pies

zlw-opl-noun

pies m animacy unattested (diminutive psek, related adjective psi)

pies m animacy unattested (canonical)
psek (diminutive)
psi (adjective)

Polish: pies

Silesian: pies

Inherited from Proto-Slavic *pь̀sъ. First attested in the 14th century.

Nyektorzy szwyerzs gonyony przes psy (per canes) drvgego wszącz nye sromayą

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 81:

Psszy lowcze (canes ad venandum) wyączey kostvgya, nyszly [v]uzythku noszą

1874-1891 [End of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume I, page XLV:

Canis lupus familiaris
Canis lupus familiaris#Translingual

(attested in Masovia) dog (Canis lupus familiaris)

O, impudens canis nyesromyeslyvy psye!

1874-1891 [End of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 179:


on

Polish: on

Silesian: ôn

Inherited from Proto-Slavic *onъ. First attested in the 14th century.

he (for animate nouns), it (for inanimate nouns)


aby

Inherited from Proto-Slavic *aby. By surface analysis, univerbation of a + by. First attested in the 14th century.

surf

By surface analysis, univerbation of a + by

Czczy matka j occza twego, abi wsedl gnew mego

End of the 15th century, Dekalog - Dziesięcioro przykazań bożych - Decem praecepta Dei, volume V, number 1:

Ona bila nan fszadla, abycz ona sfvim nogam bila malo othpoczynøla

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 3b:

Osweczi oblicze swe nad nami y smiluy se nad nami, abichom poznali na zemi drogø twoiø (misereatur nostri, ut cognoscamus... viam tuam)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 66, 1:

Nasz Xt mily gest szø on byl naszim othczom vkaszal gneflyvy i tesze prycry, tego dla abicz go ony svymy grzechy ne gneualy

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 175b:

Szatan... odstąpił od niego na chwilę, iże mogł żałować tego Judasz, co uczynił, aby potem s tej boleści stąpił weń wtore

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 769:

Ne precipitaret aby nye vpadl

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 87r:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland) introduces a clause of aim; to, in order to, so that [with past-tense clause ‘to do what’]

attested in Lesser Poland; Greater Poland; attested in Lesser Poland; Greater Poland

introduces a clause of aim; to, in order to, so that

[Day]..., aby... oth grzechu bychom zawszdy wyszwoleny (da..., ut... a peccato simus semper liberi)

1413-1414, Kanon mszy św., Canon missae., volume I, Iłża, page 263:

Kaszø boszø moczø, aby thy natichmasth fstala

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 183b:

Czyebye, kaplanye..., prossa, aby mya rosd[r]zessyl

15th century, Spowiedź powszechna - Confessio generalis, number 3:

Prygaczele szøcz gø ony byly do swøtego Gana prynesly prosøcz go, abicz gø byl s marthvy krzesil

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 183a:

Rzecze k nyemu Thobyas: Gdze chcesz, bichoua otpoczinøla (ubi vis, ut maneamus)?

1930 [c. 1455], “Tob”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 6, 10:

Pomny swanczicz nedzele y swante czy, aby sze ne vrich[l]il na uczynek przeklanty

Wipowedzø sinom swogim, abi poloszili w bodze nadzeiø swoiø a bichø ne zapomneli dzal boszych (narrabunt filiis suis, ut ponant in deo spem suam et non obliviscantur operum dei)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 77, 9:

Czso na mø zaloval czesnik o *sszecz marc., abich gemv popral owsza lesnego y penødzi, tegom ya nie popral

1902 [1404], “Wybór zapisek sądowych grodzkich i ziemskich wielkopolskich z XV wieku”, in Franciszek Piekosiński, editor, Studia, rozprawy i materiały z dziedziny historii polskiej i prawa polskiego, volume 6, Poznań, Pyzdry, Kościan, Gniezno, page 209:

Bubaczy timent, aby gym nye sklasl brzuch

1885-2024 [c. 1450], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume IV, page 572:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland) Introduces an object clause; to, in order to, so that

Ktorykole chcze zbawon bycz przede wszym potrz[e]byszno gest, aby dzerszal krzescyanskø werø (quicumque vult salvus esse ante omnia opus est, ut teneat catholicam fidem)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], page Ath 1:

Tho ne gest f [s]twe voly, abicz thobe Xpt dal dludze stroue

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 14b:

(attested in Lesser Poland) Introduces a subject clause; to, in order to, so that

Nedawno mą rzecz byla pothkala, abich barzo crasznø pannø mylowal

1885-2024 [c. 1428], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume I, Międzyrzec, Warsaw, page 481:

(attested in Greater Poland, Masovia) Introduces a qualifier clause; to, in order to, so that

Czsosmi chczyely vczynycz, yszesmi puszczyly Izrahelya, abi nam nye sluszyl (quid voluimus facere, ut dimitteremus Israel, ne serviret nobis)?

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 14, 5:

Introduces a resultative clause; to, in order to, so that

Zawołali potem wszyscy: ... Abyć nie był złodziej (si non esset hic malefactor Jo 18, 30), azabychmy ji podali tobie?

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 770:

Vczynycz raczy, aby nam czyalo y krew badze namyleyszego syna twego (ut nobis corpus et sanguis fiat dilectissimi filii tui)

1456, Kanon mszy św., Canon missae., volume VI, Sandomierz, page 261:

Day..., aby... od grzecha bylybychoom wolny (ut... a peccato simus semper liberi) y od wszelkego zameszkanya przeszpeczny

1424, Kanon mszy św., Canon missae., volume III, page 63:

Modlimy scha y thesz prosimi, aby przyemnye malby (uti accepta habeas) y przezegnay tho danye, thy dary

XV p. pr., Kanon mszy św., Canon missae., volume IX, page 258:

Przetosz nynye przysyøszta mi na pana boga, aby yakozem ya s wami milosyernye vczinila, takyesz y vy vczincze s domem otcza mego (ut quomodo ego misericoridam feci vobiscum, ita et vos faciatis)

1930 [c. 1455], “Jos”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 2, 12:

Vczin, gospodne, w dobrey woli twey Syon, abi sprawoni muri ierusalemske (ut aedificentur muri Ierusalem)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 50, 19:

Jesus kazał im, aby natychmiast milczeć (Jesus autem, ut tacerent, ipsis imperavit)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 291:

(attested in Lesser Poland) Introduces an unreal conditional; if

Bo gdy bądzye lakozyrcza, obiczagya gynako thego nye odmyeny y nye odeymye aby z szmyerczyą (qui gulosus effectus est, vix aliter quam morte moris mutabit)

1874-1891 [XV p. post.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume I, page XLI:

Aby mi s tobą vmrzecz, y[e]szcze ssze czebye nye zaprza et si optinuerit me mori tecum, non te negabo

1885-2024 [c. 1410], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume IV, page 616:

Kalsdy prelath malbi szø on o crifdø kosczelnø... fszøcz, abycz mu sza to ssmercz podgøcz

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 178a:

(attested in Lesser Poland) even though, although


aby

Polish: aby

Silesian: aby

Gdyz bødze sødø, aby wyssedl potøpon (cum iudicatur, exeat condemnatus)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 108, 6:

Abicz ony tesze svoge odzene vpraly (laventque vestimenta sua Ex 19, 10) y cisto ge mely; abycz ony tesze svymi szonamy pospolu ne leszely

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 174b:

(attested in Lesser Poland) may, I wish, if only


o

Polish: o

Silesian: ô

Inherited from Proto-Slavic *o(b). First attested in the 14th century.

about, concerning [with accusative or locative]

(used in descriptions) with, having [with locative]


o

Polish: o

Inherited from Proto-Slavic *o. First attested in the 14th century.


i

Polish: i

Silesian: i

Inherited from Proto-Slavic *i. First attested in the 14th century.

and (cumulative coordinating conjunction)


port

Polish: port
→ Kashubian: pòrt

Learned borrowing from Latin portus. First attested in 1471.

Applicuimus przistalischmy kv portu (inde navigantes... applicuimus Samum Act 20, 15)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 135:

port (a place on the coast at which ships can shelter, or dock to load and unload cargo or passengers)


bot

desc

Polish: but, bot (Middle Polish), bót (obsolete or dialectal, Lubawa)

Silesian: bōt

Etymology tree
Proto-Indo-European *bʰewd-der.
Proto-Germanic *bautaną
Frankish *bautander.?
Old French botebor.
Old Czech botbor.
Old Polish bot
Borrowed from Old Czech bot. The change from bot to but was probably influenced by obuć. First attested in 1415.

etymon

O ctore boti Mscziszek na mø szalowal, thichem ya v Pechni ne wzøl

1920 [1415], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume I, number 2559, Płońsk:

Item *budky pro tribus grossis et buthy magnas usque ad genu IHI-or grossos

1868 [1448], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XI, page 328:

Zona... zvge boti z gego nog

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 25, 9:

Zvy boty z nog twich, bo myescze, na nyemze to stogis, swymø te gest

1930 [c. 1455], “Jos”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 5, 16:

Mnye wthoremu *dzeye luthy. Geszlisz nag, przyodzey[ey] [bo]thy

1927 [c. 1455], Kazimierz Dobrowolski, editor, Przyczynki do dziejów średniowiecznej kultury polskiej z rękopisu szczyrzyckiego, Szczyrzyc, page 324:

Ysze Woczech Marczina, schina szwego, hu Michala... vgednal sza rzadne odzenye y dal mv szuknya sza trzinaccze grozi a bothi za poltrzecza groza, a on oth nyego przez czasu othszethl

1950 [1470], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1275, Warsaw:

Jakom ya drogy... kxadzv Janowy... nye zasthapyl... *amy go gonyl, any w them gemv szgynaly bothy, pyerz, sschaffran y vszda

1950 [1471], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 3051, Warsaw:

Expurgans innocenciam suam al. szwoyą nyevynoscz, czosch byla obwyny[o]na o bothy *zyamischowa

1923 [1478], Helena Polaczkówna, editor, Najstarsza księga sądowa wsi Trześniowa 1419-1609, Trześniów, Podkarpackie Voivodeship, page 100:

Alyecz przyydzye mocznyeyszy, chthorego nye yestem dostoyen rosvyąsacz rzemyszka bothow yego

1928 [End of the fifteenth century], Jan Janów, editor, Zespół ewangelijny Biblioteki Ordynacji Zamoyskich nr 1116, Warsaw, page 299:

Wyechecz sz botha *blathra

1874-1891 [c. 1500], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XLVII, page 354:

Święty Bartłomiej... miał odzienie pawłoczyste na sobie..., a buty perłami i drogiem kamieniem oprawione,... a to odzienie i ty boty aże do jego świętej śmierci nigdy sie nie starzało

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 235:

Ociec rzekł... ku swem sługam:... dajcie pier ścień na jego rękę i boty na nogi

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 387:

Kristus... rzekł ku swem zwolenikom: Kiedym was słał przez moszny, przez toboły, przez botow..., azali wam czego nie dostawało?

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 638:

*Glipiusz vyechecz s bothą

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 58r:

(attested in Masovia, Lesser Poland, Greater Poland) footwear, shoe

attested in Masovia; Lesser Poland; Greater Poland; attested in Masovia; Lesser Poland; Greater Poland


ten

Polish: ten

Silesian: tyn

Inherited from Proto-Slavic *tъ. First attested in the 14th century.


war

Polish: war

Silesian: wŏr

Inherited from Proto-Slavic *vȃrъ (“boiling; boiling liquid”). By surface analysis, deverbal from wrzeć /warzyć. First attested in 1499.

surf

Tako ony rzeczy parzyl od syebye, yako pssy z kuchnyey parzą varem

1874 [1499], Monumenta Medii Aevi Historica res gestas Poloniae illustrantia. Pomniki Dziejowe Wieków Średnich do objaśnienia rzeczy polskich służące, volume XVIII, page 622:

Post sex annos debet... Stanislao... per sexagenam soluere de censv et eciam per tenam siliqui a qualibet ceruisia al. warv

1856-1870 [1499], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume IX, number 1251:


drug

Polish: drug

Inherited from Proto-Slavic *drȗgъ. First attested in the fifteenth century.

Bødz tobye poszegnanye, sinu moy myly, bo gesz dobrego druga a czsnego møza sin (boni et optimi viri filius es)

1930 [c. 1455], “Tob”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 7, 7:

Omnes... vocales modo longantur, modo patulo breviantur. Ex quarum longacione et breviacione diversus consurgit sensus diccionum... Exemplum de u: druga, druug

1907 [c. 1470], Jakub Parkoszowic, edited by Jan Łoś, Traktat o ortografii polskiej, Żurawica, Świętokrzyskie Voivodeship, Krakow, page 401:


Czech

desctree

Polish: Czech
→ English: Czech
→ Burmese: ချက် (hkyak)

Silesian: Czech

Borrowed from Old Czech Čech. First attested in 1440.

Bohemus est aliquis de Bohemia Czech

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 19v:

(attested in Greater Poland) Czech (person from Czechia)


an

Univerbation of a + on. First attested in 1388.

Wlost umouil Swenthoslauem rok, an gi na tem rocze ianl

1888 [1388], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 5:

(attested in Greater Poland) connects clauses; and that

Pani Helska Vøczenczovim ludzem czinila zaplaczena podlug vgednana, ani gey ne chczeli przyøcz

1887, 1889 [1391], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume I, number 1014, Poznań:

(attested in Greater Poland) connects contrastive clauses; but that

Wanczlaw wszal voli Yanowi na ych dzedzine, an czski berze

1879 [1417], Jan Tadeusz Lubomirski, editor, Księga ziemi czerskiej 1404-1425. Liber terrae Cernensis, Masovia, page 178:

(attested in Masovia) introduces a temporal clause of recency; as it just (was)


to

Inherited from Proto-Slavic *to. First attested in the 14th century.


to

relative and interrogative pronoun; this, that


to

Polish: to

Silesian: to

then (in that case, used in if constructions)

secondary clause equivalent in superordinate clauses


my

my (nominative plural)
wa (dual nominative)
nas (genitive plural)
naju (dual genitive)
nam (dative plural)
nama (dative dual)
nas (accusative plural)
wa (accusative dual)
nami (instrumental plural)
nama (dual instrumental)
nas (locative plural)
naju (dual locative)

Polish: my

Silesian: my

Inherited from Proto-Slavic *my. First attested in the 14th century.


minister

zlw-opl-noun

minister m pers (related adjective ministrowski)

Polish: minister

Silesian: minister

Learned borrowing from Latin minister. First attested in 1484.

Ministrovye albo prelaczy thego braczthva (ministri loci) mayą sye o tho vczyecz do bysskupow

1892 [1484], Hieronim Łopaciński, editor, Reguła trzeciego zakonu św. Franciszka i drobniejsze zabytki języka polskiego z końca w. XV i początku XVI, Krakow, page 716:

(religion, attested in Lesser Poland) minister (senior member of the tertiary fraternity, assistant and deputy of the monk who takes care of the fraternity)


ba

Polish: ba

Silesian: ba

Inherited from Proto-Slavic *ba. First attested in the 15th century.

A ci... mąk nie wierzyli ani czci, ani dostojeństwa, ba i wstania przychodzącego sądu przeli (nam et resurrectionem mortuorum futuram negabant), mnimając, aby dusze po społu s ciały umirały

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 181:

nay, or rather, or should I say, moreover, hell used to say that what has been said thus far is true, but could be said more accurately

Drugi potem przybieżąc uderzył ji w ciemię i rzekł: O Jesusie, snadź ci mirzka w [o]czu, ba pokrzep sie im, dobry druże; takeś omdlał, jakoby nie miał boga ojca, ba pochwaci sie, ale nie daj sie sromocić

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 731:


bal

Polish: bal

Silesian: bal

Borrowed from Middle High German balle. First attested in 1481.

Telam aut his similia ulna extra cameras mercimoniorum vendere audeant, preter... barchanum..., et telam stamine al. palem dumtaxat quilibet extra cameras predictas vendat

1890 [1481], Adam Chmiel, editor, Zbiór dokumentów znajdujących się w Bibliotece hr. Przezdzieckich w Warszawie, page 41:

bale (rounded bundle or package of goods in a cloth cover, and corded for storage or transportation)


matka

Polish: matka

Silesian: matka

Inherited from Proto-Slavic *matъka. By surface analysis, mać + -ka. First attested in the 14th century.

Orsula, matka Stronislauiney, Dobeslawa... ne nagabala o posak

1959 [1400], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 444, Poznań:

(attested in Greater Poland) mother (female parent)

W rozmislenyv zalyezzy matka cznooth (mater virtutum), rostropnoscz

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 27:


kawa

Polish: kawa (obsolete, dialectal)

Coloeus monedula
Coloeus monedula#Translingual


długość

Polish: długość

Silesian: dugość

From długi + -ość. First attested in the 14th century.

Veszele ku dlugosczy gestcy ono bilo velike pres to, iscy szø gest ono od fchodu sluncza asz do szapadu bilo rosczøglo

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 2b:

(attested in Lesser Poland) length (distance measured along the longest dimension of an object)

Sziwota prosil iest od czebe y dal ies iemu dlugoscz dnow na weky (tribuisti ei longitudinem dierum in saeculum)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 20, 4:

(attested in Lesser Poland) length (duration in time)


wysokość

Polish: wysokość

Silesian: wysokość

From wysoki + -ość. First attested in the second half of the 14th century. Compare Old Czech vysokost and Old Slovak vysokosť.

etydate

Vdzelal (sc. Beseleel) y stool..., na ssyrzøø lokyecz myal, wisokoszcz (in altitudine) poltora lokczya

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 37, 10:

height (distance from the base of something to the top of said thing)

Wszistky wisocosci twe (omnia excelsa tua) y plinene twoie na mø sø szly

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 41, 10:

Nechaycze wznaszacz w wisocoscz (in altum) rogu waszego

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 74, 5:

Napiruecz gestcy ono (sc. wiesiele) ku vyszokoszczy bilo velike pres to, isczy gest ono od szeme asz do neba bilo doszøglo

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 2a:

(figurative, attested in Lesser Poland) wealth (large accumulation of property)

Gloszem mem wolalem do pana boga mego, wysluchal mye z wyszokoszczy bosthwa szwego (de monte sancto suo Psal 3, 5)

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 100a:

Skazø viszokosczi (excelsa) wasze a modli wasze

1930 [c. 1455], “Lev”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 26, 30:

(attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) hill (small raising of land)

Na wisokoszczy in Rama (vox in Rama audita est Mat 2, 18)

1977-1980 [c. 1470], urowska-Górowska Wanda, Kyas Vladimir, editors, Mamotrekty staropolskie, Lubin, page 260:

(attested in Greater Poland) mountain fortress (hold in a mountain)

Na wisocosci gor (in summis montium) wzneson bødze nad Lybanem owocz iego

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], page 71,16:

Cacumen konyecz, wyschokosczy (viditque in somnis scalam stantem super terram et cacumen illius tangens caelum Gen 28, 12)

1977-1980 [1471], Wanda Żurowska-Górecka, Vladimír Kyas, editors, Mamotrekty staropolskie [Old Polish-Latin Dictionaries and wordlists], page 13:

(attested in Lesser Poland) peak, top, vertex

Osanna, czvsch zdrov bądz na vysokosczy (hosanna in altissimis Mat 21, 9)!

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 778:

Prosza szobye na pomocz boga..., by my raczyl szeszlacz dzysz dar ducha swathego sz wyszokosczy krolewsthwa nyesbyeskego

1853 [1450], Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Piśmiennictwo polskie od czasów najdawniejszych aż do roku 1830, volume 4, page 120:

Cziebie swiantego, panye na wiszokosczy, chwala wszitczi angeli rzekøcz

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 123a:

(attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) height (place located high above the earth; especially as a place considered to be the seat of God; heaven; skies)

Raduy sie na wieki w bodze wassa wielmozna wisszokoscz, wielczi przyiacziele bozi, nachwalebneysi apostolowie, mnyeszi!

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 53b:

(attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) magnificence, perfection, dignity

Podlug wisokosci (secundum altitudinem tuam) rozmnoszil ies sini luczske

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 11, 9:

(attested in Lesser Poland) authority, power

Sublime hochlich Sublimitur idem Inde sublimitas vyszokoscz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 132r:

(attested in Greater Poland) The meaning of this term is uncertain.

Na vyschokoscz in altum (war. lub.: in altum defixi wyszoko; verba sapientium sicut stimuli et quasi clavi in altum defixi Eccles 12, 11)

1977-1980 [1471], Wanda Żurowska-Górecka, Vladimír Kyas, editors, Mamotrekty staropolskie [Old Polish-Latin Dictionaries and wordlists], page 145:

mistranslation of Latin altitūdō (“depth”)


kara

desctree

Polish: kara (“cart”)
→ Kashubian: kara (“wheelbarrow”)
→ Ukrainian: ґара (gara)
→ Slovincian: kara

Silesian: kara (“wheelbarrow”)

Borrowed from Middle High German karre. First attested in 1471.

Karrą albo yednokolye biga, ein karre, carruca idem est

1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 27:

Dwogye kary aut gyednokole duorum burdonum

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 46:

Biga ein karre carruca idem est karrą albo yednokolye vel liber

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 19r:

(attested in Greater Poland) light cart with one or two wheels


książka

Polish: książka
→ Belarusian: ксёнжка (ksjónžka)

Silesian: ksiōnżka

From księgi + -ka. First attested in the fifteenth century.

Finito hoc libro, s dokonczenya thy k[s]yanszki, sit laus et gloria Christo

Fifteenth century, Glosy z rkpsu Biblioteki Uniwersytetu Wrocławskiego o sygn. Q I V 126, pom inięte przez wydawcę w PF III 281-292, page 290:

book (collection of sheets of paper bound together to hinge at one edge, containing printed or written material, pictures, etc.)

Xøzki coronaria maior

1900 [1472], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 1607:

Leucanthemum vulgare
Leucanthemum vulgare#Translingual

(in the plural) oxeye daisy (Leucanthemum vulgare)


łyżka

Polish: łyżka

desc

Silesian: łyżka, łeżka (Western Silesian)

Inherited from Proto-Slavic *lyžьka. First attested in 1432.

Hanna wzala cztirzy kubky srzebrzne y dwanaczcze lischek

1901 [1432], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume II, Radom, Sandomierz, Opoczno, page 309:


cebula

desctree

Polish: cebula, cybula, czybula (Middle Polish)
→ Old Ruthenian: цибу́лꙗ (cibúlja), цебу́лꙗ (cebúlja), цибу́лꙗ (cibúlja)
Belarusian: цыбу́ля (cybúlja)
Carpathian Rusyn: цибу́ля (cybúlja)
Ukrainian: цибу́ля (cybúlja); цебу́ля (cebúlja) (dialectal)
→ Russian: цибу́ля (cibúlja) (dialectal)

Silesian: cebula, cybula

Borrowed from Middle High German zibolle, zebülle, zwibole, from Late Latin cēpulla. First attested in 1419.

bor+

Iakom ya ne porwala Ondrzeyowi czibuli z gego ogroda

1920 [1435], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume III, number 1374, Zakroczym:

Dzeszanczina s pełna ma dana bicz wyiąwszi rzepą, mak, kapustą, cybulyą

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 4:

Czibula cepe

1900 [1478], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 1927:

Cybula cepe

1900 [1484], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 5966:

Czibula cepe

1900 [1484], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 5967:

Czebula cepe

1900 [1464], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 4772:

Czebula ffanula

1900 [c. 1465], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 3915:

In molliter autem asperatis scribatur simplex c sine omni asperacione, ut: cap, cebula, cisz

1907 [c. 1470], Jakub Parkoszowic, edited by Jan Łoś, Traktat o ortografii polskiej, Żurawica, Świętokrzyskie Voivodeship, Krakow, page 407:

Czebula cepa

1900 [1472], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 539:

Czebula cepe

1900 [c. 1500], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 7105:

Cepe ein zwyfel, cepa idem est czebula

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 26r:

(attested in Masovia, Lesser Poland, Greater Poland) onion (Allium cepa)


szkoła

desctree

Polish: szkoła, szkała (Przemyśl)
→ Kashubian: szkòła
→ Slovincian: szkôla

Silesian: szkoła

→ Old East Slavic: школа (škola)

Old Ruthenian: шко́ла (škóla)

Belarusian: шко́ла (škóla)

Carpathian Rusyn: шко́ла (škóla)

Ukrainian: шко́ла (škóla)

Russian: шко́ла (škóla)
→ Bezhta: ишкола (iškola)
→ Ingrian: škoulu
→ Kildin Sami: шко̄ла (škōla)
→ Komi-Zyrian: школа (škola)
→ Northern Mansi: искола (iskola)
→ Skolt Sami: škooul
→ Yakut: оскуола (oskuola)

Borrowed from Middle High German schuole. First attested in the fifteenth century.

bor+

Szaky do szkoly dayą

2010 [Fifteenth century], Jan Łoś, editor, Dwa teksty staropolskie, Pułtusk, Płock:

Aby[ście] ne byly pogorseny, bo beze skol vczyenye (pro vczynyą) zle wam (absque synagogis facient vos Jo 16, 2)

1950 [c. 1425], Jan Janów, editor, Najstarsze szczątki ewangeliarza polskiego, Krakow, page 43:

Kogokoly szmyercz vduszy, kaszdy w gey scolye bycz mvszy

1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią], Mierzeniec, Płock, line 14:

Gimnasia, id est studia, achademie skaly (pro skoly) achademskye (ut qui Athenis magister erat et potens, cuiusque doctrinam academiae gymnasia personabant, fieret peregrinus atque discipulus Prol I)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 5:

Konyecz thych praw stal szye... w szkolye szkalszkyey

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 142:

(attested in Masovia, Lesser Poland, Greater Poland) school (education facility)


góra

zlw-opl-noun

góra f (diminutive górka, related adjective górny)

Polish: góra

Silesian: gōra

Inherited from Proto-Slavic *gora with unexpected lengthening of -o-. First attested in the 15th century.

Ale ia postawon iesm crol od nego na Syon, gorze swøtey (super Sion, montem sanctum) iego

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 2, 6:

Valem, gorą, przekopem vallo (quia venient dies in te et circumdabunt te inimici tui vallo, et circumdabunt te Luc 19, 43)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 124:

Pro silua dicta gora in Dobronouice

1856-1870 [1400], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume VIII, number 9693:

mountainside forest (woodland on the slope of a mountain)

Statuerunt eum super pynaculum, u gor[o]y, templi (Mat 4, 5)

1956 [Middle of the 15th century], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku, Silesia, page 33v:

(attested in Silesia) top; up (higher part of something; upward direction)

Ale ysze taczy zlosnyczy kv odpyranyv swey zlosczy wząly sobye w obyczay myeszkacz w myesczech abo we wsyach, gdzesz to by syą nyemyeczskym prawem odpyraly, a tako cząstokrocz swą chytrosczą od smyerczy wychodzą, przeto chczem, aby zly gori nye myal, ale wszady potąpyon

1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I, Lesser Poland, page 33:

(attested in Lesser Poland) upper hand, advantage (condition, circumstance, opportunity or means, particularly favorable or chance to success, or to any desired end)


chłopiec

chłopiec m animacy unattested (canonical)

Polish: chłopiec

Silesian: chopiec

Inherited from Proto-Slavic *xolpьсь. By surface analysis, chłop + -ec. First attested in the 15th century.

Naproth szdayv dzewky, chlopcze, asz szya chlop po szyrczv szmekcze

1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią], Mierzeniec, Płock, line 202:

(attested in Masovia) boy (young male person)


stół

Polish: stół

Silesian: stōł

Inherited from Proto-Slavic *stolъ. First attested in the 14th century.

Vgotowal ies w obesrzenu moiem stol (mensam) przecywo tym, gisz møøczø [mnie]

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 22, 6:

[G]ospodne, da my tho wedzecz, bych mogl o them czszo powedzecz, o chlebowem stole

1415, Przecław Słota, O zachowaniu się przy stole, Łęczyca, Poznań, line 3:

Pro II mensis stoli, expedicionalibus

1874 [1393], Monumenta Medii Aevi Historica res gestas Poloniae illustrantia. Pomniki Dziejowe Wieków Średnich do objaśnienia rzeczy polskich służące, volume XV, page 161:

Uczyn, czsokoly gest przykazal pan..., skrzynyø..., stool (mensam)... s offyernymy chlebi

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 35, 13:

Sedes stol inde sedifex et est aliquis faciens sedes

1442, Wokabularz Raczyńskich, Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu, sygn. 1360/I, page 182r:

(attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca, Greater Poland) table (item of furniture, usually wooden and for placing meals on, among other things)

Stool tronus (fecit etiam rex Salomon thronum de ebore grandem et vestivit eum auro fulvo nimis III Reg 10, 18)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 44:

Jaco werdunki w Scoroszewe ne przisluchali ani przidani tamo cu caple ot czterdzesczi lath, ale przisluchayø cu stolu byscupemu

1959 [1407], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 606, Poznań:

(attested in Greater Poland) prince's or bishop's treasure

Vkladamy, aczby nyektory sądza... dzerszącz strona yedna zdal abo skazal... vcząszayącz drvgą stroną, tedy strona vcząszona odzowie syą kv wysszemv stolv (ad superiorem)

1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I, Lesser Poland, page 2:

(law, attested in Lesser Poland) judicial tribunal, judicial instance


stół

Petrus aggerem in summitate eiusdem piscine ex parte fluuij potens est facere et sipare, nec non aquam de ipso fluuio recipere canali al. stolem

1856-1870 [1444], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume II, number 3186:


nauczyciel

nauczyciel m animacy unattested (female equivalent nauczycielka)

nauczyciel m animacy unattested (canonical)
nauczycielka (feminine)

Polish: nauczyciel

Silesian: nauczyciel

Inherited from Proto-Slavic *naučiteljь. By surface analysis, nauczyć + -ciel. First attested in 1484.

Yakyego a kogo sobye mayą nabyczi nyuczyczyela (de informatore ipsorum)

1892 [1484], Hieronim Łopaciński, editor, Reguła trzeciego zakonu św. Franciszka i drobniejsze zabytki języka polskiego z końca w. XV i początku XVI, Krakow, page 718:

(attested in Lesser Poland) teacher (one who teaches)


kwiat

kwiat m inan (diminutive kwiatek, related adjective kwietny)

kwiatek (diminutive)
kwietny (adjective)

desctree

Polish: kwiat
→ Old Ruthenian: квѣтъ (květ), квꙗтъ (kvjat)
Belarusian: квет (kvjet)
Ukrainian: квіт (kvit)
→ Yiddish: קווייט (kveyt)

Silesian: kwiat

Inherited from Proto-Slavic *květъ. First attested in the 14th century.

Dny yego yako kwyet polny

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 102, 14:

(attested in Lesser Poland) flower (plant that bears flowers)

Tyś kwiat czystoty panieńskie, ... tyś roża rayskiego kwiata

1874-1891 [XV p. pr.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XIX, Przeworsk, page 42:

(figuratively, attested in Lesser Poland) flower (beautiful thing or person)

flower (plant that bears flowers)
flower (beautiful thing or person)

Tego drzeua kvyat, roszdze, bylo pomoczno przeczyw kazde nyemoczy

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 91:

flower (part of the flowering plant containing the reproductive organs)


ściana

Polish: ściana

Silesian: ściana

Inherited from Proto-Slavic *stěnà. First attested in 1398.

Moua vasa a dary vase sø my gako proch, grosa gako *ogzen na scene napysani

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page gl. 70b:

Paries patet vlg. szcząną

1442, Wokabularz Raczyńskich, Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu, sygn. 1360/I, page 158v:

Paries sczyąną

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 96r:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland) wall (each of the substantial structures acting either as the exterior of or divisions within a structure)

Bo dokød poruszacze se na czloweka, ... iaco zczene naclononey (tamquam parieti inclinato)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], page 61,3:

(attested in Lesser Poland) wall (rampart of earth, stones etc.)

Sczyana congeries (in verbo eius stetit aqua sicut congeries Ecclus 39, 22)

1977-1980 [c. 1470], urowska-Górowska Wanda, Kyas Vladimir, editors, Mamotrekty staropolskie, Lubin, page 174:

(figuratively, attested in Greater Poland) wall (that which separates)

Zaloby o mvrowaney sczyenye

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 100:

(attested in Greater Poland) wall (divider of two estates)

Przykril gy (sc. ołtarz) zlotem przeczystym s bronkøø y szczyanamy (cum... parietibus), y rogy

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 37, 26:

Nicolaus cum Johanne zuppas salis al. *czyany tenere debebunt

1937 [1443], Feliks Pohorecki, editor, Catalogus diplomatum Bibliothecae Instituti Ossoliniani nec non Bibliothecae Pawlikowianae inde ab anno 1227 usque ad annum 1505, page 77:

(mining) wall (place in a mine where a mineral is extracted from a deposit)

Eze... Jan... szilø moczø deptal Jacuszowi zito, gdze s nim sczani ne mal

1888 [1402], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 101:

(attested in Greater Poland) wall (boundary, border)


do

Polish: do

Silesian: do, dō (before nasals)

Inherited from Proto-Slavic *do. First attested in the 14th century.

denotes the subject of an address or action;


tak

Inherited from Proto-Slavic *tako. First attested in the 15th century.


tak

Polish: tak

Silesian: tak

(in conjunction with jako) as well as, both, and


mama

Polish: mama

Silesian: mama

Inherited from Proto-Slavic *màma. First attested in the fifteenth century.

Yakom ya Malgorzacze, mamye mey, nye szabral dwu szuknyv

1950 [1470], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1308, Warsaw:

Nye tako, yako ynne panny czynyv, yze schvkaya ynych opczych mam (non ut solent homines extraneam quaesivit nutricem mater puero), alye swe dzyeczatko svymy pyrszyamy karmyla (sc. Anna)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 12:


ber

Polish: ber

Inherited from Proto-Slavic *bъrъ. First attested in 1409.

Ber iocues, panicus

1900 [1437], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 2650:

Yacom ne popasl Recziboroui poltory copi brw

1920 [1409], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume I, number 1398, Płońsk:

Panichium est legumen quoddam proprie fenchel ber

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 95r:

Setaria italica
Setaria italica#Translingual

(attested in Greater poland) foxtail millet (Setaria italica)


wolny

zlw-opl-adj

wolny (comparative wolniejszy, derived adverb wolno or wolnie)

wolniejszy (comparative)
wolen (alternative)

Polish: wolny

Silesian: wolny

Inherited from Proto-Slavic *volьnъ. By surface analysis, wola + -ny. First attested in the end of the 14th century.

etydate

Gego przyrodzeny[v] przyyaczele mowyą, ysz gego zoną nye ma dzalv w them domv przetho, ysz ten dom wzdam (pro wzdan) gemv... a ysze byl sobye zostawyl wolne panstwo swego gymyena (dominium et potestatem)

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 97, 1:

Texente aranea retiaculum artis sue musca... dixit: Vt quid concludis fallaci rethi semitas liberioris nature, gl. liberalium animalium wolnym szwyerzątom

Middle of the 15th century, Józef Reczek, Zbigniew Wojas, Felicja Wysocka, Mariusz Leńczuk, Elżbieta Belcarzowa, editors, Glosy i drobne zabytki języka polskiego pominięte przez wydawcę w RXXIII 268-319. Uzupełnienie materiału z trzech rękopisów na podstawie nieopublikowanych odczytań z rękopisów wyrazów polskich wraz z kontekstami, Lviv, page 279:

(attested in Southern Borderlands) free (of animals, living in nature)

Quare voluit nasci Christus de virgine desponsata et non de libera a nye wolney

1880-1894 [Middle of the 15th century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume V, page 255:

Yaco Jadwiga dala Jaszcoui volne sedzene a w tem geg szastawnik gemu vadzi

1974 [1401], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kaliskie, volume IV, number 18, Kalisz:

(attested in Greater Poland) free (that which can be accessed or used without restriction)

Wolne targy nundine

1877-1881 [1437], Władysław Wisłocki, editor, Katalog rękopisów Biblioteki Uniwersytetu Jagiellońskiego, number 228, page 88:

Szyodmego lyata winydzye wolen (liber) darmo

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 21, 2:

Laurencius cum fratribus s[uis] kmeto[nibus] ducit testes de libertate sua...: Jaco ya tho vyem, ysze Wawrzinecz z bracza wolny sza

1937 [1415-1426], Adam Wolff, editor, Mazowieckie zapiski herbowe z XV i XVI wieku, Masovia, page 1:

(attested in Masovia) free (not attached to some piece of land)

Kako moze przeczyw themv vczynycz podlug prawą, a byl by wolen w szwem gymyenyv (ut habeat facere et dimittere)?

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 67, 3:

[G]dysz rownoscz myedzy stadlem gest rozmagytoscz, bo nyektorzy są wolnyeyszy, ... to gest maszowie, nyszly szenysczyzny (quedam personae libere, ut virorum, aliarum autem, ut mulierum, minus libere agere possint in iudicio)

1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I, Lesser Poland, page 46:

(attested in Lesser Poland) entitled (capable of legal actions and procedural actions)

Gdyscze sluszyly grzechowy, volnywscze byly od sprawyedlywosczy liberi fuistis iusticie (Rom 6, 20)

1880-1894 [Middle of the 15th century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume I, Lviv, page 102:

Tedy on tego przysząstwa wolenw y proszen gest (officii liber est)

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 60, 3:

(attested in Southern Borderlands) free; liberated (having been freed)

Stanislaus colonus tho bil moy wolniw do God a yam gy wipuszczil y sz chicz, y sze wszego

1920 [1426], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume II, number 2208, Zakroczym:

(attested in Masovia) exempt; freed (of a peasant, relieved of duties such as taxes for a period of time)

Ysze Potr plath bral y vidzirszal spokoyne ten szszreb volni mimo trzidzeszczy lat

1974 [1414], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kaliskie, volume IV, number 466, Kalisz:

(attested in Greater Poland) free; public; open (of land, unrestricted by the rights of third parties)

Iaco Olbrachth ne mal v Jacussa volnego polusledza, ale mu noczø sbegl s gego vprauisznø

1959 [1400], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 473, Poznań:

(attested in Greater Poland) used by a peasant temporarily exempt from all benefits such as taxes to a manor

Thedi slvszno bąncz cząnszebnykoom oną czązzą rosdacz... podlvg wolney gych volyey (pro libera ipsorum voluntate)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 22:

(attested in Masovia) free (voluntary, uncoerced)

Vczinil iesm se iaco czlowek przez pomoczi, medzy martwimi wolen (inter mortuos liber)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 87, 4:

Porazil bog krolya a bil trødowat asz do dnya smyercy swey, a bidlyl w domv w wolnem osobye (habitabat in domo libera seorsum)

1930 [c. 1455], “IV Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 15, 5:

(attested in Lesser Poland) lonely; abandoned; isolated

Nil enim valet mundum esse corpore, qui pollutus est mente volną ab[y]o prosnya

1968 [c. 1484], Michał Muszyński, editor, Glosy, zapiski i niektóre teksty polskie w starych drukach i rękopisach Biblioteki Kórnickiej do roku 1550, cz. II, volume II, Błonie, page 214:

(attested in Masovia) uncontrolled; reprehensible

Gdysz lyekarzom vydzyalo szye dobrze, yschby czyalo yego olyeyem drzewnym lyeczyly, wszadzyly y v kądz pelną olyą volnego

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 108:

Ukoy syø w wolney obyecye zaszszoney

1930 [c. 1455], “I Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 26, 19:


miesiąc

desc

Polish: miesiąc, mięsiąc (Middle Polish), mniesiąc (Far Masovian)

Silesian: miesiōnc, mjeśůnc (Steuer's Silesian Alphabet)

Inherited from Proto-Slavic *měsęcь. First attested in the 14th century.

Pany Wlodkowa drzewey, nysz wischla trzsi lyata a trzsy myesance, Staschca... pozwala yest

1880-1894 [1400], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume III, Krakow, Czchów, page 188:

(attested in Lesser Poland) month (one of twelve divisions of a year)

Vzrzø... mesøcz y gwazdy (lunam et stellas)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 8, 4:

Gidøczi slvzicz czvdzim bogom..., tocz iest slvnczv y myoszøczv (solem et lunam)

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 17, 3:

Potym ona drzewa rzymska, ktoresch szye (pro szą) szvany sloncze y myeszyądz (illae quondam arbores solis atque lunae), davaly odpovyedanye lyvdv pospolnemv vtenczass

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 74:

(attested in Lesser Poland) the Moon (the Earth's largest natural satellite)

A thu stoy *myoszandz y gwyaszdy napyszane

1864 [15th century], Jan Długosz, edited by Aleksander Przezdziecki, Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis nunc primum e codice autographo, volume III, Krakow, page 354:

Myeszacz signaculum (elemosyna viri quasi signaculum cum ipso Ecclus 17, 18)

1901 [1400], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 80:

Janusz yest... naszego clenota: meszancz, gwaszda na sczicze

1878-1889 [1413], Archiwum Komisji Historycznej, volume III, Greater Poland, page 307:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland) crescent, half-moon (figure of a half-moon)


wet

wet m animacy unattested (canonical)
weta (alternative)

Polish: wet

Borrowed from Middle High German wette (“repayment”). First attested in the 15th century.

bor+

Tedy mvszy (sc. powod) wyny a wetty pokvpycz (opportet pro eo emendas et poenas dare)

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 91, 1:

damages (monetary payment as compensation for a criminal act committed or as compensation for damage caused, also a court penalty imposed on a litigant)


by

Etymology tree
Proto-Indo-European *bʰuH-
Proto-Indo-European *bʰúHt
Proto-Indo-European *h₁es-
Proto-Indo-European *h₁ésti
Proto-Balto-Slavic *bū́ˀtei
Proto-Slavic *byti
Proto-Slavic *by
Old Polish by
Inherited from Proto-Slavic *by. First attested in the 14th century.

etymon

Grzeszni... godzi, bi vlapil vbogego (insidiatur, ut rapiat pauperem)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 9, 31:

Orandowal i[e]szm do gich domv, by penødze brali

1887, 1889 [1395], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume II, number 1773, Pyzdry, Gniezno, Kościan:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland) introduces a clause of aim; to, so that, in order to

Pamyantay, tobe vyele, by czczil suato y nyedzela

End of the 15th century, Dekalog - Dziesięcioro przykazań bożych - Decem praecepta Dei, volume III, number 2:

Micolay prosil prze bok, by mu othpustil przisi[an]gą

1861 [1398], Pismo poświęcone naukom, sztukom i przemysłowi, volume III, Biblioteka Warszawska, page 34:

Nye chczemy, by tho zgromadzenye navyedzal... kthory lagyk (nolumus tamen congregationem huiusmodi a laico visitari)

1892 [1484], Hieronim Łopaciński, editor, Reguła trzeciego zakonu św. Franciszka i drobniejsze zabytki języka polskiego z końca w. XV i początku XVI, Krakow, page 721:

(attested in Lesser Poland) introduces a command; to

Swyøty Blaszey gemu rzekl: Wylo, mnymasz, by *twey møky mogly odyøcz miloscz bozø

1896 [Middle of the 15th century], Lucjan Malinowski, editor, Żywot świętego Błażeja. Zabytek języka polskiego z początku wieku XV,, page 320:

Roman Ianoui ne slubowal, bi mu szø gwalth ne sstal w gego domu

1902 [1405], “Wybór zapisek sądowych grodzkich i ziemskich wielkopolskich z XV wieku”, in Franciszek Piekosiński, editor, Studia, rozprawy i materiały z dziedziny historii polskiej i prawa polskiego, volume 6, Poznań, Pyzdry, Kościan, Gniezno, page 272:

Sczepan zalowal, bi Przibkowa dzewka mu pancz grziwen wcradla

1888 [1401], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 109:

(attested in Greater Poland) introduces a clarifying clause; to

Boymisch syą, bichom pichą krolewstwa nyebyeskyego ny straczily

1874-1891 [Middle of the fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 235:

Byli krzywi, bo im był przykazał, aby nie spali; a kiedy przyszedł a oni śpią, pochwacili sie ze snu..., bo im było żal i srom, by jego pośledniej kaźni nie mogli popełnić

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 610:

Tocz yest volą bogą naszego, bychom pelnyly przykaząnye *yago

End of the 15th century, Dekalog - Dziesięcioro przykazań bożych - Decem praecepta Dei, volume II, number 1:

introduces a subjective clause; in order to

Micol[ay] s Wawrzincem ne vmawal nigednei vmo[wi], bi meli pusczicz na przyaczele

1887, 1889 [1399], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume II, number 1376, Pyzdry, Gniezno, Kościan:

(attested in Greater Poland) introduces an attributive clause; in order to

Nie jesteśmy tako źli, bychmy to uczynili

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 790:

introduces a clausal clause; in order to

Bo by bog ne podpomogl me, przes mala przebiwalabi bila w pekle dusza moia (nisi quia dominus adiuvit me, paulo minus habitasset in inferno anima mea)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 93, 17:

(attested in Lesser Poland) introduces an unreal conditional clause; if

(Pothkomorze wszącz ma)... dwa rydla a nye wyączey, by tesz dwye alybo trzy dzedzyny myedzy dwyema granyczyl (etiamsi duas aut tres hereditates inter duos limitaret)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 63:

(attested in Masovia) admissive; albeit, although


by

Polish: by

Silesian: by

Bosze moy, ne milczy ote mne, bi negdi ne milczal ote mne (deus meus, ne sileas a me, ne quando taceas a me)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 27, 1:

(attested in Lesser Poland) expresses optative meaning; if only, had better, let


by

See the etymology of the corresponding lemma form.


bieg

Polish: bieg

Silesian: biyg

Inherited from Proto-Slavic *bě̑gъ. First attested in the 14th century.

Lenyvim stąpanym byeg mudzysz pede sopito cursum moraris

1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 14:

L[e]czaczych coni slonecznych byegyem po gwaszdnem nyebye Criste..., qui luciferorum alipedum tactu stellata per ethera gubernas

1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 23:

Byeg passum

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 35:

Cursus eyn lauff byeg

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 6v:

Exivit de utero meo giganteo cursu obrzymowym byegem

1874-1891 [XV med.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 152:

Byeg cursus

1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 3:

Byegi gressus

1876-1929 [XV p.post.], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie, volume XII, Murzynowo, page 144:

(attested in Sieradz-Łęczyca, Greater Poland, Pomerania) run (act of running)

Greater Poland; Pomerania; Greater Poland; Pomerania

Bąndzeli plynyenye rzeki oth wlostnego byegv... odwroczono..., thedi wyącz byeeg rzeeki za granicze zawzdi ma ymyaan bycz

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 21:

Gdyby rzeka moczą swą... opvszczywszy pyrwszy byeg, gynszym byegyem syą obroczila, tedy ony brzegy, ktorimi pyrwey woda rzeky czekla, dzedzynam badą za granycze

1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I, Lesser Poland, page 7:

Na byegv rzecznem ad oram

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 85:

(attested in Masovia, Lesser Poland) course, channel, riverbed (confine of a river)

attested in Masovia; Lesser Poland; attested in Masovia; Lesser Poland

Mądry a na wyączey then, ysz sze na gwyasdach rosumye a z gych byegu o przyydączych rzeczach [przepowiada] sapiens et maxime, qui astrorum cursus sciens ex tali cursu de futuris [predicit]

1880-1894 [XV med.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume V, page 265:

Przechodzy rok w ocrądze pochodzącze byegy agit celeres annus in orbe rotas

1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 17:

Przykazalesz ym, bych dzyerzely barzy byeg vczvyrdzenya nyebyoss

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 5:

Nastaloscz nyebyeszkych byegow successio

1874-1891 [XV med.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 151:

(attested in Sieradz-Łęczyca) course (path of a celestial body)

Theliko do yednego byegu roka tantum ad vnius anni decursum

1885-2024 [c. 1428], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume I, Międzyrzec, Warsaw, page 480:

Dzen ku dnyv przichodzil a chwyle czasu przed syø biezali, a dwye lecye syø popelnyle swim byegem

1930 [c. 1455], “II Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 21, 19:

(attested in Greater Poland, Masovia) passage (of time, act of passing)

Inter omnia necessaria est cognoscere euentagium kursum byeg in omnibus, quod in omnibus est fructus et dampnum

1874-1891 [XV p. pr.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 335:

Podlug biegu przyrodzonego secundum cursum nature

1874-1891 [XV med.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, page 361:

In habitu glorie seculorum szweczkego byegu

1874-1891 [XV med.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 158:

Procz begu pospolnego sine incubitu concepisse

1874-1891 [XV med.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 160:

Dzyevycze porodzenye przez mąskyego dotknyenya nade wschytky prava przyrodzonego byegv

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 46:

Gestly mnysz, iszbi w moci wogenskey zalezalo wycyøstwo boia: przepuscy pan, abi bil przemozon od nyeprzyiacyol, bocz to [boga] gest wspomoci y na byeg obrocycz

1930 [c. 1455], “II Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 25, 8:

Ne *bodzesz se bacz od strachu nocznego, ... od byegu y dyabla przepoludnego

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 90, 6:

(attested in Lesser Poland) invasion, onslaught


krok

desctree

Polish: krok
→ Belarusian: крок (krok)
→ Ukrainian: крок (krok)

Silesian: krok

step (advance or movement made from one foot to the other; a pace)


list

Polish: list

Silesian: list

Inherited from Proto-Slavic *lȋstъ. First attested in the 14th century.

A bødze (sc. mąż) iaco drzewo, iesz szczepono iest podlug czekøcych wod..., a list iego ne spadne (folium eius non defluet)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 1, 4:

Genze (sc. gołąbek) *szo zaszø wroczyl s olywowim zzelonim listem w swich vszczyech (portans ramum olivae virentibus foliis in ore suo)

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 8, 11:

Weszmyecze sobye... lyst palmovi (spatulas palmarum) a rosgy z drzewa gøstich latorosly

1930 [c. 1455], “Lev”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 23, 40:

Te... stirpi Godzambą... aggregamus... In cuius signum... tibi... largimur tres pinus... in scuto seu campo flaueo, galea vero in inferiori parte listi supertecta

1878-1889 [1487], Archiwum Komisji Historycznej, volume III, Greater Poland, page 350:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland) leaf (part of a plant)

Svøthy Gan... do... opatha dalcy mu gest on lysth byl

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 184v:

Szwiąti Pawel z lista rzekl: Zabicz anticrista slowem Ihesu Krista

1449, Gałka Jędrzej z Dobczyna (Dobszyna), Pieśń o Wiklefie, Głogówek, line 58:

(attested in Lesser Poland, Silesia) letter (written correspondance)

attested in Lesser Poland; Silesia; attested in Lesser Poland; Silesia

[J]akom przi tem bil, isz Micolay slubil mi list [wro]czicz, isz gim sze zaluge

1959 [1390], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 79, Poznań:

Tenor [obmya] obmavyanye Inde dicimus: Tenore presencium obmavyanym nynyeschych lystow vel podlvg vylozenya nynyeyschych lystow

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 136r:

Inclusiue computando a data presencium lato pyrzve y poslednye lyczacz od vydanya thego tho lysthą

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 65r:

(law, attested in Greater Poland) legal document (something that establishes or confirms something)

Wszøw (sc. Raguel) lyst, podle tego tedi prawa vcziny zapys malzenski (accepta charta fecerunt conscriptionem coniugii)

1930 [c. 1455], “Tob”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 7, 16:


klub

Borrowed from Old Czech klúb. Doublet of kłąb. Cognate with Old Church Slavonic клѫбъ (klǫbŭ) and Old East Slavic клубъ (klubŭ).

Gdysz wystupy [z] klubu si in iunctura cuiuscunque membri dislocaretur

1874-1891 [second half of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume LIII, Krakow, page 61:

(anatomy, attested in Lesser Poland) joint (part of the body where bones join)


klin

Polish: klin

Inherited from Proto-Slavic *klinъ. First attested in 1401.

Stogy na roly, w lemyess klyekczye, rzekomocz mv plug oracz nye chczye. Namyszlem potraczy klyny, byezy do chrostha po gyny

c. 1483, Satyra na leniwych chłopów, line 19:

Tegas intus sal clinken..., depones klin

1874-1891 [15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume LIII, Krakow, page 63:

(attested in Lesser Poland) plug, stopper

wedge (object resembling such a device)
plug, stopper

Clyn cuneus, kucla

1885-2024 [End of the 15th century], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume V, page 11:

wedge (object resembling such a device)
string puppet

Clyn *birrita

1877-1881 [1437], Władysław Wisłocki, editor, Katalog rękopisów Biblioteki Uniwersytetu Jagiellońskiego, number 228, page 85:

wedge (object resembling such a device)
cap, hat

Vchopyw gy Saul za klyn plascza gego (apprehendit summitatem pallii eius) tako, esze syø rozdarl

1930 [c. 1455], “I Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 15, 27:

wedge (object resembling such a device)
fold (edge of a garment)

Niwą roley gich..., ktora lyezy na przeczowkach... y klin roley do granicze, do sklarskey... obligauerunt

1856-1870 [1476], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume II, number 4174:

XIIII grossos pro episcis, qui dicuntur *sclin equorum

1401, Adam Chmiel, editor, Księgi radzieckie kazimierskie, Krakow, page 540:

(attested in Lesser Poland) The meaning of this term is uncertain.


bo

Polish: bo

Silesian: bo

Inherited from Proto-Slavic *bo. First attested in the first half of the 14th century.

etydate

Czso posual Jacub medzi mnø a medzi Bodzechnø, tho posual po prawe, bosmi tho sandzili

1887, 1889 [1388], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume I, number 461, Poznań:

Moui... pocazuiø, iz sø gresnicy ctuoracy; bo moui to slouo albo sedøcim, albo spøcim, albo lezøcim, albo uma[rłym]

c. 1301-1350, Kazania świętokrzyskie, Miechów, page br 10:

Panye woyczye, yusz bo czyą [y] pytham na prawye... yesthly to szlubyenye moczno

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 71:


o-

Polish: o-

Etymology tree
Proto-Slavic *o(b)-
Old Polish o-
Inherited from Proto-Slavic *o(b)-.

etymon

o- + pozdny → opóździć

appears in front of some verbs meaning: to make something behave in a certain way, en-, be-, make

o- + kropić → okropić

o- + soczyć → osoczyć


u

Polish: u

Silesian: u

Inherited from Proto-Slavic *u. First attested in the 14th century.

denotes position in a group; among, between

denotes possession; in the possession of

with być; creates a possessive phrase meaning "to have"

denotes witness or subject of some action; in front of, on behalf of

denotes opinion; in one's eyes, in one's opinion, according to

denotes person from whom someone receives; from

denotes person being asked or requested; from, of

denotes object to which something belongs; 's

denotes perpetrator or performer of an action to create a passive voice; by


w

Polish: w, we

Silesian: w, we, wy

Inherited from Proto-Slavic *vъ(n). First attested in the first half of the 14th century.

denotes illative movement; into [with accusative]

denotes contact because of movement, i.e. to bump into something [with accusative]

denotes allative movement; to, towards [with accusative]

used in temporal constructions to create adverbs from nouns [with accusative]

denotes a goal or aim; for [with accusative or locative]

denotes function; in the role of; as [with accusative or locative]

denotes a manner; in [with accusative or locative]

denotes instrumental usage [with accusative or locative]

used with some nouns to denote physical or temporal measure [with accusative or locative]

denotes the amount of participants [with accusative]

denotes a change of state; into [with accusative]

denotes the intended addressee of a statement; at [with accusative or locative]

used in some syntactical constructions with verbs [with accusative]

denotes inessive position; in [with locative]

denotes position in time; in [with locative]

denotes cause; because of [with locative]

used in some noun constructions to denote "in the pattern of" [with locative]


z

Etymology tree
Proto-Balto-Slavic *iź
Proto-Slavic *jьz
Old Polish z
Inherited from Proto-Slavic *jьz. First attested in the 14th century.

denotes the composition of an item; from, out of, of

denotes origin or cause; because of, from

with a noun, denotes manner; by means of, from


z

s (alternative)
se (alternative)
ze (alternative)

Polish: z (“from”)

Silesian: z (“from”)


z

Polish: z (“with”)

Silesian: z (“with”)

Etymology tree
Proto-Slavic *sъ(n)
Old Polish z
Inherited from Proto-Slavic *sъ(n). First attested in the 14th century.

denotes comitative or sociative relation; with, alongside

denotes instrumental relation; with, by means of


ano

Polish: ano

Silesian: ano

Inherited from Proto-Slavic *ano. First attested in 1400.

Essze yeszmy sandzili Jakuba sz panem Paszkem, ano m[e]y geszmy gemu skaszaly XXX grziwen

1879 [1411], Jan Tadeusz Lubomirski, editor, Księga ziemi czerskiej 1404-1425. Liber terrae Cernensis, Masovia, page 344:

Potrasz stawil sø na ten rok, iaco mal, ano go ne chczano prziyancz

1902 [1400], “Wybór zapisek sądowych grodzkich i ziemskich wielkopolskich z XV wieku”, in Franciszek Piekosiński, editor, Studia, rozprawy i materiały z dziedziny historii polskiej i prawa polskiego, volume 6, Poznań, Pyzdry, Kościan, Gniezno, page 19:

Iako mne pan kaszal na przewoth, ano nye bil moy

1895 [1422], Archiwum Komisji Prawniczej. Collectanea ex Archivo Collegii Iuridici, volume VIIIa, page 45:

Gdisz przestøpyla przes prog domowi, nalyazla, ano dzeczø vmarlo (cumque illa ingrederetur limen domus, puer mortuus est)

1930 [c. 1455], “III Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 14, 17:

Synowye izrahelsczy... uczynyly søø... chleb prazny, bo nye mogly ukwaszycz, ano ge nøkaly Egipsczy (cogentibus... Aegyptiis)

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 12, 39:


syn

Polish: syn

Silesian: syn

Inherited from Proto-Slavic *sy̑nъ. First attested in the 14th century.

Jaco Jacub stawal trzi czloweki paney Ketliczskey y gey sinu

1967 [1408], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 364, Kościan:

Kupylem rolya od Ananytel, syna stryka mego (ab... filio patrui mei Jer 32, 9)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 765:

Filius eyn sune, filiosus filiolus idem szyn

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 52r:

(attested in Greater Poland) son (male offspring)

Slawa oczczu y sinowi (filio), y swøtemu duchu

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 1, 8:

(Christianity, attested in Lesser Poland) Son

Kto syą rad w nych (sc. kłamnikach i szpilmanach) cocha, bąndzye myąl zoną gymyenyem wbosstwo, a thą zoną nassladuge syn (filius), gymenem nassmyewanye

1874-1891 [End of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume I, page XLIII:

(figuratively) son (someone that one views as a son)

Czso Spitek vczinil *Sencowy, to vczinil za yego poczathkem, isz mv layal kurwe maczerze sini

1960 [1396], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty pyzdrskie, volume II, number 32, Pyzdry:

(attested in Greater Poland) used in some curses

Prawda yego nad syny synowymy (in filios filiorum)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 102, 17:

(biblical, attested in Lesser Poland) son (male member of a community)

Przydzicze, sinowe (filii), sluchaycze mne

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 33, 11:

Opyekacz, zachowacz [raczy]... yednako, pospolicze sluga, szynem s twym, papyeszem (cum famulo tuo papa)

Middle of the 15th century, Kanon mszy św., Canon missae., volume V, Kraków, page 260:

Nikolay, papyez..., mylym synom... zakonu pokuthuyączego... apostolschkye przezegnanye

1892 [1484], Hieronim Łopaciński, editor, Reguła trzeciego zakonu św. Franciszka i drobniejsze zabytki języka polskiego z końca w. XV i początku XVI, Krakow, page 704:

(attested in Lesser Poland) son (familiar address to a male person from an older or otherwise more authoritative person)


brew

Polish: brew

Silesian: brew, brwia

Etymology tree
Proto-Indo-European *h₃bʰrúHs
Proto-Balto-Slavic *brū́ˀs
Proto-Slavic *bry
Old Polish brew
Inherited from Proto-Slavic *bry. First attested in the 15th century

Vyelky (pro wyelkych?) brvy ciliosus erat

1874-1891 [XV p. pr.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XVI, page 329:

Czarnobrva była my myła, brvy, czolo

1874-1891 [XV p. pr.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XVI, page 340:

Brvy supercilia

1874-1891 [XV p. pr.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XVI, page 344:

Ibi fuerunt multi homines nigri diuersimode ardentes, aly ad cingula po pasz,... aly ad oculos po oczy, aly po brwy

1915 [XV ex.], Jan Łoś, editor, Przegląd językowych zabytków staropolskich do r. 1543, page 536:

Po brwy pro supercilia

Brew cilium, brew supercilium, brwy supercilia

1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 5:

Supercilia brwy

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 22r:

Cilium augbran sunt crines circa oculos brew

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 27r:

Supercilium eyn oberst augbrae an dem aug brew

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 133v:

O brwiach Jezusowych. Brwi miał wielmi czarne a nadobne (de superciliis. Nigra supercilia)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 149:

(attested in Greater Poland) eyebrow; brow


brat

zlw-opl-noun

brat m pers (diminutive bratek or bratrzyk, related adjective bratni or bratów or bracki)

bratek (diminutive)
bratrzyk (diminutive)
bratni (adjective)
bratów (adjective)
bracki (adjective)
bratr (alternative)
bracia (alternative)

Polish: brat

Silesian: brat

Inherited from Proto-Slavic *bràtrъ. First attested in the 14th century.

Jan y Jęndrzey, braczą rodzeny

1885-2024 [c. 1428], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume I, Międzyrzec, Warsaw, page 479:

Iaco blisznego, iaco brata naszego, taco lub iesm bil (quasi proximum, et quasi fratrem nostrum, sic complacebam)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 34, 17:

Bo on... gescz oczecz nasz i brat nasz

1922 [End of the 14th century], Jan Łoś, editor, Początki piśmiennictwa polskiego. (Przegląd zabytków językowych), page 233:

(attested in Greater Poland, Masovia, Lesser Poland) brother (son of the same parents as another person)

attested in Greater Poland; Lesser Poland; attested in Greater Poland; Lesser Poland

Pamyøtay, yze Tanita (pro Tamara) od swego brata czystotø szgubila

1873, Zygmunt Gloger, editor, Ułamek starożytnego kazania o małżeństwie:

Brath przyrodny novercarius

1885-2024 [1489], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume V, page 30:

brother (sibling of further connection, i.e. a half-brother)

Szeczslaw yest nasz brath, naszego sczitha y zawolana

1910-2024 [1389], Rocznik Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie, volume III, page 3:

U kogokoly swe bogy naydzesz, bødze przede wszemy brati nassymy zagubyon (necetur coram fratribus nostris)

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 31, 32:

Bracza naschy lawnyczy post nos ad scampnum locati

1928 [c. 1475], “Kmieć wielkopolski w zapiskach sądowych średniowiecznych”, in Kazimierz Tymieniecki, Zygmunt Lisowski, editors, Sprawozdania Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, volume IV, Greater Poland, page 44:

Vidce, braca mila, zbauene, vidce uelike sina bozego priiazny

c. 1301-1350, Kazania świętokrzyskie, Miechów, page cr 11:

(attested in Lesser Poland) brother term of address

Nye zabyyay bratha thwego (non occides Deut 5, 17)

c. 1478, Dekalog - Dziesięcioro przykazań bożych - Decem praecepta Dei, volume I, number 2:


las

las m animacy unattested (diminutive lasek, related adjective leśny)

las m animacy unattested (canonical)
lasek (diminutive)
leśny (adjective)
les (alternative)

Polish: las, les (Middle Polish)

Silesian: las, les (Southern Silesian)

Inherited from Proto-Slavic *lě̑sъ. First attested in the second half of the 13th century.

etydate

Moia sø wszistka zwerzøta lassow (omnes ferae silvarum)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 49, 11:

Lucus walt silua nemus idem czyemny lasz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 77r:

Silua eyn walt lyąsz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 125v:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland) forest, woods (dense uncultivated tract of trees)


aha

Polish: aha

Silesian: aha

Natural expression. First attested in the second half of the 15th century.

onomatopoeic

Natural expression

etydate

Odwroczcze szye wszystczy rychlo zapalayøcz szya, gysz my mowyø: aha, aha (qui dicunt mihi: Euge, euge)!

1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski, Greater Poland, pages 69, 4:

(hapax legomenon, attested in Greater Poland) aha (showing surprise)


polski

Polish: polski

Silesian: polski

Etymology tree
Proto-Indo-European *pleh₂-der.
Proto-Slavic *poľe
Proto-Indo-European *-iskos
Proto-Balto-Slavic *-iškas
Proto-Slavic *-ьskъ
Proto-Slavic *poľьskъ
Old Polish polski
Inherited from Proto-Slavic *poľьskъ. By surface analysis, pole + -ski. First attested in the 14th century.

etymon

Eze Maczey v Yana ne prziymowal nemeczskego prawa, ale polske

1876-1929 [1402], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie, volume VI, page 207:

Zastawyamy dzedzini nassze... w tyssonczu grzywen syrokych grossy praskey kusny liczby polskey, numeri Polonicalis, obwikley, lyczoncz w kaszdø grzywnø czterdzesczy y oszm grossy

1885-2024 [c. 1428], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume I, Międzyrzec, Warsaw, page 481:

Ktoryz tho zakon vezvan yesth zakon pokuthvyączych, ktoryz sye tako vykłada polzką movą

1892 [1484], Hieronim Łopaciński, editor, Reguła trzeciego zakonu św. Franciszka i drobniejsze zabytki języka polskiego z końca w. XV i początku XVI, Krakow, page 703:

(relational, attested in Greater Poland, Masovia, Lesser Poland) Polish (of, or from Poland)

Tu se doconawa prolog lacynsky, polzki (Polonicus) y nemeczski a poczina se drugi takisz lacinski, polzky (in Polonico) y nemeczski

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], page I Prol 15:

(relational, attested in Lesser Poland) written in Polish

Gdisz bog vdzalal... wszelkø *chrøszlyna polskø (virgultum agri)

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), section 2,5:

(relational) field (of, or relating to a field)


polski

Ivsz lyepak s pelna wyklaad gych (sc. praw) polsky naslyadwye

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 20:


sześćdziesiąt

Polish: sześćdziesiąt

Silesian: sześćdziesiōnt

/ʃʲɛʑd͡ʑd͡ʑɛɕɑ̃t/

/ʃʲɛʑd͡ʑd͡ʑɛɕɑ̃t/

Inherited from Proto-Slavic **šestь desęti. By surface analysis, univerbation of sześć + dziesiąt. First attested in the 14th century.


dwanaście

desc

Polish: dwanaście, dwanaćcie (Middle Polish)

Silesian: dwanŏście

Inherited from Proto-Slavic *dъva na desęte. By surface analysis, dwa + -naście. First attested in the 14th century.

inh+

dwanacie (alternative)
dwanaćcie (alternative)


dwanaście

Czlowyek, ienze bi slvb vcinil..., pod sgodzenim da viplatø: billibi samyecz ode dwvnascze laat asz do szeczdzesøøt laat (si fuerit masculus a vigesimo anno usque ad sexagesimum annum), da pyøøczdzesyøøt rvblow srebra

1930 [c. 1455], “Lev”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 27, 3:


ta

Polish: ta

Jszem czom wsąl troye cony, vosz y schekira, tom wsal w mego pąna v szapuscze, gdzyes ta nykt nye rabi, yedno czo v Brodi przedawa

1959 [1430], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 1348, Poznań:

(attested in Greater Poland) emphatic particle


li

Inherited from Proto-Slavic *li. First attested in 1395. Displaced by Polish czy.

Kaco bog we y iestli wedzene (si est scientia) na wysocosci?

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 72, 11:

Kedi w wogewodi bili, tedi go szø pitali, moszeli goscza dafnoszcø sbicz

1959 [1395], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 187, Poznań:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland) interrogative particle: introduces a yes-no question

Mamly boiowacz s Fylystinmy a podaszly ge (num persequar Philisthiim, si trades eos) w røce israhelske?

1930 [c. 1455], “I Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 14, 37:

Gestly pan w nas czyly nyczs (estne..., an non)?

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 17, 7:

Pytalysczye nasz...: Gyestly k themv mvrowanemv domv nyewyasthą blyszką, czyly thy tho dzyeczy, czyly prawo

Nye vymy, gdzye y nam vyedzyono any vymy, yesczely zyw, albo yvzly vbyly

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 694:

Primo an liceat, moszeli, volnoli yest, secundo an deceat, podobnoli, tertio an expediat, pot[r]zebnoli

1874-1891 [15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, Grochów, West Pomeranian Voivodeship, Kcynia, page 68:

Opatrzicze... lvd, genze bydli w nyey, gestli silni, czili mdli, iestli mali, czili wyeliki (considerate... et populum, qui habitator est eius, utrum fortis sit, an infirmus, si pauci numero, an plures)

1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 13, 19:

Szescz czlowyekow ranyono, o pyancz gich mowyą tim rasem, szostego *wygmugyo, czso leszy we szmyertnich ranach, bo nye wem, bądzeli szyw, abo umrze

1861 [1427], Pismo poświęcone naukom, sztukom i przemysłowi, volume III, Biblioteka Warszawska, page 40:

(when reduplicated, attested in Pomerania, Greater Poland) whether … or

attested in Lesser Poland; Greater Poland; when reduplicated; attested in Pomerania; Greater Poland; when reduplicated; attested in Pomerania; Greater Poland

Czczyenye o tem, gdzye Marya vtenczasz byla, kyedy anyol k nyey przyschedl, czoly czynyla albo myslyla

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 48:


li

Polish: li

Bødzeszly lychoty chowacz (si iniquitates observaveris), pane, pane, kto sczyrzpy?

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 129, 3:

Ktoricole... zaklad weszmye..., tho gest konye abo gynsze bydlo..., nye mayą... dzelicz myedzy sobą, ale gestly zymye (si autem hiemali), tedy za tydzen, a gestly lecze (si fuerit in aestivo tempore), tedy za dwie nyedzeli mayą bycz chowany

1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I, Lesser Poland, page 9:

(attested in Lesser Poland) Introduces a conditional; if


Polish: na

Silesian: na

Inherited from Proto-Slavic *na. First attested in the 14th century.

denotes sublative movement; onto [with accusative]

denotes movement towards some nouns; to, toward [with accusative]

denotes the length of time for which an action will be done; for [with accusative]

denotes a goal or purpose; for [with accusative]

used in some temporal and physical measurements; by [with accusative or locative]

denotes superessive position; on [with locative]

denotes a period of time; during [with locc]

denotes location with events; at [with locative]


po

Polish: po

Silesian: po

Etymology tree
Proto-Balto-Slavic *pa
Proto-Slavic *po
Old Polish po
Inherited from Proto-Slavic *po. First attested in the 14th century.

etymon

denotes an instrument to an acction; with, by means of [with locative]

denotes manner of the object; like, as [with locative]

denotes sequence in time; after [with locative]

denotes general location; at, in, on [with locative or dative]

(more specifically) along [with locative]

denotes previous related person; after [with locative]

denotes next in a sequence of people; after [with locative]

denotes cause; after; because of [with locative]

according to, in accordance with [with locative]

denotes distribution; per [with locative or dative]

used in grammatical government; [with locative]

it indicates a spatial limit; up to [with accusative]

denotes a time when something takes place; during [with accusative or dative]

denotes the aim or purpose of an action; for [with accusative]

creates an adverb from the next noun; [with accusative]

with an ordinal number; denotes which time in a sequence; for the _ time [with accusative]

denotes the source or agent of an action; [with dative]

denotes the distribution of the counted items; [with dative or accusative or locative]


tu

Polish: tu

Inherited from Proto-Slavic *tu. First attested in the 14th century.


baba

Polish: baba

Silesian: baba

Inherited from Proto-Slavic *baba. First attested in 1393.

Meczko bliszszi po swe babe ku te dzedzine

1888 [1393], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 67:

(attested in Greater Poland) grandma (parent's mother)

Que sibi cessit post matrem suam al. po babye

1868 [1472], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XII, page 347:

Dopyoro bødø rodzycz, yusz bødøczi babø (num vere paritura sum anus)?

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 18, 13:

Anus eyn weyp vel culus; versus: dum se curuat anus bąba, retro sibi sibilat anus - posterior pars alterius rzycz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 11r:

(attested in Greater Poland) grandma (any old woman)

Babø bik bodze

1907 [c. 1470], Jakub Parkoszowic, edited by Jan Łoś, Traktat o ortografii polskiej, Żurawica, Świętokrzyskie Voivodeship, Krakow, page 404:

Baba stara

1895 [1412], Archiwum Komisji Prawniczej. Collectanea ex Archivo Collegii Iuridici, volume X, page 347:

Jozef... wyszedł barzo rącze, chcąc wezwać... baby albo panie (obstetrices cupiens vocare)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 63:

Baba pira

1900 [1472], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 206:

Pyrus communis
Pyrus communis#Translingual

Baby pliades

1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 22:

(attested in Sieradz-Łęczyca) (in the plural, astronomy) Pleiades

Spal z zonø otcza swego, ktoreyze to Baba rzekla (dormivit cum Bala)

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 35, 22:


tydzień

tydzień m animacy unattested (canonical)

Polish: tydzień, tygodzień (Żywiec)

Silesian: tydziyń

Inherited from Proto-Slavic *tъjьdьnь. By surface analysis, univerbation of ten + dzień. First attested in 1404.

surf

Iaco Passek staval Boguslava przed biskupem tydzen po obeslanv

1960 [1404], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty pyzdrskie, volume II, number 227, Pyzdry:

Septimana id est ebdomada eyn wuche thydzyen

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 123v:


element

element m animacy unattested (canonical)
aliment (alternative)

Polish: element

Silesian: elymynt

Learned borrowing from Latin elementum. First attested in the middle of the 15th century.

etydate

Czthyrzy zyvyoly... albo alymenta szą od czyebye stvorzony (elementa quatuor a te sunt creata), ymysz ma bycz zyvo wschystko stvorzenye. To sa ta czvsch ozm ozm alymenta: ogyen, zyemya, vylkoscz y povyetrze

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 5:

element (one of the four basic building blocks of matter in theories of ancient philosophers and alchemists: water, earth, fire, and air)


pole

Polish: pole

Silesian: pole

Inherited from Proto-Slavic *pȍľe. First attested in 1250.

Zbyl gest grad we wszey szemy egipskyey wszitko, czsosz bilo na polyech (in agris)

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 9, 25:

Rus pole, inde rusticus

1962 [c. 1420], Stanisław Urbańczyk, editor, Wokabularz trydencki, number 7:

Sgarne na szø wszytko pole, ... czszole szø na niwe swøze, tho wszytko na stole løsze

1415, Przecław Słota, O zachowaniu się przy stole, Łęczyca, Poznań, line 4:

(figuratively, attested in Sieradz-Łęczyca, Greater Poland) crops from a field

A gdisz na polu (in agro) bilasta, podnosl szø Kayn ku Ablowy

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 4, 8:

Quia ex recognicione fratrum predictorum... cessit castrum Bankowecz cum villis..., item in campo al. w polyu ville Gebolthow, et utraque Cowalicow, Maloschow... de his fratri predicto iuniori cesserunt

1962-1975 [1439], Stanisław Kuraś, Irena Sułkowska-Kuraś, editors, Zbiór dokumentów małopolskich [A collection of documents from Lesser Poland], volume II, Lesser Poland, page 311:

Naleszly gesmy gy w polech (in campis) lassa

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 131, 6:

Pycz bødzye wszytek zwyerz pola (agri)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 103, 12:

(attested in Lesser Poland) field (open land)

Gydączy na woyną na ląnkach any we wszi staacz mayą, yano na polyv (nisi in campo)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 15:

(attested in Masovia) campsite; battlefield

Vyschly na polye (ad campum), nalyezly Yesvsa chodzącz y tam, y szam

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 132:

Niccolaus post awam suam est de sangwine et armis ipsorum dictis Stanczowye, proclamacio autem ipsorum Nabra, deferentes in clipeo tres lineas vlg. trzy *polye in longitudine clipei

1856-1870 [1455], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume VII, number 610:

Dedimus omnimodam libertatem... a podworowe, ab pole, a bove et vacca annuali

1840 [1252], Edward Raczyński, editor, Kodex dyplomatyczny Wielkiej Polski zawierający bulle papieżów, nadania książąt, przywileje miast, klasztorów i wsi, wraz z innemi podobnej treści dyplomatami tyczącemi się historyi tej prowincyi od roku 1136 do roku 1597, Greater Poland, page 257:

(attested in Greater Poland) corruption of opole


piętnaście

/pʲæ̃tnaɕt͡ɕɛ/

/pʲæ̃tnaɕt͡ɕɛ/

Inherited from Proto-Slavic *pętь na desęte. By surface analysis, pięć + -naście. First attested in the 14th century.

inh+

pietnadzieścia (alternative)
pietnaście (alternative)
pięćnacie (alternative)
pięćnaćcie (alternative)
pięćnaćsie (alternative)
pięćnadzieści (alternative)
pięćnadzieścia (alternative)
pięćnadzieście (alternative)
pięćnadzieść (alternative)
pięćnaście (alternative)
pięćnatcie (alternative)
pięnadzieścia (alternative)
piętnacie (alternative)
piętnaćcie (alternative)
piętnadzieścia (alternative)
piętnadzieście (alternative)
piętnaści (alternative)


piętnaście

Polish: piętnaście

Silesian: piytnŏście

/pʲæ̃tnaɕt͡ɕɛ/

/pʲæ̃tnaɕt͡ɕɛ/

[A]czkole plath rzeczony trzynascze, ktori podlug obyczaya sądza bral, yvsz byl zagynąl, a wszakosz potem wynalesly pod gynszym myanowanym, slowie pyąthnascze, ktorymsze to vbostwo vdrączayą

1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I, Lesser Poland, page 27:

(attested in Lesser Poland) fine of fifteen grzywnas