wysoki

zlw-opl-adj

wysoki (comparative wyszy, superlative nawyszy, derived adverb wysoko)

wyszy (comparative)
nawyszy (superlative)

Polish: wysoki

Silesian: wysoki

Inherited from Proto-Slavic *vysokъ. First attested in the 14th century.

Weszø wisokø (turrim alte) stawi na nebesech

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], page I Prol 2:

(attested in Lesser Poland) tall; high (having a considerable distance from the bottom to the top)

Attonitos vyszokye aut gromem srzesnony (leg. zrześniony; attonitos habes oculos Job 15, 12)

1977-1980 [c. 1470], urowska-Górowska Wanda, Kyas Vladimir, editors, Mamotrekty staropolskie, Lubin, page 120:

(of eyes, attested in Greater Poland) spread far apart

Przemenene prawicze twoiey wisokey (dexterae excelsi)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 76, 10:

Osztatheczny y nawysszy kor napelnyla (sc. święta Anna), w kthorem iesth nawyssza boszka chwala

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 94b:

Myesczcza, na nychze dzalal wisoke modli (in quibus aedificavit excelsa)

1930 [c. 1455], “II Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 33, 19:

Jsze Jan myal skazicz nysch[y] mlin, *thory skodzyl vyschemv

1950 [1500], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1843, Warsaw:

(attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca, Masovia) high (physically elevated)

Bødø wolacz slvdzi kosczelni a rzekøcz kv wszem møzom Israhel wiszokim [głosem] (excelsa voce)

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 27, 14:

Que, gl. sc. angelica, vox... in dyapente, gl. alta voce na vyschokem podnyeszyenyu, sonat

1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 26:

(music, of a note, attested in Sieradz-Łęczyca) thin

Pokazy my v mogym konyczv nawyszscha vczyecha dvschy mey

1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej, Modlitewnik Nawojki, page 67:

Iacosmi vissego posagv Dzychne... ne røczili, nis iaco Katherzine

1960 [1405], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty pyzdrskie, volume II, number 263, Pyzdry:

(attested in Greater Poland) high; grand, great; significant

Wyeszmyely woyth wyną nyesprawnye..., tedy ma szye nayn zalowacz przed sandzą wyschym nad nym (coram superiori iudice)

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 51, 4:

Tho poleczyl (sc. ten człowiek)... szwemv opyekaldnykowy... opowyedacz przed wyszym wylozonym gayonym szandem

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 63, 4:

Ten ma naydz gyny ortel y szlacz szye s thym ortelem... ku wyszemu stolczv (ad scamnum superiorem)

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 54, 2:

Pacz bødø ymenu gospodnowemu barzo wisokemu (nomini domini altissimi)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 12, 6:

Ti ies gospodzyn naywyszszy nade wszø zemø (tu dominus altissimus super omnem terram)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 96, 10:

Pogrzmal iest z neba gospodzin y wszech naywiszszi (altissimus) dal iest glos

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 17, 15:

Angelskemu krolyowi poymy pospolu, Michala wielbiacz nawisszego

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 107b:

Vczini czø pan bog twoy visszego nad wszistki lvdzi (excelsiorem cunctis gentibus)

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 28, 1:

Krol Davyd... vstavyl cztyrzy a *dvanasczye popow y yednego vyschem myedzy ymy

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 666:

Przyklad o tem, yze nykt ny ma sobye ządacz vyschego myescza, kyedy bądzye na godzyech

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 380:

Bo swe (leg. z swe) boskye rady od svego vyschego stolcza krolevskyego chczyal sve nam [zesłać] wschechmogącze slovo

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 44:

Bo kv vyschemv stolczv (ad summam virtutum) nye moczą, alye smyarą [jest podobno] przydz

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 559:

Nye myalby moczy nyyedney przeczyv mnye, bycz nye byla dana od vysschey moczy (nisi tibi datum esset desuper Jo 19, 11), czvsch od czeszarza albo od boga

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 846:

Gdi nyekthorzy... k naszemv sąndv pozwaany biwayą, myanvyą pani y ktorekolye gych viszee (quoslibet ipsorum superiores) zachoczczyamy

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 28:

Byl wyszokyego rodv (sc. Eufamijan)

1451-1455, Legenda o świętym Aleksym, line 27:

Hec est dies magnus, dei dies summus nawysszy

1968 [End of the fifteenth century], Roman Laskowski, Józef Reczek, editors, Glosy polskie rękopisu Sermones de tempore et de sanctis nr. XV 32 Biblioteki OO. Dominikanów w Krakowie z drugiej połowy XV wieku, Sandomierz: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, page 81:

(attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca, Masovia) high (elevated in status, esteem, or prestige)

high (elevated in status, esteem, or prestige)

Noe bil møsz sprawyedlywi a wisszy (perfectus fuit) nade wszitko swe pokolenye

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 6, 9:

Ysz *oczcecz baczącz vyszsze (superiora advertens), czso gemv synowye przes w[d]zącze gimyenya vczynyly, gim nye thbal any chczal dopomocz

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 75:

Yakosz thy myal sze mna posadzycz yednacze w pyathek przeth Svyatha Troycza... podla vysych kxyąk

1950 [1480], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1507, Warsaw:

(in the comparative, attested in Masovia) above mentioned

Ne wspladzaycze molwycz *wysøkych rzeczy pochwalayøcz se (nolite multiplicare loqui sublimia, gloriantes I Reg 2, 3)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], page Ann 4:

Bo wysoky pan a smerna ogląda, a wysoka (alta) od daleka znage

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 137, 7:

(attested in Lesser Poland) high; haughty, prideful


żeby

Polish: żeby

Silesian: żeby

From że + -by. First attested in the 15th century.

Tegdi ten, yen bi myenil, zebi yego bili role... ma doswyatczicz

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 88:

Aczbi syąn prigodzilo, zebi nyektori nyeprzyiaczel... na nyekogo wrzvczil syąn (quod... irruerit) gy zabycz chczancz

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 86:

Pakli nowø rzecz vcini pan, zebi *otworzocz zemya vsta swa polknølabi ge (ut... deglutiat eos)

1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), section 16,30:

Bo gest to to prawo dzewek Salfaad od boga vidano, zeby syø swadzbili, s kim zechczø

1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), section 36,6:

Zebichom na them kazanu prziszli g boszkemu posznanu po them zawithanu

1874-1891 [Fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 218:

subordinate clause
subordinate clause#English

(attested in Masovia) introduces a subordinate clause; that

Gdyszem umrzecz ymyal, prothoszem tho kazal popysszacz, zeby tho na mey duszy mye zostalo

1864 [15th century], Jan Długosz, edited by Aleksander Przezdziecki, Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis nunc primum e codice autographo, volume III, Krakow, page 354:

Aby snad nye bili myedzi wami møsz albo zona..., gegos to by sercze bilo odwroczono od pana boga twego dzysz, zeby sedl (ut vadat) y slvzil bogom tich narodow

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), section 29,18:

Paklibi ktori krziwi s przerzeczonich ku moczi prziycz bi wsgardzil, tako zebi prawu staacz nye chczyal (sic quod iuri nollet parere)..., tegdi... tho wschisthko onemu, komu zaloscz yest, dano ma bicz

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 93:

Gensze (sc. kapłan) pyrwe offyervge za grzech, zakrøczyw glowø gego, tako zebi syø gardla *dzerszalo (retorquebit caput eius ad pennulas, ita ut collo haereat) any owszem gey vrwacz

1930 [c. 1455], “Lev”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), section 5,8:

(attested in Lesser Poland, Masovia) to, so that, in order to


niż

Polish: niż

Silesian: niż

Inherited from Proto-Slavic *niže. By surface analysis, univerbation of ni + ż(e). First attested in the 14th century.

surf

Maczek ne dal lista wysszey data (pro daty ?), niz iaco byla oprawa

1856-1870 [1399], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume VIII, number 8324:

Wibral iesm odrzuczon bicz w domu boga mego wøczey, nisz bidlicz w przebitczech grzesznicow (elegi abiectus esse in domo dei mei magis, quam habitare in tabernaculis peccatorum)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 83, 11:

Milowal ies zloscz nad dobrocz, lichotø wøcey, nisze mowicz prawdø (iniquitatem magis quam loqui aequitatem)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], page 51:

Dobrze gest pfacz v pana, nysz pfacz we czloweka (bonum est confidere in domino, quam confidere in homine)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 117, 8:

Czastokrocz syą przygadza, ysze geden pylnyeyszy gest syebye obeszrzenya y syedlenya nysz drvgy

1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I, Lesser Poland, page 45:

Iacosmi vissego posagv Dzychne VIII marcas vyrzødnego ne røczili nis iaco Katherzine

1960 [1405], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty pyzdrskie, volume II, number 263, Pyzdry:

Iacosim dal vanczey penadzi nisze dwescze krziwen na Cobile Pole

1959 [1404], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 752, Poznań:

Peczna yest ossobna dzedzina nisz Gilowecz

1902 [1409], “Wybór zapisek sądowych grodzkich i ziemskich wielkopolskich z XV wieku”, in Franciszek Piekosiński, editor, Studia, rozprawy i materiały z dziedziny historii polskiej i prawa polskiego, volume 6, Poznań, Pyzdry, Kościan, Gniezno, page 385:

Jacom ya o than krziwdą oth Micolaya wstal, esze my vyssey kasal robicz, nysem mal umową

1921 [1426], Kazimierz Tymieniecki, editor, Procesy twórcze formowania się społeczeństwa polskiego w wiekach średnich, page 311:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland) used in comparisons, to introduce the basis of comparison; than

attested in Lesser Poland; Greater Poland; attested in Lesser Poland; Greater Poland

Toma ne vczinil moczi nat Chroslø... pirwey, nis se wansoual

1959 [1389], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 239, Poznań:

Iako Symanowi prziszøndzono Swønchowo mene pirwe, nisz gy Swøch obesall

1959 [1391], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 111, Poznań:

Jacom bil poslem ot Maczka do Piotrasza, bi zaplaczene wszal dwadzescze griwen gotouich, nisz ktorø skoda vczinil na Sczepana

1959 [1397], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 332, Poznań:

Iaco Potrek do Kaliszkego slal zøndayø miru drzewey, nisz w zemi zawadzil

1959 [1400], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 446, Poznań:

V wody szø poczina czescz drzewey, nisz gdi szødø gestcz, tedyø na røcze dayø

1415, Przecław Słota, O zachowaniu się przy stole, Łęczyca, Poznań, line 57:

Yakom przod dzelil Byenka z braczą, nysz szye tho rancoyemstwo stalo

1960 [1422], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty pyzdrskie, volume II, number 706, Pyzdry:

Dal im przethtim rok otpusczenye ('odpuszczenia'), nysz sye tho pobranye stalo

1959 [1426], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 1229, Poznań:

Jacom ya s Pawlem smowi nye ymal lista wannego pirwey dacz nisze w gimenye wwansanya

1950 [1428], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 2839, Warsaw:

A prosczye trzeba *wschitgyego schesczyorga blogoslawyenstwa naprzod myecz, nysz tho przidzye

1874-1891 [Middle of the fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 244:

(attested in Greater Poland, Sieradz-Łęczyca, Masovia) introduces a temporal clause; before

Ale pirworodzone wolv, owcze y kozy nye dasz viplaczicz, bo iest prziswyøczono bogv. Nisz krew przelegesz na oltarzv (sanguinem tantum eorum fundes super altare) a tvk zakadzisz na wonyø *przechatnø panv

1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 18, 17:

Scepan pospolnych sdzegen ne zayøl, nisz yako ye zaztal ot pyanczy lath, tako ge grodzy

1888 [1411], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 125:

Tho skazvyemy bicz... proszne, nisz wsdy przerzeczone dzewky wroczicz szą mayą k gych dzedzynnym cząsczam (quin praefatae filiae redeant ad earum hereditarias porciones)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 76:

(attested in Greater Poland, Masovia) introduces a contradicting clause; but, however

Iako Sandziuoy... wmovil medzi mnø a medzi Sczepanem, esz ne mal na mø niyednego roku stacz, nisz przet timi pani, czso sø nameneni

1959 [1398], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 362, Poznań:

(attested in Greater Poland) introduces an exclusionary conditional clause; unless only

V ych rące bądzye podan szyn czlovyeczy... any szye zzalvyą yego nyevynnosczy, nyz kako vyelyką... mąką bądzye vmączen

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 545:

Iaco prawe wemi i swaczczimi, nisze cazal za ząn dacz zastawan w dzezandczi grziwen, a coszm zaplaczil

1958 [1394], “Nieznane czternastowieczne roty polskie z ksiąg sądowych ziemskich krakowskich [Unknown fourteenth-century Polish oaths from court records of Krakow landowners]”, in Zbigniew Perzanowski, Mieczysław Karaś, editors, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego [Scientific Journals of the Jagiellonian University], volume I, Krakow, page 239:

(attested in Lesser Poland) corruption of iż(e)


stać

desc

Polish: stać, stojeć (Near Masovian), stoić (Central Greater Poland, Far Masovian)

Silesian: stać

(of people) to stand (to have a position on one's legs)

(of objects) to stand (to be placed somewhere; to be located somewhere, especially vertically)

to stand over (to watch over) [with nad (+ instrumental) ‘over whom’]

to remain in some state
to remain in some legal relation

to have or maintain a legal power; to allow legally

to result from, to thank one's existence for [with instrumental]

Clemens... penam XV judicio pro eo, quia importune in judicio loquebatur his verbis: Mussycz mi stacz o gardlo y wroczicz w gardlo

1856-1870 [1415], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume II, number 1405:


stać

Polish: stać

Silesian: stać

Inherited from Proto-Slavic *stati. First attested in the 14th century.

to get up, to stand up (to assume a standing position)

(reflexive with się) to happen, to occur, to take place

(reflexive with się) to transform, to change shape

(reflexive with się) to come or arrive at some state or age

(reflexive with się) corruption of łszczeć się


chłop

zlw-opl-noun

chłop m animacy unattested (related adjective chłopi)

chłop m animacy unattested (canonical)
chłopi (adjective)

Polish: chłop

desc

Silesian: chop, chłop (Southern Silesian)

Inherited from Proto-Slavic *xolpъ. First attested in the 14th century.

Zalowal Sandek... na Jarantha: Tego na tø zalugø, yszes mi prziganil... Tedi Jarant otpowedzal..., yszess ty mne pirvey rzekl, yszessz chlop, przetom tobie ja rze[k]l, isszess ti chlop

1910-2024 [1425], Rocznik Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie, volume III, page 76:

A yaczy tho szly ludze myeszczanye cracovianye, zeby pana swego, wyelkyego choragyewnego, zabylyscze, chlopy, Andrzeya Thanczinskyego

1462-1463, Wiersz o zabiciu Andrzeja Tęczyńskiego, line 3:

Thocz boli, kyedi chlop kygyem glowa goly

1881 [1460], “Wydanie krakowskie dzieła Jana z Turrekrematy Explanatio in Psalterium”, in Józef Przyborowski, editor, Przegląd Bibliograficzno-Archeologiczny. Dwutygodnik ilustrowany poświęcony bibliografii, archeologii, numizmatyce, heraldyce, historii, sztukom pięknym i literaturze, volume I, Bydgoszcz, page 187:

(attested in Greater Poland) man (male human)


cało

Polish: cało

Mikosz wrocil Thome ten conn czalo, a ne pogorszil mu go

1902 [1400], “Wybór zapisek sądowych grodzkich i ziemskich wielkopolskich z XV wieku”, in Franciszek Piekosiński, editor, Studia, rozprawy i materiały z dziedziny historii polskiej i prawa polskiego, volume 6, Poznań, Pyzdry, Kościan, Gniezno, page 7:

(attested in Greater Poland) unscathedly, intact, without harm

Kiedy niegdy (sc. dzieci) płakały, rozbiwszy swoje sędy, Jesus natychmiast wrocił im cało (haec eis Jesus reddidit integris his factis)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 101:


rodzaj

Polish: rodzaj

Silesian: rodzaj

Inherited from Proto-Slavic *roďajь, from *rodìti. First attested in the 14th century.

Slachathnosczi doswyathczycz chczącz, szescz swyatkow podobnich powyescz yma: dwv s swego rodzayv (de sua genealogia)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 11:

Genus […] a generando dicitur eyn geschlecht rodzay

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 57r:

Progenies eyn geschlecht a progigno […] rodzay

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 107v:

Propago est linea origo extensio vel flagellum vitis extensum sub terra oder eyn geschlechte rodzay vel postacz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 108r:

Stirps id est radix truncus vel progenies prosapies vel origo alicuius parentele pro radice pyen rodzay

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 130v:

(attested in Masovia, Greater Poland) family, gens, tribe, nation (people from a common ancestor)

attested in Masovia; Greater Poland; attested in Masovia; Greater Poland

Kthora (sc. Anna) od wyekow w boszthwye przeyrzana, yz rodzayem swem nyebo napelnycz myala

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 93a:

(attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) offspring

A thako vszystky rodzagye (generationes) od Abrama asz do Dauida rodzayow (generationes) szthernaszczye, ... a od przescza babylonskyego asz do Cristvsa rodzayow szthernaszczye (generationes quattuordecim Mat 1, 17)

1928 [End of the fifteenth century], Jan Janów, editor, Zespół ewangelijny Biblioteki Ordynacji Zamoyskich nr 1116, Warsaw, page 286:

(attested in Masovia) generation (people living in the same era)

Chwalczye pana boga... rodzayv wschelyky zyemsky y morsky y wschystko stworzenye

1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej, Modlitewnik Nawojki, page 87:

Ysze Micolay yest bliszszi k dzedzine swim *roczayem nisz Jakub

1888 [1394], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 70:

(attested in Greater Poland) origin, pedigree, genealogy

Wschelyky zyemyanin... zoną... zakonną bi myal, s ktoreyze bi dzyatky oboyga rodzaya (sexus utriusque) porodzyl

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 110:

(attested in Masovia) sex, gender (set of characteristics of a male or female person or animal)

Cristvsev rodzay (generatio Mat 1, 18) thako byl

1928 [End of the fifteenth century], Jan Janów, editor, Zespół ewangelijny Biblioteki Ordynacji Zamoyskich nr 1116, Warsaw, page 291:

To vyem, myly gospodnye, yze vzdrovycz nyedostatky przyrodzenyv rodzayą..., to yest tvey moczy boskey podobno vczynycz

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 46:

Ubi peccatum est, ibi paruulos non transmittit propagacio, rodzay, sed libido

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page gl. 44a:

(attested in Lesser Poland) intent to reproduce

Dobrego rodzayv bone indolis

1444, rękopiśmienne ekscerpty - glosy z rozariusza z rękopisu znajdującego się w zbiorach Biblioteki Klasztornej oo. Paulinów na Jasnej Górze pod sygn. II 25 z r. 1444, page 133v:

The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:

Inicium essendi rodzaya

1874-1891 [Middle of the fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 159:


sposób

Polish: sposób

Silesian: sposōb

Inherited from Proto-Slavic *sъposobъ. By surface analysis, deverbal from sposobić. First attested in c. 1400.

surf

Sposób figuram (praeterit enim figura huius mundi I Cor 7, 31)

1885-2024 [c. 1400], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume IV, page 753:


męski

Polish: męski

Inherited from Proto-Slavic *mǫžьskъ. By surface analysis, mąż + -ski.

Ut virgo Maria, nato filio, haberet solacium virile vczechą maschską

1880-1894 [Fifteenth century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume V, page 256:

(relational) masculine, male (of or relating to men)

Thego dzyw (leg. dziwu) bosthwu (pro bosthwo) poządalo, aby zywoth panyenszky plod noszyl przez dothknyenya maszkyego

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 65b:

(relational, attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) sexual

Naleszono w Iabes Galaad trzista dzewek, gesz nye znali møskego losza (viri torum)

1930 [c. 1455], “Jud”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), section 21,12:

Gdi ku møskim lyatom prziszedl (sc. Jeroboam, cum vero factus esset vir), poiøl sobye zonø

1930 [c. 1455], “Tob”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), section 1,9:

virile (pertaining to the time of a man's life when he is at his full potential)

Z røky møskyey (de manu viri)... bødø potrzebowacz zywota czlowyeczyego

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), section 9,5:

Meskego *roczayw activi generis

1874-1891 [Fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 39:

(attested in Sieradz-Łęczyca) manly (having qualities viewed as befitting a man; courageous, resolute, noble)


postać

Polish: postać (noun)

Silesian: postać

Inherited from Proto-Slavic *postatь. First attested in the 14th century.

Tamo sø wstøpily postaczy, postaczy panouy (tribus, tribus domini)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 121, 4:

Jako gest Jan s te postaczi, gich kleynota, gich sczitha y gich krwe

1959 [1393], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 178, Poznań:

Propago est linea origo extensio vel flagellum vitis extensum sub terra oder eyn geschlechte rodzay vel postacz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 108r:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland) type, kind

Propter quod eciam tunc sexus, postacz, femineum fuit multum despecta wszgardzona

1965 [1456], Mikołaj z Pawłowic, edited by Henryk Kowalewicz, Średniowieczne zabytki języka polskiego w zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu. Polskie glosy i zapiski z rękopisów 1728, 1732, 1752, Zeszyty Naukowe UAM, Greater Poland, page 90:

(attested in Greater Poland) gender, sex

Statura, id est status hominis seu eius magnitudo postącz

1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 75:

Statura id est status hominis scilicet eius magnitudo postącz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 130r:

(attested in Greater Poland) appearance; posture; height


postać

Polish: postać (verb) (1 sg. stoję)

Silesian: postŏć

Inherited from Proto-Slavic *postati. By surface analysis, po- + stać. First attested in the 14th century.

Postoy (sta) malvczko podle obyati swey

1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 23, 3:

Postacz consistere (ecce occurrit illi mulier..., quietis impatiens nec valens in domo consistere pedibus suis Prov 7, 11)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 44:

Bocz tedy bądzye vdrączenye vyelykye, yakye nye postalo (non fuit Mat 24, 21) od początka svyata

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 482:

O tem, yze myly Yesus nygdy nye postal nyemoczen od nagabanya ktorego vrzoda (quod Jesus nunquam egrotavit)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 157:

Iaco tamo Bartlomey ode dwdzestu (leg. dwudziestu) lath nigdi ne postal w dzirszeni

1888 [1393], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 67:

(attested in Greater Poland) to linger; to stand; to be somewhere, someone

Postal gesth migrauit

1885-2024 [c. 1428], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume I, Międzyrzec, Warsaw, page 490:

(attested in Greater Poland, Masovia) to change one's location

Yaco to swatczø, is Nowa Wes ne postala w manofst[w]o do Czacza

1967 [1395], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 72, Kościan:

(figuratively, attested in Greater Poland) to change ownership

Ysz Janusz yest postal s naszey krzwe, postacy y sczytu

1959 [1419], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 976, Poznań:

(attested in Greater Poland) to come from someone or somewhere, to originate


achtel

achtel m animacy unattested (canonical)
hachtel (alternative)
wachtel (alternative)

Polish: achtel, jachtel (Middle Polish)

Silesian: achtel

Borrowed from Middle High German ahteteil. First attested in 1393.

bor+

W tem mi wsąl dwa achtela pywa

1856-1870 [1441], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume II, number 2978:


głupi

Polish: głupi

Silesian: gupi

Inherited from Proto-Slavic *glũpъ. The change from *głupy to -pi is due to influence from the adverb głupie. First attested in the 14th century.

Othosz, mystrzv, barszo glupy, nye rosvmyesz o they kupy

1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią], Mierzeniec, Płock, line 256:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland) stupid, dumb (not smart)

attested in Lesser Poland; Greater Poland; attested in Masovia; attested in Masovia

O glvpyem branyv rzeczy czwdzych

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 14:

Lud glupi rozgorzil ymø twoie (populus insipiens incitavit nomen tuum)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 73, 19:

Stolidus […] id est stultus fatuus glvpy

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 130v:

Glupya rustica

1874-1891 [15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XVI, page 340:

rustic; simple, coarse, vulgar, unrefined, common

Glupi villus

1877-1881 [1437], Władysław Wisłocki, editor, Katalog rękopisów Biblioteki Uniwersytetu Jagiellońskiego, number 228, page 89:


brózda

desc

Polish: bruzda, brózda (pre-reform orthography (1936) or Middle Polish), brozda, brożda, brużda (Middle Polish), broźna (Podlachia), brozna (Northern Borderlands)

Silesian: brōzda

Inherited from Proto-Slavic *bōrzdà. First attested in 1381.

Quatuor milia br[z]osd colit violenter..., kmethones... quatuor milia brosd arrauerunt

1856-1870 [1381], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume VIII, number 617:

Pro aracione granicierum et aracione agrorum CCCLX brosdi et omnes granicies destruxit

1856-1870 [1381], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume VIII, number 977:

Pro C brodz (pro brozd) per ultra granicies et VII *brodzdi

1856-1870 [1382], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume VIII, number 1404:

Pro I 1/2-r C... brosd[z]

1856-1870 [1382], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume VIII, number 1593:

Pro I 1/2 liris al. brozdi

1856-1870 [1388], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume VIII, number 4878:

Marzansky contumax... pro brosdi

1895 [1396], Archiwum Komisji Prawniczej. Collectanea ex Archivo Collegii Iuridici, volume VIIla, page 62:

Pro IV milibus liris aratis vlg. brosdi

1856-1870 [1398], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume VIII, number CCLIX 14:

Pro CC *surcis dictis brosdi

1856-1870 [1400], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume VIII, number 11169:

Brosda, skyba, strona lira

1877-1881 [1437], Władysław Wisłocki, editor, Katalog rękopisów Biblioteki Uniwersytetu Jagiellońskiego, number 228, page 87:

Prosda suleus

Computavit liras al. brosd centum cum viginti novas et monstravit sibi ministeriali viginti sulcos al. zagonow

1868 [1443], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XIV, page 100:

Fecit centum et duos falcos al. broszd

1868 [1444], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XII, page 133:

Brosszdy sulcos

1874-1891 [1448], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, Częstochowa, page 352:

Yako dwyema brosdoma quasi per duas araciunculas

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 45:

Prosdy (pro brosdy) sulci

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 62:

Yakoby brosdy wywraczowal ad versandos sulcos

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 84:

Porca dicitur terra que eminet inter duos sulcos in agro vlg. brosda

1442, Wokabularz Raczyńskich, Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu, sygn. 1360/I, page 126r:

[P]orca (...) est mater vel vxor porci vel terra dicitur que eminet inter duos sulcos in agro proprie broszda albo zagon Sed lira dicitur illud quod defossum est

[XV p. post.], rękopiśmienne ekscerpty - glosy z rozariusza w rkpsie Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie, obecnie we Wrocławiu, o sygn. 381, z r. 1457, page 156va:

Crebro (...) dicitur illa terra que eminet inter duos sulcos vlg. brosda

XV p. post., Rękopiśmienne ekscerpty - glosy z rozariusza w rękopisie Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie, obecnie we Wrocławiu, o sygn. 1630, page 40r:

(attested in Lesser Poland) furrow (narrow strip of soil cut off and laid down by a plough)


kuchnia

desctree

Polish: kuchnia
→ Bulgarian: ку́хня (kúhnja)
→ Kashubian: kùchniô (through Middle Polish)
→ Lower Sorbian: kuchnja
→ Macedonian: кујна (kujna)
→? Old Slovak: kuchňa
Pannonian Rusyn: кухня (kuxnja)
→ Russian: ку́хня (kúxnja)
→ Armenian: կուխնի (kuxni)
→ Bezhta: кухна (kuxna)
→ Chechen: кухни (kuxni)
→ Kildin Sami: кухня (kuxnja)
→ Kyrgyz: кухня (kuhnya)
→ Turkmen: kuhnýa
→ Yakut: куукуна (kuukuna)
→ Slovincian: kùchnja

Silesian: kuchnia

→ Old Ruthenian: кухнꙗ (kuxnja)

Belarusian: ку́хня (kúxnja)

Carpathian Rusyn: ку́хня (kúxnja)

Ukrainian: ку́хня (kúxnja)

Etymology tree
Proto-Indo-European *pekʷ-
Proto-Indo-European *-eti
Proto-Indo-European *pékʷeti
Proto-Italic *kʷekʷō
Latin coquō
Proto-Indo-European *-os
Proto-Italic *-os
Latin -us
Latin coquus
Proto-Indo-European *-nós
Proto-Indo-European *-iHnos
Proto-Italic *-īnos
Latin -īnus
Latin coquīnus
Latin coquīna
Late Latin cocīnabor.
Proto-West Germanic *kukinā
Old High German chuhhinabor.
Old Polish kuchnia
Borrowed from Old High German chuhhina. First attested in 1471.

etymon

Omnes doctores suis argumentis ita repressisset a se, sicut canes calido lavacro de coquinis pelluntur, alias vulgariter: tako ony rzeczy parzyl od syebye, yako pssy z kuchnyey parzą varem

1874 [1499], Monumenta Medii Aevi Historica res gestas Poloniae illustrantia. Pomniki Dziejowe Wieków Średnich do objaśnienia rzeczy polskich służące, volume XVIII, page 622:

Coquina eyn kuchen kvchnya

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 34v:

kitchen (room in which meals are cooked)


statek

Polish: statek

Silesian: statek

Inherited from Proto-Slavic *statъkъ. First attested in 1396.

Tamo yesd sdlucla yego stadky y pobrala yesd ryb

1959 [1427], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 1267, Poznań:

Iako Maczey otbegll statca a Petrasz mu go ne pokradl

1959 [1396], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 207, Poznań:

(attested in Greater Poland) personalty, chattel (movable property, especially apartment equipment, livestock)

Nyeboze, proszy boga za myø, nadznyka, o sthatek wszyedni

1839 [End of the 15th century], Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Pamiętniki o dziejach, piśmiennictwie i prawodawstwie Słowian, jako dodatek do historii prawodawstw słowiańskich przez siebie napisanej, volume II, Warsaw, page 352:

Est (sc. exemplum) enim de corpore humano, sicud de... instrvmento, statku, ferreo... Instrvmentum, stathek, ferreum, quando indebite exercetur, consumitur siue corrumpitur

1874-1891 [Fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, Grochów, West Pomeranian Voivodeship, Kcynia, page 68:

(attested in Pomerania, Greater Poland) tool

attested in Pomerania; Greater Poland; attested in Pomerania; Greater Poland

We statek in effectu

1885-2024 [c. 1428], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume I, Międzyrzec, Warsaw, page 485:

(attested in Greater Poland, Masovia) deed

Nye patrz lyczka rumyanego, alye vrzadu a stathku domovego

1874-1891 [End of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, Radom, Miłosław, page 201:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland) order, orderly action

O nyepokalana dzyevycze Marya, czyebye bog okraszyl przeslycznymy cznotamy y dobrymy statky (moribus pulchris decoravit)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 23:


brać

Polish: brać

Silesian: brać

Inherited from Proto-Slavic *bьrati. First attested in 1392.

A kiedym uźrała, iże już biorą miotłę, ja ku pirwemu razu jako sercem urażonem odwiedziona jestem od rozumow, ... a po małej chwili ocuciwszy sie uźrałam ciało jego wszytko zedrane

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 821:

Iensze po spolu se mnø slotke bral ies karme

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 54, 15:

Dokød sødzicze lichotø y oblicze grzesznich byerzecze

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 81, 2:

(attested in Lesser Poland) to take (to grab with the hands)

Winniczø z Egipta przenosl ies... i czemu, bosze, zkazyl ies sczanø iey, y byorø iø wszistczi

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 79, 13:

Stanislaw czso bral pczoly, to bral na prawem swem, yako na przywileyu ma

1888 [1411], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 90:

(attested in Greater Poland) to take furtively, to skim off, to pilfer

to take furtively, to skim off, to pilfer

O chtorø wodø zalowal na mø Iasek, tøm ya bral s yego wolø, eze mi otpusczil s gego studney

1920 [1402], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume I, number 170, Płońsk:

Oczecz twoy ne prza sya o ty dzedzine any byerzą na szachoczcza podlug prawa zemskego, dal na sya roku stacz

1897 [1418], Teki Adolfa Pawińskiego, volume VII, number 129, Brześć Kujawski Voivodeship:

(attested in Kuyavia) to pass long [with na (+ accusative) ‘to whom’]

To *berze na mą dusche y na mą prawdi, iakom ne recepi... duas rotas

1887, 1889 [1394], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume II, number 1638, Pyzdry, Gniezno, Kościan:

Byerzø to kv mey duszy y ku mey prawdze, yako tamo dzeszancz grziwen, czso przidze na Stachnicowø czanscz y na Stachnynø

1888 [1405], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 112:

+obj

na (+ accusative) ku (+ dative) ‘what reponsibility’

[with na (+ accusative) or ku (+ dative) ‘what reponsibility’]

(attested in Greater Poland) to pass responsibility [with na (+ accusative) or ku (+ dative) ‘what reponsibility’]

Bracz v. przypusczacz admittere

1885-2024 [XV ex.], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume V, page 19:

Orandowal *iszm do gich domv, by penødze brali, a ony gich ne chczeli wzøcz

1887, 1889 [1395], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume II, number 1773, Pyzdry, Gniezno, Kościan:

Iensze dobra swego ne dal iest na lichfø y darow na przezwinnich ne bral iest

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 14, 6:

Iaco Boguslaw ne bral po mey sestrze Swachne nygeney pusczini

1895 [1419], Archiwum Komisji Prawniczej. Collectanea ex Archivo Collegii Iuridici, volume VIII, page 44:

Tho raczcze magą na nyem bracz nye patrzacz gynego prawa

1884 [c. 1455-1460], “Die Magdeburger Urtheile. Ein Deutschen Rechtes in polnischer Sprache aus der Mitte des XV Jahrhunderts”, in Aleksander Brückner, editor, Archiv für slavische Philologie, volume VI, page 355:

Ot ludzy... xanząnth mazowesskich..., ot ktorichkoly rzeczi kupy..., targowego braacz nye mayąn, myanso a ribi telko viyąwschi, ot ktorich, to yest myąnsza a rib, podlug starego obiczaya targowe ma bicz brano i dzwygano

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 112:

Iaco v mne Iacup nosza za polczwarta grosza ne cupil anim ia v nego penødzi bral

1920 [1406], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume I, number 723, Płońsk:

Jacub ma Wyczøskowo f sz[y]astawe, a berze sz nego plat

1887, 1889 [1397], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume II, number 2030, Pyzdry, Gniezno, Kościan:

Marczin nye mal vmowy z Passzkem, aby myal zitho bracz za oborzne, ale penandze

1950 [1426], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 152, Warsaw:

:od(gen)/:u(gen)/:z(gen)<whom> + :za(acc)/gen<for what>

od (+ genitive) u (+ genitive) z (+ genitive) ‘whom’ along with za (+ accusative) genitive ‘for what’

(transitive, attested in Greater Poland, Masovia) to charge [with od (+ genitive) or u (+ genitive) or z (+ genitive) ‘whom’, along with za (+ accusative) or genitive ‘for what’]

Berze rapit

1874-1891 [XV in.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, page 73:

Iaco o tho, czso zalowal Wyssoczin kmecz na Dzerska, bi bral o gego rzecz iego rankoymø, o to gy pothwarza

1888 [1392], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 66:

Lupu pomagal bracz iako dwe griwne

1887, 1889 [1397], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume I, number 2556, Poznań:

Climonth ne byl Clary meczowa glowicza... ani yey penandzi bral

1856-1870 [1399], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume VIII, number 8448:

Gdy kto komv byerze gego gymyenye

1886 [c. 1455-1460], Emil Kałużniacki, editor, Die polnische Recension der Magdeburger Urtheile und die einschlägigen deutschen, lateinischen und czechischen Sammlungen, page 191:

(attested in Greater Poland) to take, to occupy (to deprive of ownership)

to take, to occupy (to deprive of ownership)

Iaco gest Paszek ne bral Colowske ani vz[y]tka ma, a to stogø s nim w roczech

1888 [1394], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 68:

Iaco vemi..., eze czso Tomek bral pana Benika o sszina, to s prawa bral, ez sø yemu poddal poth czøzø

1888 [1403], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 104:

Iacom ia v Strzechni ne bral bidla ani szita szilø

1920 [1400], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume I, number 12, Płońsk:

Jacom ya o thø krziwdø oth Arnoltha wstal, eze mi gego szona gwalthem møkø brala s mego sola

1950 [1428], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 2902, Warsaw:

A my baczącz, yszby nykth nye myal czvdzych rzeczy bracz przes dząky pana gych

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 44:

Ysz pryszyasznyczy maya gynne przyszyasznyky wybyeracz, tho yesth nam dobrze pamyąthno a yesth podlug... prawa..., thedy yeszlysczye wy thakowy brany y poszthawyeny podlug waszego stharego obyczaya, mozeczye dobrze w lawyczy na szadzye szyedzyecz y prawo wyrzecz

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 44:

A gest nam tesz k themv podtrzebyen y vzytheczen, wybyeramy go w radą y byerzemy k szobye w szedzaczą radą

1884 [c. 1455-1460], “Die Magdeburger Urtheile. Ein Deutschen Rechtes in polnischer Sprache aus der Mitte des XV Jahrhunderts”, in Aleksander Brückner, editor, Archiv für slavische Philologie, volume VI, page 356:

(attested in Greater Poland, Masovia) to choose

Gdisz bracz syą bødø, seymø slvgy stanowe stan

1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 1, 51:

Y bralasta syø spolv do myasta, ktoresto na poslednich krayoch bilo gego krolewstwa

1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 22, 39:

Ach, tocz Ezau, twoy brat [grozi-ć], chce czyø zabycz. A ti posluchay myø. Byerz syø ku Labanowy, bratu memu, do Aram

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 27, 43:

Jvthrocz sza byerzą od czebye... A gdycz wszythky stoly osządą, thedycz ya ivsch w drodze bandą

1451-1455, Legenda o świętym Aleksym, line 66:

Dixitque ei vir: Recesserunt de loco isto braly sszyą s tego

1880-1894 [XV p. pr.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume I, page 301:

(reflexive with się, attested in Greater Poland) to leave, to go

Rzekl szwym rzekznykyem: po wthore ten ortel gest nysprawyedlywy..., y bral szye o tho do krolewszkego dwora

1884 [c. 1455-1460], “Die Magdeburger Urtheile. Ein Deutschen Rechtes in polnischer Sprache aus der Mitte des XV Jahrhunderts”, in Aleksander Brückner, editor, Archiv für slavische Philologie, volume VI, page 365:

Czlowyek z woythowszkey wssy z gedna nyewyasta z Opawy [stali] przed nymy szyedzaczą radą o pyenądze a braly szye na gych wysznane: tako to ma bycz gysczono, yako szyedzaczą radą wysznala

(reflexive with się, law) to appeal to a higher court

Mamj wszyczy k themu szą dzysz bracz, biszmy mogli laszką u bogą zyskacz

1853 [XV ex.], Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Piśmiennictwo polskie od czasów najdawniejszych aż do roku 1830, volume 4, page 137:

Naprzeczywko negtoremu Johannem za szaka se berzøczego Plocensis ocloczy

1915 [1474], Jan Łoś, editor, Przegląd językowych zabytków staropolskich do r. 1543, Sieradz, page 540:

(reflexive with się, attested in Sieradz-Łęczyca) to personate

Møzowye myesczczi, ktorzisto gonili Iozve, osrzafszy syø y vsrzeli dim w myescze az kv nyebv wzchadzayøczi, nye mogøcz daley ani szam ani tam vczecz, a nawyøczey przeto, gdysz cy, gesto byli iako pobyegly, chczøøcz syø na pvsczø wroczicz, potem obrocziwszy syø przesylnye syø brali

1930 [c. 1455], “Jos”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 8, 20:


bóg

zlw-opl-noun

bóg m animacy unattested (female equivalent bogini, related adjective boży or boski)

bóg m animacy unattested (canonical)
bogini (feminine)
boży (adjective)
boski (adjective)

Polish: bóg

Silesian: bōg

Inherited from Proto-Slavic *bogъ. First attested in 1285.

*Kaye sse bogu

1877-1999 [1285], Franciszek Piekosiński, Antoni Gąsiorowski, Henryk Kowalewicz, Ryszard Walczak, Tomasz Jasiński, Izabela Skierska, editors, Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski. Codex diplomaticus Maioris Poloniae [Diplomatic Code of Greater Poland], volume I, Greater Poland, page 511:

Bog gego, chos mv gest bylo tho ymø Astarosth dzano, gest on s vysokosczy na szemø spatl byl a f proch gest szø on byl obroczil

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 173a:

Przywyedzon bødzye k bogom, to gest k byskupom (applicabitur ad deos)

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 22, 8:

(in the plural) people with the highest power such as princes, judges, sages, priests or soothsayers


sieć

siatka (diminutive)
siecia (alternative)

Polish: sieć

Silesian: siyć

Inherited from Proto-Slavic *sětь. First attested in the 14th century.

Jako Voczech ne w[z]anl szeczi chanszebnø rzecza Janowi

1959 [1397], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 218, Poznań:

Falislaus... recognovit, quia tenetur... Paulo... rethe cerworum vlg. dictum jelena secz

1879 [1417], Jan Tadeusz Lubomirski, editor, Księga ziemi czerskiej 1404-1425. Liber terrae Cernensis, Masovia, page 170:

Rethe eyn fisch garne a retineo quia retinet pisces vel aues szyecz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 116r:

(attested in Greater Poland, Masovia) net (device made from mesh used for catching fish)


Rzym

Polish: Rzym

Lassota szą trudzil..., by cessarzem ludzil, ... Rzim na niem wyludzil

1449, Gałka Jędrzej z Dobczyna (Dobszyna), Pieśń o Wiklefie, Głogówek, line 45:

(attested in Silesia) Rome (the ancient capital of the Roman Empire; the capital city of the Papal States, in modern Italy)


ludzki

Polish: ludzki

Silesian: ludzki

→ Old Ruthenian: людзкїй (ljudzkij)

Inherited from Proto-Slavic *ľudьskъ. By surface analysis, lud + -ski. First attested in the end of the 14th century.

etydate

Skrigesz ie we skriczu oblicza twego od zamøczana ludzskego (a conturbatione hominum)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 30, 25:

Sbor ludzsky (synagoga populorum) ogarne cze

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 7, 7:

Jakom my przischethwschi na gymyenye dzedziczne Olbrachczicze w oszmy parszvnach luczszkych, nye zaoralyszmy polwloczka myari chelmyenszkyey

1950 [1472], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 3085, Warsaw:

(relational, attested in Lesser Poland, Masovia) human, person

Yakom ya nye zayal w kxyaszim bydla luczkego anim gnal po kszaszim

1950 [1469], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1303, Warsaw:

(relational, attested in Masovia) subject, serf

Luczsky humanus (est enim in illa spiritus unicus, intelligentiae, sanctus..., humanus, benignus, stabilis Sap 7, 23)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 75:


ludzki

Humano modo, ludzszky, operantes

1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, Radom, Miłosław, page 135:


walczyć

desc

Polish: walczyć, walcyć (“to pester”) (Lasovia)

Silesian: walczyć

From walka + -yć. First attested in the 15th century. Compare Old Czech válčiti.

Nam ouis pugnauit, valczyla szø, cum lupo

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page gl. 170a:

Apostoli pro fide pugnarunt valczyly

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page gl. 155a:

Gestly eszescye wyernye ku mnye prziszly, abich walczil (ut pugnem) za was przecyw sinom Amonowim

1930 [c. 1455], “Jud”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 11, 9:

Day pokoy, myli panie..., bocz nye iest gynszi, ktorj bi walczil za namy jedno ti, boze nas

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 43a:

A presto, gdisczy ktory clouek svim neprzygaczelem che szø valcicz, tedycz vøcz on szebe dludze odzene sdrucy

Day my, myly panye Crysthe, mocz z nyeba, yzbych przewyczyązyla dvschnego nyeprzyyaczyelya czvyaczego y walczaczego naprzeczyw mnye

1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej, Modlitewnik Nawojki, page 169:

Certare kempfen streyten oder fechten valczycz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 26v:

Preliari id est bellare prelium committere fechten oder streyten vąlczycz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 105r:

+obj

naprzeciw przeciw (+ dative) ‘against whom’

(intransitive or reflexive with się, attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca, Greater Poland) to fight with a weapon [with za (+ accusative) ‘for whom/what’] [with za (+ instrumental) ‘for whom’] [with z (+ instrumental) ‘with whom/what’] [with naprzeciw or przeciw (+ dative) ‘against whom’]

Valczi laborat

1885-2024 [c. 1450], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume IV, page 577:

Nec cellis ideo contende, nye walcz, Falernis, muszkatella

1977 [End of the 15th century], “Vergili Georgicorum schedae Gnesnenses”, in Bogdanus Bolz, Wanda Żurowska-Górecka, editors, Symbolae Philologorum Posnaniensium, volume 3, page 77:


lekki

zlw-opl-adj

lekki (derived adverb lekko or po lekku or z lekka)

Polish: lekki, lętki (Lasovia)

Silesian: leki, letki

Inherited from Proto-Slavic *lьgъkъ. First attested in the 15th century.

Spytal yego svyąthy Ian lyekyem glosem..., ktoremv odpovyedzyal myly Iesus tesch lyekkyem glossem (huic submissa voce quaerenti dominus submissa voce proditorem expressit)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 552:

Yerzmo moye yesth lekkye (iugum enim meum suave est et onus meum leve Mat 11, 30)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 323:

Ipsa impregnata existens multum agilior, lekka, fuit

1874-1891 [End of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 179:

Nye gest sgodno any szą wydzy dostateczno za thako sznamyenythą szkodą lekky zaklad wszącz (pro damno tam notabili leve pignus recipi)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 81:

Dico humanum povyądam vam lathwya a lekką rzecz kthora [mozycz] mozeczye sznoszycz ad Roma[nos]

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 61v:

(attested in Masovia, Greater Poland) light (moderate, easy to bear, doable, not unpleasant)

Virgines debent esse modeste cziche, lekke

1874-1891 [15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, Grochów, West Pomeranian Voivodeship, Kcynia, page 69:

(attested in Pomerania, Greater Poland) humble, modest

Subtile przenykle, lekye

1915 [End of the 15th century], Jan Łoś, editor, Przegląd językowych zabytków staropolskich do r. 1543, page 522:

Iesus... nye byl lyekych obyczayow (nunquam levis), nygdy nye byl prosno chodzącz, tesch nye byl gnyevlyvy

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 142:

Lekke y powolne


liczyć

Polish: liczyć

Silesian: liczyć

/lʲiːt͡ʃʲit͡ɕ/

Inherited from Proto-Slavic *ličiti. First attested in 1399.

Hanek bil przi tem y liczil penødze Ruczlowi iedennaczcze grziwen

1960 [1399], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty pyzdrskie, volume II, number 285, Pyzdry:

(attested in Greater Poland) to count (to determine the number of)

Inclusiue computando ad acta presencium pyrzwe y posledne liczøcz latho oth wydana tego tho lystha

1885-2024 [c. 1428], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume I, Międzyrzec, Warsaw, page 487:

Inclusiue computando a data presencium lato pyrzve y poslednye lyczacz od vydanya thego tho lysthą

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 65r:

+obj

(attested in Greater Poland, Masovia) to count (to recite numbers in sequence) [with od (+ genitive) ‘from what number’]

Gdy bądzye newyasztha darowana... od szwego maza, tho nye ma bycz lyczono w dzyal any za nyewyeszczkye rzeczy

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 55:

Zastawyamy... w tyssonczu grzywen... lyczoncz w kaszdø grzywnø, computando in quamlibet marcam, czterdzesczy y oszm grossy

1885-2024 [c. 1428], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume I, Międzyrzec, Warsaw, page 481:

(attested in Greater Poland, Masovia) to count (to include) [with w (+ accusative) ‘as what’]

Takosch... Krystus byl zyv na svyeczye trzydzyesczy a dvye lyeczye pelnych a o[d] trzechdzyeszyad y ode trzech lat tako vyelye, yako od Bozego Narodzenya do Vyelykey Noczy, czosz lycze ('liczą') za pol roka (quod pro dimidio anno computatur)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 187:

Vbogyego ducha albo dusche gest ten..., gen syą ny zacz nye waszi any lyczi

1874-1891 [middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 235:

A przydzely ktho a lyczy szye temu vmarlemu przyrodzony, thedy ma wymyenycz czlowyek blyszkosczy

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 105:

(attested in Greater Poland) to consider as (to assign some quality to)

Yaco to swaczczą, yaco Micolaya ne zazalowal s procuratornym listem oth Thomy, cszo liczy, ... by rabil

1959 [1419], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 974, Poznań:

(attested in Greater Poland) to justify accusations


brzoskwinia

zlw-opl-noun

brzoskwinia f (related adjective brzoskwiniowy)

brzoskwiniowy (adjective)
broskinia (alternative)
brzeskinia (alternative)
brzoskinia (alternative)

desctree

Polish: brzoskwinia, broskini, broskinia, broskwinia, brostwinia, brzeskinia, brzeskwinia, brzoskinia, brzoskwina (Middle Polish)
→ Russian: броскви́ня (broskvínja), бросви́ня (brosvínja), броски́ня (broskínja), броскви́на (broskvína), брускви́на (bruskvína)

Silesian: brzoskwinia, brzeskwina

Contamination from brzoskiew and broskinia, from Proto-Slavic *bersk + -nia. First attested in 1432.

Broszkynya persica

1900 [1446], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 3229:

Bro[s]kynya castanea

1876-1929 [c. 1455], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie, volume XIV, Miechów, Kruchowo, page 491:

Broszkynye persica

1900 [1478], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 2175:

Broszkynya persica

1900 [1478], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 2255:

Broskynya persica

1874-1891 [XV p. post.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume LIII, Krakow, page 68:

Brzeskina persicus

1900 [1472], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 1053:

Castanea est fructus cum arbore kesten kąstąnya vel brzeskynyą

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 24r:

Persicus est quedam arbor eyn pfirsichbaum pherzką brzeskynyą

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 99r:

Brzoszkynyą persica

1900 [c. 1500], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 5542:

Brzoskine persica

1900 [1437], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 2725:

Brzoskine persicaria

1885-2024 [XV p. pr.], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume V, page 29:

Brzoszkynya castanea

Brzoszkynya persica

1900 [c. 1465], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 4027:

Brzoszkynya persica

Monachis de Sancto Paulo, qui portaverant do mino principi wyelkie brzoskynye... dedi 1/2 flor.

1914 [1500], Adorján Divéky, editor, Zsigmond lengyel herczeg Budai számadásai (1500-1502, 1505), page 53:

Brzoskwine persicarum

1856-1870 [1432], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume II, number 2464:

Prunus persica
Prunus persica#Translingual

(attested in Greater Poland, Lesser Poland) peach (any tree of species Prunus persica; fruit of this tree)

attested in Greater Poland; Lesser Poland; attested in Greater Poland; Lesser Poland


wierzyć

Polish: wierzyć

Silesian: wierzić

Inherited from Proto-Slavic *věriti. By surface analysis, wiara + -yć. First attested in the second half of the 14th century.

etydate

Wierzę w Boga.

Doyąd ne vidzicze dzyvov a sznamon, ne chczecze werzicz nisi signa et prodigia videritis, non creditis (Jo 4, 48)

1973 [15th century], Maria Kowalczyk, Elżbieta Belcarzowa, Felicja Wysocka, editors, Glosy polskie Jakuba z Piotrkowa i innych autorów w rękopisach Biblioteki Jagiellońskiej [Polish glosses of Jakub from Piotrków and other authors in the manuscripts of the Jagiellonian Library], Wysoka, page 93:

Kaznom twogym werszyl gesm (mandatis tuis credidi)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 118, 66:

Nye wyerziliscze k rzeczi (increduli in sermonem) pana boga naszeg

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 1, 26:

Wyersz bogą gyednego

End of the 15th century, Dekalog - Dziesięcioro przykazań bożych - Decem praecepta Dei, volume VI, number 1:

Czerkew ku Kristowy, a oney Xpus prorokuye napomynayø nas, abychom Krista boga i czloweka werzyly

1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski, Greater Poland, page 107 arg:

O przesczodry zbawyczyelyv, day my zawzdy w szyą wyerzycz!

1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej, Modlitewnik Nawojki, page 92:

W tym vyerzymy (in hoc credimus Jo 16, 30), yzesz od boga vyschedl

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 575:

Werzø widzecz dobra bosza (credo videre bona domini) w zemi sziwøczich

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 26, 19:

Ad tam incomprehensibile misterium se credebat (sc. Maria) electam a fszacosz na taka neogarnona tayemnoscz bozø vierzila sza bycz vibrana

1461–1467, Sermones. Rękopiśmienne ekscerpty pochodzące z rkpsu Archiwum i Biblioteki Krakowskiej Kapituły Katedralnej o sygn. 230 (dawna sygn. 1421/108 Mns) z roku 1461-1467, page 444r:

Wyerzą ya, yze yest twe wyaczsche... myloszyerdzye nyz me czyaszsche zgrzeschenye

1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej, Modlitewnik Nawojki, page 93:

+obj

k (+ dative) dative ‘whom/what’; accusative) ‘in whom/what’; with infinitive ‘to do what’

(attested in Greater Poland, Lesser Poland) to believe (to have religious faith; to believe in a greater truth) [with k (+ dative) or accusative or dative ‘whom/what’; or with w (+ locative or accusative) ‘in whom/what’; or with infinitive ‘to do what’]

Rzeczely vam kto: Ovocz Kristus tv, onocz Kristus ondzye, nye vyrzczye (nolite credere Mat 24, 23)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 482:

Werzisz, pane Barthossu, tey procuracye? A on rzecl: Vyerzą

1967 [1421], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 868, Kościan:

A tesz gey tho nye wyerza gego dzyeczy (istud amici puerorum ei non credunt)..., aby ona kthore pyenyadze k nyemv przynyoszla

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 59, 1:

Svyeczkey rzeczy nye vyerzyczye (non creditis), a yakoszbysczye vyerzyly (credetis Jo 3, 12), abych vam czo nyebyeskyego przepovyedzyal

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 238:

Tesz sya davam vynyen deo omnipotenti..., aczbych tesz grzesny czlovyek vstąpylem, vyerzącz w czary

15th century, Spowiedź powszechna - Confessio generalis, number 3:

Gdi ktho wyerzi... y myeny szą ymyecz nyekthore prawo (si aliquis credit... se habere aliquod ius) kv nyekthorey dzedzynye

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 35:

S tego vyerzemy, yze svyąthy Yan tey Vyelyekonoczy yąt

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 212:

accusative ‘whom/what’; with infinitive ‘to do what’

(attested in Greater Poland, Masovia) to believe (to accept as true, particularly without absolute certainty) [with dative or accusative ‘whom/what’; or with w (+ accusative) ‘(in) whom/what’; or with infinitive ‘to do what’]

Nam t[y]akye grzesznym szlugam twoym sz wyelykyego schmylowanya twego wyerzøczym (sperantibus) czøszcz nyekthorø y poszpolythnocz d[y]acz raczy

c. 1431, Kanon mszy św., Canon missae., volume XII, Krakow, page 220:

(attested in Lesser Poland) to believe (to accept that someone is telling the truth.)

Ihus nye vyerzyl sam szyebye gym (Jesus non credebat semetipsum eis Jo 2, 24), dlathego ysze on znal vszystky

1928 [End of the fifteenth century], Jan Janów, editor, Zespół ewangelijny Biblioteki Ordynacji Zamoyskich nr 1116, Warsaw, page 304:

pour one's heart out
pour one's heart out

(reflexive with siebie, attested in Masovia) to confide in; to confess, to pour one's heart out [with dative ‘in whom’]

Jacom dal wysse XXX grzywen grossy na kvpyą na dzedzyna..., czsso my gich nye werzono

1967 [1424], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 1044, Kościan:


sprawa

Polish: sprawa
→ Slovincian: sprawa

Silesian: sprawa

Deverbal from sprawić. First attested in the early 15th century.

etydate

Pakli w tey tho opyecze albo sprawye (in ipso regimine) dzyatek swogich... schkodna... nalezyona bi bila (sc. matka)..., ta tho opyeka... od ney ma bicz oddalyona

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 107:

Iustificatio al. sprawa coram magnifico Iohanne, castellano Halicensi

1868 [1439], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XII, page 71:

Quod ceci pagani... sciunt dare rationem et aliqualem satisfaccionem spravą

1874-1891 [15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 320:

Wenczeslao ius dedit ad concordiam vlg. na ssprawa

1910-2024 [1449], Rocznik Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie, volume III, number 122:

Otho ya... przystapąya do czyala svyatego boga..., kthore szya *poczalu spravą dvcha svyatego

1880-1894 [End of the fifteenth century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume I, page 151:

Sic et nos... videntes in sacramento disposicionem, sprava, panis, credamus esse carnem non mortuam sed viuam

1901 [1477], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume II, page 324:

appearance, look (way something looks; personal presence)

Ad reparacionem, ku sprawye, ruine angelice

XV med., Elżbieta Belcarzowa, editor, Glosy i zapiski polskie z dwóch rękopisów, numbers 1490/11, 1945/1, Zakład Narodowy im. Ossolińskich we Lwowie, page 360:

Smowø twø zachowali, sødy twe, o Iakobye, a *sprawa twa (legem tuam), o Israel!

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), section 33,10:

Ich swere..., daz ich... meyn gewerbe, sprawy, was mir von den herren befoln wirt, getrewlich vnd recht werben wil

1936 [Fifteenth century], Stanisław Estreicher, editor, Najstarszy zbiór przywilejów i wilkierzy miasta Krakowa, Krakow, page 47:

(attested in Lesser Poland) affair, issue (something which needs to be taken care of or resolved, or area of interest)


dać

dawać (imperfective)
dajać (alternative)

Polish: dać

Silesian: dać

Inherited from Proto-Slavic *dati. First attested in 1270.

to give (to transfer one's possession or holding of (something) to (someone)) [with z (+ genitive)]/[with od (+ genitive) ‘from what’]

to give (to move, shift, provide something abstract to someone or something or somewhere)

to lend; to give forever or for a certain period of time (by obligation or against payment)

to give (to provide (something) to (someone), to allow or afford)

to give, to hand, to pass (to place in someone's hand)

to rely on the credibility of sworn persons

(reflexive with się) to give in, to give up


stopień

stopień m animacy unattested (canonical)

Polish: stopień

Silesian: stopiyń

Inherited from Proto-Slavic *stepenь. The change of ste- -> sto- is from association with stopa. First attested in the middle of the 15th century.

Czczyenye o tem, yze dzyevycza Marya... vyedzona do Ierusalem a thesch o tem, kako pyatnasczye stopyeyn v tego kosczyola, na ktore bez pomoczy wstąpyla

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 13:

Stopyen gradum (Habacuc... stat super custodiam suam et figit gradum super munitionem Prol)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 7:

Ma-ly począcz od szwey polowycze murv trzy stopy kopacz, czyly ma poczacz od... polowycze mvrv szwego sząszyada kopacz trzy stopyenye (trium passuum)?

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 100:

(attested in Greater Poland) foot (unit of measure approximately 33 centimeters long)

Fides huius reguli triplicem gradum, stopyen, habuit, ... scilicet inicium, incrementum, id est medium vlg. posrzodek, et perfeccionem

1874-1891 [1454], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XLVII, Radom, page 353:

(attested in Lesser Poland) degree (the amount that an entity possesses a certain property; relative intensity, extent)


właśnie

Polish: właśnie

Silesian: właśnie

From własny + -ie, from Old Czech vlastní. First attested in the fifteenth century. Displaced and doublet of włośnie, a native form.

Tegodla za smvczenye vlasne rzeczon baranek (ideo proprie pro passione agnus dicitur)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 200:

Comendauit autem eum dominus... dupliciter: specialiter, wlosnye, et generaliter

1874-1891 [XV p. pr.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, Zakroczym, page 375:


dziwny

zlw-opl-adj

dziwny (derived adverb dziwno or dziwnie)

Polish: dziwny

Silesian: dziwny

Inherited from Proto-Slavic *divьnъ. By surface analysis, dziw + -ny. First attested in the 14th century.

Y wedzce, isz dziwna vczinil gospodzin swøtego swego (mirificavit dominus sanctum suum)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 4, 4:

Mirabilis dzywny

1442, Wokabularz Raczyńskich, Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu, sygn. 1360/I, page 146r:

(attested in Lesser Poland) wonderful; awesome

Dzywna powiszena morza, dziwny w wisokoscy gospodzin (mirabiles elationes maris, mirabilis in altis dominus)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 92, 6:

(attested in Lesser Poland) odd; unusual; peculiar

Vczinylesz myø dziwnego nade wszitki lyvdzi (fecisti me spectabilem super omnes homines), panye bosze moy!

1930 [c. 1455], “I Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 17, 17:

The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:

Dziwny] kosch ibicum (numquid nosti tempus partus ibicum in petris vel parturientes cervas observasti? Job 39, 1)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 63:


buda

Polish: buda

Silesian: buda

Borrowed from Middle High German būde. First attested in 1280.

Iaco ya tho wyem, Michal Stanislawovy nye wsayl dwstu drzewa... s budy

1895 [1446], Archiwum Komisji Prawniczej. Collectanea ex Archivo Collegii Iuridici, volume VIIIa, page 49:

De domo sive buda

1925 [1466], Kazimierz Kaczmarczyk, editor, Akta radzieckie poznańskie. Acta consularia Posnaniensia, volume I, Poznań, page 396:

W budach in cassulis

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 132:

Domum al. budam dictam postrzigadlna

1915 [1418-1475], Jan Łoś, editor, Przegląd językowych zabytków staropolskich do r. 1543, Brześć Kujawski, page 512:

Goworek... debet edificare bvda, hoc est... stubam cum pallacio

1868 [1486], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XIX, page 284:

Michael debet sibi edificare tugurium al. buda, stubam et pallacium

1868 [1487], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XIX, page 211:

Tugu rium al. buda

1868 [1492], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume IX, page 138:

Venit cum ąuattuor nobilibus et duobus inferioribus suis coadiutoribus ad gazam al. do budy ipsius ad ignem

1856-1870 [1497], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume VII, number 51:

Tugurium est domus pastoris in campo yatha albo bvda strzechą

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 142r:

(attested in Greater Poland, Kuyavia) hut, cottage, small house

Cessio bude allecum:... Petrus... cum Agnethe... cesserunt libere de buda..., que buda fuit ad prefatam Agnethem... devoluta

1925 [1455], Kazimierz Kaczmarczyk, editor, Akta radzieckie poznańskie. Acta consularia Posnaniensia, volume I, Poznań, page 229:

Institam sive budam

1925 [1482], Kazimierz Kaczmarczyk, editor, Akta radzieckie poznańskie. Acta consularia Posnaniensia, volume II, Poznań, page 116:

Budam allecum inter budas

1925 [1495], Kazimierz Kaczmarczyk, editor, Akta radzieckie poznańskie. Acta consularia Posnaniensia, volume II, Poznań, page 269:

De et super apotecis seu budis mercatorum forensium et hospitum ad annale forum in civitatem Poznaniensem yeniencium

1925 [1496], Kazimierz Kaczmarczyk, editor, Akta radzieckie poznańskie. Acta consularia Posnaniensia, volume II, Poznań, page 321:

Iuxta tabernam na budach dictam

1905, 1907, 1908 [1493], Theodorus Wierzbowski, editor, Matricularum Regni Poloniae summaria, excussis codicibus, qui in Chartophylacio Maximo Varsoviensi asservantur. P. 4, Sigismundi I regis tempora complectens (1507-1548). Vol. 3, Acta vicecancellariorum, 1533-1548, volume II, number 135:

(attested in Greater Poland) market booth; stall

Buda operimentum

1874-1891 [XV med.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, page 366:


macierz

Polish: macierz

Silesian: macierz

Jako Gertruda ne vszøla poszagu v szwego *ocza ani v ge maczersze

1959 [1393], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 173, Poznań:

(attested in Greater Poland) mother (female parent)

Gdysz wszego rostyrkv a nyeszgody gest maczerzs pospolythoscz (sit mater communio)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 52:

(attested in Masovia) mother (source or origin of something)


gość

zlw-opl-noun

gość m pers (female equivalent gościa, related adjective gościnny or gościowy)

gościa (feminine)
gościnny (adjective)
gościowy (adjective)

Polish: gość

Silesian: gość

Inherited from Proto-Slavic *gȍstь. First attested in the end of the 14th century.

Y wszedl Ysrahel w Egipt, a Yakub gosczem bil w szemy Kam (Jacob accola fuit in terra Cham)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 104, 22:

(attested in Lesser Poland) newcomer, foreigner, nonpermanent resident, noncitizen

Przymvyą goscza thego, syna boga zywego

1885-2024 [Middle of the 15th century], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume IV, page 594:

Hospes eyn wirt oder eyn gast gospodarz vel goscz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 61v:

(attested in Greater Poland) guest (one staying in the house of another)

Dientulus goszcz vel powod

[c. 1455-1460], Wokabularz łacińsko-polski, page 528:

Kedi szø tamo... przigeli do Kzøsza, tedi goscze panu Himcze dauali wini

1887, 1889 [1395], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume I, number 2059, Poznań:

(attested in Greater Poland) person living in a town far from a courthouse; person who does not have city rights in a given city


jedyny

Polish: jedyny

Silesian: jedyny

Inherited from Proto-Slavic *edìnъ with an unexpected shift of -dzi- -> -dy. Boryś, Sławski, and Bańkowski attribute this to association with jeden. Mańczak attributes this to frequent use, and shows a similar shift of Old Polish niestojcie -> niestety. First attested in 1439.

Weszmy syna swego gedzynego (tolle filium tuum unigenitum)

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 22, 2:

Szpowyadam szya... bogw w troyczy gyedynemw

15th century, Spowiedź powszechna - Confessio generalis, number 6:

Yedzina singularis (sc. virgo)

1874-1891 [1444], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIII, page 302:

Ya czyebye proschą, aby thy ze mnye, z vbogyey, grzeschney, yedyney, prawdzywye vczynyl czlowyeka

1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej, Modlitewnik Nawojki, page 118:


czoło

Polish: czoło

Silesian: czoło

Inherited from Proto-Slavic *čelò. First attested in the 15th century.

Czolo mayanczi nazwetlsche, z oblyczym bez wschego ssmarschczenya

1877-1881 [c. 1418], Władysław Wisłocki, editor, Katalog rękopisów Biblioteki Uniwersytetu Jagiellońskiego, number 2151:

Brvy, czolo

1874-1891 [XV p. pr.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XVI, page 340:

Koronø wloszy na glowø, a na nyø przeczywko czølu zawyesy skrzydlo zlote

1930 [c. 1455], “Lev”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 8, 9:

Røcze ziauy syø trød na gego czele

1930 [c. 1455], “II Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 26, 19:

Vzrzely trød na gego czele

1930 [c. 1455], “II Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 26, 20:

Iacom ya nye sbyl Mycolaya Czeczula gwaltem anym mu zadal dwu renu synu, geney na *czelle a drugey na schygy

1895 [1464], Archiwum Komisji Prawniczej. Collectanea ex Archivo Collegii Iuridici, volume VIIIa, page 54:

Yakom ya samowtor nye szbyl Malgorzacze paropka sluszebnego gwalthem anym gemv zadal krwawey reny na czele gego

1950 [1465], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1238, Warsaw:

Obroszlim czolem fronte capillata

1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 11:

Rogatego czolą

1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 15:

Doszedlem czolem drzwy

1885-2024 [XV ex.], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume V, Kurów (Bochnia), page 372:

Frons(-tis) eyn styrne czolo

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 54v:

O czele (de fronte) miłego Jesucrista. Czoło miał szyrokie a wesołe, nie barzo podniesione, niezmarszczone, ale okrągłe a wielmi cudne

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 150:

Ci farysei... karty albo listy napisane na czele nosili

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 179:

(attested in Masovia, Sieradz-Łęczyca, Lesser Poland, Greater Poland, anatomy) forehead

attested in Masovia; Lesser Poland; Greater Poland; attested in Masovia; Lesser Poland; Greater Poland

Iozve... wzidzi[e] s starszimi na czolo woysky

1930 [c. 1455], “Jos”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 8, 10:

To gdysz vsrzal krol Hay..., viszedl se wszø woyskø myeczskø, a z[g]edna czolo przecziw (puszczy)

1930 [c. 1455], “Jos”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 8, 14:

Y zrzødzaly syedm dny przecyw sobye y Syrsci y ony czola a syodmego dnya sstal syø boy

1930 [c. 1455], chapter III, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), Reg 20, 29:

Z Assera wichadzaiøce ku boiv [i] w czele ponøkaiøcz czterdzescy tysyøczow

1930 [c. 1455], “1 Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 12, 36:

Y wiszly slugy ksyøszøt wszitkich wloscy w pyrwem czele..., y ostatnya woyska szla za nymy

1930 [c. 1455], “III Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 20, 17:


arcybiskup

arcybiskup m animacy unattested (canonical)
jarcybiskup (alternative)

desctree

Polish: arcybiskup, archibiskup (Middle Polish)
→ Vilamovian: arcybisku̇p

Silesian: arcybiskup

Then liszt, k[t]horemw kszadz arcibiskwp przyganil... ge[he]st *sprauidliwy

1868 [1443], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XII, page 108:

Z radi vczonego w bodze oczcza xandza Iaroslawa, swanthey gneznenskey cirekwye arcibyskvpa (ecclesiae Gnesnensis archiepiscopi)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 6:

Vyną themv tho ksządzv arczibyskvpowy (eidem domino archiepiscopo)... zaplaczicz ma

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 64:

Proboscz s kszandzem jarcibiscupem dal cztirdzesczi grziwen

1876-1929 [1402], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie, volume VI, page 204:

(Roman Catholicism, attested in Masovia) archbishop


agrest

agrest m animacy unattested (canonical)
hrabrest (alternative)

Polish: agrest

desc

Silesian: agrys, agryz, angrys, angryst, hangrys

Learned borrowing from Latin agrestis. First attested in 1472.

Agrest pusca

1900 [1472], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 1039:

Hrabrest vinum pomorum al. pomaceum

1900 [1472], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 1033:


jabłoń

Polish: jabłoń

Silesian: jabłōń

Inherited from Proto-Slavic *ablonь. First attested in c. 1407.

Stant duo pomita vlg. iablonie

1875 [1431], Wojciech Kętrzyński, Stanisław Smolka, editors, Codex diplomaticus Monasterii Tynecensis = Kodeks dyplomatyczny klasztoru tynieckiego. Cz. 1, Obejmująca rzeczy od roku 1105 do roku 1399, Tyniec, page 258:

Clenodium..., quod in wlgari dicitur ray[ska] yablon, vąsz lese po nen et proclamacio vlgari do raya, do raya

1878-1889 [c. 1407], Archiwum Komisji Historycznej, volume VIII, page 476:

Malus domestica
Malus domestica#Translingual

(attested in Krakow) apple tree (any cultivar of the Malus domestica tree)