głupi

Polish: głupi

Silesian: gupi

Inherited from Proto-Slavic *glũpъ. The change from *głupy to -pi is due to influence from the adverb głupie. First attested in the 14th century.

Othosz, mystrzv, barszo glupy, nye rosvmyesz o they kupy

1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią], Mierzeniec, Płock, line 256:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland) stupid, dumb (not smart)

attested in Lesser Poland; Greater Poland; attested in Masovia; attested in Masovia

O glvpyem branyv rzeczy czwdzych

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 14:

Lud glupi rozgorzil ymø twoie (populus insipiens incitavit nomen tuum)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 73, 19:

Stolidus […] id est stultus fatuus glvpy

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 130v:

Glupya rustica

1874-1891 [15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XVI, page 340:

rustic; simple, coarse, vulgar, unrefined, common

The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:

Glupi villus

1877-1881 [1437], Władysław Wisłocki, editor, Katalog rękopisów Biblioteki Uniwersytetu Jagiellońskiego, number 228, page 89:


ludzki

Polish: ludzki

Silesian: ludzki

→ Old Ruthenian: людзкїй (ljudzkij)

Inherited from Proto-Slavic *ľudьskъ. By surface analysis, lud + -ski. First attested in the end of the 14th century.

etydate

Skrigesz ie we skriczu oblicza twego od zamøczana ludzskego (a conturbatione hominum)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 30, 25:

Sbor ludzsky (synagoga populorum) ogarne cze

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 7, 7:

Jakom my przischethwschi na gymyenye dzedziczne Olbrachczicze w oszmy parszvnach luczszkych, nye zaoralyszmy polwloczka myari chelmyenszkyey

1950 [1472], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 3085, Warsaw:

(relational, attested in Lesser Poland, Masovia) human, person

Yakom ya nye zayal w kxyaszim bydla luczkego anim gnal po kszaszim

1950 [1469], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1303, Warsaw:

(relational, attested in Masovia) subject, serf

Luczsky humanus (est enim in illa spiritus unicus, intelligentiae, sanctus..., humanus, benignus, stabilis Sap 7, 23)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 75:


lekki

zlw-opl-adj

lekki (derived adverb lekko or po lekku or z lekka)

Polish: lekki, lętki (Lasovia)

Silesian: leki, letki

Inherited from Proto-Slavic *lьgъkъ. First attested in the 15th century.

Yerzmo moye yesth lekkye (iugum enim meum suave est et onus meum leve Mat 11, 30)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 323:

Ipsa impregnata existens multum agilior, lekka, fuit

1874-1891 [End of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 179:

Nye gest sgodno any szą wydzy dostateczno za thako sznamyenythą szkodą lekky zaklad wszącz (pro damno tam notabili leve pignus recipi)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 81:

Dico humanum povyądam vam lathwya a lekką rzecz kthora [mozycz] mozeczye sznoszycz ad Roma[nos]

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 61v:

(attested in Masovia, Greater Poland) light (moderate, easy to bear, doable, not unpleasant)

attested in Masovia; Greater Poland; attested in Masovia; Greater Poland

Lekke y powolne

1885-2024 [c. 1450], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume IV, page 577:

Spytal yego svyąthy Ian lyekyem glosem..., ktoremv odpovyedzyal myly Iesus tesch lyekkyem glossem (huic submissa voce quaerenti dominus submissa voce proditorem expressit)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 552:

Virgines debent esse modeste cziche, lekke

1874-1891 [15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, Grochów, West Pomeranian Voivodeship, Kcynia, page 69:

(attested in Pomerania, Greater Poland) humble, modest

attested in Pomerania; Greater Poland; attested in Pomerania; Greater Poland

Subtile przenykle, lekye

1915 [End of the 15th century], Jan Łoś, editor, Przegląd językowych zabytków staropolskich do r. 1543, page 522:

Iesus... nye byl lyekych obyczayow (nunquam levis), nygdy nye byl prosno chodzącz, tesch nye byl gnyevlyvy

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 142:


dziwny

dziwny (derived adverb dziwno or dziwnie)

Polish: dziwny

Silesian: dziwny

Inherited from Proto-Slavic *divьnъ. By surface analysis, dziw + -ny. First attested in the 14th century.

Y wedzce, isz dziwna vczinil gospodzin swøtego swego (mirificavit dominus sanctum suum)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 4, 4:

Mirabilis dzywny

1442, Wokabularz Raczyńskich, Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu, sygn. 1360/I, page 146r:

(attested in Lesser Poland) wonderful; awesome

Dzywna powiszena morza, dziwny w wisokoscy gospodzin (mirabiles elationes maris, mirabilis in altis dominus)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 92, 6:

(attested in Lesser Poland) odd; unusual; peculiar

Vczinylesz myø dziwnego nade wszitki lyvdzi (fecisti me spectabilem super omnes homines), panye bosze moy!

1930 [c. 1455], “I Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 17, 17:

Dziwny] kosch ibicum (numquid nosti tempus partus ibicum in petris vel parturientes cervas observasti? Job 39, 1)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 63:


jedyny

Polish: jedyny

Silesian: jedyny

Inherited from Proto-Slavic *edìnъ with an unexpected shift of -dzi- -> -dy. Boryś, Sławski, and Bańkowski attribute this to association with jeden. Mańczak attributes this to frequent use, and shows a similar shift of Old Polish niestojcie -> niestety. First attested in 1439.

Weszmy syna swego gedzynego (tolle filium tuum unigenitum)

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 22, 2:

Szpowyadam szya... bogw w troyczy gyedynemw

15th century, Spowiedź powszechna - Confessio generalis, number 6:

Yedzina singularis (sc. virgo)

1874-1891 [1444], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIII, page 302:

Ya czyebye proschą, aby thy ze mnye, z vbogyey, grzeschney, yedyney, prawdzywye vczynyl czlowyeka

1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej, Modlitewnik Nawojki, page 118:


jasny

jasny (superlative najaśniejszy, derived adverb jasno or jaśnie)

Polish: jasny

Silesian: jasny

Inherited from Proto-Slavic *ě̀snъ. First attested in the 15th century.

Wydzely w yasnem odzenyv veste candida

1880-1894 [Middle of the 15th century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume V, page 261:

Splendidus […] scheynlich yąszny

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 129r:

(attested in Greater Poland) bright (having much light)

Thobyas... nalyazl mlodzencza iasnego (iuvenem splendidum)

1930 [c. 1455], “Tob”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 5, 5:

Raczy na mnye wezrzecz okyem myloszyernym..., yzbych mogl twoye yaszne oblycze oglądacz

1882 [End of the 15th century], Emil Kałużniacki, editor, Kleinere altpolnische Texte aus Handschriften des XV. und des Anfangs des XVI. Jahrhunderts, page 290:

Jesu, kthory szwyath oszwyeczasz a yaszne rosvmy dawasz, raczy my dacz roszvm dobry

1908 [c. 1500], Sprawozdania z Posiedzeń Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, volume -, page 18:

Marya... przede wschytkymy yasnem glossem rzekla: Zyvye bog oycz[o]v naschych..., yzem mąza nye poznala

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 61:

O manzowie naiassnyeyszi w rodzayu a nadoskonalsi w cznotach!

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 55b:

(attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) dignified, famous


cały

Polish: cały

Silesian: cały

Inherited from Proto-Slavic *cělъ. First attested in the end of the 14th century.

Iesm wolal czali dzen (tota die)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 31, 3:

Pistor malym qwasem naqvaszi czalø dzeszø

1874-1891 [Fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, Grochów, West Pomeranian Voivodeship, Kcynia, page 62:

Obroczillybi syø k tobye w czalem syerczv swem (in toto corde suo)

1930 [c. 1455], “Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), section 6,38:

Kthorikole kmecz orze czalim plugem (arat cum integro aratro)... powynyen dacz czthirzi kythi konopi..., a ktori polplugem orze (cum medio aratro arat), dwye kycze dacz wynowath

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 4:

In quibus admisit intromissionem in unum kmethonem... residentem in integra area al. dworzyskv czalym

1868 [1500], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XV, page 414:

(attested in Greater Poland, Masovia) whole, entire

Acz prziwyodø przed czø krowø czirwonø czalego wyekv (aetatis integrae)

1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), section 19,2:

Alye oltarz ten nye byl czali, alye wnøøtrz proszni s desk a *nøtrz dzurawi (altare non erat solidum, sed cavum ex tabulis et intus vacuum)

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), section 38,7:

Jakom ya Chrczoncze coldran (leg. kołdrę) wraczala czalø, ana gey nye chczala wszan[cz]

1950 [1428], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 328, Warsaw:

Spowyedz ma bycz... szromyeslywa, czala, tagemna

1885-2024 [c. 1428], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume I, Międzyrzec, Warsaw, page 476:

(attested in Greater Poland, Masovia) whole; entire, complete


arabski

Polish: arabski

From Latin Arabia + -ski. First attested in 1472.

Kly arabski gummi Arabicum

1900 [1472], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 18:


daleki

daleki (comparative dalszy, derived adverb daleko)

Polish: daleki

Silesian: daleki

Inherited from Proto-Slavic *dalekъ. First attested in the 14th century.

A tedy... tho bilo... tako othpouedzano, isczy... mili Xt s dalekichcy stron on prydzecz

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 2a:

(attested in Lesser Poland) far, distant

Daleka droga hoc spacium

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page gl. 61b:

Gdysz zabrzni zwyøk trøbny dalszy (cumque insonuerit vox tubae longior), ...wzvola wszistek lvd

1930 [c. 1455], “Jos”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 6, 5:

(in the comparative, of time) further, longer

Jakom tim kmeczom, za gesch pan Moscicz ranczil, ne dawal dalschego roku nisz ten, na ktori mi pan Mosticz ranczil

1897 [1418], Teki Adolfa Pawińskiego, volume VII, number 400, Brześć Kujawski Voivodeship:

Sząly od szebye rodnye dalyeczi (si autem sunt distantes), nye gynszą, iano trzech lyath dawnosczy bandze mocz odbicz obwynyoni

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 18:

(of relatives, attested in Masovia) distant


czysty

czysty (superlative naczystszy, derived adverb czysto or czyście)

naczystszy (superlative)
czyst (alternative)

desc

Polish: czysty, cysty (Far Masovian, Kielce)

Silesian: czysty, czisty

Inherited from Proto-Slavic *čìstъ. First attested in the 14th century.

On gest byl sød cysty a syvota nepokalany fuit mundum vas b[eatus] P[aulus], mundicia v[ir]ginali

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page gl. 41a:

(attested in Lesser Poland) clean (physically not dirty)

Czyst bącz volo mundare

1874-1891 [XV med.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, page 366:

clean (physically not dirty)
clean (free from leprosy)

A eze tho mylossyerdze, sye nye biwa czisto ot marney fali, a prosczye prze bog a ku boszey fale, tegda gest darmo

1874-1891 [XV med.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 241:

(attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) pure; clean (without moral, ritual, or legal defect)

free; clean (without something) [with od (+ genitive) ‘of what’]

Nye mam chlebow pospolytich, gedno poswyøtne. A wszak, søly twoy sludzi cziscy, a nawyøcey od nyewyast, *mogo gego pogescz

1930 [c. 1455], “I Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 21, 4:

Gyedno przyszla zoną gyego a scz[ą]glą rąka do nyego, esz gyey w rąka wpathl lyst, prze tho, ysz byl gyeden do drvgyego czyst

1451-1455, Legenda o świętym Aleksym, line 236:

pure; virgin; untainted (not having had sexual experience) [with od (+ genitive) ‘from what’; or with do (+ genitive) ‘in relation to whom’]

+obj

Iscy Xc svøtego Gana... gestcy gy on *nyloual byl, a napirsuecz... prze gego szyuoth cysthy

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 179b:

Tescy ona byla gest sercza cystego fuit enim mente et corpore munda

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page gl. 70b:

A pres to verzisly f tho, ysze szø Xt gest s czysthe dzeuicze Marie *marodzyl

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 171b:

Obyatuyemi przeszwyatley dostoynosczy, wyelebnosczy twoyey s swych darow y teesz danych obyatø czystø

14214, Kanon mszy św., Canon missae., volume III, page 59:

Micolay *sweyo braczø poszli sø sz czisstey maczerze i z othdaney

1897 [1393], Teki Adolfa Pawińskiego, volume III, number 2085, Łęczyca Land:

Kelich w røce gospodnowe wina czistego pelni smesy

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 74, 7:

(attested in Lesser Poland) real, genuine, unadulterated; pure

Panczers, oboyczek..., czyste thaszky

1894 [1471], Konstanty Górski, editor, Historia jazdy polskiej, page 270:

(of sheet metal) pure; unpainted (not covered with paint)

Wykladamy... dla czystego y spokoynego *drzyrzenya przes trzy latha ymyanego y przes trzy myeszącze przerzeczone nyestanye wyekvystą thwardoscz ymyecz

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 37:

(attested in Masovia) pure, intact, indisputable

Spowyedz ma bycz czysta y wyerna, czasta, odkryta, roztropna y dobrowolna

1885-2024 [c. 1428], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume I, Międzyrzec, Warsaw, page 476:

Wsplodzysz plod, syemyø twe y bødze czyste a møskye w moczi

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 16, 10:

(attested in Masovia) excellent, exquisite

De marmore candido czystego

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page gl. 48b:

(attested in Lesser Poland) clear; bright

Nobiles... vendiderunt... pratum... dictum czista lanka in... Cossoczicze

1856-1870 [1448], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume II, number 3367:

bare, open (not overgrown with trees or bushes)

Oth czystey ab efficaci

1885-2024 [c. 1428], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume I, Międzyrzec, Warsaw, page 495:

(attested in Masovia) effective, undiminished


bogaty

Polish: bogaty

Silesian: bogaty

Inherited from Proto-Slavic *bogàtъ. First attested in the 14th century.

Krol... szø gest on dzysza vczinil... bogaty

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 3a:

Opulentus id est diues vel opibus plenus bogathy

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 92v:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland) rich, wealthy

attested in Lesser Poland; Greater Poland; attested in Lesser Poland; Greater Poland


silny

zlw-opl-adj

silny (comparative silniejszy, derived adverb silnie or silno)

Polish: silny

Silesian: siylny

Inherited from Proto-Slavic *silьnъ. By surface analysis, siła + -ny. First attested in c. 1301–1350.

Ti to sø bili ot poczyøtka swyata sylny a zlawøtny møszowye (isti sunt potentes a saeculo viri famosi)

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 6, 4:

Zbawil obogego (pro vbogiego) od silnego (a potente)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 71, 12:

Nec virtute foret, clarisue potencius armis, szylnyeszi nad dzyalo, quam lingwa Lacium

1968 [End of the 15th century], Michał Muszyński, editor, Glosy, zapiski i niektóre teksty polskie w starych drukach i rękopisach Biblioteki Kórnickiej do roku 1550, cz. II, volume II, Sieradz, page 212:

(attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) strong (possessing power, might, or strength, physical or otherwise)

Przykrylo ge morze, potonøly sø yako olow w wodach sylnych (in aquis vehementibus Ex 15, 10)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], page Moys 11:

Jacoz prorok Dauid uznamonaw o gego silnem vbostue iesc suadecstuo dal

c. 1301-1350, Kazania świętokrzyskie, Miechów, page cr 24:

(attested in Lesser Poland) powerful; huge

Oghenna molwa twoya sylna (ignitum eloquium tuum vehementer, Puł: ogyenna molwa twoya szylno) a sluga twoy mylowal yø

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 118, 140:

(attested in Lesser Poland) strong (having much impact)


słaby

Polish: słaby

Silesian: słaby

Inherited from Proto-Slavic *slàbъ. First attested in 1471.

Slaba remissa (manus fortium dominabitur, quae autem remissa est tributis serviet Prov 12, 24)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 68:

Laxus durchgengig slaby

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 73v:

(attested in Greater Poland) lazy (not eager to work)


wesoły

Polish: wesoły, wesół

Inherited from Proto-Slavic *vȅselъ, influenced by Old Czech veselý.

wiesieły (alternative)
wiesioły (alternative)
wiesiół (alternative)
wiesoły (alternative)

Z yutra weszol nikt nye bødze

1415, Przecław Słota, O zachowaniu się przy stole, Łęczyca, Poznań, line 14:

S tegocz to vydzena gestcy on bil barszo veszol

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 2b:

Czy vschysczy vybyegly przeczyv yemv y byly radzy y barzo veszely yego yaczstw

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 665:

Wyeszyol gest bil Getro prze wszitko (laetatus est... super omnibus bonis), czso uczynyl pan Israhelowy

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 18, 9:

Duscha ma w tobye wessola, gdym czebye boga vsrzala

1921-2024 [XV p. post.], Slavia Occidentalis, volume XXXIV, Gniezno, Warsaw, page 162:

Wyącz wyeszol byl, ysch gy thim bog nawyedzyl

1451-1455, Legenda o świętym Aleksym, line 136:

Vesel szyą, bo bądzyesch vyesolych y matka *vdroczonych (erisque solacium et mater afflictorum)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 41:

+obj

(attested in Sieradz-Łęczyca, Greater Poland, Lesser Poland, Masovia) merry (experiencing joy, in a good mood) [with z (+ genitive); or with dative; or with prze (+ accusative); or with w (+ locative)]

Greater Poland; Lesser Poland; Greater Poland; Lesser Poland

Oczy yey svyąte by[a]le... vezrzyenya lyvbyeznego, slotkyego a vyelmy vyesyolego (aspectu delectabiles, dulces et iucundi)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 20:

Panno Maria, mathko szyna bozego, veyrzy na mya, sluga svego, prossza czya dla poczaczya vessolego

1880-1894 [XV ex.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume I, page 151:

Iucundum wyesszolee, slothkye

1874-1891 [XV med.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, Częstochowa, page 350:

(attested in Lesser Poland) The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:


goły

Polish: goły

Inherited from Proto-Slavic *golъ. First attested in the 15th century.

Gdy dzyeczyąthko gest plakalo, na goley szyemy leszalo

End of the 15th century, Ladislas of Gielniów, De nativitate Domini - Pieśń o narodzeniu Pańskim, Gielniów, line 26:

(attested in Lesser Poland) bare, naked, nude (not covered)

Iacom ya ne begal na Stascow dom s golim meczem

1920 [1403], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume I, number 366a, Płońsk:

Gola glowa, przykra mowa, sze phszech stron skarada postawa

1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią], Mierzeniec, Płock, line 39:

(attested in Masovia) bald (without hair)


gotowy

Polish: gotowy

Silesian: gotowy

Inherited from Proto-Slavic *gotòvъ. First attested in the 14th century.

Iaco Gotard bil gotow wrzesicz Jaroslaua y do nego slal

1888 [1391], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 16:

(attested in Greater Poland) ready (determined, inclined)

Gothow ya ten listh vidzecz, gestly on Micolaya wypuscyl... Tedi panowye kaszaly ten list poloszicz

1897 [1418], Teki Adolfa Pawińskiego, volume VII, number 129, Brześć Kujawski Voivodeship:

(attested in Kuyavia) ready (willing, eager)

attested in Greater Poland; attested in Kuyavia; attested in Kuyavia

ready (determined, inclined)
ready (willing, eager)

Alle bicz mø ony do trzeczego dna tamo czakaly y gothouy byly

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 174b:

Ymeycze twardoscz y gednoscz w pokoyv y lasky, aby gotouiscze byly naszwyøthszym tayemnyczam boszym

1424, Kanon mszy św., Canon missae., volume III, page 64:

Wsoli sø me, iaco lew gotowi ku lupowi (sicut leo paratus ad praedam)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 16, 13:

Gotow iest stolecz twoy (parata sedes tua), bosze

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 92, 3:

Dzyrzsza kosza na reystrze..., szawszdy ya gothawa nosza

1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią], Mierzeniec, Płock, line 107:

Kthorikole kmecz orze czalim plugem..., powynyen dacz czthirzi kythi konopi gothovich (canapi parati)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 4:

Iudei Buscenses... libere fideiusserunt pro Iudeo Iozeph, prout est inculpatus pro grossiculis falsis..., tali tamen condicione, quod prefati fideiussores fatum Iudeum Iozeph debent statuere coram... palatino Belzensi... sub vadio sexaginta marcarum, prout ipsius caput pensat ad paratum faciale al. kv gotowemv lyczv predicte false monete grossiculorum

1868 [1500], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XIX, page 467:

(attested in Lesser Poland, Masovia) ready (in a state ready to be used) [with dative or ku (+ dative) ‘for what’]


częsty

Polish: częsty

Silesian: czynsty

/ˈt͡ʃʲæ̃stiː/

/ˈt͡ʃʲæ̃sti/

Inherited from Proto-Slavic *čęstъ. First attested in the 14th century.

Czanstą roszmową (crebra altercatione) myedzy naszymy poddanymy o granycze w dzedzynach gych, bi bili rosczegnony, wyelk[ie] skargy powstayą

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 21:

Confessio debet esse continua czøsztha

1874-1891 [Fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, Grochów, West Pomeranian Voivodeship, Kcynia, page 63:

Cząstą parvam (pro plurimam, Job quoque cum Arabica lingua plurimam habere societatem Dan prol.)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 107:

(attested in Masovia, Greater Poland) frequent

Ia wem szebrak iesm y vbogi, gospodzin czøsti iest mne (sollicitus est mei). Pomocznik moy y zasczitcza moy ti ies

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 39, 23:

(attested in Lesser Poland) The meaning of this term is uncertain.


dawny

Polish: dawny

Silesian: dŏwny

Inherited from Proto-Slavic *dãvьnъ. First attested in 1449.

Rospamyøtay syø na dawne dny (memento dierum antiquorum)

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 32, 7:

distant, ancient, old (existing in the far past)

Jakokoly stary obyczay dawnego prawa bandze odmyenyon w lepsy obyczay, tako wszdy ma szye szostacz, czo szandzono starym obyczągem

1884 [c. 1455-1460], “Die Magdeburger Urtheile. Ein Deutschen Rechtes in polnischer Sprache aus der Mitte des XV Jahrhunderts”, in Aleksander Brückner, editor, Archiv für slavische Philologie, volume VI, page 35:

long, old (having existed since the far past)


głęboki

Polish: głęboki

Silesian: głymboki

Inherited from Proto-Slavic *glǫbòkъ. First attested in the end of the 14th century.

Vwøznøl iesm w gline gløbokey (in limo profundi, Puł: w glynye glębokoszczy)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 68, 2:

Profundus […] tyeffe gląboky

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 107v:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland) deep (extending far down from the top, or surface, to the bottom)

Gospodne, barzo gløboke vczinili se sø misli twoie (nimis profundae factae sunt cogitationes tuae)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 91, 5:

(attested in Lesser Poland) deep; profound


niski

zlw-opl-adj

niski (comparative niższy, superlative naniższy, derived adverb nisko)

niższy (comparative)
naniższy (superlative)

Polish: niski

Silesian: niski

Inherited from Proto-Slavic *nizъkъ. First attested in the 14th century.

Witargl ies duszø moiø z pyecla niszszego (ex inferno inferiori)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 85, 12:

(attested in Lesser Poland) low, short (situated close to, or even below, the ground or another normal reference plane; not high or lofty)

Tesch byla any barzo vyschoka, any barzo nyska (decens sui corporis fuerat statura nec longa nimis, nec brevis)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 20:

Then to krol, genszecz gest bil barszo viszoky, tenczy szø gest on dzysza vczinil barso niszky

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 3a:

(attested in Lesser Poland) short (of comparatively small height)

Thakesz czvgemy o dzewkach szlachczyczow nyszszych vogevodi (de filiabus nobilium inferiorum)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 57:

Zagubyø... mdlego a zarzuczonego y nanyszszego w israhelskem lyvdu (clausum et novissimum in Israel)

1930 [c. 1455], “III Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 14, 10:

(attested in Masovia) low (occupying not a high position in a hierarchy; not important; not high in status, esteem or rank, dignity, or quality)

Procliuior pochilony, nissy (qui ad indignandum facilis est, erit ad peccandum proclivior Prov 29, 22)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 70:

Kto chcze... vczczicz bozą matką, przesz ti dny moze nyssze modlitwi mowicz

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 44b:

(in the comparative, of text, attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) below; following


równy

Polish: równy

Silesian: rōwny, rŏwny, rowny

Inherited from Proto-Slavic *õrvьnъ. First attested in the 14th century.

Bosze, kto iest rowen tobe?

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 70, 21:

Ząby myala svyatle, proste a vyelmy czysthe zawzdy, rowne, gladke

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 21:

Oczczowa y synowa, y dvcha swøtego gedno gest bostwo, rowna slawa

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], page Ath 6:

Simile, gl. id est comparabile *rownye, est regnum celorum homini regi

XV med., Elżbieta Belcarzowa, editor, Glosy i zapiski polskie z dwóch rękopisów, numbers 1490/11, 1945/1, Zakład Narodowy im. Ossolińskich we Lwowie, page 375:

(attested in Lesser Poland) equal (same in all respects) [with dative ‘to whom/what’]

Tedyby mely... wsitko ymene... rownym dzalem roszdzelicz na poly

1967 [1420], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 760, Kościan:

Przikazvyø tobye, aby trzy myasta w rowney daly od syebye rosdzelil

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 19, 7:

Pyøczynaszczye loktow rowne bili oponi

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 38, 15:

(attested in Greater Poland) equal (having similar sizes)

Ysze Wawrzyniecz... przybezal na Marczynow dom se dwema sobie rownima

1974 [1429], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kaliskie, volume IV, number 1034, Kalisz:

Nye ssą rovny, ktory vye a ktory nye vye

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 484:

(attested in Greater Poland) level; equal (having the same social state) [with dative ‘to whom/what’]

Czo wyszey tego zostanye s thym gymyenym mayą szye dzelycz rowno, gdysz mv szą wszythky rowne dzyeczy

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 45, 4:

Pleczy myal... Iesus... maluczko nachylony a rovny, bo nyyedne kosczy nye bylo znacz

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 153:

level; flat, even (having a smooth or flat surface)

Quilibet kmethonum... de quolibet manso debent solvere... per duas mensuras avene mensure, vlg. rowney, ... se solvere obligaverunt

1874 [1428], Monumenta Medii Aevi Historica res gestas Poloniae illustrantia. Pomniki Dziejowe Wieków Średnich do objaśnienia rzeczy polskich służące, volume XVI, page 234:

(of grain measures) level; flush (not in heaps; equal to the edges of the vessel)

Bracza... syostram kaszdey po czterdzesczy grzywien mayą dacz, a to acz bądze wielkye gymyenye, ale gdy bądze rowne gymyenye, tedy podlug rosaczowanya cząsczy... pyenyadzmy ma bycz dano

1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I, Lesser Poland, page 53:

Kon pod kopynykyem vrony, rowny, sbroya supelna copynycza

1894 [1471], Konstanty Górski, editor, Historia jazdy polskiej, page 270:

(attested in Lesser Poland) of medium size; largish

Rowna prawda rea veritas

1885-2024 [c. 1428], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume I, Międzyrzec, Warsaw, page 493:

Wagø *sprawyedliwyø, rownø bødzecze myecz

1930 [c. 1455], “Lev”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 19, 36:

(attested in Greater Poland, Masovia) equal (reliable, honest)

Laszka... czirplyva yest, bo zadan[y]e slosczy rowną, prosta, dobra dusza noszy

1853 [XV ex.], Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Piśmiennictwo polskie od czasów najdawniejszych aż do roku 1830, volume 4, page 148:


lepszy

Polish: lepszy

Silesian: lepszy

Inherited from Proto-Slavic *lěpьšьjь, from Proto-Slavic *lěpъ. First attested in the 14th century.


zwykły

Polish: zwykły

Silesian: zwykły

Inherited from Proto-Slavic *sъvyklъ. By surface analysis, zwyknąć + -ły. First attested in the 15th century.

Gdze c glossu meec ne bødze, v masto gego tham k sszøndze,... ale gdze c svoy glos meva, sviklem pysmem calo tak da

1907 [c. 1470], Jakub Parkoszowic, edited by Jan Łoś, Traktat o ortografii polskiej, Żurawica, Świętokrzyskie Voivodeship, Krakow, page 413:

Sznamyona, myla fratres, szącz dzywi nyeszlychane any tesz szwikle signa dicuntur miracula insolita

1901 [End of the 15th century], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume II, page 320:

(attested in Lesser Poland) usual (same as always)

Ten naganyony dw starczv swego rodzaya obyczayem dawnym po oczczv a drvgv dw starczv gynszego rodu... obyczayem swyklym (more consueto) kv otrzymanyv prawa riczerskyego ma wyescz

1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I, Lesser Poland, page 66:

(attested in Lesser Poland) common (widely accetped)


przyszły

Polish: przyszły

Silesian: prziszły

From przyjć (past tense przysz-) + -ły. First attested in the beginning of the 15th century. Compare Old Czech přišlý and Old Slovak prišlý.

etydate

O cthore rancogemstwo na myø Pyotr szalowal, tom ya gemv winowath na prziszli swanthi Barthlomey

1950 [1428], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 2777, Warsaw:

(attested in Masovia) future (that what will happen)

Vslisy kanaanski krol Arad... przisle syni israelske (audivit... venisse filios Israel)

1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 33, 40:

Urodz[o]nemu ryczerzovy y slawanth[ne]mw panw Ianowy... Bernharth, ku starosczy przyssly, *pozdrowy[e]nye ne[ch] bądze (Bernardus in senium deductus salutem)

1874-1891 [End of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume I, page XXXIX:

Iste sunt volubilitates, odmyany, et defectus ad eas consequentes, sz nych przyszle, significati, vysznamyonany, in quos homo decidit vpadl

1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 153:


prawdziwy

Polish: prawdziwy

Silesian: prŏwdziwy

Inherited from Proto-Slavic *pravьdivъ. By surface analysis, prawda + -iwy. First attested in c. 1301–1350.

Otho prawdzyvy Israelita (ecce vere Israelita Jo 1, 47), w kthorym lszczyvoscz nye yest

1928 [End of the fifteenth century], Jan Janów, editor, Zespół ewangelijny Biblioteki Ordynacji Zamoyskich nr 1116, Warsaw, page 302:

(attested in Masovia) true to one's word (keeping one's word, faithful, truthful)

Zaprzisyøgam cyø, abi my nye mowyl, gedno czso prawdzywego gest (nisi quod verum est)

1930 [c. 1455], “III Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 22, 16:

Date... mensuram bonam et confertam et coagitatam et supereffluentem prawdzivą, pelną, strasnoną, *virwchovatą (Luc 6, 38)

1874-1891 [15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, page 74:

Symeon suøti, praudiui, bogoboyny

c. 1301-1350, Kazania świętokrzyskie, Miechów, page dv 4:

Iązyk yego... nye rychly... any momotlyvy, alye vyerny, praudzyvy a tesch rostropny (lingua... vera, iusta, provida fuit)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 151:

Tedy ortel przysząsznyczy gesth prawdzywy (tunc sententia scabini est iusta) a mą szyą ostacz

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 40, 4:


właściwy

Polish: właściwy

From włość + -iwy with a change of -o->-a under influence of Old Czech. First attested in 1423.

Jacom ne wząla XXIIII grzywen grossy v Chorangwicza, czssoss byli pyenandze oczcza pana Donyna wlascziue na zastawye

1967 [1423], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 977, Kościan:

(attested in Greater Poland) own (not someone else's; belonging to the speaker)


potrzebny

Polish: potrzebny

Silesian: potrzebny

From potrzeba + -ny. First attested in 1406. Compare Old Czech potřěbný.

potrzebien (alternative)
potrzebni (alternative)

Czo vym kv yego yączyv potrzebnego, vschythko vam povyem

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 514:

Nye potrzebyen czy yvsz szadni lyekarz na vszdrowyenye twego szina, a przetho nye praczvy szyą, yvszczy szdrow

Oportunitatem, potrzebnego czasu, nunquam invenit, qui malefacit

1874-1891 [15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, Grochów, West Pomeranian Voivodeship, Kcynia, page 64:

(attested in Pomerania, Greater Poland) convenient, suitable

Bratv twemv przes lify, czosz gest potrzebyen (id, quo indiget), poziczisz

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 23, 20:

in need, poor (suffering from a lack of something)

Pothrzebnyemu

1876-1929 [c. 1455], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie, volume XIV, Miechów, Kruchowo, page 490:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland) The meaning of this term is uncertain.


brzydki

desc

Polish: brzydki, brzydźki (Western Kraków, Kielce, Lasovia, Podhale, Żywiec), brydźki (Podegrodzie), brzydzki (Podhale)

Silesian: brzidki

Etymology tree
Proto-Slavic *bridъ
Proto-Slavic *-ъkъ
Proto-Slavic *bridъkъ
Old Polish brzydki
Inherited from Proto-Slavic *bridъkъ. First attested in 1444.

etymon

Brzythkye displicibile

1874-1891 [XV med.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 155:

Brzythka displicens

1874-1891 [XV med.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 159:

Abominabilis vnmenschlich wsgardzony vel brzythky

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 1v:

(attested in Greater Poland, hapax legomenon) disgusting, abominable, detestable (arousing reluctance, disgust)

Brzytką per amaram passionem

1874-1891 [1453], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIII, page 298:

(hapax legomenon) nasty, ugly, unpleasant

Brzitka rigorosam vitam

1874-1891 [1444], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIII, page 310:


bezpieczny

desctree

Polish: bezpieczny, bezpieczen (archaic), beśpieczny, beśpieczen, biezpieczny (Middle Polish), prześpieczny (Central Greater Poland), przezpiecny (Far Masovian)
→ Kashubian: bezpieczny

Silesian: bezpieczny

Univerbation of bez (“without”) + piecza (“care, attention”) + -ny. First attested in the 15th century. Compare Latin securus (“safe, secure”) or Russian беспе́чный (bespéčnyj, “careless”).

cog

Cu bezpyecznemvprzewodv in comitatu tutele

1901 [15th century], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 54:


wojenny

Polish: wojenny

Silesian: wojynny

Inherited from Proto-Slavic *vojьnьnъ. By surface analysis, wojna + -ny. First attested in c. 1420.

O ktorą pomocz vogenną Bolesta na myą zalowal, o tom o wszyczko sz bracza vgednan

1950 [1434], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 624a, Warsaw:

(relational, attested in Masovia) martial, war (of, relating to of war)

Virum eius Vriam in belli acie, na szpiczi woyeney, poni iussit (II Reg 11, 15)

1874-1891 [c. 1420], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, page 84:

(relational) military (of, relating to of a military)


chudy

Polish: chudy

Silesian: chudy

Inherited from Proto-Slavic *xudъ. Sense 2 is a semantic loan from Old Czech chudý. First attested in the 15th century.

sl

Barzo chudi macilentus

1877-1881 [1437], Władysław Wisłocki, editor, Katalog rękopisów Biblioteki Uniwersytetu Jagiellońskiego, number 228, page 88:

Chudi vber

1877-1881 [1437], Władysław Wisłocki, editor, Katalog rękopisów Biblioteki Uniwersytetu Jagiellońskiego, number 228, page 89:

Chuda corpora macilenta

1874-1891 [XV p. pr.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XVI, page 340:

Chvda, blada, szolthe lycze, lsczy szya yako myethnycza

1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią], Mierzeniec, Płock, line 29:

Chude macilente

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 13:

Macer […] mager tenuis subtilis vel exilis chvdy

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 78r:

(attested in Masovia, Greater Poland) skinny

Tyś wszech pragnych swiatla *sprawcze, tyś wszech chudych sczodra *darcze

1874-1891 [1435], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XIX, Przeworsk, page 42:

(attested in Lesser Poland, hapax legomenon) poor


były

Polish: były

From być + -ły. First attested in the 14th century.

Pan Ian xandz mazowesski... takye czlonky i wstawyenya na roczech vyelikich, na swyantho swyanthego Iacuba apostola w Czirsku bilich (celebratos), vichwalil

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 91:


podobny

zlw-opl-adj

podobny (comparative podobniejszy, derived adverb podobnie or podobno)

podobniejszy (comparative)
podowny (alternative)

Polish: podobny

Silesian: podobny

Inherited from Proto-Slavic *podobьnъ. By surface analysis, podoba + -ny. First attested in the 14th century.

Bog wiwyodl gy z Egypta, iegosz syla podobna iest (similis est) kv ienorosczowi

1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 24, 8:

Tako nathychmyast vystampylo vyelye svyadkow krzyvych y począly movycz rozmayta krzyva svyadecztva, ktore vschytky nye byly podobne

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 714:

similar, alike (resembling someone) [with ku (+ dative) ‘to whom’]

Dzewky... yusz dorosle a kv vydanyv podobne (nubiles) chowayą, nye chczącz gych za mąsz dacz

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 76:

Gdysz podlvg pysma navky wszelky czlowiek w mlodosczy gest podobnyeyszy kv zlemv (sit pronior ad malum)

1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I, Lesser Poland, page 1:

(attested in Masovia, Lesser Poland) correct, proper, right [with ku (+ dative)]

attested in Masovia; Lesser Poland; attested in Masovia; Lesser Poland

Polyczky yego byly nye tluste a takyesch nye czyenkye, alye podobne y porządne (bene condecentes)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 150:

Tegodlya vydzycz my szyą to *podobnye (ergo mihi placet hoc), aby Ioachym bogv wschechmogączemv szyą modlyl

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 28:

Czsocz v lyvdzy nyerowno, v boga *schytko podobno

1885-2024 [Middle of the 15th century], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume IV, page 594:

Podobny domabilis

1885-2024 [End of the 15th century], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume V, page 6:

Intellectus Scripture historiacus, gysthny, ... allegoricus, podobny albo przykladny, tropoloicus, czsny albo obyczayny, anagogicus zwyczayny albo pasroczny

1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 154:

(of Biblical texts) allegorical, figurative


główny

Inherited from Proto-Slavic *golvьnъ. By surface analysis, głowa + -ny.

Gysz mąszoboycza... nye bądzeli mocz zaplaczicz..., mąką glowną ma bicz skaran (poena capitali puniatur)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 41:

Zyla glowna cephalica, vena quedam

1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 19:

(relational, in set phrases, attested in Masovia, Greater Poland) head

Glowna strawa cibaria capitalia

1875 [c. 1455-1460], Zygmunt Celichowski, editor, Słowniczek łacińsko- polski wyrazów prawa magdeburskiego z wieku XV. Przedruk homograficzny z kodeksu kórnickiego, page 3:

attributable to a head (that which can be attributed to a main person)

Ostali ksyøszøta glowna slug koscyelnich po czelyadzach swich w Ierusalemye (capita Levitarum, per familias suas principes, manserunt in Jerusalem)

1930 [c. 1455], “I Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 9, 34:

Noxa id est mortalis culpa sev pax fracta vlg. glowny grzech

1875 [c. 1455-1460], Zygmunt Celichowski, editor, Słowniczek łacińsko- polski wyrazów prawa magdeburskiego z wieku XV. Przedruk homograficzny z kodeksu kórnickiego, page 8:

Z glownymy gwalthy criminalibus violentiis

1875 [c. 1455-1460], Zygmunt Celichowski, editor, Słowniczek łacińsko- polski wyrazów prawa magdeburskiego z wieku XV. Przedruk homograficzny z kodeksu kórnickiego, page 2:

Glowne myasto metropolis

1877-1881 [1437], Władysław Wisłocki, editor, Katalog rękopisów Biblioteki Uniwersytetu Jagiellońskiego, number 228, page 88:

head, main, chief, principle (most significant among other objects of the same kind or in the situation in question)

Pyenyądze glowne za krewy wzyąte pretium sanguinis

1882 [End of the 15th century], Emil Kałużniacki, editor, Kleinere altpolnische Texte aus Handschriften des XV. und des Anfangs des XVI. Jahrhunderts, page 273:

Kthokolye przygodnye... vmrze, za thego zaloba glowna nye ma bicz czynyona (quaestio capitis non debet intentari), a gdze wąnthpyenye gest o mązzoboystwye, ... blyszszy... o glową rzecz konacz bandą

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 13:

(relational, attested in Masovia) murder


wiesz

Polish: (dialectal) wiesz

⇒ Polish: wszech-

Etymology tree
Proto-Balto-Slavic *wišas
Proto-Slavic *vьśь
Old Polish wiesz
Inherited from Proto-Slavic *vьśь. First attested in the first half of the 14th century.

etydate

Tim usem tec to bog mylosciuy moui reca: Vstan!

c. 1301-1350, Kazania świętokrzyskie, Miechów, page br 14:

Pomnecz bødø ymø twoie, gospodne, ode wszego pocolena (in omni generatione) y w pocolene

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], page 44:

Nenawidzal ies wszech, czso czinø lichotø (omnes, qui operantur iniquitatem)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 5, 6:

Szukaiøczy gospodna ne vmnyeszeni bødø wszego dobrego (omni bono)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 33, 10:

Panuyczye... wszemu stworzenyu, gesz to szø rucha (universis animantibus, quae moventur) na szemy

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), section 1,28:

Oczecz, szyn, duch szwanthi, wsze yeden gospodzin, racz bicz sze mnø

1874-1891 [c. 1420], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, page 79:

To, czso mi dali vinø panowye..., tegom wschego od pirwego do poslednyego praw

1874 [1420], Monumenta Medii Aevi Historica res gestas Poloniae illustrantia. Pomniki Dziejowe Wieków Średnich do objaśnienia rzeczy polskich służące, volume VIII, page 460:

Mi Ian... s prziswolenya... wschech i koliszdich naschich stolecznykow... vstawilismi

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 104:

My grzeszni ludze szpowadami szø bogw... naszich wszech grzechow, czszoszmi szø gych dopwszczili

End of the 14th century, Spowiedź powszechna - Confessio generalis, number 1:

(attested in Lesser Poland, Masovia) all; every (not excluding any)

Przistal wszey drodze (omni viae) nedobrey

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 35, 4:

Wydz dobra Yeruzalem swszech dnow (omnibus diebus) szywota twego

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 127, 6:

O tich to blogoslawyenstwach mislączim... przichodzi... przesladowanye od slich na wschech myesczyech y wschech czassyech

1874-1891 [Fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 245:

(attested in Lesser Poland) any; every; (no matter what kind)

Ne vczynyl gest tako wszey postaczy (omni nationi)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 147, 9:

(in negated sentences, attested in Lesser Poland) none, no

[Z]aplacahø, praui, usem sircem

c. 1301-1350, Kazania świętokrzyskie, Miechów, page av 12:

(attested in Lesser Poland) all; entire, whole


tłusty

desctree

Polish: tłusty
→ Old Ruthenian: тлу́стый (tlústyj)
Belarusian: тлу́сты (tlústy)
Carpathian Rusyn: тлу́стый (tlústŷj)
Ukrainian: тлу́стий (tlústyj)

Silesian: tusty

Oczyecz thvoy zabyl czyelą tluste (vitulum saginatum Luc 15, 27)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 388:

Tlussczsse corpulenciores (post dies autem decem apparuerunt vultus eorum meliores et corpulentiores Dan 1, 15)

1977-1980 [c. 1470], urowska-Górowska Wanda, Kyas Vladimir, editors, Mamotrekty staropolskie, Lubin, page 235:

(attested in Greater Poland) fat (of people or animals, having much fat)

Gora bosza, gora tlusta (mons pinguis)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 67, 15:

(figuratively, attested in Lesser Poland) abundant

Asser, tlusti chleb (pinguis panis) gego

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 49, 20:


obfity

naobfitszy (superlative)
opłwity (alternative)

Polish: obfity

Radvycze syą a wyessyelczye syą, bocz otplata wascha opvytha gest na nyebyeseh (Mat 5, 12)

1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 233:

Sicut in die honeste ambulemus, non in comessacionibus et ebrietatibus w opuitem iedzenu y piczu (Rom 13, 13)

1874-1891 [15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, page 75:

Y powiszon bødze... rot (pro rog) moy, a staroscz moia w miloserdzu oplwitem (senectus mea in misericordia uberi)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 91, 10:

Naopfytsze copiosior

1885-2024 [Middle of the 15th century], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume V, Kurów (Bochnia), page 74:

(attested in Lesser Poland) abundant (appearing in large numbers, high intensity, or in large amounts)

Owa oni grzeszni y oplwiczi (ecce ipsi peccatores et abundantes) na swecze odzerszeli sø bogaczstwa

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 72, 12:

Que est ista, que ascendit de deserto deliciis affluens, innixa, z puschczyey oplywita w roskoschaach..., super dilectum suum (Cant 8, 5)?

1880-1894 [Middle of the 15th century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume V, page 272:

Vsta twoia oplwita bila zgloby (os tuum abundavit malitia)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 49, 20:

(attested in Lesser Poland) abundant (overflowing with something, abounding, rich)

Zona twoya yako maczycza oplwyta (uxor sicut vitis abundans) w sczanach domv twego

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 127, 3:

Padolowe bødø oplwiczi szita (valles abundabunt frumento)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 64, 14:

(attested in Lesser Poland) fertile, fruitful


odpowiedni

Polish: odpowiedni

From odpowiedzieć + -ni. First attested in the fifteenth century.

Boscze przevinili przecziwko mnye posrzod synow israhelskich wod (leg. u wod) odpowyednich (ad aquas contradictionis) w Kades

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), section 32,51:

Othpowedna responsiua

1885-2024 [c. 1428], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume I, Międzyrzec, Warsaw, page 487:

(attested in Greater Poland, Masovia) The meaning of this term is uncertain.


stały

Polish: stały

Silesian: stały

From stać + -ły. First attested in the middle of the 15th century. Compare Old Czech stálý and Old Slovak stály.

etydate

Vy, yzesczye ostaly abo staly se mną v pokuschach... moych a ya spravyam vam stalym krolevstvo vyeczne (Luc 22, 29)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 559:

Grauis maszny, staly

1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 101:

Chryste, ... dla grzechow naszych nycz nye dbasz, w sthaley wyerze nasz doszwyączasz

1853 [End of the 15th century], Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Piśmiennictwo polskie od czasów najdawniejszych aż do roku 1830, volume 4, page 138:

Scriptum (pro scriptor) honoratum si forte reponis Achillem, impiger, staly, iracundus, inexorabilis, acer iura neget sibi nata

1968 [End of the 15th century], Michał Muszyński, editor, Glosy, zapiski i niektóre teksty polskie w starych drukach i rękopisach Biblioteki Kórnickiej do roku 1550, cz. II, volume II, Sieradz, page 211:

(attested in Sieradz-Łęczyca) willing, full of energy, enthusiastic


wzajemny

zlw-opl-adj

wzajemny (derived adverb wzajemno or wzajemnie)

Polish: wzajemny

Silesian: wzajymny

From wzajem + -ny. First attested in the middle of the 15th century.

Nam ad portam visus ponenda est custodia, id est paccio mutua, lubyenye wzayemne, quia cor et oculi debent pactum ad invicem habere

1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, page 368:

mutual, reciprocal (given to each other, shown in both directions)


liczny

desc

Middle Polish: liczny (“of or relating to the face”)

From lico + -ny. First attested in 1462. Displaced by Polish licowy and twarzowy. Compare Old Czech ličný.

Intulisti sibi sex vulnera facialia al. lyczne, que vulnera ministerialis... conspexit

1868 [1462], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XIII, page 396:


krakowski

Polish: krakowski

Silesian: krakowski

From Kraków + -ski. First attested in 1456.

Jakom ya nye ranczil pol grziwni cracowskyey ve dw nyedzelyv dacz

1950 [1456], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1048, Warsaw:

(attested in Masovia) Cracovian (of, from or relating to the city of Krakow, Poland)


radziecki

Polish: radziecki

From radca + -cki. First attested in the 15th century.

Gdyby szye takye sbyeszenye przygodzylo, a ten raczczą odstapywszy radzyecz przystapylby ku szwemv przyrodzonemv naprzeczywko raczczam y prawu, then ma tho pokupycz podlug myeszkyego wyelkrzu y tesz straczyl radzedzky stolecz (sedem consularem... amisit)

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 34, 4:


poważny

Polish: poważny

From *powaga + -ny, from *poważyć or *poważać, from ważyć. First attested in the end of the 15th century.

etydate

Vmyszlilem they godziny mowicz z mazem powaznem constitui ad hanc horam cum uno quodam gravissimo colloqui

1885-2024 [End of the 15th century], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume III, page 178:


rozmowny

Polish: rozmowny

Etymology tree
Proto-Slavic *orz-
Old Polish roz-
Proto-Indo-European *mlewH-der.
Proto-Slavic *mъ̀lva
Proto-Indo-European *-yeti
Proto-Indo-European *-éyeti
Proto-Slavic *-iti
Proto-Slavic *mъlviti
Old Polish mówić
Old Polish rozmówić
Old Polish rozmowa
Proto-Indo-European *-nós
Proto-Slavic *-ьnъ
Old Polish -ny
Old Polish rozmowny
From rozmowa + -ny. First attested in 1451.

etymon

Rosmownich pyercz disertorum causidicorum

1874-1891 [1451], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 41:


pewny

Polish: pewny

Silesian: pewny, pewiyn

Inherited from Proto-Slavic *pъvьnъ. By surface analysis, pwa + -ny. First attested in 1425.

Tedy rzekla stara pany, gey mathka: Panye gosczv, nye szmaczy szye, y vczynyla mv pewne szlubyenye

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 57, 2:

A gdyby ten czlek, czo dobyl tego gymyenya, byl goscz albo taky myesczanyn nasz, y[s]chby nye byl pewny, tako ysz gdyby on czlek zaszyą do domu przyszedl, iszby nye wyedzyal, gdzye onego naydz, czo yego gymyenya dobyl

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 121:

Esszye wemy..., essze J[an] *wssel w Potra... trzy grzywny y ossmsset pewnich *panyadzy

1915 [1425], Jan Łoś, editor, Przegląd językowych zabytków staropolskich do r. 1543, Lublin, page 538:

Qui cum in forma dei esset yenze Xpus Ihus w pewney gistnosczi bil boga oczcza (Phil 2, 6)

1968 [End of the fifteenth century], Roman Laskowski, Józef Reczek, editors, Glosy polskie rękopisu Sermones de tempore et de sanctis nr. XV 32 Biblioteki OO. Dominikanów w Krakowie z drugiej połowy XV wieku, Sandomierz: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, page 51:

(attested in Greater Poland, Lesser Poland) certain (particular and definite, but unspecified or unnamed)

attested in Greater Poland; Lesser Poland; attested in Greater Poland; Lesser Poland

Otho ya, czlovyek tvoy, przystapvya do syna tvego yako nyemoczny do lekarza pewnego

1880-1894 [End of the fifteenth century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume I, page 151:

To yest bylo pevne vkazanye (hoc enim est verum experimentum) smarthvychvstanya

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 296:

Yako kto wzyal pevne lyekarstwo (sicut quis accepta efficaci medicina), badzye vzdrowyon

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 189:

Thi tho stroni chczancz kv konczv zgodi... przycz, w nas dobrowolnye a s pewnego wyedzenya (ex certa scientia) o czlonki nyzey polozone... spvsczyli... iako w iadnacza..., abychom mogli... na thi czlonki virzecz, vfalycz a skazacz

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 3:

O krzyzv szwyethy... thy yesz pewna nadzyeya nasza!

1882 [End of the fifteenth century], Emil Kałużniacki, editor, Kleinere altpolnische Texte aus Handschriften des XV. und des Anfangs des XVI. Jahrhunderts, page 290:

Pewna sana

1968 [End of the fifteenth century], Roman Laskowski, Józef Reczek, editors, Glosy polskie rękopisu Sermones de tempore et de sanctis nr. XV 32 Biblioteki OO. Dominikanów w Krakowie z drugiej połowy XV wieku, Sandomierz: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, page 92:

(attested in Masovia, Lesser Poland) certain (established, unchanging)

Securum, pewne, accessum habes, o homo, ad deum patrem

1956 [Middle of the fifteenth centeury], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku, Silesia, page 29r:

(attested in Silesia) safe, not in danger

Przydze tho, czo gest pewne, wyproznyono będze, czo gest nyepewne cum autem venerit, quod perfectum est, euacuabitur, quod ex parte est (I Cor 13, 10)

1880-1894 [Middle of the fifteenth century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume I, Lviv, page 71:

(attested in Southern Borderlands) perfect, ideal

V mego oblvbyencza zawzdy yest pewne pyenye y vyeszyelye (semper est in atrio sponsi mei plenum tripudium et gaudium)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 25:


borowy

Polish: borowy, bôrowy (Western Kraków)

Inherited from Proto-Slavic *borovъ. By surface analysis, bór + -owy. First attested in 1441.

borowa szyszka

Boroue sziszky pineti

1874-1891 [1441], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 268:

Borowa szyska picia

1874-1891 [XV p. pr.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XVI, page 346:

Pi[n]aster est nomen arboris que alio nomine dicitur pinus vlg. szyszca borowa

1440, rękopiśmienne ekscerpty - glosy z rozariusza z rękopisu znajdującego się w zbiorach Biblioteki Klasztornej oo. Paulinów na Jasnej Górze pod sygn. II 25 z r. 1444, page 200r:


mniejszy

Polish: mniejszy

Silesian: myńszy

/mɲɛ(ː)ʃʲiː/

From Proto-Slavic *mьňьjь + -szy. First attested in the 14th century.


zawodowy

Polish: zawodowy

From zawód + -owy. First attested in 1456.

Jekom ya cztirzech kop pyenyandzi zavodovich Stanislao Lythwynowy nye wzanl gwaltem

1950 [1456], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1045, Warsaw:

(relational, attested in Masovia) pledge


bystry

Polish: bystry

Silesian: bystry

Inherited from Proto-Slavic *bỳstrъ. First attested in c. 1455.

Byszthre wody weszbraly torrentes inundaverunt

1876-1929 [c. 1455], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie, volume XIV, Miechów, Kruchowo, page 491:

Bistre fluenta

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 31:

Bystry *ripuidus

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 109:

Bistrymy insanis aquis

1885-2024 [XV p . post.], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume III, Wrocław, page 286:

Spadł deszcz wieliki, przyszły rzeki bystre

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 284:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland, Silesia) rapid (of water; flowing fast)

attested in Lesser Poland; Greater Poland; Silesia; attested in Lesser Poland; Greater Poland; Silesia


blady

Polish: blady

Silesian: blady

Inherited from Proto-Slavic *blědъ. First attested in the 15th century.

Chvda, blada, szolthe lycze, lsczy szya yako myethnycza

1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią], Mierzeniec, Płock, line 29:

Myszthrz, vydzacz obrasz skarady, zolthe oczy, zyuoth blady, groszno szya thego przelaknal

1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią], Mierzeniec, Płock, line 44:

Pallidus bladi

End of the 15th century, Wokabularz petersburski I, Cesarskiej Biblioteki Publicznej w Petersburgu, sygn. Lat.Q.ch.XVI.33, page 7:

Blade

1874-1891 [1440], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 242:

Blady pallidus

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 138:

Bladi pallidus

1885-2024 [XV p. post.], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume V, page 7:

Blady pallidus

1874-1891 [XV ex.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, page 377:

Rvmyąne lycze y byale za wyeczerzą bylo blade, gdy w Bethanyy wyeczerzal Jesus, gdy mathką przeglądal

1908 [c. 1500], Sprawozdania z Posiedzeń Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, volume V, page 15:

Weźrzy... kako krwawy i blady na jego świętym obliczu jako trędowaty

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 758:

(of a color or light, attested in Masovia) pale


bezsenny

Polish: bezsenny

From bez- + sen + -ny. First attested in c. 1500.

Tunc rospacy szromotne, bessenne, de quocumque acti pessimo peccato

1874-1891 [c. 1500], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XLVII, page 369:

(attested in) sleepless (causing insomnia or sleeplessness)


znany

Polish: znany

Silesian: znany

From znać + -ny. First attested in the end of the 14th century.

etydate

Daleco vczinil ies znane moie (notos meos) ote mne

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 87, 8:

(attested in Lesser Poland) familiar, understood


przeciwny

Polish: przeciwny

Silesian: przeciwny

connecting opposite sentences or parts of a sentence


boży

Polish: boży

Silesian: boży

Inherited from Proto-Slavic *božьjь. By surface analysis, bóg + -y. First attested in the 14th century.

Swøthy Barthlomeg gest byl skorø swego czala sdrzucyl, isbicz szø on bosziim ryczerzem vkaszal byl

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 173b:

Szyn boszy... prysetl bil

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 177a:

Gestcy on bil f Rzyme mathky bosze obrasz ... vydzal

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 2b:

Iozias... pobral koscy z rowow y spalyl koscy na oltarzv, a pokalyal gy podle slowa boszego, gesz mowyl møsz boszi

1930 [c. 1455], “IV Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 23, 16:

Pouedamcy... slugam bosziim

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 1a:

Gesm wydzal twarz twø yako boszøø

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 33, 10:

Nye bil posluszen vst boszich

1930 [c. 1455], “III Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 13, 21:

Owa oczi bosze na ti, gisz se iego boiø

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 32, 18:

Aby wzwyedzeli... przesilnø røkø bozø

1930 [c. 1455], “Jos”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 4, 25:

Nixecz ginsego thamo ne søcz ony bily nalesly, gedno pelen grob manny bose, tocz gest chleba nebeskego

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 181b:

Dajcie cesarzowi, co na cesarza przysłusza, a bogu, co boże jest

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 775:

Abich przebiwal w domu boszem na dluge dny

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 22, 9:

Wstany, pusczi czlowyeka thego, othemkny mv koszczol boszy

1451-1455, Legenda o świętym Aleksym, line 113:

Strzegl iesm drog boszich

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 17, 24:

Baranek bozy, kthory [sgladzasz grzechi szwyatha] szluthuy szą nam

1413-1414, Kanon mszy św., Canon missae., volume I, Iłża, page 263:

Mir boszy bøcz na szemy ludzem dobre vole

Angel bozy... [pobił]... pøc tysøcy luda poganskego

c. 1301-1350, Kazania świętokrzyskie, Miechów, page ar 9:

Nowe latho dan, sczodri krcyny bosze prziszly nam nasz bosze

2010 [XV in.], Jan Łoś, editor, Dwa teksty staropolskie, Pułtusk, Płock:

Nowe Lato daj, Szczodry, Krciny Boże przyszły nam, nasz Boże

Patrszmy tego dobrze, abichom tego boszego daru ne straczyly

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 172a:

Widzcze dzala bosza

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 45, 8:

Any vy tesze bosze ymø f sv[g]oga vstha darmo ne berszcze

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 175a:

Dzeszøtha kaszn boza, ne pozøday czudzego szboza

End of the 14th century, Dekalog - Dziesięcioro przykazań bożych - Decem praecepta Dei, volume III, number 10:

Dzyalo syąn... lyath bozich tisyancz trzistha syedmdzyesyant syodmego

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 85:

Chczesli myecz laska bozu, czci ocza y matka swoya

End of the 15th century, Dekalog - Dziesięcioro przykazań bożych - Decem praecepta Dei, volume III, number 2:

A ftorecz tho vy macze vedzecz, ysze ktoracz szø tha to byla snamona bosego milos[er]dza

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 179a:

V miloscy bozey rospachaiø

c. 1301-1350, Kazania świętokrzyskie, Miechów, page br 14:

Gacz tobe, Drusiana, kaszø boszø moczø, aby thy natichmasth fstala

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 183b:

Oth stvorzena Adamouego, asze do narodzena boszego bilocz gest pincz thyszøcz lath

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 4b:

Allecz on s boszø pomoczø gestcy on sz nego pres urasza visetl byl

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 180b:

Chzeszly przykazanya bozego strzedz

End of the 15th century, Dekalog - Dziesięcioro przykazań bożych - Decem praecepta Dei, volume III, number 12:

A tako vøcz natichmasth moczø tich to bosich slof svøty Gan gestcy szø on bil rodzo[s]n[y]m szynem panne Marie vcinil

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 181a:

Caifasz... zawołał wielikim głosem rzekąc: Słyszeliście sromocenie boże?

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 718:

F... xøgach gest bila thagemnicza bosza napiszana byla

Tedycz ga na chczø cynicz vole bosze

Vczily lyvd zakonu bozemv

1930 [c. 1455], “II Esdr”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 9, 49:

(relational, attested in Lesser Poland, Masovia) godly, divine