zarzec

Polish: zarzec

Silesian: zarzec

From za- + rzec. First attested in the 15th century. Compare Old Czech zařéci.

Chczely szye na wyeky szwego zadawku zarzecz y rolą yey wolno wszdacz

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 143:

(reflexive with się, attested in Greater Poland) to forfeit (to give up in defeat by voluntary withdrawal)

Rzekl (sc. rzecznik), ysze zarzeklem szye w spowyedzy nygdy rzecznykowacz nykomv na szyyą

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 90, 3:

(reflexive with się) to make a promise, to vow to renounce something


ogromić

Middle Polish: ogromić

/ɔɡrɔmʲit͡ɕ/

From o- + *gromić, from grom + -ić. First attested in 1466.

Nam plus solicitus labe fit attonitus, gl. territatus ogromyony

1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 19:

(attested in Sieradz-Łęczyca) to scare, to fill with fear


dopytać

Polish: dopytać

Silesian: dopytać

From do- + pytać. First attested in c. 1408. Compare Old Slovak dopýtať.

Gdy ten vmarly czlowyek szdrow stal przed gaynym szadem y dopytal szye pyerwey ortelem, mozely szwe zarobyone gymyenye dacz, komu chcze, na to ortel yemu wyrzeczono

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 83:

(reflexive with się, attested in Greater Poland) to make sure, to double check (to check doubts with an additional inquiry)


wyględać

Polish: wyglądać

Silesian: wyglōndać

From wy- + ględać. First attested in the fifteenth century. Compare Old Czech vyhledati and Old Slovak vyhľadať.

Anna, matka gego, na kozdi dzen wiglyødala a syadala na wyrzchu geney gori podle drogy, otkødze moglabi swego sina z daleka zazrzecz gydøcego

1930 [c. 1455], “Tob”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 11, 5:


pomyślić

Polish: pomyśleć, pomyślić (obsolete)

Silesian: pōmyśleć

From po- + myślić. First attested in the end of the 14th century.

etydate

Lyata nasza iaco paiøk pomyslona bødø (meditabuntur, Puł: pomyszlyony będø)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 89, 10:

(attested in Lesser Poland) to think (to deeply consider or examine)

Humiliaui pomyslylem aut *vnyerzylem (war. kal.: ponyzilem, vschmyrzilem; humiliavi universos inimicos tuos I Par 17, 10)

1901 [Middle of the 15th century], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 48:


potopić

Polish: potopić

Silesian: potopić

Inherited from Proto-Slavic *potopiti. By surface analysis, po- + topić. First attested in 1446. Compare Old Czech potopiti and Old Slovak potopiť.

Bog vasch... vozy y gezne eypskye potopyl

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 810:

Tu per diluvium nove piscine... quinquaginta arbores quercuos fructuosos et mellificos... subundasti pothopillesz

1868 [1446], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XIII, page 197:


dojć

Polish: dojść

Silesian: dojś

Inherited from Proto-Slavic *dojьti. By surface analysis, do + -ić. First attested in the first half of the 14th century.

Nye placzi, zdrow tam doydze sin nasz (salvus perveniet filius noster), a zdrow syø k nam wrocy

1930 [c. 1455], “Tob”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 5, 26:

Tercii testes iurabunt..., quod is Stepan super domum Closz... non ambulavit, neque ipsam combussit, neque quidquid de rebus ipsius in domo recepit, nec furatus est, neque eius processu al. sladem ipsum tetigerunt al. dosto

1868 [1449], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XI, page 346:

Doszedlem czolem drzwy

1885-2024 [End of the 15th century], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume V, Kurów (Bochnia), page 372:

(attested in Lesser Poland) to arrive (to get somewhere by foot)

Sedese, bo u dob[rze wrzemiennem lubował], podle drogy, bo chogo iemu bilo doych, ne pam[iętał]

c. 1301-1350, Kazania świętokrzyskie, Miechów, page br 22:

(attested in Lesser Poland) to reach; to reach

Suum hominem, ne doszedw prawem, vocauit incensorem et furem

1902 [1402], “Wybór zapisek sądowych grodzkich i ziemskich wielkopolskich z XV wieku”, in Franciszek Piekosiński, editor, Studia, rozprawy i materiały z dziedziny historii polskiej i prawa polskiego, volume 6, Poznań, Pyzdry, Kościan, Gniezno, page 98:

(law, attested in Greater Poland) to obtain a conviction

Iaco to swatczimi, iaco sz (rp. szø) Oganczinimi yednaczi ne doszla Potrkowa rzecz

1902 [1403], “Wybór zapisek sądowych grodzkich i ziemskich wielkopolskich z XV wieku”, in Franciszek Piekosiński, editor, Studia, rozprawy i materiały z dziedziny historii polskiej i prawa polskiego, volume 6, Poznań, Pyzdry, Kościan, Gniezno, page 173:

Myedzi trsyemy drugy[mi] wiborni a ksyøszø gich, ale wszako ku trsyem pyrwim nye doszedl gest (et inter tres secundos inclytus et princeps eorum, verumtamen usque ad tres primos non pervenerat)

1930 [c. 1455], “I Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 11, 21:

Ale abi wyedzal, yze s nymy spolu tego doydzesz (ut autem noveris, quia simul cum illis haec experieris), owa w tø godzinø temv lyvdu bødzes przitowarziszon, yze gdisz godne[y] møki od myecza mego przimø, ti podobney pomscye podlyøszesz

1930 [c. 1455], “Judith”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 6, 6:


przejć

przechodzić (perfective)
przeć (alternative)

Polish: przejść

Silesian: przyjś

From prze- + ić. First attested in the 15th century.

Tedi yaco sli hy przesli, hy copcze za nimi posnamonowani, tedi u ostatecznego copcza Passek rzekl

1861 [1398], Pismo poświęcone naukom, sztukom i przemysłowi, volume III, Biblioteka Warszawska, page 34:

Alye voda podlvg svego przyrodzenya przeschedschy przez chvsthy y vyczyekla dzyvramy przez chvsty (penetravit per pannique foramina fluens emanavit)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 123:

Czlowyek, yako sziano dny yego, yako kwyet polny tako *otektczwe, bo duch przeydze (pertransibit) w nyem y ne ostane

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 102, 15:

Tedy vøcz morze gestcy szø ono bilo na obe strone rostøpylo, tako yszecz ony szø ge byly tako szucho przesly, ascy ony svich nok... ne *szocz ony byly rosmoczyly

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 174:

Tamo lodzye przedø (pertransibunt)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 103, 27:

(attested in Lesser Poland) to go through, to pass through; to cross

Tedi myecz mego ricerstwa przedze (transiet) twe boki

1930 [c. 1455], “Judith”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 6, 4:

Ktorey naszwiatsza dusza w godzina wielebney manki twoiey myecz bolesczi przeszedl

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 43a:

(attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) to penetrate, to get through

Lyvbyly syø tobye, przedzwa naprzod (praecedamus), a gospodiny twa s czelyadzø... z nyenagla acz gydø po nas

1930 [c. 1455], “Tob”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 11, 3:

Wstan, gospodne, przeydzi gi (praeveni eum) y obludzy gi

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 16, 14:

(attested in Lesser Poland) to precede (to go before, to go in front of)

Czczyenye o tem, yze dzyevycza Marya przeschla byla wschystkye tovarzyschky, przesla *y czyyemy (pro cznemy) obyczaymy (excellebat omnes socias suas virtutibus)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 17:

A wszdy yusz lath przeszlo vyelye, gdy pozyvam swego panszthwa

1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią], Mierzeniec, Płock, line 324:

(attested in Masovia) to pass by, to end, to go by

Non equitaverunt per Blysczyvodi via consueta, sed alia via inconsueta per Cukyzow et Clodno et pertransgesserunt theloneum Blysczywodiense al. przesly mytho

1868 [1493], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XV, page 307:

Takosch wschitky przedzi a obliczi blogoslawyenstwa, a nadzesch, eze czirpyączoscz skromna sama ma doconacz kasdey cznoti y dobroczy

1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 245:


pomorzyć

Polish: pomorzyć

Silesian: pōmorzić

From po- + morzyć. First attested in 1463–1465.

Yam obrzymy pomorzyla

1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią], Mierzeniec, Płock, line 232:

(attested in Masovia) to kill or destroy all of something


użyczyć

Polish: użyczyć, uzycyć (Lasovia)

/uʒʲit͡ʃʲit͡ɕ/

/uʒʲit͡ʃʲit͡ɕ/

From użytek + -yć with a shift of to give to use → to give. Compare pożyczyć. First attested in 1420.

Zaprzyszyągam vasz..., abysczye se mną... proszyly... syna mego mylego, aby my alye tego vzyczyl (ut saltem mihi concedat), abych sz nym vzyvala tey Vyelykonoczy v Yerusalem

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 506:

Vzycz czelestne zdrowye (confer vitae sanitatem) a w cznothach dobrych przemyeskawanye

1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej, Modlitewnik Nawojki, page 177:

to give, to grant [with genitive or accusative]

Wszythkych szwyøtych twych... zasluszenym y tesz proszbami vszyczy (concedas), aby we wszelkych zaszczyczenya twego vsczyczeny bychom byly pomoczą

1424, Kanon mszy św., Canon missae., volume III, page 54:

Stanislaus Nicolao contulit al. vziczil residere super obligacione in Dobanyeuicze usque ad exempcionem

1868 [1441], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XIII, page 108:

Corws cum ruminaret intra se, cui sui cordis interdum posset communicare, gl. participare vsiczicz, secretum, columba talia cogitantem aspiciens accessit ad eum

1874-1891 [1436], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIII, page 277:

Communicare id est cum aliis aliquod bonum facere vzyczycz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 30v:

(attested in Greater Poland) to allow someone to participate; to share something with someone


użyczać

Polish: użyczać

/uʒʲit͡ʃʲat͡ɕ/

/uʒʲit͡ʃʲat͡ɕ/

From użyczyć + -ać. First attested in 1484.

Przyszągam... *sprawydlywosczy vszyczacz yako wdowam tako syrotam, goszczowy yako szansadowy

1915 [End of the 15th century], Jan Łoś, editor, Przegląd językowych zabytków staropolskich do r. 1543, page 539:


heblować

Polish: heblować

Silesian: heblować

From hebel + -ować. First attested in the 15th century.

Vczyn sobye korab s drzewa heblowanego (fac tibi arcam de lignis laevigatis)

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 6, 14:

Asciare id est dolare habiln *heblowecz

1448, Wokabularz jagielloński, Biblioteki Jagiellońskiej, sygn. BJ Rkp. 2454, page 26r:


obelżyć

Polish: obelżyć

/ɔbɛlʲʒʲit͡ɕ/

/ɔbɛlʲʒʲit͡ɕ/

From obe- + *lżyć. First attested in 1420.

Obyelssy mitigabit (in his, sc. medicamentis, curans, mitigabit dolorem Ecclus 38, 7)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 84:

to reduce, to alleviate, to assuage, to mitigate


przywabić

Polish: przywabić

Silesian: prziwŏbić

From przy- + wabić. First attested in 1427.

Slvzebnykom... zapowyedamy... zabitich oblvpyacz..., alye tilko w genem groszv doszicz mayą myecz za robothą, gensze gim dacz kazyemy przes tego, gen ge do kthorego zabytego obrządzil prziwabicz (qui ad aliquem occisum procuraverit eos evocari)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 42:

(attested in Masovia) to call, to summon

Iacom ya o thø krziwdø oth Micolaya wstal, eze mø nye vsyedlil na them ogrodze, na kthori mø prziwabil

1950 [1427], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 2737, Warsaw:

Prywabicz obuiare

1885-2024 [c. 1428], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume I, Międzyrzec, Warsaw, page 475:

Allicere […] id est dulciter aduocare reytzen przyvabycz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 7v:

(attested in Greater Poland, Masovia) to attract, to lure


ldza

Inherited from Proto-Slavic *lьdzě. Cognate with Old Czech lzě and Old East Slavic льзѣ (lĭzě).

W czem czlowyek nye othpoczywa, w tem mu trwacz ne ldza abo nye moze

1915 [mid 15th century], Jan Łoś, editor, Przegląd językowych zabytków staropolskich do r. 1543, page 315:

(intransitive, impersonal) it is possible; one is allowed; it is needed, one ought to [with infinitive]


wskazować

Middle Polish: wskazować

Silesian: wskazować

From wskazać + -ować. First attested in the 15th century.

Slova moia wskazovaly gemv (nuntiabant ei)

1930 [c. 1455], “Neh”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 6, 19:

Tocz wskazvge (mandat) brat twoy Israel

1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 20, 14:

Ty yes sam krol moy y bog moy, yenze wzkazuyesz zbawyenya (mandas salutes) Yakobowy

1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski, Greater Poland, pages 43, 6:

(attested in Greater Poland) to commission, to order


kiełzać

Inherited from Proto-Slavic *kъlzati. Cognate with Old Czech klúzati.

Kelsacz lubrico

1885-2024 [late 15th century], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume V, page 7:

(intransitive) to slide (to move on a low-friction surface)


osięgnąć

desc

Polish: osiągnąć, osięgnąć (Middle Polish)

Silesian: ôsiōngnōńć

/ɔɕæ̃ɡnɑ̃t͡ɕ/

/ɔɕæ̃ɡnɑ̃t͡ɕ/

From o- + sięgnąć. First attested in the 15th century.

Roszczczye a ploczczye szye, a napelnyczye szemyø, a oszyøgnyczye yø sobye (subicite eam)

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 1, 28:

Onczy myą svoy pyersczyen ten zalyvbyl sobye, svym *posakyem osyągnal sobye (dotaliciis me suis desponsavit)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 26:

to obtain, to acquire (to begin to own or have)

Gdzye ya mam czyebye przymovacz, gdyz nyebo y zyemya thwey vyelykosczy nye moze oszyagnacz

1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej, Modlitewnik Nawojki, page 124:


plwieć

Galaa uipraua sø masto pluøcich (leg. plwiących), to ie neustauichstuo ludy gresnih

c. 1301-1350, Kazania świętokrzyskie, Miechów, page 6:

(figurative, attested in Lesser Poland) to waver, to wobble


jeśm

Polish: -m, -em


występić

Polish: wystąpić

Silesian: wystōmpić

From wy- + stępić. First attested in the 15th century.

Teda wystøpyw swyøty Blaszey przywital ge

1896 [Middle of the 15th century], Lucjan Malinowski, editor, Żywot świętego Błażeja. Zabytek języka polskiego z początku wieku XV,, page 319:

Vistøpcze (ascendite) z Iordana

1930 [c. 1455], “Jos”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 4, 17:

S oblokv promyen wystapyl, szlvncze szebye yest wypusczyl

1874-1891 [1453], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 212:

W tøsz godzynø wistøpyl duch boszi s Saula (spiritus autem domini recessit a Saul) a lomyl gym zli duch od boga

1930 [c. 1455], “Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 16, 14:

Wszelky zywyol, gez to po zemy plozy, wywyecz s sobø a wistøp na zemyø (ingredimini super terram)

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 8, 17:

Wstapy-ly kto w zakon... a zaszye wystapy (de claustro reddierit), a nye vczyny-ly poszluszenstwa, ten moze pothem wszancz dzyedzyczstwo

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 60, 2:

Fluuius egrediebatur, rzeka wisthapila, de loco uoluptatis (Gen 2, 10)

1461-1467, Sermones. Rękopiśmienne ekscerpty pochodzące z rkpsu Archiwum i Biblioteki Krakowskiej Kapituły Katedralnej o sygn. 230 (dawna sygn. 1421/108 Mns) z roku 1461-1467, page 443v:

to go out of; to leave [with z (+ genitive) ‘of what’] [with na (+ accusative) ‘onto what’]

Napyrvschy [na] svyadecztwo nan vystąpyly

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 714:

to pass (on foot, to get ahead of; to proceed)

Nyektorzy rące yego... z vyelyka nyelaska... vchvaczyvschy y zvyązaly tako tvardo, yze yego vschytky kosczy vyelebne ze stavov vystąpyly

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 652:

Ssą povynny ... tą tho pokuthą pelnyczi naboznye, vyąwszy nyzby thym vystąpyly... naprzeczywko przykazanyom bozym

1892 [1484], Hieronim Łopaciński, editor, Reguła trzeciego zakonu św. Franciszka i drobniejsze zabytki języka polskiego z końca w. XV i początku XVI, Krakow, page 724:

(attested in Lesser Poland) to violate moral principles; to sin


brznieć

Polish: brzmieć

Inherited from Proto-Slavic *brьněti. First attested in the fifteenth century.

Poczyøla brznyecz trøøba (cum coeperit clangere buccina)

1930 [c. 1455], chapter 19, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), section 13:

(intransitive) to sound (to produce a sound)

Eman, Azaph a Ethan na zwoneczkoch myedzanich brznyely (concrepantes)

1930 [c. 1455], chapter 15, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), section 19:

(intransitive) to play a musical instrument


wylizać

Polish: wylizać

Silesian: wylizać

From wy- + lizać. First attested in c. 1470.

Wylisacz elingere (corda vero eorum, sc. deorum, dicunt elingere serpentes Bar 6, 19)

1977-1980 [c. 1470], urowska-Górowska Wanda, Kyas Vladimir, editors, Mamotrekty staropolskie, Lubin, page 221:

(attested in Greater Poland) to lick out of (to remove something by licking)


tczeć

Polish: tczeć (obsolete)

Prziszedl Dauid a Abyzai k lyudu w noci y nalyazlasta Saula leszøcz a spyøcz w stanye, a kopye tczøcz w zemy (invenerunt... hastam fixam in terra) u gego glowi

1930 [c. 1455], chapter 26, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), section 7:

(intransitive) to be stuck, to jut, to protrude, to stick out


zeprzeć

Polish: zeprzeć

From ze- + przeć. First attested in 1418.

Jakom ja... nye oral na Ianovye na rszyszku... na vyenye nyeboszky Anny..., kthore vyano on okupyl s *przyszvolenyen blyszych, nye *szparwh gego pravem

1950 [1474], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1384, Warsaw:

(law, attested in Masovia) to defeat in court, to obtain a conviction

Congrediens, gl. ad bellum veniens, ad certamen adiunctus sparwschy szą, schodzącz szą

1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 26:

(reflexive with się, attested in Sieradz-Łęczyca) to clash in battle

Jaco sø thi quatuor marce, quid sø sø o ne sparli, thi sø vinesoni de Gostinky s ocziszni de paterno

1897 [1418], Teki Adolfa Pawińskiego, volume IV, number 3166, Łęczyca Land:

(reflexive with się, law, attested in Sieradz-Łęczyca) to have a case with someone in court; to go to court with someone


zamorzyć

Polish: zamorzyć

Silesian: zamorzić

From za- + morzyć. First attested in 1454.

The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:

Szyothmegonaczcze latha zamorzem byl, czo szobye nycz czynil

1451-1455, Legenda o świętym Aleksym, line 185:

to wear out by fasting, to exhaust oneself by fasting


rozpamiętać

zlw-opl-verb

rozpamiętać pf (imperfective rozpamiętawać)

Polish: rozpamiętać

From roz- + pamiętać. First attested in the 14th century.

Et ergo hec et alia in corde nostro ros[pa]mathaymi, memorando eius passionem et nostram redempcionem

1874-1891 [15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, Grochów, West Pomeranian Voivodeship, Kcynia, page 64:

Svyathy Yan, rospamyatavschy tą myloscz, ktorą y myloval myly Cristus, ... chczącz s nym mylosczyvye vmrzecz, nathychmyast szye zaszye vroczyl

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 658:

O czlovecze, rospamyątay, tako vyelyką mąką czyrpyal za nass, aby duschą tvoyą zbavyl y vykupyl

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 823:

K nemuz gdaz clouek gresny rospamø[taję] […] støpy, tochu sam sebe vspomene, s taynego sircha [strumienie gor]skih slez za grehi uilige

c. 1301-1350, Kazania świętokrzyskie, Miechów, page cr 15:

Rospamyatal szye Pyotr slova (recordatus est Petrus verbi domini Luc 22, 61), ktore[go] yemv byl myly Cristus rzekl

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 691:

Mas szø, ... clouecze, na tho rospamøtacz, ysze gesz thy s szeme stworzon

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 174a:

Rozpamøtali se sø (rememorati sunt), isze bog iest pomocznik gich

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 77, 39:

+obj

(ambitransitive or reflexive with się, attested in Pomerania, Greater Poland, Lesser Poland) to dwell on; to consider in thought; to mention [with accusative or genitive or na (+ accusative)]

attested in Pomerania; Greater Poland; Lesser Poland; attested in Pomerania; Greater Poland; Lesser Poland


roztworzyć

Polish: roztworzyć (“to loosen”)

Silesian: roztworzić

From roz- + tworzyć. First attested in the 15th century.

Arbor, laxa, rosthworz, densa viscera

15th century, Elżbieta Belcarzowa, editor, Glosy i zapiski polskie z dwóch rękopisów, numbers 1490/11, 1945/1, Zakład Narodowy im. Ossolińskich we Lwowie, page 356:


roztworzyć

Polish: roztworzyć (“to open”)

From roz- + tworzyć, modelled on otworzyć. First attested in 1476.

Scindatis, rostworzyli, hodie cor vestrum per scissionem meam

1884 [1476], Ignacy Polkowski, editor, Katalog rękopisów kapitulnych katedry krakowskiej. Cz. 1, Kodexa rękopiśmienne 1-228, volume III, page 108:


zajć

zachodzić (imperfective)
zać (alternative)
zaić (alternative)

Polish: zajść

Silesian: zajś

Yako Janek [ne] ne szasedl *Przedslaowi drogy, kedi gi Przedslaw ranil

1974 [1403], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kaliskie, volume IV, number 95, Kalisz:

Obuiare entgegen geen zaydz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 91r:

(attested in Greater Poland) to stand in the way, to physically block someone's path

Ale rzeklyby, ysz go kthora rzecz pylna zaszla albo mu zawadzyla (quod ipsum legale impedimentum impedisset),... thedy then przyszyasznyk szbyl thego besz szkody podlug prawa

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 63:

Lites, clopo[ty], eum (sc. Herodem) eciam usque ad unum annum occupaverunt zaschly

15th century, Elżbieta Belcarzowa, Anna Zajchowska, Felicja Wysocka i Ludwika Szelachowska-Winiarzowa, editors, Glosy, number 2366:

(attested in Greater Poland) to stand in the way, to make impossible, to be an obstacle

Jako [ya] then pacholek... yvsz nye bil mym chleboyeczczą, wtenczasz yvszem mu bil dal odpusczenye, przedtim nysz poszelstwo zaslo

1960 [1428], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty pyzdrskie, volume II, number 1020, Pyzdry:

Jaco Sczepan wytrzimal dzal Wylkow[o]ye mimo trzi lata s pokogem..., nisz zazew zaszedl

1959 [1412], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 680, Poznań:

Jako Jarognewssczy... wytrzimaly spokoyne thø thonø jezora Moscziska, o yøz Halska na ne zalowala, trszy latha dobrowolne, nisz gich pozewny listh zasedl

1967 [1416], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 609, Kościan:

(attested in Greater Poland) to come, to arrive

Nescimus, quando mors veniat nas zaydzye

1981-2001 [c. 1500], Elżbieta Belcarzowa, editor, Glosy polskie w łacińskich kazaniach średniowiecznych, volume I, Trzemeszno, page 62:

(attested in Greater Poland) to come unexpectedly

Exsurgens autem Maria abiit, zaszla (Luc 1, 39), in montana

1981-2001 [15th century], Elżbieta Belcarzowa, editor, Glosy polskie w łacińskich kazaniach średniowiecznych, volume II, Grochów, Kcynia, page 78:

(attested in Pomerania, Greater Poland) to go to, to head off

attested in Pomerania; Greater Poland; attested in Pomerania; Greater Poland

Zaslo migrauit (migravit Medemena Is 10, 31)

1977-1980 [c. 1470], urowska-Górowska Wanda, Kyas Vladimir, editors, Mamotrekty staropolskie, Lubin, page 185:

(attested in Greater Poland) to go, to leave, to depart

Yako gdy bily posli ot panyey Jandrzeyewe do panye Anni o wyranczenye dobitka, tedi yusz bilo sluncze saslo

1960 [1424], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty pyzdrskie, volume II, number 760, Pyzdry:

(of the sun, attested in Greater Poland) to set

Jaco Micolay nye oral Katherziny bliskosczy, ale tu oral na swey othczysznye, gdze myedzą szaszla

1960 [1415], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty pyzdrskie, volume II, number 436, Pyzdry:

(of land and water, attested in Greater Poland) to stretch, to extend, to reach

Tedi rzekl yest pan sandcza, esze Giszicze sø *duchowno, a o tho mam zachotczicz, czo mi o to *zaycze. Tedi yest *gy postavil *kszicza canownica sandczinskego. Tedy yest *wøstipi y szasedl ye

1872 [1402], Konstanty Małkowski, editor, Przegląd najdawniejszych pomników języka polskiego, page 119:

Iaco Jacuss slubil Jacussa o ten kon zaydz, czsos gy pani straczila

1888 [1391], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 63:

Veniens... Marcissius... actor przipowyedal se super... Fredricum tamquam super zachodczu o to, yako gest in libro inscriptum ocz gest zaschedl

1868 [1439], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XI, page 156:

(law, attested in Greater Poland) to enter into court proceedings instead of the defendant [with accusative ‘whom’] [with o (+ accusative) ‘for whom/what’]

(attested in Greater Poland) The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:

Jako pany Margorzatha vziwala swego dobicza, nisz trszy lata viszly, ale gey pan starosta wrzeszena ne doszpomogl, asz walki zaszly

1967 [1413], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 489, Kościan:

Bąndzyely czlowyek ozalowan o glową... albo oczkolwyek gynnego nyeszprawnego, czo szye zaszlo przesz nocz (quod pernoctatum est), na thego maya... zalowacz

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 125:

(reflexive with się, attested in Greater Poland) to happen


truchnąć

⇒? Polish: truchło

Inherited from Proto-Slavic *truxnǫti. Akin to Lithuanian trešti.

Memoria, pamøczą, memor ero et tabescet, bødze truchnącz, in me anima mea (Thren 3, 20)

1981-2001 [mid XV century], Elżbieta Belcarzowa, editor, Glosy polskie w łacińskich kazaniach średniowiecznych, volume III, page 82:

(figurative) to languish, to pine, to waste away

to molder, to putrefy
to languish, to pine, to waste away


strzekać

>? Polish: strzykać

Infirmitas stimulat strzeczye

1874-1891 [mid XV century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, Częstochowa, page 349:

(of an illness, attested in Lesser Poland) to afflict, to vex (to cause suffering to)


sąc

Inherited from Proto-Slavic *sy. Displaced by Polish będący.

Zalibi, vbostwem przinødzon søøcz, przedalbi syø (si... vendiderit se) tobye brat twoy, nye vcyøszay gego robotø robotnikow

1930 [c. 1455], “Lev”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 25, 39:

And if your brother, being miserably poor, sells himself to you, do not make him work as a slave


płonić

Middle Polish: płonić

⇒ Polish: wypłonić

Kmethones eundem agrum possidentes tamquam proprium fideliter reformare, funum (pro fimum) ducere et non amulare (pro annilare) al. nye plonycz

1856-1870 [1470], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume XI, number 692:


słzić

From słza + -ić. Compare Czech slzet and Russian слези́ться (slezítʹsja).

Anna... a Sara..., sliszøcz tø rzecz, poczølesta slzicz (lacrimatae sunt)

1930 [c. 1455], chapter 7, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), section 8:


rębić

Middle Polish: rąbić

Yz czso pan Jaszek... zalowal..., aby porambyly sedmdzeszanth y sto kop drzewa, tho szą rambily na swem na prawem

1967 [1418], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 675, Kościan:

Kedi Stanislaw Zydowca damby rambil w Geligowskem gayu, thedi Bronislaw the dzedziny w trzimanu ne bil

1967 [1413], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 478, Kościan:

(attested in Greater Poland) to chop down, to cut down, to fell (to bring down by cutting)

Jaco Miroslaw gwaltem ne yal na Wøczenczewø dzedzinø i ne ranbil yego wroth ani clol

1967 [1411], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 446, Kościan:

(attested in Greater Poland) to destroy with an ax


zwnieć

Chwalcze gy we zwonkach dobrze wz[n]øczych (in cymbalis bene sonantibus)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 150, 5:

(attested in Lesser Poland) to sound (to produce a sound)

Wznacz concrepantes (id est agnoscentes *vsnayąncz; universusque Israel deducebant arcam foederis domini in iubilo... et cymbalis et nablis, et citharis concrepantes I)

1977-1980 [c, 1470], urowska-Górowska Wanda, Kyas Vladimir, editors, Mamotrekty staropolskie, Lubin, page 92:

(attested in Greater Poland) to play a musical instrument

Pothem po nych krola Wlodzyslawowy, ysze o przemynąlych krola Kazymyrowych pamyącz czinyą, ... thesz thv kv konyczv popyszani szą, yako slowa oth slowa w szobye wznyą

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 62:

(attested in Masovia) to sound, to go (to have particular content)


zręczyć

Polish: sręczyć (dialectal), stręczyć

/zræ̃t͡ʃʲit͡ɕ/

/zræ̃t͡ʃʲit͡ɕ/

From z- + ręczyć. First attested in 1465.

Z strony gedn[y]ey Halcznovskyego zraczyl... Michalem.... to d[zi]rzecz pode sztem grzywy[e]n

1931 [1465], Rudolf Rauscher, editor, Soudní knihy osvětimské a zátorské z r. 1440-1562, number 133, Oświęcim, Zator:

(attested in Lesser Poland) to pledge, to give a surety or guarantee


dręchnąć

From dręchły + -nąć. First attested in 1431. Cognate with Russian дря́хнуть (drjáxnutʹ).

Infirmus discrepatur, decrepat, drøchne

1885-2024 [1431], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume V, Kurów (Bochnia), page 64:


barczeć

Elephas barrit bąrczy vel myekocze

1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 2:

Elephas barrit bąrczy vel myekocze

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 18r:

(of an animal, attested in Greater Poland) to roar; to bellow


biezczynić

/bʲɛst͡ʃʲiɲit͡ɕ/

/bʲɛst͡ʃʲiɲit͡ɕ/

Univerbation of bies + czynić. First attested in 1411.

Jaco Machna samoczwarta prziszla i wirzuczala Machnø z yey domu y gey rzeczi y gey byeszczine

1967 [1411], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 447, Kościan:


przebadać

Polish: przebadać (“to examine”)

From prze- + badać. First attested in 1436.

Tu... ibi stabilitus confidas prius rimata diligentia, przebadana pilnoscz, uideas

1874-1891 [1436], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIII, page 276:

(transitive, hapax legomenon) to consider; to examine; to investigate; to scrutinize


gwałtować

Polish: gwałtować

From gwałt + -ować. First attested in c. 1455.

Vczysnącz, gwalthovacz, gwalth czynycz obprimere

1876-1929 [c. 1455], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie, volume XIV, Miechów, Kruchowo, page 492:

(hapax legomenon, attested in Lesser Poland, Greater Poland) to violate, to defile; to rape (to perform violence, misdeeds, etc.)

attested in Lesser Poland; Greater Poland; attested in Lesser Poland; Greater Poland


chrachać

desc

Polish: charchać, chrachać (Far Masovian)

Inherited from Proto-Slavic *xъrkati. However, the expected form is *charchać, suggesting this is a dialectal form. First attested in c. 1500.

Screare id est scream proicere schnytzen oder ausspeyen chrąchącz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 121v:

(attested in Greater Poland, hapax legomenon) to spit (to expel phlegm loudly from the throat)


zakwasić

Polish: zakwasić

Silesian: zakwasić

From za- + kwasić. First attested in 1413–1414.

chleb zakwaszony

In pane... fermentato nye w oprzaskownem (i. e. w nieoprzaskownem) chlebe,... zakwasonem albo zagnyeczonem,... w quasonem ch[l]ebe

1876-1929 [1413-1414], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie, volume XIV, Iłża, page 503:

(transitive, hapax legomenon, attested in Lesser Poland) to leaven, to ferment, to sour (subject to acidifying fermentation)


nawidzieć

Polish: nawidzieć, náwidzieć (Near Masovian), nazidziéć (Masuria), nawidziéć (Ostróda), náwidzić (Przemyśl), nawidzić (Lasovia)

Silesian: nawidzieć

Inherited from Proto-Slavic *naviděti. By surface analysis, na- + widzieć. First attested in the 15th century.

Teyczy davaya mego szyna yedynego, aby temv matka byla, yemvsch yestem oczyecz. Dzyvka navydza a czynyą ya matka

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 47:

(hapax legomenon) to love, to cherish, to be fond of


ostawić

Polish: ostawić, ôstawić (Przemyśl, Biecz)

Silesian: ôstawić

From o- + stawić. First attested in the 14th century.

Ocecz moy y macz moia ostawili sø me, ale gospodzin przyøl iest me

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 26, 16:

Ostavywszy svoye vyedro nyevyasta y przybyegla do myasta

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 248:

(attested in Lesser Poland) to leave (to desert someone or something)

Ostawylyszmi Marczyna przy cząsczy oczczystey

1967 [1420], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 848, Kościan:

(attested in Greater Poland) to leave with or to (to not deprive of, to allow something to remain)

Tobe ostawyon iest vbogy, szyrotcze ty będzyesz pomocznyk

1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski, Greater Poland, pages 9, 38:

(transitive, attested in Greater Poland) to leave with or to (to entrust someone to someone's care) [with dative ‘with whom’]

Padnyemi na Fylystini w noci a wibygemi ge..., any genego møsza z nych ostawymi

1930 [c. 1455], “I Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 14, 36:

(attested in Lesser Poland) to leave (to not remove, to not take away; to leave in some state) [with instrumental ‘as whom’]

to leave; to spare (to spare someone, to save someone)

Koszczy gego nye stluczyeczye any gego czso ostawyczye asz do yutra

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 12, 10:

Ne ostawisz dusze moiey w pecle

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 15, 10:

Jakom ne ostawila proszne role, czszo by maldrem mogl ossacz na wolwarcze

1967 [1416], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 581, Kościan:

Roszdzelą gy szwoyv mylą, a ostavya gy pravym vylv

1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią], Mierzeniec, Płock, line 292:

Iudasch... rzekl ym: Ova ya vam slubvyą, yze czo vym kv yego yączyv potrzebnego, vschythko vam povyem, a nycz nye ostavyą

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 514:

Pospolu nemødri y szalony zgineta. I ostawø czudzim bogaczstwa swoia

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 48, 10:

(attested in Lesser Poland) to leave (to relinquish upon death, sometimes of debts)

Y przecz tak dlugo myeszka przidz sin moy? Yzaly gest tam ostawyon?

1930 [c. 1455], “Tob”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 10, 1:

(transitive) to keep (to hold someone, to not let go)

A gdisz bil wyelblødi ostawyl przed myastem v studnycey wyeczor..., pocznye syø modlycz

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 24, 11:

Czczyenye o posvyączanyv kosczyola bozego y o vstavyenyv novey Vylykonoczy, bo myly Krystus, dokonavschy Vylykonoczy starego zakonv..., tvsch potem ostavyl novy testamenth albo zakon

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 540:

A tak ostauil tu przed skrzinyø zaslyvbyenya boszego Azapha a bracyø gego, abi przislugowaly przed skrzinyø vstawycznye

1930 [c. 1455], “I Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 16, 37:

Potem s Manasse vcyekly ku Dauidowy, kdisz szedl s Fylystinskimy, abi przecyw Saulowi boiowal. A nye boiowal s nymy, bo *wszowszi radø, ostauily gy ksyøszøta fylystinska rzekøc: Nyeprzespyeczno gest glowye naszey nawrocycz syø ku panu swemu Saulowy

1930 [c. 1455], “I Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 12, 19:

Ablactare ostawicz aut odschadzicz

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 35:

Kyedy Iesus byl ve dw lat po svem vrodzenyv, tako yest ostavyon ode szanya, yze daley nye pozyval pyerszy matky svey

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 99:

Ablactare est puerum a lacte extrahere entwenen ostąvycz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 1v:

(transitive, attested in Greater Poland) to wean (to stop breastfeeding)


zadrać

From za- + drać. First attested in c. 1455.

Nye zadrali sø syø rvcha wasze

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 29, 5:

(hapax legomenon) to wear out, to be destroyed


ślnąć

Middle Polish: lśnąć

Inherited from Proto-Slavic *lьsknǫti. First attested in the 15th century.

Ignis vibrante lumine, slnącza szą jasnosczy, lingue figuram detulit, verbis ut essent proflui et caritate feruidi

1901 [XV ex.], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume II, page 312:

(reflexive with się, hapax legomenon) to shine, to sparkle


ślnić

Polish: lśnić

From Proto-Slavic *lьsknǫti + -ić. First attested in the 15th century.

Sacivs, vt fieret tibi Cristi fama coruscans, slynyacza, niteris, ecclesias condere et bazilicas

1874-1891 [XV p. pr.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XVI, page 336:

(hapax legomenon) to shine, to sparkle, to gleam, to glow


oślnąć

/ɔɕlʲnɑ̃t͡ɕ/

/ɔɕlʲnɑ̃t͡ɕ/

A w tem vsnyenyv gnoy iastkolyci gorøci gemv w oczy vpadnye tak, isze røcze oszlnøl (fieretque caecus)

1930 [c. 1455], “Tob 2”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), section 11:


siedziesze

third-person singular imperfect of siedzieć


ulubić

zlw-opl-verb

ulubić pf (imperfective ulubiać or ulubować)

ulubiać (imperfective)
ulubować (imperfective)

Polish: ulubić, ulubieć (Przemyśl)

From u- + lubić. First attested in the 14th century.

Vlubil iesm se w prawdze twoiey

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 25, 3:

Ta droga gich szszcoda gim, potem w uscech swogich vlubø se

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 48, 13:

To yest moy syn namyleyschy, v nym szye mnye dobrze vlvvbylo

1968 [92], Roman Laskowski, Józef Reczek, editors, Glosy polskie rękopisu Sermones de tempore et de sanctis nr. XV 32 Biblioteki OO. Dominikanów w Krakowie z drugiej połowy XV wieku, Sandomierz: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, page XV p. post.:

Owa dzyeczye moye myle, ktoregozem vybral, y ktorem ze dobrze vlvvbylo dvschy moyey

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 328:

+obj

w (+ locative) ‘for whom/what’; with dative ‘subject’

(reflexive with się, sometimes impersonal, attested in Lesser Poland) to find a liking for someone or something, to love someone or something [with w (+ locative) ‘for whom/what’; or with dative ‘subject’]

Iakom ia s Ianem taki tark myal, esze mi sa iutra plascz imyal yroczicz, acz mi sza koni nye vlubi

1920 [1437], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume III, number 2494, Zakroczym:

Quia sine fide impossibile est deo placere wlubicz se

1956 [XV med], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku, Silesia, page 95v:

Gdisz mi syø rzecz vlvbila, vislalem was dwanascze møzow

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 1, 23:

Przez twą czystotą samasz thy zaslvzyla, yzeszye vlyvbyla krolovy nyebyeskyemv

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 41:

(reflexive with się, attested in Masovia, Silesia) to please someone, to gain someone's recognition or favor [with dative ‘whose favor’]

attested in Masovia; Silesia; attested in Masovia; Silesia


widziech

Goral: widziołek (partially)

desc

Silesian: widziołch, widziołech (partially)


miałasta

Derived from Proto-Slavic *jьmělъ + *esta.


biszkantować

Kvka vel byskanthvye, spyevą modulizat

1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 3:

Modulizat kvka vel byskanthvye spyevą

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 84r:

(hapax legomenon, attested in Greater Poland) synonym of śpiewać (“to sing”)


bitunkować

From butynek + -ować. First attested in c. 1500.

Bythvnkovącz diuidere spolia

Diuidere spolia bythvnkovącz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 42r:

(hapax legomenon, attested in Greater Poland) to divide loot


błędzić

desc

Polish: błądzić, błędzić (Middle Polish), błąsieć (“to be delirious with fever”) (Chełmno)

Silesian: błōńdzić

/bɫæ̃d͡ʑit͡ɕ/

/bɫæ̃d͡ʑit͡ɕ/

Etymology tree
Proto-Balto-Slavic *blándīˀtei
Proto-Slavic *blǫditi
Old Polish błędzić
Inherited from Proto-Slavic *blǭdìti. By surface analysis, błąd + -ić. First attested in the 14th century.

etymon

Blødzycz gee vczynyl w przezdroszy

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 106, 40:

Blødzyl gesm yako owcza, yasz zaghynala gest

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 118, 176:

Blondzycz diuagari

1885-2024 [c. 1428], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume I, Międzyrzec, Warsaw, page 488:

Bylyscze nyegdy yako owcze blądzącze eratis enim sicut owes errantes

1880-1894 [XV med.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume I, Lviv, page 83:

Gdisz vsrzisz volv brata twego albo owczø blødzøcze, nye minyesz gich

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 22, 1:

Przekløti, ktosz dopvsci blødzicz slepemv na drodze

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 27, 18:

Blandzączego herentem

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 10:

*Blodzyly na puszczy w powodzyu

1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski, Greater Poland, pages 106, 4:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland, Masovia, Southern Borderlands) to err (to wander, to stray, to rove)

attested in Lesser Poland; Greater Poland; Southern Borderlands; attested in Lesser Poland; Greater Poland; Southern Borderlands

Blandzicz fluctuare

1874-1891 [1444], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIII, page 304:

Nye blandzy non fluctuat

Blandzy titubaverit

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 84:

Blądzącz impingetis

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 99:

Nye bandą blandziczy non impinguentur

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 100:

Poloszyly sø grzeszny sydlo mne, a od kazny twogych ne blødzyl gesm

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 118, 110:

Tu zaluye tych, gysz drogy prawdy blędzycz potwarzany bywayø

1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski, Greater Poland, page 118 arg. 9:

Nye poydzesz za thluscza szle czynycz any w szandze wyaczsze strony przyszwolysz, aby szye od prawdy nye othchylyl albo bladzyl

1882 [XV p. post.], Emil Kałużniacki, editor, Kleinere altpolnische Texte aus Handschriften des XV. und des Anfangs des XVI. Jahrhunderts, page 286:

Ty cztyrzy elementa... przeciw jego mocnemu a stałemu przyrodzeniu nic nie błądziły

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 156:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland) to leave, to abandon

Oddalili sø se grzesznicy od porodzena, blødzili sø od brzucha

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 57, 3:

Weszgi czi blødzø sercem

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 94, 10:

Nye bladzycze nolite errare, deus enim non irridetur

1880-1894 [XV med.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume I, Lviv, page 112:

Gdy szwa rodzyna szandza, czasztho... na szkaszanyv blandzv

1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią], Mierzeniec, Płock, line 332:

Gydącza mnye vyedzy, bladzacza odvodzy, przywraczayacza przyymy, vpadayacza podnaschay

1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej, Modlitewnik Nawojki, page 153:

Blądzy errat

1874-1891 [XV p. post.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 178:

Falszyvy Szydovye blądzą, pysma szwyąthego nye vydzą

End of the 15th century, Ladislas of Gielniów, De nativitate Domini - Pieśń o narodzeniu Pańskim, Gielniów, line 21:

Odpowiedziawszy miły Jesus i rzekł im: Błądzicie nie wiedząc pisma ani mocy bożej

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 414:

(attested in Lesser Poland, Southern Borderlands, Masovia) to err (to act inappropriately)

attested in Lesser Poland; Southern Borderlands; attested in Lesser Poland; Southern Borderlands

Thagy szyą vel bladzy delirat

1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 4:

Delirat thagy szyą vel bladzy

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 38r:

(hapax legomenon, attested in Greater Poland) to blather (talk nonsense)


krząkać

Polish: chrząkać

Silesian: krzōnkać

Inherited from Proto-Slavic *krękati. First attested in c. 1500.

Aper frendit krzaką sgrzytha vel skrzeka

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 54v:

Sus brixitat krząka

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 134v:

Sus grinit kvyczy albo krzaka

(attested in Greater Poland, of a pig) to grunt (to make low, raspy sounds)


czołkać

/t͡ʃʲɔɫkat͡ɕ/

/t͡ʃʲɔɫkat͡ɕ/

(reflexive with się) alternative form of czołgać się


męcić

/mæ̃t͡ɕit͡ɕ/

/mæ̃t͡ɕit͡ɕ/


obiązać

obięzować (imperfective)
obięzać (alternative)

/ɔbʲɑ̃zat͡ɕ/

/ɔbʲɑ̃zat͡ɕ/

Inherited from Proto-Slavic *obęzati. By surface analysis, ob- + więzać. First attested in the 14th century.

Ony *obozali sø se y padli, ale my wstali iesmi y wzclonilismi se

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 19, 9:

(attested in Lesser Poland, hapax legomenon) to tie up, to bind

Jenze , ne pamøtaiø dobra uekuiego, obøzal sø tomu, csoz iesc uremennego

c. 1301-1350, Kazania świętokrzyskie, Miechów, page br 36:

(reflexive with się, attested in Lesser Poland, hapax legomenon) to get attached to something, to get used to something, to come to like something

Jako prawye panu Spithcowi, woyewodze, nye obyanzal yesm sye dacz za wyny drew we dwa pyecza wappna szedz

1880-1894 [1400], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume III, Krakow, Czchów, page 192:

Potr *obanzel szø panu Jacuszowi tich penødzi placzicz, cso nan o ne zalowal

1888 [1401], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 79:

Petrus... obøzal sø czinicz praw swimi ludzmi na dzen zauiti, a ne uczinil

1895 [1415], Archiwum Komisji Prawniczej. Collectanea ex Archivo Collegii Iuridici, volume VIIIa, page 130:

Yakom szą nye obyaszala dacz seszczynaszcze grzywyen Vyanczenczewey zenye

1960 [1434], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty pyzdrskie, volume II, number 1097, Pyzdry:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland) to oblige, to impose an obligation


obięzać

/ɔbʲæ̃zat͡ɕ/

/ɔbʲæ̃zat͡ɕ/


postrzygać

From postrzyc + -ać. First attested in 1439.

Dantes... licenciam... pannos radendi al. postrzygac et sarcinandi al. kraiac

1874 [1439], Monumenta Medii Aevi Historica res gestas Poloniae illustrantia. Pomniki Dziejowe Wieków Średnich do objaśnienia rzeczy polskich służące, volume XVII, page 333:

(hapax legomenon) to trim (to cut the nap off a dress at the final stage of production and trim the edges of a cloth base)


wiecić

/vʲɛt͡ɕit͡ɕ/

Thym posdrowy *nan angyol, gdysz naswyantschan wyeczy rzkancz: Sdrowa yesz Maria

1972 [XV med.], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Staropolska pieśń maryjna na nowo odczytana, volume XVI, page 13:

to name [with accusative ‘whom’] (to call by name)


wiecać

Inherited from Proto-Slavic *věťati. By surface analysis, wiecić + -ać.

Thim poszdrowi iø angiol, gdi *naszwansza wecza szrkanczø: Szdrowasz Maria

1874-1891 [XV in.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 218:


ożydać

Middle Polish: ożydać

Ozydayą expectantes

1915 [XV p. pr.], Jan Łoś, editor, Przegląd językowych zabytków staropolskich do r. 1543, page 519:


rozrazić

desc

Middle Polish: rozrazić, rozdrazić (Middle Polish)

Inherited from Proto-Slavic *orzraziti. By surface analysis, roz- + razić.

Rozrazyl interrupit (interrupit mare et perduxit eos, et statuit aquas

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 65:

Vpadl Otozias przes okno palaczowe, gesz myal w Samary, a w tem to rozdraziw syø, nyemogl

1930 [c. 1455], chapter IV, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), Reg 1, 2:

(reflexive with się) to injure oneself in a collision or fall