pokazać

Polish: pokazać

Silesian: pokŏzać

Inherited from Proto-Slavic *pokāzàti. By surface analysis, po- + kazać. First attested in the 14th century.

Tedy szyą yey anyely pokazaly

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 19:

(attested in Lesser Poland) to show (to display, to have somebody see (something))

A na czyyey by szyą pokazala latoroszl y kvyath

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 29:

(reflexive with się) to arise (to begin existing)

Twogi stanowye bødø swyøczi a nizyødni smrod nye pokaze syø v nich

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 23, 14:

(reflexive with się) to show oneself (to be felt)

Nade wschytky syny czlovyecze byl nadobny, bo kazdemv szye myl pokazal

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 148:

(reflexive with się) to turn out to be; to seem [with dative ‘to whom’ and instrumental ‘to be what’]

+obj

Bosze, obroczi nas a pokasz licze twoie!

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 79, 4:

Pokazy my v mogym konyczv nawyszscha vczyecha dvschy mey

1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej, Modlitewnik Nawojki, page 67:

to show (to introduce one to another; to cause to meet or know)

Jaco pan *sandzø ne mal daley gachacz mimo tø zayasdø, yøsz mi pokazal

1959 [1410], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 797, Poznań:

(attested in Greater Poland) to make an inspection of a court

Wrocz syø ku swey panyey a pokasz syø gey pod røkø gey

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 16, 9:

Przeto Amazias, krol Iuda, wzøw przezløø radø, poslal ku Ioasowy..., krolyv israhelskemv rzekøcz: Podz a pokaszwa syebye spolu

1930 [c. 1455], “II Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 25, 17:


wielki

zlw-opl-adj

wielki (comparative więcszy, derived adverb wielko)

Polish: wielki

Silesian: wielki

Inherited from Proto-Slavic *velikъ. First attested in the 15th century.

great, large (big in quanity, amount, etc.)

great, large (big, having a big impact (of emotions etc.))

(of people) great (remarkable, standing out)


krótki

krótki (derived adverb krótce or krótko)

Polish: krótki

Silesian: krōtki

Inherited from Proto-Slavic *kortъkъ. First attested in the end of the 14th century.

etydate

Isbicz on f krothke chvyly vmrzecz muszyl

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 173b:

Kon... byaly... crothky ogon mą

1894 [1471], Konstanty Górski, editor, Historia jazdy polskiej, page 271:

Gdy sø byli czysla krotkego (numero brevi)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 104, 12:

(attested in Lesser Poland) short (having a small distance from one end or edge to another; having little duration)

Krothky connatus (pro commaticus, Hosee, sc. ordo, commaticus est, et quasi per sententias loquens Os prol.)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 110:


mały

zlw-opl-adj

mały (comparative mniejszy, superlative namniejszy)

mniejszy (comparative)
namniejszy (superlative)

Polish: mały

Silesian: mały

Inherited from Proto-Slavic *malъ. First attested in the 14th century.

Tako skromny, ysczy szø gest on bil na malem mastku, tocz gest f gaslach, przepusczycz poloszyl (pro przepusczyl poloszycz)

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 3a:

Anym yemu zadal trzech ran..., trzeczey w palyecz maly v rąky prawey

1895 [1480], Archiwum Komisji Prawniczej. Collectanea ex Archivo Collegii Iuridici, volume VIIIa, page 59:

(attested in Lesser Poland) small, little (not physically big)

Paknyąly ho mnyeyszi dlug (pro minori debito)... pozew bil, do yvtra rok odlozoon bąncz

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 8:

(attested in Masovia) small, little (not having much weight, size in dimensions, having a small number, amount, value)

Ktorøsz to (sc. ziemię) sobye rosdzelicze losem. Wyøczsim daycze szirsze, a mnyeysim wøssze (pluribus dabitis latiorem et paucis angustiorem)

1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 33, 54:

Svøty Lucasz... movy..., isze gaceszm namnegszy poszel oth milego Xpa

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 1a:

(attested in Lesser Poland) insignificant, not remarkable

S[y]ą dzyeczy czysthe, male, gl. syerczem y cząlem pokorne

1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 320:

Bogoslawil wszem, gysz se boyø gospodna, malym s welkymy (pusillis cum maioribus)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 113, 22:

(attested in Lesser Poland) humble, modest

Wykladayącz naththo, aby thaka nyewyasta... przy wszisthkich... rzeczach... ostala, *wyewszy odzenye y konye male (demptis vestibus et equis parvis) w vasznosczy trzech grziwyen mąza *vmerlego

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 75:

Po male chvily on mlodzenecz gesthcy on smarthfyfstal byl

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 182b:

(attested in Lesser Poland) short-lived (not long-lasting)

Y stalo szø gest potem po malich dnyech (post multos dies), ze obyetowal Kaym

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 4, 3:

Iszecz on namnegsze perzinky ne malcy gest ge on byl

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 5b:

(in the superlative with a negative, attested in Lesser Poland) none, no


skoro

Polish: skoro

Silesian: skoro

From skory + -o. First attested in the 15th century. Compare Old Czech skoro and Old Slovak skoro.

Bo yako szyano skoro *zwyędnye (velociter arescent)

1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski, Greater Poland, pages 36, 2:

(attested in Greater Poland) quickly, fast


kamo

Kamo poydø... a kamo od oblycza twego vczekø (quo ibo... et quo a facie tua fugiam)?

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 138, 6:

Tego na Sbroslawa szalugø, gdzesz mi mego czloueka gøl..., potem gi wodl do mego kmecza i tamo gy pøthal a w them ne wem, kamo gi dzal

1897 [1394], Teki Adolfa Pawińskiego, volume III, number 3470, Łęczyca Land:

(attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) where (to which place)

Gospodzyn mye oprawya, a nycz mnye vbędze, na myeszcze pastwy, kamo mye postawyl (in loco pascuae, ibi me collocavit)

1916 [second half of the 15th century], Stanisław Słoński, editor, Psałterz puławski, Greater Poland, pages 22, 1:

(attested in Greater Poland) where (in which place)


pół

Polish: pół

Silesian: pōł

Inherited from Proto-Slavic *pólъ. First attested in the 14th cenetury.


pecka

Polish: pestka

Arula p[y]eczka uel costka

1877-1881 [1437], Władysław Wisłocki, editor, Katalog rękopisów Biblioteki Uniwersytetu Jagiellońskiego, number 228, page 85:

(botany) kernel, pip, pit, stone (central part of some fruits)


bardo

Polish: bardo, Bardo

Inherited from Proto-Slavic *bьrdo. First attested in the 15th century.

Perticam fullonis strvną knapska, bardv

1874-1891 [15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, page 364:


środek

Polish: środek

Silesian: strzodek

Inherited from Proto-Slavic *serdъkъ. By surface analysis, śród + -ek. First attested in 1444.

Swiatly srzodek lucidum centrum (qui lucidum centrum poli candore pinguis igneo aligens decoro lumine)

1874-1891 [1444], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIII, page 308:

Sinu od schrzotka zyemye (haec quoque erat fossa altaris, et de sinu terrae usque ad crepidinem novissimam duo cubiti Ezech 43, 14)

1977-1980 [1471], Wanda Żurowska-Górecka, Vladimír Kyas, editors, Mamotrekty staropolskie [Old Polish-Latin Dictionaries and wordlists], page 232:

middle, center (point roughly equidistant from the edges)


działanie

Polish: działanie

Silesian: działanie

From działać + -anie. First attested in the second half of the 14th century.

etydate

Wynydze czlowyek na dzyalo swe a kv dzyalanyv swemu az do weczora (exibit homo ad opus suum et ad operationem suam usque ad vesperum)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 103, 24:

Et dzalanye consumacio in bona intencione

1874-1891 [Middle of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 157:

(attested in Lesser Poland) verbal noun of działać (“to work, to do”)

Offyerowaly... pyrwe vrodi panu ku dzyelanyu dzyala stanu szwyadeczstwa (ad faciendum opus tabernaculi testimonii)

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 35, 21:


związek

związek m animacy unattested (canonical)

Polish: związek

Silesian: zwiōnzek

Inherited from Proto-Slavic *sъvęzъkъ. By surface analysis, zwięzać + -ek. First attested in the fifteenth century.

Daly gemu... dwa swyøski (duas ligaturas) suszonego wyna

1930 [c. 1455], “I Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 30, 12:

Zwyazek volvmen (tolle volumen libri et scribes in eo omnia verba Jer 36, 2)

1977-1980 [c. 1470], urowska-Górowska Wanda, Kyas Vladimir, editors, Mamotrekty staropolskie, Lubin, page 214:

Szwyąsky colligaciones (dissolve colligationes impietatis Is 58, 6, SKJ I 310: szwąszanye nyemylosczy)

1977-1980 [c. 1470], urowska-Górowska Wanda, Kyas Vladimir, editors, Mamotrekty staropolskie, Lubin, page 203:

(attested in Greater Poland) bind (that which prohibits or inhibits)


czyli

Inherited from Proto-Slavic *či li. By surface analysis, univerbation of czy + li. First attested in the end of the 14th century.

surf

Opatrzicze... lvd..., gestli silni, czili mdli, iestli mali, czili wyeliki (utrum fortis sit, an infirmus, si pauci numero, an plures)?

1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 13, 19:

Będzieli kto chcieć wolą jego czynić, pozna, ta nauka jestli od boga, czyli ja sam od siebie czynię, iż mowię (utrum ex deo sit, an ego a me ipso loquar Jo 7, 17)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 433:

Chcesz sye bogom naszym modlicz, czily nye chcesz?

1896 [Middle of the 15th century], Lucjan Malinowski, editor, Żywot świętego Błażeja. Zabytek języka polskiego z początku wieku XV,, page 322:

introduces a second alternative question; or

Ne iest strach boszi przed oczima gich. Czili ne poznaiø wszitcy (nonne cognoscent omnes), czso stroiø lichotø, gisz to szrø lud moy iaco karmø chleba?

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 13, 8:

(attested in Lesser Poland) introduces a question sentence; whether


czyli

Polish: czyli

Silesian: czyli

Gyesthly k themu... domu tha nyewyastha blysza, czyly[…] dzyeczy, czyly czo prawo, a ktho gy ma wszyacz albo oszyescz?

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 24:

(attested in Greater Poland) which is actually


światło

Polish: światło (noun)

Silesian: światło

Inherited from Proto-Slavic *světьlo. First attested in the 15th century.

Y rzekl bog: Bødz szwyatlo (fiat lux)

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 1, 3:

Thim wszem..., panye, ... myasto ochlodzenya, swyathlą y pokoy[o]w (locum refrigerii, lucis et pacis), aby... vszyczyl, proszimi

1456, Kanon mszy św., Canon missae., volume VI, Sandomierz, page 26:

(figuratively, attested in Lesser Poland) light (spiritual enlightenment)

Wschelky, ktory zlye czyny, svyatlosczy nyenazry any przydzye kv svyathlv (ad lucem Jo 3, 20)..., alye ktory czyny pravdą, ydzye kv svyatlv (venit ad lucem Jo 3, 21), aby yego vczynky byly yavny

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 239:

Dalem cyø w szwyatlo poganom (dedi te in lucem gentium), abi bil zbawyenye me asz do kraia swyata

1930 [c. 1455], “Is”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 49, 6:

Uczynyl bog dwye szwyeczi wyeliczi: szwyatlo wyøczsze (fecitque deus duo luminaria magna: luminare maius) aby dnyu szwyeczylo, a szwyatlo mnyeysze (luminare minus), abi noczi szwyeczylo

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 1, 16:

Gdisz bilo slunce za gorø zaslo y vczyny szyø mrokowa czma, a blask syø zyawy, a szwyatle (pro szwyatlo) ognyowe (clibanus fumans et lampas ignis)

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 15, 17:

Bosze, bosze moy, k tobe za swatla czuiø (de luce vigilo)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 62, 1:


światło

Polish: światło (adverb)

From światły + -o. First attested in the fifteenth century.

Iusz przyszedl bil trzeczy dzen, a rano szwyatlo bilo (inclaruerat)

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 19, 16:


badanie

Polish: badanie

Silesian: badanie

Inherited from Proto-Slavic *badanьje. By surface analysis, badać + -anie. First attested in 1461.

Badali sø lichoti; seszli sø badaiøcz badanim (scrutati sunt iniquitates, defecerunt scrutantes scrutinio)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 63, 6:

Questio eyn frag oder klag bądąnye

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 111v:

Scrutinium id est scrutatio erfarunge bądąnye

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 122r:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland) verbal noun of badać (“asking, inquisition”)

attested in Lesser Poland; Greater Poland; attested in Lesser Poland; Greater Poland


przypadek

przypadek m animacy unattested (canonical)

Polish: przypadek

Silesian: przipŏdek

From przypaść + -ek. First attested in 1487. Compare Old Czech případek.

Vendidit (sc. Zophia) partem suam totam aduocacie... cum omnibus prouentibus, censibus, obuencionibus, cessionibus al. z przypadky ac emolimentis

1856-1870 [1487], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume IX, number 973:

that what someone may be entitled to in addition to the inheritance share


stanowić

Polish: stanowić

From Proto-Slavic *stanъ + Proto-Slavic *-ovъ + -ić. Compare sadowić. First attested in c. 1400.

af

Quod plura in sola sui oppolencia non veritate fundantur, gl. sed non vera existencia firmatur nye w bithnosczy *brawdziwej stan[y]owya szya

1874-1891 [MIddle of the fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIII, page 280:

Sicud ignis... restringit fluida, consollidat mollia..., sic spiritus sanctus per VII sua dona: ... fluida restringit, stanovi, per donum consilii

1874-1891 [Fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, Grochów, West Pomeranian Voivodeship, Kcynia, page 70:

(attested in Pomerania, Greater Poland) to restrain

attested in Pomerania; Greater Poland; attested in Pomerania; Greater Poland

Angelus apparuit ei confortans eum stanowøcz gi (Luc 22, 43)

1874-1891 [Fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, Grochów, West Pomeranian Voivodeship, Kcynia, page 64:

(attested in Pomerania, Greater Poland) to strengthen

Stanowi superedificat (si quis autem superaedificat super fundamentum hoc, ... uniscuiusque opus manifestum erit I Cor 3, 12)

1885-2024 [c. 1400], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume IV, page 753:

Iam meat occiduas titaneus axis ad oras, presepi, gl. ad presepe szlobowy, roseos sol stabulabat, gl. alligabat stanowylo, equuos

1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 25:

Tusmi syø stanowyly trsy dny (metati fuimus illic triduo)

1930 [c. 1455], “II Esdr”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 8, 43:

(reflexive with się) to be, to reside, to take a position


dlatego

Polish: dlatego

Silesian: dlŏtygo

/dlʲaːtɛːɡɔ/

Univerbation of dla + tego, literally “for that”. First attested in c. 1498.

univ

Oszwyeczylesz mathką szwa dvchem szwyathym. Dlyathego czye proschą, panye, yzby oszwyeczyl szyercze moye, bo grzechy moye sza nyewymowne

1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej, Modlitewnik Nawojki, page 159:

O kthore ssbyczye na mya zalvye o robothlywego kmyeczya Andrzeya..., aczbych czo vdzyalal, tho dlathego w skodzye szwey, w borv szwoym, gdzye my szkoda dzyelal

1950 [c. 1498], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1804, Warsaw:

(attested in Masovia) that's why, because of this,


lecz

Polish: lecz

Silesian: lecz

Inherited from Proto-Slavic *lěče. First attested in 1415. Compare Old Czech leč.

Krystus schedl do Ierusalem y vypądzyl przedayące y kvpvyące, ktorasz rzecz mynye (pro myenyą), yze ynegdy szye nye stalo, lecz tey Vyelykey Noczy (quod numquam ab eo factum dicunt nisi in Pascha)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 203:

connects oppositely two rows or sentences; only

Tako panna, yako pany ma to wedzecz, czszo szø gany. Lecz riczerz albo panosza czczy *szensko twarz, tocz *przisluchsza

1415, Przecław Słota, O zachowaniu się przy stole, Łęczyca, Poznań, line 76:

(attested in Sieradz-Łęczyca, Greater Poland) contrastive conjuncton; but

Prawi sød bødze myedzi wami, lyecz myesczanin, lyecz przichodzen sgrzeszilibi (sive peregrinus, sive civis peccaverit)

1930 [c. 1455], “Lev”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 24, 22:

Ale dvsze, ktoresz... *nyeczø sgrzeszø, lecz bødz myesczanin, lecz bødz goscz (sive civis sit ille, sive peregrinus), ... sgynye z lvdv swego

1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 15, 30:

repeated, expresses an equivalent association; both... and


więcej

Polish: więcej

Silesian: wiyncyj

Inherited from Proto-Slavic *vęťьjь. Equivalent to an adverbial form of więcszy. First attested in the 14th century.

comparative degree of dużo or wiele; more


potem

Polish: potem

Silesian: potym

Inherited from Proto-Slavic *potomь. By surface analysis, univerbation of po + tym. First attested in 1388.

surf

Potem drugyego dnya bylo svyąto vyelykye, ktore zvano po zydovskv Enczenye

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 428:

Potym vroczywschy szyą z vyeszyelym karmyly to dzyeczyąthko w slyzbye y v mylosczy bozey

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 12:

Potem gdisz szø dokonalo nyebo y szemya, y wszitka gich okrasa y dokonal bog w szodmi dzen dzala

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 2, 1:

Potem yze Annasch nye był byskupem tego lata..., tegodla poslal mylego Iesucrista zvyązanego do Cayffascha

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 687:

Jaco Voczech vczinil Janoui za *dzensacz g[rzywien] skodi potem, jaco zapouedzan

1959 [1388], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 41, Poznań:

Potem kyedy czternasczye nyedzyel mynąlo, Anna z Yoachymem wz[v]yawschy dzyeczyąthko nyesly do Ierusalem do kosczyola

Isbichcy ga na them tho svecze tako thobe sluszyl, jakobichcy ga svoge duszy nalasl sbauene, a pothem krolefstwo nebeske

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 1b:

Tegodlya mnye oczyecz mylvye, yze ya klade duschą moyą y potem yą byorą

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 427:

Vtiliumque sagax rerum et diuina futuris vaszne na pothem *bedącze materie

1968 [XV ex.], Michał Muszyński, editor, Glosy, zapiski i niektóre teksty polskie w starych drukach i rękopisach Biblioteki Kórnickiej do roku 1550, cz. II, volume II, Sieradz, page 212:

(attested in Greater Poland, Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) then, later, afterwards (occurring later in time)

attested in Greater Poland; Lesser Poland; attested in Greater Poland; Lesser Poland

Potem czczyenye o tem, yako dzyevycza Marya oddana Jozeffovy

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 39:

Ktore byezy od rzeky Effratess aze do vyelykyego morza, potem od Capadoczyey aze do Eypta

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 233:

then, later, afterwards (occurring later in text)


ważny

zlw-opl-adj

ważny (comparative ważniejszy, derived adverb ważnie or ważno)

Polish: ważny

Silesian: ważny

From waga + -ny. First attested in the middle of the 15th century.

etydate

Gena monetha we wszem krolewstwye ma bycz ymyana, yasz by byla wyekvysta a dobra w wasznosczy, aby przes tho wyączey byla waszneysza (ut per hoc magis sit grata et accepta)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 56:

(attested in Masovia) important; valuable

Wsczedl yest czlovyek... vzrzenya prostego a vaschnego, ... w movye vazni a rostropni, a rzatky y vmyerni (aspectum habens simplicem et maturum..., in colloquio gravis, rarus et modestus)

1970 [Middle of the fifteenth century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, List Lentulusa w staropolskim przekładzie:

Gdiby pozyczyli (sc. Żydowie) pyenyądzy thakemv synowy..., pozyczenye nye ma bicz vaszno (concessio facta non valeat)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 45:

(attested in Masovia) valid (having legal power)

Cuncta nanque subtili meditacione ruminat prudens, que aut dicit aut facit. Propterea hoc quidem digesta, gl. maturata, deliberata vasnye (ib. 280: rozmyslone), loquitur et purgata similiter operatur

1436, Józef Reczek, Zbigniew Wojas, Felicja Wysocka, Mariusz Leńczuk, Elżbieta Belcarzowa, editors, Glosy i drobne zabytki języka polskiego pominięte przez wydawcę w RXXIII 268-319. Uzupełnienie materiału z trzech rękopisów na podstawie nieopublikowanych odczytań z rękopisów wyrazów polskich wraz z kontekstami, Lviv, page 277:


bart

Polish: bart

Borrowed from Middle High German bart. First attested in 1497.

W kopynyczey szbroy bez barthv

1893 [1497], Konstanty Górski, editor, Historia piechoty polskiej, page 208:

chin guard (part of armor protecting one's chin and neck)


zacząć

Polish: zacząć

Silesian: zaczōńć

/zat͡ʃʲɑ̃t͡ɕ/

/zat͡ʃʲɑ̃t͡ɕ/

Inherited from Proto-Slavic *začęti. First attested in c. 1500.

Syn mathuchny swey duszą wszyal a szlothkye pyenye yest *zaczchąl

1979 [c. 1500], Ladislas of Gielniów, “Rzepka Wojciech R. Pieśni Władysława z Gielniowa nowo odnalezione”, in Wiesław Wydra, editor, Studia Polonistyczne, volume 6, numbers 167-201, Gniezno, page 175:

The mother's son took his soul and the sweet singing has begun.

(attested in Greater Poland) to start, to begin


powinien

Polish: powinien

Silesian: powiniyn

Univerbation of po + winie + -ny (predicative short form -en). First attested in 1448–1450. Compare Old Czech povinný.

Popaszanczy zytho czyge, oth kaszdego clyvsząncza alybo skocząncza yaną czfyrcz pyenądzy zaplaczicz powynny banczcze (exsolvere teneantur)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 13:

(attested in Masovia) obligated; forced to doing something

Taka placza nye czinila dosycz kv powinnemv skaranyv (ad debitam coertionem)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 41:


znaleźć

Polish: znaleźć

From z- + naleźć. First attested in the fifteenth century.

Znalaschy myle dzyczye Iesucrista y vroczyly szye do Nazaret

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 145:

to find (to reach while looking for someone)

Nye yesth znalezyona myedzi nyewyastamy ządna Anni swyąthey podobna

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 92b:

(attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) to claim a certain state or property

Nye lyekay szye, Marya, znalaslass myloscz (invenisti... gratiam Luc 1, 30) v boga

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 49:

to gain, to acquire, to secure for oneself


warunek

Polish: warunek

Silesian: warōnek

Borrowed from Middle High German warunge. First attested in 1424. Compare Old Czech varunk.

bor+

Jaco Michal ne obsilal Stoyslawa, aby gy w prawe zastampil, yaco mv ranczil za warunk, ale ssą ssam przal ne obsilayącz yego

1967 [1424], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 1038, Kościan:

(law, attested in Greater Poland) obligation to take the place of the first defendant in a trial

(Śledzie są) non valencia al. warunek, sed falsificata... et ad usum et vescendum bonis hominibus non valencia

1898-2024 [1488–1505], Rocznik Krakowski, volume XIII, Nowy Sącz, page 221:

(attested in Lesser Poland) good quality of goods, appropriate grade


własny

desctree

Polish: własny
→ Belarusian: ула́сны (ulásny)
→ Kashubian: włôsny
→ Ukrainian: вла́сний (vlásnyj)

Silesian: włŏsny

Borrowed from Old Czech vlastní. Displaced włosny, an inherited doublet. First attested in the 15th century.


zrobić

Polish: zrobić

Silesian: zrobić

From z- + robić. First attested in 1477.

Extunc... Nicolaus et Iohannes debent illam seminacionem totam... fato Michno conlaborare al. spravicz y zrobicz

1868 [1477], Akta grodzkie i ziemskie z czasów Rzeczypospolitej Polskiej : z archiwum tak zwanego bernardyńskiego we Lwowie w skutek fundacyi śp. Alexandra hr. Stadnickiego, volume XVIII, page 147:

Tako […] szye zrobyly ydącz (sic per dies quadraginta eundo laborabant)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 82:


część

Polish: część

Silesian: czyńść

/t͡ʃʲæ̃ɕt͡ɕ/

/t͡ʃʲæ̃ɕt͡ɕ/

Inherited from Proto-Slavic *čęstь. First attested in the 14th century.

Gospodzin czøscz dzedzini moiey (dominus pars hereditatis meae) y kelicha mego, ty ies, iensze wrocisz dzedzinø moiø mne

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 15, 5:

Kakoby to mogło być, iżby Jeremiasz mowił, a tego nie czciemy w Jeremiaszu, ale w Zachariaszu? ... Inako a lepiej możemy rzec, iże to jest częścią w Jeremiaszu

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 765:

(attested in Lesser Poland) part (portion, component)

Ma szkodø Jaszcowym neoprawenim mlina na Cawaszczine czøszczi

1897 [1393], Teki Adolfa Pawińskiego, volume IV, number 103, Łęczyca Land:

(attested in Sieradz-Łęczyca) part (section of land; an area of a country or other territory; region)

Pani... cupila trzeczø czanscz Kuropatnik

1887, 1889 [1389], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume I, number 536, Poznań:

Oczin oczecz byl w *dzerszonu pyantey czansczi carczmi

1856-1870 [1399], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume VIII, number 8492:

Rozdzelyl syø lyvd... na dwye czøscy, gena czøscz przyiøla Tebny (media pars populi sequebatur Thebni)..., a polowycza druga Amri

1930 [c. 1455], “III Reg”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 16, 21:

Gomor ta myara gest dzeszøta czyøszcz effy tey myari (gomor autem decima pars est ephi)

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 16, 36:

Micolay ma czwartø czanscz wydzelona w Szemlina [a] dzedzine

1902 [1401], “Wybór zapisek sądowych grodzkich i ziemskich wielkopolskich z XV wieku”, in Franciszek Piekosiński, editor, Studia, rozprawy i materiały z dziedziny historii polskiej i prawa polskiego, volume 6, Poznań, Pyzdry, Kościan, Gniezno, page 63:

O ctori karcz Mscziszek na mø szalowal, thegosm mu ya d[y]we czøsczi vikopal

1920 [1415], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume I, number 2560, Płońsk:

Jaco ya dzirszø s bracyø trzi czøsci w Grampczewe

1950 [1428], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 2841, Warsaw:

Nyewyasta mayącz dzeczy, acz gynszego mąsza weszmye, ... skazvgemy, aby tylko na thysz dzeczy wszysthko gymyenye oczczyszne sz[e] pelna sz drvgą częsczą gych dothykayączą ktoregole dobra maczerzysthego... spadlo, a ona s osthalą drugą swego thego gymyenya cząsczą mąsza sobye wyeszmy podlug svey voley (omnia bona paternalia integraliter cum alia medietate quorumlibet bonorum maternalium... devolvantur et cum alia residua suorum bonorum medietate maritum accipiat)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 52:

(attested in Greater Poland, Masovia) part (used with a numeral; factor)

Oni zaprawdø po proszniczi szukali sø dusze moiey, wnydø w nyzcosczi zeme, dani bødø w røcze mecza, czøsci liszek bødø (partes vulpium erunt)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 62, 9:

(attested in Lesser Poland) part, share, portion

Gdi ies widzal zlodzeia, beszal ies s nim, y s czu[dzo]loszczami czøscz twoyø cladl ies (cum adulteris portionem tuam ponebas)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 49, 19:

(attested in Lesser Poland) joint participation, partnership

Owa merne poloszil ies dni moie, a czøscz moia iacobi niczsesz przed tobø (ecce mensurabiles posuisti dies meos et substantia mea tamquam nihilum ante te)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 38, 7:

(attested in Lesser Poland) manor, estate, property

Swianti angele, stroszu cziala mego y dusze mee, mylosczywym vwyeszelenym odeymy dusza moia, kedy sie vbyerze czanscz zlich duchow, abi ią widarly

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 140a:

(Christianity, attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) host, throng of evil spirits

In quatuor plagis cząsczach

1901 [End of the fifteenth century], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume II, Brest, page 326:

(attested in Northern Borderlands) part (corner of the world)

Zaclad albo cząscz pignus

1874-1891 [End of the fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 176:


wybór

Polish: wybór

Silesian: wybōr

Deverbal from wybrać. First attested in 1495. Compare Old Czech výbor and Old Slovak výbor.

Pro piscibus magnis al. wybor et parvis dictis caschernycza

[1495], Rękopiśmienne luźne ekscerpty z ksiąg ziemskich i grodzkich kościańskich, poznańskich oraz pyzdrskich, number 243, Kościan, Poznań, Pyzdry:

(attested in Greater Poland) choice (something highly sought or of high quality)


jaskółka

Polish: jaskółka

Likely inherited from Proto-Slavic *last-, influenced by the continuant of Proto-Slavic *jaskati, whence jazgotać.

Jastkulka hirundo

1900 [1437], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 2641:

Yastkolka celidonia

1900 [1472], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 603:

Chelidonium majus
Chelidonium majus#Translingual


robię

Ale robota (parvulos) wasza... wyoda, abi vidzeli zemyø, iesz to syø wam nye lvbila

1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 14, 31:


żeby

Polish: żeby

Silesian: żeby

From że + -by. First attested in the 15th century.

Tegdi ten, yen bi myenil, zebi yego bili role... ma doswyatczicz

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 88:

Aczbi syąn prigodzilo, zebi nyektori nyeprzyiaczel... na nyekogo wrzvczil syąn (quod... irruerit) gy zabycz chczancz

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 86:

Pakli nowø rzecz vcini pan, zebi *otworzocz zemya vsta swa polknølabi ge (ut... deglutiat eos)

1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), section 16,30:

Bo gest to to prawo dzewek Salfaad od boga vidano, zeby syø swadzbili, s kim zechczø

1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), section 36,6:

Zebichom na them kazanu prziszli g boszkemu posznanu po them zawithanu

1874-1891 [Fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 218:

subordinate clause
subordinate clause#English

(attested in Masovia) introduces a subordinate clause; that

Gdyszem umrzecz ymyal, prothoszem tho kazal popysszacz, zeby tho na mey duszy mye zostalo

1864 [15th century], Jan Długosz, edited by Aleksander Przezdziecki, Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis nunc primum e codice autographo, volume III, Krakow, page 354:

Aby snad nye bili myedzi wami møsz albo zona..., gegos to by sercze bilo odwroczono od pana boga twego dzysz, zeby sedl (ut vadat) y slvzil bogom tich narodow

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), section 29,18:

Paklibi ktori krziwi s przerzeczonich ku moczi prziycz bi wsgardzil, tako zebi prawu staacz nye chczyal (sic quod iuri nollet parere)..., tegdi... tho wschisthko onemu, komu zaloscz yest, dano ma bicz

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 93:

Gensze (sc. kapłan) pyrwe offyervge za grzech, zakrøczyw glowø gego, tako zebi syø gardla *dzerszalo (retorquebit caput eius ad pennulas, ita ut collo haereat) any owszem gey vrwacz

1930 [c. 1455], “Lev”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), section 5,8:

(attested in Lesser Poland, Masovia) to, so that, in order to


strona

Polish: strona

Silesian: strōna

Inherited from Proto-Slavic *storna. First attested in the 14th century.

Tedy vøcz morze gestcy szø ono bilo na obe strone rostøpylo (divisaque est aqua Ex 14, 21)

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 174b:

Zablesczysz na strony oczy, esz czy s czyala poth poskoczy

1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią], Mierzeniec, Płock, line 63:

(attested in Lesser Poland, Masovia) side

Nasz mili Xc s dalekichcy stron on prydzecz on k vam

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 2a:

(attested in Lesser Poland) country; land; realm

A przetho nyerad by othpowyadal Sandziwog..., ysz drugyey strony nye

1959 [1435], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 1577, Poznań:

(attested in Greater Poland) side (participant in a court case)

Yestly brat nasch poslye k nam Davida, thedy zassyą David wezmye s sobą od naschey strony w poselsthwye Dowlyeteka

1952 [1500], Josip Hamm, editor, Altpolnisches aus kroatischen Archiven, page 174:

side (participant in interstate negotiations)

Vczyekayczye przed szwyathym krzyzem sthrony (fugite partes adversae), wyczyaza yako lyew z rodzayv zydowskyego

1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej, Modlitewnik Nawojki, page 186:

Bo gescze wyelyka strona gich (magna... pars eorum) naslyadowala domu Saulowa

1930 [c. 1455], “I Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 12, 29:

I stalo szyą yest, gdy kaplansthva poszyval Zacharias w rządzye strony svogyey (in odrine vicis suae Luc 1, 8) przed bogyem

1928 [End of the fifteenth century], Jan Janów, editor, Zespół ewangelijny Biblioteki Ordynacji Zamoyskich nr 1116, Warsaw, page 287:

(attested in Masovia) group taking turns

Lira brosda, skyba, strona

1877-1881 [1437], Władysław Wisłocki, editor, Katalog rękopisów Biblioteki Uniwersytetu Jagiellońskiego, number 228, page 87:

Yssze Stanislaw... ne *ucrald poczø stroyn masza

1974 [1420], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kaliskie, volume IV, number 785, Kalisz:

(attested in Greater Poland) piece, cut, or chunk of meat


sposób

Polish: sposób

Silesian: sposōb

Inherited from Proto-Slavic *sъposobъ. By surface analysis, deverbal from sposobić. First attested in c. 1400.

surf

Sposób figuram (praeterit enim figura huius mundi I Cor 7, 31)

1885-2024 [c. 1400], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume IV, page 753:


cało

Polish: cało

Mikosz wrocil Thome ten conn czalo, a ne pogorszil mu go

1902 [1400], “Wybór zapisek sądowych grodzkich i ziemskich wielkopolskich z XV wieku”, in Franciszek Piekosiński, editor, Studia, rozprawy i materiały z dziedziny historii polskiej i prawa polskiego, volume 6, Poznań, Pyzdry, Kościan, Gniezno, page 7:

(attested in Greater Poland) unscathedly, intact, without harm

Kiedy niegdy (sc. dzieci) płakały, rozbiwszy swoje sędy, Jesus natychmiast wrocił im cało (haec eis Jesus reddidit integris his factis)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 101:


męski

Polish: męski

Inherited from Proto-Slavic *mǫžьskъ. By surface analysis, mąż + -ski.

Ut virgo Maria, nato filio, haberet solacium virile vczechą maschską

1880-1894 [Fifteenth century], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume V, page 256:

(relational) masculine, male (of or relating to men)

Thego dzyw (leg. dziwu) bosthwu (pro bosthwo) poządalo, aby zywoth panyenszky plod noszyl przez dothknyenya maszkyego

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 65b:

(relational, attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) sexual

Naleszono w Iabes Galaad trzista dzewek, gesz nye znali møskego losza (viri torum)

1930 [c. 1455], “Jud”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), section 21,12:

Gdi ku møskim lyatom prziszedl (sc. Jeroboam, cum vero factus esset vir), poiøl sobye zonø

1930 [c. 1455], “Tob”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), section 1,9:

virile (pertaining to the time of a man's life when he is at his full potential)

Z røky møskyey (de manu viri)... bødø potrzebowacz zywota czlowyeczyego

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), section 9,5:

Meskego *roczayw activi generis

1874-1891 [Fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 39:

(attested in Sieradz-Łęczyca) manly (having qualities viewed as befitting a man; courageous, resolute, noble)


wysoki

zlw-opl-adj

wysoki (comparative wyszy, superlative nawyszy, derived adverb wysoko)

wyszy (comparative)
nawyszy (superlative)

Polish: wysoki

Silesian: wysoki

Inherited from Proto-Slavic *vysokъ. First attested in the 14th century.

Weszø wisokø (turrim alte) stawi na nebesech

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], page I Prol 2:

(attested in Lesser Poland) tall; high (having a considerable distance from the bottom to the top)

Attonitos vyszokye aut gromem srzesnony (leg. zrześniony; attonitos habes oculos Job 15, 12)

1977-1980 [c. 1470], urowska-Górowska Wanda, Kyas Vladimir, editors, Mamotrekty staropolskie, Lubin, page 120:

(of eyes, attested in Greater Poland) spread far apart

Przemenene prawicze twoiey wisokey (dexterae excelsi)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 76, 10:

Osztatheczny y nawysszy kor napelnyla (sc. święta Anna), w kthorem iesth nawyssza boszka chwala

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 94b:

Myesczcza, na nychze dzalal wisoke modli (in quibus aedificavit excelsa)

1930 [c. 1455], “II Par”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 33, 19:

Jsze Jan myal skazicz nysch[y] mlin, *thory skodzyl vyschemv

1950 [1500], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1843, Warsaw:

(attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca, Masovia) high (physically elevated)

Bødø wolacz slvdzi kosczelni a rzekøcz kv wszem møzom Israhel wiszokim [głosem] (excelsa voce)

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 27, 14:

Que, gl. sc. angelica, vox... in dyapente, gl. alta voce na vyschokem podnyeszyenyu, sonat

1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 26:

(music, of a note, attested in Sieradz-Łęczyca) thin

Wyeszmyely woyth wyną nyesprawnye..., tedy ma szye nayn zalowacz przed sandzą wyschym nad nym (coram superiori iudice)

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 51, 4:

Tho poleczyl (sc. ten człowiek)... szwemv opyekaldnykowy... opowyedacz przed wyszym wylozonym gayonym szandem

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 63, 4:

Ten ma naydz gyny ortel y szlacz szye s thym ortelem... ku wyszemu stolczv (ad scamnum superiorem)

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 54, 2:

Pacz bødø ymenu gospodnowemu barzo wisokemu (nomini domini altissimi)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 12, 6:

Ti ies gospodzyn naywyszszy nade wszø zemø (tu dominus altissimus super omnem terram)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 96, 10:

Pogrzmal iest z neba gospodzin y wszech naywiszszi (altissimus) dal iest glos

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 17, 15:

Angelskemu krolyowi poymy pospolu, Michala wielbiacz nawisszego

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 107b:

Vczini czø pan bog twoy visszego nad wszistki lvdzi (excelsiorem cunctis gentibus)

1930 [c. 1455], “Deut”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 28, 1:

Krol Davyd... vstavyl cztyrzy a *dvanasczye popow y yednego vyschem myedzy ymy

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 666:

Przyklad o tem, yze nykt ny ma sobye ządacz vyschego myescza, kyedy bądzye na godzyech

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 380:

Bo swe (leg. z swe) boskye rady od svego vyschego stolcza krolevskyego chczyal sve nam [zesłać] wschechmogącze slovo

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 44:

Bo kv vyschemv stolczv (ad summam virtutum) nye moczą, alye smyarą [jest podobno] przydz

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 559:

Nye myalby moczy nyyedney przeczyv mnye, bycz nye byla dana od vysschey moczy (nisi tibi datum esset desuper Jo 19, 11), czvsch od czeszarza albo od boga

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 846:

Gdi nyekthorzy... k naszemv sąndv pozwaany biwayą, myanvyą pani y ktorekolye gych viszee (quoslibet ipsorum superiores) zachoczczyamy

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 28:

Byl wyszokyego rodv (sc. Eufamijan)

1451-1455, Legenda o świętym Aleksym, line 27:

Hec est dies magnus, dei dies summus nawysszy

1968 [End of the fifteenth century], Roman Laskowski, Józef Reczek, editors, Glosy polskie rękopisu Sermones de tempore et de sanctis nr. XV 32 Biblioteki OO. Dominikanów w Krakowie z drugiej połowy XV wieku, Sandomierz: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, page 81:

(attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca, Masovia) high (elevated in status, esteem, or prestige)

high (elevated in status, esteem, or prestige)

Pokazy my v mogym konyczv nawyszscha vczyecha dvschy mey

1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej, Modlitewnik Nawojki, page 67:

Iacosmi vissego posagv Dzychne... ne røczili, nis iaco Katherzine

1960 [1405], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty pyzdrskie, volume II, number 263, Pyzdry:

(attested in Greater Poland) high; grand, great; significant

Noe bil møsz sprawyedlywi a wisszy (perfectus fuit) nade wszitko swe pokolenye

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 6, 9:

Ne wspladzaycze molwycz *wysøkych rzeczy pochwalayøcz se (nolite multiplicare loqui sublimia, gloriantes I Reg 2, 3)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], page Ann 4:

Bo wysoky pan a smerna ogląda, a wysoka (alta) od daleka znage

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 137, 7:

(attested in Lesser Poland) high; haughty, prideful

Ysz *oczcecz baczącz vyszsze (superiora advertens), czso gemv synowye przes w[d]zącze gimyenya vczynyly, gim nye thbal any chczal dopomocz

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 75:

Yakosz thy myal sze mna posadzycz yednacze w pyathek przeth Svyatha Troycza... podla vysych kxyąk

1950 [1480], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1507, Warsaw:

(in the comparative, attested in Masovia) above mentioned


chłop

zlw-opl-noun

chłop m animacy unattested (related adjective chłopi)

chłop m animacy unattested (canonical)
chłopi (adjective)

Polish: chłop

Silesian: chop

Inherited from Proto-Slavic *xolpъ. First attested in the 14th century.

Zalowal Sandek... na Jarantha: Tego na tø zalugø, yszes mi prziganil... Tedi Jarant otpowedzal..., yszess ty mne pirvey rzekl, yszessz chlop, przetom tobie ja rze[k]l, isszess ti chlop

1910-2024 [1425], Rocznik Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie, volume III, page 76:

A yaczy tho szly ludze myeszczanye cracovianye, zeby pana swego, wyelkyego choragyewnego, zabylyscze, chlopy, Andrzeya Thanczinskyego

1462-1463, Wiersz o zabiciu Andrzeja Tęczyńskiego, line 3:

Thocz boli, kyedi chlop kygyem glowa goly

1881 [1460], “Wydanie krakowskie dzieła Jana z Turrekrematy Explanatio in Psalterium”, in Józef Przyborowski, editor, Przegląd Bibliograficzno-Archeologiczny. Dwutygodnik ilustrowany poświęcony bibliografii, archeologii, numizmatyce, heraldyce, historii, sztukom pięknym i literaturze, volume I, Bydgoszcz, page 187:

(attested in Greater Poland) man (male human)


niż

Polish: niż

Silesian: niż

Inherited from Proto-Slavic *niže. By surface analysis, univerbation of ni + ż(e). First attested in the 14th century.

surf

Maczek ne dal lista wysszey data (pro daty ?), niz iaco byla oprawa

1856-1870 [1399], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume VIII, number 8324:

Wibral iesm odrzuczon bicz w domu boga mego wøczey, nisz bidlicz w przebitczech grzesznicow (elegi abiectus esse in domo dei mei magis, quam habitare in tabernaculis peccatorum)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 83, 11:

Milowal ies zloscz nad dobrocz, lichotø wøcey, nisze mowicz prawdø (iniquitatem magis quam loqui aequitatem)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], page 51:

Dobrze gest pfacz v pana, nysz pfacz we czloweka (bonum est confidere in domino, quam confidere in homine)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 117, 8:

Czastokrocz syą przygadza, ysze geden pylnyeyszy gest syebye obeszrzenya y syedlenya nysz drvgy

1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I, Lesser Poland, page 45:

Iacosmi vissego posagv Dzychne VIII marcas vyrzødnego ne røczili nis iaco Katherzine

Iacosim dal vanczey penadzi nisze dwescze krziwen na Cobile Pole

1959 [1404], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 752, Poznań:

Peczna yest ossobna dzedzina nisz Gilowecz

1902 [1409], “Wybór zapisek sądowych grodzkich i ziemskich wielkopolskich z XV wieku”, in Franciszek Piekosiński, editor, Studia, rozprawy i materiały z dziedziny historii polskiej i prawa polskiego, volume 6, Poznań, Pyzdry, Kościan, Gniezno, page 385:

Jacom ya o than krziwdą oth Micolaya wstal, esze my vyssey kasal robicz, nysem mal umową

1921 [1426], Kazimierz Tymieniecki, editor, Procesy twórcze formowania się społeczeństwa polskiego w wiekach średnich, page 311:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland) used in comparisons, to introduce the basis of comparison; than

Toma ne vczinil moczi nat Chroslø... pirwey, nis se wansoual

1959 [1389], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 239, Poznań:

Iako Symanowi prziszøndzono Swønchowo mene pirwe, nisz gy Swøch obesall

1959 [1391], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 111, Poznań:

Jacom bil poslem ot Maczka do Piotrasza, bi zaplaczene wszal dwadzescze griwen gotouich, nisz ktorø skoda vczinil na Sczepana

1959 [1397], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 332, Poznań:

Iaco Potrek do Kaliszkego slal zøndayø miru drzewey, nisz w zemi zawadzil

1959 [1400], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 446, Poznań:

V wody szø poczina czescz drzewey, nisz gdi szødø gestcz, tedyø na røcze dayø

1415, Przecław Słota, O zachowaniu się przy stole, Łęczyca, Poznań, line 57:

Yakom przod dzelil Byenka z braczą, nysz szye tho rancoyemstwo stalo

1960 [1422], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty pyzdrskie, volume II, number 706, Pyzdry:

Dal im przethtim rok otpusczenye ('odpuszczenia'), nysz sye tho pobranye stalo

1959 [1426], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 1229, Poznań:

Jacom ya s Pawlem smowi nye ymal lista wannego pirwey dacz nisze w gimenye wwansanya

1950 [1428], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 2839, Warsaw:

A prosczye trzeba *wschitgyego schesczyorga blogoslawyenstwa naprzod myecz, nysz tho przidzye

1874-1891 [Middle of the fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, page 244:

(attested in Greater Poland, Sieradz-Łęczyca, Masovia) introduces a temporal clause; before

Ale pirworodzone wolv, owcze y kozy nye dasz viplaczicz, bo iest prziswyøczono bogv. Nisz krew przelegesz na oltarzv (sanguinem tantum eorum fundes super altare) a tvk zakadzisz na wonyø *przechatnø panv

1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 18, 17:

Scepan pospolnych sdzegen ne zayøl, nisz yako ye zaztal ot pyanczy lath, tako ge grodzy

1888 [1411], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 125:

Tho skazvyemy bicz... proszne, nisz wsdy przerzeczone dzewky wroczicz szą mayą k gych dzedzynnym cząsczam (quin praefatae filiae redeant ad earum hereditarias porciones)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 76:

(attested in Greater Poland, Masovia) introduces a contradicting clause; but, however

Iako Sandziuoy... wmovil medzi mnø a medzi Sczepanem, esz ne mal na mø niyednego roku stacz, nisz przet timi pani, czso sø nameneni

1959 [1398], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 362, Poznań:

(attested in Greater Poland) introduces an exclusionary conditional clause; unless only

V ych rące bądzye podan szyn czlovyeczy... any szye zzalvyą yego nyevynnosczy, nyz kako vyelyką... mąką bądzye vmączen

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 545:

Iaco prawe wemi i swaczczimi, nisze cazal za ząn dacz zastawan w dzezandczi grziwen, a coszm zaplaczil

1958 [1394], “Nieznane czternastowieczne roty polskie z ksiąg sądowych ziemskich krakowskich [Unknown fourteenth-century Polish oaths from court records of Krakow landowners]”, in Zbigniew Perzanowski, Mieczysław Karaś, editors, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego [Scientific Journals of the Jagiellonian University], volume I, Krakow, page 239:

(attested in Lesser Poland) corruption of iż(e)


rodzaj

Polish: rodzaj

Silesian: rodzaj

Inherited from Proto-Slavic *roďajь. First attested in the 14th century.

Slachathnosczi doswyathczycz chczącz, szescz swyatkow podobnich powyescz yma: dwv s swego rodzayv (de sua genealogia)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 11:

Genus […] a generando dicitur eyn geschlecht rodzay

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 57r:

Progenies eyn geschlecht a progigno […] rodzay

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 107v:

Propago est linea origo extensio vel flagellum vitis extensum sub terra oder eyn geschlechte rodzay vel postacz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 108r:

Stirps id est radix truncus vel progenies prosapies vel origo alicuius parentele pro radice pyen rodzay

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 130v:

(attested in Masovia, Greater Poland) family, gens, tribe, nation (people from a common ancestor)

attested in Masovia; Greater Poland; attested in Masovia; Greater Poland

Kthora (sc. Anna) od wyekow w boszthwye przeyrzana, yz rodzayem swem nyebo napelnycz myala

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 93a:

(attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca) offspring

A thako vszystky rodzagye (generationes) od Abrama asz do Dauida rodzayow (generationes) szthernaszczye, ... a od przescza babylonskyego asz do Cristvsa rodzayow szthernaszczye (generationes quattuordecim Mat 1, 17)

1928 [End of the fifteenth century], Jan Janów, editor, Zespół ewangelijny Biblioteki Ordynacji Zamoyskich nr 1116, Warsaw, page 286:

(attested in Masovia) generation (people living in the same era)

Chwalczye pana boga... rodzayv wschelyky zyemsky y morsky y wschystko stworzenye

1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej, Modlitewnik Nawojki, page 87:

Ysze Micolay yest bliszszi k dzedzine swim *roczayem nisz Jakub

1888 [1394], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 70:

(attested in Greater Poland) origin, pedigree, genealogy

Wschelyky zyemyanin... zoną... zakonną bi myal, s ktoreyze bi dzyatky oboyga rodzaya (sexus utriusque) porodzyl

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 110:

(attested in Masovia) sex, gender (set of characteristics of a male or female person or animal)

Cristvsev rodzay (generatio Mat 1, 18) thako byl

1928 [End of the fifteenth century], Jan Janów, editor, Zespół ewangelijny Biblioteki Ordynacji Zamoyskich nr 1116, Warsaw, page 291:

To vyem, myly gospodnye, yze vzdrovycz nyedostatky przyrodzenyv rodzayą..., to yest tvey moczy boskey podobno vczynycz

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 46:

Ubi peccatum est, ibi paruulos non transmittit propagacio, rodzay, sed libido

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page gl. 44a:

(attested in Lesser Poland) intent to reproduce

Dobrego rodzayv bone indolis

1444, rękopiśmienne ekscerpty - glosy z rozariusza z rękopisu znajdującego się w zbiorach Biblioteki Klasztornej oo. Paulinów na Jasnej Górze pod sygn. II 25 z r. 1444, page 133v:

The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:

Inicium essendi rodzaya

1874-1891 [Middle of the fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 159:


achtel

Polish: achtel

Silesian: achtel

Borrowed from Middle High German ahteteil. First attested in 1393.

bor+

W tem mi wsąl dwa achtela pywa

1856-1870 [1441], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume II, number 2978:


postać

Polish: postać (noun)

Silesian: postać

Inherited from Proto-Slavic *postatь. First attested in the 14th century.

Tamo sø wstøpily postaczy, postaczy panouy (tribus, tribus domini)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 121, 4:

Jako gest Jan s te postaczi, gich kleynota, gich sczitha y gich krwe

1959 [1393], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 178, Poznań:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland) type, kind

Propter quod eciam tunc sexus, postacz, femineum fuit multum despecta wszgardzona

1965 [1456], Mikołaj z Pawłowic, edited by Henryk Kowalewicz, Średniowieczne zabytki języka polskiego w zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu. Polskie glosy i zapiski z rękopisów 1728, 1732, 1752, Zeszyty Naukowe UAM, Greater Poland, page 90:

(attested in Greater Poland) gender, sex

Statura, id est status hominis seu eius magnitudo postącz

1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 75:

Statura id est status hominis scilicet eius magnitudo postącz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 130r:

(attested in Greater Poland) appearance; posture; height


postać

Polish: postać (verb) (1 sg. stoję)

Silesian: postŏć

Inherited from Proto-Slavic *postati. By surface analysis, po- + stać. First attested in the 14th century.

Postoy (sta) malvczko podle obyati swey

1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 23, 3:

Postacz consistere (ecce occurrit illi mulier..., quietis impatiens nec valens in domo consistere pedibus suis Prov 7, 11)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 44:

Bocz tedy bądzye vdrączenye vyelykye, yakye nye postalo (non fuit Mat 24, 21) od początka svyata

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 482:

O tem, yze myly Yesus nygdy nye postal nyemoczen od nagabanya ktorego vrzoda (quod Jesus nunquam egrotavit)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 157:

Iaco tamo Bartlomey ode dwdzestu (leg. dwudziestu) lath nigdi ne postal w dzirszeni

1888 [1393], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 67:

(attested in Greater Poland) to linger; to stand; to be somewhere, someone

Postal gesth migrauit

1885-2024 [c. 1428], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume I, Międzyrzecz, Warsaw, page 490:

(attested in Greater Poland, Masovia) to change one's location

Yaco to swatczø, is Nowa Wes ne postala w manofst[w]o do Czacza

1967 [1395], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty kościańskie, volume III, number 72, Kościan:

(figuratively, attested in Greater Poland) to change ownership

Ysz Janusz yest postal s naszey krzwe, postacy y sczytu

1959 [1419], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 976, Poznań:

(attested in Greater Poland) to come from someone or somewhere, to originate


stać

Polish: stać

Silesian: stać

(of people) to stand (to have a position on one's legs)

(of objects) to stand (to be placed somewhere; to be located somewhere, especially vertically)

to stand over (to watch over) [with nad (+ instrumental) ‘over whom’]

to remain in some state
to remain in some legal relation

to have or maintain a legal power; to allow legally

to result from, to thank one's existence for [with instrumental]

Clemens... penam XV judicio pro eo, quia importune in judicio loquebatur his verbis: Mussycz mi stacz o gardlo y wroczicz w gardlo

1856-1870 [1415], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume II, number 1405:


stać

Polish: stać

Silesian: stać

Inherited from Proto-Slavic *stati. First attested in the 14th century.

to get up, to stand up (to assume a standing position)

(reflexive with się) to happen, to occur, to take place

(reflexive with się) to transform, to change shape

(reflexive with się) to come or arrive at some state or age

(reflexive with się) corruption of łszczeć się


głupi

Polish: głupi

Silesian: gupi

Inherited from Proto-Slavic *glũpъ. The change from *głupy to -pi is due to influence from the adverb głupie. First attested in the 14th century.

Othosz, mystrzv, barszo glupy, nye rosvmyesz o they kupy

1901 [1463-1465], Jan Rozwadowski, editor, De morte prologus [Rozmowa mistrza Polikarpa ze śmiercią], Mierzeniec, Płock, line 256:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland) stupid, dumb (not smart)

attested in Lesser Poland; Greater Poland; attested in Masovia; attested in Masovia

O glvpyem branyv rzeczy czwdzych

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 14:

Lud glupi rozgorzil ymø twoie (populus insipiens incitavit nomen tuum)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 73, 19:

Stolidus […] id est stultus fatuus glvpy

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 130v:

Glupya rustica

1874-1891 [15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XVI, page 340:

rustic; simple, coarse, vulgar, unrefined, common

The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:

Glupi villus

1877-1881 [1437], Władysław Wisłocki, editor, Katalog rękopisów Biblioteki Uniwersytetu Jagiellońskiego, number 228, page 89:


brózda

Polish: bruzda

Inherited from Proto-Slavic *bōrzdà. First attested in 1471.

Yako dwyema brosdoma quasi per duas araciunculas (fecitque aquaeductum quasi per duas aratiunculas in circuitu altaris III Reg 18, 32)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 45:

Prosdy sulci (si adversum me terra mea clamat et cum ipsa sulci eius deflent Job 31, 38)

1901 [15th century], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 62:


kuchnia

desctree

Polish: kuchnia
→ Bulgarian: ку́хня (kúhnja)
→ Kashubian: kùchniô (through Middle Polish)
→ Lower Sorbian: kuchnja
→ Macedonian: кујна (kujna)
→? Old Slovak: kuchňa
Pannonian Rusyn: кухня (kuxnja)
→ Russian: ку́хня (kúxnja)
→ Armenian: կուխնի (kuxni)
→ Bezhta: кухна (kuxna)
→ Chechen: кухни (kuxni)
→ Kildin Sami: кухня (kuxnja)
→ Kyrgyz: кухня (kuhnya)
→ Turkmen: kuhnýa
→ Yakut: куукуна (kuukuna)
→ Slovincian: kùchnja

Silesian: kuchnia

→ Old Ruthenian: кухнꙗ (kuxnja)

Belarusian: ку́хня (kúxnja)

Carpathian Rusyn: ку́хня (kúxnja)

Ukrainian: ку́хня (kúxnja)

Etymology tree
Proto-Indo-European *pekʷ-
Proto-Indo-European *-eti
Proto-Indo-European *pékʷeti
Proto-Italic *kʷekʷō
Latin coquō
Proto-Indo-European *-os
Proto-Italic *-os
Latin -us
Latin coquus
Proto-Indo-European *-nós
Proto-Indo-European *-iHnos
Proto-Italic *-īnos
Latin -īnus
Latin coquīnus
Latin coquina
Late Latin cocīnabor.
Proto-West Germanic *kukinā
Old High German chuhhinabor.
Old Polish kuchnia
Borrowed from Old High German chuhhina. First attested in 1471.

etymon

Omnes doctores suis argumentis ita repressisset a se, sicut canes calido lavacro de coquinis pelluntur, alias vulgariter: tako ony rzeczy parzyl od syebye, yako pssy z kuchnyey parzą varem

1874 [1499], Monumenta Medii Aevi Historica res gestas Poloniae illustrantia. Pomniki Dziejowe Wieków Średnich do objaśnienia rzeczy polskich służące, volume XVIII, page 622:

Coquina eyn kuchen kvchnya

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 34v:

kitchen (room in which meals are cooked)


statek

Polish: statek

Silesian: statek

Inherited from Proto-Slavic *statъkъ. First attested in 1396.

Tamo yesd sdlucla yego stadky y pobrala yesd ryb

1959 [1427], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 1267, Poznań:

Iako Maczey otbegll statca a Petrasz mu go ne pokradl

1959 [1396], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 207, Poznań:

(attested in Greater Poland) personalty, chattel (movable property, especially apartment equipment, livestock)

Nyeboze, proszy boga za myø, nadznyka, o sthatek wszyedni

1839 [End of the 15th century], Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Pamiętniki o dziejach, piśmiennictwie i prawodawstwie Słowian, jako dodatek do historii prawodawstw słowiańskich przez siebie napisanej, volume II, Warsaw, page 352:

Est (sc. exemplum) enim de corpore humano, sicud de... instrvmento, statku, ferreo... Instrvmentum, stathek, ferreum, quando indebite exercetur, consumitur siue corrumpitur

1874-1891 [Fifteenth century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, Grochów, West Pomeranian Voivodeship, Kcynia, page 68:

(attested in Pomerania, Greater Poland) tool

We statek in effectu

1885-2024 [c. 1428], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume I, Międzyrzecz, Warsaw, page 485:

(attested in Greater Poland, Masovia) deed

Nye patrz lyczka rumyanego, alye vrzadu a stathku domovego

1874-1891 [End of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, Radom, Miłosław, page 201:

(attested in Lesser Poland, Greater Poland) order, orderly action

O nyepokalana dzyevycze Marya, czyebye bog okraszyl przeslycznymy cznotamy y dobrymy statky (moribus pulchris decoravit)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 23:


Rzym

Polish: Rzym

Lassota szą trudzil..., by cessarzem ludzil, ... Rzim na niem wyludzil

1449, Gałka Jędrzej z Dobczyna (Dobszyna), Pieśń o Wiklefie, Głogówek, line 45:


sieć

Polish: sieć

Silesian: siyć

Inherited from Proto-Slavic *sětь. First attested in the 14th century.

Jako Voczech ne w[z]anl szeczi chanszebnø rzecza Janowi

1959 [1397], Henryk Kowalewicz, Władysław Kuraszkiewicz, editors, Wielkopolskie roty sądowe XIV-XV wieku, Roty poznańskie, volume I, number 218, Poznań:

Falislaus... recognovit, quia tenetur... Paulo... rethe cerworum vlg. dictum jelena secz

1879 [1417], Jan Tadeusz Lubomirski, editor, Księga ziemi czerskiej 1404-1425. Liber terrae Cernensis, Masovia, page 170:

Rethe eyn fisch garne a retineo quia retinet pisces vel aues szyecz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 116r:

(attested in Greater Poland, Masovia) net (device made from mesh used for catching fish)


bóg

zlw-opl-noun

bóg m animacy unattested (female equivalent bogini, related adjective boży or boski)

bóg m animacy unattested (canonical)
bogini (feminine)
boży (adjective)
boski (adjective)

Polish: bóg

Silesian: bōg

Inherited from Proto-Slavic *bogъ. First attested in 1285.

*Kaye sse bogu

1877-1999 [1285], Franciszek Piekosiński, Antoni Gąsiorowski, Henryk Kowalewicz, Ryszard Walczak, Tomasz Jasiński, Izabela Skierska, editors, Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski. Codex diplomaticus Maioris Poloniae [Diplomatic Code of Greater Poland], volume I, Greater Poland, page 511:

Bog gego, chos mv gest bylo tho ymø Astarosth dzano, gest on s vysokosczy na szemø spatl byl a f proch gest szø on byl obroczil

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 173a:

Przywyedzon bødzye k bogom, to gest k byskupom (applicabitur ad deos)

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 22, 8:

(in the plural) people with the highest power such as princes, judges, sages, priests or soothsayers


lekki

zlw-opl-adj

lekki (derived adverb lekko or po lekku or z lekka)

Polish: lekki

Silesian: leki

Inherited from Proto-Slavic *lьgъkъ. First attested in the 15th century.

Yerzmo moye yesth lekkye (iugum enim meum suave est et onus meum leve Mat 11, 30)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 323:

Ipsa impregnata existens multum agilior, lekka, fuit

1874-1891 [End of the 15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 179:

Nye gest sgodno any szą wydzy dostateczno za thako sznamyenythą szkodą lekky zaklad wszącz (pro damno tam notabili leve pignus recipi)

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 81:

Dico humanum povyądam vam lathwya a lekką rzecz kthora [mozycz] mozeczye sznoszycz ad Roma[nos]

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 61v:

(attested in Masovia, Greater Poland) light (moderate, easy to bear, doable, not unpleasant)

Lekke y powolne

1885-2024 [c. 1450], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume IV, page 577:

Spytal yego svyąthy Ian lyekyem glosem..., ktoremv odpovyedzyal myly Iesus tesch lyekkyem glossem (huic submissa voce quaerenti dominus submissa voce proditorem expressit)

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 552:

Virgines debent esse modeste cziche, lekke

1874-1891 [15th century], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, Grochów, West Pomeranian Voivodeship, Kcynia, page 69:

(attested in Pomerania, Greater Poland) humble, modest

Subtile przenykle, lekye

1915 [End of the 15th century], Jan Łoś, editor, Przegląd językowych zabytków staropolskich do r. 1543, page 522:

Iesus... nye byl lyekych obyczayow (nunquam levis), nygdy nye byl prosno chodzącz, tesch nye byl gnyevlyvy

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 142:


ludzki

Polish: ludzki

Silesian: ludzki

→ Old Ruthenian: людзкїй (ljudzkij)

Inherited from Proto-Slavic *ľudьskъ. By surface analysis, lud + -ski. First attested in the end of the 14th century.

etydate

Skrigesz ie we skriczu oblicza twego od zamøczana ludzskego (a conturbatione hominum)

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 30, 25:

Sbor ludzsky (synagoga populorum) ogarne cze

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 7, 7:

Jakom my przischethwschi na gymyenye dzedziczne Olbrachczicze w oszmy parszvnach luczszkych, nye zaoralyszmy polwloczka myari chelmyenszkyey

1950 [1472], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 3085, Warsaw:

(relational, attested in Lesser Poland, Masovia) human, person

Yakom ya nye zayal w kxyaszim bydla luczkego anim gnal po kszaszim

1950 [1469], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1303, Warsaw:

(relational, attested in Masovia) subject, serf

Luczsky humanus (est enim in illa spiritus unicus, intelligentiae, sanctus..., humanus, benignus, stabilis Sap 7, 23)

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 75:


ludzki

Humano modo, ludzszky, operantes

1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, Radom, Miłosław, page 135:


walczyć

Polish: walczyć

Silesian: walczyć

/valʲt͡ʃʲɨt͡ɕ/

/valʲt͡ʃʲɨt͡ɕ/

From walka + -yć. First attested in the 15th century. Compare Old Czech válčiti.

Nam ouis pugnauit, valczyla szø, cum lupo

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page gl. 170a:

Apostoli pro fide pugnarunt valczyly

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page gl. 155a:

Gestly eszescye wyernye ku mnye prziszly, abich walczil (ut pugnem) za was przecyw sinom Amonowim

1930 [c. 1455], “Jud”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 11, 9:

Day pokoy, myli panie..., bocz nye iest gynszi, ktorj bi walczil za namy jedno ti, boze nas

1887 [Fifteenth century], Wacław Ubogi z Brodni, edited by Lucjan Malinowski, Modlitwy Wacława. Zabytek języka polskiego z wieku XV odkryty i skopjowany przez Aleksandra Przezdzieckiego wydał i objaśnił Lucyjan Malinowski, Krakow, Brodnia, page 43a:

A presto, gdisczy ktory clouek svim neprzygaczelem che szø valcicz, tedycz vøcz on szebe dludze odzene sdrucy

Beginning of the 15th century, Łukasz z Wielkiego Koźmina, Kazania gnieźnieńskie, Krakow, page 173a:

Day my, myly panye Crysthe, mocz z nyeba, yzbych przewyczyązyla dvschnego nyeprzyyaczyelya czvyaczego y walczaczego naprzeczyw mnye

1875 [End of the 15th century], Stanisław Motty, editor, Książeczka do nabożeństwa Jadwigi księżniczki polskiej, Modlitewnik Nawojki, page 169:

Certare kempfen streyten oder fechten valczycz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 26v:

Preliari id est bellare prelium committere fechten oder streyten vąlczycz

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 105r:

+obj

naprzeciw przeciw (+ dative) ‘against whom’

(intransitive or reflexive with się, attested in Lesser Poland, Sieradz-Łęczyca, Greater Poland) to fight with a weapon [with za (+ accusative) ‘for whom/what’] [with za (+ instrumental) ‘for whom’] [with z (+ instrumental) ‘with whom/what’] [with naprzeciw or przeciw (+ dative) ‘against whom’]

Valczi laborat

1885-2024 [c. 1450], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume IV, page 577:

Nec cellis ideo contende, nye walcz, Falernis, muszkatella

1977 [End of the 15th century], “Vergili Georgicorum schedae Gnesnenses”, in Bogdanus Bolz, Wanda Żurowska-Górecka, editors, Symbolae Philologorum Posnaniensium, volume 3, page 77:


brać

Polish: brać

Silesian: brać

Inherited from Proto-Slavic *bьrati. First attested in 1392.

A kiedym uźrała, iże już biorą miotłę, ja ku pirwemu razu jako sercem urażonem odwiedziona jestem od rozumow, ... a po małej chwili ocuciwszy sie uźrałam ciało jego wszytko zedrane

Middle of the 15th century, Rozmyślanie o żywocie Pana Jezusa, page 821:

Iensze po spolu se mnø slotke bral ies karme

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 54, 15:

Dokød sødzicze lichotø y oblicze grzesznich byerzecze

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 81, 2:

(attested in Lesser Poland) to take (to grab with the hands)

Winniczø z Egipta przenosl ies... i czemu, bosze, zkazyl ies sczanø iey, y byorø iø wszistczi

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 79, 13:

Stanislaw czso bral pczoly, to bral na prawem swem, yako na przywileyu ma

1888 [1411], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 90:

(attested in Greater Poland) to take furtively, to skim off, to pilfer

to take furtively, to skim off, to pilfer

O chtorø wodø zalowal na mø Iasek, tøm ya bral s yego wolø, eze mi otpusczil s gego studney

1920 [1402], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume I, number 170, Płońsk:

Oczecz twoy ne prza sya o ty dzedzine any byerzą na szachoczcza podlug prawa zemskego, dal na sya roku stacz

1897 [1418], Teki Adolfa Pawińskiego, volume VII, number 129, Brześć Kujawski Voivodeship:

(attested in Kuyavia) to pass long [with na (+ accusative) ‘to whom’]

To *berze na mą dusche y na mą prawdi, iakom ne recepi... duas rotas

1887, 1889 [1394], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume II, number 1638, Pyzdry, Gniezno, Kościan:

Byerzø to kv mey duszy y ku mey prawdze, yako tamo dzeszancz grziwen, czso przidze na Stachnicowø czanscz y na Stachnynø

1888 [1405], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 112:

na (+ accusative) ku (+ dative) ‘what reponsibility’

[with na (+ accusative) or ku (+ dative) ‘what reponsibility’]

(attested in Greater Poland) to pass responsibility [with na (+ accusative) or ku (+ dative) ‘what reponsibility’]

Bracz v. przypusczacz admittere

1885-2024 [XV ex.], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume V, page 19:

Orandowal *iszm do gich domv, by penødze brali, a ony gich ne chczeli wzøcz

1887, 1889 [1395], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume II, number 1773, Pyzdry, Gniezno, Kościan:

Iensze dobra swego ne dal iest na lichfø y darow na przezwinnich ne bral iest

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 14, 6:

Iaco Boguslaw ne bral po mey sestrze Swachne nygeney pusczini

1895 [1419], Archiwum Komisji Prawniczej. Collectanea ex Archivo Collegii Iuridici, volume VIII, page 44:

Tho raczcze magą na nyem bracz nye patrzacz gynego prawa

1884 [c. 1455-1460], “Die Magdeburger Urtheile. Ein Deutschen Rechtes in polnischer Sprache aus der Mitte des XV Jahrhunderts”, in Aleksander Brückner, editor, Archiv für slavische Philologie, volume VI, page 355:

Ot ludzy... xanząnth mazowesskich..., ot ktorichkoly rzeczi kupy..., targowego braacz nye mayąn, myanso a ribi telko viyąwschi, ot ktorich, to yest myąnsza a rib, podlug starego obiczaya targowe ma bicz brano i dzwygano

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 112:

Iaco v mne Iacup nosza za polczwarta grosza ne cupil anim ia v nego penødzi bral

1920 [1406], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume I, number 723, Płońsk:

Jacub ma Wyczøskowo f sz[y]astawe, a berze sz nego plat

1887, 1889 [1397], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume II, number 2030, Pyzdry, Gniezno, Kościan:

Marczin nye mal vmowy z Passzkem, aby myal zitho bracz za oborzne, ale penandze

1950 [1426], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 152, Warsaw:

:od(gen)/:u(gen)/:z(gen)<whom> + :za(acc)/gen<for what>

od (+ genitive) u (+ genitive) z (+ genitive) ‘whom’ along with za (+ accusative) genitive ‘for what’

(transitive, attested in Greater Poland, Masovia) to charge [with od (+ genitive) or u (+ genitive) or z (+ genitive) ‘whom’, along with za (+ accusative) or genitive ‘for what’]

Berze rapit

1874-1891 [XV in.], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIV, page 73:

Iaco o tho, czso zalowal Wyssoczin kmecz na Dzerska, bi bral o gego rzecz iego rankoymø, o to gy pothwarza

1888 [1392], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 66:

Lupu pomagal bracz iako dwe griwne

1887, 1889 [1397], Józef Lekszycki, editor, Die ältesten großpolnischen Grodbücher, volume I, number 2556, Poznań:

Climonth ne byl Clary meczowa glowicza... ani yey penandzi bral

1856-1870 [1399], Antoni Zygmunt Helcel, editor, Starodawne Prawa Polskiego Pomniki, volume VIII, number 8448:

Gdy kto komv byerze gego gymyenye

1886 [c. 1455-1460], Emil Kałużniacki, editor, Die polnische Recension der Magdeburger Urtheile und die einschlägigen deutschen, lateinischen und czechischen Sammlungen, page 191:

(attested in Greater Poland) to take, to occupy (to deprive of ownership)

to take, to occupy (to deprive of ownership)

Iaco gest Paszek ne bral Colowske ani vz[y]tka ma, a to stogø s nim w roczech

1888 [1394], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 68:

Iaco vemi..., eze czso Tomek bral pana Benika o sszina, to s prawa bral, ez sø yemu poddal poth czøzø

1888 [1403], Romuald Hube, editor, Zbiór rot przysiąg sądowych poznańskich, kościańskich, kaliskich, sieradzkich, piotrkowskich i dobrzyszyckich z końca wieku XIV i pierwszych lat wieku XV, Greater Poland, page 104:

Iacom ia v Strzechni ne bral bidla ani szita szilø

1920 [1400], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume I, number 12, Płońsk:

Jacom ya o thø krziwdø oth Arnoltha wstal, eze mi gego szona gwalthem møkø brala s mego sola

1950 [1428], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 2902, Warsaw:

A my baczącz, yszby nykth nye myal czvdzych rzeczy bracz przes dząky pana gych

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 44:

Ysz pryszyasznyczy maya gynne przyszyasznyky wybyeracz, tho yesth nam dobrze pamyąthno a yesth podlug... prawa..., thedy yeszlysczye wy thakowy brany y poszthawyeny podlug waszego stharego obyczaya, mozeczye dobrze w lawyczy na szadzye szyedzyecz y prawo wyrzecz

1858 [c. 1408], Wojciech Szurkowski z Ponieca, “Wyroki sądów miejskich czyli ortyle [Urban court rulings i.e. "Ortyls"]”, in Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich [History of Slavic lawmaking], volume 6, Poniec, page 44:

A gest nam tesz k themv podtrzebyen y vzytheczen, wybyeramy go w radą y byerzemy k szobye w szedzaczą radą

1884 [c. 1455-1460], “Die Magdeburger Urtheile. Ein Deutschen Rechtes in polnischer Sprache aus der Mitte des XV Jahrhunderts”, in Aleksander Brückner, editor, Archiv für slavische Philologie, volume VI, page 356:

(attested in Greater Poland, Masovia) to choose

Gdisz bracz syą bødø, seymø slvgy stanowe stan

1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 1, 51:

Y bralasta syø spolv do myasta, ktoresto na poslednich krayoch bilo gego krolewstwa

1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 22, 39:

Ach, tocz Ezau, twoy brat [grozi-ć], chce czyø zabycz. A ti posluchay myø. Byerz syø ku Labanowy, bratu memu, do Aram

1930 [c. 1455], “Gen”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 27, 43:

Jvthrocz sza byerzą od czebye... A gdycz wszythky stoly osządą, thedycz ya ivsch w drodze bandą

1451-1455, Legenda o świętym Aleksym, line 66:

Dixitque ei vir: Recesserunt de loco isto braly sszyą s tego

1880-1894 [XV p. pr.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume I, page 301:

(reflexive with się, attested in Greater Poland) to leave, to go

Rzekl szwym rzekznykyem: po wthore ten ortel gest nysprawyedlywy..., y bral szye o tho do krolewszkego dwora

1884 [c. 1455-1460], “Die Magdeburger Urtheile. Ein Deutschen Rechtes in polnischer Sprache aus der Mitte des XV Jahrhunderts”, in Aleksander Brückner, editor, Archiv für slavische Philologie, volume VI, page 365:

Czlowyek z woythowszkey wssy z gedna nyewyasta z Opawy [stali] przed nymy szyedzaczą radą o pyenądze a braly szye na gych wysznane: tako to ma bycz gysczono, yako szyedzaczą radą wysznala

(reflexive with się, law) to appeal to a higher court

Mamj wszyczy k themu szą dzysz bracz, biszmy mogli laszką u bogą zyskacz

1853 [XV ex.], Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Piśmiennictwo polskie od czasów najdawniejszych aż do roku 1830, volume 4, page 137:

Naprzeczywko negtoremu Johannem za szaka se berzøczego Plocensis ocloczy

1915 [1474], Jan Łoś, editor, Przegląd językowych zabytków staropolskich do r. 1543, Sieradz, page 540:

(reflexive with się, attested in Sieradz-Łęczyca) to personate

Møzowye myesczczi, ktorzisto gonili Iozve, osrzafszy syø y vsrzeli dim w myescze az kv nyebv wzchadzayøczi, nye mogøcz daley ani szam ani tam vczecz, a nawyøczey przeto, gdysz cy, gesto byli iako pobyegly, chczøøcz syø na pvsczø wroczicz, potem obrocziwszy syø przesylnye syø brali

1930 [c. 1455], “Jos”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 8, 20: