nosić

zlw-opl-verb

nosić impf (indeterminate, imperfective determinate nieść)

Inherited from Proto-Slavic *nosìti. First attested in the 14th century.

Nabral szobye szrebra, szlotha doszicz, czo go mogl pyechotą noszycz

1451-1455, Legenda o świętym Aleksym, line 90:

Gdisz chodzil krol do domu boszego, noszily (portabant) ge cy, gysz myely vrzød naprzod chodzicz

1930 [c. 1455], “III Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 14, 28:

Noszon byvam ducor

1874-1891 [15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XVI, page 334:

Noszyl ges gy (portasti eum Ex 15, 13) w moczy twogey kv przebytkv swøtemv twemv

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], page Moys 15:

Baiulare id est portare sustentare tragen noszycz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 17r:

Gestare id est portare tragen noszycz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 57v:

(transitive, attested in Lesser Poland, Greater Poland) to carry (to lift (something) and take it to another place; to transport (something) by lifting)

Udzyelal... dwa pyerszczyenya..., abi sze mogli przewlecz przes nye szyrdzy a moglbi sze oltarz noszycz (ut... possit altare portari)

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 37, 27:

Gdisczy Maria gest ona bila do Bethlehem prisla, a tho noszøcz tako velikø svøtoscz, tocz gest svego szinka milego

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 4a:

A wszakom czya, szynku myly, w szwem szerczu noszyla

1874-1891 [15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XIX, Nowa Słupia, page 48:

(attested in Lesser Poland) to carry; to bear (to be pregnant with)

O krzyzv, drzewo bogoslawyone, kthoresz noszylo nasze zbawyenye!

1882 [End of the 15th century], Emil Kałużniacki, editor, Kleinere altpolnische Texte aus Handschriften des XV. und des Anfangs des XVI. Jahrhunderts, page 290:

to hold (to lift and keep in one's hand without moving)

Czwyrdzimi, aby, poky oczecz zyw, szadny syn swey pyeczączy nye noszyl (portare... non praesumant), gedno oczczowey pyeczaczi vszywal

1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I, Lesser Poland, page 10:

Iaco Iandrzey... gest clenotu Baranow, czsso nossą byaly baran na czirwoni[m] sczicze

1878-1889 [1422], Archiwum Komisji Historycznej, volume III, Greater Poland, page 327:

Thobias... spyekl myøso tey ribi a gyne nosil, abi s sobø na drogø wzøl

1930 [c. 1455], “Tob”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 6, 6:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland) to carry; to bring (to have, hold, possess or maintain (something))

Tą suknya noszyl myly Iesus a nygdy yey nye s[w]loczyl

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 142:

Czy czischi za oplatą mayą od boga, esze possyądą zyemyą troyaką, yąsch noschą, thoczu swoge czyalo

1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 237:

to wear (to don clothing and have on one's body)

Noscze (ferant) richlo ganbø swoiø

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 39, 21:

Grad y ogeyn smyeszywszy sze pospolu noszyly sze søø (ferebantur)

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 9, 24:

Byla yego schyyą prosta, pelna a nadobna a noszyl schyą krasnye podnyoslą (gessit hoc decenter et erectum)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 153:

Bo strzegl iesm drog boszich any iesm zle nosil (nec impie gessi) od boga mego

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 17, 24:

(attested in Lesser Poland) to carry out, to bear out; to perform

Dalesm wam wszelkye szele noszøcz szyemyø (herbam afferentem semen) podlug przyrodzenya swego na szemy

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 1, 29:

Obeczuycze... gospodnu... wszitczi, gisz ocolo iego nosycze (affertis) dari

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 75, 11:

(attested in Lesser Poland) to give; to offer


nosić

Polish: nosić

Silesian: nosić

Yako panycz noszil list ot Yødrzeya do Bronisza, a on go nye chczal wszyøcz

1960 [1423], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty pyzdrskie, volume II, number 721, Pyzdry:

(attested in Greater Poland) to deliver; to bring


lubić

Polish: lubić

Silesian: lubić

Inherited from Proto-Slavic *ľubiti. First attested in the end of the 14th century.

etydate

Bog nye chcze szmyerczi grzesznego czlowyeka, ale wyaczey sprawyedlywego luby

1882 [End of the 15th century], Emil Kałużniacki, editor, Kleinere altpolnische Texte aus Handschriften des XV. und des Anfangs des XVI. Jahrhunderts, page 288:

Bogv sye nye lyvby (non placet) dvsz potøpyenye

1901 [Middle of the 15th century], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 432:

Ne w moczy kona bødze ymecz wolø any w sczaskach møsz[o]wych lvbycz se bødze gemv (beneplacitum erit ei)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 146, 11:

(reflexive with się, impersonal, attested in Lesser Poland) to be liked [with w (+ locative) ‘subject’]

Mam dwye dzewce..., a ticz wam wywodø, pozødaczyely, iako syø wam luby (abutimini eis, sicut vobis placuerit)

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 19, 8:

Gdyby gednemv vidano prawo, czo by [go] nye lubyl any go chcze myecz za prawo

1886 [c. 1455-1460], Emil Kałużniacki, editor, Die polnische Recension der Magdeburger Urtheile und die einschlägigen deutschen, lateinischen und czechischen Sammlungen, page 197:

Gora, w ieysze lubilo se iest bogu przebiwacz (beneplacitum est deo habitare)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 67, 17:

(reflexive with się, attested in Lesser Poland) to be desirable or proper


kochać

Polish: kochać

Inherited from Proto-Slavic *koxati. First attested in c. 1301–1350.

Wschem lyvdzyem vczynyl szye vdzączny, myly a barzo lyvbyezny, bo yego kraszye szye wschysczy dzyvovaly a yego nadobnych obyczayow wschysczy szye cochaly (suisque pulchris moribus condelectabantur) y yego mądrosczy zvmyawszy szye kochaly

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 120:

Gospodne..., bi bil chczal offarø, dalbich bil owszem, offeramy ne bødzesz se kochacz (holocaustis non delectaberis)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 50, 17:

Gdy jesz krolya angyelskyego w szwogym zywoczye... noszyla, sz nym szye kochala, kochayaczy bostwa yego pozywala

1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej, Modlitewnik Nawojki, page 54:

Lezøcy sø, giz sø u[e z]lem cohaiø

c. 1301-1350, Kazania świętokrzyskie, Miechów, page br 13:

Quanto enim diuiciis et pulchritudine splenduit chochala gest

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page gl. 119b:

W glose wesela y w zpowedzi zwøk cochaiøcego se (sonus epulantis)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 41, 5:

+obj

(transitive or reflexive with się, attested in Lesser Poland) to love; to like; to enjoy [with genitive or instrumental or na (+ locative) ‘what’; or with z (+ instrumental) ‘whom’; or with w (+ locative) ‘whom/what’]

Cochal me ies (delectatis me), gospodne, w uczinenu twoiem

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 91, 4:

(transitive, attested in Lesser Poland) to give someone pleasure; to cheer up

Kochaiancz fouendo

1874-1891 [1444], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIII, page 308:

(transitive) to pamper, to please, to indulge, to pander

Cocha szø placuit (deo)

1461-1467, Sermones. Rękopiśmienne ekscerpty pochodzące z rkpsu Archiwum i Biblioteki Krakowskiej Kapituły Katedralnej o sygn. 230 (dawna sygn. 1421/108 Mns) z roku 1461-1467, page 324r:

(reflexive with się) to please (to be liked; to be pleasant for)

Weszelmi sie bogu, kochaymi sie w panye (iubilemus deo Psal 94, 1)..., w spowiedzi y w psalmowem pyenyu kochaymi sie iemu (sc. bogu, in psalmis iubilemus ei Psal 94, 2), angelskemu krolyowi poymy pospolu

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 107b:

(reflexive with się, attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) to praise with joy


chodzić

zlw-opl-verb

chodzić impf (indeterminate, imperfective determinate ić)

Polish: chodzić

Silesian: chodzić

Inherited from Proto-Slavic *xoditi. By surface analysis, chód + -ić. First attested in the 14th century.

Przez lichoti begal iesm y chodzil (sine iniquitate cucurri et direxi)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 58, 4:

Idancz chodzyly y plakaly (euntes ibant, Leopolita i Wujek: idąc szli)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 125, 7:

+obj

na (+ accusative) ‘onto what’; podle (+ genitive) około (+ genitive) ‘around what’; with instrumental ‘on what trail’; accusative) ‘along what’; pośrzod (+ genitive) weśrod (+ genitive) ‘between/among whom’; do (+ genitive) ‘towards what’

to walk (to move by means of one's feet) [with na (+ accusative) ‘onto what’; or with w (+ accusative) ‘into what’; or with mimo (+ accusative) or podle (+ genitive) or około (+ genitive) ‘around what’; or with instrumental ‘on what trail’; or with po (+ locative or accusative) ‘along what’; or with na (+ locative) ‘on what’; or with w (+ locative) ‘in what’; or with przed (+ instrumental) ‘in front of whom/what’; or with między (+ instrumental) or pośrzod (+ genitive) or weśrod (+ genitive) ‘between/among whom’; or with z (+ instrumental) ‘with whom/what’; or with ku (+ dative) or do (+ genitive) ‘towards what’]

Smøczen chodzil iesm (contristatus ingrediebar)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 37, 6:

(copulative) to go (to continuously or habitually be in a state)

Bog zlame glowi neprzyacelow swogich, wirzch wlosa chodzøczich w grzeszech swogich (verticem capilli perambulantium in delictis suis)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 67, 23:

(locative) to be; to find oneself; to last a certain amount of time

Jacom w them chodzil, gdi Staszek ne chczal ranczicz za starostan Thomka dzsanci grziwen Lewkowskim

1888 [1410], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 53:

Y *rzek gemv bog: Nye chodzi za nymy, otydzi ot nych (non ascendas post eos, recede ab eis)

1930 [c. 1455], “I Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 14, 14:

to follow (to move along the same line as someone) [with za (+ instrumental) ‘whom/what’]

Sznødzeny bødø, doyøød... zlego... nye wspomyonø, gimze to przestøpili sø przecziwko mnye. Przetos y ia chodzicz bødø przecziwko gim (ambulaverunt ex adverso mihi. Ambulabo igitur et ego contra eos)

1930 [c. 1455], “Lev”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 26, 41:

to act against [with przeciwko (+ dative) ‘against whom’]

Szøcz ony bily swe sludzy f drodzem odzenv chodzøcz vsrzely

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 182a:

Maria gest ona brzemenna byla a svim szinkem milim gestcy ona bila chodzila

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 176a:

Iacom ia ne chodzil na Staskowi dom ni na gednø scodø

1920 [1403], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume I, number 349, Płońsk:

to invade [with na (+ accusative) ‘what/whom’]

Chodzicze i widzcze (venite et videte) dzala bosza

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 65, 4:


żyć

Polish: żyć

Silesian: żyć

Inherited from Proto-Slavic *žìti. First attested in the second half of the 14th century.

etydate

Vstawyamy, aby oczecz zywącz (pater vivens) mogl dzeczem swogim... vstawycz pewne opyekadlnyky

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 75:

Chvalyą czyebye, gospodnye, yzesz thy czlovyeka raczyl stvorzycz na *twą *svyatą oblycze y dalesz yemv dvch zyvyączy (spiraculum vivificum)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 11:

Mi domine, Ihu Xpe, vita, zyvocze zywączy, et dulcedo summa!

1981-2001 [1448], Elżbieta Belcarzowa, editor, Glosy polskie w łacińskich kazaniach średniowiecznych, volume IV, page 68:

(attested in Masovia) to live (to be alive)

Eze Stanislaw nye cradnye w ksanszey zemi ani slodzeysky sziwe

1950 [1436], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 468, Warsaw:

Dlusznyczy yeszmy duszy, nye czalu, abychom nye *podly czala zyly. Owszem *badziczely podluk czyala zyly, szemrzeczye ut secundum carnem vivamus. Si... secundum carnem vixeritis, moriemini (Rom 8, 12–13)

1878-1889 [End of the 15th century], Archiwum Komisji Historycznej, volume VI, page 445:

Eze Gnewek ne zywe *chozbø any vzitka ma

1888 [1403], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 110:

Odzyersy my yedynaczka thwego zbawyenye... a dobrze zycz w szwyanthym zakonye

1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej, Modlitewnik Nawojki, page 56:

Boze,... slutuy se miloscziwie nad duszami rodziczow naszich... a nas sz nimi w wieczney swiątosczi (pro swiatlosczi) weszelu (in aeternae claritatis gaudio) zrzandzi zicz

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 21a:

Iako Zagarza zemskego sbega ne choual ani s nim zil

1959 [1391], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 281, Poznań:

Yaco ya nye cradna in terra domini ducis any zlodzyesky zlodzyemy zywą

1950 [1453], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 975, Warsaw:

+obj

podle (+ genitive) podług (+ genitive) ‘according to whom/what’; with instrumental ‘by means of what’;

(attested in Masovia, Greater Poland, Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) to lead a particular kind of life [with podle (+ genitive) or podług (+ genitive) ‘according to whom/what’; or with instrumental ‘by means of what’; or with w (+ locative) ‘in what’; or with z (+ instrumental) ‘with whom’]

attested in Masovia; Greater Poland; Lesser Poland; attested in Masovia; Greater Poland; Lesser Poland

Kthory czlowyek szyedzy w prawie myeszczkyem... y tam bytem zyl albo zywye (possessionatus est vel mansionem agens), ten moze szwey zenye dacz wyano

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 68, 3:

(attested in Sieradz-Łęczyca, Greater Poland) The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:

Czczy *szensko twarz..., czczi yø, yszby zyla s tobø

1415, Przecław Słota, O zachowaniu się przy stole, Łęczyca, Poznań, line 79:

[Ko]nec duszny any dusza szywe duchow[...]

1922 [End of the 14th century], Jan Łoś, editor, Początki piśmiennictwa polskiego. (Przegląd zabytków językowych), page 233:


mieszkać

zlw-opl-verb

mieszkać impf (frequentative mieszkawać)

mieszkawać (frequentative)
mięszkać (alternative)

Polish: mieszkać

Silesian: miyszkać

/mʲɛʃʲkat͡ɕ/

Inherited from Proto-Slavic *mešьkati (“to stop somewhere, delay”), likely from *měšati (“to stir, mix”) + an intensive suffix *-ьk-. The sense development would be "to mix for a while" > "to do something for a long time" > "to do slowly, delay" > "to dwell, reside". The form mięszkać is from secondary nasalization from the m-. First attested in c. 1301, but in common usage only as of 1350.

etydate

Wdowa... w domu, w ktorem ten tho mansz yey bidlycz bil obykl, ... myaszkala bandzye (manebit) alysch do yey zivotha

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 105:

(attested in Masovia) to live, to reside (to stay somewhere permanently or temporarily)

Vstawiamy, aby nye mogli wyączey smyecz zbyeszecz abo odydz, gedno geden abo dwa do gynszey dzedzyny, kromye woley tego pana, pod ktorym są abo myeszkayą (praeter domini illius villae, in qua degunt, voluntatem)

1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I, Lesser Poland, page 34:

+obj

(attested in Lesser Poland) to live under (to be subordinate to) [with pod (+ instrumental) ‘under whom’]

Gdyby syą przygodzylo w nyezgodzie myeszkacz (de pace vero inter fratres et sorores... in discordia positos facienda)

1892 [1484], Hieronim Łopaciński, editor, Reguła trzeciego zakonu św. Franciszka i drobniejsze zabytki języka polskiego z końca w. XV i początku XVI, Krakow, page 716:

(attested in Lesser Poland) to keep doing (to persist in something; to do something without interruption)

Suøta Katerina [k dobremu] ne meskacy iesc stala

c. 1301-1350, Kazania świętokrzyskie, Miechów, page br 39:

Dzalo vyelykye ia dzalam y nye mogø k vam snydz, abi syø dzalo nye myeszkalo (ne forte negligatur), gdisz bich szadl k vam

1930 [c. 1455], “Neh”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 6, 3:

(attested in Lesser Poland) to delay, to linger

Nasze gest Ramot Galaad, a myeszkami ge wszøcz (negligimus tollere eam) z røkv krolya syrskego

1930 [c. 1455], chapter III, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), Reg 22, 3:

Quid verborum circuitu moramur y czos tho vyele mova myąskamy

1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 45:

(attested in Greater Poland) to waste time

Nye racz thego odmawyacz, ss czebyecz ma bicz bosza macz, myeschkasch dyvd zbawyenye, vczyn temv dokonanye

1885-2024 [Middle of the 15th century], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume IV, page 594:

Quid verborum circuitu immoramur y czos tho vyele mova myąskamy

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 111r:

(attested in Greater Poland) to put off, to delay

Ize braczya mayą vczlyvye myezkaczi, a tez mayą sye rozpusthnosczy y marnosczy vystrzegaczi y vyarovaczy

1892 [1484], Hieronim Łopaciński, editor, Reguła trzeciego zakonu św. Franciszka i drobniejsze zabytki języka polskiego z końca w. XV i początku XVI, Krakow, page 710:

(attested in Lesser Poland) to live or act according to some rules

Spyevalysmy vam a vysczye myeskaly (cecinimus vobis et non saltastis Mat 11, 17), krzyczelysmy a vysczye nye plakaly

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 317:


cierpieć

desc

Polish: cierpieć, cierzpieć (Far Masovian, Łomża Voivodeship)

Silesian: ciyrpieć

/t͡ɕɛ(ː)rpʲɛt͡ɕ/

/t͡ɕɛrpʲɛt͡ɕ/

Inherited from Proto-Slavic *tьrpě̀ti. First attested in the 14th century.

cirzpieć (alternative)
cirpić (alternative)
cirpieć (alternative)

Genze cyrpal gest (passus est) za zbawyenye nasze

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], page Ath 36:

Isbichcy ga na kryszu møky ne cirpal

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 177b:

A na zemyø pomnyecz bødø, ges to gdisz opvsczona bødze od nich, zlvbi syø gim w sobotach swich, cirzpyøøcz pvstinye prze nye (patiens solitudinem propter illos)

1930 [c. 1455], “Lev”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 26, 4:

Czynye milosirdzye gospodzyn a szød wszem nasyle czyrpyønczym (iniuriam patientibus)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 102, 6:

Czirzpal fuerat expertus

1874-1891 [15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, Grochów, West Pomeranian Voivodeship, Kcynia, page 68:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland) to suffer (to endure suffering)

attested in Lesser Poland; Greater Poland; attested in Lesser Poland; Greater Poland

Bo bi me bil pocløl neprzyaczel moy, cyrzpalbich bil owszem (sustinuissem utique)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 54, 12:

Ieszcze rozplodzø se w starosci oplwitey, a dobrze cirzpøczy bødø (bene patientes erunt)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 91, 14:

Cyrpmy milosciue vbostvo paupertatem in paciencia sustineamus

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page gl. 157a:

Lodzye zlamanye czirpyalem (naufragium feci)

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page gl. 65:

Uczyniłam sie czarna i śniada, kako mogę cirpieć śmierci syna mego?

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 527:

A nye mayaly rąkoyemszthwa, thych ma woyth, szlowye poszpolny poszel, szchowacz asz do szadu poloszonego odworzonych dny, asz ony muszą przyszyągy czyrpyecz y czynycz

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 116:

Czirzpyąncz kogo trzy lyatha... nyekaką dzedzyną spokoynye a czycho dzirzeecz alybo poszescz (patiens aliquem... aliquam hereditatem... possidere)..., ode wszego prawa thego they tho dzyedzyni othpadlym szą czvcz yma

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 11:

+obj

(attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca, Greater Poland) to suffer (to bear; to endure patiently) [with accusative or genitive ‘whom/what’]

Si invenient domini, abi ktora vyna bila in meis hominibus, tedy gotowem yą czirpecz

1922 [1414], “Sądownictwo w sprawach kmiecych a ustalanie się stanów na Mazowszu pod koniec wieków średnich”, in Kazimierz Tymieniecki, editor, Prace Komisji Hisorycznej, volume 3, Masovia, page 165:

(attested in Masovia) to suffer (to be punished, to suffer a form of punishment, fee, etc.)

Ty ies bog, zbawiczel moy, a czebe cirzpal iesm (te sustinui) wszistek dzen

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 24, 5:

(attested in Lesser Poland) to wait, to miss


bać

Polish: bać, boić (Chełmno-Dobrzyń)

Silesian: bŏć

Inherited from Proto-Slavic *bojàti First attested in the second half of the 14th century.

Abyscze sze nye bogely ne timveritis (timorem... eorum ne timueritis I Pet 3, 14)

1880-1894 [Middle of the 15th century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume I, Lviv, page 99:

Acz vstawø przeciwo mne grodi, ne bødze se bacz serce moie (non timebit cor meum)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 26, 5:

I wpuscil w usta moia pene nowe, pastnkø bogu naszemu. Vzrzø mnodzi y bødø se bacz y bødø pwacz w gospodna (et timebunt et sperabunt in domino)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 9, 5:

Szvyathloscz bosza ogarnąla ony i baly szyą boyasznyą vyelyką (timuerunt timore magno Luc 2, 9)

1928 [End of the fifteenth century], Jan Janów, editor, Zespół ewangelijny Biblioteki Ordynacji Zamoyskich nr 1116, Warsaw, page 292:

On gego [g]grosz ne bal szø gest byl

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 11 b:

[…] gesc wam boyøcym sye boga wsznydze

1922 [End of the 14th century], Jan Łoś, editor, Początki piśmiennictwa polskiego. (Przegląd zabytków językowych), page 232:

Zamøczø se pogani y bacz se bødø, gisz przebiwaiø na conczoch, od znamon twogich (turbabuntur gentes et timebunt, qui habitant terminos, a signis tuis)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 64, 8:

Czvdzego drapycz szą nye boyą (aliena rapere non formidant)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 42:

Boymisch syą, bichom pichą krolewstwa nyebyeskyego nye straczily

1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 235:

genitive ‘of what’; with infinitive ‘to do what’

(reflexive with się, attested in Southern Borderlands, Lesser Poland, Masovia) to be afraid, to fear [with genitive ‘of what’; or with infinitive ‘to do what’]

attested in Southern Borderlands; Lesser Poland; attested in Southern Borderlands; Lesser Poland

Czlowyek, czsso nawyączey myluge, o tho syą bogi nawyączey y ląka

1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 248:

(reflexive with się) to be afraid for; to worry, to fret [with o (+ accusative) ‘for what’]


pokazać

Polish: pokazać

Silesian: pokŏzać

Inherited from Proto-Slavic *pokāzàti. By surface analysis, po- + kazać. First attested in the 14th century.

Tedy szyą yey anyely pokazaly

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 19:

(attested in Lesser Poland) to show (to display, to have somebody see (something))

A na czyyey by szyą pokazala latoroszl y kvyath

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 29:

(reflexive with się) to arise (to begin existing)

Twogi stanowye bødø swyøczi a nizyødni smrod nye pokaze syø v nich

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 23, 14:

(reflexive with się) to show oneself (to be felt)

Nade wschytky syny czlovyecze byl nadobny, bo kazdemv szye myl pokazal

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 148:

(reflexive with się) to turn out to be; to seem [with dative ‘to whom’ and instrumental ‘to be what’]

Bosze, obroczi nas a pokasz licze twoie!

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 79, 4:

Pokazy my v mogym konyczv nawyszscha vczyecha dvschy mey

1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej, Modlitewnik Nawojki, page 67:

to show (to introduce one to another; to cause to meet or know)

Jaco pan *sandzø ne mal daley gachacz mimo tø zayasdø, yøsz mi pokazal

1959 [1410], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 797, Poznań:

(attested in Greater Poland) to make an inspection of a court

Wrocz syø ku swey panyey a pokasz syø gey pod røkø gey

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 16, 9:

Przeto Amazias, krol Iuda, wzøw przezløø radø, poslal ku Ioasowy..., krolyv israhelskemv rzekøcz: Podz a pokaszwa syebye spolu

1930 [c. 1455], “II Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 25, 17:


stanowić

Polish: stanowić

From Proto-Slavic *stanъ + Proto-Slavic *-ovъ + -ić. Compare sadowić. First attested in c. 1400.

af

Quod plura in sola sui oppolencia non veritate fundantur, gl. sed non vera existencia firmatur nye w bithnosczy *brawdziwej stan[y]owya szya

1874-1891 [MIddle of the fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIII, page 280:

Sicud ignis... restringit fluida, consollidat mollia..., sic spiritus sanctus per VII sua dona: ... fluida restringit, stanovi, per donum consilii

1874-1891 [Fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, Grochów, West Pomeranian Voivodeship, Kcynia, page 70:

(attested in Pomerania, Greater Poland) to restrain

attested in Pomerania; Greater Poland; attested in Pomerania; Greater Poland

Angelus apparuit ei confortans eum stanowøcz gi (Luc 22, 43)

1874-1891 [Fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, Grochów, West Pomeranian Voivodeship, Kcynia, page 64:

(attested in Pomerania, Greater Poland) to strengthen

Stanowi superedificat (si quis autem superaedificat super fundamentum hoc, ... uniscuiusque opus manifestum erit I Cor 3, 12)

1885-2024 [c. 1400], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume IV, page 753:

Iam meat occiduas titaneus axis ad oras, presepi, gl. ad presepe szlobowy, roseos sol stabulabat, gl. alligabat stanowylo, equuos

1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 25:

Tusmi syø stanowyly trsy dny (metati fuimus illic triduo)

1930 [c. 1455], “II Esdr”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 8, 43:

(reflexive with się) to be, to reside, to take a position


znaleźć

Polish: znaleźć

From z- + naleźć. First attested in the fifteenth century.

Znalaschy myle dzyczye Iesucrista y vroczyly szye do Nazaret

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 145:

to find (to reach while looking for someone)

Nye yesth znalezyona myedzi nyewyastamy ządna Anni swyąthey podobna

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 92b:

(attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) to claim a certain state or property

Nye lyekay szye, Marya, znalaslass myloscz (invenisti... gratiam Luc 1, 30) v boga

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 49:

to gain, to acquire, to secure for oneself


zrobić

Polish: zrobić

Silesian: zrobić

From z- + robić. First attested in 1477.

Extunc... Nicolaus et Iohannes debent illam seminacionem totam... fato Michno conlaborare al. spravicz y zrobicz

1868 [1477], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XVIII, page 147:

Tako […] szye zrobyly ydącz (sic per dies quadraginta eundo laborabant)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 82:


zacząć

Polish: zacząć

Silesian: zaczōńć

/zat͡ʃʲɑ̃t͡ɕ/

/zat͡ʃʲɑ̃t͡ɕ/

Inherited from Proto-Slavic *začęti. First attested in c. 1500.

Syn mathuchny swey duszą wszyal a szlothkye pyenye yest *zaczchąl

1979 [c. 1500], Ladislas of Gielniów, “Rzepka Wojciech R. Pieśni Władysława z Gielniowa nowo odnalezione”, in Wiesław Wydra, editor, Studia Polonistyczne, volume 6, numbers 167-201, Gniezno, page 175:

The mother's son took his soul and the sweet singing has begun.

(attested in Greater Poland) to start, to begin


stać

desc

Polish: stać, stojeć (Near Masovian), stoić (Central Greater Poland, Far Masovian)

Silesian: stać

(of people) to stand (to have a position on one's legs)

(of objects) to stand (to be placed somewhere; to be located somewhere, especially vertically)

to stand over (to watch over) [with nad (+ instrumental) ‘over whom’]

to remain in some state
to remain in some legal relation

to have or maintain a legal power; to allow legally

to result from, to thank one's existence for [with instrumental]

Clemens... penam XV judicio pro eo, quia importune in judicio loquebatur his verbis: Mussycz mi stacz o gardlo y wroczicz w gardlo

1856-1870 [1415], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume II, number 1405:


stać

Polish: stać

Silesian: stać

Inherited from Proto-Slavic *stati. First attested in the 14th century.

to get up, to stand up (to assume a standing position)

(reflexive with się) to happen, to occur, to take place

(reflexive with się) to transform, to change shape

(reflexive with się) to come or arrive at some state or age

(reflexive with się) corruption of łszczeć się


postać

Polish: postać (verb) (1 sg. stoję)

Silesian: postŏć

Inherited from Proto-Slavic *postati. By surface analysis, po- + stać. First attested in the 14th century.

Postoy (sta) malvczko podle obyati swey

1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 23, 3:

Postacz consistere (ecce occurrit illi mulier..., quietis impatiens nec valens in domo consistere pedibus suis Prov 7, 11)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 44:

Bocz tedy bądzye vdrączenye vyelykye, yakye nye postalo (non fuit Mat 24, 21) od początka svyata

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 482:

O tem, yze myly Yesus nygdy nye postal nyemoczen od nagabanya ktorego vrzoda (quod Jesus nunquam egrotavit)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 157:

Iaco tamo Bartlomey ode dwdzestu (leg. dwudziestu) lath nigdi ne postal w dzirszeni

1888 [1393], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 67:

(attested in Greater Poland) to linger; to stand; to be somewhere, someone

Postal gesth migrauit

1885-2024 [c. 1428], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume I, Międzyrzec, Warsaw, page 490:

(attested in Greater Poland, Masovia) to change one's location

Yaco to swatczø, is Nowa Wes ne postala w manofst[w]o do Czacza

1967 [1395], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 72, Kościan:

(figuratively, attested in Greater Poland) to change ownership

Ysz Janusz yest postal s naszey krzwe, postacy y sczytu

1959 [1419], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 976, Poznań:

(attested in Greater Poland) to come from someone or somewhere, to originate


brać

Polish: brać

Silesian: brać

Inherited from Proto-Slavic *bьrati. First attested in 1392.

A kiedym uźrała, iże już biorą miotłę, ja ku pirwemu razu jako sercem urażonem odwiedziona jestem od rozumow, ... a po małej chwili ocuciwszy sie uźrałam ciało jego wszytko zedrane

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 821:

Iensze po spolu se mnø slotke bral ies karme

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 54, 15:

Dokød sødzicze lichotø y oblicze grzesznich byerzecze

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 81, 2:

(attested in Lesser Poland) to take (to grab with the hands)

Winniczø z Egipta przenosl ies... i czemu, bosze, zkazyl ies sczanø iey, y byorø iø wszistczi

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 79, 13:

Stanislaw czso bral pczoly, to bral na prawem swem, yako na przywileyu ma

1888 [1411], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 90:

(attested in Greater Poland) to take furtively, to skim off, to pilfer

to take furtively, to skim off, to pilfer

O chtorø wodø zalowal na mø Iasek, tøm ya bral s yego wolø, eze mi otpusczil s gego studney

1920 [1402], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume I, number 170, Płońsk:

Oczecz twoy ne prza sya o ty dzedzine any byerzą na szachoczcza podlug prawa zemskego, dal na sya roku stacz

1897 [1418], Teki Adolfa Pawińskiego, volume VII, number 129, Brześć Kujawski Voivodeship:

(attested in Kuyavia) to pass long [with na (+ accusative) ‘to whom’]

To *berze na mą dusche y na mą prawdi, iakom ne recepi... duas rotas

1887, 1889 [1394], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume II, number 1638, Pyzdry, Gniezno, Kościan:

Byerzø to kv mey duszy y ku mey prawdze, yako tamo dzeszancz grziwen, czso przidze na Stachnicowø czanscz y na Stachnynø

1888 [1405], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 112:

+obj

na (+ accusative) ku (+ dative) ‘what reponsibility’

[with na (+ accusative) or ku (+ dative) ‘what reponsibility’]

(attested in Greater Poland) to pass responsibility [with na (+ accusative) or ku (+ dative) ‘what reponsibility’]

Bracz v. przypusczacz admittere

1885-2024 [XV ex.], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume V, page 19:

Orandowal *iszm do gich domv, by penødze brali, a ony gich ne chczeli wzøcz

1887, 1889 [1395], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume II, number 1773, Pyzdry, Gniezno, Kościan:

Iensze dobra swego ne dal iest na lichfø y darow na przezwinnich ne bral iest

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 14, 6:

Iaco Boguslaw ne bral po mey sestrze Swachne nygeney pusczini

1895 [1419], Archiwum Komisji Prawniczej. Collectanea ex Archivo Collegii Iuridici, volume VIII, page 44:

Tho raczcze magą na nyem bracz nye patrzacz gynego prawa

1884 [c. 1455-1460], “Die Magdeburger Urtheile. Ein Deutschen Rechtes in polnischer Sprache aus der Mitte des XV Jahrhunderts”, in Aleksander Brückner, editor, Archiv für slavische Philologie, volume VI, page 355:

Ot ludzy... xanząnth mazowesskich..., ot ktorichkoly rzeczi kupy..., targowego braacz nye mayąn, myanso a ribi telko viyąwschi, ot ktorich, to yest myąnsza a rib, podlug starego obiczaya targowe ma bicz brano i dzwygano

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 112:

Iaco v mne Iacup nosza za polczwarta grosza ne cupil anim ia v nego penødzi bral

1920 [1406], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume I, number 723, Płońsk:

Jacub ma Wyczøskowo f sz[y]astawe, a berze sz nego plat

1887, 1889 [1397], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume II, number 2030, Pyzdry, Gniezno, Kościan:

Marczin nye mal vmowy z Passzkem, aby myal zitho bracz za oborzne, ale penandze

1950 [1426], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 152, Warsaw:

:od(gen)/:u(gen)/:z(gen)<whom> + :za(acc)/gen<for what>

od (+ genitive) u (+ genitive) z (+ genitive) ‘whom’ along with za (+ accusative) genitive ‘for what’

(transitive, attested in Greater Poland, Masovia) to charge [with od (+ genitive) or u (+ genitive) or z (+ genitive) ‘whom’, along with za (+ accusative) or genitive ‘for what’]

Berze rapit

1874-1891 [XV in.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, page 73:

Iaco o tho, czso zalowal Wyssoczin kmecz na Dzerska, bi bral o gego rzecz iego rankoymø, o to gy pothwarza

1888 [1392], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 66:

Lupu pomagal bracz iako dwe griwne

1887, 1889 [1397], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume I, number 2556, Poznań:

Climonth ne byl Clary meczowa glowicza... ani yey penandzi bral

1856-1870 [1399], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume VIII, number 8448:

Gdy kto komv byerze gego gymyenye

1886 [c. 1455-1460], Emil Kałużniacki, editor, Die polnische Recension der Magdeburger Urtheile und die einschlägigen deutschen, lateinischen und czechischen Sammlungen, page 191:

(attested in Greater Poland) to take, to occupy (to deprive of ownership)

to take, to occupy (to deprive of ownership)

Iaco gest Paszek ne bral Colowske ani vz[y]tka ma, a to stogø s nim w roczech

1888 [1394], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 68:

Iaco vemi..., eze czso Tomek bral pana Benika o sszina, to s prawa bral, ez sø yemu poddal poth czøzø

1888 [1403], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 104:

Iacom ia v Strzechni ne bral bidla ani szita szilø

1920 [1400], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume I, number 12, Płońsk:

Jacom ya o thø krziwdø oth Arnoltha wstal, eze mi gego szona gwalthem møkø brala s mego sola

1950 [1428], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 2902, Warsaw:

A my baczącz, yszby nykth nye myal czvdzych rzeczy bracz przes dząky pana gych

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 44:

Ysz pryszyasznyczy maya gynne przyszyasznyky wybyeracz, tho yesth nam dobrze pamyąthno a yesth podlug... prawa..., thedy yeszlysczye wy thakowy brany y poszthawyeny podlug waszego stharego obyczaya, mozeczye dobrze w lawyczy na szadzye szyedzyecz y prawo wyrzecz

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 44:

A gest nam tesz k themv podtrzebyen y vzytheczen, wybyeramy go w radą y byerzemy k szobye w szedzaczą radą

1884 [c. 1455-1460], “Die Magdeburger Urtheile. Ein Deutschen Rechtes in polnischer Sprache aus der Mitte des XV Jahrhunderts”, in Aleksander Brückner, editor, Archiv für slavische Philologie, volume VI, page 356:

(attested in Greater Poland, Masovia) to choose

Gdisz bracz syą bødø, seymø slvgy stanowe stan

1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 1, 51:

Y bralasta syø spolv do myasta, ktoresto na poslednich krayoch bilo gego krolewstwa

1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 22, 39:

Ach, tocz Ezau, twoy brat [grozi-ć], chce czyø zabycz. A ti posluchay myø. Byerz syø ku Labanowy, bratu memu, do Aram

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 27, 43:

Jvthrocz sza byerzą od czebye... A gdycz wszythky stoly osządą, thedycz ya ivsch w drodze bandą

1451-1455, Legenda o świętym Aleksym, line 66:

Dixitque ei vir: Recesserunt de loco isto braly sszyą s tego

1880-1894 [XV p. pr.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume I, page 301:

(reflexive with się, attested in Greater Poland) to leave, to go

Rzekl szwym rzekznykyem: po wthore ten ortel gest nysprawyedlywy..., y bral szye o tho do krolewszkego dwora

1884 [c. 1455-1460], “Die Magdeburger Urtheile. Ein Deutschen Rechtes in polnischer Sprache aus der Mitte des XV Jahrhunderts”, in Aleksander Brückner, editor, Archiv für slavische Philologie, volume VI, page 365:

Czlowyek z woythowszkey wssy z gedna nyewyasta z Opawy [stali] przed nymy szyedzaczą radą o pyenądze a braly szye na gych wysznane: tako to ma bycz gysczono, yako szyedzaczą radą wysznala

(reflexive with się, law) to appeal to a higher court

Mamj wszyczy k themu szą dzysz bracz, biszmy mogli laszką u bogą zyskacz

1853 [XV ex.], Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Piśmiennictwo polskie od czasów najdawniejszych aż do roku 1830, volume 4, page 137:

Naprzeczywko negtoremu Johannem za szaka se berzøczego Plocensis ocloczy

1915 [1474], Jan Łoś, editor, Przegląd językowych zabytków staropolskich do r. 1543, Sieradz, page 540:

(reflexive with się, attested in Sieradz-Łęczyca) to personate

Møzowye myesczczi, ktorzisto gonili Iozve, osrzafszy syø y vsrzeli dim w myescze az kv nyebv wzchadzayøczi, nye mogøcz daley ani szam ani tam vczecz, a nawyøczey przeto, gdysz cy, gesto byli iako pobyegly, chczøøcz syø na pvsczø wroczicz, potem obrocziwszy syø przesylnye syø brali

1930 [c. 1455], “Jos”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 8, 20:


walczyć

desc

Polish: walczyć, walcyć (“to pester”) (Lasovia)

Silesian: walczyć

From walka + -yć. First attested in the 15th century. Compare Old Czech válčiti.

Nam ouis pugnauit, valczyla szø, cum lupo

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page gl. 170a:

Apostoli pro fide pugnarunt valczyly

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page gl. 155a:

Gestly eszescye wyernye ku mnye prziszly, abich walczil (ut pugnem) za was przecyw sinom Amonowim

1930 [c. 1455], “Jud”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 11, 9:

Day pokoy, myli panie..., bocz nye iest gynszi, ktorj bi walczil za namy jedno ti, boze nas

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 43a:

A presto, gdisczy ktory clouek svim neprzygaczelem che szø valcicz, tedycz vøcz on szebe dludze odzene sdrucy

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 173a:

Day my, myly panye Crysthe, mocz z nyeba, yzbych przewyczyązyla dvschnego nyeprzyyaczyelya czvyaczego y walczaczego naprzeczyw mnye

1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej, Modlitewnik Nawojki, page 169:

Certare kempfen streyten oder fechten valczycz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 26v:

Preliari id est bellare prelium committere fechten oder streyten vąlczycz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 105r:

+obj

naprzeciw przeciw (+ dative) ‘against whom’

(intransitive or reflexive with się, attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca, Greater Poland) to fight with a weapon [with za (+ accusative) ‘for whom/what’] [with za (+ instrumental) ‘for whom’] [with z (+ instrumental) ‘with whom/what’] [with naprzeciw or przeciw (+ dative) ‘against whom’]

Valczi laborat

1885-2024 [c. 1450], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume IV, page 577:

Nec cellis ideo contende, nye walcz, Falernis, muszkatella

1977 [End of the 15th century], “Vergili Georgicorum schedae Gnesnenses”, in Bogdanus Bolz, Wanda Żurowska-Górecka, editors, Symbolae Philologorum Posnaniensium, volume 3, page 77:


liczyć

Polish: liczyć

Silesian: liczyć

/lʲiːt͡ʃʲit͡ɕ/

Inherited from Proto-Slavic *ličiti. First attested in 1399.

Hanek bil przi tem y liczil penødze Ruczlowi iedennaczcze grziwen

1960 [1399], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty pyzdrskie, volume II, number 285, Pyzdry:

(attested in Greater Poland) to count (to determine the number of)

Inclusiue computando ad acta presencium pyrzwe y posledne liczøcz latho oth wydana tego tho lystha

1885-2024 [c. 1428], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume I, Międzyrzec, Warsaw, page 487:

Inclusiue computando a data presencium lato pyrzve y poslednye lyczacz od vydanya thego tho lysthą

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 65r:

(attested in Greater Poland, Masovia) to count (to recite numbers in sequence) [with od (+ genitive) ‘from what number’]

Gdy bądzye newyasztha darowana... od szwego maza, tho nye ma bycz lyczono w dzyal any za nyewyeszczkye rzeczy

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 55:

Zastawyamy... w tyssonczu grzywen... lyczoncz w kaszdø grzywnø, computando in quamlibet marcam, czterdzesczy y oszm grossy

1885-2024 [c. 1428], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume I, Międzyrzec, Warsaw, page 481:

(attested in Greater Poland, Masovia) to count (to include) [with w (+ accusative) ‘as what’]

Takosch... Krystus byl zyv na svyeczye trzydzyesczy a dvye lyeczye pelnych a o[d] trzechdzyeszyad y ode trzech lat tako vyelye, yako od Bozego Narodzenya do Vyelykey Noczy, czosz lycze ('liczą') za pol roka (quod pro dimidio anno computatur)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 187:

Vbogyego ducha albo dusche gest ten..., gen syą ny zacz nye waszi any lyczi

1874-1891 [middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 235:

A przydzely ktho a lyczy szye temu vmarlemu przyrodzony, thedy ma wymyenycz czlowyek blyszkosczy

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 105:

(attested in Greater Poland) to consider as (to assign some quality to)

Yaco to swaczczą, yaco Micolaya ne zazalowal s procuratornym listem oth Thomy, cszo liczy, ... by rabil

1959 [1419], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 974, Poznań:

(attested in Greater Poland) to justify accusations


wierzyć

Polish: wierzyć

Silesian: wierzić

Inherited from Proto-Slavic *věriti. By surface analysis, wiara + -yć. First attested in the second half of the 14th century.

etydate

Wierzę w Boga.

Doyąd ne vidzicze dzyvov a sznamon, ne chczecze werzicz nisi signa et prodigia videritis, non creditis (Jo 4, 48)

1973 [15th century], Maria Kowalczyk, Elżbieta Belcarzowa, Felicja Wysocka, editors, Glosy polskie Jakuba z Piotrkowa i innych autorów w rękopisach Biblioteki Jagiellońskiej [Polish glosses of Jakub from Piotrków and other authors in the manuscripts of the Jagiellonian Library], Wysoka, page 93:

Kaznom twogym werszyl gesm (mandatis tuis credidi)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 118, 66:

Nye wyerziliscze k rzeczi (increduli in sermonem) pana boga naszeg

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 1, 26:

Wyersz bogą gyednego

End of the 15th century, Dekalog - Dziesięcioro przykazań bożych - Decem praecepta Dei, volume VI, number 1:

Czerkew ku Kristowy, a oney Xpus prorokuye napomynayø nas, abychom Krista boga i czloweka werzyly

1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski, Greater Poland, page 107 arg:

O przesczodry zbawyczyelyv, day my zawzdy w szyą wyerzycz!

1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej, Modlitewnik Nawojki, page 92:

W tym vyerzymy (in hoc credimus Jo 16, 30), yzesz od boga vyschedl

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 575:

Werzø widzecz dobra bosza (credo videre bona domini) w zemi sziwøczich

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 26, 19:

Ad tam incomprehensibile misterium se credebat (sc. Maria) electam a fszacosz na taka neogarnona tayemnoscz bozø vierzila sza bycz vibrana

1461–1467, Sermones. Rękopiśmienne ekscerpty pochodzące z rkpsu Archiwum i Biblioteki Krakowskiej Kapituły Katedralnej o sygn. 230 (dawna sygn. 1421/108 Mns) z roku 1461-1467, page 444r:

Wyerzą ya, yze yest twe wyaczsche... myloszyerdzye nyz me czyaszsche zgrzeschenye

1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej, Modlitewnik Nawojki, page 93:

+obj

k (+ dative) dative ‘whom/what’; accusative) ‘in whom/what’; with infinitive ‘to do what’

(attested in Greater Poland, Lesser Poland) to believe (to have religious faith; to believe in a greater truth) [with k (+ dative) or accusative or dative ‘whom/what’; or with w (+ locative or accusative) ‘in whom/what’; or with infinitive ‘to do what’]

attested in Greater Poland; Lesser Poland; attested in Greater Poland; Lesser Poland

Rzeczely vam kto: Ovocz Kristus tv, onocz Kristus ondzye, nye vyrzczye (nolite credere Mat 24, 23)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 482:

Werzisz, pane Barthossu, tey procuracye? A on rzecl: Vyerzą

1967 [1421], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 868, Kościan:

A tesz gey tho nye wyerza gego dzyeczy (istud amici puerorum ei non credunt)..., aby ona kthore pyenyadze k nyemv przynyoszla

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 59, 1:

Svyeczkey rzeczy nye vyerzyczye (non creditis), a yakoszbysczye vyerzyly (credetis Jo 3, 12), abych vam czo nyebyeskyego przepovyedzyal

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 238:

Tesz sya davam vynyen deo omnipotenti..., aczbych tesz grzesny czlovyek vstąpylem, vyerzącz w czary

15th century, Spowiedź powszechna - Confessio generalis, number 3:

Gdi ktho wyerzi... y myeny szą ymyecz nyekthore prawo (si aliquis credit... se habere aliquod ius) kv nyekthorey dzedzynye

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 35:

S tego vyerzemy, yze svyąthy Yan tey Vyelyekonoczy yąt

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 212:

accusative ‘whom/what’; with infinitive ‘to do what’

(attested in Greater Poland, Masovia) to believe (to accept as true, particularly without absolute certainty) [with dative or accusative ‘whom/what’; or with w (+ accusative) ‘(in) whom/what’; or with infinitive ‘to do what’]

Nam t[y]akye grzesznym szlugam twoym sz wyelykyego schmylowanya twego wyerzøczym (sperantibus) czøszcz nyekthorø y poszpolythnocz d[y]acz raczy

c. 1431, Kanon mszy św., Canon missae., volume XII, Krakow, page 220:

(attested in Lesser Poland) to believe (to accept that someone is telling the truth.)

Ihus nye vyerzyl sam szyebye gym (Jesus non credebat semetipsum eis Jo 2, 24), dlathego ysze on znal vszystky

1928 [End of the fifteenth century], Jan Janów, editor, Zespół ewangelijny Biblioteki Ordynacji Zamoyskich nr 1116, Warsaw, page 304:

pour one's heart out
pour one's heart out

(reflexive with siebie, attested in Masovia) to confide in; to confess, to pour one's heart out [with dative ‘in whom’]

Jacom dal wysse XXX grzywen grossy na kvpyą na dzedzyna..., czsso my gich nye werzono

1967 [1424], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 1044, Kościan:


dać

dawać (imperfective)
dajać (alternative)

Polish: dać

Silesian: dać

Inherited from Proto-Slavic *dati. First attested in 1270.

to give (to transfer one's possession or holding of (something) to (someone)) [with z (+ genitive)]/[with od (+ genitive) ‘from what’]

to give (to move, shift, provide something abstract to someone or something or somewhere)

to lend; to give forever or for a certain period of time (by obligation or against payment)

to give (to provide (something) to (someone), to allow or afford)

to give, to hand, to pass (to place in someone's hand)

to rely on the credibility of sworn persons

(reflexive with się) to give in, to give up


zostać

Polish: zostać

Silesian: zostać

From z- + ostać. First attested in the second half of the 14th century.

u (+ genitive) z (+ instrumental) przy (+ locative) ‘with whom’; with dative ‘at whom (of an inheritance)’

to stay, to remain, to not leave [with u (+ genitive) or z (+ instrumental) or przy (+ locative) ‘with whom’; or with po (+ locative) ‘after whom’; or with dative ‘at whom (of an inheritance)’]

to remain (to not change states) [with instrumental]

to remain (to be the change after a financial transaction)

(reflexive with się, law) to prove one's case in court

(reflexive with się, of bills or laws, etc.) to remain in effect


kupić

Polish: kupić

Inherited from Proto-Slavic *kupiti. First attested in 1389.

Jaco pani szastauila swe dobro i cupila trzeczø czanscz Kuropatnik

1959 [1389], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 63, Poznań:

How much you pay to cover your goods and bought a third part Kuropatnik?

Zboycze... za szwe grzechi pyeklo kupyą

1853 [15th century], Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Piśmiennictwo polskie od czasów najdawniejszych aż do roku 1830, volume 4, page 136:

Murderers... They will get hell for their sins


dawać

Polish: dawać

Silesian: dŏwać

Inherited from Proto-Slavic *davati (stem *daj-). First attested in the 14th century.

Chwalcze pana..., gen dawa karmø wszemv czalv (qui dat escam omni carni)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 135, 26:

Mam ya *manża puchnacza: ya mu davam grochu, a on chcze kolacza

1885-2024 [End of the 15th century], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume V, Kurów (Bochnia), page 372:

Cząstokrocz, gen nye ma scruschenya do spowyedzi..., dawa mu scruschenye mili pan bog

1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 241:

genitive ‘what’ along with dative ‘to whom’

(ditransitive, attested in Lesser Poland) to give (to transfer one's possession or holding of (something) to (someone)) [with accusative or genitive ‘what’, along with dative ‘to whom’]

Yako u nasz nye yesth thako obyczay, aby wyano przed prawem dawano

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 115:

Iaco to swatczø, iaco Stanislaw mal smowø s Micolayem dawacz trzeczinø w Przetoczne s Przetoczna

1902 [1407], “Wybór zapisek sądowych grodzkich i ziemskich wielkopolskich z XV wieku”, in Franciszek Piekosiński, editor, Studia, rozprawy i materiały z dziedziny historii polskiej i prawa polskiego, volume 6, Poznań, Pyzdry, Kościan, Gniezno, page 330:

Jze sem wczasch dawal ocup: dwu wolu podluk semskego ocladu, a Micolay Suchorabsky ne chczal gego wsącz

1856-1870 [1441], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume II, number 2957:

Nye daway na lichwą noli fenerari (noli foenerari homini fortiori te, quod si foeneraveris, quasi perditum habe Ecclus 8, 15)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 79:

Jaco Jan daual Grziwcze ysczinø wtenczas, kedi lichwa otpusczona

1887, 1889 [1389], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume I, number 538, Poznań:

Jacosz pan starosta zalowal oth krolya, yszebych ya wnosl pyenyądze falschowne w gego myasto Poznan..., kthoresz pyenyądze są gemu *wraczony, a on gynne dobre pyenyądze za nye dawal

1922 [1435], Jan Łoś, editor, Początki piśmiennictwa polskiego. (Przegląd zabytków językowych), Poznań, page 283:

(attested in Greater Poland) to give (to loan or give permanently or temporarily, either out of obligation or as repayment)

Straszliwy bødzczye nade wszym stworzenym na zemy..., y wszitky ribi morskye dawam tobye w mocz, y nade wszø twarzø na zemy. Czso zywo gest, tocz dawam na pokarm, y zele zelone, wszitkocz dawam (omnes pisces maris manui vestrae traditi sunt, et omne, quod movetur et vivit, erit vobis in cibum, quasi olera virentia tradidi vobis omnia)

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 9, 2–3:

to give with a particular purpose or in a certain capacity; to designate

Jzesmy vkazaly konye *podwodowye, podwodniky takye, iakyesmy *myelye y dawaly, ale gich ne yczal (pro chczal) wsącz

1856-1870 [1441], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume II, number 2973:

Ne daway me w dusze zamøczaiøcze me (ne tradideris me in animas tribulantium me), bo wstali sø przeciwo mne swatcowe krzywi

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 26, 18:

(attested in Lesser Poland) to put under someone's power, to put into someone's hands

Sgednaymi spolu swadzbø a dawayczye nam wasze dzewky, a nasze sobye poymuyczye (iungamus vicissim connubia: filias vestras tradite nobis et filias nostras accipite)

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 34, 9:

Nie dawaj sie na taką wieliką mękę

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 498:

Vzovye oblvbenycza szyrzecz y rzekl mv: Vszelkny czlovyek napyrvey dobre vino dava (omnis homo primum bonum vinum ponit Jo 2, 10), a gdy szyą spygya, thedy tho, czo podlyeysze yest

1928 [End of the fifteenth century], Jan Janów, editor, Zespół ewangelijny Biblioteki Ordynacji Zamoyskich nr 1116, Warsaw, page 303:

(attested in Masovia) to give, to hand, to pass to, to put into someone's hands

Slusznye, Chryste, na nąsz szą gnyewasz, w gnyewye thwogyem nasz grzesnych ludzy nye sznąsz, w poganszką nasz rąka dawasch

1853 [End of the 15th century], Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Piśmiennictwo polskie od czasów najdawniejszych aż do roku 1830, volume 4, page 138:

Dobrą wonyą dawa bene redolet

1880-1894 [Middle of the 15th century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume V, page 269:

Gdy dzyeczyąthko gest plakalo..., thedy mathka pokląknąla, dzyeczyąthku modlą davala

End of the 15th century, Ladislas of Gielniów, De nativitate Domini - Pieśń o narodzeniu Pańskim, Gielniów, line 28:

Gyma moye thim darem thobye dawam wedzecz

1885-2024 [1444], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume V, Kurów (Bochnia), page 37:

(attested in Lesser Poland) to make, to cause [with infinitive ‘what’]

Yacom ya ne dawal roku do sich Swantek Yalbrzicowi cztirzem copam penødzi

1920 [1413], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume I, number 1978, Płońsk:

(attested in Masovia) to designate, to mark

Quia sciunt et testantur, iako prawe pany w czasch zaswala, dawnosczy ne davagiancz vinidz

1856-1870 [1444], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume II, number 3195:


zapomnieć

Polish: zapomnieć

Silesian: zapōmnieć

From za- + pomnieć. First attested in the end of the 14th century.

etydate

Zapomnal iest (oblitus est) bog, odwrocyl licze swoie

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 9, 33:

Przecz ies zapomnal me (quare oblitus es mei)?

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 41, 13:

Acz zapomneli iesmi ymø (si obliti sumus nomen) boga naszego

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 43, 22:

Albo zapomni smilowacz se (obliviscetur misereri) bog?

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 76, 9:

+obj

(attested in Lesser Poland) to forget (to cease remembering, to lose remembrance of) [with genitive or accusative ‘whom/what’; or with infinitive ‘to do what’]

Nykakye potem bødze zapomnyano (nequaquam... interficietu) wszemu stworzenyu

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 9, 11:


umierać

umrzeć (perfective)
umirać (alternative)

Polish: umierać

Bødz ziw, Rvben, a nye vmyeray (non moriatur)

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 33, 6:

O qualis dolor Xpi... dum videret matrem suam dilectam pre dolore deficientem vmyrayąnczą

1884 [1476], Ignacy Polkowski, editor, Katalog rękopisów kapitulnych katedry krakowskiej. Cz. 1, Kodexa rękopiśmienne 1-228, volume III, page 108:


całować

zlw-opl-verb

całować impf (perfective pocałować or ucałować)

pocałować (perfective)
ucałować (perfective)
całuwać (alternative)

Polish: całować

Silesian: całować

Inherited from Proto-Slavic *cělovàti. By surface analysis, cały + -ować. First attested in the end of the 14th century.

Gymye syø gey czalowacz (osculatus est eam) a zaplakaw y rzekl gey, yze gey gest brat

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), section 11,29:

Czalvysze thy, Rogowszky, w rzicz biccaka

1874-1891 [Fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 60:

Orffa czalowawszi (osculata est) swyekrew wrocy syø

1930 [c. 1455], “Ruth”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), section 14,1:

Milowacz gymeli (sc. Chrystusa) y wszegdi gego nogy czalowacz

1876-1929 [1407], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie, volume X, Krajków, page 389:

Czalvva circuit ore

1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 15:

Wnętrze lało sie w ty usta jego, ktoremi był boga całował

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 769:

+obj

acc<whom/what> + :w(acc)<where> + ins<with what>

(transitive, attested in Silesia, Sieradz-Łęczyca) to kiss (to touch with the lips) [with accusative ‘whom/what’ and w (+ accusative) ‘where’ and instrumental ‘with what’]

Sprawedlnoscz a pocoy czalowalesta se sø (iustitia et pax osculatae sunt)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 84, 11:

(reflexive with się) to kiss each other (to touch each other’s lips)


leżeć

Polish: leżeć

Silesian: leżeć

Inherited from Proto-Slavic *ležati. First attested in the beginning of the 14th century.

etydate

Gdiszczy ona porodzicz ma, tedicz vøcz... szobe ona komorø namuie, gdesbicz ona f ne leszala

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 3b:

Recumbere id est iacere vel dormire ligen lezecz vel spącz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 113v:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland) to lie (to rest in a horizontal position)

Gdysz na polv naydze møsz dzewkø, gesto gest oddana, a *popodw yø, lezal s nyø (concubuerit cum ea), on sam vmrze

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 22, 25:

to lie (to have sexual relations with) [with z (+ instrumental) ‘with whom’]

Lezal trzi dni f grobye

1874-1891 [Fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 334:

Yakom y oprawyal boszym czalem, an leszy w nyemoczy na szmyer[t]nem loszu

1960 [1424], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty pyzdrskie, volume II, number 982, Pyzdry:

(attested in Greater Poland) to lie (to undergo some disease somewhere)

Katerina... ue zlem ne lezala, asy y ty […] v blødnem stadle lezaly, ty iesc suoiø naukø otuodila

c. 1301-1350, Kazania świętokrzyskie, Miechów, pages br 39–40:

(attested in Lesser Poland) to rest; to remain (to be motionless)

Herod... myal dzyewką krola Aretova, damaskyego krola, ktorys czyągnącz do Rzyma y lyezal v svego brata Phylyppa

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 242:

Krol Asyrski... leszal se wszø woyskø przed Lyachis (cum universo exercitu obsidebat Lachis)

1930 [c. 1455], “II Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 32, 9:

Jakom suknye nye szyąl sz mlinarky..., alem ya nalasl, ana leszy w sdroyą

1959 [1434], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 1572, Poznań:

(attested in Greater Poland) to lie (to be located somewhere)

Yako prawye tha nywa albo polye lezy them [w] dzele, czszo kupyl Jacus

1856-1870 [1423], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume II, number 1936:

Myasta, targy..., czo leszą pod waszym prawem, ... mogą do wasz po prawo chodzycz

1886 [c. 1455-1460], Emil Kałużniacki, editor, Die polnische Recension der Magdeburger Urtheile und die einschlägigen deutschen, lateinischen und czechischen Sammlungen, page 295:

Then thedy przeszthapyl szwą przyszyąga a gyeszth krzywoprzyszyaszcza..., a lyeszy tho na myeszkyey myloszczy, yako sz nym chczą uczynycz

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 36:

(attested in Greater Poland) to depend on (to be contingent or conditioned)

To blogoslawyenye lezi na czirpyenyv

1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 236:


zaczynać

Polish: zaczynać

Silesian: zaczynać

From zacząć + -ać. First attested in the second half of the 14th century.

Gemusz synowy koscz rybya w gardle vwyøzla, od geysze yvsz skonczecz zaczynaal

1896 [Middle of the 15th century], Lucjan Malinowski, editor, Żywot świętego Błażeja. Zabytek języka polskiego z początku wieku XV,, page 320:

Intonare intonyrn oder anheben oder lauten zączynącz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 69r:

(attested in Greater Poland) to start, to begin


wracać

Polish: wracać

Silesian: wrŏcać

From wrócić + -ać. First attested in the second half of the 14th century.

Szukachø iego y wraczali se (revertebantur), y rano przichodzili k nemu

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 77, 38:

Wraczali szø (reversae sunt) wodi z zemye [idące]

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 8, 3:

Wraczala syø do stanow (reversa in castra) y stala tam

1930 [c. 1455], “Jos”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 6, 11:

(reflexive with się, attested in Lesser Poland) to come back, to go back, to return (to come or go back) [with do (+ genitive) ‘to whom/what’]

Yze svyąthy Yan vypyszal nyektore rzeczy..., a myedzy tymy polozyl zaprzenye svyatego Pyotra... y vracza szye k svemv povyedanyv rzekącz: Przyvyedly ssą Iesucrista do Cayffasza

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 703:

(reflexive with się) to return, to go back (to go back in thought, narration, or argument) [with ku (+ dative) ‘to whom/what’]

Jaco my pan Janusch... nye opowyedal, kedy Pyantha czlowyeka panw Przybislawowy wraczal any my go dal

1967 [1427], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 1230, Kościan:

(attested in Greater Poland) to bring (back), to send (back) (to guide someone to a previous or different place)

Czso pani myala Wantrobczina odzenya, to yest wrocyla a nye obwanzala sya ginego wraczacz

1856-1870 [1399], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume VIII, number 8289:

to return, to give back (to give something back to its original holder or owner)

Gensze wraczasz nyeprawoszcz ot oczczow synom (reddis iniquitatem... filiis)

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 34, 7:

Mami syą strzecz, bichom... przecziwo ludzem slego za sle nye wraczali, ale zasyą dobre za sle

1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 237:

Bo nam ludzye rzeką, yzeszmy sszmyerny lud a barzo mylosczyvy, yze on nass karze, a my yemv za to slym [nie] vraczamy

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 647:

+obj

to compensate for damage; to give back [with za (+ accusative) ‘for what’ and instrumental ‘with what’]

Slepem wzrok vraczas (caecis visum reparas)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 226:

Thakim obyczayem pany swe opusczywszy... kv wlosthesczy szą wraczayą (ad propria revertuntur)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 82:

(attested in Masovia) to return, to restore (to bring something back to an original or previous state)


wziąć

desc

Polish: wziąć, wziąść (nonstandard, proscribed)

Silesian: wziōńś

Inherited from Proto-Slavic *vъzęti. By surface analysis, wz- + jąć. First attested in 1389.

wźwiąć (alternative)
źwiąć (alternative)

(of foods, medicines, etc.) to take, to ingest

to remove (to cause the absence of by taking)

to take away (to deprive someone of something)

to seize in damages for pledge, to secure claims

to charge (to take a certain amount of money for something)

to take into captivity or enslavement
to be forced into a marriage

to have a debt paid back, to be paid back

to get, to receive, to gain
to receive as a dowry

to inherit, to receive upon someone's death

to accept, to receive, to take a gift or donation

to be rewarded for contributions or punished for misdeeds

to take in, to make a companion or participant in some activity, to let into company

to host, to give hospitality, to have over

(of a title, position, honor, etc.) to take on, to commit to, to assume

to draw; to take (a conclusion, lesson, proof, etc.)

(reflexive with się) to get to something, to begin a task [with za (+ accusative) ‘what’]

(reflexive with się) to appear, to show up

(reflexive with się) to begin, to start, to initiate

(reflexive with się) to speak up for, to defend [with o (+ accusative) ‘what’]

(reflexive with się) to appeal to a court

(reflexive with się) The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:

to take possession of something [with w (+ accusative) ‘what’]


kłaść

zlw-opl-verb

kłaść impf (perfective położyć, frequentative kładać)

położyć (perfective)
kładać (frequentative)

Polish: kłaść

Silesian: kłaś

Inherited from Proto-Slavic *klàsti (stem *klad-). First attested in the end of the 14th century.

Slowem boszim nebosa sø sczwerdzona... Sgromadzaiø iaco w pøchirz wodi morske, cladø w zkarbech gløbocosci (ponens in thesauris abyssos)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 32, 7:

Svyaty Maczyey... pyrvey nyz vypyssal vmączenye boze..., klądzye hystorya o Iudaschu

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 767:

(attested in Lesser Poland) to put (to place something somewhere)

Pugna, boy, lupis opponit, boyvge, naprzeczyw cladzye oves

1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 16:

Panu Nemerzy cladzono pol grzyvni, czo mu za ne Chwalatha raczyl

1959 [1420], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 1073, Poznań:

Hoc, quod stat in libro, legere iussimus, et circa hoc castellanus kladl memoriale, sed ipsum non receperunt

1897 [1420], Teki Adolfa Pawińskiego, volume VII, number 1982, Brześć Kujawski Voivodeship:

(attested in Greater Poland, Kuyavia) to give; to pay

Jze moya mathka k temu dzedzy[c]twu nycz nye ma, tu gdze poswy kladą

1959 [1436], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 1463, Poznań:

(attested in Greater Poland) to lay; to present, to show

Kristus... kazal (sc. św. Piotrowi) myecz schovacz... Na tho kladzye svyąthy Maczyey *dolyczeny: Vschelky, ktory vezmye myecz..., od myecza zgynye

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 637:

Geny mowili, eze temu blogo, gen ma dossicz gymyenya... A trzeczy cladli blogoscz we czczy tego swyata a w mądrosczi

1874-1891 [Fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 234:

Clascz zle inputare

1885-2024 [Fifteenth century], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume V, page 19:

Nyektorzy od Bozego Narodzenya początek tego vyeku klądą (quidam ab Incarnatione Domini initium eius, sc. aetatis, ponunt)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 176:

to assume, to base on something; to see in something, to consider, to judge, to reckon

Kaco dlugo clascz bødø radi w duszi moiey (quamdiu ponam consilia in anima mea) a bolescz w serczu moiem?

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 12, 2:

Przyrownano yeszth crolewszthwo nebeszke czlowecowi crolowi, yensze chczal lyczbø polozycz szwimi szlugami. A gdysz poczøl liczbø claszcz (cum coepisset rationem ponere Mat 18, 24), prziszedl yeszt k nemw yeden, yensze byl winen yemu dzeszøcz tyszøczy funtow szlotha albo szrzebra

1874-1891 [c. 1420], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, page 82:

Inimicicias magnas ponunt vel potw[a]rz cladą

1923 [1467], Helena Polaczkówna, editor, Najstarsza księga sądowa wsi Trześniowa 1419-1609, Trześniów, Podkarpackie Voivodeship, page 82:

Pokolena Levi nye licz any clacz svmi gich s sinmi israelskimi (neque pones summam eorum cum filiis Israel)

1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), section 49,1:

Czynycz vel clascz inferre

1885-2024 [Fifteenth century], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume V, page 22:

(attested in Lesser Poland) to make, to do

Se signari [signo] sancte crucis cladvcz sya et surgendo

1876-1929 [c. 1500], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie, volume X, page 358:

(reflexive with się) to lie down (to put oneself in a horizontal position)


dodać

Polish: dodać

Silesian: dodać

Inherited from Proto-Slavic *dodati. By surface analysis, do- + dać. First attested in 1396.

Iaco Sandziwoy ne dodal dzeszanczora scotu a szesczoranascze swini, czo sø na starostø dostalo

1888 [1396], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 26:

(attested in Greater Poland) to add; to give (to supply the rest that is missing)

Przistøpywszi cy, gysz pysaly napysanye krolya Artaxersa, dodaly tego napysanya (tradiderunt scriptum) Ezdrasowy, gesz gemv ot krolya Artexersa bilo dano

1930 [c. 1455], “II Esdr”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 8, 9:

to hand, to pass (to give by placing in someone's hands)


siedzieć

desc

Polish: siedzieć, siedzić (Near Masovian, Kielce)

Silesian: siedzieć

Inherited from Proto-Slavic *sěděti. First attested in 1301–1350.

Przeciwo mne molwili sø, gisz sedzeli we wroczech (sedebant in porta)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 68, 15:

Vkazaly sze gym roszny... yęzykowye yako ogyen, szyedzal na kaszdem z nych seditque supra singulos eorum (Act 2, 3)

1880-1894 [Middle of the 15th century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume I, Lviv, page 89:

Ceperunt, qui simul recumbebant, szyedzely, divere in se (Luc 7, 49)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 294:

A trece gy (sc. boga wszechmogącego) uidal [uidal] Ezechiel na uisokem stolcy sedøcego

c. 1301-1350, Kazania świętokrzyskie, Miechów, page dv 17:

(attested in Lesser Poland, Southern Borderlands) to sit (to be positioned on one's buttocks)

attested in Lesser Poland; Southern Borderlands; attested in Lesser Poland; Southern Borderlands

Na rzekach babylonskych tamo sedzely gesmy (super flumina Babylonis illic sedimus) y plakaly

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 136, 1:

(attested in Lesser Poland) to sit; to be; to reside

Iako praue Ondrzeyka szedzi na Margorzaczine oczcza sedliscu

1888 [1393], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 68:

(attested in Greater Poland) to be settled somewhere; to lease someone else's property in exchange for the performance of specific obligations

Iacom wtenczasz szedzal na sandze ot woyewodi, kedi Smichna otsandzona poszasznich penadzy

1959 [1400], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 428, Poznań:

Paknyąly iana strona... trzykrocz wezwana szą na szandze szedzączym (praesidentibus) nye postway (pro postawy)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 25:

(attested in Greater Poland) to exercise power

Zabyl pan wszitko pyrworodzone w szemy egipskyey, od pyrworodzonego ffar[a]onowa, ktory na stolczu gego szedzal (in solio eius sedebat) asz do pirworodzonego gego yøtey, ktorasz szedzala w czyemnyczy (erat in carcere)

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 12, 29:

Bo tamo sø sedzely stolczowe w sødze (illic sederunt sedes in iudicio)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 121, 5:

(attested in Lesser Poland) to sit (to be placed, to be located)