zająć

zlw-opl-verb

zająć pf (imperfective zajmać or zajmować)

zajmać (imperfective)
zajmować (imperfective)

Polish: zająć

Silesian: zajōńć

Sicut Andreas non tetigit, ne zayøl, duas lineas, zagonow, de obligacione Jasconis

1897 [1392], Teki Adolfa Pawińskiego, volume IV, number 4398, Łęczyca Land:

(transitive, attested in Lesser Poland, Greater Poland, Kuyavia, Masovia) to seize (to take from or deprive someone of, legally or illegally)

(attested in Sieradz-Łęczyca) to occupy property, to appropriate

Jaco tha krowa nye bila w tem scocze, kedim byl zayąl

1981 [1426], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, t. V., B. Roty konińskie, s. 275-533, number 461, Konin:

Forestare zayacz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 53v:

(attested in Greater Poland) to take (cattle) in damage to secure compensation

attested in Lesser Poland; Greater Poland; attested in Greater Poland; attested in Greater Poland

to take (cattle) in damage to secure compensation

Pro eo, quia vlg. zayaly peccora de communi campo et pellerunt ipsa in domum eiusdem domine

1428, Rękopiśmienne luźne ekscerpty z ksiąg sądowych grodzkich i ziemskich, volume III, Krakow, Biecz, and Czchów, pages 114, 870:

Pro eo, quia vlg. zajęli peccora de communi campo et pellerunt ipsa in domum eiusdem domine

Czo Viszocze szaiønthi kobili, tich Jakusz vszitka ne ma

1959 [1396], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 196, Poznań:

Jakom Adamoua skota ne zayanl z gagu y wegnal w ssve szytzo

1897 [1421], Teki Adolfa Pawińskiego, volume VII, number 2404, Brześć Kujawski Voivodeship:

Isze Sczepan[owi lud]ze zayøli kone na dobrouolne drodze

1959 [1393], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 150, Poznań:

Isz moy parobczy say[a]øly Symonowy kone f tem szayeszdze

1967 [1398], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 47, Kościan:

Quia zayal equum ad stabulum al. do obori

1921 [1439], Kazimierz Tymieniecki, editor, Procesy twórcze formowania się społeczeństwa polskiego w wiekach średnich, page 241:

Jakom ya nye posslalą czeladzi moyey anym zayala owyecz sz pola gwalthem Falkovych do obory

1950 [1471], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 3030, Warsaw:

O kthora krowa Dobek na myą zalowal, they yam yemv nye zayąl gwalthem

1950 [1451], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 902, Warsaw:

Yz pan Dobrogost... yachal na Stanislawową Zydowcziną dzedzyną... y zayąl yego stado... gwaltem moczą, wząw cztirzy scopy y snadl ge

1967 [1420], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 783, Kościan:

Jaco pan Pyotr posslal dzewandz paniczow... na dzedziznø paney Margorzathi y szayøli geg, y pobraly moczø y gwaltem scotha y owecz yaco szesczdzeszanth grzywyen

1959 [1413], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 693, Poznań:

Yako mi Philip szagøl sc[z]ot przesze scodi gwaltem silø... s tako dobrimi yako sam

1974 [1406], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kaliskie, volume IV, number 172, Kalisz:

Iacom ya nye zayøl Smyerzinich swini samowtor silø

1920 [1427], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume II, number 2753, Zakroczym:

Quod voyskø... vac[c]a ne zagøta Johanni, ale gø pani Powoy zagøla

1897 [1385], Teki Adolfa Pawińskiego, volume III, number 10, Łęczyca Land:

Yako Janusz zaiøl Woyczechowi swyne [w] swem prosche

1981 [1397], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, t. V., B. Roty konińskie, s. 275-533, number 36, Konin:

Iaco czso Swanthos zayøl v [Ku]sza kobili, czso mu ge Jarnolt slubil wiprawi[ć], ty bili tako dobre iaco LXXX marce

1981 [1399], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, t. V, A. Roty gnieźnieńskie, s. 76-274, number 56, Gniezno:

Jszem ya nye kazala zaiancz Mirzonovich cobil sz yego dzedzyni, yedno swe

1959 [1432], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 1410, Poznań:

Czo posel zaial M[ś]czigneief scot pane *Broszke, to zaial na swe zastawe

1959 [1397], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 321, Poznań:

Yakosz pan Milay kaszal my zayacz konye przed stodolą v kobyl

1960 [1437], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty pyzdrskie, volume II, number 1129, Pyzdry:

Ysz czso zayøl Pyotr..., tho iest zayøl we szkodze w owsze

1960 [1417], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty pyzdrskie, volume II, number 484, Pyzdry:

Ysze do Maczka szagøtho swerzepe cobili przed møsopusti Jaskoui

1974 [1407], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kaliskie, volume IV, number 196, Kalisz:

Allexy slamawszi ploth y wegnal skot na ogrod Bechnyn a gdy Bechna zayøla skot do swego dworu, tedy Allexy... gwaltem ten gisty skot otbil

1967 [1417], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 642, Kościan:

Tak pobraw swoy nabitek a zayøl stada (tulit omnem substantiam suam et greges),... y bral szø ku Isaakowy... do zemye Kanaan

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 31, 18:

to take with oneself; to take on the road

Tesch podobno krolewsthwo nyebyeskye szyeczy, nyevodv vpusczączemv v morze, ktorasz zaymye s kazdego rodv rybnego (sagenae... ex omni genere piscium congreganti Mat 13, 47)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 343:

Poddal gy pan bog gego w røkø krolya syrskego, gen pobyw gy wyelyki plyon zaiøl (cepit) z gego rziszey y prziwyodl do Damaska

1930 [c. 1455], “II Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 28, 5:

Zayme (mutuabitur) grzeszni a ne zaplaczi

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 36, 22:

Mutuare zagyancz w zagyem (qui petit a te, da ei, et volenti mutuari a te ne avertaris Mat 5, 42)

1977-1980 [1471], Wanda Żurowska-Górecka, Vladimír Kyas, editors, Mamotrekty staropolskie [Old Polish-Latin Dictionaries and wordlists], page 261:

(attested in Lesser Poland) to take out a loan, to borrow

Zyemye znyvvo zabranye wyna (apprehendet messium tritura vindemiam Lev 26, 5)

1882 [End of the 15th century], Emil Kałużniacki, editor, Kleinere altpolnische Texte aus Handschriften des XV. und des Anfangs des XVI. Jahrhunderts, page 287:

to occupy (to fill a period of time with some action)

Ut amore flagraremus zagyalybyszmy sza ku myloszczy

1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 151:

(reflexive with się, sometimes figurative) to start burning, to catch fire


cny

Polish: cny

Inherited from Proto-Slavic *čьstьnъ. By surface analysis, cześć + -ny. First attested in the 14th century.

Bødz tobye poszegnanye, sinu moy myly, bo gesz dobrego druga a czsnego møza sin (boni et optimi viri filius es)

1930 [c. 1455], “Tob”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 7, 7:

Tey czney Magdcze

1937 [c. 1400], Paul von Diels, editor, Der älteste polnische Cisiojanus, Płock:

Intellectus scripture... tropoloicus czsny albo obyczayny

1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 154:

Toc uem uelike u[bostwo krola] taco csnego

c. 1301-1350, Kazania świętokrzyskie, Miechów, page cr 35:

(attested in Lesser Poland) honorable, worthy of honor

Vstawcze dzen czstny (constituite diem solemnem)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 117, 26:

Szwyadeczstwo gynych dobrych cznych nyewyasth

1884 [c. 1455-1460], “Die Magdeburger Urtheile. Ein Deutschen Rechtes in polnischer Sprache aus der Mitte des XV Jahrhunderts”, in Aleksander Brückner, editor, Archiv für slavische Philologie, volume VI, page 374:

Yan polyeczyl opyekanye szwego gymyenya wszythkego po szwey szmyerczy czney Doroczye, szwey zenye

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 82:

(attested in Graeter Poland) Used in greetings.


wargal

Stanisl[aus]... pro septuaginta asseribus *wanszoszø... habet sibi solvere... sicut emptores vlg. warghale... inveniant

[1431], Adam Wolff, editor, Rękopiśmienne ekscerpty Adama Wolffa pochodzące z mazowieckich ksiąg sądowych, Łomża, pages 1, 152v:


służyć

Polish: służyć

Silesian: sużyć

Inherited from Proto-Slavic *služìti. By surface analysis, sługa + -yć. First attested in the second half of the 14th century.

etydate

Dwa zaky zluzyly przi dworze (curiae servierunt) a geden darowal drugego... sz dobrey woley

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 48, 3:

Tedy vøcz pothem on gego sziin gestcy on bil f klastor fstøpyl a svøthemv Ganv gestcy on bil barszo slusil

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 184a:

Tako to czvoro przyrodzenye albo elementa nygdy nye panovaly v mylem panye, alye szą yemv sluzyly (sed sibi famulantes)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 157:

Munuscalarius qui pro munere seruit respectu gracie vlg. kto sluszy na myloscz

1442, Wokabularz Raczyńskich, Biblioteki Raczyńskich w Poznaniu, sygn. 1360/I, page 148r:

(attested in Lesser Poland) to serve (to provide a service to someone)

Quantum prodesse, slussy, videretur

1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 158:

Mog mily pane bosze, proszø ga dzysza..., isbichcy ga... tako thobe sluszyl, gakobichcy ga svoge duszy nalasl sbauene

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 1b:

Czesto bogv wschechmogączemv slvzyl svemy naboznymy modlytvamy (deo semper exhibebat cum devotione)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 31:

Cy to sø ksyøszøta spyewakow po czelyadzach koscyelnich slug, gisz w poswyøtnich komorach bidlyly tak, abi we dnye y w noci vstawnye swø sluszbø sluszily (ut... suo ministerio deservirent)

1930 [c. 1455], “I Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 9, 33:

Sollicitudine non pigri, ... domino seruientes panw bogv w tem szlusząncz (Rom 12, 11)

1880-1894 [Middle of the 15th century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume I, Lviv, page 58:

(religion, attested in Lesser Poland, Southern Borderlands) to serve (to worship a god or diety in an official capacity)

attested in Lesser Poland; Southern Borderlands; attested in Lesser Poland; Southern Borderlands

Pop Ucholdycz citaverat... Nadosza popadya, quod sibi noluit admittere ad prefatam ecclesiam Rutenicalem in Stradecz celebrare al. szluszycz

1868 [1500], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XV, page 399:

O slvzbye slachty woyenney, aby podlug swego dostathkv slvzyly (de servitio dominorum)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 56:

Ktho kvpy szolthyszthwo a z thego zluzy krolowy

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 74:

(military, attested in Masovia) to serve (to be in military service)

Jakom ya nye pomloczyl dwv brogv..., kthorich brogow... polovicza sluzy na nye

1950 [1478], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1207, Warsaw:

(of property and belongings, attested in Masovia) to fall to one's lot

Przivilegyow na gymyenye Jarczow sluzączich nye zabrala

1908 [1466], Sprawozdania z Posiedzeń Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, volume VII, pages 2, 45:

to belong to someone; to concern something

Pvska yesth, kv kthorey sluzą dwa klucza

1959 [1491], “Teksty polskie z końca XV w.”, in Rafał Leszczyński, editor, Rozprawy Komisji Językowej, volume VII, page 57:


szady

Przecziwko szadim glowam (coram cano capite) powstany

1930 [c. 1455], “Lev”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 19, 32:

Interdum autem s non mollitur, nec etiam in sua propria voce ponitur, sed interdum aspiratur, ut cum ponitur cum ch sequente, ut: schadi, schipee, Schimun

1907 [c. 1470], Jakub Parkoszowic, edited by Jan Łoś, Traktat o ortografii polskiej, Żurawica, Świętokrzyskie Voivodeship, Krakow, page 410:

(attested in Lesser Poland) grey, grey-haired

Recognouerunt inter willas fecisse granicies seu signa... a signo thoporziscko ad signum sady kierz

1874 [XIV ex.], Monumenta Medii Aevi Historica res gestas Poloniae illustrantia. Pomniki Dziejowe Wieków Średnich do objaśnienia rzeczy polskich służące, volume X, page 380:

Szada yablon

1905 [1375], Friedrich Lorentz, editor, O pomierielskom (driewnie-kaszubskom) jazykie do połowiny XV stoletija, Pomerania, pages 3, 82:

(in plant names, attested in Pomerania) spiky

The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:

Alye kyedy byl v mąstvye, nyeczo byl szot od gorączosczy sloneczney (sed fuit aetate sub virili fuscatus aliquantulum solis per ardorem)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 148:


wyza

Inherited from Proto-Slavic *vyza. First attested in 1472.

Vyza vsio

1900 [1472], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 1427:

Iporus vyzą

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 64v:

(attested in Greater Poland) beluga, European sturgeon (Huso huso)


pochwat

Movyly, by szye on krolyem czynyl... A temv snadz pochvat ymyely z [o]oney chvaly dzyeczynney, ktorą y chvalyly v kvyethna nądzyelyą

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 778:


uchopić

Gdyby... glową zabythą albo czokole gynego nyerzadnego vczynyono..., a ten, czo to vczynyl, vczekl tako, asz szą goraczey rzeczy nye vchopyon albo nye vlapyon (non deprehenduntur)

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 64, 1:

Tedi vchopyw gy Saul za klyn plascza gego (apprehendit summitatem pallii eius) tako, esze syø rozdarl

1930 [c. 1455], “I Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 15, 27:

to grab [with za (+ accusative) ‘by what’]

Acz wiszedwszy ogyen nalyazlbi klossy a uchopilbi brogy *szydne (si... comprehenderit acervos frugum)..., wroczy szkodø, ktorø ogyen szdzegl

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 22, 6:


uchwacić

Pomoz my panye, gydzecz na myø riba.Y rzecze angyol: Vfacy iø za skrzele (apprehende branchiam eius), wiczyøgny k sobye

1930 [c. 1455], “Tob”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 6, 4:

Si te deus raptam, vchwaczywschy, in celo, sicut sancto Paulo fecerat, ostenderet hoc donum et premium, quod viduis est in celo preparatum

1880-1894 [XV med.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume V, page 264:

to grasp, to seize, especially violently or suddenly

Gdze zak swanczoni albo caplan bilbi zabith, wranyon, vfaczon (captus), yanth..., tam cirkew albo cirekvi... prawem... szą zapowyedzany

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 4:

(attested in Masovia) to apprehend, to capture, to seize, to take captive

Yakoby rzekl: Ty mass slova tako slotkye, tako mądre y laskave, yze yednem slovem vchvaczys

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 771:

Yze... krolestwo nyebyeskye yest vsylszthvem rozbyto a wschylnyczy ye vchvaczą (violenti rapiunt illud Mat 11, 12)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 316:

Rzecl iesm: Iusze vchwaczil iesm to (nunc coepi, Puł: vrozumyal yesm)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 76, 10:

(attested in Lesser Poland) to grasp, to understand


bawoli

Polish: bawoli

From bawół + -i. First attested in 1416.

In clenodio seu clipeo bawola glowa a colce v nostrz et zauolane Venawa

1895 [1416], Archiwum Komisji Prawniczej. Collectanea ex Archivo Collegii Iuridici, volume VIIIa, page 139:


bleń

Inherited from Proto-Slavic *bel(e)nъ. First attested in 1460.

Blen attricus

1900 [1460], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 3369:

Hyoscyamus niger
Hyoscyamus niger#Translingual


krokiem

Instrumental of *krok. First attested in 1471.

Pedetentim, id est paulatim adire remissim (war.: adverbium remissivum) kro[th]ky[e]m (mamotrekt mikułowski: krokem; scilicet nisi tu, semper recrastinans,... caute et pedetentim tuas possesiunculas vendideris, non habet Christus unde alat pauperes suos Prol. VIII)

1977-1980 [1471], Wanda Żurowska-Górecka, Vladimír Kyas, editors, Mamotrekty staropolskie [Old Polish-Latin Dictionaries and wordlists], page 4:


niewielki

Polish: niewielki

Silesian: niywielki

From nie- + wielki. First attested in the 15th century.

Bethleem, myastho nyewyelgye, myalo gosczye thedy mnogye

End of the 15th century, Ladislas of Gielniów, De nativitate Domini - Pieśń o narodzeniu Pańskim, Gielniów, line 5:

(attested in Lesser Poland) not big; small, little

Rzekącz k temv, yzby yego czlovyeka vyna [yego] byla nyevyelyka

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 743:

not big; unimportant, nonsignificant, insubstantial


wilgi

(attested in Masovia) The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:

Est eciam beatissima virgo Maria ministra humoris, wylga, id est gracie

1968 [c. 1484], Michał Muszyński, editor, Glosy, zapiski i niektóre teksty polskie w starych drukach i rękopisach Biblioteki Kórnickiej do roku 1550, cz. II, volume II, Błonie, page 214:


niże

By surface analysis, univerbation of ni + że.


berła

Polish: berło
→ Kashubian: berło

Silesian: berło

Etymology tree
Latin ferulabor.
Middle High German ferlabor.
Old Czech berlabor.
Old Polish berła
Borrowed from Old Czech berla. First attested in the 15th century.

etymon

Pyorlo sceptrum est signum regale, eyn zepter, vel regia potestas

1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 66:

(attested in Greater Poland) sceptre; royal power (ornamental staff; authority represented by this staff)


mawiać

Polish: mawiać

From mówić + -ać. First attested in 1438.

Mami syą strzecz, bichom przecziwo bogu nye mawiali w przecziwnosczyach

1874-1891 [Fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 237:


wiece

Polish: wiec

Chceemi, abi nasza wstawyenya wszystka nynye w wyeczv wyelkeem (in colloquio generali) w Wyslycy vczynyona, nye patrzyli przemynąlich... rzeczi

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 20:

Adame, thi bozi kmeczw, thi syedzysz w boga weczw

1937 [1408], Józef Birkenmajer, editor, Bogarodzica dziewica. Analiza tekstu, treści i formy, number B, Krakow:

(attested in Masovia, Lesser Poland) assembly, council (gathering of feudal lords to discuss legal affairs)

attested in Masovia; Lesser Poland; attested in Masovia; Lesser Poland

Terminum habent na wecze Cracouie

1856-1870 [1400], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume VIII, number 11050:

Przewrothny obiczay w othkladanyv rokow vyecza pospolitego (colloquii generalis)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 73:

Przed oblycznosczą krolya alybo wyeczv wyelgheem (in colloquio generali)... skazaw, sząndza zlego skazanya naganyoon bicz ne mozze

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 18:

(attested in Masovia) date or session of such a meeting

Jaco Jan ne ssmowil swego possla, kyedi by mal wyecze w szwey wsszy

1959 [1414], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 703, Poznań:

Colloquium wyecze uel poradzenye

1876-1929 [XV in.], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie, volume XXVII, page 267:

(attested in Greater Poland) court; proceedings

Zzalilo szø gego gemu, isze czlowyeka vczynyl na szemy... a wistrzegayøcz ge, isze bødø w wyeczu (tactus dolore cordis intrinsecus, war. et praecavens in futurum, Biblia ołomuniecka: wystrziehage sie buducie vieci vecie)

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 6, 6:


bębenek

bębenek m animacy unattested (canonical)

Polish: bębenek

Silesian: bymbynek

From bęben + -ek. First attested in 1408.

Tria recia vlg. dicta wanczerze et bambenky

1877-1999 [1408], Franciszek Piekosiński, Antoni Gąsiorowski, Henryk Kowalewicz, Ryszard Walczak, Tomasz Jasiński, Izabela Skierska, editors, Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski. Codex diplomaticus Maioris Poloniae [Diplomatic Code of Greater Poland], volume V, Greater Poland, page 132:

(attested in Greater Poland) type of net


stróża

Yakom ya tego yanczcza nye dal panu podszadkowy w yego stroszą

1960 [1432], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty pyzdrskie, volume II, number 1072, Pyzdry:

Werzisz w tho, czlowecze zbozny, ysz przesz trud bog swoy lud odyal dyabley strozey

(attested in Greater Poland, Lesser Poland) guarding; watching over; supervising, taking care of; defending

attested in Greater Poland; Lesser Poland; attested in Greater Poland; Lesser Poland

Bo tisøcz lat przed oczima twogima iaco dzen wczorayszi iensze pominøl, a strosze (custodia) w noczi

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 89, 5:

(attested in Lesser Poland) time of a night watch

attested in Greater Poland; Lesser Poland; attested in Lesser Poland; attested in Lesser Poland

Thego domv racz bycz stroza..., panno mylosczyvą

1874-1891 [1453], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 213:

Prawa dobra zensczynaa... iest stroza mysli

1873, Zygmunt Gloger, editor, Ułamek starożytnego kazania o małżeństwie:

Zalozil strozø (posuerat in insidiis) myedzi Bethel a Hay

1930 [c. 1455], “Jos”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 8, 12:

Stroza custodia (cecidit Babylon magna et facta est... custodia omnis spiritus immundi et custodia omnis volucris immundae Ap 18, 2)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 138:

Ab omni seruitute, pouoz uidelicet et preuod et strose homines... immunes constituens

1928 [1225], Karol Maleczyński, Studia nad dyplomami i kancelarią Odonica i Laskonogiego (1202-1239), volume IV, page 339:

Strozam cum *pomochne soluunt

1875 [c. 1125], Wojciech Kętrzyński, Stanisław Smolka, editors, Codex diplomaticus Monasterii Tynecensis = Kodeks dyplomatyczny klasztoru tynieckiego. Cz. 1, Obejmująca rzeczy od roku 1105 do roku 1399, Tyniec, page 2:

(attested in Lesser Poland) obligation to guard a town, which favor was later returned by tribute in kind or money

Tenutariis et gubernatoribus custodie nostre piscium al. strosza... graciam regiam

1874 [259], Monumenta Medii Aevi Historica res gestas Poloniae illustrantia. Pomniki Dziejowe Wieków Średnich do objaśnienia rzeczy polskich służące, volume XVII, page 30:

Royal fish farm on the outskirts of Krakow.


owak

Polish: owak

Inherited from Proto-Slavic *ovakъ. First attested in the fifteenth century.

Custos dei angelus, qui et in sompnis et aliquando in vigilia iam sic iam aliter, y thak y owak, hominem amonet

1874-1891 [Fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 320:

otherwise, differently; in a different way


biret

Polish: biret

Borrowed from Old Czech biret, from Medieval Latin birretum, from Late Latin birrus (“large hooded cloak”), from Gaulish *birros (“short cloak”), from Proto-Celtic *birros (“short”). First attested in 1405.

der

Yacosm ne wszanl chøszebnø rzeczø panczi *krziwen y bireta Ianowi Gelenewi

1902 [1405], “Wybór zapisek sądowych grodzkich i ziemskich wielkopolskich z XV wieku”, in Franciszek Piekosiński, editor, Studia, rozprawy i materiały z dziedziny historii polskiej i prawa polskiego, volume 6, Poznań, Pyzdry, Kościan, Gniezno, page 252:

(attested in Greater Poland) kind of cap (headwear)


rogozie

Fetida spatula, matta, spatula fetida rogoszye

1900 [1472], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 121:

Alga est, quod proycit mare, vel herba marina rogoszye vel rogoza

1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 85:

(attested in Greater Poland) Species of seaweed.


mrzost

In prima congelacione aque et in estivali capturis squillarum, que mrost vocatur, nostra sagena ab uno fine lacus usque ad alium primum tractum obtineat

1877-1999 [1235], Franciszek Piekosiński, Antoni Gąsiorowski, Henryk Kowalewicz, Ryszard Walczak, Tomasz Jasiński, Izabela Skierska, editors, Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski. Codex diplomaticus Maioris Poloniae [Diplomatic Code of Greater Poland], volume I, Greater Poland, page 153:

(attested in Greater Poland) fish spawning


człek

Polish: człek

Silesian: człek

Clipping of człowiek. First attested in 1399.

Sulyma ne gest slodzegem..., ale gest dobry czlek yako gyni

1901 [1423], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume II, Radom, Sandomierz, Opoczno, page 302:

Swadczimi, kedi zødal Jaroslaw v Paska praua na Paula, a on wtenczass gego czlekem ne bil

1887, 1889 [1399], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume II, number 779, Pyzdry, Gniezno, Kościan:

(attested in Greater Poland) subject; peasant


człowieczy

Polish: człowieczy

/t͡ʃʲɫɔvjɛt͡ʃʲɨː/

/t͡ʃʲɫɔvjɛt͡ʃʲɨ/

Inherited from Proto-Slavic *čьlověčьjь. By surface analysis, człowiek + -y. First attested in the 14th century.

Mislene czlowecze spowadacz se bødze tobe (cogitatio hominis confitebitur tibi)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 75, 10:

Day nam pomocz z zamøtka, bo proszne zbawene czlowecze (quia vana salus hominis)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 59, 12:

Bog rzekl: Syn czloweczi przy[szedł niemocne] oszdrowicz

1922 [14th century], Jan Łoś, editor, Początki piśmiennictwa polskiego. (Przegląd zabytków językowych), page 233:

Bąndzeli plynyenye rzeki oth wlostnego byegv przes oprawyenye czlowyeczee odwroczono (si fluxus fluminis a proprio meatu per reparationem hominis retrahatur)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 21:

Wszpomyonąl pan bog wszechmogaczy na rodzay czlowyeczy

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 84b:

Potem Adam poznal czyelestnye Gewø, swø zonø, gdisz to poczøla y urodzyla Kayma a rzekøcz: Mam od boga plod czlowyeczy (possedi hominem per deum)

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), section 1,4:

Potem szø znydø w czyeleszenstwye syn[owie] boszy s szyostramy czlowyeczymy (postquam enim ingressi sunt filii dei ad filias hominum)

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 4, 6:

Ten ps[alm] powyada, yze Xpus bog przed wyekyem od czlowyeczego vczedlnyka przeradnego przedan yest

1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski, Greater Poland, page 54 arg:

(relational, attested in Lesser Poland, Masovia, Sieradz-Łęczyca, Greater Poland) human

attested in Lesser Poland; Greater Poland; attested in Lesser Poland; Greater Poland

Bog gest... swirchowany czlowek, od dvsze rozvmne y czloweczego czala sącz (deus est... perfectus homo, ex anima rationali et humana carne subsistens)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], page Ath 30:

(attested in Lesser Poland) humane; fit for a person; honest; decent


gomoły

Polish: (obsolete) gomoły

First attested in 1473. Cognate with Russian комо́лый (komólyj).

Yako Andrzey, oczecz nassch, nye wzyąl... gymyenya russayączego, zytha y bidla rogathego y gomolego

1950 [1473], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1401, Warsaw:

(attested in Masovia) hornless (without horns)


baczenie

Polish: baczenie

Silesian: bŏczynie

/baːt͡ʃʲɛɲɛː/

From baczyć + -enie. First attested in 1450.

Kv prawdzye mali alybo radszey nygeden bacczenya zrok ymyaan (ad veritatem parvus vel potius nullus respectus habetur)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 24:

(attested in Masovia) verbal noun of baczyć (“heeding, paying attention, noticing”)

O glembokych tayemnycz baczenyu

1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski, Greater Poland, page 103 arg:

(attested in Greater Poland) verbal noun of baczyć (“consideration, contemplation”)


ząbr

Polish: żubr

Zøbrz zubro

1900 [1472], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 1847:

Boleslaum ducem... in saltus de Vszosin, quibus zubronum habebatur copia, est secutus. Cumque Boleslaus dux multis mactatis feris zubronem unam rarae magnitudinis et ferociae

1873-1878, Jan Długosz, edited by Aleksander Przezdziecki, Historiae Polonicae libri XII, volume I, Łysa Góra, page 462:

Qui Michael nominavit se de clenodio duorum cornuum jelen[ia] y zambrza, de proclamacione Rogala

1856-1870 [1400], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume VIII, number 10425:

Militares et cives..., qui portant caput zubronis pro insigni

1887, Jan Długosz, edited by Aleksander Przezdziecki, Banderia Prutenorum, Krakow, page 578:

Bison bonasus
Bison bonasus#Translingual

(attested in Lesser Poland) European bison (Bison bonasus)

Zambrs tigris (concordes varia ludunt cum tigride dammae)

1874-1891 [XV p. pr.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XVI, page 345:

Quem pannum dedi nuncio ducum Mazowie, qui portavit tigridem al. zubrum

1960, Stanisław Gawęda, Zbigniew Perzanowski, Anna Strzelecka, editors, Rachunki królewskie z lat 1471-1472 i 1476-1478, Krakow, page 218:

Panthera tigris
Panthera tigris#Translingual

(attested in Lesser Poland) tiger Panthera tigris

Oxa, oxula *rzønbrz

1900 [1460], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 3670:

Carex arenaria
Wikispecies:Carex arenaria


kostarz

kostarz m animacy unattested (canonical)

By surface analysis, kość + -arz. First attested in the beginning of the 15th century.

etydate

Sz nesktorego szyna slodzeg byua, kostarsz y pyganicza

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 12a:


świeboda

świeboda m animacy unattested (canonical)

Przetocz stol weliky sweboda, staye na nym pywo y voda, y k temu møszo y chlep, y wele gynich potrzeb

1415, Przecław Słota, O zachowaniu się przy stole, Łęczyca, Poznań, line 8:

(attested in Sieradz-Łęczyca, Greater Poland) generous man

Ioannes... servis suis 20 marcas in villa deserta... cum libertate al. swyeboda 3 annorum inscribit et donat

1905, 1907, 1908 [1481], Theodorus Wierzbowski, editor, Matricularum Regni Poloniae summaria, excussis codicibus, qui in Chartophylacio Maximo Varsoviensi asservantur. P. 4, Sigismundi I regis tempora complectens (1507-1548). Vol. 3, Acta vicecancellariorum, 1533-1548, volume III, number 208:

relief from burdens in favor of a feudal lord


obmawianie

Polish: obmawianie

From obmawiać + -anie. First attested in c. 1500.

Tenor obmavyanye, inde dicimus: tenore presencium obmavyanym nynyeschych lystow vel podlvg vylozenya nynyeyschych lystow

1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 54:

(attested in Greater Poland) contents of a written document


obmówienie

Polish: obmówienie

/ɔbmɔːvjɛɲɛː/

From obmówić + -enie. First attested in 1471.

Sub obtentu, id est sub occasione pod obmovyenym (qui devorant domos viduarum sub obtentu prolixae orationis Marc 12, 40)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 121:


obmawiać

Polish: obmawiać

From ob- + mawiać. First attested in 1430.

Com sgrzeszyl czvdze grzechy obmavyayancz..., thego my szal

15th century, Spowiedź powszechna - Confessio generalis, number 5:

to slander (to speak unkindly about someone)

Yakom ya vdal oszmdzeszad grzywyen temu, komu lyst obmawya

1960 [1430], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty pyzdrskie, volume II, number 1033, Pyzdry:

Pany Judka... quidbriff dala przecziwo lysthowy, kthory obmawya na trzidzessczy grzywen

1959 [1437], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 1580, Poznań:

(attested in Greater Poland) to inform, to let know


mówienie

Polish: mówienie

Inherited from Proto-Slavic *mъlvľenьje. By surface analysis, mówić + -enie. First attested in 1433.

Nad mowienie

1874-1891 [1433], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIII, page 293:

A tez w pozpolythem movyenyv (in communi ... loquela)... [maj]ą sye przysągy vyarovaczi

1892 [1484], Hieronim Łopaciński, editor, Reguła trzeciego zakonu św. Franciszka i drobniejsze zabytki języka polskiego z końca w. XV i początku XVI, Krakow, page 717:

(attested in Lesser Poland) conversation

Komornyczy albo vrzadnyczy... nye mayą, nyszlyby wlosthne szwe rzeczy, mowycz any kv mowyenyv rzeczy sz sądv szą wsznoszycz (non debebunt alias causas, nisi proprias, procurare vel procurandum se de iudicio levare)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 78:

(attested in Masovia) verbal noun of mówić (“appearing in court with statements”)

Wessolee bødz gemv *mlowenye (eloquium, Puł: molwyenye) moye

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 103, 35:

Modlytwa gego y vsliszenye, wszitki grzechi a potøpa... popysano wszitko w mowyenyv Ozay (scripta sunt in sermonibus Hozai)

1930 [c. 1455], “II Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 19, 33:

(attested in Lesser Poland) speech (formal session of speaking, especially a long oral message given publicly by one person)


barz

Clipping of barzo. First attested in the 15th century.

Pleczy myal myly Iesus nye bar schyrokye any barzo vąskye, alye maluczko nachylony a rovny

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 153:


atłas

zlw-opl-noun

atłas m animacy unattested (related adjective atłasowy)

atłas m animacy unattested (canonical)
atłasowy (adjective)

Polish: atłas
→ Kashubian: atłas

Silesian: hatłas

Borrowed from Ottoman Turkish اطلس (atlas). First attested in 1393.

bor+

Pro IV staminibus purpure al. atlas nigri coloris

1874 [1393], Monumenta Medii Aevi Historica res gestas Poloniae illustrantia. Pomniki Dziejowe Wieków Średnich do objaśnienia rzeczy polskich służące, volume XV, page 159:


bezprawny

Polish: bezprawny

Silesian: bezprawny

From bez- + prawo + -ny. First attested in c. 1408.

Beszprawny, szlowye czo prawa nye ma, a thaczy szą roszmagyczy

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 111:

Czyaszkye rany albo czokoly takyego beszprawnege

1884 [c. 1455-1460], “Die Magdeburger Urtheile. Ein Deutschen Rechtes in polnischer Sprache aus der Mitte des XV Jahrhunderts”, in Aleksander Brückner, editor, Archiv für slavische Philologie, volume VI, page 384:

Mozely wyoth besz gayonego sandv rok odbozycz do zayvtrzą, gdy szye stanye beszprawna rzecz przed polnoczą?

1884 [c. 1455-1460], “Die Magdeburger Urtheile. Ein Deutschen Rechtes in polnischer Sprache aus der Mitte des XV Jahrhunderts”, in Aleksander Brückner, editor, Archiv für slavische Philologie, volume VI, page 387:


bezprawność

Polish: bezprawność

Silesian: bezprawność

From bezprawny + -ość. First attested in c. 1455, but in common usage only as of 1460.

etydate

Besprawnoscz iuris vacuitas

[c. 1455-1460], Rękopiśmienne ekscerpty, page 21:


wyjechać

Polish: wyjechać

Silesian: wyjechać

From wy- + jechać. First attested in 1389.

[Jako Mś]czislaw ne vigal Szekirek i ne bral [Mści]gnewa

1959 [1389], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 55, Poznań:

Iaco ten Ptasnik viyal s mego domu na mem wosze, na mich konech

1959 [1413], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 896, Poznań:

Ale mu ssza prawo ne *moglø stącz, ysze byl szeme wyyąl

1959 [1424], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 1172, Poznań:

(attested in Greater Poland) to leave; to ride out; to drive out (to depart by vehicle)

Domini debent equitare al. wyyachacz ad conspeccionem dicte terre sive granicierum

1868 [1439], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XII, page 70:

to inspect by driving or riding around in a vehicle


wynikać

Polish: wynikać

Silesian: wynikać

From wy- + Proto-Slavic *nikati. First attested in the fifteenth century. Compare Old Czech vynikati and Old Slovak vynikať.

Vczynyl... oltarzyk, vlyaw cztyrzy pyerszczyenye... ku przewleczyenyu szerdzy..., ktore... przewlekl przes krøøgy, ktore na bocze[ch] oltarzowich winykaly (qui... eminebant)

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 38, 7:

to stick out (to stand beyond some surface)

Bluscze vynykayv edere serpunt (fluctuat hic denso crispata cacumine buxus, hic hederae serpunt, hic pampinus induit ulmos)

1874-1891 [Fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XVI, page 345:

to grow out (to grow beyond some surface)


rokicina

Rokyczyną *ffructicetum

1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 85:

(attested in Greater Poland) creeping willow, Salix repens subsp. rosmarinifolia


trzewa

Polish: trzewa, trzewia

Silesian: strzewa

Inherited from Proto-Slavic *červo. First attested in the end of the 15th century.

Tham gy (sc. kostarza) dyably pochwiczyly..., thrzewa sz nyego wytranczyly

1853 [End of the 15th century], Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Piśmiennictwo polskie od czasów najdawniejszych aż do roku 1830, volume 4, page 137:


czyżyk

Polish: czyżyk

Silesian: czyżyk

→ Old Prussian: czilix

Inherited from Proto-Slavic *čižikъ. By surface analysis, czyż + -yk. Compare Old Slovak čížik, Upper Sorbian čižik.

Spinus spinus
Spinus spinus#Translingual

Eurasian siskin (any bird of the species Spinus spinus)


podjąć

zlw-opl-verb

podjąć pf (imperfective podejmować or podejmać)

podejmować (imperfective)
podejmać (imperfective)

Polish: podjąć

Silesian: podjōńć

From pod- + jąć. First attested in the 14th century.

Podyøl ramyenyem (supposuit humerum) swym ku nyeszenyu

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 49, 15:

Yssze... sząndza sto grziwen scody podyal y ma

1967 [1428], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 1333, Kościan:

Lud bozy [przez an]gela uicøzstuo odirzely, a pogany smirc podiøly

c. 1301-1350, Kazania świętokrzyskie, Miechów, page ar 12:

Pati czyrpyecz albo podyącz

1876-1929 [End of the 15th century], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie, volume XII, Murzynowo, page 144:

(attested in Greater Poland, Lesser Poland, Pomerania) to undergo, to suffer something

attested in Greater Poland; Lesser Poland; Pomerania; attested in Greater Poland; Lesser Poland; Pomerania

Na syene podyøøl leszene

1922 [End of the 14th century], Jan Łoś, editor, Początki piśmiennictwa polskiego. (Przegląd zabytków językowych), page 232:

Podeymyely szye dobry czlowyek rzecz mowycz

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 28, 2:

Nyszly ona kthore lysthy wyaczey polozy, nyszly szyą podyala

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 99, 4:

Pospolny poszel moze dobrze rzecznykyem bycz, gdy szye ostrzesze, acz nye zamyeszka tego w rzeczy, czego szye podyal

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 28, 3:

(reflexive with się) to take on, to oblige oneself to

(attested in Lesser Poland) The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:

Podyøl (abstulit) iaco owcze lud swoy

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 77, 57:


oświadczyć

Polish: oświadczyć

Silesian: ôświadczyć

/ɔɕfjaːtt͡ʃʲɨt͡ɕ/

/ɔɕfjɒtt͡ʃʲɨt͡ɕ/

From o- + świadczyć. First attested in 1398. Compare Old Czech osvědčiti and Old Slovak osvedčiť.

Tegdi Wawrzinecz... wstrøcil ti, czso sli podle strugi. Tegdi Iaroslaw z Przeczslawem oswadczil vosnim to wstrøcene

1959 [1398], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 396, Poznań:

(attested in Greater Poland) to publicly announce, to make a statement


czmiel

Polish: trzmiel

Sczmyel scabro

1876-1929 [c. 1455], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie, volume XIV, Miechów, Kruchowo, page 490:

Sed verum est, quia apis recipit mel in floribus, sed czmel in spinis

1981-2001 [15th century], Elżbieta Belcarzowa, editor, Glosy polskie w łacińskich kazaniach średniowiecznych, volume II, Grochów, Kcynia, page 99:

(attested in Pomerania, Lesser Poland, Greater Poland) bumblebee (Bombus)

attested in Pomerania; Lesser Poland; Greater Poland; attested in Pomerania; Lesser Poland; Greater Poland

Sczmel athaczella

1900 [1460], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 3367:

Melampyrum nemorosum
Melampyrum nemorosum#Translingual

Przmyel fusarius

1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 81:

(attested in Greater Poland) a species of spindle tree Euonymus


świadczyć

Polish: świadczyć

Silesian: świadczyć

/ɕfjɒtt͡ʃʲɨt͡ɕ/

From świadek + -yć. First attested in the 14th century.

Czy nye mogą nykomv ku gego prawu pomocz, to gesth szwyathczycz (testimonium ferre)

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 31, 1:

Nobilis Miculecz, subiudex Sanocensis, testificavit al. swietschil, quia... sibi omnes citaciones... sunt cremate

1868 [1448], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XI, page 328:

Drudzy, kyedy vstaly szvyadczycz krzyve svyadecztvo, natychmyast począly movycz przeczyv byskupom

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 715:

Jako wem y swathczim, eze Adam ne ucradl Falkowi dwu kopu rzi

1888 [1386], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 60:

Bo woyth swey rzeczy sam szwyatczycz nye moze

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 40, 4:

Gdy czlowiek ma szwyathczycz bandz o glową (testificare debet pro homicidio), bandz o dlug

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 75, 1:

Dobrze movy svyąty Maczyey: Krzyvy svyadkovye, yze svyadczyly przeczyv pravdzye

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 713:

Na naszey lascze... osylnyk ma bycz, a tho acz o gey wolanyv... wyesznycze bądą swyaczycz (si... fuerint protestati)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 58:

Mayączy (pro nayączy) ludze nye mogą w zadney rzeczy szwyathczycz (in nulla causa testificare possunt)

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 70, 3:

Gdysz rzecz szamego czlowyeka gest, moze[li] on sząm szobye szwyathczicz (an sibi ipsi testificare debeat)?

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 40, 3:

Stara rada yvsz nye mosze nayn szwyathczycz (super ipsum testificare)

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 35, 4:

Cayphasch... rzekl do mylego Iesucrista: *Slyschychly, czo czy przeczyw tobye svyadscha (quae isti adversum te testificantur Mat 26, 62)?

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 717:

+obj

:o(acc/loc)<about what>/:na(acc)<on/about whom>/:w(loc)<with regards to what/in what case> + :przeciw(dat)<against whom/what> + dat<to whom>

o (+ accusative locative) ‘about what’ na (+ accusative) ‘on/about whom’ w (+ locative) ‘with regards to what/in what case’ along with przeciw (+ dative) ‘against whom/what’ along with dative ‘to whom’

(law, attested in Greater Poland, Masovia) to testify (to act as a witness) [with o (+ accusative or locative) ‘about what’ or na (+ accusative) ‘on/about whom’ or w (+ locative) ‘with regards to what/in what case’, along with przeciw (+ dative) ‘against whom/what’, along with dative ‘to whom’]

Mozely myasto szwą *pyączączą szwą rzecz szwyathczycz (causam propriam testificare) a szwym swyadecztwem swą rzecz szyszkącz?

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 37, 4:

(law) to support a case in court with someone's testimony or some established fact

Bocz lakozyrsstvo szwyatczy na myeszek swymy zadząmy (gula affectionibus probat)

1874-1891 [End of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume I, page XLI:

(figuratively) to bring a case against someone

Gdi woyth albo prziszasznyczy szyedza ku prawu a sandu nye gayą..., ale tako przesz gayonego szandu przed nymy szye prawowano a ony tako szyedzely y szwyathczyly (iudicaverunt et testificaverunt)

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 48, 2:

to make a statement, to issue official decisions or certificates

Swatczicz bødø tobe (testificabor tibi, var. contestabor te, confitebor tibi), bosze!

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 49, 8:

(attested in Lesser Poland) to witness; to testify, to confirm, to state that something happened

Yako ya Margorzathy... s domv yego nye odwyothl... anym lystow swyathczaczych, myenyacz ya bycz vmarla, nye przynyosl

1908 [1473], Sprawozdania z Posiedzeń Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, volume VIII, pages 2, 35:

Nye bødze mocz pospolstwo wstøpicz na gorø Synay, bo ti gesz szwyatczyl (testificatus es) a przykazal gesz

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 19, 23:

The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:

Smączyl szye yest duchem..., Iudaschovy myloszyerdnye szye zalvyącz y svyadczyl yest (turbatus est spiritu et protestatus est Jo 13, 21), chczącz y od yego zlego vmysla *odewzacz

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 544:


-owa

Polish: -owa


przebieg

przebieg m animacy unattested (canonical)

Silesian: przebiyg

Polish: przebieg

Deverbal from przebiec. First attested in 1407.

Villae... cum fluviis, piscinis,... z dolynąmy, montibus y rownoscziąmy et cum aliis przebiegii ad eas villas..., sicut ex antiquo pertinebant

1868 [1407], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume VII, page 51:


gędźba

Inherited from Proto-Slavic *gǫdьba. By surface analysis, gąść + -ba. First attested in the 15th century.

Staly vczeny dzerszøcz gødzbø Dauidowø (tenentes organa David), a kaplany trøbi

1930 [c. 1455], “II Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 29, 26:

Czlowyecza roskosch podluc czyala, yąsz zli maya za blogoslawenstwo, zalezicz... na glossyech gączbi, pyszdzbi

1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 238:


zełw

Nurus slew (socer nurum suam polluit nefarie Ezech 22, 11)

1977-1980 [c. 1470], urowska-Górowska Wanda, Kyas Vladimir, editors, Mamotrekty staropolskie, Lubin, page 227:

Filia Wlodimiri... habet terminum cum suis zeluami infra duas septimanas et constituit suum patrem procuratorem

1897 [1387], Teki Adolfa Pawińskiego, volume III, number 435, Łęczyca Land:

(attested in Greater Poland, Sieradz-Łęczyca) daughter-in-law

Cum sua levira al. zelwya

[1478], Adam Wolff, editor, Rękopiśmienne ekscerpty Adama Wolffa pochodzące z mazowieckich ksiąg sądowych, Kolno County, pages 2, 282:

(attested in Masovia, Sieradz-Łęczyca) sister-in-law


świekier

świekier m animacy unattested (canonical)

Polish: świekier

Byl Annasch szvyeker Cayffaschow (socer Caiphae Jo 18, 13)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 669:


-anie

Polish: -anie


układać

Polish: układać

From u- + kładać. First attested in the fifteenth century.

Przeto my... mocza szlvbv obv stron vkladamy myedzy panem krolem a tesz byskvpem (nos... laudamus atque ordinamus et... arbitramur)

1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I, Lesser Poland, page 3:

(attested in Lesser Poland) to reconcile (to restore a friendly relationship; to bring back to harmony)

O swynach vkladamy (decernimus), ysz kthokole swynye wlosthne do czvdzego lasza na szolącz wypądzy, ten, czy by byl lasz, ... moze... swynye zagyącz

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 69:

(law, attested in Masovia) to adjudicate, to enact, to resolve

Gd[z]ysz... wstawyenya y statuta wkladayą [prawo] (constitutiones et statuta legem imponant) rzeczaam... przydączym..., chceemi, abi nasza wstawyenya... nye patrzyli przemynąlich... rzeczi

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 20:

(attested in Masovia) to consider binding or necessary to do

Lsczy vkladal molliebatur jnsidias (haec illo loquente, Ieroboam retro moliebatur insidias II Par 13, 13)

1977-1980 [c. 1470], urowska-Górowska Wanda, Kyas Vladimir, editors, Mamotrekty staropolskie, Lubin, page 96:

(attested in Greater Poland) to contrive; to prepare

Vcladal sze daley finxit se longius (se finxit longius ire Luc 24, 28)

1885-2024 [1450], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume IV, page 573:

(reflexive with się) to pretend, to feign


wkładać

Polish: wkładać

Silesian: wkłŏdać

From w- + kładać. First attested in the fifteenth century.

Dzalaiøci na murze, a noszøcy brzemyona, a wkladaiøci (portantium onera et imponentium) genø røkø dzalaly, a drugø myecz dzerszely

1930 [c. 1455], “Neh”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 4, 17:

Confundantur Christiani, qui Mariam virginem in illud crimen involuunt wkladayą

1965 [Middle of the 15th century], Henryk Kowalewicz, editor, Średniowieczne zabytki języka polskiego w zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu. Polskie glosy i zapiski z rękopisów 1728, 1732, 1752, Zeszyty Naukowe UAM, Greater Poland, page 128:

(attested in Greater Poland) to suspect of wrongdoing, of sin

Prorok o szwętem męzu molwyøcz Yezukristowø (pro Yezukrista) albo szwyetego ducha wklada w pamyęcz

1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski, Greater Poland, page 111 arg:

Gdisch nyenasiczona yest ząndza, viczyanganyu pyenyandzi konycza nye wkladayąncz (extorsioni pecuniarum terminum non imponens)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 103:

(attested in Masovia) to stop, to cease doing

Bądą wam mowicz wschitko sle, lszącz prze myą, thu sromotne vczinky a ganyebne na wasz wcladayącz, lsziwye na potwarz prze myą

1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 246:

Nos iudex et subiudex videntes, quod dominus Iohannes Cobilenski non obedit huic nostro iuri..., ponimus al. wkladami huiusmodi causam super dominum capitaneum in eadem causa dare iuvamen al. pomocz iuxta iuris formam

1868 [1451], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XI, page 370:

Tedi tho gymyenye tych dvchownych na naszą pracza przypysvgemy, ktorym owszeyky mylczenye vkladamy

1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I, Lesser Poland, page 10:

(attested in Lesser Poland) to deny the right to bring to court

Wklądacz szyą intromittere

1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 121:

(reflexive with się, attested in Greater Poland) to get into (to go to the inside of)

Ingerere podvsczycz vel wklądącz szya

(reflexive with się, attested in Greater Poland) to meddle


latoś

Polish: latoś

Silesian: latoś

Coordinate term: łoni

Klichna po dobiczu lysta byla w dzerszenyv dzedzini v Wanczkowicz, alysz sye latoss Budek w tø dzedzinø mocza ssilø wwansal

1880-1894 [1400], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume III, Krakow, Czchów, page 191:

(attested in Lesser Poland) Synonym of latosie


postawa

Polish: postawa

Silesian: postawa

Inherited from Proto-Slavic *postava. By surface analysis, deverbal from postawić. First attested in the 14th century.

surf

Postawa apparencia

1874-1891 [End of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 266:

Statura humilis per humilitatem postava pobozna przesz prostoscz

1461-1467, Sermones. Rękopiśmienne ekscerpty pochodzące z rkpsu Archiwum i Biblioteki Krakowskiej Kapituły Katedralnej o sygn. 230 (dawna sygn. 1421/108 Mns) z roku 1461-1467, page 66r:

Gestus […] actus corporis cogitatio vel mos postavą

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 57v:

(attested in Greater Poland) posture (positioning of one's body)

nature; shape (external appearance)
posture (positioning of one's body)

Nye patrzi na gego oblycze any na postawø gego wisokoscy (altitudinem staturae eius)

1930 [c. 1455], “I Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 16, 7:

Bog gest z osoby albo sz postawy (ex substantia) oczczowy przed weky vrodzon

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], page Ath 29:

(attested in Lesser Poland) essence, substance (set of essential features, what is essential and unchangeable in an object)


bezmian

bezmian m animacy unattested (canonical)

Polish: bezmian

First attested in 1483. Compare Old East Slavic безмѣнъ (bezměnŭ).

Do... octo homines, videlicet villanos nominatim,... secundum nomine Stanislaum Alexeyovicz et legittimis ipsius cum proventibus, videlicet dwa besmyany mellis, dvye daklye siliginis,... quartum Mylonowicz cum... proventibus, videlicet thry besmyany mellis,... quintum Lvpko cum... labore proventibusque tres grossos,... thrzy besmyany

1932-1939 [1483], Jan Fijałek, Władysław Semkowicz, editors, Codex diplomaticus ecclesiae cathedralis necnon dioeceseos Vilnensis. Kodeks dyplomatyczny katedry i diecezji wileńskiej, volume I, page 388:

unit of weight of approximately one kilogram


odkładać

Polish: odkładać

From od- + kładać. First attested in 1396.

Non fecit, ut mali medici, qui sanacionem differunt, odkladaya, causa lucri

1880-1894 [Middle of the fifteenth century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume V, page 270:

Paulus... citavit dominam de Choczice ad judicium regale in Costan et sic ipsa domina duos terminos deposuit otcladala

1887, 1889 [1396], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume II, number 1922, Pyzdry, Gniezno, Kościan:

Domina subiudicissa dixit: Nye chczą szą othprzecz, essze panu memw dano wączsze rzeczy do xadza do roka, y o tho *othklodam do xądza

1921 [1443], Kazimierz Tymieniecki, editor, Procesy twórcze formowania się społeczeństwa polskiego w wiekach średnich, page 344:

(attested in Greater Poland) to put off (to delay)

Ad hoc idem convivium nos omnes vocat, nullum excipiendo nye odcladayącz

1874-1891 [End of the fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 173:

Nye vkvsylem tego w zalosci mey anym tego odkladal (nec separavi ea) w ktorey nyecistocze

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), section 26,14:


wymowny

Polish: wymowny

From wymowa + -ny. First attested in 1447–1462.

Nusch, moy namyleyschy, nade wszythky gyne w navkach nauczon[y]e, [w] przyrodzenyv czvdne, *mocznye, *mądrze y thesch *wymownye nawybornyeyschy, bo thy szwą [nauk]a Aristhothelyscha... przewyszasch

1915 [1447-1462], Jan Łoś, editor, Przegląd językowych zabytków staropolskich do r. 1543, page 544:

Concinnus sgodny, wymowny, przymowny, llaszkawy

1876-1929 [c. 1455], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie, volume XIV, Miechów, Kruchowo, page 492:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland) kind, nice; friendly


mowny

Polish: mowny

Inherited from Proto-Slavic *mъlvьnъ. By surface analysis, mowa + -ny. First attested in the fifteenth century.

Mowny loquax XV p. post,

1882 [Fifteenth century], Emil Kałużniacki, editor, Kleinere altpolnische Texte aus Handschriften des XV. und des Anfangs des XVI. Jahrhunderts, page 275:

eloquent; talkative (able to speak much and easily)

Si cupias pacem, lingwam, mowny gezyky, compesce loquacem

1885-2024 [Fifteenth century], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume III, Wrocław, page 289:

(attested in Silesia) talkative (talking a lot in general)

Wyobraza mowna rzecz depingitur verbositas

1876-1929 [Fifteenth century], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie, volume XIV, page 485:


przerobić

Polish: przerobić

From prze- + robić. First attested in 1458.

Domini... heredes de Dubeczsko... recesserunt... Dobeslao... agros dictos laszy, quos elaboraverunt al. przerobyly cives opidani de Dubeczsko et suburbani dicti opidi

1868 [1458], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XI, page 433:


przerabiać

Polish: przerabiać

From przerobić + -ać. First attested in the c. 1500.

[…] sanitatem corporis sui est labor, id est przerabyanye, ante prandium. Sic nos, qui predicamus, debemus przera[biać], scilicet penitendo

1874-1891 [ca 1500], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XLVII, page 370:


uzyskać

Polish: uzyskać

Silesian: uzyskać

From u- + zyskać. First attested in 1427.

Yszye Mycolay ne byl dzelen ss Yanem, bratem swim tedy, kedy wzyskal Petr de Ysszycze, wstal P[iotr] na Yanye

1915 [1427], Jan Łoś, editor, Przegląd językowych zabytków staropolskich do r. 1543, Lublin, page 538:

(attested in Lesser Poland) to obtain something in court, to win something in court


podawać

Polish: podawać

Silesian: podŏwać

From po- + dawać. First attested in the 14th century.

Jacom nye lscziwe Maczeyewy scolteto podawal pyanczdzesszad grzywen grossy za szoltistwo

1967 [1420], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 828, Kościan:

Sicuti accepta habere dignatus es..., quod tibi obtulit summus sacerdos, podawal wyrzchny kaplyan, tuus Malchisedech, sanctum sacrificium tuum

c. 1431, Kanon mszy św., Canon missae., volume XII, Krakow, page 218:

(attested in Greater Poland) to give (to transfer one's possession or holding of (something) to (someone))

Sexto, debet wlnera alligare, id est sacramenta eis ministrare podavacz

1874-1891 [15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIII, page 281:

Czczyenye o tem, yako myly Iesus... podaval pyczye svem apostolom

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 529:

to pass, to hand (to move, allowing something to be taken or used)

Nye podaway, panye, zwierzątom dusz chwalaczich cziebie

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 20a:

Nye podavay non trahas (super humilem animo fortior esto et elemosyna non trahas illum Ecclus 29, 11)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 82:

(attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) to give away, to give out

Bądzye podavacz brat bratha kv smyerczy (tradet... frater fratrem in mortem Mat 10, 21)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 310:

to give away, to commit [with dative ‘to what’]

Si recederet, tunc... tres marcas succumbet, quia idem homo... ubique fuerit, ipsum debent exdare, ad hoc se subdidit al. podawa sze benivole

1868 [1446], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XI, page 275:

(reflexive with się) to oblige to something, to take on an obligation

Ducit testes Jassek erga cmetonem de Dobeslavicze... Jse *se on mu ne podawal podluk prawa ani mu przecz kasal

1857 [1397], Pismo poświęcone naukom, sztukom i przemysłowi, volume II, Biblioteka Warszawska, page 797:

(reflexive with się) to announce one's departure

Isze pani Zowka ne stracyla ctirdzesancy grywen, nisli acz gee strączyla to gee stracyla swim *począdkem... a to tegodla, isz yest podawala woytową oczcysną, *chącz gy oddalicz

1967 [1421], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 1212, Kościan:

(attested in Greater Poland) The meaning of this term is uncertain.


zdarzać

Polish: zdarzać

From zdarzyć + -ać. First attested in c. 1428.

Sdarzayoncz contribuens

1885-2024 [c. 1428], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume I, Międzyrzecz, Warsaw, page 490:

(attested in Greater Poland, Masovia) to contribute to something


przechodzić

Polish: przechodzić

Silesian: przechodzić

From prze- + chodzić. First attested in the 14th century.

Poloszyl yes tczmy y vczynyla sø nocz, w nyey przechodzycz bødø (pertransibunt) wszelka zwyerzøta lesnaa

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 103, 21:

Przechodzycz szyą spaciari

1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 78:

Spaciari id est spacium ire deambulare huc et illuc przechodzycz szyą

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 128r:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland) (sometimes reflexive with się) to go; to move

Sicut radius solis vitrum penetrat, promyen sloneczny sklo przechodzy, sine vitri fraccione, sic Xpc dominus ex virgine natus est sine ipsius vteri corrupcione

1880-1894 [Middle of the 15th century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume V, page 259:

Sed profundum penetrat abyssum przechodzy przessdennoscz

1965 [1456], Mikołaj z Pawłowic, edited by Henryk Kowalewicz, Średniowieczne zabytki języka polskiego w zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu. Polskie glosy i zapiski z rękopisów 1728, 1732, 1752, Zeszyty Naukowe UAM, Greater Poland, page 96:

Wznyosl sze anyol boszy, gensze przechodzyl (qui praecedebat) stani izrahelskye

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 14, 19:

Vstawyamy, ysz... kmyecz nocznego czasv sbyegem gdi othydze, thedy rzeczy, ktorekole w domv ostawy wczyekayącz, pan wszy sobye myey mocz odzirzecz... a tho gdy vczekl nyyeną wyną panyską przechodzączą (et hoc ubi nulla culpa domini praecedente)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 61:

(attested in Masovia) to precede (to walk in front of)

Honore invicem preuenientes wprzedzayącz yeden drugego czczą przechodzęczy (Rom 12, 10)

1880-1894 [End of the 15th century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume I, Lviv, page 58:

(attested in Southern Borderlands) to surpass; to pass

Sed qui maior est in vobis, fiat sicut minor et qui precessor est przechodzøczi yest, sicut ministrator (Luc 22, 26)

1874-1891 [c. 1420], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, page 85:

Homo..., qui transcendit, przechodzy, nubes

1965 [1456], Mikołaj z Pawłowic, edited by Henryk Kowalewicz, Średniowieczne zabytki języka polskiego w zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu. Polskie glosy i zapiski z rękopisów 1728, 1732, 1752, Zeszyty Naukowe UAM, Greater Poland, page 102:

(attested in Greater Poland) to go through, to pass through; to cross

Multi pro transitorio, gl. transitoria newstafne vel *przechodzocze, regno exponunt corpus et animam pro regno eterno nolunt

1956 [Middle of the 15th century], Jerzy Woronczak, editor, Teksty polskie w rękopisie nr 43 Biblioteki Kapitulnej we Wrocławiu z połowy XV wieku, Silesia, page 78v:

(attested in Silesia) to pass, to elapse

Gdi ktho o zlodzeystwo... do roka przes sząszada theyze wszi... nye bandze oskarzzon, dawnoscz rocznaa przeczyw powodowy przechodzy (procedit)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 18:

Przechodzy rok w ocrądze pochodzącze byegy agit celeres annus in orbe rotas

1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 17:

(attested in Sieradz-Łęczyca) The meaning of this term is uncertain.


wypowiedzieć

zlw-opl-verb

wypowiedzieć pf (imperfective wypowiadać)

Polish: wypowiedzieć

/vɨpɔvjɛd͡ʑɛt͡ɕ/

/vɨpɔvjɛd͡ʑɛt͡ɕ/

From wy- + powiedzieć. First attested in the fifteenth century.

Zyvoth tey blogoslavyoney dzyevyczye tobye vypovyem (reserabo)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 3:

to express verbally; to say; to tell about

Dominus Iesus ore suo sanctissimo explicat vlg. vypovyedzyal

1874-1891 [Fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 321:

Nec hospitare, quia perpetue proscripti, wypowyedzany, erunt de sancta civitate

1968 [Fifteenth century], Roman Laskowski, Józef Reczek, editors, Glosy polskie rękopisu Sermones de tempore et de sanctis nr. XV 32 Biblioteki OO. Dominikanów w Krakowie z drugiej połowy XV wieku, Sandomierz: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, page 74:

Przikazal, abi bily sebrany wszitci wipowyedzeny (proselyti)

1930 [c. 1455], “I Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), section 22,2:

Wipowedzani exul

1962 [c. 1420], Stanisław Urbańczyk, editor, Wokabularz trydencki, number 414:

Zatym bilo viwolano..., abi bil wypowyedzan s pospolstwa lyvda, gensze gest z iøczstwa prziszedl (ut... alienus iudicaretur a multitudine captivitatis)

1930 [c. 1455], “II Esdr”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 9, 4:


wypowiadać

wypowiadać impf (perfective wypowiedzieć)

Polish: wypowiadać

From wy- + powiadać. First attested in the end of the 14th century.

etydate

Nebosa wipowadaiø (enarrant) slawø boszø

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 18, 1:

(attested in Lesser Poland) to express verbally; to say; to tell about

Przeto apostolow nye dbaly, yze ym nye tako yavno kazaly, yako ym Kristus yavnye ych grzechy vypovyedal

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 656:

Qui mortaliter peccat, Xpus eum a propria hereditate proscribit wipowiada

1968 [Fifteenth century], Roman Laskowski, Józef Reczek, editors, Glosy polskie rękopisu Sermones de tempore et de sanctis nr. XV 32 Biblioteki OO. Dominikanów w Krakowie z drugiej połowy XV wieku, Sandomierz: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, page 88:


powstawać

Polish: powstawać

Silesian: powstŏwać

From po- + wstawać. First attested in the 15th century.

Ktora-m to slal k nym przes slugy me proroki, w noci powstawaiøcz (consurgens) a posilaiøczP

1930 [c. 1455], “Jer”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 29, 19:

Iako lotr powstawa (consurgit) przecziw bratv swemv

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 22, 26:


lichota

Polish: lichota

Inherited from Proto-Slavic *lixota. By surface analysis, lichy + -ota.

Nenawidzal ies wszech, czso czinø lichotø (iniquitatem)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 5, 6:

Lychota erumpna

1915 [15th century], Jan Łoś, editor, Przegląd językowych zabytków staropolskich do r. 1543, page 520:


powstać

zlw-opl-verb

powstać pf (imperfective powstajać or powstawać)

powstajać (imperfective)
powstawać (imperfective)

Polish: powstać

Silesian: powstać

From po- + wstać. First attested in the first half of the 15th century.

etydate

Przecziwko szadim glowam powstany (consurge) a poczczi twarz starego

1930 [c. 1455], “Lev”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 19, 32:

Exurgere auff stan powstacz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 49r:

(attested in Greater Poland) to stand up, to rise, to get up

Przeto nynye powstan (consurge), panye boze, w pokoy twoy

1930 [c. 1455], “II Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 6, 41:

Yze ktorzi naswiøtszey dzewici Mariey gey szwiante poczøcze czinyemy, gey pomoczø od naszich zlich zlosczi powstalibiszmy (resurgamus)

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 41b:

Jesus szwoyą mathką wskrzeszyl rzekącz: Powsthany, namyleyszą!

1908 [c. 1500], Sprawozdania z Posiedzeń Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, volume V, page 14:

(attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) to rise up, to free oneself [with od (+ genitive) ‘from what’]

W tich dnyoch powstal (surrexit) Mathatias

1930 [c. 1455], “I Mach”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 2, 1:

Pokuszy grzechow moych powsthaly naprzeczy[w]ko mnye

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 67b:

(attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) to rise up, to rebel

Po tobye powstanye (consurget) gyne krolewstwo, mnyeysze cyebye

1930 [c. 1455], “Dan”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 2, 39:

Richlo powstanye (consurget) przecziw wam gnyew bozi

1930 [c. 1455], “Jos”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 23, 16:

Po nyem powstal (successit) Jayr

1930 [c. 1455], “Jud”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 10, 3:


szkolny

From szkoła + -ny. First attested in the first half of the 15th century.

Gerit (sc. vicarius in Dwyekozy) curam animarum omnium scholarium ecclesiae Sandomiriensis... et propterea vulgato nomine appellatur plebanus scholae al. skolny pleban

1864 [15th century], Jan Długosz, edited by Aleksander Przezdziecki, Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis nunc primum e codice autographo, volume I, Krakow, page 379:

(relational, attested in Lesser Poland) school


szkolny

szkolny m animacy unattested (canonical)

Polish: szkolny

Silesian: szkolny

Ita debet fieri iuramentum Iudeorum..., et hoc debet mandare ministerialis vel szkolny

1895 [End of the 15th century], Archiwum Komisji Prawniczej. Collectanea ex Archivo Collegii Iuridici, volume V, page 100:

(nominalized) teacher of a Jewish elementary school who also performs certain auxiliary functions in the Jewish judiciary


mnóstwo

Polish: mnóstwo

Inherited from Proto-Slavic *mъnožьstvo. By surface analysis, mnogi + -stwo.

Podlug mnoszstwa (secundum multitudinem) zglob gich wiszeni ie

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 5, 12:

(attested in Lesser Poland) plentitude, multitude (large amount)

Ia w mnoszstwe (in multitudine) miloserdza twego

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 5, 7:

(attested in Lesser Poland) vastness, greatness, abundance

Gasczicil ies me... od mnoszstwa (a multitudine) stroiøczich lichotø

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 63, 2:

(attested in Lesser Poland) crowd; people; common people


zajmować

Polish: zajmować

Silesian: zajmować

From zająć + -ować. First attested in 1395.

Quod sicut Boguslaus... habuit iurare, quod in suis arestaret. Terminum super eum stal roki, quod debet sibi restituere omnia pecora et pecudes, quascunque zaymoual

1897 [1395], Teki Adolfa Pawińskiego, volume III, number 3753, Łęczyca Land:

(attested in Sieradz-Łęczyca) to take (cattle) in damage to secure compensation

Jako thy copcze..., thy szą starego dawna bily stare copcze..., a nygdze gyndze daley mimo thy... zay[a]mowal (cała zapiska przekreślona przez pisarza)

1967 [1420], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 764, Kościan:

(attested in Greater Poland) to occupy property, to appropriate

Myenya nyektorzy, yze Syrya, tho myasto y *ssyemya, lezy v stroną od zydowskey zyemye, nycz yey nye zaymvyącz (sic legitur Syria, quod nullam includit partem Iudaeae), alye yest osobna zyemya

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 234:


szuja

Polish: szuja

Inherited from Proto-Slavic *šuja (“left (side)”). First attested in 1478.

inh+

Dedi 20 grossos pro szvgyą ad reformandam scuttam

1959 [1478], “Księga skarbowa Janusza II księcia mazowieckiego z lat 1477-1490”, in Jerzy Senkowski, editor, Kwartalnik Historii Kultury Materialnej, volume 7, number 3, number 214, Masovia:

(hapax, attested in Masovia) wooden material for repairing a boat


Bożyc

Inherited from Proto-Slavic *božiťь. First attested in the 14th century.

Twego dzela krzcziczela boszicze, vslisz glosi, naplen misli czlowecze

1937 [1407], Józef Birkenmajer, editor, Bogarodzica dziewica. Analiza tekstu, treści i formy, number A, Krakow:


czecheł

czecheł m animacy unattested (canonical)

Polish: czecheł

Inherited from Proto-Slavic *čexъlъ. First attested in the 15th century.

Jako ja nye wzyąla od Jachny czechla y czepcze s moya dzewka, s Malgorzetha

1950 [1452], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 933, Warsaw:

(attested in Masovia) white shirt or dress

Lasyebne czechly sudaria

1875 [c. 1455-1460], Zygmunt Celichowski, editor, Słowniczek łacińsko- polski wyrazów prawa magdeburskiego z wieku XV. Przedruk homograficzny z kodeksu kórnickiego, page 11:


zgodnie

Polish: zgodnie

Silesian: zgodnie

From zgodny + -ie. First attested in 1444.

Pothem thi tho stroni... w nas... za sząn y sza swoge namyastky zgodnye (concorditer) przyswalyayancz spusczyli... iako w iadnacza

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 3:

Sgodnye chuala concinnant (te cordis una concinnant, te vox sonora concrepet

1874-1891 [1444], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIII, page 307:

(attested in Masovia) agreeably, harmoniously, concordantly, unanimously

Nullo alio ritu ita convenienter, tako sgodnye, potuit provideri saluti humani generis, sicut iam baptismo provisum est

1981-2001 [End of the 15th century], Elżbieta Belcarzowa, editor, Glosy polskie w łacińskich kazaniach średniowiecznych, volume III, page 89:


bowiem

Polish: bowiem

Univerbation of bo + wiem. First attested in the end of the 14th century.

Vwrozy spadli sø mne w swatlich, bowem dzedziczstwo moie swatlo iest mne (funes ceciderunt mihi in praeclaris, etenim hereditas mea praeclara est mihie)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 15, 6:

W ymenu twoiem wzgardzimi wstaiøcze na nas. Bowem (enim) ne w løczisco moie bødø pwacz, a mecz moy ne zbawi me

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 43, 8:

Bovym quum

1880-1894 [Middle of the fifteenth century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume V, page 259:

Wzyąl yesz dary na lyudzyoch. Bowem nye wyerzøcze bydlycz gospodna boga (accepisti dona in hominibus. Etenim non credentes inhabitare dominum deum)

1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski, Greater Poland, pages 67, 20:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland) because


przymówka

Polish: przymówka

From przymowa + -ka. First attested in c. 1460.

Arenga, przymowka, pro priuilegiis

1901 [c. 1460], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume II, page 379:


polegać

Polish: polegać

Silesian: polygać

/pɔlʲɛːɡat͡ɕ/

From po- + legać. First attested in the fifteenth century.

Nyeczisti barzo zavidzecz bødze bratv swemv y zenye, ktorasz polega (cubat) na lonye gego

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 28, 54:

to lie (to rest in a horizontal position)


zdawać

Polish: zdawać

Silesian: zdŏwać

From z- + dawać. First attested in 1420. Compare Old Czech zdávati and Old Slovak zdávať.

Martinus cum Stephano... Mathie... partem hereditatis.... ordinare et assignare al. zd[a]wacz... debebunt

1856-1870 [1429], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume II, number 2256:

Jacoszm panw Woythcowy sdawal rok po obeslanw trzeczi dzen

1981 [1420], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, t. V., B. Roty konińskie, s. 275-533, number 371, Konin:

(law, attested in Greater Poland) to determine or set a court date

Primo, secundo, tercio et quarto concitans eum contumacem pronuncciabat al. zdawal gy

1868 [1442], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XIV, page 55:

Princeps deputat al. zdawa knyaza Kuzma... in noncomparicione termini

1868 [1440], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XIV, page 4:

Raczy my vproszycz... v szwego mylego, aby mye nye pokazowal groznego oblycza... any mye zdawal

1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej, Modlitewnik Nawojki, page 70:

Domini eadem prima die colloquii generalis erunt zdawacz

1895 [1420], Adolf Pawiński, editor, Sejmiki ziemskie. Początek ich i rozwój aż do ustalenia się udziału posłów ziemskich w ustawodawstwie sejmu walnego 1374-1505, number 120:

(law) to pass or obtain a conviction against someone


użytek

Polish: użytek

Silesian: użytek

Inherited from Proto-Slavic *užitъkъ. By surface analysis, użyty + -ek. First attested in the 14th century.

Czso wszøto Maczeyewi kon y odzene, to ne s yego vzithkem ani gego kaznø

1959 [1391], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 287, Poznań:

Czso Krziwosandowi vkradzoni kone, tego Sandziwog vzitka ne ma

1959 [1368], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 3, Poznań:

(attested in Greater Poland) benefit, use (good gotten from something)

Jako gya na zasthawysku, na lasche, na roboczye gyego nye pobral ryb robothy gyego anym go vmyeyszyl we dkwpa vzythkoph

1950 [1497], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1782, Warsaw:

Vyedzącz tesch dyabel, ysch temv ystnemv zdrayczy oczyecz podal vschytko v racze, zle czvsch vbaczay a dobre na vzytek

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 531:

Ny mamy s tego przyszastwa ktorego vszythku any platu

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 60, 3:

Jaco czso Wøczoszca na Maczku dobila yedennaczcze grziwen iszczini na zastawe, tego wszitku szescz grziwen pobral

1967 [1409], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 406, Kościan:

Jaco *Potrt bil Micolaiewim Czecziradowim soltissem y posedl, y prowadzil sø s gego dzedziny, ne postapywsy gego vzitkow any vprawysny

1960 [1412], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty pyzdrskie, volume II, number 357, Pyzdry:

(attested in Greater Poland) rent paid by a peasant to a feudal lord

Jaco Gnevomir f Rogalinie ne zastauil Woczechoui niyednich vszitkof, yedno rolø a løki

1959 [1391], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 114, Poznań:

(attested in Greater Poland) harvest (crop, products, benefits provided by a cultivated field, forest, meadow, pond, apiary, etc., as well as objects from which benefits flow, as well as the right to receive them)

Nye sbyray gronnich yagoth, ges to ostawayø, acz syø dostanø kv vzitkv przichodzøczemv

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 24, 21:

Ffides autem est deus, qui non pacietur vos temptari supra id, quod potestis, sed facit cum temptacione eciam proventum, vzythek, vt possitis sustinere

1880-1894 [XV med.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume I, Lviv, page 105:

(attested in Southern Borderlands) successful, favorable outcome


zupełny

zlw-opl-adj

zupełny (derived adverb zupełna or zupełnie)

Polish: zupełny

From z- + *upełny (attested in Old Polish upełnie and Middle Polish upełny), in turn from u- + pełny. First attested in the fifteenth century.

Wylczek (sc. koń) kopynyczy... na nym zupelna sbroya kopynycza

1894 [1471], Konstanty Górski, editor, Historia jazdy polskiej, page 270:

Intus sive foris est plenaria vita, szvpelny zywoth nasz, timoris

End of the 15th century, Glosy z rkpsu Biblioteki Uniwersytetu Wrocławskiego o sygn. Q I V 126, pom inięte przez wydawcę w PF III 281-292, page 289:

Day nam, Jezu, ... przesz przyczyną Anni szwyathey, byszmy czyebye szerczem zupelnem mylowaly, a pothem sz thobą wyecznye krolowaly

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 95a:

Sed in die iudici iungetur anima... cum suo proprio corpore et illa erit beatitudo totalis, zvpelne, in corpore et anima

1981-2001 [c. 1500], Elżbieta Belcarzowa, editor, Glosy polskie w łacińskich kazaniach średniowiecznych, volume I, Trzemeszno, page 4:

Actus penitencie... incipit in homines ex multis actibus, que precedunt penitenciam. Primus actus... est fides zvpelna

1981-2001 [c. 1500], Elżbieta Belcarzowa, editor, Glosy polskie w łacińskich kazaniach średniowiecznych, volume I, page 45:

(attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca, Greater Poland) complete (not lacking anything)

O quam plenum, zupelnym, gaudio fuit cor meum!

1981-2001 [c. 1500], Elżbieta Belcarzowa, editor, Glosy polskie w łacińskich kazaniach średniowiecznych, volume I, Trzemeszno, page 58:

(attested in Greater Poland) abundant (having much of something)


dzięgna

desctree

→? Russian: цинга́ (cingá, “scurvy”)
→ Armenian: ցինգա (cʻinga)
→ Kildin Sami: цыӈӈьк (cyŋŋ’k)
→ Polish: cynga
→ Skolt Sami: câʹǧǧ

Inherited from Proto-Slavic *dьgna, with secondary nasalization. First attested in c. 1500.

Dzyagną dentile, zanfleisch, dentina idem

1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 16: