː.t͡ʃʰíːz]

[nɑː.t͡ʃʰíːz]

[nɔː.t͡ʃʰíz]

[nɒː.t͡ʃʰíːz]


دلشده

From دل (del, “heart”) + شده (šode, past participle of شدن (šodan, in the archaic sense of "to go, to leave")).

af

شده
<pos:past participle of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">شدن</i> (šodan, in the archaic sense of "to go, to leave")>


جان نثار

fa-adj

جان نثار • (jân nesâr)

[d͡ʒɑːn ni.ˈsɑːɾ]

[d͡ʒɑːn nɪ.sɑ́ːɾ]

[d͡ʒɑːn nɪ.sɑ́ːɾ]

[d͡ʒɑːn nɪ.sɑ́ːɾ]

[d͡ʒɔːn ni.sɔ́ːɾ]

[d͡ʒɒːn ne.sɒ́ːɹ]

devoted for the sake of someone; nowadays mainly used in taarof phrases.


صحرایی

صحرایی • (sahrâyi)

[säɦ.ɾɑː.jíː]

[säɦ.ɾɑː.jíː]

[sɑː.ɾɑː.jíː]

[sɔː.ɾɔː.jí]

[sæɦ.ɹɒː.jíː]


معرکه

[mäʔ.ɾä.kʰǽ]

[mäʔ.ɾä.kʰǽ]

[mɑː.ɾä.kʰǽ]

[mɔː.ɾä.kʰǽ]

[mäʔ.ɾä.kʰǽ]

Borrowed from Arabic مَعْرَكَة (maʕraka).

bor+

(colloquial) amazing, good, very well done


بلاصاحب

fa-adj

بلاصاحب • (belâsâheb)

Borrowed from Arabic بِلَا صَاحِب (bilā ṣāḥib). By surface analysis, بلا (belâ, “without”) + صاحب (sâheb, “owner”).

bor+

بِلَا صَاحِب


دهاتی

head

دهاتی • (dehâti)

→ Hindustani:

Hindi: देहाती (dēhātī)

Urdu: دیہاتی (dēhātī)

→ Punjabi:

Gurmukhi script: ਦੇਹਾਤੀ (dēhātī)

Shahmukhi script: دیہاتی (dēhātī)

[d̪eɦɒt̪ʰɪː]

[d̪eɦɒt̪ʰɪː]

[d̪eɦɒt̪ʰeː]

[d̪eɦɒt̪ʰiː]

villager; rural person (as opposed to one who lives in an urban area)

(derogatory) uncivilised; uneducated; simple-minded


دشخوار

fa-adj

دشخوار • (dušxwār)

[duʃ.ˈxʷɑːɾ]

Unetymologically formed from دشوار (dušwār) under the influence of خوار (xwār, “abject, miserable”).

دشوار دشوار#Persian


منطبق

Borrowed from Arabic مُنْطَبِق (munṭabiq).


دمادم

From دم (dam, “breath; moment”) + ـا (-â-) + دم (dam).


مغذی

Borrowed from Arabic مُغَذٍّ (muḡaḏḏin).

مواد مغذی


متمایز

Borrowed from Arabic مُتَمَايِز (mutamāyiz).


شمولی

fa-adj

شمولی • (šomuli)

Borrowed from Arabic شُمُولِيّ (šumūliyy). By surface analysis, شمول (šomul) + ـی (-i).


هندواروپائی

fa-adj

هندواروپائی • (hindu-urūpā'ī)

[hɪn̪.d̪ʊ.ʔʊ.ɾuː.pʰɑː.ʔiː]

From هندو (hindu, “Indo-”) + اروپائی (urupā'ī, “European”). Calque of English Indo-European.


هندوایرانی

fa-adj

هندوایرانی • (hendo-irâni)

[ʔɪn̪.d̪ʊ.ʔeː.ɾɑː.niː]


هندوآریایی

هندوآریایی • (hendo-âriyâyi)


هندواروپایی

From هندو (hendo, “Indo-”) + اروپایی (orupâyi, “European”). Calque of English Indo-European.


آفتاب مهتاب ندیده

fa-adj

آفتاب مهتاب ندیده

آفتاب مهتاب ندیده • (âftâb mahtâb na-dide)

[ʔɒːf.t̪ʰɒ́ːb̥ mæɦ.t̪ʰɒ́ːb̥ nǽ.d̪iː.d̪e]

Literally, “not having seen sunlight and moonlight”.

lit

(figurative, of a girl or woman) sheltered, naive, innocent


قاطی

fa-adj

قاطی • (qâti)

Borrowed from Turkic. Compare Turkish kat- (“to add, to mix”), Azerbaijani qat- (“to add, to mix in”), etc.


نهادینه

نهادینه • (nahâdine)


محجبه

Borrowed from Arabic مُحَجَّبَة (muḥajjaba).


سرسری

[säɾ.sä.ɾíː]

[säɾ.sä.ɾíː]

[säɾ.sä.ɾíː]

[sæɹ.sæ.ɹíː]


واله

fa-adj

واله • (vâle)


دنج

خونه دنج


زبانزد

From زبان (zabân, “tongue”) + زد (zad, past stem of زدن (zadan, “strike”)).

af

زد
<pos:past stem of <i class="Arab fa-Arab mention" lang="fa">زدن</i> (zadan, “strike”)>

غزالی پس از مرگ امام الحرمین، نشابور را ترک کرد و به بغداد شد. دانش وی اعجاب فضلای عراق را برانگیخت و وی را زبانزد مردم بغداد ساخت.

After the death of the Imām al-Ḥaramayn, Ghazālī left Nishapur and went to Baghdad. His knowledge astonished the erudite men of Iraq and made him the talk of the town of the people of Baghdad.

ğazālī pas az marg-i imāmu-l-haramayn, nišābūr rā tark kard u ba bağdād šud. dāniš-i way i'jāb-i fuzalā-yi irāq rā barangēxt u way rā zabānzad-i mardum-i bağdād sāxt.