bełk

Middle Polish: bełk

Silesian: bełk

Deverbal from Proto-Slavic *bъlkotati. First attested in 1436.

Vir vel belk gurges

1463, Wokabularz petersburski VII, Cesarskiej Biblioteki Publicznej w Petersburgu, sygn. Lat.Q.ch.I.100, page 12:

Belk intensus ignis

1874-1891 [1436], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIII, page 270:


bezdzięczność

/bɛzd͡ʑæ̃t͡ʃʲnɔɕt͡ɕ/

/bɛzd͡ʑæ̃t͡ʃʲnɔɕt͡ɕ/

From bezdzięczny + -ość. First attested in the 15th century.

Besdecznosczy przypąandzon necessitate compulsus tradidit eis Danielem

1880-1894 [XV p. pr.], Sprawozdania Komisji Językowej Akademii Umiejętności, volume I, page 301:


bezdzięczny

/bɛzd͡ʑæ̃t͡ʃʲnɨː/

/bɛzd͡ʑæ̃t͡ʃʲnɨ/

From bez- + dzięka + -ny. First attested in 1470.

Talis pauper benivolus cicius aufugit iram, sed pauper *bezdzącczny... irascitur et comovetur

1991 [1470], Elżbieta Belcarzowa, editor, XV-wieczne polonica w zbiorach Państwowej Biblioteki Publicznej im. Sałtykowa-Szczedrina w Leningradzie, page 23:


bezdrożny

Polish: bezdrożny

From bez- + droga + -ny. First attested in c. 1500.

Sed ad falsa deuius, beszdroszny, error abducit

1992 [c. 1500], Julian Wojtkowski, editor, Glosy i drobne teksty polskie do 1550 r., Śrem, page 33:

(attested in Greater Poland) wayless (astray)


bezmiłościwy

From bezmiłość + -iwy. First attested in c. 1420.

Wymislil czenszke manky, *iosch to *bismiloscziwy kasal mancziczy

c. 1420, Legenda o św. Dorocie, page 169:


bezmiłość

From bez- + miłość. First attested in the 15th century.

A ktos po dwv dnyv iadlbi yø, viopczowan bødze a beszmilosci winyen

1930 [c. 1455], “Lev”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 19, 7:


bezlisz

Middle Polish: bezlisz

Blend of bez + przezlisz with a confusion of the rhyming prepositions bez and przez. First attested in the 15th century.

Rozmagitego plodu wyelye bezlysz

1930 [c. 1455], “Ex”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 12, 38:


bezprawy

From bez- + prawo + -y. First attested in the 15th century.

Gdy woyth foldruge o glowa, czyaszkye rany albo o ktorakoly bezprawą rzecz syrothną

1972 [15th century], Józef Reczek, Wacław Twardzik, editors, Najstarsze staropolskie tłumaczenie ortyli magdeburskich wg rkpsu nr 50, pages 21, 1:


bezprzezpieczny

From bez- + przezpieczny. First attested in 1471.

Kv bezprzespyecznemv *przewodą in comitatu tutele

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 54:


bezszkodny

From bez- + szkoda + -ny. First attested in 1448–1450.

Tego dlya, abi yeden drugego besschodnego czvl zachowacz, vstawyami

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 99:


bezwinny

From bez- + wina + -ny. First attested in the 14th century.

S møszem bezwinnim bezvinni bødzesz

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 17, 28:

(attested in Lesser Poland) innocent (not guilty)


bezwiństwo

From bezwinny + -stwo. First attested in the 14th century.

Sødzi me... podlug bezwinstwa mego

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 7, 9:

(attested in Lesser Poland) innocence (state or quality of not being guilty)


bębennik

zlw-opl-noun

bębennik m animacy unattested (female equivalent bębennica)

bębennik m animacy unattested (canonical)
bębennica (feminine)

From bęben + -nik. First attested in the 15th century.

Wichodzily... vodzøcz tance s pysczci y z bøbennyki

1930 [c. 1455], “Judith”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 3, 10:


bębenica

bębenica m animacy unattested (canonical)

From bęben + -ica. First attested in c. 1500.

Bąbenyczą timpanator, timpanista

1908 [c. 1500], Bolesław Erzepki, editor, Przyczynki do średniowiecznego słownictwa polskiego. I. Glosy polskie wpisane do łacińsko-niemieckiego słownika drukowanego w roku 1490, Lubiń, page 3:

Timpanator aliquis canens in tympano ein baucker bąbenyczą

c. 1500, Wokabularz lubiński, Lubiń: inkunabuł Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, sygn. Inc. 78d., page 138r:

Timpanista ein bauckenmacher oder schlager babenyczą

(attested in Greater Poland) percussionist; drummer


bębennica

From bęben + -nica. First attested in the 14th century.

Przeszly sø ksøszøta prziløczeni zpewaiøczim posrzod mlodziczek bøbennicz

1939 [end of the 14th century], Ryszard Ganszyniec, Witold Taszycki, Stefan Kubica, Ludwik Bernacki, editors, Psałterz florjański łacińsko-polsko-niemiecki [Sankt Florian Psalter], Krakow: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, z zasiłkiem Sejmu Śląskiego [The Ossoliński National Institute: with the benefit of the Silesian Parliament], pages 67, 27:

(attested in Lesser Poland) female equivalent of bebennik (“percussionist; drummer”)


-ystek

wiesz + -ystek → wszystek


kłonica

Polish: kłonica

Silesian: kłōnica

Inherited from Proto-Slavic *kolnica. First attested in 1435.

Csom vczinil Yanowy, to za gego począthkem, kedi na mø klonyczą byl

1920 [1435], Marceli Handelsman, Antoni Rybarski, Kazimierz Tymieniecki, editors, Najdawniejsze księgi sądowe mazowieckie, volume III, number 933, Zakroczym:

(attested in Masovia) stanchion (bar attached to the wheel axis of the cart, supporting the ladder and baskets)


Warszewa

zlw-opl-proper noun

Warszewa f (related adjective warszewski)

Polish: Warszawa

Ellipsis of warszewa wieś (“village of Warsz”). First attested in 1241.

ellipsis

Jacom ya nye ranczyl... Dorotky... u dolu, ktora byla scazana na smyrcz, na postawyenye do Warschewy

1879 [1473], Jan Tadeusz Lubomirski, editor, Księga ziemi czerskiej 1404-1425. Liber terrae Cernensis, Masovia, page 88:

Jakom go ya nye zbyl samowthor, v Yana Hardego w gospodze Warschevye sthoyącz

1950 [1491], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1719, Warsaw:

Jako on mnye zastapyl drogą dobrovolną..., gdym yachal sz Warschevy... y konyevy oko vyczak waschnosczy yako secz kop

1950 [1492], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1727, Warsaw:


Warsz

zlw-opl-proper noun

Warsz m animacy unattested (related adjective *warszewy)

Warsz m animacy unattested (canonical)
*warszewy (adjective)

Jsze Raphal pelnil Warschowi wal we dwu nedzelu a Warsch walu (pro wolu?) ne chczal wszancz

1901 [1426], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume II, Radom, Sandomierz, Opoczno, page 304:

a diminutive of the male given name Warcisław


odnóżka

Polish: odnóżka

From odnoga + -ka. First attested in 1466.

Densaque purgantur ramala, byvąyą vrzy[a]sząny odnosky, quando putantur, tunc bene fructificant germen et amplificant

1874-1891 [1466], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXII, Łęczyca, page 19:

(attested in Sieradz-Łęczyca) diminutive of odnoga (“twig, young shoot of a plant”)


jakżeby

From jakże + -by. First attested in the. Compare Polish jakżeby.

Przirodzoni zabitego natichmyast, iakzeby nalasl, zadavi gy

1930 [c. 1455], “Num”, in Ludwik Bernacki, editor, Biblia królowej Zofii (Biblia szaroszpatacka), 35, 21:


bokowy

Polish: bokowy

From bok + -owy. First attested in the 15th century.

niemoc bokowa

Nyemocz bokowa colica

1885-2024 [XV p. post.], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume III, Wrocław, page 290:

(hapax, relational, attested in Silesia) side


gwałtować

Polish: gwałtować

From gwałt + -ować. First attested in c. 1455.

Vczysnącz, gwalthovacz, gwalth czynycz obprimere

1876-1929 [c. 1455], Vatroslav Jagić, editor, Archiv für slavische Philologie, volume XIV, Miechów, Kruchowo, page 492:

(hapax, attested in Lesser Poland, Greater Poland) to violate, to defile; to rape (to perform violence, misdeeds, etc.)

attested in Lesser Poland; Greater Poland; attested in Lesser Poland; Greater Poland


przebadać

Polish: przebadać (“to examine”)

From prze- + badać. First attested in 1436.

Tu... ibi stabilitus confidas prius rimata diligentia, przebadana pilnoscz, uideas

1874-1891 [1436], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXIII, page 276:

(transitive, hapax) to consider; to examine; to investigate; to scrutinize


kolimaga

From the same Mongolic origin as Russian колыма́га (kolymága, “hooptie”). First attested in the 15th century

Colimaga traha

1885-2024 [XV p. post.], Jan Baudouina de Courtenay, Jan Karłowicz, Antoni Adam Kryńskiego, Malinowski Lucjan, editors, Prace Filologiczne, volume V, page 10:

Traha colimaga

XV p. post., Wokabularz petersburski II, Cesarskiej Biblioteki Publicznej w Petersburgu, sygn. Lat.F.ch.XVI.12, page 10:


wżgam

The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:

Czvda szącz dzywi wydome, ktoresz aczkoli oblycznye biwayą wydane, a wszakosz wszgam nyeczo gynszego na przyszli czas sznamyonvyą..., in futuro tamen aliquid demonstrant

1901 [XV ex.], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume II, page 320:


jałmurka

Polish: jarmułka

Borrowed from an uncertain source. First attested in 1458.

Tunice stricte *muliebre al. nyewyeshcze, yelmvncha rubea, manutergio et podvyyka

1950 [1458], Władysław Kuraszkiewicz, Adam Wolff, editors, Zapiski i roty polskie XV-XVI wieku z ksiąg sądowych ziemi warszawskiej, number 1057, Warsaw:


gwałtownik

Polish: gwałtownik

From gwałtować + -nik. First attested in 1443.

Vyna gwalthownykow sbyegow. Item za taky gwalth taky gwaltownyk takąn vynąn ma bicz karan

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 89:

Ten isti gwaltownyk bandzye czyrzpyal sbyezenye dlya swego zivotha

Gdy ktori drapyescza dzesyącziny abo gwaltownyk rzeczy kosczelnych byl naleszon, ma bycz vpomyenyon klyątwą z vpomynanym

1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I, Lesser Poland, page 4:

Przeto vstawiamy, aby taczy gwaltownyczy prawem polskym sądzeny

1895 [Fifteenth century], Franciszek Piekosiński, editor, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich. Kodeks Działyńskich I, Lesser Poland, page 33:

Y od thego czasv tak skazujem, ys ieslizebi (si) kthorikolwye ziemianyn... smialbi..., albo iego czelacz, dom cziykolwie nayachacz..., thakowi gwalthownik uthracza czescz i wsisthko ymienye swoje

1858 [1498], Wacław Aleksander Maciejowski, editor, Historia prawodawstw słowiańskich, 2 edition, volume VI, page 272:

Ysche Pauel, Yan y Maczey, oczecz gych, zachowany gwalthownyk, nye przyschly na gymyenye Janczewo... any zegnaly trzech oraczoph yego

1921 [1476], Kazimierz Tymieniecki, editor, Wolność kmieca na Mazowszu w wieku XV, Masovia, page 68:

(attested in Masovia, Lesser Poland) violater, defiler; raper (one who performs violence, misdeeds, etc)

Bracze a. gwalthowniczi exactores

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 88:

Gwalthownyk yawney droghi... dwyemanaczcze swyathky szą ma wywyescz dobrimy

1895 [1448–1450], Mikołaj Suled, edited by Franciszek Piekosiński, Tłumaczenia polskie statutów ziemskich, Kodeks Świętosławów, Warka, page 17:

Vkladamy..., aby gdy ktori drapyescza dzesyącziny abo gwaltownyk rzeczy kosczelnych byl naleszon, ma bycz vpomyenyon klyątwą

Thedi wedlvg prawa thraczi czescz y ymienie gwalthownik thakowy

(attested in Masovia, Lesser Poland) plunderer, oppressor

attested in Masovia; Lesser Poland; attested in Masovia; Lesser Poland; attested in Masovia; Lesser Poland


olejarz

olejarz m animacy unattested (canonical)

Polish: olejarz

From olej + -arz. First attested in 1475.

Pro littera portanda ad Michaelis fideiussit Woytek, olearzs

1913 [1475], Kazimierz Kaczmarczyk, editor, Księgi przyjęć do prawa miejskiego w Krakowie. Libri iuris civilis Cracoviensis 1392-1506, number 7574, Krakow:

(attested in Lesser Poland, hapax) oilman (one who refines or sells oil)


pieprzowy

Polish: pieprzowy

From pieprz + -owy. First attested in 1472.

Pyeprowy oley piperis albi

1900 [1472], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 1165:


cołta

Unum album panem, quod in Polonico dicitur czolta

1878-1889 [1343], Archiwum Komisji Historycznej, volume XVI, page 97:


cołt

zlw-opl-noun

cołt m animacy unattested (diminutive cołtek)

cołt m animacy unattested (canonical)
cołtek (diminutive)

Borrowed from Middle High German zëlte. First attested in 1343.

Czolt *corstula

1900 [1472], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 1534:

Corstula czolt, poglodek

1900 [1472], Józef Rostafiński, editor, Symbola ad historiam naturalem medii aevi = Średniowieczna historya naturalna w Polsce. Ps 2, number 1535:


pośrzedni

Polish: pośredni

Silesian: postrzedni

Inherited from Proto-Slavic *poserdьnjь. By surface analysis, pośrzód + -ny. First attested in 1421.

Powloky poyrzednyey lateris medii

1901 [1471], Materiały i Prace Komisji Językowej Akademii Umiejętności w Krakowie, volume V, page 43:

medium (neither large nor small in size)


cetno

Polish: cetno

Inherited from Proto-Slavic *čьtъno with masuration. First attested in 1462.

W czetnye in pari numero

1874-1891 [1462], Rozprawy i Sprawozdania z Posiedzeń Wydziału Filologicznego Akademii Umiejętności, volume XXV, page 270: