błąkać

Polish: błąkać

Silesian: błōnkać

Inherited from Proto-Slavic *blǫkati. First attested in the 15th century.

*Podrossznye albo blakąyączye et egenos vagosque induc in domum tuam

1880-1894 [XV p. pr.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume I, page 301:

Blankayączy vagus

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 8:

Podrozne a. uel bląkagyaczie vagos

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 96:

Bląkącz szyą fluctuare super aquas

1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 4:

Fluctuare sch[w]ymmen oder flyessen bląkącz szyą super aquas

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 53r:

(intransitive or reflexive with się, attested in Greater Poland) to stray, to wander (to move around aimlessly)


omówić

Polish: omówić

Etymology tree
Proto-Slavic *o(b)-
Old Polish o-
Proto-Indo-European *mlewH-der.
Proto-Slavic *mъ̀lva
Proto-Indo-European *-yeti
Proto-Indo-European *-éyeti
Proto-Slavic *-iti
Proto-Slavic *mъlviti
Old Polish mówić
Old Polish omówić
From o- + mówić. First attested in 1405.

etymon

Jan ... gy sprosnymi, vrągayøczymy, omownimy, przecziwnymi, neczsnymi,... nesprawedliwimi, zlosthliwimi slowmi omovil

1915 [1474], Jan Łoś, editor, Przegląd językowych zabytków staropolskich do r. 1543, Sieradz, page 540:

(attested in Sieradz-Łęczyca) to slander

Nyektorzy chczą omovycz (volentes excusare) szvyatego Pyotra movyącz, yze... szyebye zaprzal, a nye Yesucrista

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 689:

Fulserat ingenium, fama cantata, byla omovyona, per orbem

1874-1891 [Fifteenth cenetury], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XVI, page 329:

Jaco Woczech ne omouil Jana cu Dupieuiczom ani o tem we

1967 [1405], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 266, Kościan:

(law, attested in Greater Poland) to deny a right of possession or title


omawiać

Polish: omawiać

Etymology tree
Proto-Slavic *o(b)-
Old Polish o-
Proto-Indo-European *mlewH-der.
Proto-Slavic *mъ̀lva
Proto-Indo-European *-yeti
Proto-Indo-European *-éyeti
Proto-Slavic *-iti
Proto-Slavic *mъlviti
Old Polish mówić
Proto-Slavic *-ati
Old Polish -ać
Old Polish mawiać
Old Polish omawiać
From o- + mawiać. First attested in 1425.

ref

Bańkowski, Andrzej (2000) “omawiać”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)

Jszem byl praua nyemocza nyemoczen... tedy, kedym myal rok s panem Mycolayem na poroczkach, yaco kxangy omawyaya

1959 [1435], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 1452, Poznań:

(attested in Greater Poland) to inform, to let know

Mentem tuam interroga, quid de tuis actibus eloquatur omavalby. Que, gl. sc. mens, si te bone conuersacionis esse denunciat, emulatoris obloquia non formides

1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 11:

(attested in Sieradz-Łęczyca) to speak one's mind, to opine, to state one's opinion

Discreta nykogo nye mawyacz

1915 [Fifteenth century], Jan Łoś, editor, Przegląd językowych zabytków staropolskich do r. 1543, page 513:

to slander (to speak unkindly about someone)

Wydzyalem szalonee, opussczagyącz przygodne rzeczy, omawya[ga]yącz syą scząsczym (se excusantes sub fortuna)

1874-1891 [Fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume I, page XLVII:

(reflexive with się) to explain, to justify

Ecce liber obloquitur vadium ducentarum marcarum, quod vadium subseruit al. omawya sze sub penis

1868 [1483], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XVII, page 205:

(reflexive with się) to be discussed; to be determined, to be established


przebyć

zlw-opl-verb

przebyć pf (imperfective przebywać or przebywawać)

przebywać (imperfective)
przebywawać (imperfective)

Polish: przebyć

Silesian: przebyć

Inherited from Proto-Slavic *perbýti. By surface analysis, prze- + być. First attested in the 14th century.

Jako ne mogl Jaschek przebicz w thu dw nedzelu, kedi mal listh dacz, przessz rzekø

1876-1929 [1412], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie, volume VI, page 215:

Propter debilem glaciem nullatenus per Vislam pertransire vlg. przebicz potuit

1912-1930 [1428], Monumenta Iuris cura praepositorum Chartophylacio Maximo Varsoviensi, volume V, page 136:

Zaprzisyøgl Raguel Tobyasza, abi za dwye nyedzely v nyego przebil (ut duas hebdomadas moraretur apud se)

1930 [c. 1455], “Tob”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 8, 23:

to spend some time somewhere, to stay somewhere for a while

Ony zgynø, ale ty przebędzesz (permanes)

1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski, Greater Poland, pages 101, 27:

(attested in Greater Poland) to last; to survive


przebywać

Polish: przebywać

Silesian: przebywać

Inherited from Proto-Slavic *perbyvati. By surface analysis, prze- + bywać. First attested in the 14th century.

Gospodne, kto bødze przebiwacz (habitabit) w przebitcze twoiem?

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 14, 1:

Straszeny søø wszitczy przebiwayøczy Cananeyszczy

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 15, 15:

(attested in Lesser Poland) to stay; to be located; to reside

Oczysczy nasche szamnyenye, w ktoremze nycz dobrego nye przebywa

1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej, Modlitewnik Nawojki, page 157:


skinąć

Polish: skinąć

From s- + kinąć. First attested in c. 1500.

Nuere, id est annuere, promittere cum oculis skynacz

1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 94:

(attested in Greater Poland) to beckon (to let know with a gesture)


opowiedzieć

Polish: opowiedzieć

/ɔpɔvʲɛd͡ʑɛt͡ɕ/

/ɔpɔvʲɛd͡ʑɛt͡ɕ/

From o- + powiedzieć. First attested in 1394.

Kedym Broniszeui pobral dobitek, tedym opouedzal starsemu

1959 [1394], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 307, Poznań:

(attested in Greater Poland) to inform, to let know; to tell about

Thedy woythow poszel ma ludzyom opowyedzyecz, ysz maya gayny sząd

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 117:

(attested in Greater Poland) to announce, to proclaim, to make known

Jako my then lysth szgorzal, kthorym myal na tho szyedlyszko oth xyandza Janusza, y wczasz opowyedzal, ysz szgorzal

1950 [1482], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1597, Warsaw:

(law, attested in Masovia) to report in court; to make a statement

Y wyedly iø (sc. Judyt) ku stanu Olofernowu y opowyedzely iø (annuntiantes eam)

1930 [c. 1455], “Judith”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 16, 10:

Tedy opovyedzyal (respondens Mat 19, 27) svyathy Pyotr y rzekl

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 391:


odmówić

odmawiać (imperfective)
otmówić (alternative)

Polish: odmówić

Etymology tree
Proto-Slavic *otъ-
Old Polish od-
Proto-Indo-European *mlewH-der.
Proto-Slavic *mъ̀lva
Proto-Indo-European *-yeti
Proto-Indo-European *-éyeti
Proto-Slavic *-iti
Proto-Slavic *mъlviti
Old Polish mówić
Old Polish odmówić
From od- + mówić. First attested in the 15th century.

ref

Bańkowski, Andrzej (2000) “odmówić”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)

Kedi Marcisz swim kmeczem w czasz pouedzal, eze o wyesz odmovil, a na penandzech oszadzil

1950 [1429], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 346, Warsaw:

Nagod... proszil... swogich sząszadow wyesznycz, aby sladem... szlodzeya... gonycz gemv pomogli. Alye wyesznycze posczygacz slodzeya othmowily szą (furem insequi recusarunt

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 39:

(attested in Masovia) to say no, to reject, to deny

Yssze Marczin ne odmouil Yana szoltisa od rok za swego pana za Wolwrama

1959 [1398], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 381, Poznań:

(attested in Greater Poland) to advise against

Ktho czyrpyal rok y dzyen a z strzechy albo sz rynny woda czyekla [przed] przesz gego dwor albo dom przesz prawey odmowy, szlowye ysz przeczyw temv w czasz przed prawem nye odmowyl albo zabronyl, ten mvszy tesz tho daley czyrpyecz

1884 [c. 1455-1460], “Die Magdeburger Urtheile. Ein Deutschen Rechtes in polnischer Sprache aus der Mitte des XV Jahrhunderts”, in Aleksander Brückner, editor, Archiv für slavische Philologie, pages 75, 1:

Thego mnye danya przed gaynym szadem nygdy nye 'odmowyl, szlowye nye odwolal, przetho ya szprawnye foldruya polowyczą tego domu

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 133:

(attested in Greater Poland) to take back, to rescind, to cancel one's words

Chciałbych otmowić z tobą, mogłlibych się skryć przed tobą, gdybych się w ziemi chował albo twardo zamurował

1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią], Mierzeniec, Płock, line 349:

(attested in Masovia) to arrange, to agree


odmawiać

odmówić (perfective)
otmawiać (alternative)

Polish: odmawiać

Etymology tree
Proto-Slavic *otъ-
Old Polish od-
Proto-Indo-European *mlewH-der.
Proto-Slavic *mъ̀lva
Proto-Indo-European *-yeti
Proto-Indo-European *-éyeti
Proto-Slavic *-iti
Proto-Slavic *mъlviti
Old Polish mówić
Proto-Slavic *-ati
Old Polish -ać
Old Polish mawiać
Old Polish odmawiać
From od- + mawiać. First attested in the 14th century.

ref

Bańkowski, Andrzej (2000) “odmawiać”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)

Jacosmi bili posli ot Zegoti do Micolaya otmawayø rancoyemstwa

1888 [1411], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 54:

(attested in Greater Poland) to say no, to reject, to deny

Xc mily syøthemu Potru gest on tako rzecl byl, isbicz go on nasladoual byl, gakoczby on tako rzecl, ysze thy ges my nekegdy byl tho odmaual, isbich cy ga na kryszu møky ne cirpal

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 177b:

(attested in Lesser Poland) to advise against

Gdy then masz poyal w malzenszthwo szwa mamką a nykth przeczyw themu nye odmawyal, thedy thy dzyeczy... moga wszyacz gymyenye gych

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 30:

(attested in Greater Poland) to speak against

Margaretha... coram iudicio suam donacionem otmawala, quod nullus de donacione sua aliquem debet citare

1902 [1408], “Wybór zapisek sądowych grodzkich i ziemskich wielkopolskich z XV wieku”, in Franciszek Piekosiński, editor, Studia, rozprawy i materiały z dziedziny historii polskiej i prawa polskiego, volume 6, Poznań, Pyzdry, Kościan, Gniezno, page 372:

Jszem ya byl nyemoczen prawa nyemocza od boga szlozona tedy, kyedym mal rok odmawyacz stany przeciff Jochne po obschilanu

1959 [1429], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 1325, Poznań:

(law, attested in Greater Poland) to submit testimony in court

Veniens Katherina... ad secundum et tercium terminum interdixit vlg. otmawala, quod Petrus... nichil habet in Potrowo

1960 [1406], Kazimierz Kaczmarczyk, Karol Rzyski, editors, Księga ziemska poznańska. 1400-1407, number 2592, Poznań:

(law, attested in Greater Poland) to deny a right of possession or title

A *eczbi snacz rzekl: kto tho moze vczinycz albo myecz, abi slischącz swoyą sromotą, wydzącz swoyą zaloscz a yą czirpyącz nye telko syą nye wyesselil, ale boday sczirpyal a zamilczal? Temu otmawya s[więty] Ieronim, eze zadni, gen ma w schobye falą marną na czemcole, tego nye telko nye vczinycz, ale y czirpycz nye moze

1874-1891 [Fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 247:

Yza tho nye yest sromothnyeyscha rzecz, yze on nass vyączey nyzly szyebye myloval, bo nye dbayącz yąstwa szvego odmavya za nas, aby nam nycz nye czynyly

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 658:

Yaco czszom geszdzil s Ganem Bogufalowim do Chelma... o dwa policzky, tamo my ne pomoszono prawa any tamo rzecl rącza ('rządca') any dwornik, ysz nyne szą ne dzelą roky szemske, ale mu proscze prawa ne pomoszono, niczim ne odmawagącz

1959 [1418], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 963, Poznań:

(attested in Greater Poland) to argue, to justify


obmówić

Polish: obmówić

Etymology tree
Proto-Slavic *o(b)-
Old Polish ob-
Proto-Indo-European *mlewH-der.
Proto-Slavic *mъ̀lva
Proto-Indo-European *-yeti
Proto-Indo-European *-éyeti
Proto-Slavic *-iti
Proto-Slavic *mъlviti
Old Polish mówić
Old Polish obmówić
From ob- + mówić. First attested in 1464.

etymon

Ia Yan Hessnar wysnavam, yszem nyesprawyedlywye obmowyl xandza Lukasza

1925 [1464], Kazimierz Kaczmarczyk, editor, Akta radzieckie poznańskie. Acta consularia Posnaniensia, volume I, Poznań, page 365:


odbyć

odbywać (imperfective)
otbyć (alternative)

Polish: odbyć

Silesian: ôdbyć

Chczemy, aby... czlowiek o... gwalth... bylby pozwan, tedy nany dobrym swiadeczstwem ma bycz dokonan. Paknyali to nye bądze, tedy wlosną rąką przysyągwszy sam odbądze (se valeat expurgare)

1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I, Lesser Poland, page 21:

Taky pan nyesprawyedlywye bi takąn kopan ot nyego... wzyąnl, chczancz odbicz placzyezu prawa (volens evadere solutionem iuris)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 109:

O tho gesth gich oczecz zalowal na Sliuskiego, a Sliuski gest odbil gich o ty dzedzyne, a y na to Nicolaus ma sandowy listh... Pan S[łuńsk]y odbil gest o to oczcza waschego y na tho ma wascha sandowa twardoscz

1897 [1418], Teki Adolfa Pawińskiego, volume VII, number 129, Brześć Kujawski Voivodeship:

Eze Maczey s Wawrzkem mal tø umowø, ez go ne mal dawnosczø odbicz o ssedlisco

1888 [1402], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 102:

Repugnare id est obstare widerfechten odbycz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 115v:

(law, attested in Lesser Poland, Masovia, Kuyavia, Greater Poland) to reject a claimant's claim [with genitive ‘what’], [with o (+ accusative) ‘of what’], [with instrumental ‘with what’]

attested in Lesser Poland; Greater Poland; attested in Lesser Poland; Greater Poland

The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:

Sub eodem iudicio banito veniens tota comunitas obligata est dominum *woyovodam ab ista adveniente dominica per septimanam in dominicam al. *odbyczcz cum bona voluntate et iure non intrare, super hoc dominus woyevoda posuit solidum

1856-1870 [1483], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume XI, number 268:

Slugy vyssokyey mysszly odbancz (repelle) gyako nyeprzyaczela!

1874-1891 [End of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume I, page XLV:

Othbandzeszch swey mylosznycze

1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią], Mierzeniec, Płock, line 72:

(attested in Masovia) to leave, to abandon


odbywać

odbyć (perfective)
otbywać (alternative)

Polish: odbywać

Silesian: ôdbywać

From od- + bywać. First attested in 1405.

Stano dixit: Evadet al. nyechay odbywa, prout data est sibi culpa pro spolio... in via libera regali

1868 [1473], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XV, page 162:

Gdyby kthory czlowyek rzekl... o rayczach mowyącz, aby nye byly prawdzywy..., czo then za tho przepadl, a gdyby thego przal, yako tho nany rada ma bycz albo yako on thego ma odbywacz y praw bycz podlug prawa

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 37:

Jaco Iacusch oth pyaczy y oth *szeczy lath ne ranczil Andrzeowy dwstha grziwen wyana i poszagu ani gedna dawnosczą myal odbywacz na pol Dambiczey

1895 [1425], Archiwum Komisji Prawniczej. Collectanea ex Archivo Collegii Iuridici, volume VIIIa, page 165:

Kedi Beronia zamouila szø... Granowskemu ne odbiuacz go nigednø rzeczø o yego penąndze, czso ie mal na Ketliczech szescz grziwen

1902 [1405], “Wybór zapisek sądowych grodzkich i ziemskich wielkopolskich z XV wieku”, in Franciszek Piekosiński, editor, Studia, rozprawy i materiały z dziedziny historii polskiej i prawa polskiego, volume 6, Poznań, Pyzdry, Kościan, Gniezno, page 276:

(law, attested in Greater Poland) to reject a plaintiff's claims [with genitive ‘what’], [with o (+ accusative) ‘of what’], [with instrumental ‘with what’]


myślić

desc

Polish: myśleć, myślić (archaic), myszlić, myszleć (Middle Polish)

Silesian: myśleć

Inherited from Proto-Slavic *mysliti. By surface analysis, myśl + -ić. First attested in the 14th century.

Przecz scrszitalo poganstwo a ludze mislili sø (meditati sunt, Puł: myszlyly) prosznoscz?

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 2, 1:

W zacone boszem wola iego y w zacone iego bødze mislicz (meditabitur) we dne y w nocy

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 1, 2:

Lapaiø ie w radach, gimisz mislø (cogitant)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 9, 22:

Bo lichotø mø ia zwaztuiø y mislicz bødø (cogitabo) za moy grzech

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 37, 19:

Mislil iesm (meditatus sum) v noczi serczem mogim y scuszal iesm se

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 76, 6:

Chcze-li kto tho myecz blogoslawyenstwo, napyrwsche tegda misl o pokorze

1874-1891 [Middle of the fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 236:

Iesus byl... tako laskavego vezrzyenya, yze yemv nye mogl *nyk zlye myslycz, na kogo vezrzal

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 833:

(Maria) zasmączyla szyą yest w movye yego y myszlyla (cogitabat Luc 1, 29), yakye by tho bylo posdrovyenye

1928 [End of the fifteenth century], Jan Janów, editor, Zespół ewangelijny Biblioteki Ordynacji Zamoyskich nr 1116, Warsaw, page 288:

(attested in Lesser Poland, Masovia) to think (to ponder in one's head) [with o (+ locative)], [with w (+ locative)], [with za (+ accusative)] [with instrumental ‘of/about what’], [with dative ‘of whom’]

Wszaco zaprawdø mito moie mislili sø (cogitaverunt) odpødzicz

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 61, 4:

(attested in Lesser Poland) to think about (to want to do, to intend) [with infinitive]

Mislisz curas

1874-1891 [Fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, Grochów, West Pomeranian Voivodeship, Kcynia, page 60:

(attested in Pomerania, Greater Poland) to take care of, to tend to

attested in Pomerania; Greater Poland; attested in Pomerania; Greater Poland


ostać

Polish: ostać

Silesian: ôstoć

Inherited from Proto-Slavic *ostati (stem *ostan-). By surface analysis, o- + stać. First attested in the 14th century.

Streczka strauila s tim dedzødzem (leg. dziecięciem), czso bilo po møszu ostalo

1897 [1393], Teki Adolfa Pawińskiego, volume IV, number 4543, Łęczyca Land:

Iaco yest Marcin dal Wolcze pozagu dwadzeszcze grziwen a ti penadze przi Miroslawe ostali

1959 [1396], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 314, Poznań:

Viszemir mal przi maczerzi ostacz

1902 [1407], “Wybór zapisek sądowych grodzkich i ziemskich wielkopolskich z XV wieku”, in Franciszek Piekosiński, editor, Studia, rozprawy i materiały z dziedziny historii polskiej i prawa polskiego, volume 6, Poznań, Pyzdry, Kościan, Gniezno, page 334:

Gedne owcze wasze a dobidczyøtha nechacz ostanø (remaneant), a dzeczy wasze nyechacz s wamy gydøø

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 10, 24:

A y mowy thu mystrz geden, gdi vbodzi duchem mayą nyebo, a czischi zyemyą, aczsesch ma ostacz pischnim, a gnyewywim wyernye sam pkyel

1874-1891 [Fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 237:

+obj

(attested in Sieradz-Łęczyca, Greater Poland) to stay, to not leave someone or some place [with przy (+ locative) ‘by whose side’]

Iszesm bil poslem do panyey Santhky od pana Andrzeya, pytayącz yey, aczbi czso kmyecze zaszecly na yey lancze. A ona rzecla, ysze niczsz y yeszcze jego pocos ostal

1960 [1424], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty pyzdrskie, volume II, number 1006, Pyzdry:

Dzisa boog czlouek uczinon yest, yen przettim bil, ostal, a tso ne bilo, *wsol (id, quod fuit, permansit, et quod non erat, assumpsit)

1964 [15th century], “Fragment nieznanego modlitewnika staropolskiego z XIV wieku [A fragment of an unknown Old Polish prayer book from the 14th century]”, in Jerzy Zathey, editor, Biuletyn Biblioteki Jagiellońskiej [Bulletin of the Jagiellonian Library], 15th edition, numbers 1/2, s. 33-38, page 36:

(attested in Greater Poland) to stay, to remain in some state

*Przywyødø kobilky..., abi sznyedzono bilo, czsosz gest bilo po gradzye ostalo (quod residuum fuerit grandini)

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 1, 5:

Aby nye ostala (war. lub.: aby nye ostal) vt non supersit (quaerunt exstinguere scintillam meam, quae relicta est, ut non supersit viro meo nomen et reliquiae super terram II Reg 14, 7)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 40:

Jaszek røczil za Alszbeczina oczcza poltrzeczeynaczcze grziwni y ona w yego ymenu ostala

1888 [1401], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 81:

(attested in Lesser Poland) to retain an inheritance, to not lose an inheritance

Gdiby tego nye vczinil, tedi Jacuss trzy grziwni Michalcoui ostal

1856-1870 [1398], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume VIII, number 6902:

Ostanyely (cum paruerit), komv wyna dana, a bandzely gemv szkazano odprzyszancz szye, tedy przyszagy ma woyth przyyacz

1884 [c. 1455-1460], “Die Magdeburger Urtheile. Ein Deutschen Rechtes in polnischer Sprache aus der Mitte des XV Jahrhunderts”, in Aleksander Brückner, editor, Archiv für slavische Philologie, volume VI, page 384:

Wyelmy ostalem (może corruptum pro vstalem, war. kal.: vstalem) opido lassusum (da mihi de coctione hac rufa, quia oppido lassus sum Gen 25, 30)

1901 [15th century], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 11:

Ostacz cessare

1902-2024 [Fifteenth century], Pamiętnik Literacki, volume XXVIII, page 307:

Ktoryle chorobą myal, nathemyescz (pro nathemyesczye ?) szdrow ostal

1451-1455, Legenda o świętym Aleksym, line 218:


ostać

Polish: ostać

Inherited from Proto-Slavic *otъstati. First attested in the 14th century.

Nye opvsczi czebye ani ostanye (non dimittet nec derelinquet te)

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 31, 6:

Policarpusz... gdy szya moglyl bogv vyelye, osztal vszech lvdzy w kosczyelye

1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią], Mierzeniec, Płock, line 24:

Nye odstøpyl any ostal cyelczow zlotich (non recessit nec dereliquit vitulos aureos)

1930 [c. 1455], “IV Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 10, 29:

Taco nagle sirce iego iemu doracy, yzbi greha ostal

c. 1301-1350, Kazania świętokrzyskie, Miechów, page 20:

Zbawi gospodzin dusze swøtich swogich y ne ostanø (Puł: nye zgrzesszø) wszistczi (non delinquent omnes), gisz pwaiø wen et non derelinquent omnes, qui sperant in eo

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], page 22:

to abandon; to leave someone or some place to quit or stop doing something


ostać

Polish: ostać

Inherited from Proto-Slavic *ob- + *stojati. First attested in the 14th century.

Nye bødze mocz ostacz Israhel przed swimi nyeprziyaczelmi (nec poterit Israel stare ante hostes suos)

1930 [c. 1455], “Jos”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 7, 12:

Czøsto wyboyowaly mø ode mlodosczy mogey, ale ne mogly mne ostaczy (etenim non potuerunt mihi, Puł: ale nye mogly s myę)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 128, 2:

O ctorø obrambø Passzek na Ondrzeia szalowa[ł], przi tey szye yest ne ostal, a Ondrzey szø ostal

1950 [1422], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 29, Warsaw:

(reflexive with się) to demonstrate one's right to court

Orthel, czo wyrzekly przyszyasznyczy, yesth prawy, a ma szye oszthacz podlug prawa

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 47:

(reflexive with się, of an ortyl) to remain valid, to remain in effect


namówić

Polish: namówić

Etymology tree
Proto-Slavic *na-
Old Polish na-
Proto-Indo-European *mlewH-der.
Proto-Slavic *mъ̀lva
Proto-Indo-European *-yeti
Proto-Indo-European *-éyeti
Proto-Slavic *-iti
Proto-Slavic *mъlviti
Old Polish mówić
Old Polish namówić
From na- + mówić. First attested in the fifteenth century.

etymon

Vstawiamy, aczby kto o zlodzeystwo abo zboy przed sądem byl namowion (accusatur), a gdyby ten, ktory namowy, y ten namowiony bylibi w gedney dzedzynye abo pod gedną parrachią..., tym obiczagem badze myecz dawnoscz namowyony mymo geden rok, ale gdy ten, czso namowy, y tesz namowyony (actor et reus) bądą od syebie daleko, tedy gynsza dawnoscz namowyonemu (agentem) nye mosze bycz, gedno trzy lata

1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I, Lesser Poland, pages 45–46:

(attested in Lesser Poland) to accuse, to blame

Namovycz afficere

1874-1891 [Fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XVI, page 344:

Tale... dampnum non prefati Johannis esse sev fore censabitur takø *skodo namowonego [nie] bødze weszuane

1885-2024 [c. 1428], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume I, Międzyrzec, Warsaw, page 482:

(attested in Greater Poland, Masovia) to mention

Namovyony (war. lub.: *namyawyal ge) allocutus (frangens panem et gustans satisque allocutus usque in lucem, sic profectus est Act 20, 11)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 135:

mistranslation of Latin Latin allocūtus (“to speak”).


nakładać

Polish: nakładać

From na- + kładać. First attested in 1392.

Iaco Drogoslaw wippusczil bratu ty dzedziny i ne chczal na ne nakladacz

1888 [1392], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 66:

(attested in Greater Poland) to spend (e.g. money), to pay

Iaco mne Woyczech szlubil nacladacz, ch[t]ora bi bila scoda w dzedzine... Iaco przes mø Woyczech szlubil nacladacz

1920 [1406], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume I, number 765, Płońsk:

(attested in Masovia) to compensate; to cover a cost

Yesthly pyrwey zony rzeczy chowal (sc. mąż) oszobnye y odloszyl dzyeczyam, czo yesth gye myal s pyerwsza zona, ale yesthly gye wmyeszal w obeszczye y nakladal albo thargowal, tho yesth ysz szye gymy obchodzyl, thedy po gyego szmyerczy maya zoszthacz... poszlyedney zenye

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 53:

(attested in Greater Poland) to trade, to peddle

Simea de turpi queritur nate, porrigit, naklada, aures vvlpes nec recipit mente sed aure preces

1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 16:

(of ears, attested in Sieradz-Łęczyca) to adjust; to straighten


pustoszyć

desctree

Polish: pustoszyć
→ Kashubian: pùstoszëc

Silesian: pustoszyć

Borrowed from Old East Slavic пустошити (pustošiti), as indicated by prefixed forms being attested mainly in eastern sources. Alternatively borrowed from Old Czech *pustošiti, (however, Czech pustošit might be borrowed from Russian пустоши́ть (pustošítʹ)) or inherited from Proto-Slavic *pustošiti, compare Serbo-Croatian пусто̀шити /pustòšiti.

cog

пусто̀шити//pustòšiti


wykładać

Polish: wykładać

From wy- + kładać. First attested in 1389.

Pocznye Moyzes vikladacz (explanare) zakon

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 1, 5:

Quam (sc. recognitionem) cognovit Stephanus viceiudex dicens: Ego cognosco, quod sentenciavi vlg. cum assesoribus po groszu od scoczancza... Jacosmi slichali od panow vicladayancz y rzeclismi: Vipraw swe rancoyme a opraway, acz s kim czo masz

1974 [1407], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kaliskie, volume IV, number 287, Kalisz:

(attested in Greater Poland) to explain; to comment

A prestocz svøthy Lucasz tutha vyclada y vypiszuge rodzag othcza y maczerze svøtego Gana

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 11b:

(attested in Lesser Poland) to present, to express in words

Mathias... egit super Albertum..., quia in meis bonis post granicies recepisti et mettercius rethe, pro duplici citacione expono al. vicladaian

1920 [1437], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume III, number 2773, Zakroczym:

(attested in Masovia) to submit official statement in court

Sicut pars molendini ista, que wicladana super Machnam, nunquam fuit in obligacione, quum Machna maritabatur

1897 [1389], Teki Adolfa Pawińskiego, volume III, number 1429, Łęczyca Land:

Et sic exprimitur, viclada sø, eius status securus

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page gl. 161a:

(attested in Sieradz-Łęczyca, Lesser Poland) to raise legal objections; to accuse; to question

Gdi yą (sc. oziminę) byerzą na wosz, tedi gwalth, alye gdy w brzemyonach, slodzeystwo w them bicz wykladamy (declaramus)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 50:

Chczemy, abi... przes slvzebnyka, yako w gynszem vstawyenyv wyklada szą (ut in alia constitutione docetur), rok poszwanya... yawnye byl wszyawyon

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 38:

(attested in Masovia) to inform; to declare

Prawa polska szą dokonana, yasz wykladana przes... Swanthoslawa s Woczyeschyna

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 82:

(attested in Masovia) to translate (to change from one form or medium to another)

To czvoro przyrodzenye albo elementa... vschytko, czokoly v nyem (sc. w miłem panie) bylo vysze przyrodzenya, to sza swa moczą przemagaly a czyalo svego stvorzyczyela vyelebnym stadlye vykladam (pro vykladaly, resecabant omnia superflua naturae, in bono statu creatoris corpus positurae)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 157:

Gascy sloua f te tho dzysegsze ewangelie szøcz ona pyszana, gascy szø ona polskimj slouy tako vyclada

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 175b:

(reflexive with się, attested in Lesser Poland) to be interpreted, to be understood


czołgać

Polish: czołgać

Silesian: czołgać

/t͡ʃʲɔɫɡat͡ɕ/

/t͡ʃʲɔɫɡat͡ɕ/

Inherited from Proto-Slavic *čьlgati. First attested in the 15th century.

Cyolka szą po *blothnyey per sordentem serpit humum

1874-1891 [XV p. pr.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XVI, page 340:

In exemplis primi modi, u t: czas, czego,... czolkaa... scribitur c cum z, ut solitum est scribi

1907 [c. 1470], Jakub Parkoszowic, edited by Jan Łoś, Traktat o ortografii polskiej, Żurawica, Świętokrzyskie Voivodeship, Krakow, page 407:

Repere id est latenter intrare oder schleychen vt serpens czolgącz szya mknacz szya

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 115r:

(reflexive with się, attested in Lesser Poland, Greater Poland) to crawl (to move forward while touching the ground with one's belly)


rozesłać

Polish: rozesłać

Inherited from Proto-Slavic *orzsъlati. By surface analysis, roze- + słać.

Rozezslan glos (missa est vox) asz do Ivdowa pokolena y do Ierusalem wszitkim sinom

1930 [c. 1455], “Esdr”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 10, 7:

Appostoli szøcz ony byly po suathu roslany

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 180a:

(attested in Lesser Poland) to send away in different directions, to distribute


rozesłać

Polish: rozesłać

Szano Margo roszlal byl Alx

2010 [Fifteenth century], Jan Łoś, editor, Dwa teksty staropolskie, Pułtusk, Płock:

(attested in Masovia, transitive) to spread, stretch out


przykładać

Polish: przykładać

From przy- + kładać. First attested in the end of the 14th century.

etydate

Micolay dawal swe penandze na szastaw..., nicz sinowcz[o]wich penandzi ne przicladayacz

1888 [1410], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 53:

Rzekl Hannusz na przyszasznyky, by mv krzywdą vczynyly a gedney stronye wyaczey przykladaly (quod uni partium magis apposuissetis) nyszly drugey

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 53, 3:

Alye swyathy Maczyey pysche: Chleb nasz nadprzyrodzony day nam dzyszya... Svyathy Lucasch movy albo przykladą (posuit): Wszedny

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 278:

Bogaczstwa, acz bødø p[rz]ichodzicz, ne przicladaycze sercza (nolite cor apponere, Puł: nye chczyeycze szyercza przykladacz)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 61, 10:

(attested in Lesser Poland) to grow attached to

Prziklada gey gimyø przezle (imponit ei nomen pessimum)

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 22, 17:

Excubabant przycladaly aut strzegly (mulierum, quae excubabant in ostio tabernaculi Ec 38, 8; mamotrekt kapitulny: hledahu)

1901 [15th century], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 23:

The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:


okładać

Polish: okładać

Silesian: ôkłŏdać

From o- + kładać. First attested in 1466.

Argus init stabulum, bobusque ministrat, plus equo tenues uiderat esse boues, dum munit, okladal, praesepe cibo

1466, Elżbieta Belcarzowa, editor, Glosy z rkpsu Biblioteki Jagiellońskiej nr 2195 oraz z rękopisu, numbers 1490/11, 1945/1, Biblioteka Kapitulna w Pradze, page 16:


obiec

Polish: obiec

Item eciam te concitat pro centum marcis occasione violente demissionis piscine circumvallante opidum Vyschnya al. kthori obyegl Vysznya

1868 [1468], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XIII, page 586:

Obyegly ocupauerunt (occupaveruntque Galaaditae vada Iordanis Jud 12, 5)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 33:


przepowiedzieć

zlw-opl-verb

przepowiedzieć pf (imperfective przepowiadać)

Polish: przepowiedzieć

/pr̝ɛpɔvʲɛd͡ʑɛt͡ɕ/

/pr̝ɛpɔvʲɛd͡ʑɛt͡ɕ/

From prze- + powiedzieć. First attested in the fourteenth century.

etydate

Przepowe (pronuntiabit, Puł: przepo[po]wye) yøzyk moy molwø twoyø

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 118, 172:

(attested in Lesser Poland) to inform, to let know

O tem, yako myly Iesus przepovyedzyal svą mąka apostolom svoym

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 403:

Veniens Onanya... kmeto reginalis predixit al. przepowyedzal, quia Lucz de Bukowe... uxorem suam insequens in via et strata libera ipsam dehonestavit iuxta suam voluntatem

1868 [1443], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XI, page 223:

(law) to report or make a statement either in court or at a bureau

Nicolaus... actor attemptavit terminum primum al. przepowyedzal sa super Michaelem Warczaba

1868 [1436], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XIII, page 12:

(reflexive with się, law) to appear in court to hear a case


przepowiadać

zlw-opl-verb

przepowiadać impf (perfective przepowiedzieć)

przepowiedzieć (perfective)
przepowiedać (alternative)

Polish: przepowiadać

From prze- + powiadać. First attested in the 14th century.

Prestocz szø gest svøthy Gan s dostognich ludzy byl narodzyl tegodla, isbicz on prafdø przepouedal byl

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 11b:

(attested in Lesser Poland) to say, to inform

Asz nine (usque nunc) przepowadacz bødø dzywi twoie

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 70, 18:

O boszemcy vmøczenv gestcy ona (sc. Sybilla) przedthim to vele lath byla przepouedala

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 5a:

O yego mącze rozmayte prorocztwa przepovyedana

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 650:

(attested in Lesser Poland) to predict, to foresee

Domine iudex, attempto terminum al. przepowyedam ssye super... Iohannem

1868 [1487], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XIX, page 250:

(reflexive with się, law) to appear in court to conduct a case


powiadać

Polish: powiadać

Inherited from Proto-Slavic *povědati. By surface analysis, powiedzieć + -ać. First attested in the first half of the 14th century.

etydate

Ya wam nye mogą wthore odpowyadacz, yakom pyrwey powyadal

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 65:

Pouada nam duoie u tih sloueh suøti Symeon

c. 1301-1350, Kazania świętokrzyskie, Miechów, page dv 8:

Gest on nam bil tako pouedal

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 2a:

Jaco mne Potr powadal, essz Staszek dal dwanaczcze cop sza czescz

1879 [1408], Jan Tadeusz Lubomirski, editor, Księga ziemi czerskiej 1404-1425. Liber terrae Cernensis, Masovia, page 14:

Mnodzy za to niczsz ne dbayø, ysz gym o czczy powedayø

1415, Przecław Słota, O zachowaniu się przy stole, Łęczyca, Poznań, line 64:

Rozmayta czvda y znamyona sza po wschemv svyathv vydzyany..., a wschakosch tego za pewnoscz nye povyedaya (assevero)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 69:

(attested in Greater Poland, Lesser Poland, Masovia, Sieradz-Łęczyca) to say, to tell [with dative] [with o (+ locative) ‘about what/whom’]

attested in Greater Poland; Lesser Poland; attested in Greater Poland; Lesser Poland

(Sermones), quos confertis ad invicem gesz sobye powadacze (Luc 24, 17)

1885-2024 [c. 1450], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume IV, page 573:

Et appropinquauerunt castello quo ibant, et ipse se finxit, powedal sø, longius ire

1950 [c. 1425], Jan Janów, editor, Najstarsze szczątki ewangeliarza polskiego, Krakow, page 42:

(reflexive with się, attested in Greater Poland) to mean;, to signify; to demonstrate


cirzpieć

/t͡ɕir̝pʲɛt͡ɕ/

/t͡ɕir̝pʲɛt͡ɕ/


pochopić

A ten pochopyw kobilky (arreptam locustam), rzuczyl ge w Morze Czyrwone

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 10, 19:

Pochopy comprehendet (gladius, quem vos formidatis, ibi comprehendet vos in terra Aegypti Jer 42, 16)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 101:


podobnie

From podobny + -ie. First attested in the 15th century. Compare Old Czech podobně and Old Slovak podobne.

Podobnyey (expedit Jo 18, 14) yednemv czlovyeku vmrzecz za vschytek lud

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 670:


usiłować

Polish: usiłować

From u- + siła + -ować. First attested in the 14th century.

Nyczs gynego gedzine w modlytwach vsylowacz bødzesz s nyø

1930 [c. 1455], “Tob”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 6, 18:

to strive for something, to try for something, to attempt to gain

Vsilowal iesm w moiem placzu

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 6, 6:

(attested in Lesser Poland) to exert oneself, to toil, to work hard

Ideo Petrus Rawenensis insultando, vszyluyacz, huic diviti dicit

1968 [XV p. post.], Roman Laskowski, Józef Reczek, editors, Glosy polskie rękopisu Sermones de tempore et de sanctis nr. XV 32 Biblioteki OO. Dominikanów w Krakowie z drugiej połowy XV wieku, Sandomierz: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, page 70:

(attested in Lesser Poland) to mock, to make fun of

*Animabit vschilugye, zgothugye

1977-1980 [1471], Wanda Żurowska-Górecka, Vladimír Kyas, editors, Mamotrekty staropolskie [Old Polish-Latin Dictionaries and wordlists], page 152:


krócić

Polish: krócić (obsolete)

Moderatur labia sua, *krroczy

1885-2024 [c. 1450], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume IV, page 576:

to curb, to tame, to restrain, to temper

Cruczili, zathlaczyly cohibebant (vocem suam cohibebant duces Job 29, 10)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 61:


bluźnić

Polish: bluźnić

Silesian: bluźnić

Uncertain.
* Boryś and Sławski suggest inherited from Proto-Slavic *bľuzniti suggesting a connection to *bľьvati (see Old Polish bluć) with a semantic shift of to vomit > to speak nonsense > to blaspheme.
* Bańkowski suggests bluzna (“festering wound, ulcer”) + -ić, an alternative form of blizna with a semantic shift of to fester with pus > to speak poorly of > to blaspheme.

Tesz sya davam vynyen deo omnipotenti ze dvanascye *czlongow vyary svyateg krzescyanskyey, acz bych tesz grzesny czlovyek... vyerzącz w czary... blvsznyl naprzecyvo bogu

15th century, Spowiedź powszechna - Confessio generalis, number 3:

Blusny blas[phe]maverat

1874-1891 [XV p.pr.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XVI, page 347:

+obj

(intransitive, religion) to blaspheme (to speak against God or religious doctrine) [with naprzeciwo (+ dative) ‘against whom’]


obaczyć

desc

Polish: obaczyć, obacyć (Near Masovian), ôbácyć (Biecz), obácyć (Podegrodzie)

Silesian: ôbŏczyć

desctree

→ Old Ruthenian: оба́чити (obáčiti), оба́чыти (obáčyti)

desc

Belarusian: аба́чыць (abáčycʹ), оба́чыць (obáčycʹ) (dialectal)

Carpathian Rusyn: оба́чити (obáčyty)

Ukrainian: оба́чити (obáčyty)

→ Middle Russian: оба́чить (obáčitʹ)

Russian: оба́чить (obáčitʹ) (dialectal)

→? Old Slovak: *obačiť

Pannonian Rusyn: обачиц (obačic)

Slovak: obačiť (dialectal)

/ɔbaːt͡ʃʲit͡ɕ/

/ɔbɒt͡ʃʲit͡ɕ/

Inherited from Proto-Slavic *obačiti. First attested in the 15th century.

Gdy szyą wraczaly, zostalo dzyeczye Ihus w Ierusale[m], a nye obaczyly rodzyczovye yego

1928 [End of the fifteenth century], Jan Janów, editor, Zespół ewangelijny Biblioteki Ordynacji Zamoyskich nr 1116, Warsaw, page 296:

O szynv straczony, czemv czyaskosczy tvego grzecha nye obaczysch a skaranym polyepsenya nye przyymyesch?

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 550:

Obaczywschi rosnoscz... praw i czlonkow..., ktorisz przes nasche sandzye... rosno sandzoni s[y]ąn, zandayąncz, abi... sandzye w gich virzekanyu skazawanya ve sprawyedlywosczy (in eorum pronuntiationibus et iudicio) bili yednego himnu i sgodny..., vstawyami

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 106:

(attested in Masovia) to notice, to perceive, to become aware of; to find out

Ne obaczancz non diiudicans

1885-2024 [1434], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume V, page 32:

The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:


czosać

Polish: czesać

/t͡ʃʲɔsat͡ɕ/

/t͡ʃʲɔsat͡ɕ/

Inherited from Proto-Slavic *česàti. First attested in the 15th century.

Włosy jego głowy były czarne, miękie a nic nie ostre, długie a od długości mało wstoczone, rzadko kiedy je czosał (capilli... raro compti), a nigdy nie strzyżone, a wszakoż nigdy nie były stargane

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 148:

Przykazał onej palmie, aby skłoniła... swoj wirzch jego matce, dziewicy Marje, i czosali są s niego owoc z wielikiem weselim (carpsit fructum Jesus mater cum ipsa colligentes)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 83:

Czessą scalpo

1877-1881 [1437], Władysław Wisłocki, editor, Katalog rękopisów Biblioteki Uniwersytetu Jagiellońskiego, number 228, page 89:


bojeć

(reflexive with się) alternative form of bać


więzać

Polish: wiązać

Silesian: wiōnzać

Bo tedy Zydovye myely taky obyczay, yze kogokolvye yąly..., tego zelazem vyazaly y vlozyly nan moczny rzeczyądz

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 750:

Iakom ya nye wyanza konye w Szwanschkowye szicze... Esze Falk nye wyanzal kone w Szwanschkowe szicze

1920 [1437], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume III, number 2968, Zakroczym:

Kyedy yvsz tako począth vyązacz a podan v rącze thym nyevyernym katom, byezavschy yeden y przynyosl thy ystne povrozy

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 818:

(attested in Masovia) to tie (to bind someone with rope)

Ipsa, gl. sc. mulier, viri bustum solvit, pro fure cathenat, gl. pro latrone ligat myasto slodzyeya vyąsze, ipsa virum, gl. sc. proprium

1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 16:

Poymyczye tego Iesusa... y vyązczyez gy v slupa

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 815:

Wyøzacz bødze ku wynnyczy (ligans ad vineam) oszlyøtko oszlycze swey, a ku korzenyv *wynneemu... oslycza swø

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 49, 11:

Ysz mv thy szkory gwaltownye na szyyą wyazany (quod actor sibi cuttes violenter... superligasset, OrtMac 114: ysz... thy lycza... na yego szyyą wyazano)

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 84, 3:

(attested in Sieradz-Łęczyca) to tie (to attach something to something else by binding with ties or rope) [with u (+ genitive)] [with ku (+ dative)]

Bo stal (sc. Manases) nad zenci, gysz snopi wyøzaly na polyv (super alligantes manipulos in campo)

1930 [c. 1455], “Judith”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 8, 3:

to tie, to bind (to connect or place together into one thing with rope, ties, etc.)

Dla przegygranyą *nykkth nye ma komv gego czo wzancz any wyazacz (nec ipsum ligare)

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 74, 2:

to obligate, to bind (to give an obligation)

Ad hoc obligat apostolus, qui comparando, waząncz, coniuges ad virgines

1880-1894 [XV med.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume V, page 284:


gatać

Rosmawyales[e]m a. gadal, a. gatal (war. kal.: *gutalem, gadalem) contuli (ascendi Jerosolymam... et contuli cum illis Evangelium, quod praedico in gentibus Gal 2, 2)

1901 [15th century], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 128:


mołwić

(ambitransitive) alternative form of mówić


umarzać

Polish: umarzać

Gospodzyn vmarsa (mortificat I Reg 2, 6) y oszywa

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], page Ann 9:

(attested in Lesser Poland) to kill, to put to death

Nobilis Maczina... a nobili Nyekyel... sexaginta marcas recepit pro finali debito quod sibi tenebatur, vmarzayacz omnes inscripciones super ipsum habitas

1868 [1470], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XII, page 331:

to declare invalid, to annul obligations


umorzyć

Polish: umorzyć

Inherited from Proto-Slavic *umoriti. By surface analysis, u- + morzyć.

Znamona grzeszni prawego y szuka vmorziicz (mortificare) gy

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 36, 34:

Vmorz w mych pyączy szmyszlyech, myly gospodnye, wschythko, czo by mye moglo oddalycz od vyekuysthego zywotha

1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej, Modlitewnik Nawojki, page 112:

Eandem astitucionem eiusdem termini mortificare vlg. vmorzicz debebit

1426, Rękopiśmienne luźne ekscerpty z ksiąg sądowych grodzkich i ziemskich, volume CCCXII, Krakow, Biecz, and Czchów, pages 304, 4:

Eandem astitucionem eiusdem termini mortificare vlg. umorzyć debebit


okchnąć

From o- + Proto-Slavic *glъxnǫti. Cognate with Old Czech ohlechnúti.

In medio sermonis cecidit (sc. Zacharias) ante altare et obmutuit okchnøl

1965 [Middle of the 15th century], Henryk Kowalewicz, editor, Średniowieczne zabytki języka polskiego w zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu. Polskie glosy i zapiski z rękopisów 1728, 1732, 1752, Zeszyty Naukowe UAM, Greater Poland, page 128:

(attested in Greater Poland) to become mute, to become speechless


szczwać

Polish: szczuć

/ʃʲt͡ʃʲfat͡ɕ/

/ʃʲt͡ʃʲfat͡ɕ/

Jakom ya Jacusowa kmecza ne byl anim go pszy szczwal

1950 [1424], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 104, Warsaw:


sąmnieć

Inherited from Proto-Slavic *sǫmьněti. By surface analysis, są- + mnieć.

Przez szemranyą, nye szamnyvcz sze (hospitales invicem sine murmuratione I Pet 4, 9)

1874-1891 [1449], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 165:

(reflexive with się) to have doubts, to resist

Sząmnalyessz szą verebaris

1874-1891 [1448], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, Częstochowa, page 353:

(reflexive with się, attested in Lesser Poland) to be afraid, to fear

The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:

*Ktheriszczye vszythek ymyeli w thasylsy sz nych, sz ychsze nynye samnycze sza quem ergo factum habuistis tunc in illis, in quibus nunc erubescitis

1878-1889 [XV p. post.], Archiwum Komisji Historycznej, volume VI, page 445:

(reflexive with się) to be ashamed, to regret


żurzyć

Polish: żurzyć

Tunc Zabulon, gl. dyabolum, sacra gens, gl. turba sanctorum patrum, insultibus obiurgabat et manibus plaudens, flammea probra dabat zvrzylo

1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 27:

(attested in Sieradz-Łęczyca) to chide, to scold, to rebuke


bakać

Polish: bakać (obsolete)

Inherited from Proto-Slavic *bakati. First attested in the 15th century.

Protkem sli, bacali qui preibant, increpabant (caecus... clamavit... Et qui praeibant increpabant eum, ut taceret Luc 18, 39)

1874-1891 [15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, page 71:


płyć

*Pliva fluunt (puteus aquarum viventium, quae fluunt impetu de Libano Cant 4, 15)

1901 [15th century], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 47:

Plylo (pluit) na nye yako proch myęso

1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski, Greater Poland, pages 77, 31:

(attested in Greater Poland) to fall like rain


blochać

Blochayą evomunt

1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 24:


kalić

Polish: kalić

Kalą szą voluptantur

1874-1891 [15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XLVII, Radom, page 353:

(attested in Lesser Poland) to muddle, to soil


kazić

Polish: kazić

Inherited from Proto-Slavic *kazìti. First attested in the end of the 14th century.

Naymaly... *rzemyoszlnyki kaszdego dzala, abi oprawyly domv bozego..., abi to, czso syø bylo poczølo kazicz (quod cadere coeperat), polepszilo

1930 [c. 1455], “II Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 24, 12:

(of physical things) to ruin, to break, to destroy

Sinowye Amonowy, Iordan przechadzaiøcz, kazili (vastarent) Ivdø y Benyamyna, y Efrayma

1930 [c. 1455], “Jud”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 10, 9:

Nyedobrø rzecz czynysz, szalonø robotøø kaszysz sze (stulto labore consumeris) y ty, y lud ten, ktory gest s tobøø

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 18, 18:

Kazy cassatur (ut emam a te aream et aedificem altare domino, et cesset interfectio, quae grassatur in populo II Reg 24, 21)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 42:

(transitive or reflexive with się, of living beings) to bring harm, to torment

Nye yesth sluszno zadnemv czlovyekovy thego naszego napyssanya, vstavyenya they reguly... zlamaczi, kaziczi (hanc paginam nostri statuti et ordinationis infringere)

1892 [1484], Hieronim Łopaciński, editor, Reguła trzeciego zakonu św. Franciszka i drobniejsze zabytki języka polskiego z końca w. XV i początku XVI, Krakow, page 724:

(of mental phenomena, attested in Lesser Poland) to violate, to break, to exceed

Gospodzin... kazy mislena ludzska y kazy rady ksøszøcze (dominus... reprobat... cogitationes populorum et reprobat consilia principum)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 32, 10:

(attested in Lesser Poland) to blight, to shatter, to thwart; to reject

Thy przywyleye, ylko k themv yako szmyerthnee a bląndnee, prooznee czynymy, kazymy, wsrzvcami y odszywami (cassamus, irritamus et revocamus, Dział 16: odwolawamy y kaszemy ge za nyczs myecz)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 28:

(law, attested in Masovia) to annul, to invalidate


barkać

Masovian Polish: barkać

Inherited from Proto-Slavic *bъrkàti. First attested in the 15th century.

Iterum de locusta scribit idem poeta Ovidius: Llocusta tempore estivo non laborat, sed a rubo ad rubum saltus facit concinendo barką

1968 [15th century], Roman Laskowski, Józef Reczek, editors, Glosy polskie rękopisu Sermones de tempore et de sanctis nr. XV 32 Biblioteki OO. Dominikanów w Krakowie z drugiej połowy XV wieku, Sandomierz: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, page 89:

(attested in Lesser Poland) to frolic, to rollick


przymawiać

Polish: przymawiać

Etymology tree
Proto-Slavic *pri-
Old Polish przy-
Proto-Indo-European *mlewH-der.
Proto-Slavic *mъ̀lva
Proto-Indo-European *-yeti
Proto-Indo-European *-éyeti
Proto-Slavic *-iti
Proto-Slavic *mъlviti
Old Polish mówić
Proto-Slavic *-ati
Old Polish -ać
Old Polish mawiać
Old Polish przymawiać
From przy- + mawiać. First attested in 1447.

etymon

Rada osmego radcze, ktory szyenye barzo przymavyal ku smyerczy mylego Iesucrista

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 586:

(reflexive with się) to confirm, to agree

Przymawąyanczym sze alludentibus

1874-1891 [1447], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 41:

(reflexive with się, attested in Sieradz-Łęczyca) The meaning of this term is uncertain.


przymówić

Polish: przymówić

Etymology tree
Proto-Slavic *pri-
Old Polish przy-
Proto-Indo-European *mlewH-der.
Proto-Slavic *mъ̀lva
Proto-Indo-European *-yeti
Proto-Indo-European *-éyeti
Proto-Slavic *-iti
Proto-Slavic *mъlviti
Old Polish mówić
Old Polish przymówić
From przy- + mówić. First attested in 1484.

Kyedy k thobye schedl (sc. poseł), przymowyl szye k thobye takym przymowyenym

1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej, Modlitewnik Nawojki, page 52:

(sometimes reflexive with się) to speak up, to begin speaking

Quod ipse michi infamavit et diffamavit al. przimowyl mi y szromoczyl mya, coram vobis

1962 [1500], Adam Wolff, editor, Studia nad urzędnikami mazowieckimi 1370-1526, Masovia, page 107:

A gdy then goscz chczyal zasszyą thy peynadze y dowyedzal szye, ysz szgynaly, tedy przymowyl they panyey thako (pro chętko?) y przykro (admonuit dominam dure et seriose)

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 56, 3:


soczyć

/sɔt͡ʃʲit͡ɕ/

/sɔt͡ʃʲit͡ɕ/

Inherited from Proto-Slavic *sočìti. By surface analysis, sok (“slanderer”) + -yć

surf

Zydowye yego szoczyly, alye Yesus mylczal

1880-1894 [end of the 15th century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume I, Gniezno, Warsaw, page 145:

(attested in Greater Poland, Masovia) to accuse, to slander


pomawiać

Polish: pomawiać

Etymology tree
Proto-Slavic *po-
Old Polish po-
Proto-Indo-European *mlewH-der.
Proto-Slavic *mъ̀lva
Proto-Indo-European *-yeti
Proto-Indo-European *-éyeti
Proto-Slavic *-iti
Proto-Slavic *mъlviti
Old Polish mówić
Proto-Slavic *-ati
Old Polish -ać
Old Polish mawiać
Old Polish pomawiać
From po- + mawiać. First attested in 1424.

etymon

Pylat kazal vschytkym pomavyacz mylego Iesucrista

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 805:

Pomavyayącz czye o krolevstvo, aby szye thy stavyl, yzby chczyal krolem bycz

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 793:

Herod pysal lysty do czeszarza... v rozmaythych rzeczach szyny pomavyayącz (in multis accusans filios)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 103:

to accuse [with o (+ accusative)], [with w (+ locative) or o (+ locative)]

Yaco pan Wyssak nicz wysse nye dzersi w Koczvgach, yedno to, czsso lyst pomawya, czsso mv Michalow dzath wsdal

1967 [1424], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 1078, Kościan:

Jacom nye ranczyl ranką any vsthy za listh Czemye, czo pomawa na czterdzesczy grziwen grossy Wanczenczewy

1967 [1424], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 1243, Kościan:

Iohannes... citavit nobilem Drobysch..., quod de honore eius diceret al. pomawyal inpossibilia verba

1868 [1452], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XIV, page 344:

(attested in Greater Poland) to remark, to utter; to predicate [with na (+ accusative)]


pomówić

pomawiać (imperfective)
pomółwić (alternative)

Polish: pomówić

Etymology tree
Proto-Slavic *po-
Old Polish po-
Proto-Indo-European *mlewH-der.
Proto-Slavic *mъ̀lva
Proto-Indo-European *-yeti
Proto-Indo-European *-éyeti
Proto-Slavic *-iti
Proto-Slavic *mъlviti
Old Polish mówić
Old Polish pomówić
From po- + mówić. First attested in 1391.

ref

Bańkowski, Andrzej (2000) “pomówić”, in Etymologiczny słownik języka polskiego [Etymological Dictionary of the Polish Language] (in Polish)

A tu spolu pomowywszi (postquam autem locuti sunt) przikazał Raguel skopu zabycz

1930 [c. 1455], “Tob”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 7, 9:

Jan... pomowil gy bycz slodzegya

1915 [1474], Jan Łoś, editor, Przegląd językowych zabytków staropolskich do r. 1543, Sieradz, page 540:

(attested in Sieradz-Łęczyca) to accuse, to allege

Dominus Albertus allocutus est al. pomolwil dampnum tot percepisse racione non solucionis nouem marcarum certi debiti in eadem littera contentarum

1856-1870 [1430], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume II, number 2308:

to make a verbal accusation made in court


plunąć

desc

Polish: plunąć, plujnąć (Southern Greater Poland)

Kyedykolvyek ych dzyeszyącz pospolv szyedzyalo, ... v posrodek albo myedzy szyą any na pravą stroną plvn[y]ącz (spuere) nye smyely

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 183:

Zona... zvge boti z gego nog y plvnye w oblicze gego (spuetque in faciem illius)

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 25, 9:

+obj

na (+ accusative) w (+ accusative) ‘at whom’

to spit (to evacuate saliva, sometimes as a sign of contempt) [with na (+ accusative) or w (+ accusative) ‘at whom’]


dziedzić

/d͡ʑɛd͡ʑit͡ɕ/

/d͡ʑɛd͡ʑit͡ɕ/

Ktori gest narod nye dzedzil krolewstwa gego (quae gens non hereditavit regnum eius)?

1930 [c. 1455], “I Mach”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 2, 10:


śrześć

/ɕr̝ɛ(ː)ɕt͡ɕ/

Gdisz syø wrocy Gepte w Masfa do swego domu, srzatla gy (occurrit ei) gedina dzewka gego z bøbni y s tanci

1930 [c. 1455], chapter 11, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), section 34:

to encounter, to go forward to meet somebody


wiercieć

⇒ Silesian: wiertać

/vʲɛrt͡ɕɛ(ː)t͡ɕ/

/vʲɛrt͡ɕɛt͡ɕ/

Vyerczyecz dvrą foraminare

1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 120:

(attested in Greater Poland) to bore, to drill, to perforate

Nygdy tego v nyey nye vzryano, aby y tam y szam oczyma vyerczyala (visus... erat... non vagus neque petulans)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, pages 20–21:


ględzieć

Middle Polish: ględzić

/ɡlʲæ̃d͡ʑɛt͡ɕ/

/ɡlʲæ̃d͡ʑɛt͡ɕ/

Inherited from Proto-Slavic *ględěti. First attested in c. 1463.

Tam szam oczy moye glvndzv, tocz yusz trzy szle dvchy vydzv

c. 1463, Dawid z Mirzyńca, Skarga umierającego, Płock, line 73:

(attested in Masovia) to look, to look at


ględać

Middle Polish: ględać, glądać (Kuyavia)

/ɡlʲæ̃dat͡ɕ/

/ɡlʲæ̃dat͡ɕ/

Inherited from Proto-Slavic *glę̀dati. First attested in the 14th century.

Rance y ramyona yego oczyma nany glandayancima wschey pelni luboszcy (manus habens et brachia visu delectabilia)

1877-1881 [c. 1418], Władysław Wisłocki, editor, Katalog rękopisów Biblioteki Uniwersytetu Jagiellońskiego, number 2151:

Glanda contemplatur (aquila... inde contemplatur escam et de longe oculi eius prospiciunt Job 39, 29)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 63:

Nye vczinisz sobye s nimi mirv ani gløday gich dobrego (non facies cum eis pacem nec quaeras eis bona)

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 23, 6:

Mouy piruey sedøcim: vstan, ... jz na bødøce dobro ne glødaiø

c. 1301-1350, Kazania świętokrzyskie, Miechów, page br 16:

(attested in Lesser Poland) to regard, to be mindful of


biedzić

Polish: biedzić

/bʲɛd͡ʑit͡ɕ/

Inherited from Proto-Slavic *bě̄dìti. First attested in the 15th century.

S tegom szya zyuothem byedzyla, pothem yvszem wszythka mocz straczyla

1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią], Mierzeniec, Płock, line 213:

Luctor byedza syan

XV p. post., Wokabularz petersburski II, Cesarskiej Biblioteki Publicznej w Petersburgu, sygn. Lat.F.ch.XVI.12, page 9:

Byedza syan luctor

1885-2024 [XV ex.], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume V, page 9:

Luctabatur lomyl schą aut byedzyl

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 127:

(reflexive with się, attested in Masovia) to struggle with, to grapple with [with z (+ instrumental) ‘with what’]


dawić

Polish: dławić

Inherited from Proto-Slavic *dāvìti. First attested in 1424.

Czom vczinil Ofcze, tho sza yey poczøthkem, kedi strya davila sza gardlo

1920 [1424], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume II, number 369, Zakroczym:

Davy w gardle suffocat in ore

1461-1467, Sermones. Rękopiśmienne ekscerpty pochodzące z rkpsu Archiwum i Biblioteki Krakowskiej Kapituły Katedralnej o sygn. 230 (dawna sygn. 1421/108 Mns) z roku 1461-1467, page 97r:

(attested in Masovia) to choke, to strangle, to strangulate, to suffocate


klwać

Polish: (obsolete) kluć

Vngweque crudeli rostroque volatile celi sculpet, bądze klwal, epigramma lugubre pelle tua

1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 24:


łuczyć

/ɫut͡ʃʲit͡ɕ/

/ɫut͡ʃʲit͡ɕ/

A iestli kamyenyem cissne y lvczi kogo (si lapidem iecerit et ictus occubuerit) y od tego razv vmrze, takyesz pomsczono bødze

1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 35, 17:


lpieć

Middle Polish: lpieć

Aza lpy przy tobie stoliecz zloszczy (numquid adhaeret tibi sedes iniquitatis)?

1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski, Greater Poland, pages 93, 20:

(attested in Greater Poland) to adhere, to cling


nacząć

Polish: nacząć

/nat͡ʃʲɑ̃t͡ɕ/

/nat͡ʃʲɑ̃t͡ɕ/

Inherited from Proto-Slavic *načę̀ti. First attested in c. 1420.

Nacząl s ngø... *mulwiczi

c. 1420, Legenda o św. Dorocie, page 170:


poczywać

Sine, ut ego etiam molam, hoc est in Polonico: Day, *ut ia pobrusa, a ti poziwai

1949 [c. 1270], Roman Grodecki, transl., Księga Henrykowska, Silesia, page 24r:

(attested in Silesia) to rest, to take a rest


mirzieć

Abhorrere, id est detestari... caret supino, proprie myerszecz

1450, rkps Archiwum i Biblioteki Krakowskiej Kapituły Katedralnej o sygn. KP 224., Uście Solne, Lviv:

(attested in Lesser Poland, Southern Borderlands) to disgust

attested in Lesser Poland; Southern Borderlands; attested in Lesser Poland; Southern Borderlands

Ale eze niczss na tem swyeczye nye moze przicz przes myrzaczky a przes pracze, a *szewszde dobrzi slym są przeczywny a mysyerny, przeto eze o tich to blogoslawyenstwach mislączim a robyączim przichodzi przecziwnoscz, myrsyączka a przesladowanye od slich

1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 245:


płókać

Polish: płukać

Ploczø reficientes (procedens inde vidit, sc. Jesus, alios duos fratres... reficientes retia sua Mat 4, 21)

1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, page 359:


snować

Polish: snuć

Nevit snovala abo przendla

1874-1891 [1451], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 41:

(attested in Sieradz-Łęczyca) to warp yarn, to spin

Texuntur, id est componuntur schnowany schią (psalmi tricesimus sextus et centesimus decimus... quamquam diverso scribantur metro, tamen eiusdem numeri texuntur alphabeto I Reg prol.)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 35:

(transitive, figurative) to combine words into text


rdzieć

Inherited from Proto-Slavic *rъděti. By surface analysis, rdza + -eć.

Et inmotus ens rubigine mox sordescit, gl. confunditur rdzeye

1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIII, page 280:


tolić

Polish: (partially) tulić

Ad quas Xps conuersus aliquomodo benigne eas corripiens, tolącz, dixit: ... Filie Ierusalem, ... nolite flere super me (Luc 23, 28)

1981-2001 [c. 1500], Elżbieta Belcarzowa, editor, Glosy polskie w łacińskich kazaniach średniowiecznych, volume I, Trzemeszno, page 82:

(attested in Greater Poland) to hug (to embrace with one's arms, to draw in)


wielić

Pamatay, thocz tobe wela, by cz[y]czyl swatha nedzela

End of the 15th century, Dekalog - Dziesięcioro przykazań bożych - Decem praecepta Dei, volume III, number 4:

Welicz gi bødø (magnificabo, Puł: wyelbycz gy będę) w chwale

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 68, 35:

(attested in Lesser Poland) Corruption of wieliczyć or wielbić.


galić

Inherited from Proto-Slavic *galiti. First attested in 1470.

Goszdi szobye gali

1877-1881 [1470], Władysław Wisłocki, editor, Katalog rękopisów Biblioteki Uniwersytetu Jagiellońskiego, number 2620:


żeleć

Szelal stimuleris (mamotrekt mikułowski: by zielel, in sermonibus meis stimuleris Ecclus 12, 12)

1977-1980 [c. 1470], urowska-Górowska Wanda, Kyas Vladimir, editors, Mamotrekty staropolskie, Lubin, page 162:

(attested in Greater Poland) to grieve, to regret


głobić

Inherited from Proto-Slavic *globiti. First attested in the 15th century.

Globycz impetrare

1876-1929 [c. 1455], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie, volume XIV, Miechów, Kruchowo, page 495:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland) to ask insistently, to implore

The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:

Ten gisti Iassek zobical sø yest, esz ma za to prawicz hy glovicz szø, gczes *szi mu crziwda stala w gego hymenu

1872 [15th century], Konstanty Małkowski, editor, Przegląd najdawniejszych pomników języka polskiego, page 118:


włodać

Inherited from Proto-Slavic *voldati. Displaced by władać, a borrowed doublet.

Wlodacz bødzesz nad nimy w metle szelazney (reges eos in virga ferrea)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 2, 9:

(attested in Lesser Poland) to reign, to rule

Wlodaly presidebant (in tota Iudaea lugebant Iosiam, et qui praesidebant, cum uxoribus lamentabant eum usque in hunc diem II Esdr 1, 32)

1977-1980 [c. 1470], urowska-Górowska Wanda, Kyas Vladimir, editors, Mamotrekty staropolskie, Lubin, page 104:

(attested in Greater Poland) to lead, to spearhead

attested in Lesser Poland; attested in Greater Poland; attested in Greater Poland

Calepha... wyodø w zemyø tø to... a szemyø iego bødze wlodacz yø (semen eius possidebit eam)

1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 14, 24:

Wlodaly preerant (qui credita habebant utensilia sanctuarii, praeerant similae et vino, et oleo, et turi, et aromatibus I Par 9, 29)

1977-1980 [c. 1470], urowska-Górowska Wanda, Kyas Vladimir, editors, Mamotrekty staropolskie, Lubin, page 91:

(attested in Greater Poland) to take care of


barwić

Polish: barwić

From barwa + -ić. First attested in the 15th century.

Korzenye, ktorim sukno barwya

1901 [15th century], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 97:

(attested in) to dye (to change the color of)

Barwycz cartare

1876-1929 [1455], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie, volume XIV, Miechów, Kruchowo, page 494:

(attested in Lesser Poland) to pad or stuff or comb cloth


brzydzić

desc

Polish: brzydzić, brzedzić się (Middle Polish), brządzić się (Masovian Borderland)

Silesian: brzidzić

Inherited from Proto-Slavic *briditi. First attested in c. 1455.

Brzydzy sya abhorret

1874-1891 [XV p. post.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 183:

Abominare vnmenschich gebarn brzydzycz szya

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 1v:

(reflexive with się, attested in Greater Poland) to abhor, to abominate, to loathe (to feel disgust towards something)

Ny[e] brzydzy non horret

1876-1929 [c. 1455], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie, volume XIV, page 505:

(reflexive with się, attested in hapax legomenon) to fear

Nauseare wulgern brzydzycz szya

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 86v:

(reflexive with się, attested in Greater Poland, hapax legomenon) to feel nausea


rozmówić

Polish: rozmówić

Silesian: rozmōwić

Etymology tree
Proto-Slavic *orz-
Old Polish roz-
Proto-Indo-European *mlewH-der.
Proto-Slavic *mъ̀lva
Proto-Indo-European *-yeti
Proto-Indo-European *-éyeti
Proto-Slavic *-iti
Proto-Slavic *mъlviti
Old Polish mówić
Old Polish rozmówić
From roz- + mówić. First attested in 1449.

etymon

Esz Wyrszbyanta nye roszmowyl Michalowa paropka any wnoszl do nyego rzeczy za czthirdzeszczy groschy, any go zachowal

1921 [1449], Kazimierz Tymieniecki, editor, Wolność kmieca na Mazowszu w wieku XV, Masovia, page 45:

(attested in Masovia) to talk out of work (to convince someone to not work somewhere)


wyspowiadać

Polish: wyspowiadać

From wy- + spowiadać. First attested in 1466.

Illi compuncti, pocutovawschy, ... amplius ad culpas non rediere suas. Compunctum, bycz vyspovya[da]nego, pocutuyączego, vero me, cum firmum fore spero, impugnant fragilem me mala

1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 19:

(reflexive with się, Christianity, attested in Sieradz-Łęczyca) to confess, to shrive (to disclose sins)


zgrzytać

Polish: zgrzytać

skrzytać (alternative)
skrżytać (alternative)

Skrszitali sø na mø *zobi swimi (frenduerunt super me dentibus suis)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 34, 19:

(attested in Lesser Poland) to grind, to scrape, to rasp, to grate (to make a sound by rubbing hard objects vigorously)

Aper frendit krzaka, sgrzytha vel skrzeka

1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 134:

(of an animal, attested in Greater Poland) to roar; to howl (to make a characteristic soand)

(of a pig, attested in Greater Poland) to grunt

Scrzytaly strident (angues Triptolemi strident et squamea curvis colla levant attrita iugis)

1874-1891 [15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XVI, page 344:

Frementis, skrzytayaczego, id est sonantis (vox impetus rotae et equi frementis Nah 3, 2)

1977-1980 [1. 1470], urowska-Górowska Wanda, Kyas Vladimir, editors, Mamotrekty staropolskie, Lubin, page 252:

Przecz scrszitalo (fremuerunt) poganstwo?

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 2, 1:

(attested in Lesser Poland) to get upset; to express resentment or anger


stajać

Polish: stajać

Przetocz stol weliky sweboda, staye na nym pywo y voda, y k temu møszo y chlep

1415, Przecław Słota, O zachowaniu się przy stole, Łęczyca, Poznań, line 9:

(attested in Sieradz-Łęczyca, Greater Poland) to be placed

Poth gimszecz domem skoth y oslowe szøcz ony bily pod n[i]m thamo stagaly

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 3b:

(attested in Lesser Poland) to be; to be located

Obrzødzenym twogym stayø dnowe (perseverat dies), bo wszytko *slwdzy twoge

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 118, 91:

(attested in Lesser Poland) to last (to exist or continue a certain amount of time)

Skvszenyee naas navczylo, ysz nyeegdi stayączy kv prawv (non contumaces) yakobi nye stayączy alybo theesz po prawdze nye stoyączy nad obyczay tego msczenya vczaązany bywayą o nyestaanyee

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 29:

(attested in Masovia) to appear at a court hearing

Bonum autem facientes non deficiamus, dobrze czynącz nye staymy, tempore enim suo matemus non deficientes (Gal 6, 9)

1880-1894 [med XV century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume I, Lviv, page 113:

(attested in Southern Borderlands) to stop doing something

Czemv szya lekarze stayv, gdy sz thwey moczy nye vybavyagyv?

1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią], Mierzeniec, Płock, line 297:

(reflexive with się, attested in Masovia) to become; to show up


stajać

Polish: stajać

Vy yestesczye schvl zyemye, a stayely sol (si sal evanuerit Mat 5, 13), v czemze bądzye solono?

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 265:


pogłytać

Cedzącz komora, vyelbląda poglytayącz (camelum... glutientes Mat 23, 24)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 763:

Idem prophecia mundi est honor secularis, in quo sunt episcopi, canonici, prelati, clerici, et multi alii, qui deworant vlg. poglitayø substanciam pauperum et patrimonium crvcifixi, facientes sermonem magnum et delectabilem, ut diligantur ab hominibus

1874-1891 [c. 1420], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, page 84:


stradać

Polish: (obsolete) stradać

Yakom nye poby[ł] Mychalowy ganszy... any gych othe mnye stradze

1960 [1390-1447], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty pyzdrskie, volume II, number 865, Pyzdry:

(attested in Greater Poland) to be bereft, to be deprived of something

Bogaczy sø stradaly (divites eguerunt) y laczny byly

1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski, Greater Poland, pages 33, 10:

(attested in Greater Poland) to become poor

The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:

Quid michi misero imputastis, quod coronam glorie per malum tactum me priuastis stradaliscze

1874-1891 [xv p. post.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 183:

to deprive someone of something; to take away


celić

desc

Polish: calić, celić (Western Greater Poland)

Inherited from Proto-Slavic *cělìti. By surface analysis, cały + -ić. First attested in 1471.

Instaurantur id est integrantur; instauro id est reparo […] ad similitudinem prioris rei facio czylą (pro celę?) (Rom 13, 9)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 126:


zwonić

Polish: dzwonić

Silesian: zwōnić

Thv szą wyelky dzyw sstal: szamy szwony szwonyli

1451-1455, Legenda o świętym Aleksym, line 195:

to make a sound; to tinkle, to clink, to jingle

Tedy Pylat... kazal zwonycz y w traby trabycz

1911 [XV p. post.], Ludwik Bernacki, editor, Karta z "Rozmyślania o życiu Pana Jezusa", page 474:


sieść

Polish: siąść

Gdisz syødzesz (cumque sederis), okopasz okolo czebye a layna pyersczø przikrigesz

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 23, 13:

(attested in Sieradz-Łęczyca, Greater Poland) to sit down (to assume a sitting position)

Z yutra weszol nikt ne bødze, alysz gdi za stolem szødze, tosz wszego mislena zbødze

1415, Przecław Słota, O zachowaniu się przy stole, Łęczyca, Poznań, line 15:

(attested in Sieradz-Łęczyca, Greater Poland) to sit down at a table to eat

Sadl ies na stolczu (sedisti super thronum), iensze sødzisz prawdø

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 9, 4:

Mnogy ydze za stol, szødze za nym yaco wol

1415, Przecław Słota, O zachowaniu się przy stole, Łęczyca, Poznań, line 20:

Szadl (apparuerunt illis dispertitae linguae tamquam ignis sedtique supra singulos eorum Act 2, 3)

1874-1891 [1449], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 165:

Ze zlymy nye szyędę (non sedebo)

1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski, Greater Poland, pages 25, 5:

(attested in Greater Poland) to sit; to rest; to be located somewhere

Gdisz odszedl y syadl nad potokem Karit (sedit in torrente Carith)..., przinosyly gemu gawrony chleb

1930 [c. 1455], “III Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 17, 5:

Jaco Okancze bilo Gotarthowo a syadlo po danyv prawa na Rakowe

1950 [1436], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 464, Warsaw:

(attested in Masovia) to be established, to come into being, to arise

Vstawyami, abi kv myestczv slvchanya rzeczy, na kthorem sząndzee sandzicz sządzą (in quo iudices praesidebunt), ... powod a sąmperzs... wyslvchany... mayą bycz

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 25:

to begin to perform the duties of a judge

Zly tho czynek kosthyrze schadl, gdy po uschi do pyekla wpadl

1853 [End of the 15th century], Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Piśmiennictwo polskie od czasów najdawniejszych aż do roku 1830, volume 4, page 137:

to befall, to occur, to happen, to bechance


sędzić

Polish: sądzić

Silesian: sōndzić

/sæ̃d͡ʑit͡ɕ/

/sæ̃d͡ʑit͡ɕ/

Inherited from Proto-Slavic *sǫditi. By surface analysis, sąd + -ić. First attested in the 14th century.

Iaco praue zandzilismi i *przesandali to zito wynach dwadzescza cop

1958 [1396], “Nieznane czternastowieczne roty polskie z ksiąg sądowych ziemskich krakowskich [Unknown fourteenth-century Polish oaths from court records of Krakow landowners]”, in Zbigniew Perzanowski, Mieczysław Karaś, editors, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego [Scientific Journals of the Jagiellonian University], volume I, Krakow, page 245:

Sødzony *bodø ludze (iudicentur gentes) przed obliczim twogim

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 9, 19:

Sødzy sirocze (iudicare pupillo)..., iszbi wøcey ne smal wiszicz se czlowek na zemi

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 9, 41:

Eze cso Spitek szødzil Dobkowa cloweka, to gy szødzil podle prawa

1888 [1398], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 74:

Jaco Jan *prziwolt mne szødzicz na Szandziwoyewe kmecze, a gim prawa ne pomogl

1967 [1399], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 135, Kościan:

Iacom sandzil Tuleczskø s... Boguszem o zapust

1959 [1403], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 811, Poznań:

Sødzy to bog myedzy mnø a myedzy tobøø (iudicet... inter me et te)

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 16, 5:

Czso posual Jacub medzi mnø a medzi Bodzechnø, tho posual po prawe, bosmi tho sandzili

1959 [1388], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 49, Poznań:

Pan moze ge o czynsz swoy sądzicz (pro censu suo iudicare eosdem) y cządzacz

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 81:

Ya cziczi thu otpoveczecz podle møch listow papeskych, aczesz mi thi moczon *sandczicz o me prawo pape[s]ke

1872 [1402], Konstanty Małkowski, editor, Przegląd najdawniejszych pomników języka polskiego, page 119:

Czso sprawyedliwego bødze, *sodzicze (quod iustum est, iudicate)!

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 1, 16:

+obj

(law, attested in Lesser Poland, Greater Poland, Masovia) to judge, to rule (to determine someone's fate in court; to preside over a legal case) [with dative ‘the part on trial’] [with naprzeciwko (+ dative) ‘against what’], [with accusative ‘whom/what’], [with na (+ accusative) ‘whom’], [with case] + [with z (+ instrumental) ‘whom against whom’], [with między (+ instrumental) ‘between whom’], [with accusative ‘subject of conflict’], [with o (+ accusative) ‘over what’]

Wszedlesz yako czudzozemcza, azaly bødzesz sødzycz (numquid ut iudices)?

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 19, 9:

Chczemy, aby gdze grzech szstal szą, onym prawem, kthorego ona wyesz pozywalaby, ma bicz ssądzon (debebit iudicari)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 43:

(law, attested in Masovia) to judge (to administer justice, to exercise judicial power)

Czeszarz wschlyschawschy ych rzecz, dal ym navyelyebnyeysche Rzymyany..., by szyą przed tymy sządzyly (partibus prosequendi copiam dedit)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 113:

Nullam peccatori arbitror, sødzø, misericordiam fieri

1874-1891 [Fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, Grochów, West Pomeranian Voivodeship, Kcynia, page 69:

Michi autem pro minimo est, vt a vobis iudicer, gl. sc. quasi infidelis dispensator mnye zaprawdę za namnyeysche yest, ysze mnye sądzycze yako nyewernego szchafarza (I Cor 4, 3)

1880-1894 [End of the 15th century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume I, Lviv, page 53:

Qui (sc. Christus) cum in forma dei esset, non rapinam arbitratus est, esse se equalem deo nye podlug prziwlasczanya nyerzødnego sødzil sø (Phil 2, 6)

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page gl. 66:

(attested in Pomerania, Greater Poland, Souther, Sieradz Borderlands) to judge, to reckon, to think (to be of the opinion) [with accusative ‘whom’] [with jako (+ accusative) ‘as what’]

attested in Pomerania; Greater Poland; Sieradz Borderlands; attested in Pomerania; Greater Poland; Sieradz Borderlands

Zgrzeszy-ly dussa slyszøcz glos przysyøgayøczego a szwyatkyem bødzye... albo swyadkyem gest, nye bødzyely sødzyl (insi indicaverit), ponyessye grzech gego

1930 [c. 1455], “Lev”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 5, 1:

mistranslation of Latin indicō (“to indicate, to point out”) instead of Latin iūdicō


zgibać

Mnye, boze, dzyszya rosvmyey, kolyana thobye zgybaya kv chwalye thwey y racze thobye szkladaya

1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej, Modlitewnik Nawojki, page 99: