acz

Inherited from Proto-Slavic *ače. First attested in the 14th century.

acz niegdzie

acz zaprawdę

Acz my... chemi otrzymacz sbauene..., ny przes kogo gynszego ne mamy otrzymacz tego, gedno pres dar ducha svøtego

Swaczimi, acz sø kthore rani dani Maczeyewi a Yanowi, to se stalo za gich poczøthkem

1887, 1889 [1397], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume II, number 564, Pyzdry, Gniezno, Kościan:

Kamo od oblycza twego vczekø? Acz wstøpø na nebo, ty tamo ges; acz wstøpø do pekla, tu ty ges (si ascendero in coelum, tu illic es; si descendero in infernum, ades)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 138, 7:

Gego brath, acz od gednego oczczą, ma wzancz gego gymyenye po gego smyerczy

1884 [c. 1455-1460], “Die Magdeburger Urtheile. Ein Deutschen Rechtes in polnischer Sprache aus der Mitte des XV Jahrhunderts”, in Aleksander Brückner, editor, Archiv für slavische Philologie, volume VI, page 364:

Acz negdze sicubi

1885-2024 [c. 1428], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume I, Międzyrzecz, Warsaw, page 492:

Acz zaprawdø sinowe iego ostali sø zacona mego..., nawedzø w metle lychoti gich (si autem dereliquerint..., visitabo in virga iniquitates eorum)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 88, 30:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland, Masovia) introducing a real conditional; if

Acz (si) vstawø przeciwo mne grodi, ne bødze se bacz serce moie

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 26, 5:

Wyeza dokonana a myesszek wyproznyony czyny czleka, acz (sed) nyerichlo, ale barzo mąndrego

1874-1891 [XV p. post.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume I, page XLV:

Bosze moy, acz iesm vczinil to, acz iest lichota w moiu røku, acz iesm se wraczal odplaczaiøczim mne zla, doostoyno iest, bich spadl od mogich neprzy[a]czol prosznich (si feci istud, si est iniquitas in manibus meis, si reddidi retribuentibus mihi mala, decidam merito ab inimicis meis inanis)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 7, 3–4:

Movyą acz... Myenyly acz... Przysagą acz... Pyssaly acz... Wysznaly szye ktho acz

1884 [c. 1455-1460], “Die Magdeburger Urtheile. Ein Deutschen Rechtes in polnischer Sprache aus der Mitte des XV Jahrhunderts”, in Aleksander Brückner, editor, Archiv für slavische Philologie, volume VII, page 561:

Racz my otpuszczycz, acz prosyø czyebye (ne quaeso... indigneris, domine, si loquar)

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 18, 30:

(attested in) introduces an object clause; that

Nye ma ganyebnee any dzywne mnymano bicz, acz podlug myenyenya czassow obiczage a dzege lyvczke szą odmyenyayø (non debet reprehensibile nec mirum iudicari, si secundum temporum varietatem consuetudines et statuta humana varientur)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 6:

(attested in Masovia) introduces a subject clause; that

Dummodo alsz lang yesth thak acz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 43r:

(attested in Greater Poland) The meaning of this term is uncertain.


ależ

From ale + -ż. First attested in the 15th century.

Tha pany przeczyw themu... nycz nye rzekla..., alesz po szmyerczy yego przyszla przed gayny szad

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 83:

(emphatic, attested in Greater Poland) but

Yensze trudy czyrpyal beszmyernye, yeszczecz byl nye przyszpial zawyernye, alesz sząm bog z marthwych wsthąl

1937 [End of the 15th century], Józef Birkenmajer, editor, Bogarodzica dziewica. Analiza tekstu, treści i formy, number D, Częstochowa:

Mieszkajże tam, ależ (donec) cie ja wzowę

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 89:

Alesz gospodzyn strz[e]dz bødze masta (nisi... custodierit), we prosznoscz czynø, gysz strzegø gego

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 126, 2:

*W swej sekci[e] albo zakonu nikogo nie przyjęli, jedno ależ rok służył (nisi sub anni probatione)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 182:

Vye alesz Vlian, Pyotr y Maczk, ysz szly luthi

1927 [1471], Jan Fijałek, editor, Cyzjojan kłobucki, Kłobuck, page 443:

(attested in Silesia) The meaning of this term is uncertain.


alboż

Polish: alboż

From albo + -ż. First attested in the 14th century.

Aza na weky gnewacz se bødzesz nam? albosz rozczøgnesz gnew twoy (aut extendes iram tuam) od pocolena w pocolene?

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 84, 5:

Aza spowadacz se bødze tobe proch, albosz ziawy prawdø twoiø (numquid confitebitur... aut annuntiabit)?

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 29, 12:

Czemu Pilat nie doczekał odpowiedzenia..., co by prawda była. Pirwe przeto, bo to pytanie potrzebowało ku naprawieniu dobrego czasu...; alboż tak możem rzec, iże tego dla bog tego nie przepuścił, ... bo nieprzyjaciel prawdy nie był dostojen słyszeć

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 787:

Alboz, podlug svyątego Avgustyna, czemv by szye svadzyly, to yest nam na znamye

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 557:

Alboz takoz, yze snadz dom Cayphaszov byl vyelyky, yze mogl krola schovacz

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 704:

Albosz dobrze yemv by bylo, by szye byl nye narodzyl, podlug pospolney przemovy: lyepyey by nye bycz, nyzlyby slye bycz

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 547:

Zzali martwim bødzesz czinicz dziwi, albosz lekarze wzkrzeszø?

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 87, 11:

Albosz yest yedno slovo, ktore yest rzekl svyąthy Llucasz zydowszky deutroprokoran, a ny laczynsky vtore pyrwe secundo primo

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 324:

(emphatic, attested in Lesser Poland) or


azali

Polish: azali

Univerbation of aza + li. First attested in the 14th century.

Pytham na prawye, azaly my nye mamy... thego gymyenya dzyerzecz

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 51:

(attested in Greater Poland) if, whether

Panno Maria, prosy syna th[w]ego..., azali wsdrowi nedostatky czala mogego

1881-1890 [15th century], Wojciech Kętrzyński, editor, Katalog rękopisów Biblioteki Ossolińskich, number 372, Kopyłów:

The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:

Azaly donec (factique sunt termini Chanaan venientibus a Sidone Geraram usque Gazam, donec ingrediaris Sodomam et Gomorram Gen 10, 19)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 9:


abojem

Middle Polish: abojem

Aboyem nye byl gemv na zatraczene nam ignis ille non ad interitum... ipsius fuit

1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, page 362:

A thy dzyeczyą prorokyem navysszego bądzyesz vezvan, aboyem *vprzeydzysz przed oblyczym pana gothovacz drogy yego kv danyv navky zbavyenya lyvdv yego na odpuszczenye grzechow

1928 [End of the fifteenth century], Jan Janów, editor, Zespół ewangelijny Biblioteki Ordynacji Zamoyskich nr 1116, Warsaw, page 290:


abociem

Middle Polish: abociem

Ulyczka ta zamknyona bądze grzechowi, a nye bandze othworzona, abocziem pan bog wszedl przesz oną

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 40:

Tacz darow bozych iesth pelna, abociem byla pobozna

1908 [c. 1500], Sprawozdania z Posiedzeń Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, volume V, page 9:

(attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) because, for


abowiem

desc

Polish: albowiem, abowiem, abowim, albowim (Middle Polish)

Univerbation of a + bowiem. First attested in the 15th century.

Dlathego yest pr[z]ossny, abowym... czyny ideo est ociosus quia... operatur

1880-1894 [Middle of the 15th century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume V, page 270:

Towarzisz, yesliby chczial precz vendrovacz, thedi ma odpovyedziecz swemu mystrzowy dobrze przeth thym, abowyem kthory nyedlugo robil, then ma thidzien odpowyedziecz przed thym, a yesliby kthori robil pol rokv, thedi ma przed thim mystrzowy opowyedziecz dwye nyedziel1491

1959 [1491], “Teksty polskie z końca XV w.”, in Rafał Leszczyński, editor, Rozprawy Komisji Językowej, volume VII, page 58:

Anno schwyąta y nabozna... dwadzyeschczya schyą lyath szmuczyla, abowyem plodu nye myala

1885-2024 [XV ex.], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume V, Kurów (Bochnia), page 103:

(attested in Lesser Poland) because, for

Ja dawno wybrała sobie oblubieńca jednego, abowim nieba i ziemie (ego sponsum unum dudum iam elegi, quia desponsata sum saeculorum regi)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 24:


aboć

Polish: aboć

From abo + -ć. First attested in 1461–1467.

Assument pennas ut aquile, ut (gl.: abocz; pro abycz?) de positis plumis... *renonciantur

1461—1467, Sermones. Rękopiśmienne ekscerpty pochodzące z rkpsu Archiwum i Biblioteki Krakowskiej Kapituły Katedralnej o sygn. 230 (dawna sygn. 1421/108 Mns) z roku 1461-1467, page 90v:


alić

Polish: alić

Silesian: alić

From ali + -ć. First attested in the beginning of the 15th century.

etydate

Vszrza madrzy thego szwyatha, ysz dobra boszką othplathą: chovaly thv zyvoth szwoy czaszno, alycz gych zyrcza nath sloncze yaszno

1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią], Mierzeniec, Płock, line 430:

(attested in Masovia) used for presenting something; here

A oni są nie wzwiedzieli, alić na nie potop przyszedł (et non cognoverunt, donec venit diluvium)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 485:


aliżci

Polish: aliści

From aliż + -ci. First attested in the 15th century.

Cuartecz gest on f posczely tako vbodzy bil, iszecz on namnegsze perzinky ne malcy gest ge on byl...: alisczy gego mila matuchna Maria trochø szana gestcy ona byla f gasly poden podloszyla

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 5b:

(attested in Lesser Poland) used for presenting something; here

Iscy go lofcy gynako vlouicz ne mogø, aliscy ony do nego cysthø dzeuiczø pryuodø

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 179b:


aliż

Z yutra weszol nikt ne bødze, alysz gdi za stolem szødze, tosz wszego mislena zbødze

1415, Przecław Słota, O zachowaniu się przy stole, Łęczyca, Poznań, line 15:

(attested in Sieradz-Łęczyca, Greater Poland) but

Any se obroczø, alisz zginø (donec deficiant)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 17, 41:

Mroczek ne m[al] vosza any cona dacz dzewcze svogey, alisze na concz[u] svogey smerczy

1920 [1424], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume II, number 237, Zakroczym:

Pani Klichna... byla w dzerszenyv dzedzini v Wanczkowicz, alysz sye latoss Budek w tø dzedzinø mocza ssilø wwansal

1880-1894 [1400], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume III, Krakow, Czchów, page 190:

(attested in Lesser Poland, Masovia) until

Eciam cum puer oziwe, eciam aliszø vecze

1874-1891 [c. 1440], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 241:

(attested in) The meaning of this term is uncertain.

Alysz gospodzyn wczyny dom (nisi... aedificaverit), po prosznoszcy dzalayø, gysz czynø gy

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 126, 1:

Taczy od zlosczy nye mogą bycz wzczągnyeny, alysz (nisi) gym powroz wloszą na szschyyą

1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I, Lesser Poland, page 39:

Dzedzinnich rzecz sandzicz nye bandze mocz na dworze, alysch przed oblycznosczą krolową (nisi in praesentia regis)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 8:

(attested in Lesser Poland, Masovia) unless


aliż

Polish: aliż

Bo welyke yest na nebech myloserdze twoye y alysz do oblokow (usque ad nubes) prawda twoya

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 107, 4:

Blogoslawicz bødø gospodnu, iensze my dal rozum, y nadto alisz do nocy nagabali sø me pocrotky (pro pocrøtky) moie (insuperet usque ad noctem increpuerunt me renes mei)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 15, 7:

Sądze malich rokow nye mayą oth rzeczy wyączszich, gesz alysz do trzydzesczy grzywyen (usque ad existimationem triginta marcarum) y nyzey lyczącz sądzycz bądą..., wyączey nysly dwa grossa wszącz

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 78:

(attested in Lesser Poland, Masovia) up to


aczby

Aczbi mi tego przal, gotowem to vkaszacz

1887, 1889 [1399], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume I, number 2842, Poznań:

Marczin prziszedl... na Micolaya... y pirvey gemu dal dwe rane, aczbi czo Micolayg Marczinovi vczinil, to vczinil sza gego poczøntkem

1888 [1411], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 55:

(attested in Greater Poland) introducing an unreal conditional; if

Bo aczbich chodzil posrzod czena smercy, ne bødø se bacz zla (nam, etsi ambulavero in medio umbrae mortis, non timebo mala), bo ti se mnø ies

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 22, 4:

(attested in Lesser Poland) though, although, even if, yet


aczciby

From aczci + -by. First attested in the end of the 15th century.

Aczczybych ya vlyczky zatraczenya przestapyla..., mozesch mye virwacz, myly panye, ze wschego

1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej, Modlitewnik Nawojki, page 91:


aczkakole

Univerbation of acz + kakole. First attested in 1448–1450.

Any bracza..., any synowye bratha... mayą smyecz wsdrvszycz... then tho dzal, aczkakole gych dzelenye any przes nasz, any przes naszego starostą bylo poczwyrdzono (quamvis... fuerit confirmata)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 67:


aczci

Middle Polish: aczci

From acz + -ci. First attested in the 15th century.

Xpt nyszadnemu clouekoui gego grechof ne othpuscy, aczcy on po szpouedzy ma thø misl, isbi szø go on naftorky chal dopuscicz

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 14b:

Si frigescit corporalis infancia, aczczy dzyssza zymno twoye dzeczstwo, w myloszczy sze grzeye twoya duscha szwyatha

1880-1894 [XV med.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume V, page 260:

Aczczy oko twe prave bądzye czyebye pogarschacz, vyrvy ye

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 268:

(attested in Lesser Poland) introduces a real conditional clause; if


aczżeż

From acz + -ż. First attested in the middle of the 15th century.

Gdi vbodzi duchem mayą nyebo, a czischi zyemyą, aczsesch ma ostacz pischnim a gnyewywim wyernye sam pkyel?

1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XII, page 237:


aczkoliby

From aczkoli + -by. First attested in the fifteenth century.

A gdyby (quod si) na naszem dworze... kto brony dobądze..., tedy na naszey lascze ma bycz, a gdyby vranyl, tedy... ma bycz skaran... Aczkolyby na naszem dworze... czso vkradl, tedy vcho ma bycz vrsnyono

1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I, Lesser Poland, page 49:

(hapax, attested in Lesser Poland) creates an unreal contrastive conditional; if on the other hand


aczkolić

From aczkoli + -ć. First attested in c. 1428.

Aczkoliczem ya oth czebye daleko, a wszakosz wszgym ne byla any bandze naht cze gyna myla

1885-2024 [c. 1428], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume I, Międzyrzecz, Warsaw, page 481:

(attested in Greater Poland, Masovia) permissive adverbial; although


aczliby

From aczli + -by. First attested in the 15th century.

[A]czby nyekto przed sądem kord... wygiąl y vranyl kogo, tedi ten ma bycz na naszey mylosczy. Aczlyby (si vero) dobywszy brony nykogo nye vranyl, tedy ma pokvpycz viną

1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I, Lesser Poland, page 48:

(attested in Lesser Poland) introduces an unreal constrastive conditional; if on the other hand


aczkole

⇒ Polish: aczkolek

/at͡ʃʲkɔlʲɛ/

/at͡ʃʲkɔlʲɛ/

From acz. First attested in the 15th century.

Aczkole (et quamvis) gemv myecz y thobolą wroczyl, alye trzech skoczczow gemv nye wroczil

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 44:

Przedaw dzedzyną a wzzaw czanscz pyenyądzi, za ostathek przes trzi lyatha... nye pozwaw, sstraczy, aczkole (licet) gemv przes kvpcza nye bylobi doszycz vczynyono

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 12:

Gdy yą kto wezmye we dnye, wyny sądowy schescz grzywyen... ma dacz; aczkole (si autem) yą wezmye w noczy, wyznawamy bycz zlodzeystwo

1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I, Lesser Poland, page 41:

(attested in Lesser Poland) if on the other hand


aczle

Univerbation of acz + le. First attested in the middle of the 15th century.

Bili mystrzewye, yako y dzyssya schą gich vcznyewye, aczle dyabel mystrze pobral

1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 234:


aćby

From ać + -by. First attested in the 15th century.

Day my zonø moyø, bocz gest czasz yussz syø dokonal, aczbich wszedl k nyey (da mihi uxorem meam, quia iam tempus impletum est, ut ingrediar ad illam)

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 29, 21:


aczli

Univerbation of acz + li. First attested in the 14th century.

Acz zapomnaly czebe, Yeruzalem, zapomnenv dana bødz prawycza moya (si oblitus fuero tui Jerusalem, oblivioni detur dextera mea)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 136, 6:

Neprzyaczele mogi molwili sø zla mne: Gdy vmrze y zgine ymø iego? Aczli ie wszedl, eszby vsrzal, prosznoscz iest molwil (inimici mei dixerunt mala mihi: Quando morietur et peribit nomen eius? Et si ingrediebatur, ut videret, vana loquebatur)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 40, 6:

(attested in Lesser Poland) introduces a real constrastive conditional; if on the other hand


aczkoli

Polish: aczkoli

From acz. First attested in the fifteenth century.

Aczkoly nyekthorich czassow *przeczyow rozvmv bylo dzirzano a chowano (verum quamvis aliquibus temporibus contra rationem fuerit observatum), ysz thacy slostnyczy... wyzwalyaany biwaly, a szakoosz (tamen)... wstawyami, abi pozwani o... grzesznee vczynky powynny bily othpowyedacz

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 28:

(attested in Masovia) contrastive conjunction; although

Odpuscz lyvdu twemu, aczkoly grzesznemv (quamvis peccator)

1930 [c. 1455], “II Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 6, 39:


aczkolwie

Middle Polish: aczkolwie

From acz + Proto-Slavic *kolivě. First attested in the 15th century.

Ktor[z]iz aczkolwie bog iest y czlowiek, a wszakoz nye dwa, ale geden iest Cristus

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 113a:

Przykazal Salome..., aby przy yego smyerczy wschytky kazala zabycz, aby wschytka zyemya zydowska, aczkolvye nyeradzy, byly przyego smyerczy

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 109:

Wecz, moya namyleyssza panno, ysze aczkoliczem ya oth czebye daleko, a wszakosz *wszgym ne byla any bandze nath cze gyna myla

(attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca, Greater Poland, Masovia) permissive adverbial; although

attested in Lesser Poland; Greater Poland; attested in Lesser Poland; Greater Poland


aliby

Jacom ya ne myal poziczicz Climontowy pyaczy kop, alibi my dal lysth xazy na sya y na swe dzeczy

1950 [1446], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 779, Warsaw:

(hapax, attested in Masovia) (in unreal sentences) until


aliboż

From alibo + -ż. First attested in 1449.

Kaaszdi czlowyek... mozze y yma myecz swego przyprawczą... alyboz rzecznyka (suum advocatum, ... seu prolocutorem)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 24:

(hapax, emphatic, attested in Masovia) or


alećby

From aleć + -by. First attested in the 14th century.

Velyke by tho miloserdze... bilo, isze gdisbicz nasz Xpt mily... clouekovy... poslalcyby mu on na pomocz gednego angola svątego; alleczbi tho geszcze vøthsze miloserdze... bylo, abycz mv on fszythky svøthe angoly na pomocz poslal; alleczbi tho gescze naduødse miloserdze... bilo, ise gdisbicz on sam... k nemu nauedzil

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 181a:

(emphatic, attested in Lesser Poland) Introduces a contrasting clause; but

Tesczy nasz tutha dale naucza, abichom nasz szyuoth czystho y tesze f svøtoscy ch[w]oualy. Alleczby nektory clouek medzy namy tako rzecl: ysze gacz, dze, ne mogø bycz swøth

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 172a:

(emphatic, attested in Lesser Poland) Introduces new context in relation to an old one; but


ależby

From ależ + -by. First attested in the 15th century.

I odpovyedz by wszyąl od dvcha szvyathego nye vyrzecz szmyerczy, aleszby pyrvey vyrzal Cristvsa (nisi prius videret Luc 2, 26)

1928 [End of the fifteenth century], Jan Janów, editor, Zespół ewangelijny Biblioteki Ordynacji Zamoyskich nr 1116, Warsaw, page 294:

Ktho kramna komorą albo dom, albo rolą czynszowa ma, themu szyą yey ne trzeba odrzekacz besz yego wolyey, aleszby yemv zaplaczona

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 54:

Yako szye moze czlovyek narodzycz bądącz star, alyezby mogl zaszye wnycz v zyvoth svoyey matky y narodzycz szye?

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 237:

(attested in Masovia, Greater Poland) (in unreal sentences) until

attested in Masovia; Greater Poland; attested in Masovia; Greater Poland

Szadny nye mosze thy znamyona dzyalacz..., alyeszby byl bog sz [n]ym (nisi fuerit deus cum eo Jo 3, 2)

1928 [End of the fifteenth century], Jan Janów, editor, Zespół ewangelijny Biblioteki Ordynacji Zamoyskich nr 1116, Warsaw, page 305:

(attested in Masovia) forms unreal conditionals


aliżby

From aliż + -by. First attested in 1398.

Ne mal na Paszka nyyedney skodi vczinicz, aliszby szø se mnø obliczil

1888 [1398], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 95:

Wloszyl zakryczye..., ktore wchodzø ku bogu a mowyø z nym odgymal, alyszbi nye wiszedl (quod ingressus ad dominum et loquens cum eo, auferebat donec exiret)

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 34, 34:

(attested in Greater Poland) (in unreal sentences, sometimes negated) until

Na nye nye ymyal zalovacz, alischbi ge s nimi pomyerzil

1920 [1436], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume III, number 2442, Zakroczym:

(attested in Masovia) (in unreal sentences) if not; unless

(attested in Masovia) The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:

Ne mal (sc. mię) nigdi poszwacz, alisbi yednaczom opowedzal... Ne mal Marczina poswacz alibo gednaczom opowedzecz

1879 [1410], Jan Tadeusz Lubomirski, editor, Księga ziemi czerskiej 1404-1425. Liber terrae Cernensis, Masovia, page 33:


alibo

Inherited from Proto-Slavic *alibo. First attested in 1404–1425.

Sampyerz alybo strona pozwana

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 7:

Dzedzinnich rzecz sandzicz nye bandze mocz na dworze, alysch przed oblycznosczą krolową alybo namnyey szesczi riczerzow (in praesentia regis vel ad minus sex baronum)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 8:

Wdowa... w szesczi lyath rzecz pocznye, alybo pothem smvdą prawo straczy (vidua infra sex annos... quaestionem inchoabit)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 12:

(reduplicated, attested in Masovia) either … or

Poszywayanczi alybo pozwani (citans vel citatus) moze ymyecz swego mowczą lyvbo rzecznyka

Isz mø ne mal nigdi poszwacz, alisbi yednaczom opowedzal..., ne mal Marczina poswacz alibo gednaczom opowedzecz

(attested in Masovia) The meaning of this term is uncertain.


alboć

From albo + -ć. First attested in the 15th century.

Ludze, chosczy ony vele dzecy magø, velkokrocz szø tho gim przygadza, ysczy ony nad nimy szaloscz vydzø, przes to iscy ony richlo vmiragø. Albocz tesze ony slø smerczø dzynø, ysczy sz nesktorego szyna slodzeg byua, kostarsz y pyganicza

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 12a:

Modlcye sye naszim bogom, albocz waas kaszø wszistky scynacz

1896 [Middle of the 15th century], Lucjan Malinowski, editor, Żywot świętego Błażeja. Zabytek języka polskiego z początku wieku XV,, page 322:


aleć

Polish: aleć

Silesian: aleć

From ale + -ć. First attested in the 14th century.

A tesczy ony ne szø byly spaly, allecz ony szø byly czuly

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 176b:

O gichsze møcze vele bich mal vam pouedacz, allecz thø to chwylø ne czasz gest tego tho vyslouicz

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 171b:

Dzeczøthko... f gaslach gestcy ono bilo przeth svø milø mathkø plakalo, allecz f krolefstwe nebeskem [p]przed svøth[y]my angoly gestcy szø ono bylo [s]smalo

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 4b:

Thak dawno roszlewągya krew luczką marno, alecz dzyschą wyanczey pewno

1853 [end of the 15th century], Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Piśmiennictwo polskie od czasów najdawniejszych aż do roku 1830, volume 4, page 140:

Sbiluto non expurgauit se..., alecz iemu ia ne prziganam

1897 [1419], Teki Adolfa Pawińskiego, volume IV, number 3396, Łęczyca Land:

(emphatic, attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) Introduces a contrasting clause; but

Gebal gestcy tho ona bila posznala, yszecz dzeuicza gest bila porodzila..., a tako vøcz ona velikiim gloszem gest bila bogu chualø dala. Allecz Salomee gestcy ona temu tho bila ne uerzyla y chczala szø gest ona... dothknøcz tego to mastha byla, tedy... røcze szø ge byle usch[ch]le. Allecz svøty angol gestcy szø ge byl vkaszal a rzekøcz ge tako..., ysbi szø ona ge dzeczøthka bila dothknøla

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 4a:

Nye ostawyø czyø tam, alecz napelnyø (pro alez?; nec dimittam, nisi complevero), czsokolyczyem rzekl

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 28, 15:


anić

Middle Polish: anić

A uszrzø krew y mynø wasz, anycz bødze na was rana sza[gu]bna (nec erit in vobis plaga disperdens)

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 13, 13:

Rzekli: Nie wiemy, a on im też rzekł: Anić ja też wam powiem (nec ego dico vobis Mat 21, 27)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 453:


aniż

Middle Polish: aniż

Jacom ne gonil To[to]mislawa anys gy slymi slowi gabal

1887, 1889 [1398], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume II, number 2095, Pyzdry, Gniezno, Kościan:

Sandziwoy... zastauil Kobili trzi lata pred tim, anisz Hankø poyøL

1959 [1393], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 169, Poznań:

Wroczywszy sze wodi zaszyø y przykrili wozy y geszdzcze..., ktorzy gonyøcz Izrahelskye weszly bili w morze, anysz zayste ostal z nych nygeden

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 14, 28:

(emphatic, attested in Greater Poland) and not


azaćby

From azać + -by. First attested in 1428.

Proszy za myą..., azaczbich bil kaplanem

1885-2024 [1428], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume V, Dolsk, page 15:

(attested in Greater Poland) in order to


azalić

From azali + -ć. First attested in 1455.

Poczekaymi smylowanya od boga, azalycz swey myerszøczki vkrocy (forsitan enim indignationem suam abscindet)

1930 [c. 1455], “Judith”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 7, 24:


ażciby

From ażci + -by. First attested in the end of the 15th century.

O bandz volya twa, myly panye, azczyby mala kropya vkanala z opphythego myloszyerdzya twoyego, a vczyn mnye, Nawoyka, szluga szwa

1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej, Modlitewnik Nawojki, page 91:


azaby

From aza + -by. First attested in the 15th century.

A ty... bødzesz tesz s nym spacz, azabichom zachowaly syemyø ot naszego otcza (ut salvemus semen de patre nostro)

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 19, 34:


azaliby

From azali + -by. First attested in 1455.

A gdisz szyą thak tho Adamowi y Gewye stalo, owa trze navczenszi magistri... veszli szą w rada doradzayącz szobye, aszalibi mv nyeczo mogli dopomocz

1901 [End of the 15th century], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume II, page 317:

The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:

Azalybichmi temu (sc. ofiarowali), gemusz sze Egipsczy klanyayø przed nymy, bi nas obrzuczyli kamyenym (quodsi mactaverimus ea, quae colunt Aegyptii coram eis, lapidibus nos obruent)

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 8, 2:


ażby

Polish: ażby (Middle Polish)

From aż + -by. First attested in the 14th century.

Blogoslawoni czlowek, iegosz ti navczisz, gospodne, y s twego zakona navczisz gy. By vcogil iemu ote dnow zlich, aszbi v[o]copan bil grzesznemu dol (ut mitiges ei a diebus malis, donec fodiatur peccatori fovea)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 93, 13:

(attested in Lesser Poland) (In unreal clauses) until

Chcze on, bichom mi tako wnątrz syą przecziwyenstwu radowaly, aschbichom y zewnątrz tho pocazowaly ludzem

1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 247:

Poszylacz nynye w poselstwye k tobye, ku panu swemu, azbi[ch] nalazl myloszcz przed twym oblyczym (mittoque nunc legationem ad dominum meum, ut inveniam gratiam in conspectu tuo)

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 32, 5:

Nie może nikt tych znamion czynić, ktore ty czynisz, ażby bog s nim był (nemo... potest haec signa facere, quae tu facis, nisi fuerit deus cum eo Jo 3, 2)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 236:


ażci

Middle Polish: ażci, ażeć

From aż + -ci. First attested in the end of the 14th century.

Przebødzesz kylko czasow s nym, asczy syø za tym vpokogy gnyew (donec requiescat furor) brata twego

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 27, 44:

Ony szø ge byly tako szucho przesly, ascy ony svich *nok... ne szocz (pro szøcz) ony byly rosmoczyly

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 174b:

(emphatic, attested in Lesser Poland) connects clauses; that

Gednocz ona gest tho bila vczinila, aszecz natichmasth gest ona sdroua byla

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 4a:

(emphatic, attested in Lesser Poland) as soon as, at the moment when; immediately after


chocia

Polish: chocia

Silesian: chocia

Inherited from Proto-Slavic *xotę, the active participle of *xotěti. First attested in the 15th century.

Kaszdy czlowyek moze w gayonem sąndze swa zalobą odpusczycz..., choczyą tha zaloba gyesth... vszwyathczona albo przekonana

1884 [c. 1455-1460], “Die Magdeburger Urtheile. Ein Deutschen Rechtes in polnischer Sprache aus der Mitte des XV Jahrhunderts”, in Aleksander Brückner, editor, Archiv für slavische Philologie, volume VI, page 359:

Choczay

1884 [c. 1455-1460], “Die Magdeburger Urtheile. Ein Deutschen Rechtes in polnischer Sprache aus der Mitte des XV Jahrhunderts”, in Aleksander Brückner, editor, Archiv für slavische Philologie, volume VII, page 560:


opięć

Inherited from Proto-Slavic *opętь. Cognates include Czech opět, Russian опя́ть (opjátʹ).

Opyøcz (quoque) rzekl bog: Wiwyecz szemya stworzenye szywe

1930 [c. 1455], “Ge”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 1, 24:


wżdy

Inherited from Proto-Slavic *vьsьda. First attested in 1415.

Ano wszdy wydzø, gdze czszny szedzy

1415, Przecław Słota, O zachowaniu się przy stole, Łęczyca, Poznań, line 35:

Wszczøgnølem czø ku praw na gego dzedzyne, a thy wszdi ne stoyø praw... puszczil yesz drzewo nadal

1920 [1425], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume II, number 1335, Zakroczym:

Ta tho vyes... ma bicz rosdzelyona a wszdi (nihilominus) doom przes matkąn ma bicz dzirzan

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 107:

Alye wsdi slosthnyk then ma bycz sbyegem

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 4:

(contrastive, attested in Sieradz-Łęczyca, Greater Poland, Masovia) although; after all

Kako maya wszdy [dobywać] oczczowego dlugv na syrocze, czo nye moze myecz opyekaldnyka

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, page 83:


bądźby

From bądź + -by. First attested in 1471.

Admisit in ipso fluvio sibi Stanislao et suis hominibus... pecudes potare piscesque omni et omnimodo prandere et piscare, sit al. bączby ipsum fluvium ipsius Miclasch [pi]scina inundaret al. zalalby

1868 [1471], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XVIII, page 106:


jakżeby

From jakże + -by. First attested in the. Compare Polish jakżeby.

Przirodzoni zabitego natichmyast, iakzeby nalasl, zadavi gy

1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 35, 21: