źwierzę

Polish: zwierzę

Silesian: zwiyrzã

Inherited from Proto-Slavic *zvě̄rę̀. By surface analysis, źwierz + -ę. First attested in the second half of the 14th century.

etydate

Zwerzøta (animalia) twoia przebiwacz bødø w ney (sc. w dziedzinie twej)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 67, 11:

(attested in Lesser Poland) creature (living being)

Gakocz ptaskowe szukagøcz ony gnaszda szobe a sverzøtha barloga

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 3b:

(sometimes collective, attested in Lesser Poland, Southern Borderlands) animal (something alive that isn't a person or plant, etc.)

attested in Lesser Poland; Southern Borderlands; attested in Lesser Poland; attested in Lesser Poland

Jacom ya v Anninich lowczow nye wząl zwerzancza samotrzecz silø

1950 [1436], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 473, Warsaw:

attested in Lesser Poland; Southern Borderlands; attested in Masovia; attested in Masovia

źwierzęta domowa

Difnecz tesze ono (sc. dzieciątko) gest medzy sverzøthy bilo

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 3a:

Swerzøtom domowim y lesznym

1885-2024 [c. 1450], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume IV, page 569:

(attested in Lesser Poland) pet (domestic animal kept in the house)

źwierzęta na ziemi/ziemska

źwierzęta lasa/lasow/leśna; leśnia źwirzęta

źwierzęta polna

wolna źwierzęta

złe źwierzę

źwierzęta zła

żarłoczna źwierzęta

Wszitky zwyerzøta (cuncta animantia), gez to sø s tobø,... wywyecz s sobø

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 8, 17:

*Nalyezonly v ktorem grzesche, odpądzyly od szyebye, aby yako zvyerza (more pecorum) na pvsczy korzenym byl zyw

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 182:

Bo moia sø wszistka zwerzøta lassow (omnes ferae silvarum)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], page 49,11:

Bo nye tilko lyvdze sluszø gemv przez cyø, ale y zwyerzøta polna (bestiae agri) poddani sø gemv

1930 [c. 1455], “Judith”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 11, 5:

Texente aranea retiaculum artis sue musca volitans coram ponita dixit: Vt quid concludis fallaci rethi semitas liberioris nature, gl. liberalium animalium wolnym szwyerzątom?

Middle of the 15th century, Józef Reczek, Zbigniew Wojas, Felicja Wysocka, Mariusz Leńczuk, Elżbieta Belcarzowa, editors, Glosy i drobne zabytki języka polskiego pominięte przez wydawcę w RXXIII 268-319. Uzupełnienie materiału z trzech rękopisów na podstawie nieopublikowanych odczytań z rękopisów wyrazów polskich wraz z kontekstami, Lviv, page 279:

Zle zwyerzą (auferam malas bestias Lev 26, 6) y myecz nye przeydze waszey granycze

1882 [End of the 15th century], Emil Kałużniacki, editor, Kleinere altpolnische Texte aus Handschriften des XV. und des Anfangs des XVI. Jahrhunderts, page 287:

Snadzyes navykl navką czarnoxyąska y chytrosczyą, przeto szye tym nyerozvmnem[y] a zarlocznem zvyarzatam (brutis et ferocibus... feris) przylączasz

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 140:

Vczynyl bog szwyerzøta szemska (bestias terrae)

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 1, 25:

attested in Lesser Poland; Southern Borderlands; attested in Lesser Poland; Southern Borderlands

A thu szye yemv (sc. Krystusowi) począly nasmyevacz dopyro rzekącz: O sprostne, vczyekl[y]e zvyerze, mnymalesz, aby ty byl lepsy y mądrschy naszych byskupov?

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 733:

(derogatory) animal (person acting wildly)

Thaky za swyerzą albo za myąszo (pro ferinis seu carnibus) trzy grzywny... zaplaczycz bącz... przyczysnyon

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 81:

(attested in Masovia) game meat (meat of hunted animals that is typically for food)

Szwerzø animal

1956 [Middle of the 15th century], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku, Silesia, page 231v:

(attested in Silesia) The meaning of this term is uncertain.


śrzoda

Polish: środa

Silesian: strzoda

Inherited from Proto-Slavic *serdà. First attested in 1223.

Yz pany Hanka... vmarla... sze wtorku na szrzodą

1967 [1419], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 731, Kościan:

Tam locum forensem, quam villas ibidem fundandas eodem iure, quo utitur Nouum Forum ducis Henrici, quod szroda dicitur, volumus... locari

1956-1964 [1223], Karol Skowroński, Anna Skowrońska, Karol Maleczyński, editors, Kodeks dyplomatyczny Śląska. Zbiór dokumentów i listów dotyczących Śląska. Codex diplomaticus nec non epistolaris Silesiae, volume III, Silesia, page 60:

(attested in Silesia) a German law adopted in many Polish towns following the example of Środa Śląska


stacyja

desctree

Polish: stacja, stacyja (Middle Polish), stacya (pre-reform orthography (1816))
→ Kashubian: stacjô

Silesian: stacyjŏ

→ Old Ruthenian: ста́цїꙗ (stácija)
Belarusian: (dialectal) ста́цыя (stácyja)
Carpathian Rusyn: ста́ція (stácija), шта́ція (štácija)
Ukrainian: ста́ція (stácija)

⇒ Old Ruthenian: ста́нцїꙗ (stáncija), ста́нцыꙗ (stáncyja)
Belarusian: ста́нцыя (stáncyja); (dialectal) ста́нцая (stáncaja), ста́нца (stánca), ста́нця (stáncja)
Ukrainian: ста́нція (stáncija)
→? Russian: ста́нция (stáncija) (or from Middle Polish) (see there for further descendants)

Learned borrowing from Latin statiō. First attested in 1437.

Jacom sza ya ne pothgyal po Boruczinem wygechanu xyadzu staczigey *dat

1950 [1437], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 688, Warsaw:

(attested in Masovia) obligation of subjects to support a ruler and anyone they are with while traveling around the country, converted over time into tribute in kind or into a monetary payment

Preceptum erat Iudeis ter in anno templum domini visitare in Jerusolimam: in Pasca, Penthecostes et Cenopheia, id est dedicaciones, oblaciones statutas, staczygye, offerre

1880-1894 [Middle of the 15th century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume V, page 270:

offering made by Jews in the Jerusalem temple while visiting it


posiedzienie

Polish: posiedzenie

Silesian: posiedzynie

/pɔɕɛd͡ʑɛ(ː)ɲɛː/

/pɔɕɛd͡ʑɛɲe/

/pɔɕɛd͡ʑeɲe/

From posiedzieć + -enie. First attested in 1448–1450.

Czsokoli bi gymyenya albo possyedzyenya, sbozaa w zyemy myalbi (quidquid suae facultatis et possessionis in terra habuerit), tho wschisthko onemu, komu zaloscz yest, dano ma bicz

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 93:

(attested in Masovia) property (that which is owned)


lhacz

Middle Polish: lhacz

Pakly rzku, ne z[n]agø gego, bødø podoben wam lhacz (ero similis vobis, mendax Jo 8, 55)

1950 [ca 1425], Jan Janów, editor, Najstarsze szczątki ewangeliarza polskiego, Krakow, page 42:

(attested in Lesser Poland) liar (one who tells lies)


glozn

Polish: glozna (regional)

Inherited from Proto-Slavic *gleznъ. First attested in 1437.

Gloszn talus

1877-1881 [1437], Władysław Wisłocki, editor, Katalog rękopisów Biblioteki Uniwersytetu Jagiellońskiego, number 228, page 89:

Do gloschn dawam talarem (nudaverunt eum tunica talari et polymita Gen 37, 23)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 13:

(anatomy) ankle (joint between foot and leg)


rzyza

Borrowed from Old Czech hříza／říza. Cognate with Old East Slavic риза (riza).

Poderis est camisia linea aut talaris, a pos, pedes, rzcza (pro rziza; vidi... similem filio hominis, vestitum podere et praecinctum ad mamillas zona aurea Ap 1, 13)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 137:

(clothing) long robe reaching down to the feet


bienduga

Polish: binduga

Borrowed from Middle High German bindunge. First attested in 1427.

bor+

Cum una rippa fluuii Bebrza circa locum benduga, vbi robora ligantur

1912-1930 [1427], Monumenta Iuris cura praepositorum Chartophylacio Maximo Varsoviensi, volume V, page 72:

coast that is convenient for the shipment of trees


prok

Iestly drzewya nye plodzøczego, a iest plone a k ginim potrzebam godne, poszekaw ge, vdzalasz proki (machinas), doyødze nye dobødzesz myasta

1930 [c. 1455], chapter 20, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), section 20:

(weaponry) catapult (device for launching large objects)

Prziprauil gym Oziasz... løcziska y proky (fundas) ku cyskanyv kamyenym

1930 [c. 1455], chapter 26, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), section 14:

sling, slingshot (Y-shaped stick with an elastic sling between the arms used for shooting small projectiles)


kstałt

desctree

Polish: kształt, kstałt (Middle Polish), xtałt (pre-reform orthography (1936))
→ Belarusian: кшталт (kštalt)
→ Kashubian: sztôłt, (dialectal) chsztôłt, ksztôłt
Slovincian: ksztolt
→ Ukrainian: кшталт (kštalt)

Silesian: ksztołt, kształt

Borrowed from Middle High German gestalt. First attested in 1448.

bor+

Pod xthaltem dobroczy

1874-1891 [1448], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, Częstochowa, page 354:

Figura id est forma eyn gleychnysz oder eyn gestalt vyobrazenye xstalth

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 52r:

Forma gestalt xstalth

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 53v:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland) shape (appearance of something in terms of its arrangement in space, especially its outline)

attested in Lesser Poland; Greater Poland; attested in Lesser Poland; Greater Poland


pecyna

Polish: pecyna

Silesian: pecyna, pecyń

Borrowed from Old Czech pecina (“fired clay from a kiln”). First attested in 1242.

Duas porciones salis, que a wlgo peczini et corcze uocantur, ad Magnum Salem

1874 [1242], Monumenta Medii Aevi Historica res gestas Poloniae illustrantia. Pomniki Dziejowe Wieków Średnich do objaśnienia rzeczy polskich służące, volume IX, page 65:

a type of evaporated salt; lump of such salt


deszczka

Polish: deszczka (obsolete)

/dɛʃʲt͡ʃʲka/

/dɛʃʲt͡ʃʲka/

Inherited from Proto-Slavic *dъščьka. By surface analysis, deska + -ka. First attested in the 1463–1465.

Darmo poszyvasz lvbyeszczka, yusz czy sgothowana deszczką

1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią], Mierzeniec, Płock, line 318:

(attested in Masovia) board, plank (long, broad piece of timber)


otcinek

otcinek m animacy unattested (canonical)

Polish: odcinek

Silesian: ôdcinek

From *otcinać + -ek, from otciąć／odciąć + -ać. First attested in 1472.

Otczinek capilli veneris

1900 [1472], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 765:


stwolin

stwolin m animacy unattested (canonical)

Perhaps from Proto-Slavic *stьvolъ + -in. Cognate with Kashubian stolëm and Russian исполи́н (ispolín).

Gigas sthwolyn, obrzym (war. lub.: obrzym; exsultavit ut gigas ad currendam viam Psal 18, 6)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 64:

giant (mythical being of human form but superhuman size)


hałka

Borrowed from Old Ruthenian галка (halka).

Halka... in Slauonico vocatur monedula

1931 [Second half of the 15th century], Jan Długosz, edited by Marian Friedberg, Klejnoty Długoszowe, Krakow, page 55:

(attested in Lesser Poland) jackdaw (European bird of the crow family)


smąd

Silesian: smōnd

Sgaga, smøød, spøød

1907 [c. 1470], Jakub Parkoszowic, edited by Jan Łoś, Traktat o ortografii polskiej, Żurawica, Świętokrzyskie Voivodeship, Krakow, page 410:

(attested in Lesser Poland) smell of burning


płacież

Inherited from Proto-Slavic *platežь. By surface analysis, płacić + -eż.

Placzyesz glowi kmyeczey (poena pro homicidio cmethonum)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 109:

(law, attested in Masovia) amends, damages


hufnica

Polish: hufnica (historical)

Likely borrowed from Old Czech húfnicě. By surface analysis, uf + -nica. Cognate with Czech houfnice and Slovak húfnica.

Pixides huffnycze

1868 [1446], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XI, page 273:

(weaponry) type of cannon (artillery piece)


czeran

zlw-opl-noun

czeran m animacy unattested (related adjective czrzonowy)

czeran m animacy unattested (canonical)
czrzonowy (adjective)

Polish: trzon
→ Czech: třeň

Silesian: strzōn

Inherited from Proto-Slavic *čẽrnъ. First attested in 1248.

In ipsa Bochnia unum caldar, quod vlg. chran nominatur

1874 [1248], Monumenta Medii Aevi Historica res gestas Poloniae illustrantia. Pomniki Dziejowe Wieków Średnich do objaśnienia rzeczy polskich służące, volume IX, page 79:


opole

Polish: opole

Univerbation of o + pole. First attested in 1257.

Strosa duarum prouinciarum, quod opole vlg. appellatur

1874 [1257], Monumenta Medii Aevi Historica res gestas Poloniae illustrantia. Pomniki Dziejowe Wieków Średnich do objaśnienia rzeczy polskich służące, volume III, page 53:

province; duty (administrative division of a peasant population; certain public burdens and criminal liability borne jointly by such a population)

(attested in Masovia) The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:

Jakom ja Mykolaya, slugy jego, na drodzye nye yal anym go do domu swego gwalthem samoosm vyothl, anym do gynego opola vydal

1955 [1480], “Uwagi o sprawie osadnictwa Równiny Praskiej w wiekach XI-XVI”, in Adam Wolff, editor, Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, volume 3, number 2, Zakroczym, page 393:

complex of goods in the hands of one owner

Yaco przeto szedl do opola, ys go opole volalo, any cyego ginszego dla

1967 [1417], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 633, Kościan:

(attested in Greater Poland) province (representatives of the peasant population living in such a division, who took part in the delimitation of land holdings)


małdrzyk

małdrzyk m animacy unattested (canonical)

desc

Polish: małdrzyk (archaic), mądrzyk (obsolete)

Maldrziky caseos

1878-1889 [1417], Archiwum Komisji Historycznej, volume XI, Krakow, page 407:

(attested in Lesser Poland) cheese made from sweet milk


mnienie

Polish: mnienie (obsolete)

Cum enim esset magne reputacionis, mnene, in Israel

1956 [mid XV century], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku, Silesia, page 46:

(attested in Silesia) judgement, opinion


posiew

Polish: posiew

Deverbal from posiewać. First attested in 1491.

Quos homines invadiando recepisti de eisdem violenter labores et sementa al. possev tritici et siliginis ad ipsum Nicolaum spectancia

1868 [1491], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XIX, page 391:


trzem

Middle Polish: trzem

Inherited from Proto-Slavic *termъ. First attested in the 14th century.

A on yem vkaze vyelyka vslana na vyschey cząsczy, czvsch na trzemye (ipse ostendit vobis cenaculum magnum stratum Luc 22, 12), podlug obyczaya zydovskyego, *ktorys czynyly trzemy na vyrzchv, gdzyez vyeczerzaly, a na dolye loznycze (in superiori parte domus faciebant Palaestini cenacula, inferius autem cubicula)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 521:

(attested in Lesser Poland) chamber, conclave

cenacle (dining room on the first floor)

Ten ps[alm] powyada, yze Kristus w dzewyczy trzeem wszedw, odpuszczy czlowyeku tagemne grzechy

1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski, Greater Poland, page 18 arg:

(figuratively, attested in Greater Poland) the human body

attested in Lesser Poland; attested in Greater Poland; attested in Greater Poland

Blogoslawoni, iegosz ies wibral y przyøl, przebiwacz bødze w trzemech twogich (in atriis tuis)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 64, 4:

Na trzemye in palacio

1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 156:


tesarz

Polish: tesarz, teszarz (obsolete)

Silesian: tesŏrz

Y dawalasta ge (sc. pieniądze) w lydzbø a w myarø tym w røce, ... gysz ge nakladaly na teszarze a na murarze (qui impendebant eam in fabris lignorum et in caementariis)

1930 [c. 1455], chapter 12, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), section 11:

(woodworking) carpenter (one who practices carpentry), joiner


spąd

Middle Polish: spąd

First attested in the middle of the 15th century.

etydate

Iacom ya nye ranczil za Andrzeya mlinarza Maczeyowy schesczy spandow rzi

1895 [1458], Archiwum Komisji Prawniczej. Collectanea ex Archivo Collegii Iuridici, volume VIIIa, page 52:

Centum choros, sto lastow, spvdow albo maldrow, tritici (Luc 16, 7)

1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, Zakroczym, page 375:

(attested in Masovia) Unit of measurement for bulk solids.


hrudzina

Middle Polish: hrudzina

Borrowed from Old Ruthenian. Compare Belarusian грудзіны (hrudziny) and Ukrainian груди́на (hrudýna).

Item forenses carnes, que in vulgari chrudzyny nuncupantur, in quolibet foro a carnificibus exigendas pro curia

1932-1939 [1489], Jan Fijałek, Władysław Semkowicz, editors, Codex diplomaticus ecclesiae cathedralis necnon dioeceseos Vilnensis. Kodeks dyplomatyczny katedry i diecezji wileńskiej, volume I, page 421:


mięcz

Inherited from Proto-Slavic *męčь. Doublet of miecz, a borrowing from Old Czech.

Mittit ei Darius tria munuscula: pilam, gl. ipsam rotundam, myacz, qua ludunt pueri

1977 [mid XV century], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Polskie glosy w rękopisie Kroniki Wincentego Kadłubka, page 146:

(sports) ball (solid or hollow spherical or egg-shaped object that is kicked, thrown, or hit in a game)


oksza

desctree

Polish: (obsolete) oksza
→? Old Ruthenian: окша (okša)

Securis, scilicet dolabrum vlg. ocsza

1450, rkps Archiwum i Biblioteki Krakowskiej Kapituły Katedralnej o sygn. KP 224., Uście Solne, Lviv:

(attested in Lesser Poland, Southern Borderlands) axe, battle axe

De armis Oksey, qui in clipeo securem al. okscha deferunt

1856-1870 [1464], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume VII, number 417:


zjęcie

Polish: zdjęcie

Silesian: sjyncie

From zjąć + -ęcie. First attested in 1466.

Huic merito succumbit eques, succumbit amori illa, gl. sc. mulier, nouo ligat hos, gl. sc. militem et mulierem, firmus amore thorus szyącze

1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 16:

(attested in Sieradz-Łęczyca) bond (something that connects people)


ujazd

Polish: ujazd

Deverbal *ujeździć, from u- + jeździć. First attested in 1400. Compare Russian уезд (ujezd).

Ysze Janus sinem mal stacz s Othø w tey vmove o wgasd

1974 [1405], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kaliskie, volume IV, number 142, Kalisz:

Nos... profitemur in parvis terminis, quod adjudicatum est domino abbati de Obra [et] Naslaw[o] Cowalewsky parte ex una, Ffra[n]czconi dicto Szskappa [parte ex altera] opole seu wgasd vlg.

1887, 1889 [1400], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, number 2510a, Greater Poland:

Cometare limitare wyasd czynycz vel granyczycz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 30v:

(attested in Greater Poland) property demarcation (tour or bypass of someone's property by arbitrators in order to mark its boundaries)

Gdyby szą przygodzilo ktoremv o granycze klopoczączemv... vkazacz dwa albo trzy kopcze albo take snamyenythe sznaky, yako na polv vyaszdy (aut alia notabilia signa, ut in campis ujazdy), ale w leszech czosny albo snamyona na krzysz... virąbyona

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 77:

(attested in Masovia) property demarcation (an officially marked property boundary, a boundary mark, usually in the form of a built earth embankment)

Primum... scopulum fecit sub area ea al. pod viazdem villae Rybna

1875 [1471], Wojciech Kętrzyński, Stanisław Smolka, editors, Codex diplomaticus Monasterii Tynecensis = Kodeks dyplomatyczny klasztoru tynieckiego. Cz. 1, Obejmująca rzeczy od roku 1105 do roku 1399, Tyniec, page 499:

(attested in Krakow) demarcated property


skrow

Iaco Andrzey s Yanem ne ukradli s Wichnina domu crowi chøszebnø rzeczø any gey chisz wibrali y scrow pobrali

1888 [1406], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 85:

(attested in Greater Poland) hiding place


ślemię

Polish: ślemię

Pro mercede Alberto molendinatori ibidem facienti portam et verticem eminentem super eam in horreo predicto et szlemnø (pro szlemyø) IIII scotos

1874 [1388], Monumenta Medii Aevi Historica res gestas Poloniae illustrantia. Pomniki Dziejowe Wieków Średnich do objaśnienia rzeczy polskich służące, volume XV, page 70:

(architecture) beam forming the ridge of a roof


druchna

Polish: druhna

Coordinate term: drużba

Drvchną paranympha

1908 [around 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 15:

(attested in Greater Poland) bridesmaid (woman who attends the bride at a wedding ceremony)


drustwo

Inherited from Proto-Slavic *družьstvo. By surface analysis, drug + -stwo.

Gyny vczinkowye krolya Aza a wszitka gego drustwa (universae fortitudines eius), a wszitko, csosz czinyl, ... to wszitko popysano w ksyøgach skutkow

1930 [c. 1455], chapter 15, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), section 23:


drzeń

desc

Polish: rdzeń, drdzeń (Central Greater Poland), drzeń (Central Greater Poland, Southern Greater Poland)

Silesian: drzyń

Inherited from Proto-Slavic *strьžьnь (“core”).

inh+

Centrum drszen vel posrzodek

1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 15:

(attested in Greater Poland) medulla (internal tissue of a plant)

Quia talis cognicio parentum non potest fieri absque libidine, kochane, et fomite, sdrzen, peccati, ideo pueri eorum non possunt concipi absque peccato

1956 [XV med.], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku, Silesia, page 105v:

(attested in Silesia) core (essential part)


żyrzec

Polish: żerca (“Slavic pagan priest”)

Szyrecz architriclinus

1915 [XV in.], Jan Łoś, editor, Przegląd językowych zabytków staropolskich do r. 1543, page 520:


sądno

Inherited from Proto-Slavic *sǫdьno. By surface analysis, sąd + -no. Cognate with Old East Slavic судьно (sudĭno).

Szandno cartallum

1876-1929 [ca 1455], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie, volume XIV, Miechów, Kruchowo, page 494:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland) basket, vessel (container of liquid or other substance)


śron

desc

Polish: szron, śron (“small ice floe on a river”) (Far Masovian)

Gdisz bila przykryla wyrzch szemye, z[ja]wyla sze gest na puszczy *drobnø rzecz yako kosmate ku podobyenstwu szrzonowy (in similitudinem pruinae) na szemy

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 16, 14:

hoar frost, rime (ice deposits formed from frozen fog, as well as snow frozen to tree branches)

Ize vczinyonem iako sand skorzany we srzenye (sicut uter in pruina Psal 118, 83, JA XIV 491: na szrenye)

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 33b:

(attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) cold, coldness

A stacionibus... angariis et preangariis... strosza, srzon, przevoth

1863 [1289], Jan Tadeusz Lubomirski, editor, Kodeks dyplomatyczny księstwa mazowieckiego, Masovia, page 30:

(attested in Masovia) tribute of oats, or its monetary equivalent, paid to a hunter for his service


beranek

beranek m animacy unattested (canonical)


parchanista

parchanista m animacy unattested (canonical)


parchinista

parchinista m animacy unattested (canonical)


barczałka

Scartabello dicto barczalka vel dicto scirzczalcze

1895 [XV ex.], Archiwum Komisji Prawniczej. Collectanea ex Archivo Collegii Iuridici, volume IV, page 668:

(attested in) recently ennobled nobleman


barankowe

From baranek + -owe. First attested in the 15th century.

Pro censu vero solvit... gallos, item ova ratione barankowe pro festo paschae

1864 [15th century], Jan Długosz, edited by Aleksander Przezdziecki, Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis nunc primum e codice autographo, volume II, Krakow, page 224:

(attested in Lesser Poland) Easter tribute


parchannik

parchannik m animacy unattested (canonical)

From barchan + -nik with regional devoicing. First attested in 1493.

Nicolaus Blechar parchannik de Janowicze ius habet, debet portare litteram ad Carnisprivium proximum, fideiusserunt seniores parchner

1913 [1493], Kazimierz Kaczmarczyk, editor, Księgi przyjęć do prawa miejskiego w Krakowie. Libri iuris civilis Cracoviensis 1392-1506, number 8702, Krakow:

(attested in Lesser Poland) one who makes things from fustian


barchanista

barchanista m animacy unattested (canonical)

From barchan + -ista. First attested in 1441.

Fideiussit Valentinus parchanista

1913 [1452], Kazimierz Kaczmarczyk, editor, Księgi przyjęć do prawa miejskiego w Krakowie. Libri iuris civilis Cracoviensis 1392-1506, number 6068, Krakow:

Fideiusserunt seniores parchanistarum

1913 [1441], Kazimierz Kaczmarczyk, editor, Księgi przyjęć do prawa miejskiego w Krakowie. Libri iuris civilis Cracoviensis 1392-1506, number 5239, Krakow:


barewnik

From barwa + -nik. First attested in the 15th century.

Aspice et extremis, granycznymy, domitum cultoribus orbem easque domos Arabum, pictosque Gelonos barewnyczy

1977 [XV ex.], “Vergili Georgicorum schedae Gnesnenses”, in Bogdanus Bolz, Wanda Żurowska-Górecka, editors, Symbolae Philologorum Posnaniensium, volume 3, page 78:

one who paints their face or body; sometimes as a ritual


bargrecht

bargrecht m animacy unattested (canonical)


berkracht

berkracht m animacy unattested (canonical)


bergrecht

bergrecht m animacy unattested (canonical)


bargracht

bargracht m animacy unattested (canonical)


barł

Borrowed from Middle High German [Term?].

bor+

Barl cadus

1877-1881 [1437], Władysław Wisłocki, editor, Katalog rękopisów Biblioteki Uniwersytetu Jagiellońskiego, number 228, page 86:


barkmistrzowstwo

From barkmistrz + -ów + -stwo. First attested in 1368.

Quod nos Kazimirus... rex... dedimus et tenore presencium perpetuo assignamus eidem Iohanni et sue posteritati legittime officium in zuppa nostra Bochnensi vlg. barkmistrzowstwo nunccupatum cum omni iure et cum omnibus prouentibus et utilitatibus ad ipsum officium spectantibus

1874 [1368], Monumenta Medii Aevi Historica res gestas Poloniae illustrantia. Pomniki Dziejowe Wieków Średnich do objaśnienia rzeczy polskich służące, volume X, page 215:

(mining) function of a head or director of a salt mine


barkmistrz

barkmistrz m animacy unattested (canonical)

Borrowed from Middle High German [Term?]. First attested in 1368.

Concedimus sibi et suis successoribus legittimis plenam et omnimodam vigorem et potestatem sectores ad inquirendum sal durum locare et male laborantes in montibus ac ipso barkmistrz inobedientes deponere et eis laborem prohibere

1874 [1368], Monumenta Medii Aevi Historica res gestas Poloniae illustrantia. Pomniki Dziejowe Wieków Średnich do objaśnienia rzeczy polskich służące, volume X, page 216:

(mining) head or director of a salt mine


barkracht

barkracht m animacy unattested (canonical)

Borrowed from Middle High German [Term?]. First attested in 1340.

Cum de eadem salifodina sal procedet seu exibit, tum dominus abbas... debet recipere unam marcam pro iure, quod dicitur berkracht

1875 [1340], Wojciech Kętrzyński, Stanisław Smolka, editors, Codex diplomaticus Monasterii Tynecensis = Kodeks dyplomatyczny klasztoru tynieckiego. Cz. 1, Obejmująca rzeczy od roku 1105 do roku 1399, Tyniec, page 98:

(mining, attested in Lesser Poland) taxed income from a salt mine


barszczyca

/bɒrʃʲt͡ʃʲɨt͡sa/

From barszcz + -yca. First attested in 1460.

*Barczicza pes pice

1900 [1460], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 3688:


mydło barskie

Mydlo barszkye

1900 [1475], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 2935:

(attested in) type of high-quality soap sometimes used in medicine.


barwirz

barwirz m animacy unattested (canonical)


barwienek

barwienek m animacy unattested (canonical)


bartne

Polish: bartne

From bartny + -e. First attested in 1491.

Et tandem Laurencius Laszkush... iure propinquitatis revocavit propinquitatem et principales pecunias eidem Nicolao Czagadlo restituit sub tali condicione, quod ipse Czangadlo ipsi Laurencio debuit ostendere et resignare quadruplices apes in eadem borra, quam revocaverat ibidem in iudicio barthne, et datis sibi pecuniis incontinenti transivit videre apes in borra et dum nullos invenit, traxit ipsum Czangadlo in iudicium

1874 [1491], Monumenta Medii Aevi Historica res gestas Poloniae illustrantia. Pomniki Dziejowe Wieków Średnich do objaśnienia rzeczy polskich służące, volume XVI, page 1883:

(nominalized, beekeeping, law) beekeeping court


barwina

From barwa + -ina. First attested in 1491.

Barvina galbio

1900 [1491], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 11029:


beserunk

beserunk m animacy unattested (canonical)

Borrowed from Middle High German [Term?]. First attested in 1462.

Hereditadem cum libertate duorum annorum super melioracionem al. na besserung de jure ad requisicionem... adjudicavimus

1892 [1462], Adolf Warschauer, editor, Sonder-Veröffentlichungen der historischen Gesellschaft für die Provinz Posen, volume I, Poznań, page 136:

(attested in Greater Poland) betterment, improvement, fix


barwik

Polish: barwik

From barwa + -ik. First attested in c. 1500.

Barwyk polipodium

1900 [c. 1500], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 5600:

true forget-me-not, Myosotis scorpioides


berzkość

From *barzki + -ość, from barzy + -ki. First attested in c. 1418.

In subitacione v berskoscy, w rączosczi

1876-1929 [c. 1418], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie, volume XIV, Kostrzyn, page 511:

(attested in Greater Poland) speed, quickness, fastness


boumwol

boumwol m animacy unattested (canonical)

Borrowed from Middle High German boumwolle. First attested in 1478.

Boumwol bombax

1900 [1478], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 1923:


basterka

From baster + -ka. First attested in 1450.

Testes contra Annam coniugem Joha[nnis]... Thako nam pomoszy bog..., ysz ta *panya Hanka nye opchodzyla sza *nyszødna slø s rzeczø, my vyemy y k szwey dvszy byerzemy, ysze yest dobrego occza y dobrey macz[e]rze. Pro quo citaverat Anna... nobilem Jacobum... hoc est de vituperatione, quod esset basterka, in isto se non emundavit et in illo villipendio mansit et nos ei dederamus per bonas et nobiles feminas, quod deberet per eas emundari et illa nec eas constituit, nec sola fuit

1910-2024 [1450], Rocznik Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie, volume III, page 293:

female equivalent of baster (“bastard”) (person who was born out of wedlock, and hence often considered an illegitimate descendant)


basza

Polish: basza

Borrowed from Ottoman Turkish پاشا (pāšā). First attested in 1443.

Cum valida potencia Thurconice gentis cum bascha Burhemben et Ezemben contra nos congregata

1874 [1443], Monumenta Medii Aevi Historica res gestas Poloniae illustrantia. Pomniki Dziejowe Wieków Średnich do objaśnienia rzeczy polskich służące, volume XII, page 445:

pasha (high-ranking Turkish military officer, especially as a commander or regional governor; the highest honorary title during the Ottoman Empire)


bazań

Ffasianus est auis vlg. bazany

1442, rękopiśmienne ekscerpty - glosy z rozariusza z rękopisu z r. 1442, page 107v:

Fasianus est auis vlg. bazany

1442, Wokabularz Raczyńskich, Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu, sygn. 1360/I, page 107v:


bazylik

bazylik m animacy unattested (canonical)

Basilik basilicon

1900 [c. 1500], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 63:

Ocimum basilicum
Ocimum basilicum#Translingual


bazylija

desc

Polish: bazylia, bazylija (Middle Polish), bazylja (pre-reform orthography (1936))

Borrowed from Middle High German basîlie. First attested in 1472.

bor+

Bazilya basilicon

1900 [1472], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 742:


bażyliszek

bażyliszek m animacy unattested (canonical)

/baʒʲɨlʲiʃʲɛk/

/baʒʲɨlʲiʃʲɛk/


bazylikon

bazylikon m animacy unattested (canonical)

Learned borrowing from Ancient Greek βᾰσῐλῐκόν (basilikón). First attested in the 15th century.

lbor

Basilycon basilicon

1971 [XV ex.], Felicja Wysocka, editor, Glosy i teksty polskie w XV-wiecznym rkpsie lekarskim ze zbiorów Bibliteki Jagiellońskiej nr 132/60 akc., page 36:


bączewie

Greater Polish: bączywie

/bɑ̃t͡ʃʲɛvjɛː/

Banczewye nenufar

1900 [1484], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 6217:


baźnienie

From *baźnić + -enie, a contracted form of *bojaźnić, itself from bojaźń + -ić. First attested in the 15ht century.

Basnyenye metus

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page gl. 69:

(attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) fear


bdelijum

desc

Polish: bdelium, bdelijum, bdelijon, bedola (Middle Polish), bdelyum (pre-reform orthography (1816)), bdeljum (pre-reform orthography (1936)) (obsolete)

Learned borrowing from Latin bdellium. First attested in the 15th century.

Droge kamyenye, gezto slowye bdelyum

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 2, 12:


bdzieniec

bdzieniec m animacy unattested (canonical)

/bd͡ʑɛɲɛt͡s/

/bd͡ʑɛɲɛt͡s/

The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:

Addamus eciam prefato Alberto... pratum... circa viam usque ad rubum vlg. do bdzencza

1877-1999 [1405], Franciszek Piekosiński, Antoni Gąsiorowski, Henryk Kowalewicz, Ryszard Walczak, Tomasz Jasiński, Izabela Skierska, editors, Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski. Codex diplomaticus Maioris Poloniae [Diplomatic Code of Greater Poland], volume V, Greater Poland, page 79:

(attested in Greater Poland) blackberry bush; raspberry bush


bdła

Middle Polish: bdła

Silesian: bedła

Inherited from Proto-Slavic *bъdla. First attested in 1437.

Bdli, grzibi fungi

1900 [1437], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 2625:


bebłanie

Contra gulositates vlg. beblanye in ventre. Signum est venti

1900 [1475], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 97:

upset stomach (gurgling in the stomach, caused by the overflow of stomach contents, as a sign of digestive disorders)


begiel

Polish: begiel

Borrowed from Old High German [Term?]. First attested in c. 1500.

Artocopus est panis pistus in oleo, ein Krapff, paczek vel nągnyeczyony chleb vel ornaph vel begel

1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 2:

(attested in Greater Poland) obwarzanek; pretzel; kolach; ring-shaped dough product, steamed before baking or being cooked in oil


bełknienie

From *bełknąć + -enie from bełk + -nąć. First attested in 1466.

Belknyenym trabis ictu

1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 14:

(attested in Sieradz-Łęczyca) splash (sound of water)


berkmajster

berkmajster m animacy unattested (canonical)


bergmaister

bergmaister m animacy unattested (canonical)


benedykt

benedykt m animacy unattested (canonical)

Learned borrowing from Latin herba benedicta. First attested in 1446.

lbor

Benedicta alba benedicta

1900 [1446], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 3145:

*Benedzigt benedicta alba, benedicta rufa, pes leporinus

1900 [1472], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 653:


bergmagister

bergmagister m animacy unattested (canonical)

Borrowed from Middle High German [Term?]. First attested in 1334.

Heynkoni berkmeyster

1874 [1334], Monumenta Medii Aevi Historica res gestas Poloniae illustrantia. Pomniki Dziejowe Wieków Średnich do objaśnienia rzeczy polskich służące, volume X, page 11:


pieltram

pieltram m animacy unattested (canonical)


biertram

biertram m animacy unattested (canonical)


beltram

beltram m animacy unattested (canonical)


peltram

peltram m animacy unattested (canonical)


beronika

Learned borrowing from Latin betōnica. First attested in 1472.

Beronica betonica

1900 [1472], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 1059:

Betonica officinalis
Wikispecies:Betonica officinalis


bartram

bartram m animacy unattested (canonical)

Borrowed from Middle High German bertram. First attested in 1446.

bor+

Bartram piretrum

1900 [1446], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 2965:

Artemisia dracunculus
Artemisia dracunculus#Translingual


Betfanija

Learned borrowing from Latin Bēthania. First attested in the 15th century.

Prze troyakye zyavenye svyątosczy dzyen ten troyakyem *ymyąnyem vezvan. Napyrve y myenya Epyfanya, yesz szye stalo przez gvyazdą..., vtore zową *Teophonya, yesz szye stalo przy krzsczye bozem, trzeczye slowo Bethffanya po greczkv od tego, czo szye stalo na svaczbye

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 204:

(Christianity) Bethany (day on which Christ performed his first miracle in Cana of Galilee, in which he revealed his divine power)


bełk

Middle Polish: bełk

Silesian: bełk

Deverbal from Proto-Slavic *bъlkotati. First attested in 1436.

Vir vel belk gurges

1463, Wokabularz petersburski VII, Cesarskiej Biblioteki Publicznej w Petersburgu, sygn. Lat.Q.ch.I.100, page 12:

Belk intensus ignis

1874-1891 [1436], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIII, page 270:


bezdzięczność

/bɛzd͡ʑæ̃t͡ʃʲnɔɕt͡ɕ/

/bɛzd͡ʑæ̃t͡ʃʲnɔɕt͡ɕ/

From bezdzięczny + -ość. First attested in the 15th century.

Besdecznosczy przypąandzon necessitate compulsus tradidit eis Danielem

1880-1894 [XV p. pr.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume I, page 301:


bezmiłość

From bez- + miłość. First attested in the 15th century.

A ktos po dwv dnyv iadlbi yø, viopczowan bødze a beszmilosci winyen

1930 [c. 1455], “Lev”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 19, 7:


bezwiństwo

From bezwinny + -stwo. First attested in the 14th century.

Sødzi me... podlug bezwinstwa mego

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 7, 9:

(attested in Lesser Poland) innocence (state or quality of not being guilty)


bębennik

zlw-opl-noun

bębennik m animacy unattested (female equivalent bębennica)

bębennik m animacy unattested (canonical)
bębennica (feminine)

From bęben + -nik. First attested in the 15th century.

Wichodzily... vodzøcz tance s pysczci y z bøbennyki

1930 [c. 1455], “Judith”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 3, 10:


bębenica

bębenica m animacy unattested (canonical)

From bęben + -ica. First attested in c. 1500.

Bąbenyczą timpanator, timpanista

1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 3:

Timpanator aliquis canens in tympano ein baucker bąbenyczą

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 138r:

Timpanista ein bauckenmacher oder schlager babenyczą

(attested in Greater Poland) percussionist; drummer


bębennica

From bęben + -nica. First attested in the 14th century.

Przeszly sø ksøszøta prziløczeni zpewaiøczim posrzod mlodziczek bøbennicz

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 67, 27:

(attested in Lesser Poland) female equivalent of bebennik (“percussionist; drummer”)


kłonica

Polish: kłonica

Silesian: kłōnica

Inherited from Proto-Slavic *kolnica. First attested in 1435.

Csom vczinil Yanowy, to za gego począthkem, kedi na mø klonyczą byl

1920 [1435], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume III, number 933, Zakroczym:

(attested in Masovia) stanchion (bar attached to the wheel axis of the cart, supporting the ladder and baskets)


odnóżka

Polish: odnóżka

From odnoga + -ka. First attested in 1466.

Densaque purgantur ramala, byvąyą vrzy[a]sząny odnosky, quando putantur, tunc bene fructificant germen et amplificant

1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 19:

(attested in Sieradz-Łęczyca) diminutive of odnoga (“twig, young shoot of a plant”)


kolimaga

From the same Mongolic origin as Russian колыма́га (kolymága, “hooptie”). First attested in the 15th century

Colimaga traha

1885-2024 [XV p. post.], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume V, page 10:

Traha colimaga

XV p. post., Wokabularz petersburski II, Cesarskiej Biblioteki Publicznej w Petersburgu, sygn. Lat.F.ch.XVI.12, page 10:


jałmurka

Polish: jarmułka

Borrowed from an uncertain source. First attested in 1458.

Tunice stricte *muliebre al. nyewyeshcze, yelmvncha rubea, manutergio et podvyyka

1950 [1458], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1057, Warsaw:


gwałtownik

Polish: gwałtownik

From gwałtować + -nik. First attested in 1443.

Vyna gwalthownykow sbyegow. Item za taky gwalth taky gwaltownyk takąn vynąn ma bicz karan

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 89:

Ten isti gwaltownyk bandzye czyrzpyal sbyezenye dlya swego zivotha

Gdy ktori drapyescza dzesyącziny abo gwaltownyk rzeczy kosczelnych byl naleszon, ma bycz vpomyenyon klyątwą z vpomynanym

1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I, Lesser Poland, page 4:

Przeto vstawiamy, aby taczy gwaltownyczy prawem polskym sądzeny

1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I, Lesser Poland, page 33:

Y od thego czasv tak skazujem, ys ieslizebi (si) kthorikolwye ziemianyn... smialbi..., albo iego czelacz, dom cziykolwie nayachacz..., thakowi gwalthownik uthracza czescz i wsisthko ymienye swoje

1858 [1498], Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich, 2 edition, volume VI, page 272:

Ysche Pauel, Yan y Maczey, oczecz gych, zachowany gwalthownyk, nye przyschly na gymyenye Janczewo... any zegnaly trzech oraczoph yego

1921 [1476], Kazimierz Tymieniecki, editor, Wolność kmieca na Mazowszu w wieku XV, Masovia, page 68:

(attested in Masovia, Lesser Poland) violater, defiler; raper (one who performs violence, misdeeds, etc)

Bracze a. gwalthowniczi exactores

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 88:

Gwalthownyk yawney droghi... dwyemanaczcze swyathky szą ma wywyescz dobrimy

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 17:

Vkladamy..., aby gdy ktori drapyescza dzesyącziny abo gwaltownyk rzeczy kosczelnych byl naleszon, ma bycz vpomyenyon klyątwą

Thedi wedlvg prawa thraczi czescz y ymienie gwalthownik thakowy

(attested in Masovia, Lesser Poland) plunderer, oppressor

attested in Masovia; Lesser Poland; attested in Masovia; Lesser Poland; attested in Masovia; Lesser Poland


olejarz

olejarz m animacy unattested (canonical)

Polish: olejarz

From olej + -arz. First attested in 1475.

Pro littera portanda ad Michaelis fideiussit Woytek, olearzs

1913 [1475], Kazimierz Kaczmarczyk, editor, Księgi przyjęć do prawa miejskiego w Krakowie. Libri iuris civilis Cracoviensis 1392-1506, number 7574, Krakow:

(attested in Lesser Poland, hapax) oilman (one who refines or sells oil)


cołta

Unum album panem, quod in Polonico dicitur czolta

1878-1889 [1343], Archiwum Komisji Historycznej, volume XVI, page 97:


cołt

cołt m animacy unattested (diminutive cołtek)

cołt m animacy unattested (canonical)
cołtek (diminutive)

Borrowed from Middle High German zëlte. First attested in 1343.

Czolt *corstula

1900 [1472], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 1534:

Corstula czolt, poglodek

1900 [1472], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 1535:


cetno

Polish: cetno

Inherited from Proto-Slavic *čьtъno with masuration. First attested in 1462.

W czetnye in pari numero

1874-1891 [1462], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 270:


rajtar

desc

Polish: rajtar, rajter, rejtar, rejter (Middle Polish)

Borrowed from Middle High German rîter／rîtære. Doublet of rycerz. First attested in 1455.

bor+

Ubi tantum cum 300 selectissimorum raytarorum militibus sumptu proprio conductis... ad nos castraque nostra uenit

1856-1870 [1455], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume VII, number 467:

pl:Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny


jeszutność

/jɛʃʲutnɔɕt͡ɕ/

/jɛʃʲutnɔɕt͡ɕ/

Seszli sø w geszutnosci dnowe gich (defecerunt in vanitate dies eorum, Puł: gynęly w proznoszczy dny gych z rychloszczø)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 77, 37:

(attested in Lesser Poland) vanity (that which is vain, futile)


świętokradzstwo

Polish: świętokradztwo

Silesian: świyntokradztwo

Possibly a calque of Old Czech svatokrádečstvo. By surface analysis, święty + -o- + kraść + -stwo. First attested in the 15th century.

surf

Asserunt sacrilegium, gl. ablacionem rei sacre swyatokraczstwo, a se delclinari

1977 [XV med.], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Polskie glosy w rękopisie Kroniki Wincentego Kadłubka, page 146:

(hapax, religion) sacrilege (theft of sacred and ecclesiastical items)