minister

zlw-opl-noun

minister m pers (related adjective ministrowski)

Polish: minister

Silesian: minister

Learned borrowing from Latin minister. First attested in 1484.

Ministrovye albo prelaczy thego braczthva (ministri loci) mayą sye o tho vczyecz do bysskupow

1892 [1484], Hieronim Łopaciński, editor, Reguła trzeciego zakonu św. Franciszka i drobniejsze zabytki języka polskiego z końca w. XV i początku XVI, Krakow, page 716:

(religion, attested in Lesser Poland) minister (senior member of the tertiary fraternity, assistant and deputy of the monk who takes care of the fraternity)


syn

Polish: syn

Silesian: syn

Inherited from Proto-Slavic *sy̑nъ. First attested in the 14th century.

Prawda yego nad syny synowymy (in filios filiorum)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 102, 17:

(biblical, attested in Lesser Poland) son (male member of a community)


dom

Polish: dom

Silesian: dōm

Inherited from Proto-Slavic *domъ. First attested in the 14th century.

Gospodne, milowal iesm crasø domu twego (dilexi decorem domus tuae)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 25, 8:

Abich przebiwal w domu boszem na dluge dny (ut inhabitem in domo domini in longitudinem dierum)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 22, 9:

Ieruszalem!... Prze dom gospodna, boga naszego (propter domum domini dei nostri), szvkal gesm dobra tobe

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 121, 9:

Prosicze gospodna w domu swøtem iego (in atrio sancto eius)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 28, 2:

Ymø panowo ch[w]alcze slughy panowy, gysz stoycze w domw panowem w *stremech domv boga naszego (qui statis in domo domini, in atriis domus dei nostri)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 134, 2:

Szrzebro y zloto, ... kaplani, gisz dobrowolnye offyerowaly domv boga swego (domui dei sui), gesz gest w Ierusalem, swyebodnye wezmy

1930 [c. 1455], “I Esdr”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 7, 16:

Yakom ya przed czya szmyala wnydz w thwoy dom modlythwy

1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej, Modlitewnik Nawojki, page 82:

(religion, usually in collocation with another word, attested in Lesser poland) temple


okno

Polish: okno

Silesian: ôkno

Inherited from Proto-Slavic *okъnò. First attested in the 14th century.

Gløbocoscz gløbocoscz wziwa w glosse oken (cataractarum) twogich

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 41, 9:

(biblical, attested in Lesser Poland) gates and locks that stop the heavenly waters from falling to the ground


Absalon

Polish: Absalon

Learned borrowing from Latin Absalōn. First attested in c. 1500.

Absalon pax patris interpretatur proprium nomen viri Absalon

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 2r:

(attested in Greater Poland, biblical) Absalom


ogień

ogień m inan (related adjective ogienny or ogniowy)

Polish: ogień

Silesian: ôgyń

Inherited from Proto-Slavic *ogňь. First attested in the 14th century.

Gysz sø dobrze czynyly, podø w szywot wekvgy, a ktorzy zle, w oghen wekvgy (in ignem aeternum)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], page Ath 39:

(religion, figurative, attested in Lesser Poland) hell (place of torment in the afterlife)


źródło

Polish: źródło

Silesian: zdrzōdło

Inherited from Proto-Slavic *žērdlò. By surface analysis, żreć + -dło. First attested in 1390.

Glębokoszcz glębokoszczy wzywa w gloszye zrzodl twoych (in voce cataractarum tuarum)

1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski, Greater Poland, pages 41, 9:

(biblical, attested in Greater Poland) gates (gates and locks that supposedly stop the heavenly waters from falling to the Earth)


piekło

Polish: piekło

Borrowed from Old Czech peklo, from Proto-Slavic *pьkъlъ (“tar, pitch”), from Proto-Indo-European *pik- (“pitch”). The meaning of “hell” originated in Old Czech, which is a semantic loan of Middle High German pech (“tar, pitch; hell”). First attested in the mid 14th century.

cog

U tem to mesce Corrozaim, v peckle uekuiem, ... utonølo

c. 1301-1350, Kazania świętokrzyskie, Miechów, page cr 14:

(religion, attested in Lesser Poland) hell (place of torment in the afterlife)


archa

Polish: arka

Silesian: arka

Learned borrowing from Latin arca. First attested in the 15th century.

ref

Bańkowski, Andrzej (2000) “archa”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)

Archa bosza bila wiszla do nyego (ingressa est in eam arca domini)

1930 [c. 1455], “II Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 8, 11:

(religion) arch (chest, box, coffer, safe)


kościół

zlw-opl-noun

kościół m inan (diminutive kościołek, related adjective kościelny)

kościołek (diminutive)
kościelny (adjective)

desctree

Polish: kościół
→ Belarusian: касцёл (kascjól)
→ Kashubian: kòscół
→ Slovincian: kôscól
→ Russian: костёл (kostjól)
→ Ukrainian: костьо́л (kostʹól)
→ Yiddish: קאָשטשאָל (koshtshol)

Silesian: kościōł

Borrowed from Old Czech kostel. First attested in the 14th century.

Pospesihø sø do coscola na modlituø

c. 1301-1350, Kazania świętokrzyskie, Miechów, page ar 5:

Cristus... szye przyrovna kosczyolu zyvemv, a nye kamyennemv

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 720:

Ony to myenyly o zlomyenyv ych kosczyola kamyennego

(religion, attested in Lesser Poland) church


sąd

zlw-opl-noun

sąd m inan (related adjective sądny or sądowny or sądowy)

sądny (adjective)
sądowny (adjective)
sądowy (adjective)

Polish: sąd (“court”)

Silesian: sōnd

Inherited from Proto-Slavic *sǫ̃dъ. First attested in the fourteenth century.

etydate

Ve fthore nedzely gescze vy bily slyszely, kakocz on f dzen szødny na szød przydze

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 2a:

(religion, attested in Lesser Poland) Final Judgment

Nye zabyay blysznyego thwego procz szandu spravyedlyvego

End of the 15th century, Dekalog - Dziesięcioro przykazań bożych - Decem praecepta Dei, volume VI, number 1:

Quam terribile erit bellum cum reprobis a kakocz ten to sød ludzom gresn[y]m bødze barso pricry

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page gl. 100a:

Yam przyschedl na ten svyath kv ssądovy (in iudicium ego... veni Jo 9, 39), aby czy, ktorzy nye vydzą, vydzely

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 424:

(law, religion, sometimes of God, attested in Lesser Poland) sentence (result of meting out justice)


bałwan

Polish: bałwan

Silesian: bałwōn

Inherited from Proto-Slavic *balъvanъ, *bъlvanъ. First attested in the 14th century.

inh+

Modlyly sø sie rytym balwanom (adoraverunt sculptile)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 105, 20:

Simulacrum id est imago effigies eyn abgot balvan

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 125v:

(religion, attested in Lesser Poland, Greater Poland) idol, graven image

attested in Lesser Poland; Greater Poland; attested in Lesser Poland; Greater Poland


ofiara

desctree

Polish: ofiara
→ Old Ruthenian: офѣра (ofěra)
Belarusian: ахвя́ра (axvjára)
Carpathian Rusyn: офі́ра (ofíra) (obsolete)
Ukrainian: офі́ра (ofíra) (rare)
→ Kashubian: òfiara

Silesian: ôfiara

→ Old Lithuanian: afierà

Lithuanian: afierà (regional)

Borrowed from Old Czech ofěra. First attested in the 14th century.

Ialmvsznym nacznem nye daval, offyerym bogv nye czynyl

c. 1463, Dawid z Mirzyńca, Skarga umierającego, Płock, line 34:

Offertorium offyarą

1442, Wokabularz Raczyńskich, Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu, sygn. 1360/I, page 153v:

Oblatio eyn opfferung offyąrą

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 90r:

Sacrificium ein opffer offertorium idem offyąrą

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 118r:

(religion, attested in Lesser Poland) offering; sacrifice (gift given to God)

(religion, attested in Masovia, Greater Poland) offering (donation to a church and clergy)

attested in Lesser Poland; attested in Masovia; Greater Poland; attested in Masovia; Greater Poland

Olocaustum […] id est totum sacrificium incensum ab olon et cauma […] id est incendium vlg. offara uel obyatha

1440, rękopiśmienne ekscerpty - glosy z rozariusza z rękopisu znajdującego się w zbiorach Biblioteki Klasztornej oo. Paulinów na Jasnej Górze pod sygn. II 25 z r. 1444, page 183r:

Holocaustum dicitur offertorium quod antiquitus in altari cremabatur offyara vel obyąthą

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 61r:

(attested in Greater Poland, religion) burnt offering

attested in Lesser Poland; attested in Greater Poland; attested in Greater Poland

offering; sacrifice (gift given to God)
burnt offering

Obszedl iesm y offerowal iesm w przebitku iego offerø glosnø

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 26, 11:


wypowiedzenie

Polish: wypowiedzenie

/vɨpɔvjɛd͡zɛɲɛː/

From wypowiedzieć + -enie. First attested in c. 1428.

Tu mowy, yze Xps naglye odpuszczenye daye grzechow, acz czyste będzye wypowyedzenye grzechow

1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski, Greater Poland, page 31 arg:

(religion, attested in Greater Poland) confession of sins


uczony

From uczyć + -ony. First attested in the 15th century.

Vstauil vczone (Levitas) w domv bozem

1930 [c. 1455], “II Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 29, 25:

(relational, religion) Levi (belonging to the tribe of Levi, dedicated to the service of the altar among the Jews)


służyć

Polish: służyć

Silesian: sużyć

Inherited from Proto-Slavic *služìti. By surface analysis, sługa + -yć. First attested in the second half of the 14th century.

etydate

Mog mily pane bosze, proszø ga dzysza..., isbichcy ga... tako thobe sluszyl, gakobichcy ga svoge duszy nalasl sbauene

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 1b:

Czesto bogv wschechmogączemv slvzyl svemy naboznymy modlytvamy (deo semper exhibebat cum devotione)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 31:

Cy to sø ksyøszøta spyewakow po czelyadzach koscyelnich slug, gisz w poswyøtnich komorach bidlyly tak, abi we dnye y w noci vstawnye swø sluszbø sluszily (ut... suo ministerio deservirent)

1930 [c. 1455], “I Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 9, 33:

Sollicitudine non pigri, ... domino seruientes panw bogv w tem szlusząncz (Rom 12, 11)

1880-1894 [Middle of the 15th century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume I, Lviv, page 58:

(religion, attested in Lesser Poland, Southern Borderlands) to serve (to worship a god or diety in an official capacity)

attested in Lesser Poland; Southern Borderlands; attested in Lesser Poland; Southern Borderlands

Pop Ucholdycz citaverat... Nadosza popadya, quod sibi noluit admittere ad prefatam ecclesiam Rutenicalem in Stradecz celebrare al. szluszycz

1868 [1500], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XV, page 399:


zapowiedzieć

zlw-opl-verb

zapowiedzieć pf (imperfective zapowiadać)

Polish: zapowiedzieć

From za- + powiedzieć. First attested in the end of the 14th century.

etydate

Gdze... caplan bilbi zabith..., tham... cirekwi... prawem albo oth prawa szą zapowyedzany (ecclesiae... iure sint interdictae), tho gest, ysz interdicth w nych szamym prawem polozon

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 4:

(religion, attested in Masovia) to excommunicate


odpowiedzenie

Polish: odpowiedzenie

/ɔtpɔvjɛd͡zɛɲɛː/

From odpowiedzieć + -enie. First attested in 1437.

Capitulum: Panye, szmiluy se nad nami!... Odpowedzenie (responsorium): Criste, sinu boga ziuego, smiluy se nad nami!

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 115a:

(religion) prayer sung in response to a priest's chant


podobnie

Polish: podobnie

Silesian: podobnie

From podobny + -ie. First attested in the 15th century. Compare Old Czech podobně and Old Slovak podobne.

Przykladnye allegorice, szwyrzchownye anagogice, duchownye mistice, czyelestnye historiace, podobnye metaphorice

1874-1891 [End of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, Radom, Miłosław, page 198:

(biblical, on the interpretation of biblical texts, attested in Lesser Poland, Greater Poland) in a way that reveals the figurative, hidden meaning of a text

on the interpretation of biblical texts; attested in Lesser Poland; Greater Poland; on the interpretation of biblical texts; attested in Lesser Poland; Greater Poland

Wnatrznie mistice, zwirzchnye anagoice, przicladnye tropoloice, duchownye allegorice, podobnye historiace

1874-1891 [1444], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIII, page 304:

(biblical, on the interpretation of biblical texts) in a way that shows the literal meaning of a text

on the interpretation of biblical texts; attested in Lesser Poland; Greater Poland; on the interpretation of biblical texts; on the interpretation of biblical texts


dyjabeł

zlw-opl-noun

dyjabeł m animacy unattested (related adjective dyjabelski or dyjabli or diabłów)

dyjabeł m animacy unattested (canonical)
dyjabelski (adjective)
dyjabli (adjective)
diabłów (adjective)

desctree

Polish: diabeł
→ Kashubian: diôbéł
→ Slovincian: djôùbel

Silesian: diŏboł

Etymology tree
Proto-Indo-European *dwóh₁
Proto-Indo-European *dwísder.
Ancient Greek διά (diá)
Ancient Greek δια- (dia-)
Proto-Hellenic *gʷəlnō-der.
Ancient Greek βᾰ́λλω (bállō)
Ancient Greek διαβάλλω (diabállō)
Ancient Greek διάβολος (diábolos)bor.
Latin diaboluslbor.
Old Czech diábelbor.
Old Polish dyjabeł
Borrowed from Old Czech diábel. First attested in the 14th century.

etymon

Nepriiacele, to sø dyably, urocy cloueca gresnego, gloz sø... scrvsena vslisely

c. 1301-1350, Kazania świętokrzyskie, Miechów, page cr 8:

Pogany, ize ge, gdze chcze, dyabol poganyą

1874-1891 [1449], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 166:

Ktho tho wsdruschy, dyabel bandzye pan gego duschi

1853 [XV p. post.], Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Piśmiennictwo polskie od czasów najdawniejszych aż do roku 1830, volume 4, Rogoźno, page 44:

(folklore, religion, theology, attested in Lesser Poland, Greater Poland) devil (evil creature, the objectification of a hostile and destructive force)


bracki

Polish: (obsolete) bracki

Inherited from Proto-Slavic *bràtьskъ, from Proto-Balto-Slavic *brā́ˀtiškas. By surface analysis, brat + -ski.

Mynystrovye... vyny y nyedostathki braczszkye (fratrum... culpas)... mayą navyedzaczovy... povyedaczy

1892 [1484], Hieronim Łopaciński, editor, Reguła trzeciego zakonu św. Franciszka i drobniejsze zabytki języka polskiego z końca w. XV i początku XVI, Krakow, page 723:

(relational, religion, attested in Lesser Poland) brother's, fraternal (of or pertaining to a brother, member of a men's religious order)


bałwaństwo

Polish: bałwaństwo

From bałwan + -stwo. First attested in the 15th century.

Balwanstwo ydolatria

1880-1894 [Middle of the 15th century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume V, page 266:

Nye bądzmy balwanstw modlę dawayączy ne efficiamini ydolatre (neque idololatrae efficiamini I Cor 10, 7)

1880-1894 [Middle of the 15th century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume I, Lviv, page 104:

(religion, collective, attested in Southern Borderlands) idols, graven images


bałwański

Polish: bałwański

From bałwan + -ski. First attested in c. 1500.

Ci istni... przyjęli Mojżeszowy księgi..., wszakoż modł bałwańskich nie przestali (nec tamen cessabant ab ydolatria)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 245:

(relational, religion) idol, graven image


kurwatura

Polish: kurwatura

Borrowed from Latin curvātūra. Compare English curvature.

Kurwathura cambuca

1874-1891 [c. 1500], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XLVII, page 354:


bluźnierz

bluźnierz m animacy unattested (canonical)

Middle Polish: bluźnierz

/blʲuʑɲɛːr̝/

From bluźnić + -erz. First attested in c. 1500.

Blvsnyerz blasphemus

1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 4:

(religion, attested in Greater Poland) blasphemer


Antykrystowy

Polish: antychrystowy

From Antykryst + -owy. First attested in 1449.

Prawda – rzecz Kristowa, lezz – anticristowa

1449, Gałka Jędrzej z Dobczyna (Dobszyna), Pieśń o Wiklefie, Głogówek, line 62:

(relational, Christianity, Islam, attested in Silesia) Antichrist's


Antykryst

zlw-opl-proper noun

Antykryst m animacy unattested (related adjective Antykrystowy)

Antykryst m animacy unattested (canonical)
Antykrystowy (adjective)

Polish: Antychryst

Silesian: jancykryst

Learned borrowing from Latin antichristus. First attested in the first half of the 15th century.

etydate

Cessarsszczi popowie sø anticristowie, gich mocz nie od Crista, ale od anticrista, s cessarskego lista

1449, Gałka Jędrzej z Dobczyna (Dobszyna), Pieśń o Wiklefie, Głogówek, line 32:

(Christianity, Islam, attested in Silesia) Antichrist


harchimendryta

harchimendryta m animacy unattested (canonical)

Polish: archimandryta

Learned borrowing from Latin archimandrīta. First attested in 1445.

lbor+

Harchimendritha Czyrnyecz inculpavit nobilem voywodam

1868 [1445], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XIV, page 175:


bajtko

Polish: batko

Borrowed from Middle Russian ба́тько (bátʹko). First attested in 1466.

bor+

Grzegosz zalowal na ruszkyego baythka; ... na tho odpowyedzyal baythko

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 143:

Dominus episcopus cum suo capitulo stant pro ipsorum pena iuxta ipsorum baythconem

1868 [1474], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XIX, page 19:

(religion, attested in Greater Poland) Russian priest


wrzemienny

Jz na bødøce dobro ne glødaiø, iz vremennem dobre lubuiø

c. 1301-1350, Kazania świętokrzyskie, Miechów, page br 16:

(religion, attested in Lesser Poland) mundane, worldly (as opposed to divine or related to the afterlife)


zamowa

Polish: zamowa

Deverbal from zamówić. First attested in the fifteenth century.

Czedl (sc. krol) ano wszitci sliszely [y] wszitka slowa Ksyøg Zamowi Boszey (libri foederis), gesz naleszly w domv boszem

1930 [c. 1455], “IV Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 23, 2:

The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:

(biblical) The third discourse the part of Deuteronomy (Deut. 27–30) containing a solemn renewal of the covenant between God and Israel