drab

Masovian Polish: drabia

⇒ Polish: drabka (regional)

⇒ Silesian: drabka

Inherited from Proto-Slavic *drabь. First attested in the fifteenth century.

Y wydzal gest we znye drab stoyøcz na zemyø (viditque in somnis scalam stantem super terram), koncem nyeba dosyøgayøcz, a angyoli boze s nyey wstøpuyøcz y støpuyøcz po nyey

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 28, 12:

And he saw in his sleep a ladder standing on the earth, with its end reaching Heaven and heavenly angels climbing and descending on it.

(attested in Lesser Poland) The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:

Plaustrum al. drab

1865 [1499], Szczęsny Morawski, editor, Sądecczyzna za Jagiellonów z miasty spiskiemi i księstwem oświęcimskiem, volume II, Stary Sącz, page 342:


oczywiście

Polish: oczywiście

Silesian: ôczywiście

/ɔt͡ʃʲiviɕt͡ɕɛ/

/ɔt͡ʃʲiviɕt͡ɕɛ/

From oczwisty + -ie. First attested in 1432.

Jacom vpomionąl pana Pyotra Obrzyczkyego sam oczwyscze, aby *miyą viprawyl od Zydowky

1959 [1432], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 1536, Poznań:

(attested in Greater Poland) personally, oneself, in the flesh

Przyaczyelem szobye nye lycz, ktory czye oczywysczye chwaly (amicum non reputes, qui te praesentem laudat)

1874-1891 [End of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume I, page XLIII:

Oczwysczie ad [v]isa (quasi qui apprehendit umbram et persequitur ventum, sic et qui attendit ad visa mendacia Ecclus 34, 2)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 8:


słońce

słoneczny (adjective)
słuńce (alternative)

Polish: słońce

Silesian: słōńce

desc

→ Old Ruthenian: слонце (slonce), слунцо (slunco)

Inherited from Proto-Slavic *sъ̏lnьce. First attested in the second half of the 14th century.

etydate

Spadl iest ogen y ne widzeli sø sluncza (solem)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 57, 8:

Zavyeszywschy sząd na promyenyv slonecznym y czągnąl za sobą sloncze (solem) yako povroz s tym vyądrem

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 128:

Nasch rozum..., dogela slunczem nyebyeskim nye gest oswyeczon, niczss duschnego nye wydzi

1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 243:

Gidøczi slvzicz czvdzim bogom..., tocz iest slvnczv (solem) y myeszøczv

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 17, 3:

Potym ona drzewa rzymska, ktoresch szye szvany sloncze y myeszyądz (arbores solis atque lunae), davaly odpovyedanye lyvdv pospolnemv vtenczass

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 74:

(attested in Lesser Poland) Sun (Earth's star)

W slunczi (in sole) poloszil przebytek swoy

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 18, 5:

(attested in Lesser Poland) sun (sunny place, place receiving sunshine)

Od gorøczosczy sloncza pragnyecze pycz

1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, page 362:


cis

Polish: cis

Inherited from Proto-Slavic *tìsъ. First attested in 1399.

Michal ne poschodzil w kyszech ani w donbech Jacuszowy

1887, 1889 [1399], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume II, number 2416, Pyzdry, Gniezno, Kościan:

Diverse sunt silve, inter quas alique reperiuntur, in quibus sunt arbores magni valoris et precii, ut est taxus czys

1895 [c. 1430], Archiwum Komisji Prawniczej. Collectanea ex Archivo Collegii Iuridici, volume IV, page 468:

Protestatus est... super vlg. cys et super robora

1912-1930 [1431], Monumenta Iuris cura praepositorum Chartophylacio Maximo Varsoviensi, volume III, page 24:

Martinus... sibi invadiauit wanschos, qui iacet in rippa extra muros Warscheuienses..., et super robora et eciam vlg. czys

1912-1930 [1432], Monumenta Iuris cura praepositorum Chartophylacio Maximo Varsoviensi, volume III, page 30:

Vnum sachczyk taxi vlg. tyssu

1912-1930 [1447], Monumenta Iuris cura praepositorum Chartophylacio Maximo Varsoviensi, volume III, page 156:

Vnum sachczyg tyssu

Rosmaythe szą laszy, myedzy ktorimy szą nyektora drzewa w drvgych wyelgey vasznosczy a drogego mytha, yako gest czysz y drvge drzewa droga

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 80:

Czysz

1876-1929 [c. 1455], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie, volume XIV, Miechów, Kruchowo, page 491:

Czys taxus ar bor

1900 [1472], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 1117:

Pothem tha woda sznaydzesch, bo thamczem ya czemrowal czysszem

1864 [15th century], Jan Długosz, edited by Aleksander Przezdziecki, Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis nunc primum e codice autographo, volume III, Krakow, page 354:

Invenies arborem al. czisch

1864 [15th century], Jan Długosz, edited by Aleksander Przezdziecki, Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis nunc primum e codice autographo, volume III, Krakow, page 355:

Ostio ecclesiastico ex arbore czisz facto

1864 [15th century], Jan Długosz, edited by Aleksander Przezdziecki, Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis nunc primum e codice autographo, volume III, Krakow, page 356:

Czyssy tamariscus

1900 [1484], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 6380:

Cysz tamariscus

1874-1891 [XV p. post.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume LIII, Krakow, page 69:

Taxus vel taxis czysz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 135r:

Taxus baccata
Taxus baccata#Translingual

(attested in Greater Poland, Masovia, Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) English yew (Taxus baccata)

attested in Greater Poland; Lesser Poland; attested in Greater Poland; Lesser Poland

Koyn czyssz pod *pacholantem

1894 [1500], Konstanty Górski, editor, Historia jazdy polskiej, page 286:

(of a horse's color) chestnut; yewlike (reddish-brown like a yew tree)


sto

Etymology tree
Proto-Indo-European *déḱm̥t
Proto-Indo-European *ḱm̥tóm
Proto-Balto-Slavic *śímta
Proto-Slavic *sъto
Old Polish sto
Inherited from Proto-Slavic *sъto. First attested in the 13th century.


sto

Polish: sto

Silesian: sto


robota

Polish: robota

Silesian: robota

Etymology tree
Proto-Balto-Slavic *árbas
Proto-Slavic *orbъ
Proto-Indo-European *-yeti
Proto-Indo-European *-éyeti
Proto-Slavic *-iti
Proto-Slavic *orbiti
Proto-Balto-Slavic *-atā́ˀ
Proto-Slavic *-ota
Proto-Slavic *orbota
Old Polish robota
Inherited from Proto-Slavic *orbota. By surface analysis, robić + -ota. First attested in the 14th century.

Gakocz vibiragø mødrzy ludze dobre rzemeslniky ku robocze sicut eligi solent artifices ad operandum

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page gl. 154b:

(attested in Lesser Poland) work; physical labor (act of working)

Suknya myal chytrey roboty, ktorąsch yemv byla dzyevycza Marya vtkala (fuit inconsutilis tunica, subtili arte facta per Mariam opere textili)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 159:

Tribulacio tua trud, robotha

1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 158:

Jako ja nye pobral Janovy robothi, slowye chrostv, gwalthem, czsso Nicolaus kmetho rambyl

1950 [1456], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 997, Warsaw:

(attested in Maspvoa) work (result or product of work)

Jakom ya nye kazal ssobye kmeczem gych robycz gwaltem anym gych vmnyeschil w robothach yako pol kopy

1950 [1487], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1615, Warsaw:

Nye szegnalem Sczepana sz robothi gego, gegdy ogrodek grodzyl dla vzithkv sszwoyego

1950 [1472], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 2968, Warsaw:

Pomnys, czosz... *slvbovela, gdis se dyabla *odrzekale, zle robothi, zlego *dzela, thos wsythko *przestapovela

1949, “Skarga umierającego. Woronczak Jerzy, Skarga umierającego. Ze studiów nad rękopisem nr 2 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu”, in Bolesław Erzepki, editor, Sobótk, page 58:

Kto szye podeymye czesznego vrzadv, ... ten mvsy myecz robotha y troszką (hic labores et curas habere opportet), aby ten vrzad dobrze y czeszno dzyerzal

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 93, 4:

Jakom ya nye wrzuczyl sza gwaltem... w dzerzawa... anym przyczyskal kmyeczy yego ku robocze

1950 [1498], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1808, Warsaw:

(attested in Masovia) serfdom labor for a feudal lord

Pomnyczye na ten to dzen, w ktoriszczye wyszly s Egipta a z domu roboti (de domo servitutis)

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 13, 3:


ku

desc

Polish: ku, k (Middle Polish), pu (Kuyavia, Near Masovian)

Silesian: ku

Inherited from Proto-Slavic *kъ(n). First attested in the first half of the 14th century.

etydate

Jacom ya byl ku temu yednanyu natenczasz, yakom smowil sz Janem

1950 [1446], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 591, Warsaw:

in terms of accompanying circumstances; at

used datively, used to indicate the target or recipient of an action; to


bagno

Silesian: bagno

Polish: bagno

Inherited from Proto-Slavic *bagno. First attested in 1426.

Wsczyøgny røkøø swø nad rzekamy... y nad bagny (super fluvios... et paludes)

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 8, 5:

Limus est terra humida et tenosa proprie leym bągno

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 75v:

Bagno tamariscus

1900 [1437], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 2813:

Bagno gramen album

1900 [1472], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 885:

Eriophorum vaginatum
Eriophorum vaginatum#Translingual

hare's-tail cottongrass (Eriophorum vaginatum)

Bagno vel orosz mirica

1885-2024 [End of the 15th century], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume V, page 9:

Mirica bagno vel *orosz

XV p. post., Wokabularz petersburski II, Cesarskiej Biblioteki Publicznej w Petersburgu, sygn. Lat.F.ch.XVI.12, page 9:

Calluna vulgaris
Calluna vulgaris#Translingual

Adde herbam dictam in vulgari bagno

1874-1891 [End of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume LIII, Krakow, page 63:


babka

Polish: babka

Silesian: babka

Inherited from Proto-Slavic *babъka. By surface analysis, baba + -ka. First attested in the second half of the 14th century.

Byesdrowsco przipadlo na Lesczinø babkø

1902 [1407], “Wybór zapisek sądowych grodzkich i ziemskich wielkopolskich z XV wieku”, in Franciszek Piekosiński, editor, Studia, rozprawy i materiały z dziedziny historii polskiej i prawa polskiego, volume 6, Poznań, Pyzdry, Kościan, Gniezno, page 323:

(attested in Greater Poland) diminutive of baba (“grandma, parent's mother”)

Ioseph podluk obyczaga neuesczego ku ge porodzenu gestcy on byl due bapcze veszual

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 4a:

(attested in Lesser Poland) diminutive of baba (“midwife”)

1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 1:

Pliades sunt stelle pluviales vlg. bapky quoddam signum celeste

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 102r:

(attested in Greater Poland, in the plural, astronomy) diminutive of baba (“Pleiades”)

Babka arnoglossa, plantago minor

1900 [1437], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 2456:

Plantago major
Plantago major#Translingual

Plantago lanceolata
Plantago lanceolata#Translingual

plantain; greater plantain (Plantago major)

Kosmata babka auriculus leporis, plantago media

1900 [1419], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 5042:

Babka citharia, plantago

1450, rkps Archiwum i Biblioteki Krakowskiej Kapituły Katedralnej o sygn. KP 224., Uście Solne, Lviv:

(attested in Greater Poland, Southern Borderlands) The meaning of this term is uncertain.

attested in Greater Poland; Southern Borderlands; attested in Greater Poland; Southern Borderlands

Babka arnoglossa, plantago maior

1900 [1419], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 5040:

Plantago […] est quedam herba multum vtilis Et dicitur a planta eo quod adheret terre vlg. babka

1450, Piotr z Uścia, Rozariusz kapitulny, Ujście: Archiwum i Biblioteki Krakowskiej Kapituły Katedralnej, sygn. Ms 224, page 188r:

Plantago babka

XV p. post., Wokabularz petersburski I, Cesarskiej Biblioteki Publicznej w Petersburgu, sygn. Lat.Q.ch.XVI.33, page 8:

Citharia est quedam herba que alio nomine dicitur plantago babka

1450, Piotr z Uścia, Rozariusz kapitulny, Ujście: Archiwum i Biblioteki Krakowskiej Kapituły Katedralnej, sygn. Ms 224, page 40v:

Citaria babka

XV p. post., Wokabularz petersburski IV, esarskiej Biblioteki Publicznej w Petersburgu, sygn. Lat.F.ch.I.401, page 11:


-e

Polish: -e

Etymology tree
Proto-Slavic *-ьje
Old Polish -e
Inherited from Proto-Slavic *-ьje.

etymon

forms neuter nouns denoting a place, typically from a prepositional phrase

forms adverbs from adjectives, causes softening


-i

Polish: -i

Etymology tree
Proto-Slavic *-ьjь
Old Polish -i
Inherited from Proto-Slavic *-ьjь.

forms adjectives from nouns, usually possessive


certa

Polish: certa

Borrowed from Middle High German [Term?]. First attested in c. 1500.

bor+

Cabarus czertha spinga idem vel spurga idem

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 21r:

Spinga eyn merkatze quidam piscis czerthą

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 128v:

(attested in Greater Poland) vimba (Vimba vimba)


telega

Polish: telega

Borrowed from Old Ruthenian телѣга (telěha) First attested in 1480.

talaga (alternative)
talega (alternative)
telaga (alternative)
teliga (alternative)

Quia ipse non dedit magnum currum salis al. telega

1868 [1480], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XVIII, page 200:

telega (simple four-wheeled Russian cart without springs)


forma

Polish: forma
→ Kashubian: fòrma

Silesian: forma

Learned borrowing from Latin fōrma. First attested in the end of the 14th century.

etydate

Pokazal szye byl (sc. szatan) ve czlovyeczym vyobrazenyv... Vyerzycz tesch temv mamy, yze byl przyąl czlovyeka formą na szye (credendus est autem diabolus hominis assumpsisse formam), v ktorey by mogl boga vznacz albo szye s nym vmovycz

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 198:

[S]wyrzchowanego boga laska, gensze... koneczna moc vszmerzil gesc, w forme [...] obynyono gesc. Druga rzecz gesc, isze [...] [obi]nyony wszistki rzeczi w formø sluszeb[ną]

1922 [End of the 14th century], Jan Łoś, editor, Początki piśmiennictwa polskiego. (Przegląd zabytków językowych), page 232:

Vstawyami czlonky nyzey popyssane pot thąn formąn, yako sąn nyzey (articulos statuimus... sub hac forma, quae sequitur)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 106:

(attested in Masovia) verbal formula (set way of saying something)


pud

Polish: pud

Borrowed from Old East Slavic пудъ (pudŭ). First attested in 1390.

bor+

Ecclesiae nostrae cathedrali Vilnensi... duodecim talenta cerae, pud dicta..., damus

1932-1939 [1390], Jan Fijałek, Władysław Semkowicz, editors, Codex diplomaticus ecclesiae cathedralis necnon dioeceseos Vilnensis. Kodeks dyplomatyczny katedry i diecezji wileńskiej, volume I, page 31:

pood (unit of mass rounded off to 16 kg)


bróg

Polish: bróg
→? Russian: брог (brog)

Silesian: brōg

Etymology tree
Proto-Indo-European *bʰergʰ-
Proto-Slavic *borgъ
Old Polish bróg
Inherited from Proto-Slavic *borgъ. First attested in the 14th century.

etymon

Czewley... ne zwonl brogu rszy

1887, 1889 [1399], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume II, number 2379, Pyzdry, Gniezno, Kościan:

Bodzantha brog zita pana woyskego szilo, moczø pomloczil

1876-1929 [1402], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie, volume VI, page 205:

Iaco iesto ne Micolayow brok rsz[i], o chtorim ia zalowal, cszo stogi w mem gumne

1920 [1402], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume I, number 243, Płońsk:

Iakom ne rzekl w tem brodze, czsom czi przedal XXX mensuras

1897 [1419], Teki Adolfa Pawińskiego, volume VII, number 99, Brześć Kujawski Voivodeship:

Tres cumulos al. brogi

1879 [1421], Jan Tadeusz Lubomirski, editor, Księga ziemi czerskiej 1404-1425. Liber terrae Cernensis, Masovia, page 256:

O ktore szito szalowal Dobek na Yana, tego on nye uicradl s gego broga

1920 [1434], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume III, number 587, Zakroczym:

Jacom ya na Woyczechowem ogrodze nye postawyl broga

1950 [1436], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 523, Warsaw:

Jaco v mnye Mroczek kupyl brog rzy za pyacz kop

Swantochna nye sesgla sesczi brogow zita

1856-1870 [1442], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume II, number 3104:

Uchopilbi brogy szydne

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 22, 6:

Jakom ja s Pyotrem, z moym sinem trzech kop hy dvadzeszce grosshi nye wynovatha Pelce za brog zhitha

1950 [1457], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1027, Warsaw:

Kthorhim ja brog zhitha hv Yakuba Pelczhyna rzanczcza kupyl, themhem Pelcze hyszczczovy zaplaczyl

1950 [1457], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1032, Warsaw:

Tu recepisti eidem homini acervum al. brog siliginis, cumulum al. stog avene et alium cumulum ordei

1868 [1471], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XIX, page 8:

Pyotr noschi sznop, Domyenyk szyano, Wawrzek kladzye w brog

1927 [1471], Jan Fijałek, editor, Cyzjojan kłobucki, Kłobuck, page 444:

Jakom ya nye szmloczyl dwv brogv schamoozm, genego zytha a drugyego psenicze

1950 [1478], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1205, Warsaw:

Jakom ya nye pomloczyl dwv brogv, yenego pszenycze a drugyego zytha

1950 [1478], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1207, Warsaw:

Brog acervws

1885-2024 [1481], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume IV, page 747:

Jakom ja nye pobral kmyeczyowy yego Syrocze broga syana gwalthem przesh wlodarza swego Maczeya na wozy

1950 [1489], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1592, Warsaw:

Jakosz thy mnye popasl syano w brogv w ogrodzenyv gwalthem sthadem swoyem na lacze

1950 [1493], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1741, Warsaw:

Za... yethnanye wschalyesch brok zytha

1950 [1500], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1843, Warsaw:

Brog aceruus

1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 5:

Aceruus id est cumulus eyn hauff kornsz brog secundum aliquos

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 3r:

(attested in Greater Poland, Masovia, Kuyavia, Lesser Poland) stack of grain, hay, etc.

Obyetowaly sinowye israhelsci pyruich vrod wyele z vzitkow, z wyna y z oleia, ... y ze wszego, czsosz syø na zemy rodzi..., oferowaly dzesyøcyni z wolow y z owyecz a dzesyøcyni poswyøtne... A wszitko snyoszszi, nadzalaly wyele brogow

1930 [c. 1455], “II Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 31, 6:

Vzrzawszi brogy

1930 [c. 1455], “II Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 31, 8:

W brogv in acervos

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 98:


glan

Polish: glon

Inherited from Proto-Slavic *glěnь. First attested in the end of the 15th century.

etydate

Sed, heu, multi sunt peccatores, qui se abscondunt in squalore, w glanye, immundicie

1968 [End of the 15th century], Roman Laskowski, Józef Reczek, editors, Glosy polskie rękopisu Sermones de tempore et de sanctis nr. XV 32 Biblioteki OO. Dominikanów w Krakowie z drugiej połowy XV wieku, Sandomierz: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, page 73:


aj

Polish: aj

Silesian: aj

Natural expression. First attested in the 14th century.

onomatopoeic

Natural expression

Noscze richlo ganbø swoiø, giszto molwø mne: ay ey (ferant confestim confusionem suam, qui dicunt mihi: euge, euge)!

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 39, 21:

(attested in Lesser Poland) oh!, whoa! (used as a reaction to an unexpected and unpleasant event or sensation)


nad

Polish: nad, nade

Silesian: nad, nady

Etymology tree
Proto-Slavic *nadъ
Old Polish nad
Inherited from Proto-Slavic *nadъ. First attested in the 14th century.

etymon

denotes location; above, over [with instrumental]

denotes location; near, close to [with instrumental]

denotes time; just before [with instrumental]

denotes cause; because of [with instrumental]

denotes position in comparison; over, more than [with instrumental or accusative]

with a reduplicated noun, expresses superlative nature; of [with instrumental]

denotes subject of power; above [with instrumental]

denotes subject of someones thoughts or actions in relation to, vis-a-vis [with instrumental]

denotes motion; to above, to over [with accusative]


agat

Polish: agat

Borrowed from Middle High German agat. First attested in 1399.

Lapidem, videlicet agathem

1877-1999 [1399], Franciszek Piekosiński, Antoni Gąsiorowski, Henryk Kowalewicz, Ryszard Walczak, Tomasz Jasiński, Izabela Skierska, editors, Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski. Codex diplomaticus Maioris Poloniae [Diplomatic Code of Greater Poland], volume III, Greater Poland, page 730:

(attested in Greater Poland) (mineralogy) agate


kto

kto (nominative singular)
kogo (genitive singular)
komu (dative singular)
kogo (accusative singular)
kim (instrumental singular)
kim (locative singular)
chto (alternative)

desc

Polish: kto, chto (Middle Polish, Kuyavia, Podegrodzie, Żywiec), tko (Kuyavia), fto (Podegrodzie)

Silesian: fto, (Western Silesian) chto, (Southern Silesian) gdo, wto, kto

Etymology tree
Proto-Indo-European *kʷ-
Proto-Indo-European *kʷós
Proto-Balto-Slavic *kas
Proto-Indo-European *só
Proto-Balto-Slavic *tas
Proto-Slavic *tъ
Proto-Slavic *to
Proto-Slavic *kъto
Old Polish kto
Inherited from Proto-Slavic *kъto. First attested in the 14th century.

etymon

Kto (quis) nasz gospodzin iest?

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 11, 4:

Zkarbi, a ne we, komu zgromadzi ie

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 38, 10:

(interrogative, attested in Lesser Poland) who

Tedi wogewoda rzekl: Ya ne skaszuya, ale mne sza tako uidzi, bi kto mogl goscza sbicz lati, kto ne ma dzedziczstwa v szemi

1959 [1395], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 187, Poznań:

Począly ygracz kazdy svoye ygra, ktora szye komv vydzala

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 125:

(indefinite, attested in Greater Poland) someone; anyone

Jako to *swathczo, esze... kmecz ne wczinil gwalthu... ani kogo ranil

1959 [1398], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 360, Poznań:

Tedy Pyotr nye mayącz swiatkow rzekl, ysz swiathkowie są zmarly: Nye mam kym doswyatczycz

1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I, Lesser Poland, page 22:

(in a negated clause, attested in Greater Poland, Lesser Poland) no one, nobody

Kto (qui) miluie pene psalmowe vstawiczne, ne mosze grzecha strogicz

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], page I Prol 13:

Kogo podle szebe ma, tego s rzeczø nagaba

1415, Przecław Słota, O zachowaniu się przy stole, Łęczyca, Poznań, line 66:

Ktocz ge chcze szobe zachowacz, bødø gy wszytky milowacz

1415, Przecław Słota, O zachowaniu się przy stole, Łęczyca, Poznań, line 80:

(relative, somewhat indefinite, attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca, Greater Poland) who; someone

attested in Lesser Poland; Greater Poland; attested in Lesser Poland; Greater Poland

Konye gych podkomorzemv przerzeczonemv, pod kym bydlą, mayą bicz przidani dla vyni

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 7:

Bo Egipskye, kto (quos) nynye wydzyczye, ondzye wyøczey gich nye uszrzyczye na wyeky

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 14, 13:

(relative, adjectival, Masovia) who, which, what


brzoza

desc

Polish: brzoza, broza (Middle Polish), brzyza (Kielce)

Silesian: brzoza

Etymology tree
Proto-Indo-European *bʰerHǵós
Proto-Balto-Slavic *bérˀźas
Proto-Slavic *bèrza
Old Polish brzoza
Inherited from Proto-Slavic *bèrza. First attested in 1398.

etymon

Brzoza vibex, multicortix, redulus

1900 [1437], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 2832:

Brzosza multicortex, redulus

1900 [1472], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 1155:

A predicto lacu per lutum gradiens palos locayit... usque ad arborem brzoza

1868 [1473], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XIX, page 548:

Brosza *bedala

1885-2024 [XV p. post.], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume V, page 6:

Bedala arbor quedam que alio nomine dicitur vibex proprie brzoza

1442, Wokabularz Raczyńskich, Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu, sygn. 1360/I, page 51v:

Bedala br[z]osza

XV p. post., Wokabularz petersburski I, Cesarskiej Biblioteki Publicznej w Petersburgu, sygn. Lat.Q.ch.XVI.33, page 6:

Multicortex genus arboris vlg. brzozą

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 85v:

Pro CL arboribus brozy

1856-1870 [1398], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume VIII, number CCLVI 60:

*Octuginta brzoz et quinque quercus

1868 [1438], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XIII, page 59:

Betula pendula
Betula pendula#Translingual

(attested in) silver birch (Betula pendula)


strata

Polish: strata

Silesian: strata

Deverbal from stracić. First attested in the 14th century.

Genz wyplaczuge ze ztraty (redimit de interitu) ziwot twoy

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 102, 4:

(attested in Lesser Poland) doom; destruction


ob-

Etymology tree
Proto-Slavic *o(b)-
Old Polish ob-
Inherited from Proto-Slavic *o(b)-.

ob- + ić → obić

prefix added to verbs to mean surrounding, around

ob- + mówić → obmówić

prefix added to verbs with various meanings


czwartek

zlw-opl-noun

czwartek m inan (related adjective czwartkowy)

Polish: czwartek

Silesian: sztwŏrtek

Inherited from Proto-Slavic *četvьrtъkъ. By surface analysis, czwarty + -ek. First attested in the 15th century.

We czwartek o dwu sinu obu syostr panny Mariey (sc. modlitwa)

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 53a:

(attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) Thursday


piątek

piątek m inan (related adjective piątkowy)

Polish: piątek

desc

Silesian: piōntek, pjůntek (Steuer's Silesian Alphabet), pijōntek

Inherited from Proto-Slavic *pętъkъ. By surface analysis, piąty + -ek. First attested in 1402.

Przez wszytek rok kolzdy pyątek mayą posczyczi (sexta feria totius anni ieiunium celebrent)

1892 [1484], Hieronim Łopaciński, editor, Reguła trzeciego zakonu św. Franciszka i drobniejsze zabytki języka polskiego z końca w. XV i początku XVI, Krakow, page 712:


sens

Polish: sens

Silesian: sens, syns

Learned borrowing from Latin sensus. First attested in 1461–1467.

In verbo proposito proponitur fides nostra quoad articulum resurectionis probata per sensum, doswyathczona przesz sens, rata per consensum

1461-1467, Sermones. Rękopiśmienne ekscerpty pochodzące z rkpsu Archiwum i Biblioteki Krakowskiej Kapituły Katedralnej o sygn. 230 (dawna sygn. 1421/108 Mns) z roku 1461-1467, page 349r:


asi

Inherited from Proto-Slavic *asi. First attested in the 14th century.

Suøta Katerina... ne meskacy iesc stala, ue zlem ne lezala, asy y ty <...jeż są> v blødnem stadle lezaly, ty iesc suoiø naukø otuodila.

c. 1301-1350, Kazania świętokrzyskie, Miechów, page br 39:

(hapax legomenon, attested in Greater Poland) but


znak

Polish: znak

Silesian: znak

Inherited from Proto-Slavic *znakъ. First attested in the.

Dzewko, przymy thakye omyszly gospodzyna, przymy yego sznaky

1874-1891 [1453], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 210:

Sed eciam ex gracia signaculum, snak, sancte trinitatis sibi impressit

1968 [End of the 15th century], Roman Laskowski, Józef Reczek, editors, Glosy polskie rękopisu Sermones de tempore et de sanctis nr. XV 32 Biblioteki OO. Dominikanów w Krakowie z drugiej połowy XV wieku, Sandomierz: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, page 67:

Promptum est oculis prediscere nigram, et quisquis color zna[y]k

1977 [End of the 15th century], “Vergili Georgicorum schedae Gnesnenses”, in Bogdanus Bolz, Wanda Żurowska-Górecka, editors, Symbolae Philologorum Posnaniensium, volume 3, page 82:

Nec fides, nec sciencia,... nec opera exteriora sunt signa, snaky, salutis

1981-2001 [Middle of the 15th century], Elżbieta Belcarzowa, editor, Glosy polskie w łacińskich kazaniach średniowiecznych, volume III, Dąbrówka Kujawska, Krakow, page 27:

Designauit dal znak

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 39r:

Designare bezeychnen dacz znak

(attested in Lesser Poland, Kuyavia, Greater Poland) sign (that which shows that something exists or may happen)

O raną szyną y nadąthą, gdzye sznakv szromothy nye czyny na *myeszczyv yawnym...., XXX szelągow mayą dacz za pokup

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 144:

Nec direxerunt familiam eorum super curiam eius violenter, nec fecerunt hec, nec fecerunt vulnera eciam inferre, nec ibi fuerunt aliqua signeta istius al. znaky, parati sunt reducere de isto

1868 [1451], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XIV, page 324:

(attested in Greater Poland) sign, trace (that which shows that something existed or happened)

Jakom ia Stanislawowy lanky ne *szayol any yemu snakow poczinil samowtor

1950 [1430], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 347b, Warsaw:

(attested in Masovia) sign (notch in a tree or an artificial mound to mark the boundary separating two areas belonging to two different owners, or the boundary itself)

Znaky mira (ut queant laxis resonare fibris mira gestorum famuli tuorum)

1874-1891 [1444], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIII, page 308:

marvel, wonder (something strange or miraculous)

Dacz znak designare

1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 135:

(attested in Greater Poland) The meaning of this term is uncertain.


a

Polish: a

Silesian: a

Inherited from Proto-Slavic *a. First attested in the first half of 14th century.

etydate

ah! (used when the speaker has remembered or noticed something)


a

Polish: a

Silesian: a

Inherited from Proto-Slavic *a, from Proto-Balto-Slavic *ō. First attested in the first half of 14th century.

and (used to continue a previous statement or to add to it)

and then (used to say an event will occur if some requirement is fulfilled)


sam

Polish: sam

Silesian: sōm

Etymology tree
Proto-Indo-European *sem-
Proto-Indo-European *somh₁ós
Proto-Slavic *samъ
Old Polish sam
Inherited from Proto-Slavic *samъ. First attested in the 14th century.

etymon

myself, yourself, himself, etc. (emphatic determiner, used similarly to "no other than" or "the very", as in "I myself")


sam

Polish: siam

Silesian: sam

Etymology tree
Proto-Indo-European *ḱe
Proto-Indo-European *ís
Proto-Indo-European *ḱís
Proto-Balto-Slavic *śis
Proto-Slavic *sь
Proto-Slavic *-mo
Proto-Slavic *sěmo
Old Polish sam
Inherited from Proto-Slavic *sěmo. First attested in the 14th century.


minuta

Polish: minuta

Silesian: minuta

Learned borrowing from Latin minūta. First attested in 1420.

To, czso mi dali vinø panowye ot krolya y ot koroni pospolstwa, tegom wschego... praw, a ginako tego zapissa albo compromissa-m nye widal, gedno yakom gy z minuti przet krolem czedl y oprawil

1874 [1420], Monumenta Medii Aevi Historica res gestas Poloniae illustrantia. Pomniki Dziejowe Wieków Średnich do objaśnienia rzeczy polskich służące, volume VIII, page 460:

concept, rough draft (preliminary drafting of a document without legal force)


balsam

balsam m animacy unattested (canonical)
balsanbalszam (alternative)

Polish: balsam

Learned borrowing from Latin balsamum. First attested in the 15th century.

Tamo roskoszna wonia cinamona i balsama (cum nardo balsamus) i wszego roskosznego kwiecia

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 25:

balm (any of various aromatic resins exuded from certain plants, especially trees of the genus Commiphora of Africa, Arabia and India and Myroxylon of South America)

Balsam menta crispa

1900 [1478], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 2246:

Balsan menta

1900 [1472], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 731:

Balsam balsamnis

1874-1891 [End of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume LIII, Krakow, page 65:

(attested in Lesser Poland) The meaning of this term is uncertain.


morski

Polish: morski

Silesian: morski

Inherited from Proto-Slavic *morьskъ. By surface analysis, morze + -ski. First attested in the 14th century.

Sgromadzaiø iaco w pøchirz wodi morske (aquas maris)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 32, 7:

Wszitko podbil ies pod nogi, owcze... y riby morzke, iesz przechodzø stdze morzke (semitas maris)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 8, 8:

Panuyczye ribam morskym (dominamini piscibus maris)

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 1, 28:

(relational, attested in Lesser Poland) sea; marine; maritime (of or relating to the sea)


morski

From mora + -ski. First attested in the end of the 15th century.

Morska yagoda mora celsi

1971 [XV ex.], Felicja Wysocka, editor, Glosy i teksty polskie w XV-wiecznym rkpsie lekarskim ze zbiorów Bibliteki Jagiellońskiej nr 132/60 akc., page 39:


być

Polish: być

Silesian: być

Etymology tree
Proto-Indo-European *bʰuH-
Proto-Indo-European *bʰúHt
Proto-Indo-European *h₁es-
Proto-Indo-European *h₁ésti
Proto-Balto-Slavic *bū́ˀtei
Proto-Slavic *byti
Old Polish być
Inherited from Proto-Slavic *byti. First attested in the 14th century.

Jeśm kowalem.

(copulative) to be (indicates sameness or membership in a class) [with nominative or instrumental]

Jeśm zmęczona.

(copulative) to be (auxilary verb used for predication) [with adjective]

Będę biegać.

(auxiliary) in future tense, forms the compound future tense of imperfective verbs [with infinitive]

Wczora to napisał jeśm.

(auxiliary) in present tense, forms the compound past tense [with past participle]

On to był zrobił przód tem.

(auxiliary) in past tense, forms the pluperfect tense [with past participle]

My bychom tam poszli.

(auxiliary) in aorist, forms the conditional mood [with past participle]


pismo

Polish: pismo

Silesian: pismo

Inherited from Proto-Slavic *pisьmo. First attested in the 15th century.

Kaplany... y tez czo pysmo czyzczi vmyeyą, mayą moviczi psalmy

1892 [1481], Hieronim Łopaciński, editor, Reguła trzeciego zakonu św. Franciszka i drobniejsze zabytki języka polskiego z końca w. XV i początku XVI, Krakow, page 714:

A thesz gdze b bødze gruube, thako pissmem poloszysch gee

1907 [c. 1470], Jakub Parkoszowic, edited by Jan Łoś, Traktat o ortografii polskiej, Żurawica, Świętokrzyskie Voivodeship, Krakow, page 413:

Ten ps[alm]... znamyona na pyszmye samemu Dauid (tituli inscriptio ipsi David), to iest Kristu

1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski, Greater Poland, page 15 arg:

Czyy to obraz, czyye to pyssmo (superscriptio Mat 22, 20) na nyem?

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 456:

(attested in Lesser Poland) script (that which is written, letters)

pismo listowe

Wszythky pyszma szą ludzyom zostawyony na wyedzenye y na navką

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 110:

Notula pysmo listowe

1442, Wokabularz Raczyńskich, Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu, sygn. 1360/I, page 151v:

(attested in Greater Poland) document; writ; official or private letter

Pismo Święte

Lachowie, Niemczowie, ... wøtpiczeli w mowie y fschego pisma slowie, Wikleph prawdą powie

1449, Gałka Jędrzej z Dobczyna (Dobszyna), Pieśń o Wiklefie, Głogówek, line 4:

A tocz gesth skonane podluk prostego pyszma te tho... svøthe ewangelie

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 176b:

Falszyvy Szydovye blądzą, pysma szwyąthego nye vydzą

End of the 15th century, Ladislas of Gielniów, De nativitate Domini - Pieśń o narodzeniu Pańskim, Gielniów, line 22:

Tegodla bralem rozmaythych xyąg czvda, spysalem […] v yedny xyągy. Napyrve z Evanyelye nazaranskye […], ktorąsz svyaty Ieronym przemynyl v laczynskye pysmo

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 43:

(attested in Silesia, Lesser Poland) writ; written piece or work

attested in Silesia; Lesser Poland; attested in Silesia; Lesser Poland


koń

zlw-opl-noun

koń m animal (diminutive konik, augmentative koniowy or koński)

konik (diminutive)
koniowy (augmentative)
koński (augmentative)

Polish: koń

Silesian: kōń

Inherited from Proto-Slavic *kòňь. First attested in the 14th century.

Czso Krziwosandowi vkradzoni kone, tego Sandziwog vzitka ne ma

1959 [1386], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 3, Poznań:

Jako... ya czeladzy ksadza proboszczowey we dwdzesthu kony nye odbyl gwalthem

1921 [1466], Kazimierz Tymieniecki, editor, Wolność kmieca na Mazowszu w wieku XV, Masovia, page 39:

Equirea uel equaria uel equaricia sunt greges equuorum proprie stado cony

1440, rękopiśmienne ekscerpty - glosy z rozariusza z rękopisu znajdującego się w zbiorach Biblioteki Klasztornej oo. Paulinów na Jasnej Górze pod sygn. II 25 z r. 1444, page 89r:

Adaquare wesseren id est ad aquam ducere konye napogycz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 4r:

Antela est cingulus vel quod ante pectus equi tenditur eyn vorbog an eynem sattel pothpaszny pasz v konyą vel pothpyerszny pasz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 10v:

Equus ferus caballus
Equus ferus caballus#Translingual

(attested in Greater Poland, Masovia) horse (hoofed mammal, Equus ferus caballus, often used throughout history for riding and draft work)

The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:

A superiori riuulo, ubi con seu cumulus lapidum vlg. nuncupatus

1878-1889 [1241], Archiwum Komisji Historycznej, volume IV, Kujavia, Masovia, page 35:

(attested in Kuyavia, Masovia) corruption of Latin cōnus


ucho

Polish: ucho

Silesian: ucho

Inherited from Proto-Slavic *uxo. First attested in the 14th century.

Lud, iegosz iesm ne znal, sluszil my, w slusze vcha (in auditu auris) posluszal me

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 17, 48:

(anatomy, attested in Lesser Poland) ear (organ of hearing)

Bo nygeden stwyrdzon bywa, yen nye slucha duchownyma vszyma, czo by myal naszlyadowacz

1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski, Greater Poland, page 118 arg. 8:

(figuratively, attested in Greater Poland) ear (ability to hear)

Ansa vcho albo rąkoyescz

1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 113:

Duas ansas vszy

XV p. post., Wokabularz petersburski IV, esarskiej Biblioteki Publicznej w Petersburgu, sygn. Lat.F.ch.I.401, page 11:

Ansa eyn handhab an eynem krug oder kandel vcho albo rąkoyescz

(attested in Greater Poland) handle (grip of a basket, kettle etc.)


pszczoła

Polish: pszczoła

/pʃʲt͡ʃʲɔɫa/

/pʃʲt͡ʃʲɔɫa/

Szenkow kmecz porambil damb se pczolami

1902 [1402], “Wybór zapisek sądowych grodzkich i ziemskich wielkopolskich z XV wieku”, in Franciszek Piekosiński, editor, Studia, rozprawy i materiały z dziedziny historii polskiej i prawa polskiego, volume 6, Poznań, Pyzdry, Kościan, Gniezno, page 116:

Esz Jan nye vcradl Maczegewy myodv se psczol y se psczolami

1922 [1458], “Sądownictwo w sprawach kmiecych a ustalanie się stanów na Mazowszu pod koniec wieków średnich”, in Kazimierz Tymieniecki, editor, Prace Komisji Hisorycznej, volume 3, Masovia, page 72:

(attested in Greater Poland, Masovia) bee; honey bee

Eze Albertus wiwoszl szesczori pczoli s Czarnei Weszi do Woyslauicz

1895 [1415], Archiwum Komisji Prawniczej. Collectanea ex Archivo Collegii Iuridici, volume VIII, page 131:

(in the plural, attested in Masovia) swarm, hive with bees


sok

Polish: sok

Inherited from Proto-Slavic *sȍkъ (“juice”).

inh+

Tucznoscz, sok, knotem sszye natopionym succum linteolo suggit ebrio

1874-1891 [1444], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIII, page 305:

Szok mlodego makv opium

1900 [c. 1465], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 4016:


sok

Inherited from Proto-Slavic *sokъ (“accuser”).

Rzecznyczko nascha dobra, ... racz za namy orądowacz, naschym sokom odpowyadacz

1885-2024 [End of the 15th century], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume V, Kurów (Bochnia), page 105:

(attested in Lesser Poland) slanderer, calumniator


jutro

Inherited from Proto-Slavic *(j)utro. First attested in 1282.

Nyszadny gego nye ostawyay do yvtra (in mane)

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 16, 19:

Paknyąly ho mnyeyszi dlug... pozew bil, do yvtra rok odlozoon bąncz (in crastinum terminus prorogetur)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 9:

(attested in Masovia) tomorrow (day after today)

Quilibet colonus debet habere triplicem agriculturam, mensurando eam in latitudine decem virgas et in longitudine quindecim, iutra vlg. dicendo, et super quamlibet agriculturam debet habere vlg. dicendo po piethnasczie iutras, ter numerando

1877-1999 [1282], Franciszek Piekosiński, Antoni Gąsiorowski, Henryk Kowalewicz, Ryszard Walczak, Tomasz Jasiński, Izabela Skierska, editors, Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski. Codex diplomaticus Maioris Poloniae [Diplomatic Code of Greater Poland], volume I, Greater Poland, page 475:

(attested in Greater Poland) morgen (measure of area of a field)

In illo tempore duo ex discipulis... ibant... in castellum, quod erat in spacio stadiorum, iutra, gony, sexaginta ab Ierusalem (Luc 24, 13)

1956 [Middle of the 15th century], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku, Silesia, page 26v:

(attested in Silesia) staje (historic unit of length)


jutro

Polish: jutro

Silesian: jutro

Jvthrocz sza byerzą od czebye szluzy[ć] themv, czoszczy gyest w nyebye

1451-1455, Legenda o świętym Aleksym, line 66:


śnieg

Polish: śnieg

Silesian: śniyg

snow (frozen, crystalline state of water that falls as precipitation)

snow, snowfall (blanket of frozen, crystalline water)


prawda

desc

Polish: prawda, práwda (“Jewish biretta”) (Lasovia)

Silesian: prŏwda

Inherited from Proto-Slavic *pravьda. By surface analysis, prawy + -da. First attested in the 14th century.

Toch to y iesch prauda, ize yde tobe crol zbauicel

c. 1301-1350, Kazania świętokrzyskie, Miechów, page cr 22:

Slucha yego nye rvszacz, gdyz yego yavna prawda nye pomavyayą

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 584:

Iaco to vem, czso visnal Iacob vozni medzi Sandziuogem a medzi Derszkem, to visnal pravø pravdø

1960 [1405], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty pyzdrskie, volume II, number 267, Pyzdry:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland) truth (concordance with what is said, with reality, with facts, with the conviction of reality, the content of words consistent with reality, lack of lies or falsity)

Prawdą popi taiø, yzze szą gey ląkaiø

1449, Gałka Jędrzej z Dobczyna (Dobszyna), Pieśń o Wiklefie, Głogówek, line 65:

[G]dysz przy sadzech wierny sądze nye maya myecz any baczycz gnyewow any lasky, any darow, gedno podlug prawdy y sprawiedlywosczy sądzycz, skazowacz

1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I, Lesser Poland, page 47:

Proscha mązow vczonych, naydąly to to ysto byly (pro bycz) przeczyw drodze prawd[z]y, aby popravyly (ut haec sique repererint, quae viam veritatis excedant)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 174:

Lyepyey mozemy baczycz, yze trudno z dolyczanya svyatych doctorov vbaczycz pravdą porząndnosczy, tako (pro kako) yedno po drugyem stalo, nyz tako

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 709:

Prawda, eze nyegdi czlowyek ma tloczicz, yaco moze, calisdą omową o schobye y o ginem

1874-1891 [XV med.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 247:

(attested in Silesia, Lesser Poland) reality (that which is real)

Czlowyek boga wydzecz any gego prawdi rozumyecz nye moze, gen gest w grzesche

1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 243:

Drogø prawoty albo prawdy (viam veritatis) wybral gesm

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 118, 30:

(attested in Lesser Poland) justice (acting in accordance with moral or legal principles)

In camenata domus vna cista magna, in qua fuere septem tellaria stannea..., item prawda stannea

1898-2024 [1499], Rocznik Krakowski, volume XVI, Krakow, page 67:

(attested in Lesser Poland) stand (insulating disc on which hot bowls with food were placed)

Hec (sc. gens) ex Reni partibus veniens cum domo Polonica, que circulum, in quo scutella locari solet in mensa, habet pro insigni et prawdam, id est veritatem se apellabat, se coniunxit

1931 [Second half of the 15th century], Jan Długosz, edited by Marian Friedberg, Klejnoty Długoszowe, Krakow, page 67:

(attested in Lesser Poland) an element in a coat of arms


noc

Polish: noc

Silesian: noc

Inherited from Proto-Slavic *noťь. First attested in the 14th century.

Byszmy syę wtenczasz daly tobye, gdy nocz szmyerczy naszey przydzie

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 66a:

(attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) night, nighttime (period of time from sundown to sunup)

Ne moge se dovedzecy, gdze pyrva mam nocz abo leg mecy

1949, “Skarga umierającego. Woronczak Jerzy, Skarga umierającego. Ze studiów nad rękopisem nr 2 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu”, in Bolesław Erzepki, editor, Sobótk, page 3:

Kristus rzekl kv tlusczam...: To yest godzyna vascha y nocz czyemnosczy (potestas tenebrarum Luc 22, 53)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 650:


dobry

zlw-opl-adj

dobry (comparative lepszy, derived adverb dobrze)

Polish: dobry

Silesian: dobry

Inherited from Proto-Slavic *dobrъ. First attested in the 14th century.


sześć

Polish: sześć

Silesian: sześć

Inherited from Proto-Slavic *šestь. First attested in the 14th century.


listopad

listopad m animacy unattested (canonical)

Polish: listopad

Silesian: listopad

Inherited from Proto-Slavic *listopadъ. By surface analysis, list + -o- + padać.

Wszythkym Szwyąnthym listopad pan

1927 [1471], Jan Fijałek, editor, Cyzjojan kłobucki, Kłobuck, page 445:

Lystopad... october

1864 [End of the 15th century], August Bielowski, editor, Monumenta Poloniae Historica. Pomniki Dziejowe Polski, volume V, page 458:

W kschąziczą lystopadzie in mense Bacaron (in mense Ethanim in solemni die III Reg 8, 2)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 44:

Skonal syø mur we dwudzestu a w pyøcy dnyoch myesyøcza *Ebul, to gest lystopada

1930 [c. 1455], “Neh”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 6, 15:


tuta

desc

Polish: tutaj, tuta (Middle Polish), tukaj (Far Masovian)

⇒ Silesian: tukej

Inherited from Proto-Slavic *tuta/*tuto/*tutъ. First attested in the 14th century.

inh+

Gestly ktho ma [ktho] lepsze prawo k thym dzeczom nyszly zoną moya..., ten stoyacz thuta (stet hic) a vkasz, ysz masz lepszye prawo

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 42, 3:

Dayze..., abych thako thutha na zyemy przyyala a po mogym zyvoczye gyego ogladala bogoszlawyone czyalo

1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej, Modlitewnik Nawojki, page 133:

Iako mne Falantha thuta [w]zøl, kidcze vel ubi mi othpusczil

1920 [1424], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume II, number 166, Zakroczym:

(attested in Masovia) here (at this place)

Tutha vypiszuge (sc. św. Łukasz) ymona krolefska

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 11a:

(attested in Lesser Poland) here (at this place in the text)


bez

Polish: bez, bes (Żywiec)

Silesian: bes

Inherited from Proto-Slavic *bъzъ. First attested in the 15th century.

Bess arborem fetidam

1874-1891 [15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, Grochów, West Pomeranian Voivodeship, Kcynia, page 65:

Colliandrum arbor quedam besz

1442, Wokabularz Raczyńskich, Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu, sygn. 1360/I, page 78r:

Sambucus est parua arbor et mollis eyn holderbaum besz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 119r:

(attested in Greater Poland) elder (bush of genus Sambucus)


bez

Polish: bez

Silesian: bez

Inherited from Proto-Slavic *bez. First attested in 1418.

Zblandzyly sø na pvsczy bez wod (erraverunt in solitudine, in inaquoso)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 106, 4:

(attested in Lesser Poland) without [with genitive]

Albertus jan mego czloweka... besz prawa

1897 [1409], Teki Adolfa Pawińskiego, volume IV, number 1742, Łęczyca Land:

Ysze Jan Marczina kmecza *Szvinanywa dzirszal gy w yanczwe... y puszczyl gy bez urzandu szemskyego

1901 [1425], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume II, Radom, Sandomierz, Opoczno, page 304:

Helwig ne poslal trzidzeszanth woszow do laszu Oppatowa besz yego woley

1895 [1425], Archiwum Komisji Prawniczej. Collectanea ex Archivo Collegii Iuridici, volume VIIIa, page 166:

Besz gych dzyaky an eren wyllen

1884 [c. 1455-1460], “Die Magdeburger Urtheile. Ein Deutschen Rechtes in polnischer Sprache aus der Mitte des XV Jahrhunderts”, in Aleksander Brückner, editor, Archiv für slavische Philologie, volume VII, page 564:

(attested in Sieradz-Łęczyca, Lesser Poland) contra, against [with genitive]

Mogaly przyszyasznyczy myecz oszobnego pyszarza besz raczkyego, szlowye myesczkyego pyszarza?

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 129:

(attested in Greater Poland) besides, except [with genitive]

Przyszaszely ku przysząstwu besz wyrzeczonego czassv, ten nye moze szye szam szandzycz przez przysząstwa przesz swe obesczye

1886 [c. 1455-1460], Emil Kałużniacki, editor, Die polnische Recension der Magdeburger Urtheile und die einschlägigen deutschen, lateinischen und czechischen Sammlungen, page 185:


bez

Polish: bez

Silesian: bez

From bez, due to confusion with the rhyming preposition przez. The two words were and are used interchangeably in various dialects, and in Old Polish przez was about to replace bez around the 14th-15th century. In the written language the earlier distinction ultimately prevailed, however. First attested in c. 1512.

Bez chytrość (per astutiam) Antypatrową lepak synowie Herodowi... byli podeźrani ojcu

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 103:


mężczyzna

Polish: mężczyzna

Inherited from Proto-Slavic *mǫžьščina. By surface analysis, męski + -yzna. First attested in c. 1408.

Vstawyamy, aby mąszom a mąsczysznam (viris et masculis) dawnoscz trzech lath tylko stala

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 54:

Ten o to vrazony... nye ma rodzyny albo przyrodzonych przyyaczyely mąszczyszny

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 124:

Mąssczyssny laici

1874-1891 [End of the 15th cenetury], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 202:

(collective, attested in Greater Poland) men

Vszelka mąszczysna odvarzayacza zywoth szwyathe panv bądzye vezvano (omne masculinum adaperiens vulvam sanctum domino vocabitur Luc 2, 23)

1928 [End of the fifteenth century], Jan Janów, editor, Zespół ewangelijny Biblioteki Ordynacji Zamoyskich nr 1116, Warsaw, page 294:


bruk

desc

Polish: bruk, burk (Middle Polish, Far Masovian, Podhale), burg (Middle Polish)

Disputed. Probably ultimately derived from Germanic. First attested in 1476.
* Per Bruckner and Boryś, borrowed from German (Central dialects) brugge (“bridge, street”) with the semantic shift explained with the fact that bridge surfaces were generally hardened with stones.
* Per Mańczak, this is phonetically impossible, and claims borrowed from Middle High German, as the second element of Austrian German Innsbruck.
* Per Bańowski, borrowed from Middle Low German bruk (“broken off piece of stone, etc.”), cognate with modern German Bruch.

unc

Disputed

bor+

Bruk licostratus

1884 [1476], Ignacy Polkowski, editor, Katalog rękopisów kapitulnych katedry krakowskiej. Cz. 1, Kodexa rękopiśmienne 1-228, volume III, page 108:

Pater edificare tenebitur... licostratum al. brug

1898-2024 [1488], Rocznik Krakowski, volume XVI, Krakow, page 56:

Licostratus licostriges vel licostratum dicit Brito esse variationem coloris pauimenti et quodcumque aliud opus dummodo fit ex lapidibus diuesorum colorum brvk

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 75r:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland) cobblestone surface (surface, e.g. floor or stone road surface paved with stones)


drzewo

Polish: drzewo

Silesian: drzewo

Inherited from Proto-Slavic *dȇrvo. First attested in the 14th century.

A bødze iaco drzewo (et erit tamquam lignum), iesz szczepono iest podlug czekøcych wod

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 1, 3:

Wkazal... swyanthemu Pawlowy... Mychal archangyol ognyewe drzewo, a na thym drzewye grzeschne zwyeschano

1915 [End of the 15th century], Jan Łoś, editor, Przegląd językowych zabytków staropolskich do r. 1543, page 536:

(attested in Lesser Poland) tree (large woody plant)

Iestli drzewem kto vrazon søøcz vmarlbi (si ligno percussus interierit), nad krwyø wrogv pomsczono bødze

1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 35, 18:

Forpedium vlg. kopito sz drzewa

111v, Wokabularz Raczyńskich, Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu, sygn. 1360/I, page 1442:

Fissile lignum sczepne drzevo

52v, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page c. 1500:

Iaco Comendor ne poslal swego luda po Janowo drzewo

1887, 1889 [1399], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume I, number 3092, Poznań:

(attested in Greater Poland) tree; wood, timber; chopped tree (tree as a material)

Vczyn sobye korab z drzewa heblowanego (fac tibi arcam de lignis laevigatis)

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 6, 14:

Gyni takesz boy stal syø przecyw Fylysteom, w nyemsze zabyl od boga dani sin Saltus bethleemski brata Golyata getheyskego, w gegosz kopyiv drzewo bilo iako nawoy tkaczow (cuius hastae lignum erat quasi liciatorium texentium)

1930 [c. 1455], “I Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 20, 5:

Potem wznyosl Loth oczy y uszrzal wszitkyey zemye wloszcz, gesto szø wszitka rozlazla y wszitek Yordan drzewo, gez bil pan bog przewroczyl Sodoma y Gomora yako ray boszy (Lot... vidit omnem circa regionem Jordanis, quae universa irrigabatur antequam subverteret dominus Sodomam et Gomorrham, sicut paradisus domini, Biblia ołomuniecka: drziewe neż byl hospodyn podwratil Sodomu)

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 13, 10:


aza

Univerbation of a + za. First attested in the 14th century.

Aza iescz bødø møso bicow, albo krew kozlowø picz bødø (numquid manducabo... aut... potabo)?

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 49, 14:

(attested in Lesser Poland) interrogative particle: introduces a yes-no question


aza

Middle Polish: aza

Maria dzewicze, prosmy sinka thwego..., haza nasz hwchowa othe wszego szlego

1937 [1408], Józef Birkenmajer, editor, Bogarodzica dziewica. Analiza tekstu, treści i formy, number B, Krakow:


ato

Middle Polish: ato

Univerbation of a + oto. First attested in the 15th century.

Ato tez vstawyø (ecce ego statuam) slyub moy myedzy wamy a s waszym naszenym po was

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 9, 9:


awa

Middle Polish: awa

Univerbation of a + wa. First attested in the 14th century.

Aua tih slov [wykład z języ]ka lacinskego v polsky iesc taky

c. 1301-1350, Kazania świętokrzyskie, Miechów, page dv 4:


mora

Learned borrowing from Latin mōrum, from Ancient Greek μόρον (móron).

52 sim. Puł

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], page 77:

Pobił w gradzie winnice jich i mory jich w *żerzawiu (occidit... moros eorum in pruina)

Ficus sycomorus
Ficus sycomorus#Translingual

(attested in Lesser Poland) sycomore (Ficus sycomorus)


doktor

zlw-opl-noun

doktor m animacy unattested (related adjective doktorowski)

doktor m animacy unattested (canonical)
doktorowski (adjective)

desctree

Polish: doktor, doktór (regional or colloquial)
→ Kashubian: doktór

Silesian: dŏchtōr

Learned borrowing from Latin doctor. First attested in c. 1420. Compare Old Czech doktor.

Wszelky mysztrz nawczony, wszelky doctor albo pyszarz w crolewszthwe nebeszkem (omnis scriba doctus in regno coelorum Mat 13, 52) rowni yeszth oczczw czeladnemw

1874-1891 [c. 1420], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, page 86:

Ten tho velebny doctor, gemusczy Bedza (leg. Beda) dzegø, mouiy

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 11b:

scholar (learned person; especially an expert in the Bible and theology, in Christianity sometimes the official title of theological writers)

Yvsz prawa polska szą dokonana, yasz wykladana przes mystrza y doctora Swanthoslawa s Woczyeschyna, cvstosscha kosczola warszewskyego swąnthego Iana

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 82:

(attested in Masovia) doctor (person holding a doctorate)


bak

Deverbal from bakać. First attested in 1448–1450.

Paan, sz bakem a s gwalthowym ghelkem przydancz do sandv (dominus cum clamore et violento strepitu ad iudicium veniens), wyną pyancznadzescza ma bicz skaran

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 9:


czerwony

desc

Polish: czerwony, cyrzwony (Western Lublin, Janów Lubelski County)

Polish: czerwony, cyrzwony (Western Lublin, Janów Lubelski County)

Silesian: czyrwōny, czerwōny, czerwiōny, czyrwiōny

Silesian: czyrwōny, czerwōny, czerwiōny, czyrwiōny

Inherited from Proto-Slavic *čьrvenъ. First attested in 1419.

czyrwiony (alternative)
czyrwony (alternative)
czyrzwiony (alternative)
czyrzwony (alternative)

Czirwyone iacinctuales

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 138:

(attested in Sieradz-Łęczyca, Lesser Poland, Greater Poland, Silesia) red

Czirwyone rubricatas

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 18:

czerwony:

Czyrwone roseas

1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 26:

Czyrzwoną massezą colore rubeo

1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 27:

Nyewyasti nauczyone daly søø, czso søø naprzøødly... czyrwonich sukyen

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 35, 25:

Obu nauczyl mødroszczy, abi dzyalaly dzalem czyeszelskym, a dzyalem przemyennym y poszywanym barwamy pyora ptaszego, s modrey barwi y s sukna czyrwonego dwogecz barwyonego, y byale plotno a pawlokoowe, wszitko abi sedkaly

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 35, 35:

Udzyalal... opono... sz sukna czyrwonego

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 36, 35:

Gdysz bichom w[y]esli w zemyø a nye bil-li-by za znamyø ten to powrozek czyrwony, a ty gego nye uwyøzesz na okyenczv, gimzesz to nasz vipvsczyla

1930 [c. 1455], “Jos”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 2, 18:

Powyeszi powrozek czirwony w okyenczv swem

1930 [c. 1455], “Jos”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 2, 21:

Zastøp gego w czirwonich po[st]awczoch

1930 [c. 1455], “Nah”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 2, 3:

*Czervonye odzenye rubruin est vestimentum

1461-1467, Sermones. Rękopiśmienne ekscerpty pochodzące z rkpsu Archiwum i Biblioteki Krakowskiej Kapituły Katedralnej o sygn. 230 (dawna sygn. 1421/108 Mns) z roku 1461-1467, page 110v:

Czirwone coccineum

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 24:

Czirwyony postawyecz coccinum

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 35:

Czirzwyony vilta coccinna quasi flos

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 73:

Przeschukovanym postawczem czirwyonym torto cocco

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 86:

Plasczem czyrwonym clamide coccinea

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 120:

Item czyrwyona szuknya lyonszka

1885-2024 [1493], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume IV, page 663:

Item drugy czepyecz czyrwony

1885-2024 [1493], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume IV, page 664:

Rubra cinctorium al. czirvoną mascą

1874-1891 [XV ex.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume LIII, Krakow, page 60:

I był tako barzo krwią opłynął.... iże jakoby ji czerwonem płótnem obwinął, bo miał wiele tysięcy ran w swojem żywocie

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 822:

Przynyesly nathychmyast yedno odzyenye czyrvoney povloky sprostne velmy a stare

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 827:

[M]at[k]o boza chwalebna, nad plast myodowy slotsza, czyrvoną [r]aczey niszli roza, nad lilyą [bi]elsza

1902-2024 [c. 1500], Pamiętnik Literacki, volume XXVIII, page 306:

Marya dzeveczka, rosza czyrvona

1874-1891 [1453], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 211:

Ach, moy kwyathkv naroszkosznyeyschy, […] na thwogyem lyczkv byalem kwthaczy a rosza czyrwona w poszrothkv

1915 [1447-1462], Jan Łoś, editor, Przegląd językowych zabytków staropolskich do r. 1543, page 545:

Cwathek cyrvony, rosa zamorska, a tha slyczna panna crolewna nyebesca

1874-1891 [c. 1500], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XIX, page 74:

O żyłach, o czeluściach Jesusowych. Żyły jego a czeluści jego, ty są wielmi światłe a dziwno krasne, a świecące jako roża, jako białość słączona z rumianością, świeciły sie rozkosznie albo jako nadobność czyrwone roże

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 150:

Paradisus malorum punicorum czyrvonych

1874-1891 [XV med.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 153:

Post matrem... Cirmensky zawolana czirwonego sczytu

1876-1929 [1419], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie, volume III, Poznań, Kościan, Pyzdry, page 483:

Lepka cyrwona

1893 [1471], Konstanty Górski, editor, Historia piechoty polskiej, page 210:

Paweza cyrwona

Myska cyrwona

1893 [1471], Konstanty Górski, editor, Historia piechoty polskiej, page 212:

Czirvyona coccinea

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 132:

Czirvyoną coccinam

Sangwine, gl. id est passione, quorum, gl. sc. appostolorum duodecim, est sinus ecclesie, gl. id est latus eclesie wszysthek koszczyol wnathrz, roseus *czyrwonya albo szmalowan[y]ą

1885-2024 [XV p. post.], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume III, Wrocław, page 288:

Ta ystna voda przemynyla szye, ... przemyenyona przez mylego Iesu barzo v krasne vyno, yako kyedy na svyeczye postalo, bo *przemynyvschy sve przyrodzenye vodne y przemynyla barve czyrvonego vyna

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 209:

Iutro badzye svyat[l]y dzyen, czyrvone nyebo

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 354:

Szlyadv syna mego mylego poznalam yego sczye, bo kedykoly schedl, tedy byla zyemya czyrvona od oblyevanya krve yego

Lesser Poland; Greater Poland; Silesia; Lesser Poland; Greater Poland; Silesia

Zolthe uel czyrwone rufum

1874-1891 [XV p. post.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 179:

Czirzwony ruffus

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 11:

Bos fuit rubeus czirwoni

1879 [1422], Jan Tadeusz Lubomirski, editor, Księga ziemi czerskiej 1404-1425. Liber terrae Cernensis, Masovia, page 261:

Prziwyodą... krowø czirwonø

1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 19, 2:

Czirwoną ruflfam

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 26:

Pro boye czyrwony

1868 [1476], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XIX, page 231:

Pro bove czyrwony, lyssy

Pro bove czyrwony, pstry

Pro bove czyrwony, byodraty

Jakom ya yemv crovy czyrvoney ne vkradl anym yey do domy wyodl

1950 [1493], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1752, Warsaw:

(attested in Masovia, of hair or an animal's coat) red; rust; sorrel

Florenos Ungarienses fulsos... vlg. czirwone

1920 [1424], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume II, number 188, Zakroczym:

Jakom ya Janowi ne wynowath tczyrzech grzywen za konya any zlothego czyrwonego

1879 [1436], Jan Tadeusz Lubomirski, editor, Księga ziemi czerskiej 1404-1425. Liber terrae Cernensis, Masovia, page LXXXII:

Obrisus […] id est purus clarus et est optimi coloris splendens vt aurum obrisum zolthe vel czervone slotho

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 90r:

(attested in Masovia, Greater Poland) high carat (made of high-grade gold)

attested in Masovia; Greater Poland; attested in Masovia; Greater Poland


czarny

Polish: czarny

Silesian: czŏrny

Inherited from Proto-Slavic *čь̀rnъ. First attested in the first half of the 15th century.

etydate

Ony nyewyasty odpowyedzaly: Czarny sø waszych bogow ob[ra]szy..., odpuscycyesz naam, acz ge do wody donyesyemy y zmygemy

1896 [Middle of the 15th century], Lucjan Malinowski, editor, Żywot świętego Błażeja. Zabytek języka polskiego z początku wieku XV,, page 321:

Dał mi bog ociec jednego syna, a prze tego mam żałość, nędzę i wieliką tesknicę..., uczyniłam sie czarna i śniada, kako mogę cirpieć śmierci syna mego?

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 527:

Y bili sø Labanowi wszitky byale a czarne (alba et nigra) owce, a gyne bili wszitky Iacobowi

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 30, 40:

Jako ja nye wzal thkanky pyerlovey... y plashshcza czharnego

1950 [1456], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 994, Warsaw:

Lepka czyrna

1894 [1471], Konstanty Górski, editor, Historia jazdy polskiej, page 270:

(attested in Masovia) black (of a dark color)

De coccione ruffa czarney

1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 151:


czekać

Polish: czekać

desc

Silesian: czekać, czakać (Southern Silesian)

/t͡ʃʲɛkat͡ɕ/

/t͡ʃʲɛkat͡ɕ/

Inherited from Proto-Slavic *čekati. First attested in the beginning of the 14th century.

etydate

Czekayanczy prestolans

1885-2024 [c. 1428], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume I, Międzyrzec, Warsaw, page 489:

Jacoszmy przi tem byly y na weczu szedzely, y do sloncza (rp. sluncza) zachoda czekaly, kyedy xancz oppath (Kopythka ku prawu wolacz kazal)

1861 [1428–1430], Pismo poświęcone naukom, sztukom i przemysłowi, volume III, Biblioteka Warszawska, page 18:

Taco tich crolew... chacal, ize za trinadesce dny ot narodena gih

c. 1301-1350, Kazania świętokrzyskie, Miechów, page cv 41:

Czeka lenywy pomoczy od boga (expectat piger sibi subveniri a deo), kt[o]hory przycazal na thym swyeczye czucz o sobye

1874-1891 [End of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume I, page XLVII:

Jako dziewica błogosławiona jakoby *schechla, czekając słyszeć, co sie już było przygodziło

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 734:

Wszytko ot czyebye czaka, by dal gym karmø w czas (omnia a te exspectant, ut des illis escam in tempore)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 103, 28:

+obj

gen<what/whom> + :od(gen)<from whom> + inf<to do what>

(attested in Greater Poland, Masovia, Lesser Poland) to wait [with genitive ‘what/whom’ and od (+ genitive) ‘from whom’ and infinitive ‘to do what’]

I kusili sø boga w serczoch swogich... i zle molwili sø o bodze... Przeto vsliszal bog y czakal (distulit)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 77, 25:

Ten ps[alm] powyada, yze Xpus od drewna w narodoch krolyuyøcz, opyøcz yest czakayøczy przyszczym

1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski, Greater Poland, page 95 arg:

(attested in Greater Poland) The meaning of this term is uncertain.


bez-

Polish: bez-

Silesian: bez-

Etymology tree
Proto-Slavic *bez-
Old Polish bez-
Inherited from Proto-Slavic *bez-.

etymon

bez- + prawo → bezprawny


rama

desctree

Polish: rama
→ Belarusian: ра́ма (ráma)
→ Kashubian: rama
→ Russian: ра́ма (ráma)
→ Azerbaijani: rama
→ Ingush: рама (rama)
→ Yakut: араама (araama)
→ Ukrainian: ра́ма (ráma)

Silesian: rama, rōma

Borrowed from Middle High German rame. First attested in 1394.

Pro rami seu fenestralia membranarum

1879-1920 [1461], Sprawozdania Komisji do Badania Historii Sztuki w Polsce, volume V, Krakow, page XXIX:

Expansale dicitur illud cum quo pannus expanditur sev extenditur proprie rami circa textores uel pravydlo circa sartores

1450, Piotr z Uścia, Rozariusz kapitulny, Ujście: Archiwum i Biblioteki Krakowskiej Kapituły Katedralnej, sygn. Ms 224, page 81r:

(attested in Lesser Poland) frame (device consisting of wooden or metal boards or strips rigidly connected at their ends)


cep

desc

Polish: cep, cepa (Southern Greater Poland, Rawicz)

Silesian: cep, cyp

Inherited from Proto-Slavic *cěpъ. First attested in 1400.

Ipse rusticus receptis cepi eam de se expelit

1874-1891 [XV in.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, Grochów, West Pomeranian Voivodeship, Kcynia, page 67:

Czep tribula

1885-2024 [XV p. pr.], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume V, page 29:

Tribula est instrumentum aptum ad tribulandum, que est genus vehiculi, in quo excuciunt frumenta, tribula czepy

1450, rkps Archiwum i Biblioteki Krakowskiej Kapituły Katedralnej o sygn. KP 224., Uście Solne, Lviv:

Ten lyvd, gen bil w nyem, wiwyodl gy precz y kazal gy cepi mlocycz a zelyazne broni po nych wloczicz, a okowanimy wozi przes nye geszdzicz tak, abi bily rostargany

1930 [c. 1455], “I Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 20, 3:

Dam y woli ku obyecye y cepi w myasto drew

1930 [c. 1455], “I Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 21, 23:

Cum... duobus tritulatoribus quemlibet cum czepi

1868 [1468], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XIJI, page 571:

Tripliciter in Polonorum ideomate asperatur: grosse, grossius et molliciter... Exempium tercii: cepi, cebula

1907 [c. 1470], Jakub Parkoszowic, edited by Jan Łoś, Traktat o ortografii polskiej, Żurawica, Świętokrzyskie Voivodeship, Krakow, page 406:

Czepy tribulas

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 48:

Czepy tribula

1885-2024 [XV p. post.], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume V, page 18:

Pro uiolenta repercussione peccorum ac pro uiolenta seccione vlg. czepy

1856-1870 [1400], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume VIII, number CCCXLVII 28:

Tribula est instrvmentum aptum ad tribulandum vel est genus vehiculi cum quuo concuciuntur frumenta Et est diferentia inter tribulus la lum Wersus Est [t]ribulus osseth [tribu]la cepi [ribu]lum quuoque verczymak Tribulus est herba spinosa... Sed tribulum est instrvmentum cum quuo conteritur papaver piper uel alie species aromatice uel gorczycza

1440, rękopiśmienne ekscerpty - glosy z rozariusza z rękopisu znajdującego się w zbiorach Biblioteki Klasztornej oo. Paulinów na Jasnej Górze pod sygn. II 25 z r. 1444, page 263r:

Tribula est instrvmentum aptum ad tritulandum vel est genus vehiculi cum quo excuciuntur frumenta Et est differentia inter tribulus la lum Wersus Est tribulus osszeth [tribu]la czepy [trib]lum quoque wercymąk Tribulus est herba spinosa... Sed tribulum est instrumentum cum quo conteritur piper papauer uel alie species aromatice

1450, Piotr z Uścia, Rozariusz kapitulny, Ujście: Archiwum i Biblioteki Krakowskiej Kapituły Katedralnej, sygn. Ms 224, page 237v:

Tribula est instrumentum ad tritulandum aptum uel est genus vechiculi cum quo frumenta excuciuntur Et est differencia inter tribulus la lum Wersus Est tribulus osseth [tribu]la czepy [tribu]lum quoque vyerczyoch Tribulus est herba spinosa... Sed tribulum est instrumentum cum quo teritur piper papauer et alie species aromatice

1476, rękopiśmienne ekscerpty - glosy z rozariusza w rękopisie Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie, obecnie we Wrocławiu, o sygn. 3297, z r. 1476, page 240v:

Tribula est instrvmentum aptum ad triturandum vel est genus vehyculi cum quo excuciuntur frvmenta Et est differentia inter tribulus la lum Wersus Est tribulus osseth [tribu]la czepi [tribu]lum quoque vyerczoch Tribulus enim est herba spinosa […] Sed tribulum est instrvmentum cum quo conteritur papaver piper uel alye species aromatice

XV p. post., Rękopiśmienne ekscerpty - glosy z rozariusza w rękopisie Biblioteki Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie, obecnie we Wrocławiu, o sygn. 1630, page 241r:

Tribulus est oszeth [tribu]lum cepy [tribu]la quoque vyerczyoch

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 140v:

(chiefly in the plural, attested in Pomerania, Kuyavia, Lesser Poland, Southern Borderlands) flail, thresher (tool for threshing grain)

attested in Pomerania; Lesser Poland; Southern Borderlands; attested in Pomerania; Lesser Poland; Southern Borderlands

Czepy a myecz

1893 [1471], Konstanty Górski, editor, Historia piechoty polskiej, page 209:

Peditem... cum czepy, pawesza et galea

1856-1870 [1474], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume VII, number 163:

Peditem cum gladio ac czepy

1856-1870 [1498], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume VII, number 146:

Percussorium est domus in qua fabricatur ferrum uel dicitur czepy

1442, Wokabularz Raczyńskich, Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu, sygn. 1360/I, page 161r:

(in the plural) flail (iron weapon resembling this tool)


noga

zlw-opl-noun

noga f (diminutive nóżka, related adjective nożny)

Polish: noga

Silesian: noga

Inherited from Proto-Slavic *noga. First attested in the 14th century.

Abycz ona sfvim nogam bila malo othpoczynøla

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 3b:

(attested in Lesser Poland) leg; foot (lower limb)

Vlaal a cztyrzy obrøczy zlote, ktore poloszyl po cztyrzyech wøglech, po kaszdey nodze stolowey

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 37, 13:


apoteka

desctree

Polish: apteka, apoteka, aptyka, japtyka, hapteka (Middle Polish), aptéka, apotéka (Masuria, Warmia), aptéka (Masuria, Ostróda, Warmia)
→ Belarusian: аптэ́ка (aptéka)
→ Kashubian: aptéka
→ Russian: апте́ка (aptéka) (see there for further descendants)
→ Slovincian: aptéka
→ Ukrainian: апте́ка (aptéka)

Silesian: aptyka, japtyka

Learned borrowing from Latin apothēca. First attested in the second half of the 15th century.

etydate

Nye pomogv apoteky, przeczyw mnye zathne leky

1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią], Mierzeniec, Płock, line 307:

(pharmacy, attested in Masovia) pharmacy

pharmacy; attested in Masovia; pharmacy; attested in Masovia


miasto

miejscski (adjective)
miesto (alternative)

Polish: miasto

Silesian: miasto

Inherited from Proto-Slavic *město. First attested in the first half of the 14th century.

Pismo togo croleuicha... v troiakem mesce... naziua crolem luda zidowskiego

c. 1301-1350, Kazania świętokrzyskie, Miechów, page cv 23:

W taynem myescze in diversorio (deus enim est forsitan loquitur, aut in diversorio est, aut in itinere III Reg 18, 27)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 45:

W schądnem myesczie in consistorio (ille sedebat super solium suum in consistorio palatii Esth 5, 1)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 57:

(attested in Lesser Poland) place, location

Galaa uipraua sø masto pluøcih

c. 1301-1350, Kazania świętokrzyskie, Miechów, page av 6:

My przyszasznyczy y woyth myasztha opawszkyego wysznawamy

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 41:

Glowne myasto metropolis

1877-1881 [1437], Władysław Wisłocki, editor, Katalog rękopisów Biblioteki Uniwersytetu Jagiellońskiego, number 228, page 88:

Thwarda myastha municiones

1885-2024 [c. 1428], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume I, Międzyrzec, Warsaw, page 490:

In Pentapolim na pyancz myast (descendente igne in Pentapolim Sap 10, 6)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 76:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland, Masovia) city, town

Myaszto fundamentum

1885-2024 [Fifteenth century], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume V, Kurów (Bochnia), page 73:


miasto

Polish: miasto

Ellipsis of w miasto. First attested in 1424.

Crol gy ostawil myasto ssyebye

1861 [1424], Józef Przyborowski, editor, Vetustissimam adiectivorum linguae Polonae declinationem monumentis ineditis illustravit, Greater Poland, page 6:


nic

nic (nominative singular)
nics (nominative singular)
niczs (nominative singular)
nicso (nominative singular)
niczso (nominative singular)
niczego (genitive singular)
niczemu (dative singular)
nic (accusative singular)
nics (accusative singular)
niczs (accusative singular)
nicso (accusative singular)
niczso (accusative singular)
niczym (instrumental singular)
niczem (locative singular)
niczym (locative singular)
nics (alternative)
niczs (alternative)
nicso (alternative)
niczso (alternative)

Inherited from Proto-Slavic *ničьto. First attested in the 14th century.


nic

nics (alternative)
niczs (alternative)
nicso (alternative)
niczso (alternative)

nothing (someone or something trifling, or of no consequence or importance)


nic

Polish: nic

Silesian: nic


coś

Polish: coś

Silesian: coś

From co + -ś. First attested in the 15th century.

A drugdy mv szbygya plecze, a wszdy sza w nyem czosz szlego myecze

1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią], Mierzeniec, Płock, line 462:


ktoś

ktoś (nominative singular)
kogoś (genitive singular)
komuś (dative singular)
kogoś (accusative singular)
kimś (instrumental singular)
kimś (locative singular)

Polish: ktoś, ftosi (Podegrodzie)

Silesian: ftoś, chtoś, gdoś, ktoś

A gdisz pobyegl møsz geden, prziwyodl gy ktosz (quidam) ku mnye

1930 [c. 1455], “III Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 20, 39:

indeterminate personal pronoun; someone, somebody


wy

wy (nominative plural)
was (genitive plural)
wam (dative plural)
wama (dative dual)
was (accusative plural)
wami (instrumental plural)
wama (dual instrumental)
was (locative plural)
wy (plural vocative)

Polish: wy

Silesian: wy

Inherited from Proto-Slavic *vy. First attested in the 14th century.

polite singular second person pronoun; you


państwo

Polish: państwo, pajstwo (Kielce)

Silesian: państwo

From pan + -stwo. First attested in c. 1400. Compare Old Czech panstvo.

Krolewstwo twoge krolewstwo wszech wekow a panstwo (dominatio) twoge we wsze pokolene y w pokolene

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], page 144:

power, dominion (rights related to the possession of goods)

Gdze wąnthpyenye gest o mązzoboystwye, iako gdi nye wyedzecz ktho zabyl, panstwo nye ma kogo gabacz

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 13:

(attested in Masovia) authority; especially a castellan (person or office exercising authority)

W kazdem *myestze panstwa yego (in omni loco dominationis eius) blogoslaw dusza moya gospodna

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 102, 22:

Thakesz (sc. pan) sandomirsky y gynschi w swich panstwach na myesczoch vidanich a nye gyndze sandzicz mayą

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 8:

(attested in Lesser Poland, Masovia) dominion (territory or land, subject to the authority of the king, prince, castellan)

Mogaly wylyegancy albo beszprawny ludze dacz albo przedacz szwe gymyenye gynnemu panszthwu, czyly nye moga?

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 29:

(attested in Greater Poland) goods, property; (possibly) property owners

Ffoedus wolne panstwo uel wolne dobre

1876-1929 [Fifteenth century], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie, volume XXVII, page 267:

Panstwa dominaciones (in ipso, sc. Iesu Christo, condita sunt universa in caelis et in terra, visibilia et invisibilia, sive throni, sive dominationes, sive principatus, sive potestates Col 1, 16)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 129:

(Christianity) dominion (order of angels)

Panstwamy dominationibus (et consecraverunt filios suos... per ignem et divinationibus inserviebant et auguriis IV Reg 17, 17)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 47:


pani

desctree

Polish: pani
→ Belarusian: па́ні (páni)
→ Russian: па́ни (páni)
→ Ukrainian: па́ні (páni)
→ Yiddish: פּאַני (pani)

Silesian: pani

Inherited from Proto-Slavic *gъpanьji. First attested in the 14th century.

Jaco pani szastauila swe dobro i cupila trzeczø czanscz Kuropatnik

1959 [1389], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 63, Poznań:

(attested in Greater Poland) female equivalent of pan (“lady”) (master of a feudal manor)

Hannus zalowal na panyą Anną

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 69:

(attested in Greater Poland) form of respect for non-noblewomen

Tekdi gdi stala ossada pane bytgostkey hy Paskowa, tedi poslali comornika hy vosnego do paney hy do Paska

1861 [1398], Pismo poświęcone naukom, sztukom i przemysłowi, volume III, Biblioteka Warszawska, page 34:

female equivalent of pan (“wife, especially one of a castellan”)

Yako oczy poselkyney w røkv *pøney (dominae) swogey, tako oczy nasze kv panv bogv

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 122, 3:

(attested in Lesser Poland) female equivalent of pan (“lady”) (owner of land)

Tako panna yako pany ma to wedecz, czszo szø gany

1415, Przecław Słota, O zachowaniu się przy stole, Łęczyca, Poznań, line 74:

(attested in Sieradz-Łęczyca, Greater Poland) female equivalent of pan (“lady, woman”) (female human)


-ina

Polish: -ina

Etymology tree
Proto-Slavic *-ina
Old Polish -ina
Inherited from Proto-Slavic *-ina.

etymon

forms feminine nouns of various meanings


jako

Inherited from Proto-Slavic *jako. First attested in the first half of the 14th century.

interrogative or relative adverb; how, in what way

introduces a relative clause of degree; how, how much

denotes indeterminate manner; in some way


jako

introduces relative temporal clause; when


jako

Polish: jako

Silesian: jako