klub

Borrowed from Old Czech klúb. Doublet of kłąb. Cognate with Old Church Slavonic клѫбъ (klǫbŭ) and Old East Slavic клубъ (klubŭ).

Alternative form: kłub

Gdysz wystupy [z] klubu si in iunctura cuiuscunque membri dislocaretur

1874-1891 [second half of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume LIII, Krakow, page 61:

(anatomy, attested in Lesser Poland) joint (part of the body where bones join)


nos

Polish: nos

Silesian: nos

Etymology tree
Proto-Indo-European *néh₂s
Proto-Balto-Slavic *nasús
Proto-Slavic *nosъ
Old Polish nos
Inherited from Proto-Slavic *nosъ. First attested in the 14th century.

etymon

Nos yego y vsta bez wschey ganibi

1877-1881 [c. 1418], Władysław Wisłocki, editor, Katalog rękopisów Biblioteki Uniwersytetu Jagiellońskiego, page 2151:

Nasus eyn nasz nosz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 86v:

Pulpa est extrema pars nasi vel interior pars pomi ein grubsz konyecz noszą

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 109v:

(attested in Greater Poland, anatomy) nose (protuberance on the face housing the nostrils, which are used to breathe or smell)


bok

Polish: bok

Silesian: bok

Inherited from Proto-Slavic *bokъ. First attested in the 13th century.

Czyebye dla, czlowyecze, dal bog przeklocz szobye bok, racze, nodze obye

1937 [Second half of the 15th century], Józef Birkenmajer, editor, Bogarodzica dziewica. Analiza tekstu, treści i formy, number C, Warsaw:

Latus […] a lateo lates eyn seyt bok

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 73v:

(anatomy, attested in Masovia, Lesser Poland, Silesia, Greater Poland) side, flank (neither the front nor the back; lateral part of a person or animal)

attested in Masovia; Lesser Poland; Silesia; Greater Poland; attested in Masovia; Lesser Poland; Silesia; Greater Poland


ucho

Polish: ucho

Silesian: ucho

Inherited from Proto-Slavic *uxo. First attested in the 14th century.

Lud, iegosz iesm ne znal, sluszil my, w slusze vcha (in auditu auris) posluszal me

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 17, 48:

(anatomy, attested in Lesser Poland) ear (organ of hearing)


serce

Polish: serce

Silesian: serce

Inherited from Proto-Slavic *sь̑rdьce with a hardening of the s- under influence of Old Czech srdce. First attested in the first half of the 14th century.

etydate

Iescz bødø vbodzy..., sziwa bødø sercza (corda) gich na weky wekom

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 21, 28:

Vczinilo se iest sercze (cor) moie iaco wozk rozquiraiøczy se wesrzod sercza (in medio ventris) mego

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 21, 15:

(anatomy, attested in Lesser Poland) heart (muscular organ that pumps blood through the body, traditionally thought to be the seat of emotion)


usta

zlw-opl-noun

usta nvir pl (diminutive ustka, related adjective ustny)

Polish: usta

Inherited from Proto-Slavic *usta. First attested in the 14th century.

Otworzili sø na mø vsta (os) swoia iaco lew chwataiøcy y riczøcy

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 21, 1:

Ieszcze karme gich bechø w usczech (in ore) gich

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 77, 34:

Ani zatwarzay nade mnø szachta vst (os) swogich

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 68, 19:

Slowem boszim nebosa sø sczwerdzona a duchem vst (spiritu oris) iego wszitka mocz gich

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 32, 6:

(anatomy, attested in Lesser Poland) mouth

Nos yego y vsta (oris) bez wschey ganybi

1970 [Middle of the 15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, List Lentulusa w staropolskim przekładzie:

Bichø ne molwila usta (os) moia scutkow ludzkich

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 16, 5:

Duszø welbi, vsta cziscy, sercze weseli

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], page I Prol 1:


palec

Polish: palec

Silesian: palec

Inherited from Proto-Slavic *pàlьcь. First attested in the 14th century.

Bo vzrzø nebossa twoia, dzala palczow twogich (opera digitorum tuorum), mesøcz y gwazdy, iesz ies ty vczinil

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 8, 4:

Noszny palecz pedica

1876-1929 [c. 1455], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie, volume XIV, Miechów, Kruchowo, page 491:

Pedicus nozny pąlecz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 97v:

(anatomy, attested in Lesser Poland, Greater Poland) digit; finger; toe

attested in Lesser Poland; Greater Poland; attested in Lesser Poland; Greater Poland


głowa

głowa f (diminutive główka, related adjective główny)

Polish: głowa

Silesian: gowa

desc

→ Old Ruthenian: кглова (glova), глова (hlova)

Inherited from Proto-Slavic *golva. First attested in the 13th century.

Ia, wyiøw od nego iego mecz, vczøl iesm glowø iego (amputavi caput suum)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], page II Prol 5:

Od glovy az do pyąth nye bylo myescza czalego

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 822:

(anatomy, attested in Krakow) head (part of the body)


myszka

From mysz + -ka, possibly a calque of Latin mūsculus. Compare Russian мы́шца (mýšca), Serbo-Croatian мѝшӣћ, Slovene mȋšica.

Musculus est caro in pollice vel tibia myschka w rącze

1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 47:

(anatomy, attested in Greater Poland) muscle (organ composed of muscle tissue)


szyja

Polish: szyja

Silesian: szyja

Inherited from Proto-Slavic *šìja. First attested in the 15th century.

Jako pan Vanczenecz... vmarl, ten czso szyą slomyl

1967 [1416], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 608, Kościan:

Pravda przebya glovą, a dobry vczynek schyyą lamye

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 684:

De clenodio defferentes lunam desuper et conyowa schigya in nigro campo

1856-1870 [1448], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume II, number 3335:

Collum a columna dicitur ein hals schyą

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 30r:

(anatomy, attested in Greater Poland) neck (part of the body connecting the head and the trunk found in humans and some animals)


czoło

Polish: czoło

Silesian: czoło

Inherited from Proto-Slavic *čelò. First attested in the 15th century.

Czolo mayanczi nazwetlsche, z oblyczym bez wschego ssmarschczenya

1877-1881 [c. 1418], Władysław Wisłocki, editor, Katalog rękopisów Biblioteki Uniwersytetu Jagiellońskiego, number 2151:

Frons (-tis) eyn styrne czolo

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 54v:

(attested in Greater Poland, anatomy) forehead


żebro

Polish: żebro

Silesian: ziebro

Vypyala szebra y kosczy, groszno szyeczye przesz luthosczy

1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią], Mierzeniec, Płock, line 41:


źrenica

Polish: źrenica

Strzeszy me iaco zrzenicze oka (ut pupillam oculi)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 16, 9:

(anatomy, attested in Lesser Poland) pupil


członek

Polish: członek

Silesian: człōnek

/t͡ʃʲɫɔ(ː)nɛk/

Inherited from Proto-Slavic *čelnъkъ, from *čelnъ. First attested in the 14th century.

*Sklanczienie czlonky, stawy pieluchami sukiennimi... obvianszala membra pannis involuta virgo alligat

1874-1891 [1444], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIII, page 304:

Vthnaly mu *kabalyecz palcza, czo nye gyesth czaly czlonek..., tho nye gyesth ochromyenye..., ale gdyby komu vczyatho czaly czlonek sz palcza..., tho zowyemy chromothą

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 57:

(attested in Greater Poland) part of one's finger


trzosło

Alternative form: strzosła

Przeklool obv spolv, møza tesz y zonø, przesz gich trzosla (in locis genitalibus)

1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 25, 8:

(in the plural, anatomy) lower abdomen, reproductive organs


grędzi

Polish: grędź (rare, obsolete)

Inherited from Proto-Slavic *grǫ̑dь. First attested in the 15th century.

Ale grødzy bødø Aaronowy y synom gego (pectusculum autem erit Aaron et filiorum eius)

1930 [c. 1455], “Lev”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 7, 31:

Dzyerszecz bødøø w røcze tuk obyeti srzødzy (pro y grødzy, tenebit manibus adipem hostiae et pectusculum)

1930 [c. 1455], “Lev”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 7, 30:


męchyrz

męchyrz m animacy unattested (canonical)

→ Belarusian: міхіе́р (mixijér)

*Mąchyr* vesica

1900 [1472], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 1569:


zwono

Polish: dzwono

Svono chrzypthove spondile

1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 137:

(anatomy, attested in Greater Poland) vertebra


miązdra

Polish: miazdra

Seszlo byelmo z gego oczu, iako myøzdra z byalku iagecznego (quasi membrana ovi)

1930 [c. 1455], “Tob”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 11, 14:


skronia

desctree

Polish: skroń
→ Old Ruthenian: скронь (skronʹ)
Belarusian: скронь (skronʹ)
Ukrainian: скро́ня (skrónja)

Acz dam... pokoy skronom mogym (temporibus meis)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 131, 5:

(anatomy, attested in Lesser Poland) temple


słodzona

Polish: śledziona

Splen, szlodzona, melancoliam generat

1885-2024 [XV p. post.], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume III, Wrocław, page 291:


łytka

Polish: łydka

Rani czø pan wrzodem psotnim na kolanoch y lytkach (in genibus et in suris)

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 28, 35:

(anatomy) calf (back of the leg below the knee)


wyja

⇒ Polish: zawyjek, zawyjka (dialectal)

Ponitur eciam ut simplex consonans et tunc aliquando grossatur, aliquando molliter profertur. Exemplum primi: viklad, vige, vya

1907 [c. 1470], Jakub Parkoszowic, edited by Jan Łoś, Traktat o ortografii polskiej, Żurawica, Świętokrzyskie Voivodeship, Krakow, page 402:

(anatomy, attested in Lesser Poland) neck


glozn

Polish: glozna (regional)

Inherited from Proto-Slavic *gleznъ. First attested in 1437.

Gloszn talus

1877-1881 [1437], Władysław Wisłocki, editor, Katalog rękopisów Biblioteki Uniwersytetu Jagiellońskiego, number 228, page 89:

Do gloschn dawam talarem (nudaverunt eum tunica talari et polymita Gen 37, 23)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 13:

(anatomy) ankle (joint between foot and leg)


hrudzina

Middle Polish: hrudzina

Borrowed from Old Ruthenian. Compare Belarusian грудзіны (hrudziny) and Ukrainian груди́на (hrudýna).

Item forenses carnes, que in vulgari chrudzyny nuncupantur, in quolibet foro a carnificibus exigendas pro curia

1932-1939 [1489], Jan Fijałek, Władysław Semkowicz, editors, Codex diplomaticus ecclesiae cathedralis necnon dioeceseos Vilnensis. Kodeks dyplomatyczny katedry i diecezji wileńskiej, volume I, page 421: