sukać

Dzyevycza Marya szyedzyala sama [w] svey loznyczy robyączy swą robotą, szvkala sloto na yedvaby (retorquebat aurum circa Sericum) y pavloky a pavloką tkala

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 48:


stosować

Polish: stosować

Borrowed from Middle High German stōʒen. First attested in 1471.

Statuimus, quod qui artificium aliquod in eorum fraternitate doctus non fuerit, eundem laborare hominibus non debet, solum sibi ipsi pro sua necessitate... solum gladium aut cultrum possunt reformare fabri vlg. stoffowacz

1868 [1471], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume VI, page 145:


kasać

Polish: (obsolete) kasać

Kaschą schą okolo mnye succinxerunt (in multitudine eorum, sc. dolorum, consumitur vestimentum meum, et quasi capitio tunicae succinxerunt me Job 30, 18)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 62:

to surround, encircle, to squeeze; to roll up

(attested in Greater Poland) The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:

Jaco Marczin, moy sin, ne kasal na soltistof dom ani go ranil wf gego dome

1959 [1397], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 342, Poznań:

to commit to something; to come to terms with something


rzuć

zarzuć (perfective)
rzwać (alternative)
rzwieć (alternative)

Sczenyøta lwow rzvyøcz, bychø vlapyly (catuli leonum rugientes, ut rapiant) a szukaly od boga karmye sobye

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 103, 22:

(of animals, attested in Lesser Poland) to howl; to roar (to make a characteristic sound)

Rzwyal yesm (rugiebam) ode lkanya szyercza mego

1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski, Greater Poland, pages 37, 8:

(of people, attested in Greater Poland) to howl, to yell; to moan loudly

Fremuerunt pyrzchaly schą, r[z]waly (quare fremuerunt gentes et populi meditati sunt inania? Psal 2, 1)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 63:


stydnąć

Polish: stygnąć

Intelectus obscuratur in cognicione veri et affectus tepescit, sztydnye, in operacione boni

1981-2001 [1448], Elżbieta Belcarzowa, editor, Glosy polskie w łacińskich kazaniach średniowiecznych, volume IV, page 74:

to cool, to cool down (to be reduced in temperature)


reptać

Reptal gest (murmuravit) lud przeczyw Moyszeszowy a rzkøcz: Czso bødzyem pycz?

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 15, 24:


wydawać

Polish: wydawać

Silesian: wydŏwać

Inherited from Proto-Slavic *vydavati. By surface analysis, wy- + dawać. First attested in 1415.

Tobie będø wydawacz krolyowye dary (tibi offerent reges munera)

1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski, Greater Poland, pages 67, 32:

(attested in Greater Poland) to give (to transfer one's possession or holding of (something) to (someone))

[U]czinilem sød y sprawiedliwoscz, nye widaway mie potwarzaianczim mnie (non tradas me calumniantibus me Psal 118, 121)

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 39a:

(attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) to give out (to give on a special occasion)

Jako Andrzich po vyednanu ne widawal pana Dobrogosta w duchowne prawo sz yego zoną

1967 [1415], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 553, Kościan:

(law, attested in Greater Poland) to bring someone to a different court

[P]rzygadza syą, ysze porodzony s plemyenya slacheczskyego, cząstokrocz swey czczy nye szanvyącz wydawayą syą na lotrowstwo (furta seu latrocinia committentes)

1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I, Lesser Poland, page 39:

(intransitive, of reflexive with się, attested in Lesser Poland) to engage in something, to give oneself to [with na (+ accusative) ‘to what’]

Wlt namque deus ab homine, ut de bonis sibi collatis racio assignetur, ... an prudenter dispensabat widawal

1956 [Middle of the 15th century], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku, Silesia, page 64r:

(attested in Silesia) to spend (to give money or material goods on)

Bądzczye mądrzy yako wązovye..., alye boyczye szye od lyvdzy, bocz vasz bądą vydavacz w ych radach (tradent enim vos in conciliis Mat 10, 17) y badą byczovacz [w] ych synagogach

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 310:

Plod wydawąyącz germinans (in stillicidiis eius, sc. dei, laetabitur germinans, sc. terra Psal 64, 11)

1977-1980 [c. 1470], urowska-Górowska Wanda, Kyas Vladimir, editors, Mamotrekty staropolskie, Lubin, page 129:

(attested in Greater Poland) to birth, to give birth

Item eo modo excogitant et exquirunt (sc. parentes) habitus vidavayv vel vymyslayv kroge

1874-1891 [c. 1500], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XLVII, page 368:

Serpens omnia membra sua exponit, vydawa, pro capite

End of the 15th century, Józefa Reczka, Elżbieta Belcarzowa, editors, Glosy z rękopisu, number nr 414/11, Zakład Narodowy im. Ossolińskich we Lwowie, obecnie we Wrocławiu, page 180:

Ego procurator domini abbatis et tocius conuentus do vlg. wydawam iudicium sev sentenciam

1856-1870 [1447], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume IX, number 418:

W pyathek... vyedzon (sc. Chrystus) przeth Pylatha, tamo nąn vydavano szvyadeczstwo nyesbadne

1874-1891 [1453], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 208:

Vydavamy prosternimus (prosternimus preces ante faciem tuam Dan 9, 18)

1977-1980 [1471], Wanda Żurowska-Górecka, Vladimír Kyas, editors, Mamotrekty staropolskie [Old Polish-Latin Dictionaries and wordlists], page 238:

Ipse enim spiritus reddit, vydawa, testimonium spiritui nostro (ipse enim spiritus testimonium reddit spiritui nostro, quod sumus filii dei Rom 8, 16)

1981-2001 [1435], Elżbieta Belcarzowa, editor, Glosy polskie w łacińskich kazaniach średniowiecznych, volume II, Legnica, page 53:

(attested in Silesia) to confirm; to testify

Ian vstawycznye myenyl, eszbi szą Pyotr szam vrenil a tho wydawal szą vrządnye doswyathczicz (quod offerebat se legitime probaturum)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 34.:

(reflexive with się, attested in Masovia) to announce one's readiness for something

In omnibus exhibeamus, vid[y]awaymy, nosmetipsos sicut dei ministros in multa paciencia (II Cor 6, 4)

1981-2001 [1435], Elżbieta Belcarzowa, editor, Glosy polskie w łacińskich kazaniach średniowiecznych, volume II, Legnica, page 51:

[Quae] (sc. humus) grau[is est ipso], tacitam se pondere prodit, vydawa *szyv, [q]ueque levis

1977 [End of the 15th century], “Vergili Georgicorum schedae Gnesnenses”, in Bogdanus Bolz, Wanda Żurowska-Górecka, editors, Symbolae Philologorum Posnaniensium, volume 3, page 82:

(attested in Silesia) to issue, to turn out to be; to become

Ictos ipse, gl. miles, suos steriles effudit, gl. exponit vydava, in vsus

1466, Elżbieta Belcarzowa, editor, Glosy z rkpsu Biblioteki Jagiellońskiej nr 2195 oraz z rękopisu, numbers 1490/11, 1945/1, Biblioteka Kapitulna w Pradze, page 17:

(of hits) to hit from all sides by waving a weapon


wynosić

Polish: wynosić

Silesian: wynosić

Inherited from Proto-Slavic *vynositi. By surface analysis, wy- + nosić. First attested in 1395.

Iacom ia ne winoszil Racziborowi trzech cop rszi s gego gumna

1920 [1403], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume I, number 350, Płońsk:

Yacom ya ne winoszil Luthkowy lanky brzemenem

1920 [1405], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume I, number 615, Płońsk:

Quia proficientes provehit, vinoschy, facta est navis tutele et salutis

1973 [1493], Elżbieta Belcarzowa, Felicja Wysocka, editors, Glosy polskie w zbiorze kazań łacińskich w rękopisie Biblioteki Jagiellońskiej nr 67/54, Lutomiersk, page 125:

(attested in Masovia, Sieradz-Łęczyca) to carry out (to take with oneself carrying something)

Cum Climo... vituperauit Niconem... et alios fratres ipsius..., quod... essent proditores secretorum ciuitatis et ipsam seriem consilii eorum aliis nunciarent et seu reuelarent vlg. vynosily

1897 [1395], Teki Adolfa Pawińskiego, volume III, number 3781, Łęczyca Land:

to reveal secrets, to spread the word to unauthorized people


zamierzać

Polish: zamierzać

Silesian: zamiyrzać

From zamierzyć + -ać. First attested in the middle of the 15th century.

etydate

Zamyerza limitat

1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 157:

Arma extendendo al. podnosszacz hy zamyerzayacz sza

1950 [1460], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1013, Warsaw:

(attested in Masovia) to raise a weapon to strike


zależeć

Polish: zależeć

Silesian: zależeć

/zalʲɛʒʲɛt͡ɕ/

/zalʲɛʒʲɛt͡ɕ/

From za- + leżeć. First attested in the. Compare Old Czech zaležěti and Old Slovak záležať.

Po nyem dzalal Marimvth... od wrot Elyazifowich, doiød zalezal dom Elyazifow (donec extenderetur domus Eliasib)

1930 [c. 1455], “Neh”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), section 3,21:

to adjoin, to be situated near, to reach, to be adjacent

Grandis enim restat, zaleszy, yest, tibi uia (III Reg 19, 7)

1880-1894 [15th century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume I, page 314:

Scito, quod mortalium uita non minus pendet, gl. dependenciam habet, stat, existit zalezy, ab oculorum rectitudine quam a corde

1436, Józef Reczek, Zbigniew Wojas, Felicja Wysocka, Mariusz Leńczuk, Elżbieta Belcarzowa, editors, Glosy i drobne zabytki języka polskiego pominięte przez wydawcę w RXXIII 268-319. Uzupełnienie materiału z trzech rękopisów na podstawie nieopublikowanych odczytań z rękopisów wyrazów polskich wraz z kontekstami, Lviv, page 276:

A przeto nynye vi, bracya, gyszescye kaplany w lyvdu bozem, z was zalezi zbawyenye gych dusz (ex vobis pendet anima illorum)

1930 [c. 1455], “Judith”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 8, 21:

Othosz na tho zalyeszy boyaszn bosza

1915 [15th century], Franciszek Pułaski, editor, Opis 815 rękopisów Biblioteki Ordynacji Krasińskich, page 12:

Wyecz, eze czlowyecza roskosch podluc czyala... zalezicz na pyczu, na gedzyenv

1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 237:

Gdysz w rozmislenyv zalyezzy matka cznooth rostropnoscz (in deliberatione consistat... discretio)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 27:

Consistit zalezy

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 33r:

Dependet zalezy

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 38v:

Dependet zalyezy

+obj

(attested in Southern Borderlands, Greater Poland) to depend (to have a base in; to be contingent on) [with z (+ genitive) ‘on whom’], [with na (+ accusative or locative) ‘on what’], [with w (+ locative) ‘on whom/what’]

attested in Southern Borderlands; Greater Poland; attested in Southern Borderlands; Greater Poland

Ad castellum requiritur, zalezy, firmitas perfecte fidei

Middle of the 15th century, Elżbieta Belcarzowa, editor, Glosy i zapiski polskie z dwóch rękopisów, numbers 1490/11, 1945/1, Zakład Narodowy im. Ossolińskich we Lwowie, page 362:

Kv they tho gyeradzye... szlusza... prządzywo, panwye... y xyągy, czo kv bozey szluszbye zalyezą (libri ad divinum cultum spectantes)

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 69:

(attested in Greater Poland) to be necessary [with ku (+ dative) ‘for what’]

Nam expedit, zalezy a potrzeb, ut seruus Xpi sit prudens et fidelis

1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, page 363:

Na dom twoy, panye, zaleszy *swiotoscz (domum tuam decet sanctitudo Psal 92, 5)

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 114b:

(attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) to be fitting, to be appropriate, to be acceptable [with na (+ accusative) ‘for whom/what’]

Quando autem factus sum vir, euacuaui, que erant parwli popusczylem, czo zalezalo na malvthkyego (I Cor 13, 11)

1880-1894 [Middle of the 15th century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume I, Lviv, page 71:

(attested in Southern Boderlands) to be characteristic of someone [with na (+ accusative) ‘of whom’]

Pakli o summą mnyeyschąn... przisyancz bi myal..., tegdi dosicz, ze yednąn przes voznego albo przes tego, ktoremu zalezy (cuius intererit), themu istemu przissyangayączemu... tha ista forma przisyangy wsnowyona ma bicz

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 100:

Ego illum nolo iudicare, quia iudicium non est meum nye zaleszy

1981-2001 [c. 1500], Elżbieta Belcarzowa, editor, Glosy polskie w łacińskich kazaniach średniowiecznych, volume I, Trzemeszno, page 73:

(impersonal, attested in Masovia, Greater Poland) to have the right to something [with dative or na (+ accusative) ‘who has the right’]

attested in Masovia; Greater Poland; attested in Masovia; Greater Poland

Rodzyczyelowye... tey dzewicze... albo prziyaczele blischschi ten possag... sprawnye, na ktore zalezy (quorum interest), sobye... zachowayąn

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 90:

(attested in Masovia) to be owed to someone by title or right [with dative or na (+ accusative) ‘to whom’]

Vstawyamy, aby o rzeczach grzesznych procz obvynyączego alybo powoda, na ktorego zaleszy (in absentia accusatoris seu actoris, cuius interest), ... sądzicz nye mamy

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 63:

(attested in Masovia) to concern (to be in effect for someone) [with dative or na (+ accusative) ‘whom’]

Ysze zona... przi... gymyenyv vyprawnem, tho gest czso zalezy w kamyenyv, w pyerlach,... myalaby ostacz

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 74:

(attested in Masovia) to fit inside of something [with w (+ locative) ‘in what’]


położyć

Polish: położyć

/pɔɫɔʒʲit͡ɕ/

/pɔɫɔʒʲit͡ɕ/

Inherited from Proto-Slavic *položiti. By surface analysis, po- + łożyć. First attested in the 14th century.

to give someone a place, especially to sleep

(reflexive with się) to lay (to have sex)


zająć

zlw-opl-verb

zająć pf (imperfective zajmać or zajmować)

zajmać (imperfective)
zajmować (imperfective)

Polish: zająć

Silesian: zajōńć

Sicut Andreas non tetigit, ne zayøl, duas lineas, zagonow, de obligacione Jasconis

1897 [1392], Teki Adolfa Pawińskiego, volume IV, number 4398, Łęczyca Land:

(transitive, attested in Lesser Poland, Greater Poland, Kuyavia, Masovia) to seize (to take from or deprive someone of, legally or illegally)

(attested in Sieradz-Łęczyca) to occupy property, to appropriate

attested in Lesser Poland; Greater Poland

Jaco tha krowa nye bila w tem scocze, kedim byl zayąl

1981 [1426], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, t. V., B. Roty konińskie, s. 275-533, number 461, Konin:

Forestare zayacz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 53v:

(attested in Greater Poland) to take (cattle) in damage to secure compensation

attested in Lesser Poland; Greater Poland; attested in Greater Poland; attested in Greater Poland

to take (cattle) in damage to secure compensation

Pro eo, quia vlg. zayaly peccora de communi campo et pellerunt ipsa in domum eiusdem domine

1428, Rękopiśmienne luźne ekscerpty z ksiąg sądowych grodzkich i ziemskich, volume III, Krakow, Biecz, and Czchów, pages 114, 870:

Pro eo, quia vlg. zajęli peccora de communi campo et pellerunt ipsa in domum eiusdem domine

Czo Viszocze szaiønthi kobili, tich Jakusz vszitka ne ma

1959 [1396], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 196, Poznań:

Jakom Adamoua skota ne zayanl z gagu y wegnal w ssve szytzo

1897 [1421], Teki Adolfa Pawińskiego, volume VII, number 2404, Brześć Kujawski Voivodeship:

Isze Sczepan[owi lud]ze zayøli kone na dobrouolne drodze

1959 [1393], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 150, Poznań:

Isz moy parobczy say[a]øly Symonowy kone f tem szayeszdze

1967 [1398], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 47, Kościan:

Quia zayal equum ad stabulum al. do obori

1921 [1439], Kazimierz Tymieniecki, editor, Procesy twórcze formowania się społeczeństwa polskiego w wiekach średnich, page 241:

Jakom ya nye posslalą czeladzi moyey anym zayala owyecz sz pola gwalthem Falkovych do obory

1950 [1471], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 3030, Warsaw:

O kthora krowa Dobek na myą zalowal, they yam yemv nye zayąl gwalthem

1950 [1451], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 902, Warsaw:

Yz pan Dobrogost... yachal na Stanislawową Zydowcziną dzedzyną... y zayąl yego stado... gwaltem moczą, wząw cztirzy scopy y snadl ge

1967 [1420], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 783, Kościan:

Jaco pan Pyotr posslal dzewandz paniczow... na dzedziznø paney Margorzathi y szayøli geg, y pobraly moczø y gwaltem scotha y owecz yaco szesczdzeszanth grzywyen

1959 [1413], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 693, Poznań:

Yako mi Philip szagøl sc[z]ot przesze scodi gwaltem silø... s tako dobrimi yako sam

1974 [1406], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kaliskie, volume IV, number 172, Kalisz:

Iacom ya nye zayøl Smyerzinich swini samowtor silø

1920 [1427], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume II, number 2753, Zakroczym:

Quod voyskø... vac[c]a ne zagøta Johanni, ale gø pani Powoy zagøla

1897 [1385], Teki Adolfa Pawińskiego, volume III, number 10, Łęczyca Land:

Yako Janusz zaiøl Woyczechowi swyne [w] swem prosche

1981 [1397], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, t. V., B. Roty konińskie, s. 275-533, number 36, Konin:

Iaco czso Swanthos zayøl v [Ku]sza kobili, czso mu ge Jarnolt slubil wiprawi[ć], ty bili tako dobre iaco LXXX marce

1981 [1399], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, t. V, A. Roty gnieźnieńskie, s. 76-274, number 56, Gniezno:

Jszem ya nye kazala zaiancz Mirzonovich cobil sz yego dzedzyni, yedno swe

1959 [1432], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 1410, Poznań:

Czo posel zaial M[ś]czigneief scot pane *Broszke, to zaial na swe zastawe

1959 [1397], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 321, Poznań:

Yakosz pan Milay kaszal my zayacz konye przed stodolą v kobyl

1960 [1437], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty pyzdrskie, volume II, number 1129, Pyzdry:

Ysz czso zayøl Pyotr..., tho iest zayøl we szkodze w owsze

1960 [1417], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty pyzdrskie, volume II, number 484, Pyzdry:

Ysze do Maczka szagøtho swerzepe cobili przed møsopusti Jaskoui

1974 [1407], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kaliskie, volume IV, number 196, Kalisz:

Allexy slamawszi ploth y wegnal skot na ogrod Bechnyn a gdy Bechna zayøla skot do swego dworu, tedy Allexy... gwaltem ten gisty skot otbil

1967 [1417], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 642, Kościan:

attested in Lesser Poland; Greater Poland; attested in Lesser Poland; Greater Poland

Tak pobraw swoy nabitek a zayøl stada (tulit omnem substantiam suam et greges),... y bral szø ku Isaakowy... do zemye Kanaan

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 31, 18:

to take with oneself; to take on the road

Tesch podobno krolewsthwo nyebyeskye szyeczy, nyevodv vpusczączemv v morze, ktorasz zaymye s kazdego rodv rybnego (sagenae... ex omni genere piscium congreganti Mat 13, 47)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 343:

Poddal gy pan bog gego w røkø krolya syrskego, gen pobyw gy wyelyki plyon zaiøl (cepit) z gego rziszey y prziwyodl do Damaska

1930 [c. 1455], “II Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 28, 5:

Zayme (mutuabitur) grzeszni a ne zaplaczi

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 36, 22:

Mutuare zagyancz w zagyem (qui petit a te, da ei, et volenti mutuari a te ne avertaris Mat 5, 42)

1977-1980 [1471], Wanda Żurowska-Górecka, Vladimír Kyas, editors, Mamotrekty staropolskie [Old Polish-Latin Dictionaries and wordlists], page 261:

(attested in Lesser Poland) to take out a loan, to borrow

Zyemye znyvvo zabranye wyna (apprehendet messium tritura vindemiam Lev 26, 5)

1882 [End of the 15th century], Emil Kałużniacki, editor, Kleinere altpolnische Texte aus Handschriften des XV. und des Anfangs des XVI. Jahrhunderts, page 287:

to occupy (to fill a period of time with some action)

Ut amore flagraremus zagyalybyszmy sza ku myloszczy

1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 151:

(reflexive with się, sometimes figurative) to start burning, to catch fire


służyć

Polish: służyć

Silesian: sużyć

Inherited from Proto-Slavic *služìti. By surface analysis, sługa + -yć. First attested in the second half of the 14th century.

etydate

Dwa zaky zluzyly przi dworze (curiae servierunt) a geden darowal drugego... sz dobrey woley

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 48, 3:

Tedy vøcz pothem on gego sziin gestcy on bil f klastor fstøpyl a svøthemv Ganv gestcy on bil barszo slusil

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 184a:

Tako to czvoro przyrodzenye albo elementa nygdy nye panovaly v mylem panye, alye szą yemv sluzyly (sed sibi famulantes)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 157:

Munuscalarius qui pro munere seruit respectu gracie vlg. kto sluszy na myloscz

1442, Wokabularz Raczyńskich, Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu, sygn. 1360/I, page 148r:

(attested in Lesser Poland) to serve (to provide a service to someone)

Quantum prodesse, slussy, videretur

1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 158:

Mog mily pane bosze, proszø ga dzysza..., isbichcy ga... tako thobe sluszyl, gakobichcy ga svoge duszy nalasl sbauene

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 1b:

Czesto bogv wschechmogączemv slvzyl svemy naboznymy modlytvamy (deo semper exhibebat cum devotione)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 31:

Cy to sø ksyøszøta spyewakow po czelyadzach koscyelnich slug, gisz w poswyøtnich komorach bidlyly tak, abi we dnye y w noci vstawnye swø sluszbø sluszily (ut... suo ministerio deservirent)

1930 [c. 1455], “I Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 9, 33:

Sollicitudine non pigri, ... domino seruientes panw bogv w tem szlusząncz (Rom 12, 11)

1880-1894 [Middle of the 15th century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume I, Lviv, page 58:

(religion, attested in Lesser Poland, Southern Borderlands) to serve (to worship a god or diety in an official capacity)

attested in Lesser Poland; Southern Borderlands; attested in Lesser Poland; Southern Borderlands

Pop Ucholdycz citaverat... Nadosza popadya, quod sibi noluit admittere ad prefatam ecclesiam Rutenicalem in Stradecz celebrare al. szluszycz

1868 [1500], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XV, page 399:

O slvzbye slachty woyenney, aby podlug swego dostathkv slvzyly (de servitio dominorum)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 56:

Ktho kvpy szolthyszthwo a z thego zluzy krolowy

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 74:

(military, attested in Masovia) to serve (to be in military service)

Jakom ya nye pomloczyl dwv brogv..., kthorich brogow... polovicza sluzy na nye

1950 [1478], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1207, Warsaw:

(of property and belongings, attested in Masovia) to fall to one's lot

Przivilegyow na gymyenye Jarczow sluzączich nye zabrala

1908 [1466], Sprawozdania z Posiedzeń Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, volume VII, pages 2, 45:

to belong to someone; to concern something

Pvska yesth, kv kthorey sluzą dwa klucza

1959 [1491], “Teksty polskie z końca XV w.”, in Rafał Leszczyński, editor, Rozprawy Komisji Językowej, volume VII, page 57:


uchopić

Gdyby... glową zabythą albo czokole gynego nyerzadnego vczynyono..., a ten, czo to vczynyl, vczekl tako, asz szą goraczey rzeczy nye vchopyon albo nye vlapyon (non deprehenduntur)

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 64, 1:

Tedi vchopyw gy Saul za klyn plascza gego (apprehendit summitatem pallii eius) tako, esze syø rozdarl

1930 [c. 1455], “I Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 15, 27:

to grab [with za (+ accusative) ‘by what’]

Acz wiszedwszy ogyen nalyazlbi klossy a uchopilbi brogy *szydne (si... comprehenderit acervos frugum)..., wroczy szkodø, ktorø ogyen szdzegl

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 22, 6:


uchwacić

Pomoz my panye, gydzecz na myø riba.Y rzecze angyol: Vfacy iø za skrzele (apprehende branchiam eius), wiczyøgny k sobye

1930 [c. 1455], “Tob”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 6, 4:

Si te deus raptam, vchwaczywschy, in celo, sicut sancto Paulo fecerat, ostenderet hoc donum et premium, quod viduis est in celo preparatum

1880-1894 [XV med.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume V, page 264:

to grasp, to seize, especially violently or suddenly

Gdze zak swanczoni albo caplan bilbi zabith, wranyon, vfaczon (captus), yanth..., tam cirkew albo cirekvi... prawem... szą zapowyedzany

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 4:

(attested in Masovia) to apprehend, to capture, to seize, to take captive

Yakoby rzekl: Ty mass slova tako slotkye, tako mądre y laskave, yze yednem slovem vchvaczys

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 771:

Yze... krolestwo nyebyeskye yest vsylszthvem rozbyto a wschylnyczy ye vchvaczą (violenti rapiunt illud Mat 11, 12)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 316:

Rzecl iesm: Iusze vchwaczil iesm to (nunc coepi, Puł: vrozumyal yesm)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 76, 10:

(attested in Lesser Poland) to grasp, to understand


mawiać

Polish: mawiać

Etymology tree
Proto-Indo-European *mlewH-der.
Proto-Slavic *mъ̀lva
Proto-Indo-European *-yeti
Proto-Indo-European *-éyeti
Proto-Slavic *-iti
Proto-Slavic *mъlviti
Old Polish mówić
Proto-Slavic *-ati
Old Polish -ać
Old Polish mawiać
From mówić + -ać. First attested in 1438.

etymon

Mami syą strzecz, bichom przecziwo bogu nye mawiali w przecziwnosczyach

1874-1891 [Fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 237:


obmawiać

Polish: obmawiać

Etymology tree
Proto-Slavic *o(b)-
Old Polish ob-
Proto-Indo-European *mlewH-der.
Proto-Slavic *mъ̀lva
Proto-Indo-European *-yeti
Proto-Indo-European *-éyeti
Proto-Slavic *-iti
Proto-Slavic *mъlviti
Old Polish mówić
Proto-Slavic *-ati
Old Polish -ać
Old Polish mawiać
Old Polish obmawiać
From ob- + mawiać. First attested in 1430.

Com sgrzeszyl czvdze grzechy obmavyayancz..., thego my szal

15th century, Spowiedź powszechna - Confessio generalis, number 5:

to slander (to speak unkindly about someone)

Yakom ya vdal oszmdzeszad grzywyen temu, komu lyst obmawya

1960 [1430], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty pyzdrskie, volume II, number 1033, Pyzdry:

Pany Judka... quidbriff dala przecziwo lysthowy, kthory obmawya na trzidzessczy grzywen

1959 [1437], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 1580, Poznań:

(attested in Greater Poland) to inform, to let know


wyjechać

Polish: wyjechać

Silesian: wyjechać

From wy- + jechać. First attested in 1389.

wyjachać (alternative)
wyjać (alternative)

[Jako Mś]czislaw ne vigal Szekirek i ne bral [Mści]gnewa

1959 [1389], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 55, Poznań:

Iaco ten Ptasnik viyal s mego domu na mem wosze, na mich konech

1959 [1413], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 896, Poznań:

Ale mu ssza prawo ne *moglø stącz, ysze byl szeme wyyąl

1959 [1424], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 1172, Poznań:

(attested in Greater Poland) to leave; to ride out; to drive out (to depart by vehicle)

Domini debent equitare al. wyyachacz ad conspeccionem dicte terre sive granicierum

1868 [1439], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XII, page 70:

to inspect by driving or riding around in a vehicle


wynikać

Polish: wynikać

Silesian: wynikać

From wy- + Proto-Slavic *nikati. First attested in the fifteenth century. Compare Old Czech vynikati and Old Slovak vynikať.

Vczynyl... oltarzyk, vlyaw cztyrzy pyerszczyenye... ku przewleczyenyu szerdzy..., ktore... przewlekl przes krøøgy, ktore na bocze[ch] oltarzowich winykaly (qui... eminebant)

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 38, 7:

to stick out (to stand beyond some surface)

Bluscze vynykayv edere serpunt (fluctuat hic denso crispata cacumine buxus, hic hederae serpunt, hic pampinus induit ulmos)

1874-1891 [Fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XVI, page 345:

to grow out (to grow beyond some surface)


świadczyć

Polish: świadczyć

Silesian: świadczyć, świŏdczyć

/ɕfʲɒtt͡ʃʲit͡ɕ/

From świadek + -yć. First attested in the 14th century.

świaczczyć (alternative)
świaczszyć (alternative)
świaczyć (alternative)
świadszyć (alternative)
świedczyć (alternative)
świedszyć (alternative)

Czy nye mogą nykomv ku gego prawu pomocz, to gesth szwyathczycz (testimonium ferre)

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 31, 1:

Nobilis Miculecz, subiudex Sanocensis, testificavit al. swietschil, quia... sibi omnes citaciones... sunt cremate

1868 [1448], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XI, page 328:

Drudzy, kyedy vstaly szvyadczycz krzyve svyadecztvo, natychmyast począly movycz przeczyv byskupom

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 715:

Jako wem y swathczim, eze Adam ne ucradl Falkowi dwu kopu rzi

1888 [1386], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 60:

Bo woyth swey rzeczy sam szwyatczycz nye moze

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 40, 4:

Gdy czlowiek ma szwyathczycz bandz o glową (testificare debet pro homicidio), bandz o dlug

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 75, 1:

Dobrze movy svyąty Maczyey: Krzyvy svyadkovye, yze svyadczyly przeczyv pravdzye

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 713:

Na naszey lascze... osylnyk ma bycz, a tho acz o gey wolanyv... wyesznycze bądą swyaczycz (si... fuerint protestati)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 58:

Mayączy (pro nayączy) ludze nye mogą w zadney rzeczy szwyathczycz (in nulla causa testificare possunt)

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 70, 3:

Gdysz rzecz szamego czlowyeka gest, moze[li] on sząm szobye szwyathczicz (an sibi ipsi testificare debeat)?

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 40, 3:

Stara rada yvsz nye mosze nayn szwyathczycz (super ipsum testificare)

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 35, 4:

Cayphasch... rzekl do mylego Iesucrista: *Slyschychly, czo czy przeczyw tobye svyadscha (quae isti adversum te testificantur Mat 26, 62)?

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 717:

+obj

:o(acc/loc)<about what>/:na(acc)<on/about whom>/:w(loc)<with regards to what/in what case> + :przeciw(dat)<against whom/what> + dat<to whom>

o (+ accusative locative) ‘about what’ na (+ accusative) ‘on/about whom’ w (+ locative) ‘with regards to what/in what case’ along with przeciw (+ dative) ‘against whom/what’ along with dative ‘to whom’

(law, attested in Greater Poland, Masovia) to testify (to act as a witness) [with o (+ accusative or locative) ‘about what’ or na (+ accusative) ‘on/about whom’ or w (+ locative) ‘with regards to what/in what case’, along with przeciw (+ dative) ‘against whom/what’, along with dative ‘to whom’]

Mozely myasto szwą *pyączączą szwą rzecz szwyathczycz (causam propriam testificare) a szwym swyadecztwem swą rzecz szyszkącz?

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 37, 4:

(law) to support a case in court with someone's testimony or some established fact

Bocz lakozyrsstvo szwyatczy na myeszek swymy zadząmy (gula affectionibus probat)

1874-1891 [End of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume I, page XLI:

(figuratively) to bring a case against someone

Gdi woyth albo prziszasznyczy szyedza ku prawu a sandu nye gayą..., ale tako przesz gayonego szandu przed nymy szye prawowano a ony tako szyedzely y szwyathczyly (iudicaverunt et testificaverunt)

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 48, 2:

to make a statement, to issue official decisions or certificates

Swatczicz bødø tobe (testificabor tibi, var. contestabor te, confitebor tibi), bosze!

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 49, 8:

(attested in Lesser Poland) to witness; to testify, to confirm, to state that something happened

Yako ya Margorzathy... s domv yego nye odwyothl... anym lystow swyathczaczych, myenyacz ya bycz vmarla, nye przynyosl

1908 [1473], Sprawozdania z Posiedzeń Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, volume VIII, pages 2, 35:

Nye bødze mocz pospolstwo wstøpicz na gorø Synay, bo ti gesz szwyatczyl (testificatus es) a przykazal gesz

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 19, 23:

The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:

Smączyl szye yest duchem..., Iudaschovy myloszyerdnye szye zalvyącz y svyadczyl yest (turbatus est spiritu et protestatus est Jo 13, 21), chczącz y od yego zlego vmysla *odewzacz

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 544:


oświadczyć

oświadczać (imperfective)
oświaczczyć (alternative)
oświaczszyć (alternative)
oświaczyć (alternative)

Polish: oświadczyć

Silesian: ôświadczyć

/ɔɕfʲaːtt͡ʃʲit͡ɕ/

/ɔɕfʲɒtt͡ʃʲit͡ɕ/

From o- + świadczyć. First attested in 1398. Compare Old Czech osvědčiti and Old Slovak osvedčiť.

Tegdi Wawrzinecz... wstrøcil ti, czso sli podle strugi. Tegdi Iaroslaw z Przeczslawem oswadczil vosnim to wstrøcene

1959 [1398], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 396, Poznań:

(attested in Greater Poland) to publicly announce, to make a statement


podjąć

zlw-opl-verb

podjąć pf (imperfective podejmować or podejmać)

podejmować (imperfective)
podejmać (imperfective)

Polish: podjąć

Silesian: podjōńć

From pod- + jąć. First attested in the 14th century.

Podyøl ramyenyem (supposuit humerum) swym ku nyeszenyu

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 49, 15:

Yssze... sząndza sto grziwen scody podyal y ma

1967 [1428], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 1333, Kościan:

Lud bozy [przez an]gela uicøzstuo odirzely, a pogany smirc podiøly

c. 1301-1350, Kazania świętokrzyskie, Miechów, page ar 12:

Pati czyrpyecz albo podyącz

1876-1929 [End of the 15th century], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie, volume XII, Murzynowo, page 144:

(attested in Greater Poland, Lesser Poland, Pomerania) to undergo, to suffer something

attested in Greater Poland; Lesser Poland; Pomerania; attested in Greater Poland; Lesser Poland; Pomerania

Na syene podyøøl leszene

1922 [End of the 14th century], Jan Łoś, editor, Początki piśmiennictwa polskiego. (Przegląd zabytków językowych), page 232:

Podeymyely szye dobry czlowyek rzecz mowycz

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 28, 2:

Nyszly ona kthore lysthy wyaczey polozy, nyszly szyą podyala

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 99, 4:

Pospolny poszel moze dobrze rzecznykyem bycz, gdy szye ostrzesze, acz nye zamyeszka tego w rzeczy, czego szye podyal

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 28, 3:

(reflexive with się) to take on, to oblige oneself to

(attested in Lesser Poland) The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:

Podyøl (abstulit) iaco owcze lud swoy

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 77, 57:


wkładać

Polish: wkładać

Silesian: wkłŏdać

From w- + kładać. First attested in the fifteenth century.

Dzalaiøci na murze, a noszøcy brzemyona, a wkladaiøci (portantium onera et imponentium) genø røkø dzalaly, a drugø myecz dzerszely

1930 [c. 1455], “Neh”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 4, 17:

Confundantur Christiani, qui Mariam virginem in illud crimen involuunt wkladayą

1965 [Middle of the 15th century], Henryk Kowalewicz, editor, Średniowieczne zabytki języka polskiego w zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu. Polskie glosy i zapiski z rękopisów 1728, 1732, 1752, Zeszyty Naukowe UAM, Greater Poland, page 128:

(attested in Greater Poland) to suspect of wrongdoing, of sin

Prorok o szwętem męzu molwyøcz Yezukristowø (pro Yezukrista) albo szwyetego ducha wklada w pamyęcz

1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski, Greater Poland, page 111 arg:

Gdisch nyenasiczona yest ząndza, viczyanganyu pyenyandzi konycza nye wkladayąncz (extorsioni pecuniarum terminum non imponens)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 103:

(attested in Masovia) to stop, to cease doing

Bądą wam mowicz wschitko sle, lszącz prze myą, thu sromotne vczinky a ganyebne na wasz wcladayącz, lsziwye na potwarz prze myą

1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 246:

Nos iudex et subiudex videntes, quod dominus Iohannes Cobilenski non obedit huic nostro iuri..., ponimus al. wkladami huiusmodi causam super dominum capitaneum in eadem causa dare iuvamen al. pomocz iuxta iuris formam

1868 [1451], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XI, page 370:

Tedi tho gymyenye tych dvchownych na naszą pracza przypysvgemy, ktorym owszeyky mylczenye vkladamy

1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I, Lesser Poland, page 10:

(attested in Lesser Poland) to deny the right to bring to court

Wklądacz szyą intromittere

1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 121:

(reflexive with się, attested in Greater Poland) to get into (to go to the inside of)

Ingerere podvsczycz vel wklądącz szya

(reflexive with się, attested in Greater Poland) to meddle


układać

Polish: układać

From u- + kładać. First attested in the fifteenth century.

Przeto my... mocza szlvbv obv stron vkladamy myedzy panem krolem a tesz byskvpem (nos... laudamus atque ordinamus et... arbitramur)

1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I, Lesser Poland, page 3:

(attested in Lesser Poland) to reconcile (to restore a friendly relationship; to bring back to harmony)

O swynach vkladamy (decernimus), ysz kthokole swynye wlosthne do czvdzego lasza na szolącz wypądzy, ten, czy by byl lasz, ... moze... swynye zagyącz

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 69:

(law, attested in Masovia) to adjudicate, to enact, to resolve

Gd[z]ysz... wstawyenya y statuta wkladayą [prawo] (constitutiones et statuta legem imponant) rzeczaam... przydączym..., chceemi, abi nasza wstawyenya... nye patrzyli przemynąlich... rzeczi

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 20:

(attested in Masovia) to consider binding or necessary to do

Lsczy vkladal molliebatur jnsidias (haec illo loquente, Ieroboam retro moliebatur insidias II Par 13, 13)

1977-1980 [c. 1470], urowska-Górowska Wanda, Kyas Vladimir, editors, Mamotrekty staropolskie, Lubin, page 96:

(attested in Greater Poland) to contrive; to prepare

Vcladal sze daley finxit se longius (se finxit longius ire Luc 24, 28)

1885-2024 [1450], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume IV, page 573:

(reflexive with się) to pretend, to feign


odkładać

odłożyć (perfective)
otkładać (alternative)

Polish: odkładać

From od- + kładać. First attested in 1396.

Non fecit, ut mali medici, qui sanacionem differunt, odkladaya, causa lucri

1880-1894 [Middle of the fifteenth century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume V, page 270:

Paulus... citavit dominam de Choczice ad judicium regale in Costan et sic ipsa domina duos terminos deposuit otcladala

1887, 1889 [1396], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume II, number 1922, Pyzdry, Gniezno, Kościan:

Domina subiudicissa dixit: Nye chczą szą othprzecz, essze panu memw dano wączsze rzeczy do xadza do roka, y o tho *othklodam do xądza

1921 [1443], Kazimierz Tymieniecki, editor, Procesy twórcze formowania się społeczeństwa polskiego w wiekach średnich, page 344:

(attested in Greater Poland) to put off (to delay)

Ad hoc idem convivium nos omnes vocat, nullum excipiendo nye odcladayącz

1874-1891 [End of the fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 173:

Nye vkvsylem tego w zalosci mey anym tego odkladal (nec separavi ea) w ktorey nyecistocze

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), section 26,14:


przerobić

Polish: przerobić

From prze- + robić. First attested in 1458.

Domini... heredes de Dubeczsko... recesserunt... Dobeslao... agros dictos laszy, quos elaboraverunt al. przerobyly cives opidani de Dubeczsko et suburbani dicti opidi

1868 [1458], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XI, page 433:


przerabiać

Polish: przerabiać

From przerobić + -ać. First attested in c. 1500.

[…] sanitatem corporis sui est labor, id est przerabyanye, ante prandium. Sic nos, qui predicamus, debemus przera[biać], scilicet penitendo

1874-1891 [ca 1500], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XLVII, page 370:


uzyskać

Polish: uzyskać

Silesian: uzyskać

From u- + zyskać. First attested in 1427.

Yszye Mycolay ne byl dzelen ss Yanem, bratem swim tedy, kedy wzyskal Petr de Ysszycze, wstal P[iotr] na Yanye

1915 [1427], Jan Łoś, editor, Przegląd językowych zabytków staropolskich do r. 1543, Lublin, page 538:

(attested in Lesser Poland) to obtain something in court, to win something in court


przekazać

Polish: przekazać

Silesian: przekŏzać

From prze- + kazać. First attested in 1399.

[O kt]hore penødze na mø Anna zalo[wala], thy przekazala dacz Iacubowi

1920 [1424], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume II, number 182, Zakroczym:

Przekazą-ly raycze... poszpolne przykazanye kv thakyey rzeczy, aby kaszdy pr[z]yszed kv *wyednyczy

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 35:

(attested in Masovia, Greater Poland) to order, to commission

Debent cognoscere, quod si przekazal Petrus Jacussio, quod Nicolaus de Dambrowka obligaret se easdem pecunias Jacussio soluere, quas Petrus comisit Jacussio

1897 [1399], Teki Adolfa Pawińskiego, volume III, number 4434, Łęczyca Land:

Jakom ya nye wząl Andrzegevy cabatha szylą, alle my gy wroczyl na przekazane pyenyądze

1885-2024 [1446], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume VIII, Chęciny, page 18:

(attested in Sieradz-Łęczyca, Lesser Poland) to give away

O przekasszan[y]e rzeczi

1428, Rękopiśmienne luźne ekscerpty z ksiąg sądowych grodzkich i ziemskich, volume CCCXII, Krakow, Biecz, and Czchów, pages 350, 5:

Johannes... penam sex scotorum Clementi... et judicio sex scotos pro eo, quia receperunt per corulum ad judicium pro przecazane rzeczy, et corulum ipsum Johannem non juuit

1856-1870 [1434], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume II, number 2552:

(attested in Lesser Poland, law) to sentence, to judge


podawać

Polish: podawać

Silesian: podŏwać

From po- + dawać. First attested in the 14th century.

Jacom nye lscziwe Maczeyewy scolteto podawal pyanczdzesszad grzywen grossy za szoltistwo

1967 [1420], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 828, Kościan:

Sicuti accepta habere dignatus es..., quod tibi obtulit summus sacerdos, podawal wyrzchny kaplyan, tuus Malchisedech, sanctum sacrificium tuum

c. 1431, Kanon mszy św., Canon missae., volume XII, Krakow, page 218:

(attested in Greater Poland) to give (to transfer one's possession or holding of (something) to (someone))

Sexto, debet wlnera alligare, id est sacramenta eis ministrare podavacz

1874-1891 [15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIII, page 281:

Czczyenye o tem, yako myly Iesus... podaval pyczye svem apostolom

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 529:

to pass, to hand (to move, allowing something to be taken or used)

Nye podaway, panye, zwierzątom dusz chwalaczich cziebie

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 20a:

Nye podavay non trahas (super humilem animo fortior esto et elemosyna non trahas illum Ecclus 29, 11)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 82:

(attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) to give away, to give out

Bądzye podavacz brat bratha kv smyerczy (tradet... frater fratrem in mortem Mat 10, 21)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 310:

to give away, to commit [with dative ‘to what’]

Si recederet, tunc... tres marcas succumbet, quia idem homo... ubique fuerit, ipsum debent exdare, ad hoc se subdidit al. podawa sze benivole

1868 [1446], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XI, page 275:

(reflexive with się) to oblige to something, to take on an obligation

Ducit testes Jassek erga cmetonem de Dobeslavicze... Jse *se on mu ne podawal podluk prawa ani mu przecz kasal

1857 [1397], Pismo poświęcone naukom, sztukom i przemysłowi, volume II, Biblioteka Warszawska, page 797:

(reflexive with się) to announce one's departure

Isze pani Zowka ne stracyla ctirdzesancy grywen, nisli acz gee strączyla to gee stracyla swim *począdkem... a to tegodla, isz yest podawala woytową oczcysną, *chącz gy oddalicz

1967 [1421], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 1212, Kościan:

(attested in Greater Poland) The meaning of this term is uncertain.


zdarzać

Polish: zdarzać

From zdarzyć + -ać. First attested in c. 1428.

Sdarzayoncz contribuens

1885-2024 [c. 1428], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume I, Międzyrzec, Warsaw, page 490:

(attested in Greater Poland, Masovia) to contribute to something


przechodzić

Polish: przechodzić

Silesian: przechodzić

From prze- + chodzić. First attested in the 14th century.

Poloszyl yes tczmy y vczynyla sø nocz, w nyey przechodzycz bødø (pertransibunt) wszelka zwyerzøta lesnaa

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 103, 21:

Przechodzycz szyą spaciari

1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 78:

Spaciari id est spacium ire deambulare huc et illuc przechodzycz szyą

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 128r:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland) (sometimes reflexive with się) to go; to move

Sicut radius solis vitrum penetrat, promyen sloneczny sklo przechodzy, sine vitri fraccione, sic Xpc dominus ex virgine natus est sine ipsius vteri corrupcione

1880-1894 [Middle of the 15th century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume V, page 259:

Sed profundum penetrat abyssum przechodzy przessdennoscz

1965 [1456], Mikołaj z Pawłowic, edited by Henryk Kowalewicz, Średniowieczne zabytki języka polskiego w zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu. Polskie glosy i zapiski z rękopisów 1728, 1732, 1752, Zeszyty Naukowe UAM, Greater Poland, page 96:

Wznyosl sze anyol boszy, gensze przechodzyl (qui praecedebat) stani izrahelskye

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 14, 19:

Vstawyamy, ysz... kmyecz nocznego czasv sbyegem gdi othydze, thedy rzeczy, ktorekole w domv ostawy wczyekayącz, pan wszy sobye myey mocz odzirzecz... a tho gdy vczekl nyyeną wyną panyską przechodzączą (et hoc ubi nulla culpa domini praecedente)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 61:

(attested in Masovia) to precede (to walk in front of)

Honore invicem preuenientes wprzedzayącz yeden drugego czczą przechodzęczy (Rom 12, 10)

1880-1894 [End of the 15th century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume I, Lviv, page 58:

(attested in Southern Borderlands) to surpass; to pass

Sed qui maior est in vobis, fiat sicut minor et qui precessor est przechodzøczi yest, sicut ministrator (Luc 22, 26)

1874-1891 [c. 1420], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, page 85:

Homo..., qui transcendit, przechodzy, nubes

1965 [1456], Mikołaj z Pawłowic, edited by Henryk Kowalewicz, Średniowieczne zabytki języka polskiego w zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu. Polskie glosy i zapiski z rękopisów 1728, 1732, 1752, Zeszyty Naukowe UAM, Greater Poland, page 102:

(attested in Greater Poland) to go through, to pass through; to cross

Multi pro transitorio, gl. transitoria newstafne vel *przechodzocze, regno exponunt corpus et animam pro regno eterno nolunt

1956 [Middle of the 15th century], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku, Silesia, page 78v:

(attested in Silesia) to pass, to elapse

Gdi ktho o zlodzeystwo... do roka przes sząszada theyze wszi... nye bandze oskarzzon, dawnoscz rocznaa przeczyw powodowy przechodzy (procedit)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 18:

Przechodzy rok w ocrądze pochodzącze byegy agit celeres annus in orbe rotas

1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 17:

(attested in Sieradz-Łęczyca) The meaning of this term is uncertain.


wypowiedzieć

wypowiedzieć pf (imperfective wypowiadać)

Polish: wypowiedzieć

/vipɔvʲɛd͡ʑɛt͡ɕ/

/vipɔvʲɛd͡ʑɛt͡ɕ/

From wy- + powiedzieć. First attested in the fifteenth century.

Zyvoth tey blogoslavyoney dzyevyczye tobye vypovyem (reserabo)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 3:

to express verbally; to say; to tell about

Dominus Iesus ore suo sanctissimo explicat vlg. vypovyedzyal

1874-1891 [Fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 321:

Nec hospitare, quia perpetue proscripti, wypowyedzany, erunt de sancta civitate

1968 [Fifteenth century], Roman Laskowski, Józef Reczek, editors, Glosy polskie rękopisu Sermones de tempore et de sanctis nr. XV 32 Biblioteki OO. Dominikanów w Krakowie z drugiej połowy XV wieku, Sandomierz: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, page 74:

Przikazal, abi bily sebrany wszitci wipowyedzeny (proselyti)

1930 [c. 1455], “I Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), section 22,2:

Wipowedzani exul

1962 [c. 1420], Stanisław Urbańczyk, editor, Wokabularz trydencki, number 414:

Zatym bilo viwolano..., abi bil wypowyedzan s pospolstwa lyvda, gensze gest z iøczstwa prziszedl (ut... alienus iudicaretur a multitudine captivitatis)

1930 [c. 1455], “II Esdr”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 9, 4:


wypowiadać

wypowiadać impf (perfective wypowiedzieć)

wypowiedzieć (perfective)
wypowiedać (alternative)

Polish: wypowiadać

From wy- + powiadać. First attested in the end of the 14th century.

etydate

Nebosa wipowadaiø (enarrant) slawø boszø

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 18, 1:

(attested in Lesser Poland) to express verbally; to say; to tell about

Przeto apostolow nye dbaly, yze ym nye tako yavno kazaly, yako ym Kristus yavnye ych grzechy vypovyedal

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 656:

Qui mortaliter peccat, Xpus eum a propria hereditate proscribit wipowiada

1968 [Fifteenth century], Roman Laskowski, Józef Reczek, editors, Glosy polskie rękopisu Sermones de tempore et de sanctis nr. XV 32 Biblioteki OO. Dominikanów w Krakowie z drugiej połowy XV wieku, Sandomierz: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, page 88:


powstawać

Polish: powstawać

Silesian: powstŏwać

From po- + wstawać. First attested in the 15th century.

Ktora-m to slal k nym przes slugy me proroki, w noci powstawaiøcz (consurgens) a posilaiøczP

1930 [c. 1455], “Jer”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 29, 19:

Iako lotr powstawa (consurgit) przecziw bratv swemv

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 22, 26:


powstać

zlw-opl-verb

powstać pf (imperfective powstajać or powstawać)

powstajać (imperfective)
powstawać (imperfective)

Polish: powstać

Silesian: powstać

From po- + wstać. First attested in the first half of the 15th century.

etydate

Przecziwko szadim glowam powstany (consurge) a poczczi twarz starego

1930 [c. 1455], “Lev”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 19, 32:

Exurgere auff stan powstacz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 49r:

(attested in Greater Poland) to stand up, to rise, to get up

Przeto nynye powstan (consurge), panye boze, w pokoy twoy

1930 [c. 1455], “II Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 6, 41:

Yze ktorzi naswiøtszey dzewici Mariey gey szwiante poczøcze czinyemy, gey pomoczø od naszich zlich zlosczi powstalibiszmy (resurgamus)

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 41b:

Jesus szwoyą mathką wskrzeszyl rzekącz: Powsthany, namyleyszą!

1908 [c. 1500], Sprawozdania z Posiedzeń Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, volume V, page 14:

(attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) to rise up, to free oneself [with od (+ genitive) ‘from what’]

W tich dnyoch powstal (surrexit) Mathatias

1930 [c. 1455], “I Mach”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 2, 1:

Pokuszy grzechow moych powsthaly naprzeczy[w]ko mnye

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 67b:

(attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) to rise up, to rebel

Po tobye powstanye (consurget) gyne krolewstwo, mnyeysze cyebye

1930 [c. 1455], “Dan”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 2, 39:

Richlo powstanye (consurget) przecziw wam gnyew bozi

1930 [c. 1455], “Jos”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 23, 16:

Po nyem powstal (successit) Jayr

1930 [c. 1455], “Jud”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 10, 3:


zajmować

Polish: zajmować

Silesian: zajmować

From zająć + -ować. First attested in 1395.

Quod sicut Boguslaus... habuit iurare, quod in suis arestaret. Terminum super eum stal roki, quod debet sibi restituere omnia pecora et pecudes, quascunque zaymoual

1897 [1395], Teki Adolfa Pawińskiego, volume III, number 3753, Łęczyca Land:

(attested in Sieradz-Łęczyca) to take (cattle) in damage to secure compensation

Jako thy copcze..., thy szą starego dawna bily stare copcze..., a nygdze gyndze daley mimo thy... zay[a]mowal (cała zapiska przekreślona przez pisarza)

1967 [1420], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 764, Kościan:

(attested in Greater Poland) to occupy property, to appropriate

Myenya nyektorzy, yze Syrya, tho myasto y *ssyemya, lezy v stroną od zydowskey zyemye, nycz yey nye zaymvyącz (sic legitur Syria, quod nullam includit partem Iudaeae), alye yest osobna zyemya

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 234:


zdawać

Polish: zdawać

Silesian: zdŏwać

From z- + dawać. First attested in 1420. Compare Old Czech zdávati and Old Slovak zdávať.

Martinus cum Stephano... Mathie... partem hereditatis.... ordinare et assignare al. zd[a]wacz... debebunt

1856-1870 [1429], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume II, number 2256:

Jacoszm panw Woythcowy sdawal rok po obeslanw trzeczi dzen

1981 [1420], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, t. V., B. Roty konińskie, s. 275-533, number 371, Konin:

(law, attested in Greater Poland) to determine or set a court date

Primo, secundo, tercio et quarto concitans eum contumacem pronuncciabat al. zdawal gy

1868 [1442], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XIV, page 55:

Princeps deputat al. zdawa knyaza Kuzma... in noncomparicione termini

1868 [1440], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XIV, page 4:

Raczy my vproszycz... v szwego mylego, aby mye nye pokazowal groznego oblycza... any mye zdawal

1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej, Modlitewnik Nawojki, page 70:

Domini eadem prima die colloquii generalis erunt zdawacz

1895 [1420], Adolf Pawiński, editor, Sejmiki ziemskie. Początek ich i rozwój aż do ustalenia się udziału posłów ziemskich w ustawodawstwie sejmu walnego 1374-1505, number 120:

(law) to pass or obtain a conviction against someone


polegać

Polish: polegać

Silesian: polygać

/pɔlʲɛːɡat͡ɕ/

From po- + legać. First attested in the fifteenth century.

Nyeczisti barzo zavidzecz bødze bratv swemv y zenye, ktorasz polega (cubat) na lonye gego

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 28, 54:

to lie (to rest in a horizontal position)


zajrzeć

desc

Polish: zajrzeć, zajzreć, zajzrzeć, zajźreć, zajźrzeć, zazrzeć, zaźreć, zaźrzeć, zazdrzeć, zaźdrzeć (Middle Polish), zazréć się (“to have it in for”) (Kielce)

Silesian: zajzdrzeć

Etymology tree
Proto-Slavic *za-
Old Polish za-
Proto-Slavic *zьrěti
Old Polish źrzeć
Old Polish zajrzeć
From za- + źrzeć (“to look”). The semantic shift of to see > to envy arose from context where it could mean to look somewhere, to see something that arouses envy, jealousy. First attested in the 14th century.

etymon

Anna... syadala na wyrzchu geney gori podle drogy, otkødze moglabi swego sina z daleka zazrzecz gydøcego

1930 [c. 1455], “Tob”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 11, 5:

Dorothea,... formosa valde super omnes puellas regionis illius, sibi invidens serpenns, tedi uøcz *sasrzocz temu, antiquus inimicus castitatis […]

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page gl 74b:

Caritas non emulatur ne zayrzy

1981-2001 [1435], Elżbieta Belcarzowa, editor, Glosy polskie w łacińskich kazaniach średniowiecznych, volume II, Legnica, page 51:

Caritas non emulatur ne zayrzy

1874-1891 [1449], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 165:

Caritas non emulatur ne zayrzy

1915 [XV med.], Jan Łoś, editor, Przegląd językowych zabytków staropolskich do r. 1543, Chełm, Hrubieszów, page 524:

Caritas non emulatur nye zazrzy

1880-1894 [XV med.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume I, Lviv, page 70:

Caritas non emulatur nye zazrzy

XV med., Elżbieta Belcarzowa, Anna Zajchowska, Felicja Wysocka i Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, editors, Glosy, number 2366:

S[y]ą dzyeczy czysthe... syerczem y cząlem pokorne, nyezarloczne, *nyeląnive, nye zayrzą, nyelacome

1874-1891 [XV p. post.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 320:

Caritas... non emulatur (I Cor 13, 4) nyerada *zavydy, nyczego nye szasrzy

1853 [XV ex.], Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Piśmiennictwo polskie od czasów najdawniejszych aż do roku 1830, volume 4, page 148:

(attested in Lesser Poland, Silesia, Southern Borderlands) to envy (to feel envy or jealousy) [with dative]

attested in Lesser Poland; Silesia; Southern Borderlands; attested in Lesser Poland; Silesia; Southern Borderlands


zapowiedzieć

zlw-opl-verb

zapowiedzieć pf (imperfective zapowiadać)

Polish: zapowiedzieć

/zapɔvʲɛd͡ʑɛt͡ɕ/

/zapɔvʲɛd͡ʑɛt͡ɕ/

From za- + powiedzieć. First attested in the end of the 14th century.

Ziawil iesm sprawedlnoscz twoiø w kosczele welikem, owa warg mogich ne zapowem (ecce labia mea non prohibeo)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 39, 12:

Iaco yeszm zapowedzal pana Mikoszewø moczø Woczechowy Wanzewy, by iego roley ne oral

1959 [1400], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 463, Poznań:

Mayaly goszczyom podrosznym... goraczy szad oszadzycz albo bądz w *szapowyedzony czasz albo w nye zapowyedzany (sit diebus feriatis vel non feriatis)

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 22:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland) to prohibit, to ban, to not allow certain actions

Sicut na zapovedzeney drodze dedit michi septem vulnera

1897 [1393], Teki Adolfa Pawińskiego, volume IV, number 4737, Łęczyca Land:

Jaco czso Derszek Janoui zito pobral, to mu ye pobral, isz mu ye bil zapouedzal, a on ye s dzedzini cradl

1967 [1406], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 321, Kościan:

(attested in Sieradz-Łęczyca, Greater Poland) to ban or prohibit the use of something

Tworcowa crowa bila zapowedzana

1897 [1393], Teki Adolfa Pawińskiego, volume IV, number 76, Łęczyca Land:

(attested in Sieradz-Łęczyca) to hire or employ someone or something officially in order to secure one's claims; to demand official seizure in order to secure one's claims

Gdze... caplan bilbi zabith..., tham... cirekwi... prawem albo oth prawa szą zapowyedzany (ecclesiae... iure sint interdictae), tho gest, ysz interdicth w nych szamym prawem polozon

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 4:

(religion, attested in Masovia) to excommunicate

Iaco Stanislaw yal samoszost... w Kothowo... y zapowedzal mlinarzewi paney dacz mari, y kmeczem zapowedzal sluchacz

1959 [1405], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 764, Poznań:

(attested in Greater Poland) to demand; to order; to commission

Nicolaus... interdixit, zapouedzal, vendicionem ville Potrcowo

1897 [1389], Teki Adolfa Pawińskiego, volume III, number 1485, Łęczyca Land:

*Paklibi iako natichmyast (pro natichmyast iako) vsliszi oczecz, zapowye gey (sc. niewieście, sin... contradixerit pater), slvbi y przisyøgi gey wsrvszoni bødø

1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 30, 6:

Qui dimiserit uxorem suam, det ei libellum repudii vlg. zapovyedzany (Mat 5, 31)

1874-1891 [Fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 321:

(attested in Sieradz-Łęczyca) to oppose; to negate; to invalidate

Pyly s tego kyelycha vschysczy, a potym i Iudasch. Myly Kristus nye chczyal yemv zapovyedzyecz czyala svyąthosczy (pro svyąthosczy czyala) y krvye svey blogoslavyoney

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 543:

Jaco Voczech vczinil Janoui za dzensacz (pro dzesancz) g[rzywien] skodi po tem, jaco zapouedzan

1959 [1388], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 41, Poznań:

(law, attested in Greater Poland) to summon to court

Ale beszprawny czlowyek yesth rosmagythy... Gyny szą beszprawny ludze, kthorzy szą w prawye zapowyedzany (qui in uno iudicio proscriptus est, OrtMac 30: kthorzy... zapowyedzany), czy mogą *wy gynem prawye dacz albo przedacz szwe gymyenye

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 31, 1:


zapowiadać

zapowiadać impf (perfective zapowiedzieć)

zapowiedzieć (perfective)
zapowiedać (alternative)

Polish: zapowiadać

From za- + powiadać. First attested in 1387.

Jacom ne szapowadal tim dzeczem wykupicz wolu

1981 [1399], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, t. V, A. Roty gnieźnieńskie, s. 76-274, number 30, Gniezno:

Mayąly gosczom... gorączy sąnd osza[n]dzyczy, yle bandz[e] w zapowyedany czasch (sit diebus feriatis) […]

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 27, 3:

(attested in Greater Poland) to prohibit, to ban, to not allow certain actions

Jako Przibislaw... ne zapowedal Syemanowy wkupu w zapuscze pane Agnetis

1967 [1416], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 602, Kościan:

(attested in Greater Poland) to ban or prohibit the use of something

Jaco *Trzebeslaow lud otbil chanse Andrzegeui kone i on ge zapouadal

1959 [1387], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 28, Poznań:

Audi nos, virgo dignissima, nam te filius nichil negans honorat nyczsz nye zapowyadayącz, czczy

1880-1894 [Fifteenth century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume V, page 282:

Nos prohybemus vlg. zapowyadami aquisicionem istius inmediate supra, quia pro Hanka... soluimus triginta marcas caucionis fideiussorie ad istas hereditates, fideiussimus et soluimus triginta marcas, ideo interdicimus istam aquisicionem

1897 [1419], Teki Adolfa Pawińskiego, volume IV, number 3470, Łęczyca Land:

Iaco Jan ne poyąl ani vkradl kona, ani go wodl do swego domu, ale szam beszal, a on go yutrze zapowedal v osadi y v kaplana

1981 [1412], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, t. V., B. Roty konińskie, s. 275-533, number 320, Konin:

(attested in Greater Poland) to announce, to present


podkładać

Polish: podkładać

Silesian: podkłŏdać

From pod- + kładać. First attested in the end of the 14th century.

Gdi vpadne, ne zarazy se, bo gospodzin podclada (supponit) swoiø røkø

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 36, 26:

(attested in Lesser Poland) to underlay, to put under


udać

Polish: udać

Silesian: udać

From u- + dać. First attested in the fifteenth century. Compare Old Czech udati.

Czlowyek roskosnego ziwota myedzi wami y nyeczisti barzo zavidzecz bødze bratv swemv... a nye vda (ne det) myøsa synow swych, gest to sam ge

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 28, 55:

Motus voce canum cerws fugit, auia silue deserit, arua, gl. campos w pole, tenet, gl. arripit vda szą

1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 16:

(reflexive with się, attested in Sieradz-Łęczyca) to head (to go in a particular direction)

*Vrzacz ony (sc. pogaństwo) svoye bogy tako barzo osromoczone, vyelyky strach, v wlyaknyenye wschysczy szye vdaly (in stuporem et timorem magnum sunt conversi)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 91:

(reflexive with się) to fall into something, to be overcome, to be overwhelmed by something

Vdali sze, obvøszø sze intenti de laboribus

1885-2024 [c. 1450], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume IV, page 569:

(reflexive with się) to devote oneself (to engage with zeal)


wysłać

Polish: wysłać

Silesian: wysłać

Inherited from Proto-Slavic *vysъlati. By surface analysis, wy- + słać.

Rzekliscze: Wyslem møze (mittamus viros), ktorzisz oglødayø zemyø

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 1, 22:

Extunc reus et inculpatus et cum hoc ille, qui de terra est absentatus, expeditus et destinatus al. vyslan, erunt omnes liberi et immunes ab huiusmodi absentacione, carceris punicione

1895 [1453], Archiwum Komisji Prawniczej. Collectanea ex Archivo Collegii Iuridici, volume V, page 274:


rozkładać

Polish: rozkładać

Silesian: rozkłŏdać

From roz- + kładać. First attested in 1395.

Reficientes sszywayacz, roszkladayacz, rospirayącz (procedens inde vidit alios duos fratres... in navi... reficientes retia sua Mat 4, 21)

1876-1929 [c. 1418], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie, volume IV, page 511:

to spread out, to unfold, to unfurl, to lay out, especially a fishing net

Mansum... cum omnibus et singulis utilitatibus, proventibus, censibus... in eodem manso ad presens existentibus, in quolibet campo ad triplicem agrum roscladayacz

1921 [1464], Kazimierz Tymieniecki, editor, Procesy twórcze formowania się społeczeństwa polskiego w wiekach średnich, page 233:

Vnde eius (sc. Mariae) dolor processit ex eo, quia quicumque ex eis (sc. apostolis) bonum aliquod fecit contra hoc, ipsi sprituale malum sibi inferebant, et hoc *roskladayødzi in corde suo maxime doluit

1874-1891 [Beginning of the fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, Grochów, West Pomeranian Voivodeship, Kcynia, page 64:

(attested in Pomerania, Greater Poland) to consider, to ponder

attested in Pomerania; Greater Poland; attested in Pomerania; Greater Poland

Isz *Margazretha ne poslala Wiszacha roscladacz roku medzi *Wolferamem a medzi [maø], gl. inter me, szobø

1967 [1395], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 26, Kościan:

(attested in Greater Poland) to determine or set a court date

Terminus fuit prorogatus, roszkladan, ex parte Robaczinsky, quod fuisset infirmus

1887, 1889 [1398], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume I, number 2595, Poznań:

(attested in Greater Poland) to reschedule a court date


stwierdzić

stwierdzać (imperfective)
twirdzić, śćwierdzić, śćwirdzić (alternative)

Polish: stwierdzić

Silesian: stwiyrdzić

From s- + twierdzić. First attested in the end of the 14th century. Compare Old Czech stvrditi.

Sczwirdzily schią solidarentur (ita ut... aquae quasi murus solidarentur, et isti, sc. filii Israhel, pede sicco fundum maris perambulando transissent Judith 5, 12)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 56:

Slowem boszim nebosa sø sczwerdzona (firmati sunt)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 32, 6:

(attested in Lesser Poland) to secure, to attach strongly

Kto przewyedze mnye do myasta ztwyrdzonego (in civitatem munitam)?

1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski, Greater Poland, pages 59, 10:

Nyebyossa y moczy gich stwyrdzony sø

1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski, Greater Poland, page 32 arg:

(attested in Greater Poland) to strengthen, to intensify (to cause to be stronger or more intense)

Sczwirdzili sø (firmaverunt) sobe molwø zlø

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 63, 4:

(attested in Lesser Poland) to do something stubbornly

Dico enim Iesum Cristum ministrum ffuisse circumcisionis, propter veritatem dei, ad confirmandas promissiones patrum aby byla ztwerdzona obyethnyczą boza (Rom 15, 8)

1880-1894 [Middle of the 15th century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume I, Lviv, page 51:

(attested in Southern Borderlands) to confirm

Popysz sobye slowa ta, ktorymy y s tobøø, y s syny israhelskymy sczwyrdzylesm (pepigi) szlyvb

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 34, 27:

(of an alliance) to take or strengthen an oath

Day czy podlug sercza twego y wszitkø radø twoiø stwirdzy (confirmet)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 19, 4:

(attested in Lesser Poland) to realize (to make real)


patrzyć

Polish: patrzeć, patrzyć

Silesian: patrzeć

Inherited from Proto-Slavic *patriti. First attested in the 15th century.

Ihus dixit ei: Respice, pathrsz, fides tua te saluum fecit (Luc 18, 42)

1874-1891 [ca 1420], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, page 83:

Røcze pomasz oczi gego zolczø ribyø..., iako richlo pomazes, otewrø syø oczi gego a patrzi ocyecz twoy swyatlo nyebyeske (videbit... lumen caeli)

1930 [c. 1455], “Tob”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 11, 8:

Oczi iego na pogani patrzø (super gentes respiciunt)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 65, 6:

Na tey stronye, ktora na zachod patrzy (quae ad occidentem respicit), bili oponi pyøczdzyeszyøt lokyeth

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 38, 12:

Zawsche k nyebv patrzyl oczyma (nam saepe caelum oculis hic respiciebat)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 153:

Czlowyek geno czso w *nyey gest, wydzi, ale bog, ten w syerce patrzi (dominus autem intuetur cor)

1930 [c. 1455], “I Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 16, 7:

Nyevyasty... patrzączy, yze tako vyelykye tluscze lyvda s nym ydą, vzrącz dzyevycza Marya... począly k nyey movycz

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 747:

+obj

na (+ accusative) k (+ dative) w (+ accusative)

(attested in Lesser Poland) to look at [with accusative or na (+ accusative) or k (+ dative) or w (+ accusative)]

Wnyesz twoge oczi wisprz a patrz (vide), yzecz syø zchodzø samczi s samyczamy ku plodzenyu plodu

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 31, 12:

Quarto debemus ad eum ire, discretionem iudicii eius attendendo *patruncz

1956 [Middle of the 15th century], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku, Silesia, page 36r:

Iaco nas Paulik possadzil bil na ssødze, a Jassek tedi ne patrzil przed nami praua i poyal przecz ot praua

1888 [1394], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 69:

(attested in Silesia, Greater Poland) to expect, to wait on

attested in Silesia; Greater Poland; attested in Silesia; Greater Poland

Strzecz będze grzeszny prawego y skrzytacz będzye nayn zęby swymy. Alye gospodzyn naszmyewacz szye będzye yemu, bo patrzy, by przyszedl dzyen yego (quoniam prospicit, quod veniet dies eius)

1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski, Greater Poland, pages 36, 13:

(attested in Greater Poland) to foresee, to predict

Isbichom ne patrzyly marne chualy tego to swatha, alle bichom *szo nauczyly svich grzec[h]of spouedacz a pokuthø sza ne strogicz

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 14a:

(attested in Lesser Poland) to look for, to seek

Przyszedl ku mnye lud, patrzøcz sødu widanya boszego (quaerens sententiam dei)

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 18, 15:

Iacom s Dobeslawem vmowil, ysz ne mal na mi roku patrzicz

1887, 1889 [1399], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume II, number 1364, Pyzdry, Gniezno, Kościan:

(attested in Greater Poland) to seek justice

Przeto, acz kto syą myeni vbogym na duschi, patrzacz, bi bil czich

1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 236:

Yeszu Crist[y]e..., aby nye patrzyl grzechow n[y]aszych, alye n[y]a wyerø czyrkwye twoyey ne respicias peccata nostra, sed ad fidem ecclesie tue

c. 1431, Kanon mszy św., Canon missae., volume XII, Krakow, page 222:

A tez ych przeto nye yąly, ysch nykogo ynego nye dbaly any na kogo ynego patrzyly, yedno mylego Iesucrista

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 655:

(attested in Lesser Poland) to consider [with genitive or na (+ accusative)]

Przesthąpy-ly ktho myeszky wyelkyerz placzycz na then dzyen, yako szlubyono, tho raycze na nym moga wszyacz, ne patrzacz gynnego prawa

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 50:

(attested in Greater Poland) to stick to a court date

Fratres karissimi, diem hodiernum debemus consumere in gaudio. Bracza, dze, mila, patrzymy tego dobrze, isbichom ten tho dzen dzyszegszy veszelu... gy skroczyly

(attested in Lesser Poland) to strive for, to want

Patrz, bysz myą nye sdradzil cave ne deluseris me

1885-2024 [End of the 15th century], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume III, page 180:

A pres tho patrszmy tego dobrze, abichom tego boszego daru ne straczyly

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 172a:

Tho gydacze gymyenye albo thy pyenyadze byly naszego ojcza..., przetho my patrzemy k themv domu albo kv pyenyadzom, za kthore nasz oczyecz mvrowal then dom

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 24:

(attested in Greater Poland) to have the right to something [with ku (+ dative)]

Vstawyenye nowe nye patrzy przemynanlych rzeczi, alye nynyeysich thilko a przydąnczich

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 6:

(attested in Masovia) to concern, to be about

Nona stella est deuocio, que debet esse in religiosis, qui ideo postposuerunt curas seculi, vt liberius vacare, wolnyey patrzycz, possent deuocioni

1880-1894 [Middle of the 15th century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume V, page 274:

The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:

Vdzyalal y umiwadlo myedzyane s podstawkyem swym szwyarczyadl nyewyeszczych, ktore patrzyli w przystrzesszu stanowem (quae excubabant in ostio tabernaculi)

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 38, 8:


przeprowadzić

zlw-opl-verb

przeprowadzić pf (imperfective przeprowadzać)

Polish: przeprowadzić

Silesian: przeprowadzić

From prze- + prowadzić. First attested in c. 1500.

Przeprovądzycz perducere

1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 80:

Perducere przeprovądzycz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 105v:

(attested in Greater Poland) to bring in, to move something in


dokładać

Polish: dokładać

Silesian: dokłŏdać

From do- + kładać. First attested in 1457.

Ulterius prudentes domini dederunt ad terciam feriam, ut haberent dokladacz, ut starent in presencia stare

1960 [1457], Adam Wolff, Anna Borkiewicz-Celińska, Witold Wołodkiewicz, editors, Księga ławnicza miasta Nowej Warszawy, t. I (1416-1485), volume I, number 468, Warsaw:

(attested in Masovia) to specify; to explain


pojechać

Polish: pojechać

Silesian: pojechać

From po- + jechać. First attested in the 14th century.

Kødi poiedzecze, tødi przisøzice

1959 [1398], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 396, Poznań:

(attested in Greater Poland) to go; to ride; to take; to drive (to commute by vehicle)


cieszyć

Polish: cieszyć

Silesian: cieszyć

/t͡ɕɛʃʲit͡ɕ/

/t͡ɕɛʃʲit͡ɕ/

Inherited from Proto-Slavic *těšiti. First attested in the 15th century.

Y plakal Efraym... y prziszly bracya gego, abi cyeszily gy (ut consolarentur eum)

1930 [c. 1455], chapter I, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), Par 7, 2:

Dzisia jest wszemu ludu czas smętku i żałości..., przeto ani tobie, matko moja, pomoc: cieszy sie sama w sobie

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 503:

Czeszączego pokoiv

1874-1891 [1436], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIII, page 276:

Synow naplodzysz y dzewek, a nye bødzesz syø gimi czessycz (non frueris eis)

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 28, 41:

(reflexive with się) to enjoy; to rejoice, to be glad [with instrumental ‘(with) what’]


rozpowiedzieć

Polish: rozpowiedzieć

/rɔspɔvʲɛd͡ʑɛt͡ɕ/

/rɔspɔvʲɛd͡ʑɛt͡ɕ/

From roz- + powiedzieć. First attested in 1443.

Rozpowyedzely (rettulerunt) krolyowy wszitko, czso ona movyla

1930 [c. 1455], “II Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 28, 34:

Skamdar et Asswadur Armeni declaraverunt suam causam al. roszpowyedzeli super nobilem Cristoforum

1868 [1443], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XIV, page 115:


rozpowiadać

Polish: rozpowiadać

From roz- + powiadać. First attested in 1442.

Debet expurgare honoritatem suam de eodem furto et ministerialis cum succamerario debent sibi notam (pro rotam) declarare al. rospowyadacz

1910-2024 [1442], Rocznik Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie, volume VI, page 28:


stawić

Polish: stawić

Silesian: stawić

Inherited from Proto-Slavic *stàviti. First attested in the 14th century.

3Vyelye lyvda eypskyego obrazy ych, dzyevycza noszacz dzyeczyatko, y stavyly w ych boznyczach y czynyly ym vyelyka czescz

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 119:

Boze, zloszny powstaly na mye... a nye stawyly czyebye przed sobø

1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski, Greater Poland, pages 85, 13:

(attested in Greater Poland) to set (to place, to put)

Iaco Micolay wipusczil kaplana Wawrzinczowi, yego myal przecziw gemu stawicz

1888 [1407], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 89:

Quia sibi ius szkazalo Cupethkowi *lubr sthawycz

1923 [1481], Helena Polaczkówna, editor, Najstarsza księga sądowa wsi Trześniowa 1419-1609, Trześniów, Podkarpackie Voivodeship, page 106:

Kaszalesz mi sobe trzi grziwne obranczicz, ... tedi sa rankoyme trzi grziwne ranczili a gdisz swe bidlo w tich trzech grziwnach stauili, tedim ya czebe obszilal

1897 [1418], Teki Adolfa Pawińskiego, volume VII, number 91, Brześć Kujawski Voivodeship:

(attested in Greater Poland, Lesser Poland, law) to bring (to present in court, i.e. a witness, a refugee, a guarantor, the subject of the dispute, etc., to bring to trial)

attested in Greater Poland; Lesser Poland; attested in Greater Poland; Lesser Poland

Yze... posual ksandz custossa o przekopø y o kopanye przekopi y na gego stauil groblø

1895 [1428], Archiwum Komisji Prawniczej. Collectanea ex Archivo Collegii Iuridici, volume VIIIa, page 172:

em quia locavit al. stavil piscinam penes rippam ipsius

1428, Rękopiśmienne luźne ekscerpty z ksiąg sądowych grodzkich i ziemskich, volume III, Krakow, Biecz, and Czchów, pages 30, 101:

Item quia locavit al. stawił piscinam penes rippam ipsius

(attested in Lesser Poland) to set, to erect (to build)

Paulus debet fluvium transeuntem per villam... stauicz et ultra szastawy non debet ipsum mittere de ripis

1856-1870 [1437], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume II, number 2709:

Gdy ten myesczanyn przed pelna rada wysznal, aby szobye dwye [puszce] stawyl y szchowal a trzeczą krolewy dal, tho bylo szlodzeystwo

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 35, 4:

Kogokoly szmyercz vduszy, kaszdy w gey scolye bycz mvszy, dzyfno szya szvym zakom stavy, kasdego szyuotha szbavy

1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią], Mierzeniec, Płock, line 15:

(reflexive with się, attested in Masovia) to show oneself; to come (to arrive in person, to show up)

Pomavyayącz czye o krolevstvo, aby szye thy stavyl, yzby chczyal krolem bycz

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 793:

Staw szyą obsta

1874-1891 [XV p. pr.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XVI, page 340:

(reflexive with się) to impede (to hinder, to be an obstacle)

Lubo cze klamcze sluchącz, staw syą gynssze mysslycz, gyąkoby thego nye sluchąl

1874-1891 [XV p. post.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume I, page XLIII:


zwrócić

zwracać (imperfective)
zewrócić (alternative)

Polish: zwrócić

Silesian: swrōcić

From z- + wrócić. First attested in the second half of the 14th century.

Jako ya vipozyczal plasczya *czarmego sukna cesskyego v Marczyna... na czyą..., a thy ostaviw swoy plascz modry, myalesz gy zwroczycz et suum recipere

1950 [1464], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1181, Warsaw:

(attested in Masovia) to give back, to return (to place back into the original owner's possession)