stół

Polish: stół

Silesian: stōł

Inherited from Proto-Slavic *stolъ. First attested in the 14th century.

Vkladamy, aczby nyektory sądza... dzerszącz strona yedna zdal abo skazal... vcząszayącz drvgą stroną, tedy strona vcząszona odzowie syą kv wysszemv stolv (ad superiorem)

1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I, Lesser Poland, page 2:

(law, attested in Lesser Poland) judicial tribunal, judicial instance


list

Polish: list

Silesian: list

Inherited from Proto-Slavic *lȋstъ. First attested in the 14th century.

[J]akom przi tem bil, isz Micolay slubil mi list [wro]czicz, isz gim sze zaluge

1959 [1390], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 79, Poznań:

Tenor [obmya] obmavyanye Inde dicimus: Tenore presencium obmavyanym nynyeschych lystow vel podlvg vylozenya nynyeyschych lystow

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 136r:

Inclusiue computando a data presencium lato pyrzve y poslednye lyczacz od vydanya thego tho lysthą

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 65r:

(law, attested in Greater Poland) legal document (something that establishes or confirms something)


rok

Polish: rok

Silesian: rok

Inherited from Proto-Slavic *rokъ. First attested in the 14th century.

(law) date of a court case; or the court case itself


prosty

zlw-opl-adj

prosty (derived adverb prosto or proście)

Inherited from Proto-Slavic *prȍstъ. First attested in the 14th century.

Item si non solveret pecuniam mutuatam..., tunc... est obligatus solvere mille marcas ad simplicem *loquelem al. na prosztha pomowa

1868 [1446], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XIII, page 206:

Woyth moze na kasdy dzen szandzycz o pyenadze albo o gynne proste rzeczy (pro... aliis causis simplicibus) przesz przyszasznykow

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 52, 3:

Czso woyth ma albo moze a kako szandzycz o pyenadze albo o gyne proste rzeczy przesz przyszasznykow, w prosthey zalobye?

Vstawyamy, aby pirwy rok przes prosthą nyemocz (per simplicem infirmitatem), ale wthory przes prawą nyemocz... byli othkladany

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 73:

Vstawyamy..., abi... za prostą reną (pro simplici vulnere) pyecznaczcze grziwyen zaplaczicz powynyen byl

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 41:

Nobilis Iohannes... ex parte Elizabeth postposuit prosty rok ad duas septimanas

1868 [1452], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XI, page 382:

(law, in set phrases, attested in Masovia) simple (not important or meaning little)


wola

Polish: wola

Silesian: wōlŏ

Inherited from Proto-Slavic *voľà. First attested in the 14th century.

Jaco Mikosz ne dal Woczechoui wole

1959 [1397], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 221, Poznań:

(property law, attested in Greater Poland) property owner's exemption from duties for a certain time


przykład

desctree

Polish: przykład
→ Belarusian: пры́клад (prýklad)
→ Kashubian: przëkłôd
→ Ukrainian: при́клад (prýklad)

Silesian: przikłŏd

Deverbal from przykładać. First attested in the beginning of the 15th century.

etydate

A thak mya *vyelle szkoduye, gdzye myą vyedze kv vyelkyemv memv przykladv y kv vyelkyemv nakladv, y wyelkyey szkodzye

1937 [Fifteenth century], Středověké listy ze Slovenska. Sbírka listů a listin, psaných jazykem národném., volume I, Lesser Poland, page 23:

(law, attested in Lesser Poland) legal fee; court fee; tax


słuchać

Polish: słuchać

Silesian: suchać

Inherited from Proto-Slavic *slùxati. By surface analysis, słuch + -ać. First attested in the 14th century.

Jacom byl wtenczasz, kyegdym myal panycza sluchacz, tegdym byl prawa nyemocza nyemoczen

1959 [1428], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 1277, Poznań:

Yze Cayphasch z tego domv Annaschovego, v ktorem szye zesly byly sluchacz mylego Iesucrista, prze nyektorą potrzebyzna schedl byl na vyąthnyczą

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 704:

(law, attested in Greater Poland) to listen, to hear (to receive a complaint, oath, or testimony in a court trial)


mówić

mawiać (frequentative)
mołwić (alternative)

Polish: mówić, mówieć (Middle Polish)

Silesian: mōwić

Etymology tree
Proto-Indo-European *mlewH-der.
Proto-Slavic *mъ̀lva
Proto-Indo-European *-yeti
Proto-Indo-European *-éyeti
Proto-Slavic *-iti
Proto-Slavic *mъlviti
Old Polish mówić
Inherited from Proto-Slavic *mъ̀lviti. By surface analysis, mowa + -ić. First attested in the 14th century.

etymon

Vstawiamy, aby gednemv dano winą abo pomowyon o glową y poprzyssyąszon przez tego, kto nany mowy

1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I, Lesser Poland, page 30:

Sedzøcz przeciwo bratu twemu molwil ies

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 49, 21:

(law, attested in Masovia, Lesser Poland) to speak (to make statements in court)

(law) to accuse [with na (+ accusative) or przeciwo (+ dative) ‘whom’]

to speak (to make statements in court)
to accuse

+obj

na (+ accusative) przeciwo (+ dative) ‘whom’

Dorotha... ono tho czyrpyala, szlowye przeczyw temv nye mowyla

1884 [c. 1455-1460], “Die Magdeburger Urtheile. Ein Deutschen Rechtes in polnischer Sprache aus der Mitte des XV Jahrhunderts”, in Aleksander Brückner, editor, Archiv für slavische Philologie, volume VI, page 389:

to protest [with przeciwo (+ dative) ‘against what’]

to speak (to make statements in court)
to protest

A take ten gisti Jassek ma mu dacz veczni pocoy hy weczne milczenie o wsithky rzeczi, *czosbø mal k nemu gdi mowicz

1872 [XV in.], Konstanty Małkowski, editor, Przegląd najdawniejszych pomników języka polskiego, page 118:

Tako ona zlomy they drugyey panyey wwyazanye przetho, ysz ona w czasz gye odwolala y pyrwey k nemu mowyla podlug prawa

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 79:

Vstawyamy, aby w tey dzedzynye, ktora by byla nagabana... dano yawny rok, ... acz kto ma mowycz czso k tey dzedzynye, abo yszby byla gego, abo ktore prawo w nyey ma, aby... tv na rokv vkazonem praw[a] swa vkazal

1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I, Lesser Poland, page 28:

Jaco mi Czibek ne movil o ten con

1902 [1403], “Wybór zapisek sądowych grodzkich i ziemskich wielkopolskich z XV wieku”, in Franciszek Piekosiński, editor, Studia, rozprawy i materiały z dziedziny historii polskiej i prawa polskiego, volume 6, Poznań, Pyzdry, Kościan, Gniezno, page 172:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland) to dispute [with ku (+ dative) and o (+ accusative)]

attested in Masovia; Lesser Poland; attested in Lesser Poland; Greater Poland; attested in Lesser Poland; Greater Poland

to speak (to make statements in court)
to dispute

Komornyczy albo vrzadnyczy thako poszadzeny nye mayą, nyszlyby wlosthne szwe rzeczy, mowycz

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 78:

attested in Masovia; Lesser Poland; attested in Masovia; Lesser Poland


poznać

Polish: poznać

Silesian: poznać

From po- + znać. First attested in the 14th century.

Czsosmi poznali, tosmi poznali prawø prawda y tosmi zyednali

1959 [1405], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 775, Poznań:

Czczyenye o tem, yako Zydovye nye chczyely boga ssądzycz etc. Odpovyedzyely yemv Zydovye..., yakoby rzekly: K tobyecz przysluscha poznacz takye rzeczy, bocz yest vynyen smyerczy

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 773:

(law, attested in Greater Poland) to adjudicate (to consider in court)


miecz

Polish: miecz

Etymology tree
Proto-Slavic *mečь
Old Polish miecz
Inherited from Proto-Slavic *mečь. First attested in the 14th century.

etymon

Abbas domus Tynciensis habet iudicare... causas subsequentes: *me[c]h, kigy, sedmnadzeszcza, *penadzeszcze, glova, saglovna

1875 [(1286?) 1408], Wojciech Kętrzyński, Stanisław Smolka, editors, Codex diplomaticus Monasterii Tynecensis = Kodeks dyplomatyczny klasztoru tynieckiego. Cz. 1, Obejmująca rzeczy od roku 1105 do roku 1399, Tyniec, page 63:

(law, attested in Lesser Poland) sword duel


pan

zlw-opl-noun

pan m pers (female equivalent pani or panna)

desctree

Polish: pan
→ Lithuanian: põnas
→ Yiddish: פּאַן (pan)

Silesian: pōn

desc

→ Old East Slavic: панъ (panŭ) (13ᵗʰ c.)

Old Ruthenian: панъ (pan) (14ᵗʰ c.)

Belarusian: пан (pan)

Carpathian Rusyn: пан (pan)

Ukrainian: пан (pan)

→ Middle Russian: панъ (pan) (16ᵗʰ c.)

Russian: пан (pan)

Inherited from Proto-Slavic *gъpanъ. First attested in the 13th century. Displaced gospodzin.

Iako Sandziuoy starosta wmovil medzi mnø a medzi Sczepanem, esz ne mal na mø niyednego roku stacz nisz przet timi pani, czso sø nameneni

1959 [1398], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 362, Poznań:

(in the plural, law, attested in Greater Poland) court officials


rzecz

Polish: rzecz

Silesian: rzecz

Inherited from Proto-Slavic *rěčь with a semantic shift of speech > thing/subject of discussion > any thing. First attested in the 14th century.

Czso Pot[r]rek *wold swadki przecziuo Weczenczeui, to ge *wold za [p]prawø rzeczø

1959 [1389], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 243, Poznań:

(law, attested in Greater Poland) case (legal proceeding)


głowa

zlw-opl-noun

głowa f (diminutive główka, related adjective główny)

Polish: głowa

Silesian: gowa, głowa

desc

→ Old Ruthenian: кглова (glova), глова (hlova)

Inherited from Proto-Slavic *golva. First attested in the 13th century.

Iaco me Nicolaus slal do Michala, obeczugø gemv pomocz thich glow placzicz

1888 [1398], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 72:

(law, attested in Greater Poland) compensation for murder, usually with a fee to a feudal lord


odpowiedź

Polish: odpowiedź

Silesian: ôdpowiydź

/ɔtpɔvʲɛt͡ɕ/

Inherited from Proto-Slavic *otpovědь. By surface analysis, deverbal from odpowiedzieć. First attested in the fifteenth century.

surf

Wyszczye dobrze szlyszely mogyą odpowyedz

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 65:

Si cuiuscunque pueri... ob defectum etatis cum actore litem contestare, id est odpowedzecz, nequeunt, propter quod ex interlocucione iudicis eadem litis contestacio al. odpowedz usque ad debitam etatem illorum puerorum prorogatur

1895 [1444], Archiwum Komisji Prawniczej. Collectanea ex Archivo Collegii Iuridici, volume IV, page 209:

(law, attested in Greater Poland) defendant's response to an accusation in court


odpowiadać

zlw-opl-verb

odpowiadać impf (perfective odpowiedzieć)

odpowiedzieć (perfective)
odpowiedać (alternative)
otpowiadać (alternative)
otpowiedać (alternative)

Polish: odpowiadać

Silesian: ôdpowiadać

From od- + powiadać. First attested in 1387.

Pozwani ho wczynek grzeschni *przes krolyewską wyelmosznosczą ma odpowyadacz (respondebit)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 9:

(law, attested in Masovia) to defend (to stand before court as the defendant)


kościół

zlw-opl-noun

kościół m inan (diminutive kościołek, related adjective kościelny)

kościołek (diminutive)
kościelny (adjective)

desctree

Polish: kościół
→ Belarusian: касцёл (kascjól)
→ Kashubian: kòscół
→ Russian: костёл (kostjól)
→ Slovincian: kôscól
→ Ukrainian: костьо́л (kostʹól)
→ Yiddish: קאָשטשאָל (koshtshol)

Silesian: kościōł

Borrowed from Old Czech kostel. First attested in the 14th century.

Yszem ya nye daual pol grzywny grossi schyrokych czynsu do cosczola posnanskyego

1959 [1429], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 1522, Poznań:

(law, attested in Greater Poland) individual legal unit associated with a given church


bliski

zlw-opl-adj

bliski (comparative bliszy or bliższy, superlative nabliszy, derived adverb blisko)

bliszy (comparative)
bliższy (comparative)
nabliszy (superlative)

Inherited from Proto-Slavic *blizъkъ. By surface analysis, blizi + -ki. First attested in 1386.

Jaco sse wrzuczili w tø dzelniczø na nassø dzerzawø, a mismi taco blisczi iaco i nass strig

1888 [1386], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 61:

Ta dzelnicza yest mi blisza crwø nisze Ianowy

1895 [1419], Archiwum Komisji Prawniczej. Collectanea ex Archivo Collegii Iuridici, volume VIIIa, page 147:

Tochna ku they dzelnicze trzeczey czøsczi, cso yø w uene dzirzala Yagneszka po swem oczczu, yest bliska

1888 [1399], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 96:

+obj

(law, attested in Greater Poland) having legal priority through relation [with ku (+ dative) or dative ‘to whom/what’]


warunek

Polish: warunek

Silesian: warōnek

Borrowed from Middle High German warunge. First attested in 1424. Compare Old Czech varunk.

bor+

Jaco Michal ne obsilal Stoyslawa, aby gy w prawe zastampil, yaco mv ranczil za warunk, ale ssą ssam przal ne obsilayącz yego

1967 [1424], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 1038, Kościan:

(law, attested in Greater Poland) obligation to take the place of the first defendant in a trial


brać

Polish: brać

Silesian: brać

Inherited from Proto-Slavic *bьrati. First attested in 1392.

Rzekl szwym rzekznykyem: po wthore ten ortel gest nysprawyedlywy..., y bral szye o tho do krolewszkego dwora

1884 [c. 1455-1460], “Die Magdeburger Urtheile. Ein Deutschen Rechtes in polnischer Sprache aus der Mitte des XV Jahrhunderts”, in Aleksander Brückner, editor, Archiv für slavische Philologie, volume VI, page 365:

Czlowyek z woythowszkey wssy z gedna nyewyasta z Opawy [stali] przed nymy szyedzaczą radą o pyenądze a braly szye na gych wysznane: tako to ma bycz gysczono, yako szyedzaczą radą wysznala

1884 [c. 1455-1460], “Die Magdeburger Urtheile. Ein Deutschen Rechtes in polnischer Sprache aus der Mitte des XV Jahrhunderts”, in Aleksander Brückner, editor, Archiv für slavische Philologie, volume VI, page 356:

(reflexive with się, law) to appeal to a higher court


gość

zlw-opl-noun

gość m pers (female equivalent gościa, related adjective gościnny or gościowy)

gościa (feminine)
gościnny (adjective)
gościowy (adjective)

Polish: gość

Silesian: gość

Inherited from Proto-Slavic *gȍstь. First attested in the end of the 14th century.

etydate

Dientulus goszcz vel powod

[c. 1455-1460], Wokabularz łacińsko-polski, page 528:


zostać

Polish: zostać

Silesian: zostać

From z- + ostać. First attested in the second half of the 14th century.

(reflexive with się, law) to prove one's case in court


sąd

zlw-opl-noun

sąd m inan (related adjective sądny or sądowny or sądowy)

sądny (adjective)
sądowny (adjective)
sądowy (adjective)

Polish: sąd (“court”)

Silesian: sōnd

Inherited from Proto-Slavic *sǫ̃dъ. First attested in the fourteenth century.

etydate

Jaco Czestk daual Jacuszewi skot [na] ranky, iaco sand skaszal

1959 [1388], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 50, Poznań:

Vt is, qui timet iudicari a filio dei secundum iustitiam, recurreret, vczyeklbi sze, ad matrem ad forum Marie k sządu

1880-1894 [Middle of the 15th century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume V, page 273:

(law, attested in Greater Poland) court (institution of group of people meant for meting out justice)

*Wyarze... w Ihu Xpa..., genz... vmanczon pod Pylatowim *sundim

[Ha]nka ne proszila na ten sød preczif […] anim go szadala

1959 [1393], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 165, Poznań:

(law, attested in Greater Poland) court hearing, court proceeding

Myedzi wrogem y blisznim krewni[m] sød (sanguinis quaestio) by byezal

1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 35, 24:

Pan za slvgą nye wchodz do sądv

1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I, Lesser Poland, page 48:

Nagotowal iest w sødze (in iudicio) stolecz swoy

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 9, 8:

(law, attested in Lesser Poland) court; jurisdiction (the place of exercise of power by the justice system; place where court hearings are held)

Nye zabyay blysznyego thwego procz szandu spravyedlyvego

End of the 15th century, Dekalog - Dziesięcioro przykazań bożych - Decem praecepta Dei, volume VI, number 1:

Quam terribile erit bellum cum reprobis a kakocz ten to sød ludzom gresn[y]m bødze barso pricry

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page gl. 100a:

Yam przyschedl na ten svyath kv ssądovy (in iudicium ego... veni Jo 9, 39), aby czy, ktorzy nye vydzą, vydzely

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 424:

(law, religion, sometimes of God, attested in Lesser Poland) sentence (result of meting out justice)


nauka

Polish: nauka

Silesian: nauka

Inherited from Proto-Slavic *nauka. By surface analysis, deverbal from nauczyć. First attested in the end of the 14th century.

surf

Proszyemy wasz o navką, mogąly przyszyasznyczy dacz popyszacz zalobą y odpowyedz

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 66:

(law, attested in Greater Poland) legal instruction


dokonać

Polish: dokonać

Silesian: dokōnać

Inherited from Proto-Slavic *dokonati. By surface analysis, do- + konać. First attested in 1397.

Voluit sibi terminum recipere, postea noluit, ne ipsum atemptare voluit, vlg. noluit dokonacz

1897 [1418], Teki Adolfa Pawińskiego, volume IV, number 3126, Łęczyca Land:

(law, attested in Sieradz-Łęczyca) to support a claim


powód

zlw-opl-noun

powód m animacy unattested (related adjective powodny)

powód m animacy unattested (canonical)
powodny (adjective)

Polish: powód

Silesian: powōd

Inherited from Proto-Slavic *povodъ. By surface analysis, deverbal from powieść. First attested in 1299.

surf

Powodowye (actores) theesz bi swogych zaloob alybo rzeczy nye wiproozznyeny, wstawyami

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 27:

Quia citauit (sc. Katherina) cum ministeriali, non mittendo scum aliquem nunccium al. powodu

1856-1870 [1444], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume II, number 3203:

Prout super suo antecessore... Stanislao abbate... accquisiverat al. przezyskal accionem al. powodv

1934 [1460], Leon Białkowski, editor, Lubelska księga podkomorska piętnastego wieku. Liber succamerarii terrae Lublinensis saeculi XV, Lublin, page 88:

(law, attested in Lesser Poland) right to bring a lawsuit


odpowiedzieć

zlw-opl-verb

odpowiedzieć pf (imperfective odpowiadać)

odpowiadać (imperfective)
otpowiedzieć (alternative)

Polish: odpowiedzieć

Silesian: ôdpowiedzieć

/ɔtpɔvʲɛd͡ʑɛ(ː)t͡ɕ/

/ɔtpɔvʲɛd͡ʑɛt͡ɕ/

/ɔtpɔvʲɛd͡ʑet͡ɕ/

From od- + powiedzieć. First attested in the 14th century.

Thedy tho daly przyszyasznyczy czyscz przed nymy y pythaly obudw (leg. obudwu) stronu, thakoly szye tho szthalo. Thedy odpowyedzyely z obu stron

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 65:

Anna stala przed gaynym szadem... y othpowyedzyala themu goszczyowy tako

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 70:

Zalowal nany woyth... prosto yemu dayacz wyną, tedy on tesz prosto odpowyedzyal szwą nyewynnoscz

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 123:

Tego konya zaluyą na baythka yako trzech grzywyen. Na tho odpowyedzyal baythko rzekacz

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 143:

Tedi pan Hinczka otpouedzal ot szebe hy od dzeczi, isze to gest stara rzecz, nerad bich o to otpouedzal

1959 [1395], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 187, Poznań:

Zalwyąncz w prawye nyemyeczskem przeczywko krzywemv, gemv thymsze prawem othpowyedzeecz nye powynyen (eodem iure reo respondere non tenetur)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 14:

Brat, yenze nye chczal przes brata swego otpowyedzyecz, o czanscz swey dzyedzini ma otpowyedzyecz (tenebitur respondere)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 86:

Vszylstwo dzevyczaam czynączy... prawem polskym mayą othpowyedzecz o thą rzecz (iure Polonico tenentur respondere)

Za kradzeszstwa y skody vczynyone powynny mayą bycz prawem othpowyedzecz (tenebuntur iudicialiter respondere)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 47:

+obj

acc<what> + dat<to whom> + ins<with what> + :na(acc)/:o(acc)<to what> + :za(acc)<for what>

accusative ‘what’ along with dative ‘to whom’ along with instrumental ‘with what’ along with na (+ accusative) o (+ accusative) ‘to what’ along with za (+ accusative) ‘for what’

(law, attested in Greater Poland, Masovia) to defend (to stand before court as the defendant) [with accusative ‘what’, along with dative ‘to whom’, along with instrumental ‘with what’, along with na (+ accusative) or o (+ accusative) ‘to what’, along with za (+ accusative) ‘for what’]


kłopot

Polish: kłopot

Silesian: kłopot

Inherited from Proto-Slavic *klopotъ. First attested in the 14th century.

Czso Drogomir przedal Bodzandze cone, o ti gi slubil viprawicz, aczbi ot tego clopot mal

1959 [1403], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 725, Poznań:

(attested in Lesser Poland) fight, altercation

(law, attested in Greater Poland) litigation

attested in Lesser Poland; attested in Greater Poland; attested in Greater Poland


świadek

zlw-opl-noun

świadek m pers (related adjective świadków)

świadków (adjective)
świedek (alternative)

Polish: świadek

Silesian: świadek

Inherited from Proto-Slavic *sъvědъkъ/*sъvědokъ. First attested in the 14th century.

inh+

Tesz gdyby vrzadnik, gen rzeczon wozny, gynako rothą przysągy mowyl swyathkom (testibus), nyszly gest skazano

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 6:

Bo wstali sø przeciwo mne swatcowe krziwi (testes iniqui)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 26, 18:

(law, attested in Masovia, Lesser Poland) witness (someone called to give evidence in a court)


opowiadać

opowiedzieć (perfective)
opowiedać (alternative)

Polish: opowiadać

From o- + powiadać. First attested in 1389.

To miano wywołać w położony dzień sądowi przed gajonym sądem, a gdyż sam nie może być k temu, to polecił przed sądem swemu opiekaldnikowi, aby to dał jako on sam tedy wywołać i opowiedać przed wyszym wyłożonym gajonym sądem. Jakoż to uczynił

1884 [c. 1455-1460], “Die Magdeburger Urtheile. Ein Deutschen Rechtes in polnischer Sprache aus der Mitte des XV Jahrhunderts”, in Aleksander Brückner, editor, Archiv für slavische Philologie, volumes 63, 4, page To myano wywolacz w poloszony dzen sandowy przed gayonym sandem. A gdysz szam nye moze bycz, k themv tho poleczyl przed szandem szwemv opyekaldnykowy, aby tho dal yako on sząm tedy wywolacz y opowyedacz przed wyszym wylozonym gayonym szandem. Jakosz to vczynyl:

(law) to report in court; to make a statement

Vstawyamy, aczby taczy (sc. zbiegowie) naszą laską zasyą w krolestwo byly przyiączy, a wszakosz o namowienye maya opowyedacz (tenebuntur iudicialiter respondere) a dosycz vczynycz

1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I, Lesser Poland, page 39:

(law, attested in Lesser Poland) to defend in court


zamówić

Polish: zamówić

Silesian: zamōwić

Etymology tree
Proto-Slavic *za-
Old Polish za-
Proto-Indo-European *mlewH-der.
Proto-Slavic *mъ̀lva
Proto-Indo-European *-yeti
Proto-Indo-European *-éyeti
Proto-Slavic *-iti
Proto-Slavic *mъlviti
Old Polish mówić
Old Polish zamówić
From za- + mówić. First attested in 1400.

etymon

Sandiuoqius ipsam literam recipere noluit asserens, quod Wincencium prius allocutus fuisset vlg. zamowil, et principium super ipsum haberet

1960 [1400], Kazimierz Kaczmarczyk, Karol Rzyski, editors, Księga ziemska poznańska. 1400-1407, number 339, Poznań:

(law, attested in Greater Poland) to make a claim in court


pięćdziesiąt

Polish: pięćdziesiąt

Silesian: piyńdziesiōnt

/pʲæ̃d͡ʑd͡ʑɛɕɑ̃t/

/pʲæ̃d͡ʑd͡ʑɛɕɑ̃t/

Inherited from Proto-Slavic *pętь desęti. By surface analysis, univerbation of pięć + dziesięć. First attested in the 14th century.

surf

piędziesiąt (alternative)
piędździesiąt (alternative)
piętdziesiąt (alternative)

(law) judicial pecuniary penalty, originally 15 grzywnas, later with a much lower real value


stracić

zlw-opl-verb

stracić pf (imperfective stracać or tracić)

stracać (imperfective)
tracić (imperfective)

Polish: stracić

Silesian: stracić

From s- + tracić. First attested in 1396.

Iaco mne Msciszek straczil swø westczø pøcz *grziwwen

1920 [1403], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume I, number 260, Płońsk:

(law, attested in Masovia) to lose a case in court, to lose something as a result of a court judgment


składać

Polish: składać

Silesian: skłŏdać

From s- + kładać. First attested in 1396.

Troyą zalobą nan (sc. na Jesukrysta) skladaly, alye Pylat pyrvey *zalobe nye dbal

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 775:


odpowiadanie

Polish: odpowiadanie

From odpowiadać + -anie. First attested in 1448–1450.

Poklada (sc. to kapitulum) ho odpowyedanyv, a przetho nyzey po wyprawyenyv o pozwyech tho capitulum postawyą

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 9:

(law, attested in Masovia) defendant's response to an accusation in court


zostawić

Polish: zostawić

Silesian: zostawić

From z- + ostawić. First attested in the 14th century.

Ysze byl sobye zostawyl wolne panstwo swego gymyenya (quod... sibi excepit dominium et potestatem), poko on zyw

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 97, 1:

(law) to leave out, to stipulate something, to exclude from a contract


mówca

Polish: mówca

Silesian: mōwca

Etymology tree
Proto-Indo-European *mlewH-der.
Proto-Slavic *mъ̀lva
Proto-Indo-European *-yeti
Proto-Indo-European *-éyeti
Proto-Slavic *-iti
Proto-Slavic *mъlviti
Old Polish mówić
Proto-Slavic *-ьca
Old Polish -ca
Old Polish mówca
From mówić + -ca. First attested in 1444.

ref

Bańkowski, Andrzej (2000) “mówca”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)

Prolocutor, procurator mowcza

1876-1929 [15th century], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie, volume XXVII, page 265:

(law) spokesman, defender, proponent (deputy of a procedural party)


przeciwnik

przeciwnik m animacy unattested (canonical)

Polish: przeciwnik

Silesian: przeciwnik

Inherited from Proto-Slavic *protivьnikъ. By surface analysis, przeciwny + -ik.

inh+

Gdi ten isti kmyecz na swem przeczywnyku (super suo adversario) zisczee sandownye, tedi pan... swego kmyeczya trzi grziwni vesmye

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 88:

(law, attested in Masovia) opposing side in a court case; opponent


przypowieść

Polish: przypowieść

Deverbal from przypowiedzieć under influence of powieść. First attested in 1396.

Materia Theofili al. przypowye[ś]cz super mobilia et stancia condam Nicolai Mirowka

1960 [1484], Adam Wolff, Anna Borkiewicz-Celińska, Witold Wołodkiewicz, editors, Księga ławnicza miasta Nowej Warszawy, t. I (1416-1485), volume I, number 983, Warsaw:

(law, attested in Masovia) summons to court for compensation or consideration of a claimant's claims

Essent citati... termino concitato al. przipowescziø

1856-1870 [1396], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume II, number 29:

(nominalized, law) judicial date set for remedying a conviction


ustawa

Polish: ustawa

Silesian: ustawa

Inherited from Proto-Slavic *ustava. By surface analysis, deverbal from ustawić. First attested in the 15th century.

surf

Kto syą vkorzy, yvsz gest rozgrzeszon, ale to podlug boga, ale nye vstawy czyrekwie swiątey

1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I, Lesser Poland, page 24:

(law, attested in Lesser Poland) ordinance, legal provision, legal principle, statute


istota

desctree

Polish: istota
→ Old Ruthenian: истота (istota)

Silesian: istota

Inherited from Proto-Slavic *jьstota. By surface analysis, isty + -ota. First attested in c. 1450.

Gystoti experimentum

1885-2024 [c. 1450], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume IV, page 570:

(law) confirmation (certifying, stating, strengthening a legal act, submitting a declaration, certifying activity)

Pecunie sibi debuntur, ostendat aliquod jus al. *gistota[thy], quam super eandem domum habet

1856-1870 [1466], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume II, number 3839:


ortel

Borrowed from Middle High German urteil. First attested in the 15th century.

hortyl (alternative)
ortyl (alternative)

Przeczywo themv ortelowy rzekl Andrzey takymy szlowy

1884 [c. 1455-1460], “Die Magdeburger Urtheile. Ein Deutschen Rechtes in polnischer Sprache aus der Mitte des XV Jahrhunderts”, in Aleksander Brückner, editor, Archiv für slavische Philologie, pages 42, 2:

Chczą prawy nalescz y proszą lawycze, abysz mogl lepszy ortel wyrzecz

1884 [c. 1455-1460], “Die Magdeburger Urtheile. Ein Deutschen Rechtes in polnischer Sprache aus der Mitte des XV Jahrhunderts”, in Aleksander Brückner, editor, Archiv für slavische Philologie, pages 32, 3:

Per Asswerum regem Christum debemus int[e]lligere, qui sentenciam, ortel,*ossodzene, mortis eterne prolaturus est in die iudicii

1956 [Middle of the 15th century], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku, Silesia, page 67v:

(law, attested in Silesia) judgment, sentence, especially a legal admonition


czynić

Polish: czynić

Silesian: czynić

/t͡ʃʲiɲit͡ɕ/

/t͡ʃʲiɲit͡ɕ/

Inherited from Proto-Slavic *činiti. By surface analysis, czyn + -ić. First attested in the 14th century.

+obj

o (+ accusative) ‘for what’; with instrumental ‘with what’

(intransitive, law) to initiate a lawsuit, to complain [with o (+ accusative) ‘for what’; or with przeciwo (+ dative) ‘against whom’; or with z (+ instrumental) ‘against whom’; or with instrumental ‘with what’]

(intransitive) yo make a bargain, contract or agreement with [with z (+ instrumental) ‘with whom’]


zapowiedź

Polish: zapowiedź

Inherited from Proto-Slavic *zapovědь. By surface analysis, deverbal from zapowiedzieć. First attested in 1396.

surf

Nobilis Zaszow[ski]... scultecie in Bukowsko inferius postulavit a domino subiudice... ad inhibicionem al. *zapoyedz

1868 [1468], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume VI, page 54:

(law) act of filing a claim against something


wydawać

Polish: wydawać

Silesian: wydŏwać

Inherited from Proto-Slavic *vydavati. By surface analysis, wy- + dawać. First attested in 1415.

Jako Andrzich po vyednanu ne widawal pana Dobrogosta w duchowne prawo sz yego zoną

1967 [1415], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 553, Kościan:

(law, attested in Greater Poland) to bring someone to a different court


świadczyć

Polish: świadczyć

Silesian: świadczyć, świŏdczyć

/ɕfʲɒtt͡ʃʲit͡ɕ/

From świadek + -yć. First attested in the 14th century.

świaczczyć (alternative)
świaczszyć (alternative)
świaczyć (alternative)
świadszyć (alternative)
świedczyć (alternative)
świedszyć (alternative)

Czy nye mogą nykomv ku gego prawu pomocz, to gesth szwyathczycz (testimonium ferre)

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 31, 1:

Nobilis Miculecz, subiudex Sanocensis, testificavit al. swietschil, quia... sibi omnes citaciones... sunt cremate

1868 [1448], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XI, page 328:

Drudzy, kyedy vstaly szvyadczycz krzyve svyadecztvo, natychmyast począly movycz przeczyv byskupom

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 715:

Jako wem y swathczim, eze Adam ne ucradl Falkowi dwu kopu rzi

1888 [1386], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 60:

Bo woyth swey rzeczy sam szwyatczycz nye moze

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 40, 4:

Gdy czlowiek ma szwyathczycz bandz o glową (testificare debet pro homicidio), bandz o dlug

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 75, 1:

Dobrze movy svyąty Maczyey: Krzyvy svyadkovye, yze svyadczyly przeczyv pravdzye

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 713:

Na naszey lascze... osylnyk ma bycz, a tho acz o gey wolanyv... wyesznycze bądą swyaczycz (si... fuerint protestati)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 58:

Mayączy (pro nayączy) ludze nye mogą w zadney rzeczy szwyathczycz (in nulla causa testificare possunt)

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 70, 3:

Gdysz rzecz szamego czlowyeka gest, moze[li] on sząm szobye szwyathczicz (an sibi ipsi testificare debeat)?

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 40, 3:

Stara rada yvsz nye mosze nayn szwyathczycz (super ipsum testificare)

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 35, 4:

Cayphasch... rzekl do mylego Iesucrista: *Slyschychly, czo czy przeczyw tobye svyadscha (quae isti adversum te testificantur Mat 26, 62)?

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 717:

+obj

:o(acc/loc)<about what>/:na(acc)<on/about whom>/:w(loc)<with regards to what/in what case> + :przeciw(dat)<against whom/what> + dat<to whom>

o (+ accusative locative) ‘about what’ na (+ accusative) ‘on/about whom’ w (+ locative) ‘with regards to what/in what case’ along with przeciw (+ dative) ‘against whom/what’ along with dative ‘to whom’

(law, attested in Greater Poland, Masovia) to testify (to act as a witness) [with o (+ accusative or locative) ‘about what’ or na (+ accusative) ‘on/about whom’ or w (+ locative) ‘with regards to what/in what case’, along with przeciw (+ dative) ‘against whom/what’, along with dative ‘to whom’]

Mozely myasto szwą *pyączączą szwą rzecz szwyathczycz (causam propriam testificare) a szwym swyadecztwem swą rzecz szyszkącz?

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 37, 4:

(law) to support a case in court with someone's testimony or some established fact

Bocz lakozyrsstvo szwyatczy na myeszek swymy zadząmy (gula affectionibus probat)

1874-1891 [End of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume I, page XLI:

(figuratively) to bring a case against someone


układać

Polish: układać

From u- + kładać. First attested in the fifteenth century.

O swynach vkladamy (decernimus), ysz kthokole swynye wlosthne do czvdzego lasza na szolącz wypądzy, ten, czy by byl lasz, ... moze... swynye zagyącz

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 69:

(law, attested in Masovia) to adjudicate, to enact, to resolve


przekazać

Polish: przekazać

Silesian: przekŏzać

From prze- + kazać. First attested in 1399.

O przekasszan[y]e rzeczi

1428, Rękopiśmienne luźne ekscerpty z ksiąg sądowych grodzkich i ziemskich, volume CCCXII, Krakow, Biecz, and Czchów, pages 350, 5:

Johannes... penam sex scotorum Clementi... et judicio sex scotos pro eo, quia receperunt per corulum ad judicium pro przecazane rzeczy, et corulum ipsum Johannem non juuit

1856-1870 [1434], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume II, number 2552:

(attested in Lesser Poland, law) to sentence, to judge


zdawać

Polish: zdawać

Silesian: zdŏwać

From z- + dawać. First attested in 1420. Compare Old Czech zdávati and Old Slovak zdávať.

Martinus cum Stephano... Mathie... partem hereditatis.... ordinare et assignare al. zd[a]wacz... debebunt

1856-1870 [1429], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume II, number 2256:

Jacoszm panw Woythcowy sdawal rok po obeslanw trzeczi dzen

1981 [1420], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, t. V., B. Roty konińskie, s. 275-533, number 371, Konin:

(law, attested in Greater Poland) to determine or set a court date

Princeps deputat al. zdawa knyaza Kuzma... in noncomparicione termini

1868 [1440], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XIV, page 4:

Domini eadem prima die colloquii generalis erunt zdawacz

1895 [1420], Adolf Pawiński, editor, Sejmiki ziemskie. Początek ich i rozwój aż do ustalenia się udziału posłów ziemskich w ustawodawstwie sejmu walnego 1374-1505, number 120:

(law) to pass or obtain a conviction against someone


zapowiedzieć

zlw-opl-verb

zapowiedzieć pf (imperfective zapowiadać)

Polish: zapowiedzieć

/zapɔvʲɛd͡ʑɛt͡ɕ/

/zapɔvʲɛd͡ʑɛt͡ɕ/

From za- + powiedzieć. First attested in the end of the 14th century.

etydate

Jaco Voczech vczinil Janoui za dzensacz (pro dzesancz) g[rzywien] skodi po tem, jaco zapouedzan

1959 [1388], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 41, Poznań:

(law, attested in Greater Poland) to summon to court


stawić

Polish: stawić

Silesian: stawić

Inherited from Proto-Slavic *stàviti. First attested in the 14th century.

Iaco Micolay wipusczil kaplana Wawrzinczowi, yego myal przecziw gemu stawicz

1888 [1407], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 89:

Quia sibi ius szkazalo Cupethkowi *lubr sthawycz

1923 [1481], Helena Polaczkówna, editor, Najstarsza księga sądowa wsi Trześniowa 1419-1609, Trześniów, Podkarpackie Voivodeship, page 106:

Kaszalesz mi sobe trzi grziwne obranczicz, ... tedi sa rankoyme trzi grziwne ranczili a gdisz swe bidlo w tich trzech grziwnach stauili, tedim ya czebe obszilal

1897 [1418], Teki Adolfa Pawińskiego, volume VII, number 91, Brześć Kujawski Voivodeship:

(attested in Greater Poland, Lesser Poland, law) to bring (to present in court, i.e. a witness, a refugee, a guarantor, the subject of the dispute, etc., to bring to trial)

attested in Greater Poland; Lesser Poland; attested in Greater Poland; Lesser Poland


omówić

Polish: omówić

Etymology tree
Proto-Slavic *o(b)-
Old Polish o-
Proto-Indo-European *mlewH-der.
Proto-Slavic *mъ̀lva
Proto-Indo-European *-yeti
Proto-Indo-European *-éyeti
Proto-Slavic *-iti
Proto-Slavic *mъlviti
Old Polish mówić
Old Polish omówić
From o- + mówić. First attested in 1405.

etymon

Jaco Woczech ne omouil Jana cu Dupieuiczom ani o tem we

1967 [1405], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 266, Kościan:

(law, attested in Greater Poland) to deny a right of possession or title


opowiedzieć

Polish: opowiedzieć

/ɔpɔvʲɛd͡ʑɛt͡ɕ/

/ɔpɔvʲɛd͡ʑɛt͡ɕ/

From o- + powiedzieć. First attested in 1394.

Jako my then lysth szgorzal, kthorym myal na tho szyedlyszko oth xyandza Janusza, y wczasz opowyedzal, ysz szgorzal

1950 [1482], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1597, Warsaw:

(law, attested in Masovia) to report in court; to make a statement


odmawiać

odmówić (perfective)
otmawiać (alternative)

Polish: odmawiać

Etymology tree
Proto-Slavic *otъ-
Old Polish od-
Proto-Indo-European *mlewH-der.
Proto-Slavic *mъ̀lva
Proto-Indo-European *-yeti
Proto-Indo-European *-éyeti
Proto-Slavic *-iti
Proto-Slavic *mъlviti
Old Polish mówić
Proto-Slavic *-ati
Old Polish -ać
Old Polish mawiać
Old Polish odmawiać
From od- + mawiać. First attested in the 14th century.

ref

Bańkowski, Andrzej (2000) “odmawiać”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)

Margaretha... coram iudicio suam donacionem otmawala, quod nullus de donacione sua aliquem debet citare

1902 [1408], “Wybór zapisek sądowych grodzkich i ziemskich wielkopolskich z XV wieku”, in Franciszek Piekosiński, editor, Studia, rozprawy i materiały z dziedziny historii polskiej i prawa polskiego, volume 6, Poznań, Pyzdry, Kościan, Gniezno, page 372:

Jszem ya byl nyemoczen prawa nyemocza od boga szlozona tedy, kyedym mal rok odmawyacz stany przeciff Jochne po obschilanu

1959 [1429], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 1325, Poznań:

(law, attested in Greater Poland) to submit testimony in court

Veniens Katherina... ad secundum et tercium terminum interdixit vlg. otmawala, quod Petrus... nichil habet in Potrowo

1960 [1406], Kazimierz Kaczmarczyk, Karol Rzyski, editors, Księga ziemska poznańska. 1400-1407, number 2592, Poznań:


odbyć

odbywać (imperfective)
otbyć (alternative)

Polish: odbyć

Silesian: ôdbyć

Chczemy, aby... czlowiek o... gwalth... bylby pozwan, tedy nany dobrym swiadeczstwem ma bycz dokonan. Paknyali to nye bądze, tedy wlosną rąką przysyągwszy sam odbądze (se valeat expurgare)

1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I, Lesser Poland, page 21:

Taky pan nyesprawyedlywye bi takąn kopan ot nyego... wzyąnl, chczancz odbicz placzyezu prawa (volens evadere solutionem iuris)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 109:

O tho gesth gich oczecz zalowal na Sliuskiego, a Sliuski gest odbil gich o ty dzedzyne, a y na to Nicolaus ma sandowy listh... Pan S[łuńsk]y odbil gest o to oczcza waschego y na tho ma wascha sandowa twardoscz

1897 [1418], Teki Adolfa Pawińskiego, volume VII, number 129, Brześć Kujawski Voivodeship:

Eze Maczey s Wawrzkem mal tø umowø, ez go ne mal dawnosczø odbicz o ssedlisco

1888 [1402], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 102:

Repugnare id est obstare widerfechten odbycz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 115v:

(law, attested in Lesser Poland, Masovia, Kuyavia, Greater Poland) to reject a claimant's claim [with genitive ‘what’], [with o (+ accusative) ‘of what’], [with instrumental ‘with what’]

attested in Lesser Poland; Greater Poland; attested in Lesser Poland; Greater Poland


odbywać

odbyć (perfective)
otbywać (alternative)

Polish: odbywać

Silesian: ôdbywać

From od- + bywać. First attested in 1405.

Stano dixit: Evadet al. nyechay odbywa, prout data est sibi culpa pro spolio... in via libera regali

1868 [1473], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XV, page 162:

Gdyby kthory czlowyek rzekl... o rayczach mowyącz, aby nye byly prawdzywy..., czo then za tho przepadl, a gdyby thego przal, yako tho nany rada ma bycz albo yako on thego ma odbywacz y praw bycz podlug prawa

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 37:

Jaco Iacusch oth pyaczy y oth *szeczy lath ne ranczil Andrzeowy dwstha grziwen wyana i poszagu ani gedna dawnosczą myal odbywacz na pol Dambiczey

1895 [1425], Archiwum Komisji Prawniczej. Collectanea ex Archivo Collegii Iuridici, volume VIIIa, page 165:

Kedi Beronia zamouila szø... Granowskemu ne odbiuacz go nigednø rzeczø o yego penąndze, czso ie mal na Ketliczech szescz grziwen

1902 [1405], “Wybór zapisek sądowych grodzkich i ziemskich wielkopolskich z XV wieku”, in Franciszek Piekosiński, editor, Studia, rozprawy i materiały z dziedziny historii polskiej i prawa polskiego, volume 6, Poznań, Pyzdry, Kościan, Gniezno, page 276:

(law, attested in Greater Poland) to reject a plaintiff's claims [with genitive ‘what’], [with o (+ accusative) ‘of what’], [with instrumental ‘with what’]


uchwała

Polish: uchwała

Deverbal from uchwalić. First attested in the fifteen century.

hufała (alternative)
ufała (alternative)

Pakly ktho thą vchwaląn (nostrum statutum) przestanpicz smyal knabrnye..., taky przestampcza... karan ma bicz

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 89:

(law, attested in Masovia) resolution (written motion adopted by a deliberative body)


piecza

Polish: piecza

Inherited from Proto-Slavic *peča. First attested in the 14th century.

Francyszek *wnukephi swogą Lucziyą... syrotha... kv trzymanyv y chowanyv wszyąl na swą pyeczą

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 37:

(law, attested in Masovia) custody (legal representation and supervision over underage children or over women and their property)


przepowiedzieć

zlw-opl-verb

przepowiedzieć pf (imperfective przepowiadać)

Polish: przepowiedzieć

/pr̝ɛpɔvʲɛd͡ʑɛt͡ɕ/

/pr̝ɛpɔvʲɛd͡ʑɛt͡ɕ/

From prze- + powiedzieć. First attested in the fourteenth century.

etydate

Veniens Onanya... kmeto reginalis predixit al. przepowyedzal, quia Lucz de Bukowe... uxorem suam insequens in via et strata libera ipsam dehonestavit iuxta suam voluntatem

1868 [1443], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XI, page 223:

(law) to report or make a statement either in court or at a bureau

Nicolaus... actor attemptavit terminum primum al. przepowyedzal sa super Michaelem Warczaba

1868 [1436], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XIII, page 12:

(reflexive with się, law) to appear in court to hear a case


przepowiadać

zlw-opl-verb

przepowiadać impf (perfective przepowiedzieć)

przepowiedzieć (perfective)
przepowiedać (alternative)

Polish: przepowiadać

From prze- + powiadać. First attested in the 14th century.

Domine iudex, attempto terminum al. przepowyedam ssye super... Iohannem

1868 [1487], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XIX, page 250:

(reflexive with się, law) to appear in court to conduct a case


odpowiedzenie

Polish: odpowiedzenie

/ɔtpɔvʲɛd͡zɛɲɛː/

From odpowiedzieć + -enie. First attested in 1437.

Powod zzalobą alybo rzecz pozwaneemv na pyszmye dacz alybo dobrzee maa vilozicz kv gey othpowyedzenyv (ad respondendum eidem quaestioni)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 27:

(law) defendant's response to an accusation in court


kazić

Polish: kazić

Inherited from Proto-Slavic *kazìti. First attested in the end of the 14th century.

Thy przywyleye, ylko k themv yako szmyerthnee a bląndnee, prooznee czynymy, kazymy, wsrzvcami y odszywami (cassamus, irritamus et revocamus, Dział 16: odwolawamy y kaszemy ge za nyczs myecz)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 28:

(law, attested in Masovia) to annul, to invalidate


sędzić

Polish: sądzić

Silesian: sōndzić

/sæ̃d͡ʑit͡ɕ/

/sæ̃d͡ʑit͡ɕ/

Inherited from Proto-Slavic *sǫditi. By surface analysis, sąd + -ić. First attested in the 14th century.

Iaco praue zandzilismi i *przesandali to zito wynach dwadzescza cop

1958 [1396], “Nieznane czternastowieczne roty polskie z ksiąg sądowych ziemskich krakowskich [Unknown fourteenth-century Polish oaths from court records of Krakow landowners]”, in Zbigniew Perzanowski, Mieczysław Karaś, editors, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego [Scientific Journals of the Jagiellonian University], volume I, Krakow, page 245:

Sødzony *bodø ludze (iudicentur gentes) przed obliczim twogim

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 9, 19:

Sødzy sirocze (iudicare pupillo)..., iszbi wøcey ne smal wiszicz se czlowek na zemi

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 9, 41:

Eze cso Spitek szødzil Dobkowa cloweka, to gy szødzil podle prawa

1888 [1398], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 74:

Jaco Jan *prziwolt mne szødzicz na Szandziwoyewe kmecze, a gim prawa ne pomogl

1967 [1399], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 135, Kościan:

Iacom sandzil Tuleczskø s... Boguszem o zapust

1959 [1403], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 811, Poznań:

Sødzy to bog myedzy mnø a myedzy tobøø (iudicet... inter me et te)

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 16, 5:

Czso posual Jacub medzi mnø a medzi Bodzechnø, tho posual po prawe, bosmi tho sandzili

1959 [1388], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 49, Poznań:

Pan moze ge o czynsz swoy sądzicz (pro censu suo iudicare eosdem) y cządzacz

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 81:

Ya cziczi thu otpoveczecz podle møch listow papeskych, aczesz mi thi moczon *sandczicz o me prawo pape[s]ke

1872 [1402], Konstanty Małkowski, editor, Przegląd najdawniejszych pomników języka polskiego, page 119:

Czso sprawyedliwego bødze, *sodzicze (quod iustum est, iudicate)!

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 1, 16:

+obj

(law, attested in Lesser Poland, Greater Poland, Masovia) to judge, to rule (to determine someone's fate in court; to preside over a legal case) [with dative ‘the part on trial’] [with naprzeciwko (+ dative) ‘against what’], [with accusative ‘whom/what’], [with na (+ accusative) ‘whom’], [with case] + [with z (+ instrumental) ‘whom against whom’], [with między (+ instrumental) ‘between whom’], [with accusative ‘subject of conflict’], [with o (+ accusative) ‘over what’]

Wszedlesz yako czudzozemcza, azaly bødzesz sødzycz (numquid ut iudices)?

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 19, 9:

Chczemy, aby gdze grzech szstal szą, onym prawem, kthorego ona wyesz pozywalaby, ma bicz ssądzon (debebit iudicari)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 43:

(law, attested in Masovia) to judge (to administer justice, to exercise judicial power)

Czeszarz wschlyschawschy ych rzecz, dal ym navyelyebnyeysche Rzymyany..., by szyą przed tymy sządzyly (partibus prosequendi copiam dedit)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 113:


wychód

Polish: wychód (regional)

Inherited from Proto-Slavic *vyxodъ. By surface analysis, deverbal from wychodzić.

surf

Nobilis Stanislaus... recognovit, quia hominem Cuszma de villa Cornycze... libere dimisit et exitum al. vychod recepit ad generosum Zaklika

1868 [1462], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XIII, page 394:

(Ancient Rome, law) fee paid to a lord from whose village a peasant leaves by the lord in whose village the peasant settled


sąpierz

sąpierz m animacy unattested (canonical)

Polish: szampierz (obsolete)

Søperz reus

1962 [c. 1420], Stanisław Urbańczyk, editor, Wokabularz trydencki, number 90:

(law) defendant (litigant defending against the plaintiff's request)

Actores sprawcze vel samperze

1885-2024 [1434], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume V, page 31:

(law) plaintiff (litigant filing the lawsuit)

Idem suus adversarius, szøpyerz, Dobeslaus sic locutus est

1879 [1422], Jan Tadeusz Lubomirski, editor, Księga ziemi czerskiej 1404-1425. Liber terrae Cernensis, Masovia, page 264:

(law, attested in Masovia) opposing party in a lawsuit

Dominus subkamerarius existens *szypersz domini Bogufal dicti Zagøczek contra Pøczysz

1879 [1409], Jan Tadeusz Lubomirski, editor, Księga ziemi czerskiej 1404-1425. Liber terrae Cernensis, Masovia, page 342:

(law, attested in Masovia) attorney, (legal representative)


ławnik

Polish: ławnik

From ława + -nik. First attested in 1398.

Iaco Michal obr[z]øczil za kmecza, czso mi launiczi scazali

1887, 1889 [1398], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume II, number 729, Pyzdry, Gniezno, Kościan:


zmówić

Polish: zmówić

Etymology tree
Proto-Slavic *jьz-
Proto-Slavic *sъ(n)
Old Polish z-
Proto-Indo-European *mlewH-der.
Proto-Slavic *mъ̀lva
Proto-Indo-European *-yeti
Proto-Indo-European *-éyeti
Proto-Slavic *-iti
Proto-Slavic *mъlviti
Old Polish mówić
Old Polish zmówić
From z- + mówić. First attested in 1301–1350.

etymon

Jacosm smowil rok medzi panem Dobrogostem a medzi Bodzanthø... w ssobothø po Gromniczach

1959 [1408], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 645, Poznań:

(law, attested in Greater Poland) to arrange, to agree, to set or determine a legal window or deadline in advance


zmawiać

zmówić (perfective)
zmałwiać (alternative)

Polish: zmawiać

Etymology tree
Proto-Slavic *jьz-
Proto-Slavic *sъ(n)
Old Polish z-
Proto-Indo-European *mlewH-der.
Proto-Slavic *mъ̀lva
Proto-Indo-European *-yeti
Proto-Indo-European *-éyeti
Proto-Slavic *-iti
Proto-Slavic *mъlviti
Old Polish mówić
Proto-Slavic *-ati
Old Polish -ać
Old Polish mawiać
Old Polish zmawiać
From z- + mawiać. First attested in 1405.

Ysz Ian [s] ne smawal cum pincerna nullum terminum mimo prawo

1960 [1405], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty pyzdrskie, volume II, number 270, Pyzdry:

(law, of deadlines, attested in Greater Poland) to determine, to agree on


domówić

Polish: domówić

Etymology tree
Proto-Slavic *do-
Old Polish do-
Proto-Indo-European *mlewH-der.
Proto-Slavic *mъ̀lva
Proto-Indo-European *-yeti
Proto-Indo-European *-éyeti
Proto-Slavic *-iti
Proto-Slavic *mъlviti
Old Polish mówić
Old Polish domówić
From do- + mówić. First attested in 1481.

Prefatus procurator iure proloqutus est al. domowił sie, ut predicta Anna de Jasionka tradidit filio suo Iohanni per legitimum al. obcego tutorem causam vergentem cum generoso Iohanne subpincerna et eciam Anna Korytkowa eodem modo marito suo tradidit, quod et ius decrevit, quod possunt habere

1868 [1481], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XVI, page 392:

(reflexive with się, law) to declare in a trial


przekaza

Legale impedimentum szødova przecasza

1895 [1453], Archiwum Komisji Prawniczej. Collectanea ex Archivo Collegii Iuridici, volume II, page XXI:


mowstwo

Etymology tree
Proto-Indo-European *mlewH-der.
Proto-Slavic *mъ̀lva
Proto-Indo-European *-yeti
Proto-Indo-European *-éyeti
Proto-Slavic *-iti
Proto-Slavic *mъlviti
Old Polish mówić
Proto-Indo-European *-tusder.
Proto-Slavic *-ьstvo
Old Polish -stwo
Old Polish mowstwo
From mówić + -stwo. First attested in the fifteenth century.

Proloquucie, id est cause fouende, vlg. mowstwo uel rzecznyczstwo

1875 [c. 1455-1460], Zygmunt Celichowski, editor, Słowniczek łacińsko- polski wyrazów prawa magdeburskiego z wieku XV. Przedruk homograficzny z kodeksu kórnickiego, page 9:

(law) appearing before a court on behalf of a litigant


pomowa

Polish: pomowa

Etymology tree
Proto-Slavic *po-
Old Polish po-
Proto-Indo-European *mlewH-der.
Proto-Slavic *mъ̀lva
Proto-Indo-European *-yeti
Proto-Indo-European *-éyeti
Proto-Slavic *-iti
Proto-Slavic *mъlviti
Old Polish mówić
Old Polish pomówić
Old Polish pomowa
Deverbal from pomówić. First attested in 1400.

Omne dampnum habendum inter Christianos et Iudeos super pomowa et absque iuramento refundere habebit

1856-1870 [1400], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume VIII, number 10499:

Sin autem... prenotatas V marcas non solverimus..., extunc... X marcas eiusdem monete... obligamur sine quovis iuramento super simplicem assercionem, id est na prosta pomowa

1874 [1417], Monumenta Medii Aevi Historica res gestas Poloniae illustrantia. Pomniki Dziejowe Wieków Średnich do objaśnienia rzeczy polskich służące, volume XVI, number 85, page -:

accusation
(law) verbal accusation made in court

accusation
verbal accusation made in court


odpowiadacz

odpowiadacz m animacy unattested (canonical)
odpowiedacz (alternative)

Polish: odpowiadacz

From odpowiadać + -acz. First attested in the before the 16th century.

etydate

Ktoremu vpadnye ten ortel, szlowye ktho straczy, bąndz powod, bądz odpowyadacz, ten ma zaplaczycz ty pyenyadze za then ortel, a maya tho rowno, powod y odpowyadacz

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 77:

(law, attested in Greater Poland) defendant


odpowiedźca

From odpowiedzieć + -ca. First attested in 1455–1460.

Kthoremv vpadnye ten ortel, szlowye ktho straczy, bandz powod, bandz odpowyedzczą, ten ma zaplaczycz thy pyenadze za ten ortel

1884 [c. 1455-1460], “Die Magdeburger Urtheile. Ein Deutschen Rechtes in polnischer Sprache aus der Mitte des XV Jahrhunderts”, in Aleksander Brückner, editor, Archiv für slavische Philologie, pages 60, 1:


opowiedany

opowiedany m animacy unattested (canonical)

From opowiedać + -any. First attested in c. 1428.

Sequitur littera diffidiatoria principum opowedany

1885-2024 [c. 1428], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume I, Międzyrzec, Warsaw, page 482:

(law, attested in Greater Poland, Masovia) document announcing the severance of peaceful relations


przypowiadać

zlw-opl-verb

przypowiadać impf (perfective przypowiedzieć)

przypowiedzieć (perfective)
przypowiedać (alternative)

Polish: przypowiadać

From przy- + powiadać. First attested in the 14th century.

W naszem myesczye geden przypowyedal szye (allocutus est) kv polv murowy (pro muru) szwego szaszyada

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 21, 1:

(reflexive with się, law) to make a legal claim


przypowiedanie

Polish: przypowiadanie

From przypowiedać + -anie. First attested in 1447.

Iohannes... przipowyedal sze super dominos Fredricum... et Iohannem... prima, secunda, tercia et quarta vice. Maczyek scultetus... reposuit post quamlibet *przipowyedanyo terminum

1868 [1447], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XI, page 307:

(law) summons to court for compensation or consideration of a claimant's claims


przypowiedzieć

przypowiedzieć pf (imperfective przypowiadać)

Polish: przypowiedzieć

/pr̝ipɔvʲɛd͡ʑɛt͡ɕ/

/pr̝ipɔvʲɛd͡ʑɛt͡ɕ/

From przy- + powiedzieć. First attested in 1427.

ref

Bańkowski, Andrzej (2000) “przypowiedzieć”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)

A czwarthy (sc. człowiek) przyszedl przed gayny sząd y przypowyedzyal szye tesz k temu gymyenyu (locutus est eciam super debita viri pro debito suo)

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 119:

Quomodo veniens dominus Sbigneus incepit loqui al. przypowyedzal sye: Domine succamerarie, sentenciate mihi penam

1934 [1460], Leon Białkowski, editor, Lubelska księga podkomorska piętnastego wieku. Liber succamerarii terrae Lublinensis saeculi XV, Lublin, page 93:

(reflexive with się, law, attested in Greater Poland) to make a legal claim


przypowiestny

przypowiestny m animacy unattested (canonical)
przypowiesny (alternative)

From przypowieść + -ny. First attested in 1469.

Ministerialis... recognovit, quia... Stanislaum... ad diem hodiernam citacione concitacionis al. przypowyesthnym citavit

1868 [1469], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XV, page 100:

(nominalized, law) summons to court for compensation or consideration of a claimant's claims

Iohannes... actor atemptabat terminum concittatorium al. *przypowyesnyego *roki iuxta duas cittaciones

1868 [1475], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XII, page 414:

(nominalized, law) judicial date set for remedying a conviction


zapowiedny

Polish: zapowiedni

From zapowiedzieć + -ny. First attested in 1391.

Podrosznym ludzem... maya gorączy sąnd osą[n]dzycz o dlug albo o gydacze gymyenye..., yle w zapowyedny czasz (sit diebus feriatis) […]

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 27, 3:

(of days, law) non-court (not having court take place during the day)


wygasać

Polish: wygasać

From wy- + gasnąć + -ać. First attested in the fifteenth century.

Gdy... gynszy brath... ono skazanye odwolawa... chczącz, aby to skazanye wypysano abo zagaszono, a k temv naszy sądze czastokrocz syą sklaniayą, a rzeczy skazane wygassaly (sic huiusmodi sententia... consuevit retractari)

1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I, Lesser Poland, page 27:

(law, of legal judgements, attested in Lesser Poland) to expire


odkładźca

odkładźca m animacy unattested (canonical)

From odkładać + -ca. First attested in 1422.

Nobilis Seczslaus... otclaczcza debuit statuere nobilem Paulum de ibidem et non statuit

1879 [1422], Jan Tadeusz Lubomirski, editor, Księga ziemi czerskiej 1404-1425. Liber terrae Cernensis, Masovia, page 262:

(law, attested in Masovia) deputy in a trial adjourning a date


oczwisty

Polish: oczywisty
Kashubian: òczëwisti

Silesian: ôczywisty

From oczy + Proto-Slavic *vistъ, the latter from *viděti (“to see”). First attested in 1431.

Habent (sc. nobiles) terminum personalem oczwisti hic in castro feria quarta proxima post incepcionem terminorum terrestrium, quando clamabuntur iudicare

1856-1870 [1431], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume VII, number 342:


siedmdziesiąt

/ɕɛdmd͡ʑɛɕɑ̃t/

/ɕɛdmd͡ʑɛɕɑ̃t/

Inherited from Proto-Slavic *sedmь desęti. By surface analysis, univerbation of siedm + dziesiąt. First attested in the 13th century.

surf

siedmidziesiąt (alternative)
siedmiedziesiąt (alternative)
siedmiodziesiąt (alternative)

Sweborz... tenetur unam penam septuaginta, *semddzesont, erga Olexinam

1897 [1390], Teki Adolfa Pawińskiego, volume IV, number 3507, Łęczyca Land:

Świeborz... tenetur unam penam septuaginta, sie[d]mdziesiąt, erga Olexinam

Szethmydzesząth tha vyna, rzeczona nyemylosczywa, yasz gest cztirnaczcze grzywyen, przes mylosczy, a przetho tako dlvgo ma bycz cządzan, gen zabyl slachczycza, kako dlugo tha vyna nye bądze zaplaczona

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 69:

(law, attested in Sieradz-Łęczyca, Masovia) the highest judicial pecuniary penalty, totalling seventy grzywnas


dojć

Polish: dojść

Silesian: dojś

Inherited from Proto-Slavic *dojьti. By surface analysis, do + -ić. First attested in the first half of the 14th century.

etydate

Suum hominem, ne doszedw prawem, vocauit incensorem et furem

1902 [1402], “Wybór zapisek sądowych grodzkich i ziemskich wielkopolskich z XV wieku”, in Franciszek Piekosiński, editor, Studia, rozprawy i materiały z dziedziny historii polskiej i prawa polskiego, volume 6, Poznań, Pyzdry, Kościan, Gniezno, page 98:

(law, attested in Greater Poland) to obtain a conviction


płacież

Inherited from Proto-Slavic *platežь. By surface analysis, płacić + -eż.

Placzyesz glowi kmyeczey (poena pro homicidio cmethonum)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 109:

(law, attested in Masovia) amends, damages


zeprzeć

Polish: zeprzeć

From ze- + przeć. First attested in 1418.

Jakom ja... nye oral na Ianovye na rszyszku... na vyenye nyeboszky Anny..., kthore vyano on okupyl s *przyszvolenyen blyszych, nye *szparwh gego pravem

1950 [1474], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1384, Warsaw:

(law, attested in Masovia) to defeat in court, to obtain a conviction

Jaco sø thi quatuor marce, quid sø sø o ne sparli, thi sø vinesoni de Gostinky s ocziszni de paterno

1897 [1418], Teki Adolfa Pawińskiego, volume IV, number 3166, Łęczyca Land:

(reflexive with się, law, attested in Sieradz-Łęczyca) to have a case with someone in court; to go to court with someone


zajć

zachodzić (imperfective)
zać (alternative)
zaić (alternative)

Polish: zajść

Silesian: zajś

Tedi rzekl yest pan sandcza, esze Giszicze sø *duchowno, a o tho mam zachotczicz, czo mi o to *zaycze. Tedi yest *gy postavil *kszicza canownica sandczinskego. Tedy yest *wøstipi y szasedl ye

1872 [1402], Konstanty Małkowski, editor, Przegląd najdawniejszych pomników języka polskiego, page 119:

Iaco Jacuss slubil Jacussa o ten kon zaydz, czsos gy pani straczila

1888 [1391], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 63:

Veniens... Marcissius... actor przipowyedal se super... Fredricum tamquam super zachodczu o to, yako gest in libro inscriptum ocz gest zaschedl

1868 [1439], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XI, page 156:

(law, attested in Greater Poland) to enter into court proceedings instead of the defendant [with accusative ‘whom’] [with o (+ accusative) ‘for whom/what’]


bartne

Polish: bartne

From bartny + -e. First attested in 1491.

Et tandem Laurencius Laszkush... iure propinquitatis revocavit propinquitatem et principales pecunias eidem Nicolao Czagadlo restituit sub tali condicione, quod ipse Czangadlo ipsi Laurencio debuit ostendere et resignare quadruplices apes in eadem borra, quam revocaverat ibidem in iudicio barthne, et datis sibi pecuniis incontinenti transivit videre apes in borra et dum nullos invenit, traxit ipsum Czangadlo in iudicium

1874 [1491], Monumenta Medii Aevi Historica res gestas Poloniae illustrantia. Pomniki Dziejowe Wieków Średnich do objaśnienia rzeczy polskich służące, volume XVI, page 1883:

(nominalized, beekeeping, law) beekeeping court