მეგობარი

There are two theories of the origin of this word.
The first one suggests that it comes from word შეგუება (shegueba) which means "to adapt"/"to get along with"/"to get used to" ("გუებ" ("gueb") - მე-გუებ-არი (me-gueb-ari) - მეგობარი (megobari).
According to the second theory, it is thought to derive from გობი (gobi, “bowl”), via the sense of 'one with whom a bowl (of food) is shared'.


ქართული

Georgian: ქართული (kartuli)

→ Svan: ქართუ̂ილ (kartûil)

From Proto-Georgian-Zan *kart-ul-, from earlier *kart(w)-.
According to some, from Proto-Kartvelian *kart-. See ქართველი (kartveli) for more.


შაბათი

head

შაბათი • (šabati)

šabati (romanization)
შაფათი (alternative)

desctree

Georgian: შაბათი (šabati)
→ Adyghe: шэмбэт (šɛmbɛt)
→ Bats: შაბათ (šabat)
→ Chechen: шот (šot)
→ Ingush: шоатта (šoatta)
→ Mingrelian: შაბათი (šabati)
→ Kabardian: щэбэт (śɛbɛt)

From Hebrew שבת (šabat) perhaps via Old Armenian շաբաթ (šabatʻ).


პარასკევი

head

პარასკევი • (ṗarasḳevi)

desctree

Georgian: პარასკევი (ṗarasḳevi)
→ Bats: პარასკ (ṗarasḳ)
→ Chechen: пӏе̄раска (pʼeeraska)
→ Ingush: пӏа̄ьраска (pʼääraska)

→ Aghwan: 𐕗𐔰𐕙𐔰𐕚𐕄𐔴 (ṗarasḳe)
Udi: пӏараскӏи (ṗarasḳi), параскӏи (parasḳi), параски (paraski)

→ Laz: პარასკე (p̌arasǩe)

Borrowed from Ancient Greek Παρασκευή (Paraskeuḗ).


ქართველი

Georgian: ქართველი (kartveli)

→ Svan: ქართუ̂ელ (kartûel)

Ultimately from Proto-Kartvelian *kart-, which also produced a placename ქართლი (kartli, “Kartli”), thus, originally, the term referred to an inhabitant of the Georgian core central region of Kartli (the eastern part of present Georgia, Known to Classical authors as Iberia).
Klimov considers Svan ქა̈რთ (kärt, “Tbilisi”) to be borrowed from Georgian. He reconstructs the root as Proto-Georgian-Zan *kart(w)- and derives ქართველი (kartveli) from inflected *kartw-el-. He also points out that this Proto-Georgian-Zan term, alongside *m-egr-el- (whence Georgian მეგრელი (megreli) and Mingrelian მარგალი (margali)), indicates the presence of an important ethnic division as early as the Proto-Georgian-Zan period.


კეთება

head

კეთება • (ḳeteba)

Georgian: კეთება (ḳeteba)

From Proto-Georgian-Zan *ḳet- (“to add, mix”).


ლარი

Georgian: ლარი (lari), ლარო (laro)

From Old Armenian լար (lar), genitive լարոյ (laroy). The form ლარო (laro) reflects the o-stem of the Armenian.


შოლტი

head

შოლტი • (šolṭi)

desctree

Georgian: შოლტი (šolṭi)
→ Armenian: շոլտի (šolti)
→ Pontic Greek: σόλτ’ (sólt’)
→ Turkish: (Sarıkamış) şoldu, (Hemşin) şolt

desc

→ Mingrelian: შორტი (šorṭi), შერტი (šerṭi)

→? Laz: შორთი (şorti)

→ Svan: შუ̂ელტ (šûelṭ), შო̈ლტ (šölṭ), შოლტ (šolṭ)

→? Old Armenian: շերտ (šert) (via a Zan language)

→? Aramaic: (“whip”)

lect

Jewish Palestinian Aramaic, Jewish Literary Aramaic, Jewish Babylonian Aramaic: שׁוֹטָא (šōṭā)

Classical Syriac: ܫܱܘܛܳܐ (šawṭā)

Classical Mandaic: ࡑࡀࡅࡈࡀ (šawṭa), ࡑࡅࡈࡀ (šuṭa)

→? Aramaic: (“staff, cane, branch”)

Jewish Literary Aramaic, Jewish Babylonian Aramaic: שׁוֹטִיתָא (šōṭīṯā), שׁוֹטְיָא (šōṭəyā)

→? Hebrew: שׁוֹט (šōṭ)


ვაშლი

head

ვაშლი • (vašli)

Georgian: ვაშლი (vašli)


ძელი

ძელი • (ʒeli)

Georgian: ძელი (ʒeli)

desc

⇒ Old Armenian: ձեղուն (jełun, “ceiling”)


ფანდური

Georgian: ფანდური (panduri)

Probably from Ancient Greek πανδούρα (pandoúra, “lute”).


ხე

Georgian: ხე (xe)

A Nakh borrowing, compare Proto-Nakh *xеᶰ. Borrowed сlearly after the 5th century. The word displaced native ძელი (ʒeli) in the sense "tree".


მეფე

mepe (romanization)
მეუფჱ (alternative)
მეფჱ (alternative)

Georgian: მეფე (mepe)


კითხვა

head

კითხვა • (ḳitxva)


კითხვა

კითხვა • (ḳitxva)

Georgian: კითხვა (ḳitxva)


ცხენი

Georgian: ცხენი (cxeni)


ბრინჯი

ბრინჯი • (brinǯi)

Related to Middle Armenian բռինչ (bṙinčʻ).

და მუნ დგა ხჱ შუენიერი ბრინჯისაჲ

9th–14th centuries, The Georgian Chronicles 85.13–86.1

Translation by Robert W. Thomson
there stood an acacia tree


ქერქი

Georgian: ქერქი (kerki)

→ Bats: ქერქ (kerk)

→ Laz: ქერქი (kerki), ქჲერქი (kyerki)

→ Mingrelian: ქერქი (kerki)

→ Svan: ქერქ (kerk)

According to Ḳelauraʒe, from *ქერ-ქერ- (*ker-ker-), by reduplication of *ქერ- (*ker-), from Proto-Georgian-Zan *ker-, whence also ქერქელა (kerkela, “shell, pod”), ქექერ (keker, “leather”), ქენქერი (kenkeri, “hard, firm”). Cognate with Laz ქაქარა (kakara, “firm, dry, hardened”).

cog

crust (external, hardened layer of certain foodstuffs or Earth)


ლომი

Georgian: ლომი (lomi)


აქლემი

desctree

Georgian: აქლემი (aklemi)
→? Bats: აქლამ (aklam)
→ Bezhta: акламо (aklamo)
→ Hunzib: а̇кламо (åklamo)
→ Laz: აქრემი (akremi), აქლემი (aklemi) — Khopa, Sarpi
→ Mingrelian: არქემი (arkemi)

Ultimately from Proto-West Semitic *gamal- but the chain of derivation and the phonetic changes involved are uncertain. The initial ა- (a-) has been explained by a supposed transliteration of Biblical Hebrew הגמלים (hagemālīm, “the camels”) in the Bible translation; others have pointed to Ancient Greek ἀκάμαλα (akámala) in Hesychius. Yet others suspect a metathesis from *ქამელი (*kameli). See also Proto-Nakh *imkal.


ბორბალი

Georgian: ბორბალი (borbali)

From reduplication of Proto-Georgian-Zan *bor-.


სტუმარი

head

სტუმარი • (sṭumari)

desctree

Georgian: სტუმარი (sṭumari), ტუმარი (ṭumari) — dialectal
→ Mingrelian: სუმარი (sumari)

A compound სტუ-მარ-ი (sṭu-mar-i) borrowed from Nakh: see Proto-Nakh *sṭu (“wife”) and Proto-Nakh *maar (“husband”) for the constituents.


სიზმარი

Georgian: სიზმარი (sizmari)
→ Mingrelian: სიზმარი (sizmari), სიზიმარი (sizimari), სიზუმარი (sizumari), სიზჷმარი (sizəmari)

From Proto-Georgian-Zan *lʿi-zm-ar- (“dream”), from Proto-Kartvelian *zm- (“to dream”).

dream (imaginary events seen in the mind while sleeping)


ქალაქი

Georgian: ქალაქი (kalaki)
→ Abkhaz: ақалақь (akalakʲ)
→ Bats: ქალიქა (kalika), ქალაჲქა (kalayka)
→ Ossetian: калак (kalak)
→ Mingrelian: ქალაქი (kalaki)
→ Svan: ქალა̈ქ (kaläk)

From Old Armenian քաղաք (kʻałakʻ, “city”), itself likely derived from Iranian languages. See it for the further origin.


გორა

Georgian: გორა (gora)

From Proto-Georgian-Zan *gora (“hillock”). According to Klimov, borrowed from *gʷerH- whence also Russian гора́ (gorá), but this is rejected by Starostin who considers the similarity coincidental.


ღმერთი

head

ღმერთი • (ɣmerti)

Georgian: ღმერთი (ɣmerti)


ისარი

Georgian: ისარი (isari)

From Proto-Georgian-Zan *i-sar- (“arrow”), from *sar- : *sr-.


ვარდი

desctree

Georgian: ვარდი (vardi)
→ Abkhaz: а-уа́рд (a-wárd)
→ Bats: ვარდ class dd (vard)
→ Mingrelian: ვარდი (vardi)
→ Ossetian: уарди (wardi)
→ Svan: უ̂ა̈რდ (ûärd)

Borrowed from Iranian, ultimately from Proto-Iranian *wardah. Possibly entered via Old Armenian վարդ (vard).


ძილი

head

ძილი • (ʒili)

Georgian: ძილი (ʒili)


ანგელოზი

Georgian: ანგელოზი (angelozi)

→ Bats: აჼგლოზ (ãgloz)

desc

→ Mingrelian: ანგელოზი (angelozi), ანგილოზი (angilozi)

→ Svan: ა̈ნგუ̂ლეზ (ängûlez), ა̈ნგლო̈ზ (änglöz), ა̈ნგლეზ (änglez), ანგლოზ (angloz)

Borrowed from Koine Greek ἄγγελος (ángelos).


წამწამი

head

წამწამი • (c̣amc̣ami)

desctree

Georgian: წამწამი (c̣amc̣ami)
→ Bats: წამწამ (c̣amc̣am, “eyebrow; eyelash”)
→? Chechen: цӏоцкъам (cʼocqʼam, “eyebrow; eyelash”)
→? Ingush: цӏацкъам (cʼacqʼam, “eyebrow; eyelash”)
→ Laz: კამწამი (ǩamǯami), წამწამი (ǯamǯami) — Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala, წანწამი (ǯanǯami)
→ Romani: camcàle


ბიჭი

head

ბიჭი • (bič̣i)

desctree

>? Georgian: ბიჭი (bič̣i)
→ Laz: ბიჭი (biç̌i)
→ Azerbaijani: bic
→? Middle Armenian: բիճ (bič)
Armenian: բիճ (bič), բիջ (biǰ), փիճ (pʻič)
→ Ottoman Turkish: پیچ (piç)
Turkish: piç, pic (dialectal)
→ Northern Kurdish: pîç
→ Romanian: pici
→ Svan: ბიჭ (bič̣, “bastard”)

From Proto-Kartvelian *beč̣- ~ *bič̣- (“to crumble, break”). Cognate with Svan ბეჭკჳ- (beč̣ḳw-), ბიჭკჳ- (bič̣ḳw-, “to break (bread, apple, etc.)”).

ხოლო მან მიუგო და ჰრქუა: უფალო, რამეთუ ძაღლნიცა ტაბლასა ქუეშე ჭამედ ბიჭისაგან შვილთაჲსა

And she answered and said unto him, Yes, Lord: yet the dogs under the table eat of the children's crumbs.

xolo man miugo da hrkua: upalo, rametu ʒaɣlnica ṭablasa kueše č̣amed bič̣isagan šviltaysa


ღამე

head

ღამე • (ɣame)

Georgian: ღამე (ɣame)


მწერი

მწერი • (mc̣eri)

Georgian: მწერი (mc̣eri)


მეფჱ

მეფჱ • (mepē)


კუნძული

კუნძული • (ḳunʒuli)

ḳunʒuli (romanization)
კუნძუნი (alternative)

desctree

Georgian: კუნძული (ḳunʒuli)
→ Bats: კუნძულ (ḳunʒul)

The origin is uncertain. Possibly related to Old Armenian կղզի (kłzi). See it for more.


კუნძული

head

კუნძული • (ḳunʒuli)

An Iranian borrowing: compare Persian کنجلک (konjolak, “wrinkle, fold, plait”), کنجل (konjol, “anything contracted, shrunk up, or wrinkled; the hand or foot with the fingers or toes contracted; bread which, by accident, has fallen into the embers of the oven”), کنج (konj, “corner”). Akin to Georgian კუნჭული (ḳunč̣uli, “corner, nook”).


ძაღლი

head

ძაღლი • (ʒaɣli)

Georgian: ძაღლი (ʒaɣli)

From Proto-Kartvelian *ʒ₁aɣl-. Compare also ძაღუერი (ʒaɣueri, “stupid, silly, witless”).


წყალი

წყალი • (c̣q̇ali)

Georgian: წყალი (c̣q̇ali)

From Proto-Kartvelian *c̣q̇al-. (or from Proto-Georgian-Zan [Term?]).


სომეხი

Georgian: სომეხი (somexi)

desctree

→ Mingrelian: სომეხი (somexi)
→ Abkhaz: а-шәамахь (a-ŝʷamaxʲ) (or directly from Georgian)

→ Ossetian: сомих (somix)

According to Diakonoff, derived by metathesis from the name of the country called 𒆳𒋢𒄭 (/Suḫmu/) in Akkadian and [script needed] (Zuhma) in Hittite. It was located in the upper Euphrates valley, i.e. close to South-Caucasian tribes, and was at some time inhabited by Proto-Armenians. Cognate with Laz სუმეხი (sumexi).

და ცოლად მისა იყო ასული ვარდანისი, სომეხთა სპაჲპეტისაჲ, რომლისათჳს ესე მივწერე თქუენდა, მამისაგან სახელით ვარდან, და სიყუარულით სახელი მისი შუშანიკ, მოშიში ღმრთისაჲ, ვითარცა-იგი ვთქუთ, სიყრმითგან თჳსით.

476 CE – 483 CE, Iaḳob Curṭaveli, C̣amebay c̣midisa šušaniḳisi dedoplisay [Martyrdom of the Holy Queen Shushanik] Chapter I

Translation by David Marshall Lang
And his wife was the daughter of Vardan, generalissimo of the Armenians, bearing the name of Varden, or Rose, after her father, and the pet-name of Shushanik, or Susanna; and she lived in the fear of God from her childhood days.

da colad misa iq̇o asuli vardanisi, somexta sṗayṗeṭisay, romlisatwis ese mivc̣ere tkuenda, mamisagan saxelit vardan, da siq̇uarulit saxeli misi šušaniḳ, mošiši ɣmrtisay, vitarca-igi vtkut, siq̇rmitgan twisit.

Armenian, a person from Armenia or of Armenian descent


ძმარი

head

ძმარი • (ʒmari)

desctree

Georgian: ძმარი (ʒmari)
→ Bats: ძმარ (ʒmar)
→ Mingrelian: ძიმარი (ʒimari)


არწივი

head

არწივი • (arc̣ivi)

Georgian: არწივი (arc̣ivi)

→ Laz: არწივი (arǯivi)

→ Mingrelian: არწივი (arc̣ivi)

→ Ossetian: арцъиу (arc’iw)

→ Proto-Nakh: *aarc̣iw

desc

→ Svan: ა̈რწიუ̂ (ärc̣iû)

→ Svan: ა̈რწიუ̂ (ärc̣iû)

→ Udi: арцӏив (arc̣iv)

Borrowed from Old Armenian արծիւ (arciw, “eagle”), a later form of արծուի (arcui), of native Proto-Indo-European origin. Displaced ორბი (orbi) in the sense "eagle".


მგელი

Georgian: მგელი (mgeli)

→? Laz: მგერი (mgeri), მჯვერი (mcveri), გვერი (gveri), გუ̂ერი (gûeri)

→? Mingrelian: გერი (geri), ნგერი (ngeri)

Related to Mingrelian გერი (geri) and Laz მგერი (mgeri).
Since long connected with Old Armenian գայլ (gayl, “wolf”) and usually considered a borrowing from it, replacing the native term due to a taboo. Note that dialectal Armenian գել (gel) is a late development within Armenian and is not particularly relevant for the comparison.
According to Klimov's earlier work, from Proto-Georgian-Zan *mgel- (“wolf”), he however remarks that in Mingrelian-Laz *მგარ- (*mgar-) is expected. In Klimov's more recent works, he no longer reconstructs Proto-Georgian-Zan, and is inclined to agree with the Armenian origin.


პირი

head

პირი • (ṗiri)

Georgian: პირი (ṗiri)

Ultimately from Proto-Kartvelian *ṗir-.
The root is პ- (ṗ-). Georgian -ირ- (-ir-) and Mingrelian -იჯ- (-iǯ-) are determiner suffixes. Compare cognates: Mingrelian პიჯი (ṗiǯi), Laz პიჯი (p̌ici) and Svan პილ (ṗil, “lip”)


თაფლი

Georgian: თაფლი (tapli)


ატამი

ატამი • (aṭami)

desctree

Georgian: ატამი (aṭami)
→ Armenian: ատամ (atam) — Artvin
→ Avar: гӏатӏам (ʻatʼam)
→ Bats: ატამ (aṭam)
→ Bezhta: атӏами (atʼami)
→ Hunzib: гӏатӏами (a̯aṭami)
→ Ossetian: атъами (at’ami), алтъами (alt’ami)

An Abkhaz-Abaza borrowing, compare Abkhaz а-тама (a-tʼama), Abaza тама (tama), ultimately from Proto-Northwest Caucasian *atʼǝmˤa (“peach, apricot”). Akin to Mingrelian ატამა (aṭama), Laz ატამბა (aťamba), ანტამა (anťama), Svan ატამა (aṭama).

der

Prunus persica
Prunus persica#Translingual


ცეცხლი

Georgian: ცეცხლი (cecxli)


სისხლი

Georgian: სისხლი (sisxli)

From Proto-Kartvelian *zisxl- (“blood”).


მარგალიტი

head

მარგალიტი • (margaliṭi)

margaliṭi (romanization)
მარგარიტი (alternative)

desctree

Georgian: მარგალიტი (margaliṭi)
→ Abkhaz: а-мыркы́лд (a-mərkʼə́ld), а-маркылд (a-markʼəld) (possibly via Mingrelian)
→ Avar: маргъал (marğal)
→ Bats: მარგალიტ (margaliṭ)
→ Mingrelian: მარგალიტი (margaliṭi)
→ Svan: მარგლიტ (margliṭ), მარგლი (margli), მარგალი (margali)

Of the same origin as Old Armenian մարգարիտ (margarit). According to Ačaṙyan, perhaps borrowed from it.


მარგარიტი

head

მარგარიტი • (margariṭi)

Alternative form of მარგალიტი (margaliṭi)


სახლი

saxli (romanization)
სახელი (alternative rare)

desctree

Georgian: სახლი (saxli)
→ Russian: сакля (saklja)
→ Ingrian: saklja

Inherited from Proto-Georgian-Zan *lʿa-xal-.


ზამთარი

Georgian: ზამთარი (zamtari)


ზაფხული

Georgian: ზაფხული (zapxuli)


ფუტკარი

head

ფუტკარი • (puṭḳari)

desctree

Georgian: ფუტკარი (puṭḳari)
→ Bats: ფუტკარ (puṭḳar)

From Proto-Georgian-Zan *buṭḳ-ar- (“bee”).


თავი

Georgian: თავი (tavi)


თითი

Georgian: თითი (titi)


გული

Georgian: გული (guli)


ცხოველი

cxoveli (romanization)
ცხოელი (alternative)

From Proto-Georgian-Zan *c₁xow-el-, formed by affixing *с₁xow- with the word-forming suffix *-el-. Words of the same origin include ცხოვრება (cxovreba), ცხოვარი (cxovari), ცხონება (cxoneba), etc.


სახელი

Georgian: სახელი (saxeli)

From Proto-Kartvelian *ʒ₁ax-e- (“name”), derived from the verb stem *ʒ₁ax-, *ʒ₁x- (“to call, be called”). The phonetic shape of this Proto-Kartvelian stem does not leave any doubt of its native Kartvelian origin.


სახელი

(rare) Alternative form of სახლი (saxli)


თოვლი

Georgian: თოვლი (tovli)


წელი

head

წელი • (c̣eli)

Georgian: წელი (c̣eli)


წელი

წელი • (c̣eli)

Georgian: წელი (c̣eli)

From Proto-Kartvelian *c̣₁el-. Related to Georgian ნაწლავი (nac̣lavi).


წამი

წამი • (c̣ami)

desctree

Georgian: წამი (c̣ami)
→ Mingrelian: წამი (c̣ami)


კაცი

Georgian: კაცი (ḳaci)

used as a unit of measurement (implying the height of an average man).


ასული

Georgian: ასული (asuli)


ყელი

head

ყელი • (q̇eli)

Georgian: ყელი (q̇eli)


ვირი

Georgian: ვირი (viri)

Uncertain. Related to Proto-Nakh *wir (“donkey, ass”), Mingrelian ვირი (viri, “rat; donkey”), Ossetian уыры (wyry, “rat”), Svan ჰუ̈ლ (hül, “mule”). Further has been connected with Mingrelian გირინი (girini, “donkey”).


კოვზი

კოვზი • (ḳovzi)

Georgian: კოვზი (ḳovzi)


ღორი

ღორი • (ɣori)

Georgian: ღორი (ɣori)

From Proto-Georgian-Zan *ɣor-, see there for more.


ცოლი

Georgian: ცოლი (coli)


ბროწეული

ბროწეული • (broc̣euli)

broc̣euli (romanization)
მრეწეული (alternative)
მროწეული (alternative)

Georgian: ბროწეული (broc̣euli) (see there for further descendants)

Cognate with Mingrelian ბერწული (berc̣uli), ბრეწეული (brec̣euli), Laz ბერწეული (berǯeuli), ბრეწეული (breǯeuli, “pomegranate”). Likely from the same source of Old Georgian ბრწამლი (brc̣amli, “Smilax excelsa”).


პატარა

head

პატარა • (ṗaṭara)

Georgian: პატარა (ṗaṭara)

Attested only once in the first book of XI-century hymnographer Ezra of Mtatsminda.
According to Ačaṙean, borrowed from Old Armenian պատառ (pataṙ, “piece, morsel (of bread)”). The sense “little, small” of modern Georgian is present also in dialectal Armenian պատառ (pataṙ, “little, small”) and Udi пӏатӏар (ṗaṭar, “little, small”), also from Armenian.
Compare also ფატარი (paṭari, “crumbly (bread, wood); rotten, hollow”).

bor

ka:ეზრა მთაწმიდელი


წალკოტი

head

წალკოტი • (c̣alḳoṭi)

Georgian: წალკოტი (c̣alḳoṭi)

From Old Armenian ծաղկուտ (całkut), from ծաղիկ (całik, “flower”), whence წალიკა (c̣aliḳa). For the -ო- (-o-) ~ -ու- (-u-) correspondence compare მაწონი (mac̣oni) ~ մածուն (macun).


ნარდი

nardi (romanization)
ნარდიონი (alternative)
ლარდიონი (alternative)

Georgian: ნარდი (nardi)


ვიგრი

Georgian: მიგრი (migri) — Khevsureti

Together with Old Armenian վագր (vagr, “tiger”) borrowed from an unattested Iranian word related to or borrowed from Sanskrit व्याघ्र (vyāghra, “tiger”). To explain the difference of vowel from the Armenian Gippert reconstructs Iranian *v(i)yāgr- from which the Armenian and Georgian are borrowed independently.

და აღჯდა ტაიჭსა შეჭურვილსა ჯავშნითა, დააღიღო ფარი მისი ვიგრის ტყავისა, რომელსა ვერ ჰკუეთდა მახჳლი, და ჩავლო გუერდი დამიდგა მახლობელად მდინარისა.

9th–14th centuries, The Georgian Chronicles

Translation by Robert W. Thomson
He mounted his horse, which was covered with chain-armour; he took up his shield of tiger-skin, which a sword could not cut; then he descended the hill and stood close to the river.

da aɣǯda ṭaič̣sa šeč̣urvilsa ǯavšnita, daaɣiɣo pari misi vigris ṭq̇avisa, romelsa ver hḳuetda maxwili, da čavlo guerdi damidga maxlobelad mdinarisa.


ზარი

Georgian: ზარი (zari)

From the first word of the idiomatic Old Armenian *զարհի հարկանել (*zarhi harkanel, “to dread, to fear”, literally “to be struck to fear”), attested in the later form զահի հարկանել (zahi harkanel). See զ- (z-, “to”), ահ (ah, “fear”) and հարկանեմ (harkanem, “to strike”)

bor

*զարհի հարկանել


ზარი

Georgian: ზარი (zari)


კართი

ḳarti (romanization)
კართნი (plural)
კარსი (alternative)

From Old Armenian կարթ (kartʻ, “shin, shank”).

der

(anatomy) calf (the back of the leg below the knee)


საკართული

head

საკართული • (saḳartuli)


ფაწალი

ფაწალი • (pac̣ali)

pac̣ali (romanization)
ფაწალა (alternative)

Georgian: ფაწალა (pac̣ala)


ფაწალა

ფაწალა • (pac̣ala)

Alternative spelling of ფაწალი (pac̣ali)


უტევანი

უტევანი • (uṭevani)

From Old Armenian վտեւան (vtewan), վտաւան (vtawan).


მატიანე

მატიანე • (maṭiane)

maṭiane (romanization)
მატიანი (alternative)

Georgian: მატიანე (maṭiane)

From Middle Persian mʾtgdʾn' (mādayān), according to Ačaṙean via Old Armenian մատեան (matean, “book, scroll, parchment, manuscript”), which is from the same source.


კოლტი

head

კოლტი • (ḳolṭi)

According to Łapʿancʿean (apud Ačaṙyan), from Old Armenian կոյտ (koyt, “herd”).

და იყო მუნ კოლტი ღორთაჲ მრავალი, მძოვარი მთასა ზედა; და ევედრებოდეს მას, რაჲთა უბრძანოს მათ ღორებსა მას შესლვაჲ. და თავადმან უბრძანა მათ.

There was a large herd of pigs near by, feeding on a hillside. So the demons begged Jesus to let them go into the pigs, and he let them.

da iq̇o mun ḳolṭi ɣortay mravali, mʒovari mtasa zeda; da evedrebodes mas, rayta ubrʒanos mat ɣorebsa mas šeslvay. da tavadman ubrʒana mat.


ქინძი

ქინძი • (kinʒi)

desctree

Georgian: ქინძი (kinʒi)
→ Armenian: քինձ (kʻinj) — Tbilisi
→ Bats: ქინძ class dd (kinʒ)
→ Laz: ქინძი (kinżi)
→ Mingrelian: ქინძი (kinʒi)
→ Ossetian: чиндзи (ḱinʒi), кендзе (kenʒe)
→ Russian: кинза (kinza)
→ Svan: ქინძ (kinʒ)
→ Turkish: kinzi — Samsun, Ordu

Of the same Iranian origin as Old Armenian գինձ (ginj). See Persian گشنیز (gešniz) for more.

5th century, Bible, Exodus 16.31

5th century, Bible, Numbers 11.7


ლოგინი

Georgian: ლოგინი (logini)

→ Mingrelian: ლოგინი (logini)

desc

→ Svan: ლჷრგიმ (lərgim), ლჷლგიმ (ləlgim), ლჷლგინ (ləlgin), ლჷგინ (ləgin)

The origin is uncertain.
Often considered a borrowing from Ancient Greek λέχος (lékhos, “bed”).
Has also been derived from a dialectal form of Old Armenian անկողին (ankołin, “bed”); compare dialectal Armenian գողին-ք (goġin-kʻ, “bed”).


მერცხალი

Georgian: მერცხალი (mercxali)


პილენძი

head

პილენძი • (ṗilenʒi)

desctree

Georgian: სპილენძი (sṗilenʒi), სპილენჯი (sṗilenǯi) — Upper Imereti
→ Mingrelian: სილენჯი (silenǯi)
→ Svan: სპილენძ (sṗilenʒ), სპილენჯ (sṗilenǯ), სპელენჯ (sṗelenǯ)

Borrowed from a Western Iranian language: compare Parthian 𐫛𐫓𐫏𐫗𐫝 (plync /plinǰ/) and see Persian برنج (berenj) for more.


შუშპარი

head

შუშპარი • (šušṗari)

desctree

Georgian: შუშპარი (šušṗari)
→ Armenian: շուշպար (šušpar, “buffoonery”) (Tbilisi)

desc

→ Svan: შუშპარ (šušṗar)

→ Svan: შუშპარ (šušṗar)

From Old Armenian *շուրջպար (*šurǰpar, “circle dance”), whence Modern Armenian շուրջպար (šurǰpar). See the latter for more.


ანგარი

angari (romanization)
ანგაჰრი (alternative)
ანგაარი (alternative)

Of the same Iranian origin as Old Armenian ագահ (agah). For the sound correspondence compare ბარი (bari, “spade, shovel”) beside Old Armenian բահ (bah), also from Iranian.


მგოსანი

From Parthian 𐫃𐫇𐫘𐫀𐫗 (gōsān). The მ- (m-) at the beginning is assumed to be the agentive prefix.

[…] იხილა მუნ მგოსნები […]
[…]ixila mun mgosnebi[…]


კარგი

head

კარგი • (ḳargi)

From Old Armenian կարգ (karg, “order”). The sense "good" developed via the sense "good order".


აგარაკი

აგარაკი • (agaraḳi)

agaraḳi (romanization)
აგარაჲ (alternative)

desc

Georgian: აგარაკი (agaraḳi), აგარა (agara)


დანაკი

head

დანაკი • (danaḳi)

Georgian: დანა (dana)

Of the same Middle Iranian origin as Old Armenian դանակ (danak). See it for more.


კერაკი

კერაკი • (ḳeraḳi)

desctree

Georgian: კერა (ḳera)
→ Laz: კერა (ǩera), ნკერა (nǩera), ნკეჲა (nǩeya), ნკეა (nǩea), ნკიჲა (nǩiya), ნკია (nǩia) — Lome
→ Mingrelian: კერა (ḳera)
→ Svan: კერა̈ჲ (ḳeräy)

Borrowed from the Iranian source of Old Armenian կրակ (krak).


სტრუკი

head

სტრუკი • (sṭruḳi)

Borrowed from Old Armenian ստրուկ (struk).


ქალი

Georgian: ქალი (kali)

→ Laz: ქალე (kale, “girl, miss”)


გერი

Georgian: გერი (geri)

⇒ Middle Georgian: ნაგერალი (nagerali)

Georgian: ნაგერალი (nagerali)

⇒ Georgian: ნაგერალა (nagerala)

Compare Old Armenian գերի (geri, “captive”).

wild plant (plant that grew in wild; without planting)

(figurative) stepchild (a child only from a different father)


მიწა

head

მიწა • (mic̣a)

Georgian: მიწა (mic̣a)


მოგჳ

მოგჳ • (mogwi) (genitive მოგჳსა, dative მოგუ̂სა)

mogwi (romanization)
მოგჳსა (genitive)
მოგუ̂სა (dative)

Georgian: მოგვი (mogvi)

Equivalent to მოგუ-ი (mogu-i), borrowed from Middle Persian 𐭬𐭢𐭥 (mgw). The -u is also present in the stem of Old Armenian մոգ (mog), genitive մոգու (mogu).


მოგჳ

→ Abkhaz: а-ма́гә (a-mágʷ)

→ Mingrelian: მაგუ (magu)

Together with Old Armenian մոյկ (moyk), մոյգ (moyg) borrowed from Middle Iranian — compare Middle Persian [script needed] (mwk' /mōg/, “shoe”) — ultimately from Proto-Iranian *hmáwčati.


სული

Georgian: სული (suli)


ტყავი

head

ტყავი • (ṭq̇avi)

Georgian: ტყავი (ṭq̇avi)


ჰანი

From Old Armenian հան (han), հանի (hani).

ნუმცა ვის ჴელ-ეწიფების დედაკაცისა თავისა თანა-მყოფად ქონებაჲ, თჳნიერ დედისა და დისა და ჰანისა

11th century, The Lesser Nomocanon, translated by Euthymius the Athonite

(please add an English translation of this quotation)

numca vis qel-ec̣ipebis dedaḳacisa tavisa tana-mq̇opad konebay, twinier dedisa da disa da hanisa


ჩაფი

ჩაფი • (čapi)

desctree

Georgian: ჩაფი (čapi)
→ Ossetian: чапи (ḱapi)


პეტობა

head

პეტობა • (ṗeṭoba)

From Old Armenian պետ (pet) + -ობა (-oba)

10th century, Hippolytus, Commentary on the Song of Songs


ქარტეზი

ქარტეზი • (karṭezi)

Borrowed from Old Armenian քարտէզ (kʻartēz).


ალაგი

desctree

Georgian: ალაგი (alagi), ალაგე (alage) — Guria, Imereti
→ Laz: ალაგა (alaga), ალარგა (alarga)
→ Mingrelian: ალაგი (alagi)

→ Svan: ლაგა (laga)

According to Androniḳašvili, from an Iranian source, compare Middle Persian 𐫀𐫀𐫡𐫃 (ʾʾrg /ārag/, “land, side, direction”), [Book Pahlavi needed] (ʾlk' /ālag/), from Proto-Iranian *Hárdaxš (“side”). Compare also Old Armenian աղագ (ałag), եղագ (ełag), which according to Ačaṙean, is the source of the Georgian word. Klimov agrees with the Armenian origin of the word.
Note also Kabardian лъагъуэ (lˢağʷɛ), Adyghe лъагъо (lˢağʷo).


კატაბანი

head

კატაბანი • (ḳaṭabani)

Borrowed from Old Armenian կատապան (katapan).


თათბირი

From Arabic تَدْبِير (tadbīr). Compare Turkish tedbir, Azerbaijani tədbir, Persian تدبیر (tadbir), all from Arabic.


ფუტურო

head

ფუტურო • (puṭuro)

From Proto-Georgian-Zan *puṭuro-. Klimov further compares Proto-Indo-European *pū̆-tro- (“rotten”) (with reflexes in Italic and Celtic), from the root *puH- (“to stink, rot”), implying a borrowing from Indo-European. He notes that a borrowing from the Latin descendant puter, putris (“rotten”) of that root is unlikely.
According to Ačaṙean, the borrowing is from Armenian փուտ (pʻut, “rottenness; rotten”), another reflex of the same Proto-Indo-European root.


სიცილი

Georgian: სიცილი (sicili)

From Proto-Georgian-Zan; reconstructions vary by source.


ეშვი

ეშვი • (ešvi)

Georgian: ეშვი (ešvi)

From Proto-Georgian-Zan *ešw- (“wild boar, pig”). Cognate with Mingrelian ოსქუ (osku, “pigsty”).


წამალი

head

წამალი • (c̣amali)


ბაზმაკი

ბაზმაკი • (bazmaḳi)

Georgian: ბაზმა (bazma)

Borrowed from Old Armenian բազմակ (bazmak) or directly from its Iranian source.


პარჭუკი

head

პარჭუკი • (parčuki)


შარავანდი

შარავანდი • (šaravandi)

Georgian: შარავანდი (šaravandi)

An Iranian borrowing. See Old Armenian աշխարաւանդ (ašxarawand) for more.


ხნარცვი

Georgian: ხნარცვი (xnarcvi)


ცხელი

Georgian: ცხელი (cxeli)

From Proto-Georgian-Zan *c₁x-e-, from Proto-Kartvelian *c₁x-.


აღმაშენებელი

აღმაშენებელი • (aɣmašenebeli)

desc

აღმაშენებელი

Georgian: აღმაშენებელი (aɣmašenebeli)

(figuratively) one who improves, makes better something


შვილი

head

შვილი • (švili)

Georgian: შვილი (švili)

From Proto-Georgian-Zan *šw-il-, derived from Proto-Kartvelian verbal stem *šew- ~ *šw- (“to give birth”) by adding the participate affix *-il, hence, it can be viewed as a past participle of შობს (šobs), where root ვ (v) is deleted due to the following ო (o). See the reconstructions for more.

და მიერითგან განითქუა ყოველსა ქართლსა საქმჱ მისი. და მოვიდოდეს მამანი და დედანი აღნათქუემთა შეწირვად და, რაჲ ვის უჴმდა, მიემადლებოდა წმიდითა ლოცვითა ნეტარისა შუშანიკისითა, რომელსა მოსცემდა მას კაცთ-მოყუარე ღმერთი: უშვილოთა შვილი, სნეულთა კურნებაჲ, ბრმათა თუალთა ახილვაჲ.

476 CE – 483 CE, Iaḳob Curṭaveli, C̣amebay c̣midisa šušaniḳisi dedoplisay [Martyrdom of the Holy Queen Shushanik] Chapter XI

And from then on, her holy deeds were beknownst to the whole Kartli. And came men and women to give offerings, and those who had a need would ask through holy prayers of Saint Shushanik, whom would give the magnanimous God: child to childless, cure to illnesses, vision to the blind.

da mieritgan ganitkua q̇ovelsa kartlsa sakmē misi. da movidodes mamani da dedani aɣnatkuemta šec̣irvad da, ray vis uqmda, miemadleboda c̣midita locvita neṭarisa šušaniḳisita, romelsa moscemda mas ḳact-moq̇uare ɣmerti: ušvilota švili, sneulta ḳurnebay, brmata tualta axilvay.


სირი

Georgian: სირი (siri)


წუხილი

წუხილი • (c̣uxili)

Georgian: წუხილი (c̣uxili)

Formed by affixing the Proto-Kartvelian verbal stem *c̣ux- with the *-il- suffix. Old Armenian ծուխ (cux) is a Kartvelian borrowing.


კბილი

კბილი • (ḳbili)

Georgian: კბილი (ḳbili)

From Proto-Georgian-Zan *ḳb-il-, which is the past-participle form of a very early formation ending in *-il based on the Proto-Georgian-Zan verb stem *ḳb-, which is the common ancestor of words pertaining to the oral cavity and eating such as კბენა (ḳbena, “to bite (anything but food)”) and კბეჩა (ḳbeča, “to bite (implying food)”).


ყური

ყური • (q̇uri)

Georgian: ყური (q̇uri)

handle (part of an object which is held in the hand when used or moved)


ფქვილი

Georgian: ფქვილი (pkvili)

From Proto-Georgian-Zan *pkw-il- (“flour”), from suffixing the Proto-Kartvelian *pek(w)- : *pk(w)- (“to grind”).


ქათამი

Georgian: ქათამი (katami)

→⇒ Svan: ქათალ (katal)


ყრუ

head

ყრუ • (q̇ru)

Georgian: ყრუ (q̇ru)

→ Bats: ყურუჼ (q̇urũ)

desc

→ Svan: ყუ̂რიუ̂ (q̇ûriû), ყრუუ̂ (q̇ruû)

→ Svan: ყუ̂რიუ̂ (q̇ûriû), ყრუუ̂ (q̇ruû)

From Proto-Georgian-Zan *q̇ur-u- (“deaf”), from Proto-Georgian-Zan *q̇ur- (“ear”).


მოდი

modius, a unit of dry measure (especially for grain) of about a peck or 9 L


კედელი

head

კედელი • (ḳedeli)

Georgian: კედელი (ḳedeli)

From Proto-Georgian-Zan *ḳ(e)d-el-, from *ḳad-.


ნემსი

Georgian: ნემსი (nemsi)

From Proto-Georgian-Zan *nems₁-. Bouda derives the latter from Proto-Indo-European *sīw-, but this is considered uncertain by Klimov.


ადგილი

desctree

Georgian: ადგილი (adgili)
→ Abkhaz: а-дгьыл (a-dgʲəl) (or from Mingrelian)
→ Bats: ადგილ class jj (adgil)
→ Mingrelian: ადგილი (adgili)
→ Svan: ა̈დგილ (ädgil)

From Proto-Kartvelian *deg-, *dg- (“to stand”).


ვაზი

Georgian: ვაზი (vazi)
→ Bats: ვაზ class bd (vaz, “grapevine”)
→ Hinukh: вази (vazi, “grapevine”)

desc

→ Svan: ღუ̂ა̈ზ (ɣûäz)

→ Svan: ღუ̂ა̈ზ (ɣûäz)

From Old Armenian վազ (vaz, “leap, jump, springing forward; *shoot (of vine)”), the latter sense appearing in Armenian records only since Middle Armenian վազ (vaz). It is now the commonly used form for the sense "vine"; the Old Georgian form ვენაჴი (venaqi, “vine; vineyard”) now primarily means "vineyard" except in formal or poetic language.

bor

არა თუ ვინმე დაადგრა ჩემ თანა, განვარდა იგი გარე ვითარცა ვაზი, განჴმა, და შეკრიბონ იგი და ცეცხლთა დაასხან იგი, და დაიწუას.

5th century and later, Bible, John 15.6, (Adysh Gospels)

ara tu vinme daadgra čem tana, ganvarda igi gare vitarca vazi, ganqma, da šeḳribon igi da cecxlta daasxan igi, da daic̣uas.

რამეთუ იყო მათ თანა ლომი და ვაზი ვენაჴი და კაცი და ორბი იგი.

10th century, Hippolytus, Commentary on the Song of Songs

rametu iq̇o mat tana lomi da vazi venaqi da ḳaci da orbi igi.


წებო

head

წებო • (c̣ebo)

Georgian: წებო (c̣ebo)

→ Old Armenian: ծեփ (cepʻ)


ცელი

desctree

Georgian: ცელი (celi)
→⇒ Andi: харисел (xarisel), хъалиссели (qˣalisseli), ххърцен (xqˣrcen), хъариса (qˣarisa), харицел (xaricel)
→⇒ Avar: харицел (xaricel), харилчер (xarilčer), хирисен (xirisen)
→ Bats: ცელ (cel)
→⇒ Bezhta: халисен (xalisen), харцел (xarcel), харицел (xaricel)
→ Chechen: цел (cel, “hoe”)
→ Ingush: цел (cel, “hoe”)
→ Khvarshi: цел (cel, “hoe”)
→ Udi: цел (cel) (dialectal)


ნათელი

Georgian: ნათელი (nateli)

From Proto-Georgian-Zan *nat-e- (“light”), from *nat- (“to shine, give light”), which is one of the largest terms by number of derivatives.


კაკაბი

head

კაკაბი • (ḳaḳabi)

desctree

Georgian: კაკაბი (ḳaḳabi)
→ Bats: კაკაბ (ḳaḳab)
→ Laz: კაკაბი (ǩaǩabi)
→ Svan: კაკაბ (ḳaḳab)


აბრეშუმი

head

აბრეშუმი • (abrešumi)

desctree

Georgian: აბრეშუმი (abrešumi)
→ Bats: აფშრულ (apšrul)
→ Mingrelian: აბრეშუმი (abrešumi), არეშუმი (arešumi), არუშუმი (arušumi)
→ Svan: აბრეშუ̂იმ (abrešûim)

From Middle Persian ʾp̄lyš(w)m (abrēšom, “silk”), whence Persian ابریشم (abrišam, abrišom). See it for more.


აგური

Georgian: აგური (aguri)

Ultimately from Akkadian 𒅇𒆪𒊒𒌝 (Ù.KU.RU.UM /agurru, ukurru/), the immediate source of borrowing probably being Persian آگور (âgur, “burned brick”) (or most probably its Middle Persian antecedent).


ბანი

From Old Armenian բան (ban, “speech, word”).


ბარჯი

head

ბარჯი • (barǯi)

Georgian: ბარჯი (barǯi)


ბაწარი

ბაწარი • (bac̣ari)

Georgian: ბაწარი (bac̣ari)


ბეჭი

ბეჭი • (beč̣i)

desctree

Georgian: ბეჭი (beč̣i)
→ Mingrelian: ბეჭი (beč̣i)

Compare Old Armenian բէճ (bēč), բէջ (bēǰ).


დილეგი

Georgian: დილეგი (dilegi)

→ Mingrelian: დილეკი (dileḳi)

→ Svan: დჷლიგ (dəlig)

According to Abulaje, together with Old Armenian դղեակ (dłeak, “fortress; dungeon”), Middle Armenian դղեկ (dġek) borrowed from an unspecified Iranian source. See դղեակ (dłeak) for more. Laz დილეღი (dileği) is borrowed from the same ultimate source.


ვაცი

Georgian: ვაცი (vaci)


ვაჭარი

head

ვაჭარი • (vač̣ari)

desctree

Georgian: ვაჭარი (vač̣ari)
→ Bats: ვაჭარ class vb (vač̣ar)
→ Mingrelian: ვანჭარი (vanč̣ari), ვაჭარი (vač̣ari)
→ Svan: ღუ̂აჭარ (ɣûač̣ar)

From Old Armenian վաճառ (vačaṙ) or directly from its Middle Iranian source. See Middle Persian [script needed] (wʾčʾl /wāzār/) for more.


ვერძი

head

ვერძი • (verʒi)

Georgian: ვერძი (verʒi)

From Proto-Georgian-Zan *werʒ₁-; see there for more.


თივა

Georgian: თივა (tiva)


კრავი

კრავი • (ḳravi)

Georgian: კრავი (ḳravi)


კუდი

კუდი • (ḳudi)

Georgian: კუდი (ḳudi)

Ossetian: къуди (k’udi)


ლექსი

Georgian: ლექსი (leksi)

→ Bats: ლექს (leks)

→ Laz: ლექსი (leksi)

desc

→ Mingrelian: ლერსი (lersi), ლერცი (lerci), ლექსი (leksi)

→ Svan: ლექს (leks)


მადლი

desctree

Georgian: მადლი (madli)
→ Bats: მადელ (madel)
→ Laz: მარდი (mardi)
→ Mingrelian: მადლი (madli)
→ Svan: მა̈დილ (mädil)

desc

→ Aghwan: 𐕌𐔰𐔳𐔼𐕅 (madil', “grace, mercy”)

The origin is unknown. Gleye compares it to Lithuanian maldà (“prayer”) and Old Prussian maddla (“prayer”).

unk

unknown


მასპინძელი

head

მასპინძელი • (masṗinʒeli)

Georgian: მასპინძელი (masṗinʒeli)

→ Mingrelian: მენძელი (menʒeli)

→ Svan: მა̈სძელ (mäsʒel)

Ultimately from Iranian. See Persian سپنج (sepanj) for more.


მატყლი

მატყლი • (maṭq̇li)

Georgian: მატყლი (maṭq̇li)


მკერდი

მკერდი • (mḳerdi)

Georgian: მკერდი (mḳerdi)

From Proto-Kartvelian *mḳerd-; see there for more.


მონაზონი

monazoni (romanization)
მოლაზონი (alternative)
მოლოზონი (alternative)

desctree

Georgian: მონაზონი (monazoni), მალაზონი (malazoni) — Imereti, Guria
→ Bats: მოლზოჼ (molzõ)
→ Mingrelian: მალაზონი (malazoni), მაჲაზონი (mayazoni)
→ Ossetian: моладзан (molaʒan), молодзан (moloʒan)
→ Svan: მულზონ (mulzon), მჷლზონ (məlzon), მჷლზვენ (məlzven)

From Ancient Greek μονάζων (monázōn), a participle of μονάζω (monázō, “to be alone”).


მძევალი

head

მძევალი • (mʒevali)

desctree

Georgian: მძევალი (mʒevali), რძევალი (rʒevali) — Imereti, Guria, ძევალი (ʒevali) — Imereti, Chveneburi, მზეველი̆ (mzevelĭ) — Tusheti
→ Svan: ძეუ̂ა̈ლ (ʒeûäl), ძა̈უ̂ა̈ლ (ʒäûäl), ძეუ̂ალ (ʒeûal)
→ Mingrelian: რძიალი (rʒiali)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *m-ʒ₁ew-al- (“nest egg”). In Old Georgian, the term is attested only in its figurative sense.


ნიში

head

ნიში • (niši)

From Middle Iranian. See Persian نشان (nešân) for more.


პაპა

პაპა • (ṗaṗa)

Georgian: პაპა (ṗaṗa)


რუ

Georgian: რუ (ru)

→ Bats: რუ (ru), რუვ (ruv)

According to Klimov / Khalilov, an Iranian borrowing. Compare Persian رود (rud, “river, torrent”).
According to Ačaṙean, borrowed from the older form of Old Armenian առու (aṙu), before the addition of the prothetic ա- (a-)- to it.
Either way, ultimately from Proto-Indo-European *srew- (“to flow, stream”).


სარდიონი

Georgian: სარდიონი (sardioni)


სარკე

head

სარკე • (sarḳe)

Georgian: სარკე (sarḳe)


სარტყელი

სარტყელი • (sarṭq̇eli)

Georgian: სარტყელი (sarṭq̇eli)

From Proto-Kartvelian *raṭq̇- : *rṭq̇- (“to gird, engird”).


საფეთქელი

Georgian: საფეთქელი (sapetkeli)


საფირონი

sapironi (romanization)
საპფირონი (alternative)

Georgian: საფირონი (sapironi)

From Ancient Greek σάπφειρος (sáppheiros). Doublet of შაფირი (šapiri).


საცერი

desctree

Georgian: საცერი (saceri)
→ Mingrelian: საცირი (saciri)
→ Ossetian: сасир (sasir)
→ Udi: сацер (sacer)

By umlaut from earlier *საცარი (*sacari), from Proto-Georgian-Zan *lʿa-car- (“sieve, sifter, strainer”), from Proto-Georgian-Zan *car- : *cr- (“to sieve, sift”).


სელი

Georgian: სელი (seli)


სიარული

Georgian: სიარული (siaruli)

From Proto-Georgian-Zan *wal-, *wl- (“to go”). Compare Old Georgian სლვა (slva).


ტაძარი

head

ტაძარი • (ṭaʒari)

ṭaʒari (romanization)
ტაზარი (alternative)

From Middle Iranian, from Old Persian 𐎫𐎨𐎼 (t-c-r /tačara-/, “palace”). See Persian تجر (tajar) for more.


ტახტი

head

ტახტი • (ṭaxṭi)

Georgian: ტახტი (ṭaxṭi)

An Iranian borrowing: see Middle Persian tʾht' (/taxt/).


ტილი

ტილი • (ṭili)

Georgian: ტილი (ṭili)


ტკივილი

ტკივილი • (ṭḳivili)

Georgian: ტკივილი (ṭḳivili)

the act of feeling sorry, bad about someone or something


უღელი

უღელი • (uɣeli)

Georgian: უღელი (uɣeli)

From Proto-Kartvelian *uɣ-; see there for more.


ფისი

desctree

Georgian: ფისი (pisi)
→ Armenian: փիս (pʻis), փիսի (pʻisi)
→ Bats: ფის (pis)
→ Ossetian: писи (pisi), песи (pesi)

Uncertain. Akin to Mingrelian ფირსა (pirsa), Laz ფისა (pisa), Svan ფისე (pise). Perhaps borrowed from Ancient Greek πίσσα (píssa) or some other Indo-European word related to it.


ფიცი

Georgian: ფიცი (pici)

From Proto-Georgian-Zan *puc₁- (“to swear; oath”).


ფურცელი

Georgian: ფურცელი (purceli)

From Proto-Georgian-Zan *purc₁-el- (“foliage, husk”). Klimov considers the latter to be derived from *prc₁-wn- (“to peel”) (whence also ფრცქვნა (prckvna, “to peel, clean”)).


ქერი

desctree

Georgian: ქერი (keri)
→ Abkhaz: а-қьар (a-kʲar)

desc

→ Laz: ქერი (keri), კერი (ǩeri) — Arkabi, ჭერი (ç̌eri) — Atina, ქეი (kei) — Khopa–Batumi, Arkabi

→⇒ Mingrelian: ქერი (keri), ქერექენი (kerekeni)

→ Svan: ქერ (ker)


ქმარი

Georgian: ქმარი (kmari)


ქონდარი

desctree

Georgian: ქონდარი (kondari)
→ Armenian: քոնդար (kʻondar)
→ Azerbaijani: köndər
→ Bats: ქონდარ (kondar)
→ Chechen: кондар (kondar)
→ Ingush: кондар (kondar)
→ Mingrelian: ქონდარი (kondari)
→ Svan: ქონდორ (kondor), ქუ̂ანდარ (kûandar), ქონდარ (kondar), ქონდა̈რ (kondär)
→ Turkish: köndar, kondar


ქრთამი

Georgian: ქრთამი (krtami)
→ Armenian: քրթամ (kʻrtʻam) — Tbilisi
→ Bats: ქართამ (kartam), ქრთამ (krtam)
→ Mingrelian: ქრთამი (krtami), რთამი (rtami)

Ultimately from Proto-Permic *kärtim, probably via the Old Ossetic ancestor of Ossetian гӕртам (gærtam).


ყურძენი

head

ყურძენი • (q̇urʒeni)

Georgian: ყურძენი (q̇urʒeni)

desc

→? Laz: ყურძენი (qurżeni), ურძენი (urżeni)

→? Mingrelian: ჸურზენი (ʾurzeni), ჸურძენი (ʾurʒeni), ყურზენი (q̇urzeni), ყურძენი (q̇urʒeni)

→⇒? Svan: ყუნზელ (q̇unzel, “grape”), ლეყუნზელა (leq̇unzela, “vineyard”)

Compare Urartian [script needed] (ulde(ni)), [script needed] (uldini, “vineyard”).


შუბლი

head

შუბლი • (šubli)

Georgian: შუბლი (šubli)


შურდული

შურდული • (šurduli)

desctree

Georgian: შურდული (šurduli)
→ Armenian: շուրդուլ (šurdul) — Tbilisi
→ Bats: შურდღულ (šurdɣul)
→⇒ Bezhta: шурдамани (šurdamani)
→⇒ Chechen: ширдолаг (širdolag)
→⇒ Ingush: ширдолг (širdolg)
→ Laz: შურდული (şurduli)
→ Mingrelian: შურდუნი (šurduni), შურდუმი (šurdumi), შურდული (šurduli)
→ Svan: შურდუმი (šurdumi)
→ Udi: шурдули (šurduli)


ცერი

Georgian: ცერი (ceri)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *c₁er-.


ვერაგი

Georgian: ვერაგი (veragi)

From Old Armenian *վէրագ (*vērag), an alternative form of վայրագ (vayrag) and վիրագ (virag).


ძირი

head

ძირი • (ʒiri)

Georgian: ძირი (ʒiri)


წარბი

წარბი • (c̣arbi)

desctree

Georgian: წარბი (c̣arbi)
→ Mingrelian: წარი (c̣ari), წაბი (c̣abi), წარბი (c̣arbi)


ჭურჭელი

head

ჭურჭელი • (č̣urč̣eli)


ხარკი

ხარკი • (xarḳi)

Georgian: ხარკი (xarḳi)

Of the same Iranian origin as Old Armenian հարկ (hark). Doublet of ჰარკ (harḳ).


ხერხი

desctree

Georgian: ხერხი (xerxi)
→ Abkhaz: ахьархь (axʲarxʲ)
→ Armenian: խերխի (xerxi), խեխի (xexi), խրխի (xrxi), խրխա (xrxa)
→ Bats: ხერხ (xerx)
→ Bezhta: хойгъо (xojğo), хоргъо (xorğo), хорхо (xorxo)
→ Chechen: херх (xerx)
→ Ingush: херх (xerx)
→ Khvarshi: херех (xerex)
→ Laz: ხერხი (xerxi)
→ Ossetian: хырх (xyrx), хирх (xirx)
→ Svan: ჴერჴ (qerq), ხერხ (xerx)
→ Tsez: хирих (xirix)

→ Aghwan: 𐕀𐔴𐕀𐔴𐕙 (xexer)

By umlauting from earlier *ხარხ- (*xarx-), inherited from Proto-Georgian-Zan *xarx- (“a saw; to saw”), which is possibly an onomatopoeic formation; cognate with Mingrelian ხორხი (xorxi, “saw”) and Laz ო-ხორხ-უ (o-xorx-u, “to saw”).

inh

ნუ უკუჱ იდიდოს ცული თჳნიერ მკუეთელისა, ანუ აღმაღლდეს ხერხი თჳნიერ მზიდველისა მისისა. ეგრეთვე ვითარცა იგი ვინ აღიღის კუერთხი, ანუ წათი, და არა ეგრე.

5th century and later, Bible, Isaiah 10.15

Shall the axe boast itself against him that heweth therewith? [Or] shall the saw magnify itself against him that shaketh it? As if the rod should shake [itself] against them that lift it up, [or] as if the staff should lift up [itself, as if it were] no wood.

nu uḳuē ididos culi twinier mḳuetelisa, anu aɣmaɣldes xerxi twinier mzidvelisa misisa. egretve vitarca igi vin aɣiɣis ḳuertxi, anu c̣ati, da ara egre.


ხუცესი

Georgian: ხუცესი (xucesi)

⇒ Georgian: უხუცესი (uxucesi)

desc

մանդատորթա խուցէս

→⇒ Middle Armenian: մանդատորթա խուցէս (mandatortʻa xucʻēs)

Originally a Khanmeti form of a superlative, that underwent substantivization.


ჯინჭარი

head

ჯინჭარი • (ǯinč̣ari)

desc

Georgian: ჭინჭარი (č̣inč̣ari), ჯინჭარი (ǯinč̣ari), ჟინჭარ (žinč̣ar) — Ingilo, ჯიმჭარი (ǯimč̣ari) — Imereti, ზინჭარი (zinč̣ari) — Chveneburi


ტაგარი

head

ტაგარი • (ṭagari)

From Iranian. See Persian تغار (taġâr, “tub”).


ორბი

desctree

Georgian: ორბი (orbi, “vulture”)
→ Mingrelian: ობრი (obri, “vulture”)

→ Proto-Abkhaz-Abaza: *wárba (“kite, eagle”)
Abaza: уа́рба (wárba, “eagle”)
Abkhaz: а-уа́рба (a-wárba, “kite”)
→⇒ Ubykh: уарыб-жәы (warəb-ẑʷə, “vulture”, literally “old eagle”)

Inherited from Proto-Kartvelian *orb- (“eagle”) and cognate with Svan უ̂ერბ (ûerb, “eagle”).
This native word for "eagle" later shifted its meaning to "vulture", being displaced in the first sense by the Armenism არწივი (arc̣ivi).


ქონი

Georgian: ქონი (koni)


შროშანი

head

შროშანი • (šrošani)

Georgian: შროშანი (šrošani)

Ultimately from Egyptian. Compare Old Armenian շուշան (šušan).


განათლება

Georgian: განათლება (ganatleba)

From Old Georgian ნათელი (nateli). Ultimately from Proto-Georgian-Zan *nat-.


ვეფხი

Georgian: ვეფხვი (vepxvi)

→ Bezhta: бебхи (bebxi)

→ Hinukh: бебхи (bebxi)

→ Hunzib: бевхи (bevxi), бебхи (bebxi)

→ Laz: ვეფხვი (vepxvi)

desc

→ Mingrelian: ვეფხი (vepxi), ვემხი (vemxi), ვემხვი (vemxvi)

→ Svan: უ̂ეფხ (ûepx)


ქორი

Georgian: ქორი (kori)
→ Udi: кор (kor)

→ Proto-Nakh: *kori (see there for further descendants)

Accipiter gentilis
Accipiter gentilis#Translingual


ქორი

⇒ Georgian: ქორეთი (koreti, “attic”) — Racha

→ Mingrelian: ქორი (kori)

Related to Svan ქორ (kor, “house, room”), on the basis of which Fähnrich-Sarǯvelaʒe and Čuxua reconstruct Proto-Kartvelian *kor-.
Compare also Ancient Greek χῶρος (khôros, “space, room, place”).


კრვა

head

კრვა • (ḳrva)

Georgian: კრვა (ḳrva)

desctree

→ Old Armenian: կռուիմ (kṙuim), կռուեմ (kṙuem), ⇒ կռիւ (kṙiw)
Armenian: կռվել (kṙvel)
Armenian: կռիվ (kṙiv)
→ Georgian: კრივი (ḳrivi)


ბერი

Georgian: ბერი (beri)

→ Mingrelian: ბერი (beri)

→ Svan: ბერ (ber)


მჭედელი

head

მჭედელი • (mč̣edeli)

Georgian: მჭედელი (mč̣edeli) (see there for further descendants)


უნაგირი

Georgian: უნაგირი (unagiri)

desc

→ Mingrelian: უნანგერი (unangeri), უნაგერი (unageri), ანაგერი (anageri), ანანგერი (anangeri), ონაგერი (onageri), ონანგერი (onangeri), ონაგირი (onagiri), ონენგერი (onengeri), ონანგირი (onangiri)

→ Svan: ჰჷნგირ (həngir), ჰინგირ (hingir), უნგირ (ungir), უნა̈გირ (unägir)

Disputed. Perhaps a Northwest Caucasian borrowing: compare Adyghe уанэ (wanɛ), Kabardian уанэ (wanɛ, “saddle”), Ubykh уанагәы (wanagʷə, “the middle part of the saddle”). Alternatively, from ჰუნჱ (hunē, “horse”) + Middle Persian [script needed] (gyl- /gīr-/, “to hold, restrain”) (see Persian گرفتن (gereftan)).

unk

Disputed


ტაკუკი

head

ტაკუკი • (ṭaḳuḳi)

From Old Armenian թակուկ- (tʻakuk-), the oblique stem of թակոյկ (tʻakoyk), from Middle Iranian *takōk. Compare Persian تکوک (takôk).


ზარადი

From Arabic زَرَد (zarad). Compare Persian زره.


იავარი

An Iranian borrowing. See Old Armenian աւար (awar) for more.


მაშკი

მაშკი • (mašḳi)

და გამოვიდა იაჱლ შემთხუევად სისარასა და ჰრქუა მას: მოაქციე ჩემდა, და ნუ გეშინინ! და მიაქცია კარვად მისა და დამალა იგი მაშკსა ქუეშე მისსა.

Jael went out to meet Sisera and said to him, "Come, my lord, come right in. Don't be afraid." So he entered her tent, and she covered him with a blanket.

da gamovida iaēl šemtxuevad sisarasa da hrkua mas: moakcie čemda, da nu gešinin! da miakcia ḳarvad misa da damala igi mašḳsa kueše missa.


წული

წული • (c̣uli)

Georgian: წული (c̣uli)

→ Old Armenian: ծօլա (cōla)

⇒ Middle Armenian: ծօ (cō)

Armenian: ծո (co)


უფალი

Georgian: უფალი (upali)

From Proto-Georgian-Zan *up- (“to possess, own”) (whence also Georgian მეუფე (meupe), მეფე (mepe), სუფევა (supeva), სუფევს (supevs), etc.).


იფქლი

Georgian: იფქლი (ipkli)

From Proto-Georgian-Zan *i-pk-l-, possibly from Proto-Kartvelian *pek-, *pk- (“to grind”).

ეშმაკმან გამოგითხოვნა თქუენ აღცრად, ვითარცა იფქლი

5th century and later, Bible, Luke 22.31

Satan hath desired to have you, that he may sift you as wheat

ešmaḳman gamogitxovna tkuen aɣcrad, vitarca ipkli

fruit (the seed-bearing part of a plant)


მაკე

head

მაკე • (maḳe)

Georgian: მაკე (maḳe)


აკუმი

აკუმი • (aḳumi)

მარგალიტის აკუმი


მეგრელი

desctree

Georgian: მეგრელი (megreli)
→ Laz: მეგრელი (megreli)

From Proto-Georgian-Zan *m-egr-el-, from Proto-Georgian-Zan *egr-. Cognate with the toponym of the ancient western Georgian kingdom of ეგრისი (egrisi), which was home to Mingrelians.


ბრგუნვა

Lacking ability to speak clearly, stuttering


მუტრიბი

head

მუტრიბი • (muṭribi)


ნიჩური

ნიჩური • (ničuri)

Georgian: ნიჩური (ničuri)

From Proto-Georgian-Zan *ničw-, cognate with Mingrelian ნი(ნ)ჩქვი (ni(n)čkvi, “snout, mug”). Imereti Georgian ნიჩვი (ničvi, “nose, snout”) is derived from the same root, Svan ნიჩუ̂ (ničû, “face”) is borrowed from Georgian.


ქვაჲ

Georgian: ქვა (kva)


მამაჲ

Georgian: მამა (mama)


დედაჲ

Georgian: დედა (deda)

an original, unedited, genuine, authentic object


ბუზჳ

Georgian: ბუზი (buzi)

From Proto-Kartvelian Onomatopoeic term *buz(w)-.


დაჲ

Georgian: და (da)


სიყუარული

head

სიყუარული • (siq̇uaruli)

Georgian: სიყვარული (siq̇varuli)

სი‧ყუა‧რუ‧ლი


თიჴაჲ

desctree

Georgian: თიხა (tixa), თიჴა (tiqa) — Khevsureti, Kakheti
→ Bats: თიჴ class jj (tiq) (or from Old Georgian)


სძჱ

sʒē (romanization)
სძეჲ (alternative)
სძე (alternative)

Georgian: რძე (rʒe)


თუალი

desc

Georgian: თვალი (tvali), თოლი (toli) — Mtiuleti, Ingilo, Khevi, Fereydan, Tusheti

From Proto-Kartvelian *twal-. For the development of the senses compare Old Armenian ակն (akn).


გჳრგჳნი

Georgian: გვირგვინი (gvirgvini)


დღჱ

Georgian: დღე (dɣe)


ენაჲ

Georgian: ენა (ena)


სიკუდილი

head

სიკუდილი • (siḳudili)

Georgian: სიკვდილი (siḳvdili)

From Proto-Kartvelian *ḳwed-, *ḳwd-. Compare მკვდარი (mḳvdari, “dead”) and კვდება (ḳvdeba, “is dying”) from the same source.


მთოვარე

Georgian: მთვარე (mtvare)

From Proto-Kartvelian. Reconstructions vary by source.


წჳმაჲ

c̣wimay (romanization)
წუმაჲ (alternative)

Georgian: წვიმა (c̣vima)

From Proto-Georgian-Zan *c̣₁wim-a- (“rain”), from Proto-Georgian-Zan *c̣₁wim- (“to rain”).


თხაჲ

Georgian: თხა (txa)


ფერჴი

Georgian: ფეხი (pexi)


ჴელი

Georgian: ხელი (xeli)


მუჴლი

Georgian: მუხლი (muxli)


დათჳ

Georgian: დათვი (datvi)


თაგჳ

Georgian: თაგვი (tagvi)


სიტყუაჲ

სიტყუაჲ • (siṭq̇uay)

Georgian: სიტყვა (siṭq̇va)

→ Laz: ზიტა (ziťa)

→ Mingrelian: ზიტყვა (ziṭq̇va)

desc

→ Svan: სიტყუ̂ (siṭq̇û)

→ Svan: სიტყუ̂ (siṭq̇û)


ზღუაჲ

head

ზღუაჲ • (zɣuay)

desctree

Georgian: ზღვა (zɣva)
→ Bats: ზღვა class jj (zɣva)
→ Laz: ზღვა (zğva)
→ Mingrelian: ზღვა (zɣva)


მშჳლდი

head

მშჳლდი • (mšwildi)

Georgian: მშვილდი (mšvildi)


კლდეჲ

კლდეჲ • (ḳldey)

Georgian: კლდე (ḳlde)


ღჳნო

ღჳნო • (ɣwino)

desctree

Georgian: ღვინო (ɣvino), ღუ̈ნეჲ (ɣüney) — Ingilo, ღინო (ɣino) — Fereydan
→ Avar: гъино (ğino), гъвину (ğʷinu) — Antsukh
→ Bezhta: гъино (ğino)
→ Hinukh: гъино (ġino)
→ Hunzib: гъино (ǧino)


კუალი

head

კუალი • (ḳuali)

Georgian: კვალი (ḳvali)


კუამლი

კუამლი • (ḳuamli)

desc

Georgian: კვამლი (ḳvamli), კომლი (ḳomli)


კუერნა

head

კუერნა • (ḳuerna)

Georgian: კვერნა (ḳverna)


ნაკუჱრცხალი

ნაკუჱრცხალი • (naḳuērcxali)

desc

Georgian: ნაკვერცხალი (naḳvercxali), ნაკვერჩხალი (naḳverčxali)

From Proto-Georgian-Zan *na-ḳwerc₁x-al-, from *ḳwerc₁x-.


კიცჳ

head

კიცჳ • (ḳicwi)

Georgian: კვიცი (ḳvici)

→ Mingrelian: კვიცი (ḳvici)


კრებაჲ

კრებაჲ • (ḳrebay)

Georgian: კრება (ḳreba)


ტბაჲ

ტბაჲ • (ṭbay)

Georgian: ტბა (ṭba)


თმაჲ

Georgian: თმა (tma)


თოჴი

desctree

Georgian: თოხი (toxi), თოჴი (toqi) — Imerkhevi, Ingilo, Khevsureti
→ Avar: тухна (tuxna) (dialectal)
→ Armenian: թոխի (tʻoxi) — Lori
→ Azerbaijani: toxa (dialectal)
→ Bats: თოჴ class dd (toq)
→ Bezhta: тохъи (toqxi), тоъхъи (toʔqxi)
→ Hinukh: тохъи (toqi)
→ Hunzib: тохъи (toqi)
→ Khvarshi: тухна (tuxna)
→ Rutul: туха (tuꭓa)
→ Tsez: тохъи (toqi)
→ Udi: тохи (toꭓi) (dialectal)


ყანაჲ

head

ყანაჲ • (q̇anay)

Georgian: ყანა (q̇ana)


ღჳძლი

ღჳძლი • (ɣwiʒli)

Georgian: ღვიძლი (ɣviʒli)


ცაჲ

Georgian: ცა (ca)


ნაძჳ

ნაძჳ • (naʒwi)

desctree

Georgian: ნაძვი (naʒvi)
→ Bats: ნაძვ (naʒv)
→ Ossetian: наз (naz), назты (nazty)


კუვი

head

კუვი • (ḳuvi)


ტჳნი

ტჳნი • (ṭwini)

desctree

Georgian: ტვინი (ṭvini)
→ Bats: ტვიჼ (ṭvĩ)


გზაჲ

Georgian: გზა (gza)

From Proto-Georgian-Zan *gza-, from Proto-Kartvelian *gz-.


ვენაჴი

Georgian: ვენახი (venaxi, “vineyard”), ვენაჴ (venaq) — Kakheti, Ingilo, მენაჴ (menaq) — Ingilo
→ Mingrelian: ვერნახი (vernaxi)

desc

→ Bezhta: венахи (venaxi), венахъи (venaqxi)

→ Svan: უ̂ენაჴ (ûenaq)

From Proto-Georgian-Zan *wenaq-. The sense development "grapevine" → "vineyard" is also seen in Old Armenian այգի (aygi).


თთუჱ

head

თთუჱ • (ttuē)

ttuē (romanization)
თუჱ (alternative)
თუთჱ (alternative)

Georgian: თვე (tve)

Metathesis from Proto-Kartvelian *tute-.


ლეკჳ

ლეკჳ • (leḳwi)

leḳwi (romanization)
ლეკუი (alternative)

Georgian: ლეკვი (leḳvi)

offspring, descendant, child (of all mammals except humans)


ბუდეჲ

Georgian: ბუდე (bude)


ქუეყანა

ქუეყანა • (kueq̇ana)

kueq̇ana (romanization)
ქუჱყანა (alternative)

Georgian: ქვეყანა (kveq̇ana)

From ქუე- (kue-) + ყანაჲ (q̇anay), which literally translates as "land that is under us".


შუენიერი

შუენიერი • (šuenieri)

Georgian: მშვენიერი (mšvenieri)

From Proto-Kartvelian *šw-en- and *šw-n-.


შუენება

შუენება • (šueneba)

Georgian: შვენება (šveneba)


ყინელი

ყინელი • (q̇ineli)

freeze (a period of intensely cold weather.)


ყიდვა

ყიდვა • (q̇idva)

Georgian: ყიდვა (q̇idva)


სლვა

Georgian: სვლა (svla)

From Proto-Georgian-Zan *wl-a- (“walk”), from *wal-, *wl-.


რკინაჲ

რკინაჲ • (rḳinay)

desc

Georgian: რკინა (rḳina), კინა (ḳina), კინაჲ (ḳinay)

From Proto-Georgian-Zan *rḳina- (“iron”); see there for more.


ჴმაჲ

Georgian: ხმა (xma)


ჯინჭველი

head

ჯინჭველი • (ǯinč̣veli)

ǯinč̣veli (romanization)
ჯინჭუელი (alternative)

desc

⇒ Georgian: ჭიანჭველა (č̣ianč̣vela), ჯინჭველა (ǯinč̣vela)


ნერწყუ

head

ნერწყუ • (nerc̣q̇u)


წუერი

წუერი • (c̣ueri)

desctree

Georgian: წვერი (c̣veri)
→ Bats: წჵვერ (c̣'ver, “top, tip”)

From Proto-Georgian-Zan *c̣wer-.
See also Old Armenian ծայր (cayr, “end, extremity”) and Arabic سَيْر (sayr, “strap; antler”) with its variant صَيْر (ṣayr).


ყუელი

head

ყუელი • (q̇ueli)

Georgian: ყველი (q̇veli)


ძუალი

ძუალი • (ʒuali)

Georgian: ძვალი (ʒvali)


ძუძუჲ

ძუძუჲ • (ʒuʒuy)

Georgian: ძუძუ (ʒuʒu)


შეშაჲ

შეშაჲ • (šešay)

Georgian: შეშა (šeša)


ჴორცი

Georgian: ხორცი (xorci)


ჩხიკუ

ჩხიკუ • (čxiḳu)


წოდებაჲ

წოდებაჲ • (c̣odebay)

Georgian: წოდება (c̣odeba)


გუელი

desc

Georgian: გველი (gveli), გო̈ლ (göl) — Ingilo


მკალი

head

მკალი • (mḳali)

Georgian: კალია (ḳalia)

From Proto-Kartvelian *ḳal-. Possibly connected with the present participle *m-mḳ-al- (“harvesting”).


საყუარელი

საყუარელი • (saq̇uareli)


სიცხჱ

სიცხჱ • (sicxē)

Georgian: სიცხე (sicxe)

From Proto-Georgian-Zan *c₁x-e- (“heat”), from Proto-Kartvelian *c₁x-.


გუგაჲ

Georgian: გუგა (guga)


სუანი

Georgian: სვანი (svani)

From Proto-Kartvelian *s₁wan- (“Svan”). The ethnonym is often connected with the name of a tribe Sanni, mentioned by various ancient Greek authors.


ცხოვარი

Georgian: ცხვარი (cxvari)

From Proto-Georgian-Zan *c₁xwar-, from *c₁xow-. Cognate with Old Armenian ոչխար (očʻxar).


ცხორებაჲ

Georgian: ცხოვრება (cxovreba)

Ultimately from Proto-Georgian-Zan *c₁xow-. Cognate with ცხოვარი (cxovari), ცხოველი (cxoveli), მაცხოვარი (macxovari), etc.


დაბადება

Georgian: დაბადება (dabadeba)


ჴამლი

Georgian: ხამლი (xamli)

a certain type of medieval footwear, usually made out of sheep skin; essentially a turnshoe


კუერცხი

კუერცხი • (ḳuercxi)

Georgian: კვერცხი (ḳvercxi)

From Proto-Georgian-Zan *ḳwerc₁x- (whence also ნაკვერცხალი (naḳvercxali)).


ჴოჴობი

Georgian: ხოხობი (xoxobi)

→ Svan: ჴოჴუებ (qoqueb) (possibly)

From Proto-Kartvelian *qoqob-, which is probably Onomatopoeic in origin. Ancient Greek sources mention the abundance of pheasants in Kingdom of Colchis.
Svan ჴოჴუ̂ებ (qoqûeb) might be borrowed from Georgian.


წუა

წუა • (c̣ua)

Georgian: წვა (c̣va)


თიბვა

Georgian: თიბვა (tibva)


ჴიდი

Georgian: ხიდი (xidi)

From Proto-Georgian-Zan *qid-, which is probably an apophonic nominal derivative from Proto-Kartvelian *qed-, *qd- (verb stem) (whence also ხდომა (xdoma), გადახდა (gadaxda), გახდა (gaxda), etc).


ჯუარი

ჯუარი • (ǯuari)

Georgian: ჯვარი (ǯvari)


მეუფჱ

მეუფჱ • (meupē)


მჴარი

Georgian: მხარი (mxari)


ცხჳრი

desc

Georgian: ცხვირი (cxviri), ცხუ̈რ (cxür) — Ingilo, ცხირი (cxiri) — Fereydan

From Proto-Georgian-Zan *c₁xwir-. It has also been suggested that the term is related to რცხვენა (rcxvena), შერცხვენილი (šercxvenili, “ashamed”) due to phonetic and semantic connections.


მარჯუენა

head

მარჯუენა • (marǯuena)

Georgian: მარჯვენა (marǯvena)

From Proto-Kartvelian *ma-rǯw-en-, from earlier *marǯw-, from the root *rǯw-.


გრგჳნვა

Georgian: გრგვინვა (grgvinva)

From Proto-Kartvelian *grgw-in-. Possibly a product of reduplication.


ვეცხლი

vecxli (romanization)
ვერცხლი (alternative)

Georgian: ვერცხლი (vercxli)


იხჳ

Georgian: იხვი (ixvi)


სუეტი

სუეტი • (sueṭi)

Georgian: სვეტი (sveṭi)

→ Mingrelian: სვეტი (sveṭi)

Unknown. Perhaps akin to Mingrelian სიმეტი (simeṭi), სმეტი (smeṭi), Svan სუ̂ეტ (sûeṭ), სეტ (seṭ) (if these words aren't borrowed from Georgian). On the other hand, if this word is related to შუეტი (šueṭi, “straight, unbent”), compare Laz სკვიტი (sǩviťi, “pillar”).


სძეჲ

სძეჲ • (sʒey)


მკუდარი

მკუდარი • (mḳudari)

Georgian: მკვდარი (mḳvdari)

From Proto-Kartvelian *ḳwed-, *ḳwd-. Compare სიკვდილი (siḳvdili, “death”) and კვდება (ḳvdeba) (and its verbal noun კვდომა (ḳvdoma)) from the same source.


ტრედი

ტრედი • (ṭredi)

Georgian: მტრედი (mṭredi)


ჩხიკჳ

ჩხიკჳ • (čxiḳwi)

čxiḳwi (romanization)
ჩხიკუ (alternative)

Georgian: ჩხიკვი (čxiḳvi)


ნერწყჳ

ნერწყჳ • (nerc̣q̇wi)

nerc̣q̇wi (romanization)
ნერწყუ (alternative)

Georgian: ნერწყვი (nerc̣q̇vi)

From Proto-Kartvelian *ne-rc̣₁q̣w-, formed by prefixing the verbal root *rc̣₁q̣w-. Ultimately of same origin as რწყევა (rc̣q̇eva), რწყვა (rc̣q̇va), etc.


ნაჴშირი

ნაჴშირი • (naqširi)

naqširi (romanization)
ნაყშირი (alternative)

desc

Georgian: ნახშირი (naxširi), ნაშხერი (našxeri) — Meskheti

From Proto-Georgian-Zan *na-qšir- (“coal”), a past-participle lexeme formed by prefixing the verb stem *šwer-, *šwr- (“to put out, extinguish”), whence also შრობა (šroba), გაშრობა (gašroba).
Fähnrich reconstructs Proto-Georgian-Zan *naqš-, thus considering the initial *ნა (*na) to be part of the root. He derives Mingrelian and Laz cognates from the later Proto-Georgian-Zan *noxšk- archetype and notes the development of ვ (v) in Mingrelian ნოშქვერი (noškveri).
On the other hand, Dzidziguri derives from earlier *ნაშხირი (*našxiri), developed through the reduction of first ი (i) in *ნაშიხირი (*našixiri), which in turn was formed by affixation of the Svan root *შიხ- (*šix-, “combustion”). This is discarded by Klimov.


ნაყშირი

head

ნაყშირი • (naq̇širi)


ვერხჳ

verxwi (romanization)
ვერხუი (alternative)

Georgian: ვერხვი (verxvi)

Fähnrich reconstruct Proto-Kartvelian *werxw-, listing Svan ჲერხუ̂ (yerxû) and Mingrelian ვეხი (vexi) as cognates. However, Klimov considers the Svan word to be borrowed from Georgian, hence his reconstruction is for the Proto-Georgian-Zan stage.


ძარღჳ

ძარღჳ • (ʒarɣwi)

ʒarɣwi (romanization)
ძარღუ (alternative)

desctree

Georgian: ძარღვი (ʒarɣvi)
→ Svan: ძარღუ̂ (ʒarɣû), ძა̈რღუ̂ (ʒärɣû), არღუ̂ძ (arɣûʒ)

Inherited from Proto-Kartvelian *ʒ₁arɣw-.


ძარღუ

head

ძარღუ • (ʒarɣu)


სპარსი

სპარსი • (sṗarsi)

Georgian: სპარსი (sṗarsi)

Directly borrowed from Middle Persian 𐭯𐭠𐭥𐭮𐭩 (p'rsy /pārs/, “Persia”), 𐭯𐭠𐭫𐭮𐭩 (p'lsy /pārs/, “Persia”) or via some other source. For the ს- (s-) compare სპილენძი (sṗilenʒi), another Iranian borrowing.


ნაძუ

head

ნაძუ • (naʒu)


მთავარანგელოზი

desc

მთავარანგელოზი

Georgian: მთავარანგელოზი (mtavarangelozi), თავარანგელოზი (tavarangelozi) — Upper Imereti

→ Abkhaz: таргьалаз (tʼargʲalaz)

→ Mingrelian: თარანგელოზი (tarangelozi), თარანგიოზი (tarangiozi), თარანგილოზი (tarangilozi), თარგელოზი (targelozi)

→ Ossetian: Таранджелоз (Taranǵeloz)

→ Svan: თა̄რინგზელ (tāringzel), თა̈რგლეზერ (tärglezer), თა̄რინგზელ (tāringzel), თა̄რინძელ (tārinʒel), თა̈რიგზელ (tärigzel), თა̈რიგლეზერ (täriglezer), თა̄რიძელ (tāriʒel)

From მთავარი (mtavari, “main, principal, chief”) + ანგელოზი (angelozi, “angel”). Calque of Ancient Greek ἀρχᾰ́γγελος (arkhắngelos).


კიცუ

head

კიცუ • (ḳicu)


ღამჱ

ღამჱ • (ɣamē)


ძელქვაჲ

ძელქვაჲ • (ʒelkvay)

desctree

Georgian: ძელქვა (ʒelkva)
→ Russian: дзельква (dzelʹkva)
→ Armenian: ձելկվա (jelkva)
→ Translingual: Zelkova

ძელი (ʒeli, “bar”) + ქვაჲ (kvay, “stone”)


ტაპაკი

head

ტაპაკი • (ṭaṗaḳi)

ṭaṗaḳi (romanization)
ტაბაკი (alternative)
ტაფაკი (alternative)

From early Middle Persian *tāpak, attested in late Middle Persian as tʾp̄k' (tābag); see there for more. According to Ačaṙean, possibly borrowed via Old Armenian տապակ (tapak). ტაფა (ṭapa) is a later borrowing, ultimately from the same Iranian source.


ბანჯარი

ბანჯარი • (banǯari)

desc

Middle Georgian: ბანჯარი (banǯari, “edible herbs”)

Borrowed from Old Armenian բանջար (banǰar).


ერისთავი

Georgian: ერისთავი (eristavi)

→ Armenian: էրիսթավ (ēristʻav)

→ Middle Armenian: երիսթավ (eristʻav) [13th c.]

→ Armenian: երիսթաւ (eristʻaw) [17th c.], յերիսթաւ (yeristʻaw) [18th c.]

ერი (eri) + თავი (tavi), literally "head of the nation".


რკინება

head

რკინება • (rḳineba)

From Proto-Georgian-Zan *rken-, *rkin- (“to fight, wrestle”). Compare possible relation with Old Georgian რკინაჲ (rḳinay).


რკინება

რკინება • (rḳineba)

desc

Georgian: შერკინება (šerḳineba), რკინება (rḳineba)

→ Mingrelian: რკინაფა (rḳinapa) (possibly)


ფოლი

Georgian: ფული (puli), ფოლი (poli)

From Persian پول (pul, “change, small money”).


ჭიქაჲ

head

ჭიქაჲ • (č̣ikay)

desctree

Georgian: ჭიქა (č̣ika)
→ Avar: чӏикӏа (čʼikʼa, “glass; mirror”) — Antsukh
→ Bezhta: чӏика (čʼika, “glass; mirror”), цӏика (cʼika), цӏикай (cʼikaj)
→ Hinukh: цӏикай (c’ikay, “glass”)
→ Hunzib: чӏика (č̣ika, “shard of broken glass”)
→ Khvarshi: чӏикай (č’ikay, “glass; mirror”)
→ Laz: ჭიქა (ç̌ika)
→ Mingrelian: ჭირქა (č̣irka)
→ Svan: ჭიქ (č̣ik)
→ Tsez: чӏика (č’ika, “glass; mirror”)

და უბანი ქალაქისაჲ მის ოქროჲ წმიდაჲ და ჭიქაჲ ბრწყინვალჱ.

5th century and later, Bible, Revelation 21.21

And the street of the city was pure gold, as it were transparent glass.

da ubani kalakisay mis okroy c̣miday da č̣ikay brc̣q̇invalē.


კათხაჲ

head

კათხაჲ • (ḳatxay)

desctree

Georgian: კათხა (ḳatxa)
→ Mingrelian: კათხა (ḳatxa)


ფირტჳ

head

ფირტჳ • (pirṭwi)

pirṭwi (romanization)
ფირტუ (alternative)

desctree

Georgian: ფილტვი (pilṭvi), ფირტვი (pirṭvi) — north-east dialects and pre-17th century Georgian
→ Bezhta: пиртӏи (pirtʼi), пийтӏи (pijtʼi)
→ Hunzib: пыртӏи (pɨrṭi), пийтӏи (piyṭi)
→ Lak: пиртӏ (pirtʼ) (dialectal)
→ Udi: пыртӏ (pərṭ) (dialectal)


ფირტუ

head

ფირტუ • (pirṭu)


სხალი

desctree

Georgian: მსხალი (msxali), სხალი (sxali), ფსხალი (psxali) — dialectal
→ Bats: სხალ class bd (sxal)
→ Armenian: մսխալի (msxali, “a certain variety of grapevine”)
→ Tsez: цихоли (cixoli, “wild (of apples, pears, and other fruits)”)

From Proto-Kartvelian *msxal-; see there for more.


ჴმალი

Georgian: ხმალი (xmali)


მატიანი

head

მატიანი • (maṭiani)


მარტჳლი

მარტჳლი • (marṭwili)

marṭwili (romanization)
მარტჳრი (alternative)

Georgian: მარტვილი (marṭvili)

Borrowed from Ancient Greek μάρτυρ (mártur).


მარტჳრი

head

მარტჳრი • (marṭwiri)


მანგალი

mangali (romanization)
ნამგალი (alternative)

desctree

Georgian: მანგალი (mangali), ნამგალი (namgali), ნამგალ (namgal), ნამღულ (namɣul) — Ingilo
→ Bats: ნამგალ (namgal), მანგალ (mangal)
→ Laz: მანგალი (mangali)
→ Udi: намгали (namgali)

Borrowed from Old Armenian մանգաղ (mangał), itself from Classical Syriac ܡܓܠܐ (maggǝlā).


პავასაკი

head

პავასაკი • (ṗavasaḳi)

ṗavasaḳi (romanization)
პაჲვასიკი (alternative)

Borrowed from Iranian. See Old Armenian պայուսակ (payusak) for more.


კალნაბი

კალნაბი • (ḳalnabi)

Ultimately from Middle Persian *kalamb, possibly via Old Armenian կաղամբ (kałamb, “cabbage”). For the -ნ- (-n-) compare Middle Armenian կաղանբ (kaġanb).

ხოლო ნეტარმან მამამან გრიგოლ თავადნი დიდნი მარხვანი გარდავლნის მცირედითა კალნაბითა უმგბვრითა.

951, Giorgi Merchule, chapter 18, in The Vita of Grigol Khandzteli:

And blessed Father Grigol would spend the Great Lent with only few uncooked cabbages.

xolo neṭarman mamaman grigol tavadni didni marxvani gardavlnis mciredita ḳalnabita umgbvrita.


პატიჟი

პატიჟი • (ṗaṭiži)

ṗaṭiži (romanization)
პატიჯი (alternative)

desc

Georgian: პატიჟი (ṗaṭiži), (dialectal) პატიჯი (ṗaṭiǯi), ⇒ დაპატიჟება (daṗaṭižeba)

→ Mingrelian: პატიჯი (ṗaṭiǯi), ⇒ დაპე(ნ)ჯება (daṗe(n)ǯeba)

From Iranian, possibly via Old Armenian պատիժ (patiž). For the form პატიჯი (ṗaṭiǯi) compare dialectal Armenian forms in -ջ (-ǰ), -ճ (-č).


პეპელი

head

პეპელი • (ṗeṗeli)

⇒ Georgian: პეპელა (ṗeṗela)


უსხი

Georgian: უსხი (usxi)


ურაკპარაკი

ურაკპარაკი • (uraḳṗaraḳi)

uraḳṗaraḳi (romanization)
ჰურაკპარაკი (alternative)

Georgian: ურაკპარაკი (uraḳṗaraḳi)

Borrowed from the Iranian source of the synonymous Old Armenian հրապարակ (hraparak), directly or via Armenian.


ჭური

ჭური • (č̣uri)

Georgian: ჭური (č̣uri)

desc

→⇒ Armenian: ճուռիկ (čuṙik), ճուռնիկ (čuṙnik), ճոռիկ (čoṙik), ճոռակ (čoṙak), ճոռի (čoṙi)


ქარანძავი

head

ქარანძავი • (karanʒavi)


ურჩხი

ურჩხი • (určxi)

ურჩხი (určxi)

From Proto-Georgian-Zan *určx- (“large intestine”). Akin to Laz ინჩხიმენჩხი (inçximençxi, “intestine, pluck”).


ბედედი

roof, housetop from trampled, flattened earth


ხარაბუზი

An Iranian borrowing. See Middle Persian hlbwc (xarbuz).


დანგი

An Iranian borrowing. See Persian دانگ (dâng).


მატაკარანი

head

მატაკარანი • (maṭaḳarani)

From Old Armenian մատակարար (matakarar), from Iranian.


კაპარი

კაპარი • (ḳaṗari)

From Old Armenian կապար (kapar). Found in the passage of the Bible where the Old Armenian has տարածեսցի կապարն (taracescʻi kaparn).

[…] განქარდის კაპარი […]
[…]gankardis ḳaṗari[…]


ტეგანი

ტეგანი • (ṭegani)

Perhaps from Ancient Greek πήγανον (pḗganon) with an unexplained ტ- (ṭ-). In any case, related to it.


სიმშილი

სიმშილი • (simšili)

Georgian: შიმშილი (šimšili)

From -მშ- (-mš-) + სი- -ილი (si- -ili), where -მშ- is the root of ჰმშიის (hmšiis).


ბაგინი

Together with Old Armenian բագին (bagin) borrowed from Iranian, ultimately from Proto-Iranian *bagáh (“god”), from Proto-Indo-Iranian *bʰagás.


ერთშაბათი

ერთშაბათი • (ertšabati)

ხოლო მწუხრი შაბათთასა, რომელი განთენდებოდა ერთშაბათად […]
xolo mc̣uxri šabattasa, romeli gantendeboda ertšabatad[…]

In the end of the sabbath, as it began to dawn toward the first day of the week […]


სახლაკი

სახლაკი • (saxlaḳi)

Georgian: სახლაკი (saxlaḳi)


ჰასაკი

ჰასაკი • (hasaḳi)

hasaḳi (romanization)
ასაკი (alternative)

Middle Georgian: ასაკი (asaḳi)

Georgian: ასაკი (asaḳi)

Borrowed from Old Armenian հասակ (hasak, “age; stature”).

bor

ამისთჳს თქუეს მამა-დედათა მისთა, ვითარმედ: ჰასაკი აქუს, მაგას ჰკითხეთ.

Therefore said his parents, He is of age; ask him.

amistwis tkues mama-dedata mista, vitarmed: hasaḳi akus, magas hḳitxet.

ვინ თქუენგანი ზრუნვიდეს და შეუძლოს შეძინებად ჰასაკსა თჳსსა წყრთა ერთ?

5th century and later, Bible, Matthew 6.27

Which of you by taking thought can add one cubit unto his stature?

vin tkuengani zrunvides da šeuʒlos šeʒinebad hasaḳsa twissa c̣q̇rta ert?

ვინ-მე უკუე თქუენგანი ზრუნვიდეს და შეუძლოს შეძინებად ჰასაკსა თჳსსა წყრთა ერთ?

5th century and later, Bible, Luke 12.25

And which of you by taking thought can add to his stature one cubit?

vin-me uḳue tkuengani zrunvides da šeuʒlos šeʒinebad hasaḳsa twissa c̣q̇rta ert?


ტაბლაჲ

head

ტაბლაჲ • (ṭablay)

Georgian: ტაბლა (ṭabla)

From Koine Greek τάβλα (tábla), from Latin tabula.


ძჱ

ʒē (romanization)
ძენი (plural)
ძეჲ (alternative)

Georgian: ძე (ʒe)

...ძჱ მოგჳსაჲ, და წარმართ იყო იგი, და სახელი ერქუა მას გჳრობანდაკ, და დღითა ყრმა იყო იგი ვითარ ოც და ათ წლის.

Unknown Georgian writer, The Passion of Eustathius of Mtskheta Chapter I

...Son of a Zoroastrian, and he was a heathen, and he was named Gwirobandak, and he was young, for he was 30 years old.

...ʒē mogwisay, da c̣armart iq̇o igi, da saxeli erkua mas gwirobandaḳ, da dɣita q̇rma iq̇o igi vitar oc da at c̣lis.


ელვაჲ

Georgian: ელვა (elva)

From ელავს (elavs), from Proto-Kartvelian *el- (“to sparkle (of lightning)”).


შობაჲ

head

შობაჲ • (šobay)

Georgian: შობა (šoba)

Ultimately from Proto-Kartvelian *šew- ~ *šw- (“to give birth”). The expected root ვ (v) is deleted due to the following ო (o) from the thematic suffix. Compare the past form შვა (šva).


ფილაკვანი

head

ფილაკვანი • (pilaḳvani)

pilaḳvani (romanization)
ფილაკავანი (alternative)
ფილეკავანი (alternative)
ფილაკანი (alternative)
ფილეკონი (alternative)
ფილაგანი (alternative)

Together with Middle Armenian փիլիկոն (pʻilikon) borrowed from Iranian.

10th century, Antiochus Strategos, The Capture of Jerusalem


ავაზანი

desctree

Georgian: ავაზანი (avazani)
→ Turkish: ağzan, avzon, avazan

Borrowed from Old Armenian աւազան (awazan), from Iranian. See Persian آبزن (âbzan, “bath, pool”) for more.


დარიჩინი

head

დარიჩინი • (daričini)

Georgian: დარიჩინი (daričini)

Borrowed from Persian دارچین (dârčin, “cinnamon”).


კინამოჲ

კინამოჲ • (ḳinamoy)

ḳinamoy (romanization)
კინამომაჲ (alternative)

Middle Georgian: კინამო (ḳinamo)

Georgian: კინამო (ḳinamo)

Possibly borrowed from Old Armenian կինամոն (kinamon), կինամոմոն (kinamomon, “cinnamon”), but the final ն (n) loss could say otherwise.
Ultimately borrowed from Ancient Greek κῐννᾰ́μωμον (kĭnnắmōmon)


ქალაქპეტი

ქალაქპეტი • (kalakṗeṭi)

kalakṗeṭi (romanization)
ქალაქაპეტი (alternative)

Borrowed from Old Armenian քաղաքապետ (kʻałakʻapet).

bor+

და აღტეხეს ერი იგი და ქალაქპეტნი იგი სიტყჳთა მით

And they troubled the people and the rulers of the city, when they heard these things.

da aɣṭexes eri igi da kalakṗeṭni igi siṭq̇wita mit

politarch, ruler, governor, mayor (of a city)


სატანაჲ

head

სატანაჲ • (saṭanay)

Georgian: სატანა (saṭana)

Ultimately from Hebrew שָׂטָן (Śāṭān, “adversary, accuser”), via Classical Syriac ܣܛܢܐ (sāṭānā, “opponent, devil; Satan”).


ოქროჲ

Georgian: ოქრო (okro)

→ Bezhta: окко (okko), окро (okro)

→ Tsez: укру (ukru)

From Proto-Kartvelian *okro- (“gold”).
Alternatively, the word may derive from Ancient Greek ὠχρός (ōkhrós, “pale, wan; pale-yellow, sallow; yolk; colour yellow”), meaning the cognates (see ოქრო (okro)) could be borrowings from Georgian.


აბანოჲ

Georgian: აბანო (abano)


ბუჲ

Georgian: ბუ (bu)

From Proto-Georgian-Zan *b(ɣ)u-, which is perhaps related to Proto-Kartvelian *ɣu-. Ultimately of onomatopoeic origin, for which compare Old Armenian բու (bu), Proto-Nakh *bohu (whence Latin bubo, Arabic بومة (būm) and Persian بوف (buf).


დაფნი

Middle Georgian: დაფნი (dapni)

⇒ Georgian: დაფნა (dapna)

Either directly from Ancient Greek δάφνη (dáphnē), as noted by the use in the Georgian translation of "Hexaemeron" and η (ē) -> ი (i) after IX-X century, or via Old Armenian դափնի (dapʻni) which stands in the same passage of Hexaemeron.

"და ხე ნაყოფიერი და ნაყოფის გამომღებელი, რომლისაჲ თესლი მისი მის თანავე იყოს თესლადი ყოლადვე”. ამით სიტყჳთა ყოველნი მაღნარნი განმრავლდეს და ამაღლდეს ყოველნი ხენი სიგრძითა: ნაძჳ და კჳპაროზი და ფიჭჳი, და ყოველნი მცენარენი იქმნნეს მრავალ, ვარდი და მურტი და დაფნი.

second half of the 11th century, Basil of Caesarea, Ekusta dġetaysa [Homiliae in Hexaemeron], translated by George the Hagiorite Chapter V

"And fruit tree yielding fruit of its kind, seeds of which is in itself." At this word trees multiplied and grew all the trees in height: fir and cypress and pine, and every plant, roses and myrtles and laurels.

"da xe naq̇opieri da naq̇opis gamomɣebeli, romlisay tesli misi mis tanave iq̇os tesladi q̇oladve”. amit siṭq̇wita q̇ovelni maɣnarni ganmravldes da amaɣldes q̇ovelni xeni sigrʒita: naʒwi da ḳwiṗarozi da pič̣wii, da q̇ovelni mcenareni ikmnnes mraval, vardi da murṭi da dapni.


ოქროქვაჲ

From ოქროჲ (okroy) + ქვაჲ (kvay). Calque of Ancient Greek χρυσόλιθος (khrusólithos).


მყუარი

head

მყუარი • (mq̇uari)

Ultimately from Proto-Kartvelian *q̇uw- (“to cry”). Akin to Svan ლიყუ̂ლი (liq̇ûli).


უბნობაჲ

Probably from უბანი (ubani). Compare development of ბაზრობს (bazrobs, “to talk (in order to figure things out)”) from ბაზარი (bazari, “market”), as well as the sense development in ლაპარაკი (laṗaraḳi).


უბნობაჲ

Georgian: უბნობა (ubnoba) (possibly learned)


შეკიცვაჲ

შეკიცვაჲ • (šeḳicvay)

From Proto-Kartvelian *ḳec₁- (“to put together”).
The attested inflected form შეკიცუნა (šeḳicuna) consists of a preverb, a root, remnant of the thematic suffix -ავ (-av) or an additive, direct object plural marker and 3rd person singular subject marker.

der

[…] და ესე იყო სასწაულ, რამეთუ რიცხუსა მას იტყჳს, ვითარმედ: სამასნი მელნი შეკიცუნა ურთიერთას-ო […]
[…]da ese iq̇o sasc̣aul, rametu ricxusa mas iṭq̇wis, vitarmed: samasni melni šeḳicuna urtiertas-o[…]

[…] And this was a miracle, for in Numbers it is said, that: He entangled 300 foxes together […]

verbal noun of შეკიცავს (šeḳicavs): to join, entangle (together)


კუჲ

Georgian: კუ (ḳu), კუვი (ḳuvi)


ნახპეტი

head

ნახპეტი • (naxṗeṭi)

naxṗeṭi (romanization)
ნახაპეტი (alternative)

An Iranian borrowing, possibly via Old Armenian նախապետ (naxapet).

[…] ნახპეტთა ზღჳს-კიდისათა […]
[…]naxṗeṭta zɣwis-ḳidisata[…]

5th century and later, Bible, Judith 5.2


ვაჰანაკრაჲ

ვაჰანაკრაჲ • (vahanaḳray)

Borrowed from Old Armenian վահանակրեայ (vahanakreay).

არს მჴეცი ზღუასა შინა, რომელი იწოდების ვაჰანაკრაჲ — კუვი ზღჳსაჲ.
ars mqeci zɣuasa šina, romeli ic̣odebis vahanaḳray — ḳuvi zɣwisay.

There is a beast in the sea, who's called aspidochelone, a sea turtle.


მაქმაჲ

Borrowed from Ancient Greek μαχμα (makhma), a transliteration of Biblical Hebrew מכבר (makbēr) found first in the Fourth Book of Kings 8:15. Later, the usage likely spread to other Christian texts.
By the time of Sulkhan-Saba Orbeliani, the word had been completely replaced by an Armenian borrowing მაქმანი (makmani).


სჳნდისი

swindisi (romanization)
სჳნიდისი (alternative)

Georgian: სინდისი (sindisi)

→ Bats: სვიჼდის (svĩdis)

→ Mingrelian: სვინდისი (svindisi)

→ Svan: სუ̂ინდის (sûindis)

From Ancient Greek συνείδησις (suneídēsis).


სირაქლემი

⇒ Georgian: სირაქლემა (siraklema)

From სირი (siri, “bird, sparrow”) + აქლემი (aklemi, “camel”), likely a calque of Ancient Greek στρουθοκάμηλος (strouthokámēlos).

calque

στρουθοκάμηλος

და იყოს ეზოჲ იგი საყოფლად სირაქლემთა […]
da iq̇os ezoy igi saq̇oplad siraklemta[…]

5th century and later, Bible, Jeremiah 49.33

And shall it be a dwelling for ostriches to remain […]

და სირაქლემი და ღლავკოსი და ლაროსი და ქორი და მსგავსნი მისნი;

5th century and later, Bible, Deuteronomy 14.15

(please add an English translation of this quotation)

da siraklemi da ɣlavḳosi da larosi da kori da msgavsni misni;

Struthio camelus
Struthio camelus#Translingual


ფარშამანგი

head

ფარშამანგი • (paršamangi)

paršamangi (romanization)
ფარშამაგი (alternative)

Georgian: ფარშევანგი (parševangi)

A Middle Iranian borrowing: compare Middle Persian [Book Pahlavi needed] (plšmwlw' /fraš(a)murw/), Manichaean Middle Persian 𐫜𐫡𐫢𐫏𐫖𐫡𐫇 (fršymrw), 𐫜𐫡𐫢𐫏𐫖𐫇𐫡𐫇 (fršymwrw), 𐫜𐫡𐫏𐫢𐫏𐫖𐫇𐫡𐫇 (fryšymwrw /frašemurw/, “peacock”). First etymologized by Marr, apud Salemann.
The Iranian word is a compound meaning "wonder-bird", whose first member is the etymon of Old Armenian հրաշ (hraš, “wonder”) and the second member is *mr̥gáh (“bird”), as in Old Armenian սիրամարգ (siramarg, “peacock”).

cog

[…] შუვაჲ პილოჲსაჲ და ქიაჲ და ფარშამაგები […]
[…]šuvay ṗiloysay da kiay da paršamagebi[…]

5th century and later, Bible, 3 Kings 10.22

რამეთუ ნავი სოლომონისი მეფისა წარვიდოდა თარშით მონათა თანა ქირამისთა, ერთგზის სამსა წელსა მოვიდოდა ნავი თარშად მეფისა სოლომონისი სავსე ოქროთა, და ვეცხლითა, და შუათა პილოსათა, ყაპუზუნათა და ფარშამანგებითა.

5th century and later, Bible, 2 Chronicles 9.21

[…] and silver, and ivory, apes and peacocks.

rametu navi solomonisi mepisa c̣arvidoda taršit monata tana kiramista, ertgzis samsa c̣elsa movidoda navi taršad mepisa solomonisi savse okrota, da vecxlita, da šuata ṗilosata, q̇aṗuzunata da paršamangebita.


ფარშამაგი

head

ფარშამაგი • (paršamagi)

Alternative form of ფარშამანგი (paršamangi)


სტიქონი

სტიქონი • (sṭikoni)

sṭikoni (romanization)
სტრიქონი (alternative)


სტრიქონი

სტრიქონი • (sṭrikoni)


ტერემინთოჲ

ტერემინთოჲ • (ṭeremintoy)

From Ancient Greek τέρμινθος (términthos).

Pistacia terebinthus
Pistacia terebinthus#Translingual


კროკონი

კროკონი • (ḳroḳoni)

From Ancient Greek κρόκος (krókos). Doublet of ქურქუმაჲ (kurkumay).


კურასტანი

კურასტანი • (ḳurasṭani)

From Byzantine Greek κρούσταλλον (kroústallon), κρύσταλλον (krústallon).


კჳპაროსი

head

კჳპაროსი • (ḳwiṗarosi)

ḳwiṗarosi (romanization)
კჳპაროზი (alternative)

Georgian: კვიპაროსი (ḳviṗarosi)

From Ancient Greek κυπάρισσος (kupárissos).


ლომაჲ

From Old Armenian լումայ (lumay), from Classical Syriac ܠܘܡܐ (lūmā, “money, coin”).


მანდრაგორი

mandragori (romanization)
მანდრაგური (alternative)
მარდაგონი (alternative)

⇒ Georgian: მანდრაგორა (mandragora)

From Ancient Greek μανδραγόρας (mandragóras).


პრასაჲ

head

პრასაჲ • (ṗrasay)

desctree

Georgian: პრასი (ṗrasi), პრასა (ṗrasa)
→ Bats: პრას (ṗras)
→ Ossetian: прасӕ (prasæ), праса (prasa)


მარტორქაჲ

head

მარტორქაჲ • (marṭorkay)

Georgian: მარტორქა (marṭorka)

მარტო (marṭo, “only”) + რქა (rka, “horn”), calque of Ancient Greek μονόκερως (monókerōs).


მარმარილოჲ

marmariloy (romanization)
მარმარინოჲ (alternative)

desctree

Georgian: მარმარილო (marmarilo)
→ Bats: მარმარილო̆ (marmarilŏ)
→ Mingrelian: მარმარილო (marmarilo)

From Ancient Greek μάρμαρος (mármaros). Doublet of მარმალი (marmali).


მარმალი

Likely from Old Armenian մարմար (marmar), ultimately from Ancient Greek μάρμαρος (mármaros). Doublet of მარმარილოჲ (marmariloy).


მიმინოჲ

miminoy (romanization)
მინინოჲ (alternative)

Georgian: მიმინო (mimino), მინინო (minino) — Mtiuleti, Khevi, Pshavi, Khevsureti
→ Bats: მიმინო̆ (miminŏ)

→? Laz: მიმიჲა (mimiya)

→ Mingrelian: მიმინო (mimino)

→ Svan: მიმილ (mimil)

Eurasian sparrowhawk
Eurasian sparrowhawk

Accipiter nisus
Accipiter nisus#Translingual


მოლოქი

moloki (romanization)
მოლოქაჲ (alternative)
მალოქი (alternative)

desc

Georgian: მოლოქა (moloka), მოლოქი (moloki)


ბარსაბონი

From Ancient Greek βάλσαμον (bálsamon), βάρσαμον (bársamon).


მსუენ-ლომი

From მსუენი (msueni, “lizard”) + ლომი (lomi, “lion”), calque of Ancient Greek χαμαιλέων (khamailéōn).


მურტი

head

მურტი • (murṭi)

Borrowed from the Middle Iranian source of Old Armenian մուրտ (murt).


მხავსი

desctree

Georgian: ხავსი (xavsi), ფხავსი (pxavsi) — Guria, Chveneburi
→ Bats: ხავს (xavs)
→ Svan: ხაუ̂ის (xaûis), ხაუ̂იზ (xaûiz)
→ Tsakhur: хавсий (ꭓavsʲī)

According to Ačaṙyan, from Old Armenian խօզ (xōz), խաւզ (xawz). See there for more.


ნარკი

head

ნარკი • (narḳi)


საპფირონი

საპფირონი • (saṗpironi)


საროჲ

Georgian: სარო (saro)

From Old Armenian սարոյ (saroy), from Iranian: compare Persian سرو (sarw).


ტყჳვი

ტყჳვი • (ṭq̇wivi)

ṭq̇wivi (romanization)
ტყჳვაჲ (alternative)

⇒ Georgian: ტყვია (ṭq̇via)

Possibly from Proto-Kartvelian *ṭq̇wi-. Akin to Mingrelian ტყვია (ṭq̇via), Svan ტყუ̂ი (ṭq̇ûi), ტყუ̂იჲ (ṭq̇ûiy).

cog

Svan ტყუ̂ი (ṭq̇ûi)

lead (metal, chemical element), tin (metal), plumbum (chemical element)


ფჳნიქსი

From Ancient Greek φοῖνιξ (phoînix). Doublet of ფუვინკაჲ (puvinḳay).


ფუვინკაჲ

head

ფუვინკაჲ • (puvinḳay)

From Old Armenian փիւնիկ (pʻiwnik), from Ancient Greek φοῖνιξ (phoînix). Doublet of ფჳნიქსი (pwiniksi).


შაფირი

შაფირი • (šapiri)

From Semitic; compare Hebrew סַפִּיר (sappîr), Old Armenian շափիղայ (šapʻiłay). Doublet of საფირონი (sapironi).


ანთრაკი

ანთრაკი • (antraḳi)


აფსინდი

apsindi (romanization)
აფსინთი (alternative)

From Ancient Greek ἀψίνθιον (apsínthion).

Artemisia absinthium
Artemisia absinthium#Translingual

absinthe wormwood (Artemisia absinthium)


ამინატონი

ამინატონი • (aminaṭoni)


ამეთჳსტონი

ამეთჳსტონი • (ametwisṭoni)

ametwisṭoni (romanization)
ამეთჳსტოჲ (alternative)
ამეთჳსოჲ (alternative)
ამეთისოჲ (alternative)

desc

→ Georgian: ამეთვისტო (ametvisṭo) (learned)

From Ancient Greek ἀμέθυστος (améthustos).


ავთოლოფოსი

From Old Armenian աւթողոփոս (awtʻołopʻos), from Ancient Greek ἀνθόλοψ (anthólops).


ანდამატიაჲ

head

ანდამატიაჲ • (andamaṭiay)

andamaṭiay (romanization)
ადამანტი (alternative)
ადამატი (alternative)
ადამაჲ (alternative)

Georgian: ანდამატი (andamaṭi)


სკაროსი

სკაროსი • (sḳarosi)

→ Georgian: სკაროსი (sḳarosi) (learned)

From Ancient Greek σκάρος (skáros). Transliterated by the translator of Homiliae in Hexaemeron.

და არარაჲ არს მათ სორის, რომელიმცა აღმოიცოხნიდა, გარნა სკაროსი ხოლო მარტოდ, ვითარცა-იგი იტყჳან ვიეთნიმე.

second half of the 11th century, Basil of Caesarea, Ekusta dġetaysa [Homiliae in Hexaemeron], translated by George the Hagiorite Chapter VII

da araray ars mat soris, romelimca aɣmoicoxnida, garna sḳarosi xolo marṭod, vitarca-igi iṭq̇wian vietnime.


იქნამონი

Herpestes ichneumon
Herpestes ichneumon#Translingual


გუელის-მბრძოლი

From გუელი (gueli, “snake”) + მბრძოლი (mbrʒoli, “warrior; fighter”), literally "snake-fighter". Calque of Old Armenian օձամարտ (ōjamart) or Ancient Greek ὀφιομάχος (ophiomákhos) occurring in the same passage in Leviticus 11:22.


ტაროსი

head

ტაროსი • (ṭarosi)

Compare Mingrelian ტაროზი (ṭarozi, “good weather”), Laz ტარონი (ťaroni, “season; weather”), Svan ტარუ̂ეს (ṭarûes, “(good) weather; mood, disposition”).


ქურქუმაჲ

Georgian: ქურქუმა (kurkuma)

Compare Arabic كُرْكُم (kurkum), Persian کرکم (korkom), Middle Persian [Book Pahlavi needed] (kwlkwm /kurkum/). Doublet of კროკონი (ḳroḳoni).


ჴუამალდი

desctree

Georgian: ხომალდი (xomaldi)
→ Bats: ხომალდ (xomald)

→ Mingrelian: ხვამარდი (xvamardi)

desc

→ Svan: ჴუ̂ალმა̈ნდ (qûalmänd)

→ Svan: ჴუ̂ალმა̈ნდ (qûalmänd)


გალიაკი

head

გალიაკი • (galiaḳi)

Georgian: გალია (galia)


ლაგჳნი

desc

Georgian: ლაგვინი (lagvini), ლაგვანი (lagvani) ლაგინაჲ (laginay)

→ Mingrelian: ლაგვანი (lagvani), ჲაგვანი (yagvani)


სფჳრიდი

spwiridi (romanization)
სფირიდი (alternative)
ფსჳრიდი (alternative)
სპირიდი (alternative)

From Ancient Greek σφυρίς (sphurís), an alternative form of σπυρίς (spurís).


ყანჩი

head

ყანჩი • (q̇anči)

desctree

→ Georgian: ყანჩა (q̇anča, “heron”) (learned)
→ Mingrelian: ჸანჩი (ʾanči), ყანჩი (q̇anči), ყჷნჩი (q̇ənči)
→? Ossetian: къадз (k’aʒ, “stork”)
→ Svan: ყა̈̄ნჯუ̂ (q̇ǟnǯû), ყა̈ნჩუ̂ (q̇änčû), ყა̄ნჩუ̂ (q̇ānčû)


რეზი

Of the same Middle Iranian origin as Old Armenian երէզ (erēz). See it for more.

გამოვიდა მკუდარი იგი, კრული ფერჴით, ჴელით რეზითა

5th century and later, Bible, John 11.44, (Adysh Gospels)

And he that was dead came forth, bound hand and foot with graveclothes

gamovida mḳudari igi, ḳruli perqit, qelit rezita


მწავი

head

მწავი • (mc̣avi)

Georgian: წავი (c̣avi)

მწავის მსგავს არს და მტერ არს კორკოდინოს მძჳნვარისა

mc̣avis msgavs ars da mṭer ars ḳorḳodinos mʒwinvarisa


ბრძოლაჲ

ბრძოლაჲ • (brʒolay)

Georgian: ბრძოლა (brʒola)


საწმისი

საწმისი • (sac̣misi)

Georgian: საწმისი (sac̣misi)

Ultimately from Proto-Kartvelian *c̣₁am- (“fur, hair”).


ჭაკუნტელი

ჭაკუნტელი • (č̣aḳunṭeli)

desc

⇒ Georgian: ჭაკუნტელი (č̣aḳunṭeli, “beet (Beta vulgaris)”) (Guria), ჭაკუნტელა (č̣aḳunṭela, “Lathyrus roseus”) (Tusheti), ჭაკუნტალა (č̣aḳunṭala, “infested with maggots”) (Racha)

→ Mingrelian: ჭაკუნტელი (č̣aḳunṭeli)

→ Svan: ჭაკუნტელ (č̣aḳunṭel, “beetroot; spring onion”)

Borrowed from Old Armenian *ճակունդեղ (*čakundeł), the earlier unreduced form of ճակնդեղ (čakndeł), ultimately from Middle Iranian *čakundar. See Old Armenian and Persian چغندر (čoġondar).


თელაჲ

desctree

Georgian: თელა (tela)
→ Bats: თელ class dd (tel)
→ Mingrelian: თელა (tela)

The origin is uncertain. Closely related to Old Armenian թեղի (tʻełi). See it for more.

ძელი იგი საროჲ, გინა თუ ცაცხჳ, მუხაჲ ანუ თელაჲ, რომელ-იგი დაჰნერგა უფალმან და აღაორძინა უხუებითა წჳმათაჲთა
ʒeli igi saroy, gina tu cacxwi, muxay anu telay, romel-igi dahnerga upalman da aɣaorʒina uxuebita c̣wimatayta
Translation by Sardshweladse & Fähnrich

5th century and later, Bible, Isaiah (Manuscript J) 44.14

der Zypressenbaum oder die Linde, Eiche oder Ulme, die der Herr gepflanzt und mit Überfluß an Regenfällen wachsen lassen hat


ღუარძლი

head

ღუარძლი • (ɣuarʒli)

Georgian: ღვარძლი (ɣvarʒli)

From Proto-Georgian-Zan *ɣwarʒl-. Cognate with Mingrelian ღურძული (ɣurʒuli, “plague, misfortune”), Laz ღურძული (ğurżuli, “poison; plague, misfortune”).
According to J̌ahukyan, Middle Armenian խորձուիլ (xorjuil), Armenian խավարծիլ (xavarcil, “rhubarb”), is borrowed from Kartvelian.

cog

Lolium temulentum
Lolium temulentum#Translingual

darnel, poison darnel (Lolium temulentum)


ღჳვი

head

ღჳვი • (ɣwivi)

ɣwivi (romanization)
ღჳ (alternative)
ღჳვაჲ (alternative)
ღჳაჲ (alternative)

desctree

⇒ Georgian: ღვია (ɣvia), ღვიო (ɣvio) — Kiziqi
→⇒ Bats: ღვიე ხე (ɣvie xe)
→ Mingrelian: ხვია (xvia)

From Proto-Kartvelian *ɣwiw-, see there for more.


აქატჱ

head

აქატჱ • (akaṭē)

Georgian: აქატი (akaṭi)

Borrowed from Ancient Greek ἀχάτης (akhátēs).


ძეწნი

head

ძეწნი • (ʒec̣ni)

desctree

⇒ Georgian: ძეწნა (ʒec̣na), ძეძნი (ʒeʒni) — Meskheti
→ Mingrelian: ძერწი (ʒerc̣i)

From Proto-Georgian-Zan *ʒec̣₁n- / Proto-Kartvelian *ʒ₁ec̣₁(w)n- (“willow”).


კუარცხლბეკი

head

კუარცხლბეკი • (ḳuarcxlbeḳi)

კუარცხლბერკი

Alternative form of კუარცხლბერკი (ḳuarcxlberḳi)


კუარცხლბერკი

კუარცხლბერკი • (ḳuarcxlberḳi)

ḳuarcxlberḳi (romanization)
კუარცხლბეკი (alternative)

Georgian: კვარცხლბეკი (ḳvarcxlbeḳi)


აღვსებაჲ

აღვსებაჲ • (aɣvsebay)

Ultimately from Proto-Kartvelian *wes₁- (“to fill, be filled”).


აღვსებაჲ

head

აღვსებაჲ • (aɣvsebay)

Georgian: აღვსება (aɣvseba)

desctree

→ Aghwan: 𐔰𐕇𐕚𐔼𐔱𐔰𐔺 (ax̣sibay), 𐔰𐕇𐕂𐔼𐔱𐔰𐔺 (ax̣c̣ibay)
Udi: ахсибай (aꭓsibaj), ахцӏима (aꭓc̣ima)

filling up; fulfilling; (year etc․) passing


მძორი

head

მძორი • (mʒori)

desctree

Georgian: მძორი (mʒori), მძოვრი (mʒovri)
→ Mingrelian: ნძორი (nʒori)

→ Zan:

Laz: ნძელი (nżeli)

desc

Mingrelian: ძელი (ʒeli), ნძელი (nʒeli), ძეძი (ʒeʒi), ნძეძი (nʒeʒi) — by assimilation


შალილი

head

შალილი • (šalili)


ძამლი

ძამლი • (ʒamli)

Attested only once in the translation of Physiologus.
Marr, unaware of the Kartvelian origin of the obscure ძამლი (ʒamli), supposed that მწავ[ი] ძამლი (mc̣av[i] ʒamli) represented a partial calque of Old Armenian շնջրի (šnǰri, “otter”, literally “aquatic dog”) thus considering ძამლი (ʒamli) to be a miswriting of ძაღლი (ʒaɣli) and corrupting the phrase to მწავ-ძაღლი (mc̣av-ʒaɣli, literally “otter-dog”). This incorrect assumption was accepted by other scholars and henceforth copied into other dictionaries of Old Georgian.
Marr's theory however was rejected by Gigineišvili, according to whom a miswriting of ძამლი (ʒamli) instead of ძაღლი (ʒaɣli) is hard to accept due to the fact that მ (m) and ღ (ɣ) don't look similar in any of the alphabets (cf., Ⴋ against Ⴖ in Asomtavruli, ⴋ against ⴖ in Nuskhuri). Furthermore he notices the relationship of ძამლი (ʒamli) with Laz ძემური (żemuri, “rat; squirrel”), for which he reconstructs Proto-Georgian-Zan *ʒaml- (“rat”), thus making the need to change text in any way obsolete. Accepted by Fähnrich and Klimov.

noncog

… მწავ[ი] ძამლი მდინარისაჲ არს.
[...] mc̣av[i] ʒamli mdinarisay ars.


ჭაჰრი

head

ჭაჰრი • (č̣ahri)

და ესე გძაგდინ მფრინველთაგან და არა შჭამოთ, რამეთუ საძაგელ არს: ორბი და ყანჩი და ძერი, და ზარნასოვი, ძერქორი და მსგავსი მისი; ყორანი და მსგავსი მისი; და სერი და ჭაჰრი და მსგავსი მისი

5th century and later, Bible, Leviticus 11.13–16

da ese gʒagdin mprinveltagan da ara šč̣amot, rametu saʒagel ars: orbi da q̇anči da ʒeri, da zarnasovi, ʒerkori da msgavsi misi; q̇orani da msgavsi misi; da seri da č̣ahri da msgavsi misi

ჭარო

looks similar to hawk, sits down on trees, grabs fish and eats it


მაყუალი

მაყუალი • (maq̇uali)

desctree

Georgian: მაყვალი (maq̇vali), მაყოლ (maq̇ol), მაყოუ̂ლ (maq̇oûl) — Ingilo, მარქვალა (markvala) — Chveneburi
→ Andi: мукъали (muqˣʼali)
→ Avar: мукъали (muqxʼali), мукъали (muqxʼali), мокъоли (moqxʼoli)
→ Tsakhur: муькьали (müq̇alʲi), мыкьалий (mɨq̇alʲī)
→ Turkish: makuval, mekvela, magval, makval — Artvin


შაშჳ

head

შაშჳ • (šašwi)

desctree

Georgian: შაშვი (šašvi)
→ Bezhta: шашу (šašu, “swallow”)
→ Udi: ч̍ач̍у (č̍ač̍u)


უროჲ

Georgian: ურო (uro)
→ Mingrelian: ურო (uro)
→ Svan: ურ (ur), ურო (uro)

Uncertain. Probably related to the synonymous words found in Northwest Caucasian and Armenian: Abkhaz а-у́ра (a-úra), Abaza урым (urəm), уы́рма (wə́rma), Kabardian ур (wur), умэ (wumɛ) (possibly), Adyghe умэ (wumɛ) (possibly), Old Armenian ուռն (uṙn), Middle Armenian վռ- (vṙ-). A native origin has been proposed for Kabardian ур (wur) and Old Armenian ուռն (uṙn) (see those). Accordingly, the South Caucasian terms have been considered either Circassian or Armenian borrowings.


ჰურიაჲ

Georgian: ურია (uria)
→ Abkhaz: а-уриа (a-urja)
→ Bats: ურივ (uriv), უჲროვ (uyrov)
→ Mingrelian: ურია (uria)
→ Ossetian: уираг (wirag)
→ Svan: ურიაჲ (uriay)

From Old Armenian *հուրեայ (*hureay), the earlier form of հրեայ (hreay).


ჯაჭჳ

head

ჯაჭჳ • (ǯač̣wi)


ჯაჭუ

ჯაჭუ • (ǯač̣u)

desctree

Georgian: ჯაჭვი (ǯač̣vi)
→ Mingrelian: ჯაჭვი (ǯač̣vi)
→ Abkhaz: а-да́ҷ (a-dáčʼ)

From Proto-Georgian-Zan *ǯač̣w-, see there for more.


ყჳნი

desc

⇒ Georgian: ყვინია (q̇vinia, “with prominent forehead”) (Racha)

From Proto-Georgian-Zan *q̇win- (“temple, forehead (?)”).


ჴევი

Georgian: ხევი (xevi)

→ Svan: ჴეუ̂ (qeû)


სიძეჲ

head

სიძეჲ • (siʒey)


სიძჱ

სიძჱ • (siʒē)

desctree

Georgian: სიძე (siʒe)
→ Bats: სიძე̆ class vb (siʒĕ)


გემოჲ

Georgian: გემო (gemo)
→ Bezhta: гемо (gemo)
→ Hinukh: гемо (gemo)
→ Hunzib: гимо (gimo)
→ Tsez: гимо (gimo)

→ Mingrelian: გემო (gemo), გიმო (gimo)

→ Proto-Abkhaz-Abaza: *ǵáma
Abaza: гьама́ (gʲamá)
Abkhaz: а-гьа́ма (a-gʲáma)

→ Svan: გა̈მ (gäm)

According to Klimov, borrowed from the same Proto-Indo-European root that yielded German Gaumen, Lithuanian gomurỹs. Compare also Ancient Greek γεῦμα (geûma).


ძერი

head

ძერი • (ʒeri)

desctree

⇒ Georgian: ძერა (ʒera)
→ Armenian: ձերա (jera)
→ Bats: ძე̄რ (ʒēr)
→ Mingrelian: ძერა (ʒera), ნძერა (nʒera)

ძერძერუკი

Egyptian vulture (Neophron percnopterus)


შაფათი

head

შაფათი • (šapati)


თუთჱ

თუთჱ • (tutē)


ხარჭი

ხარჭი • (xarč̣i)

⇒ Georgian: ხარჭა (xarč̣a) (obsolete)

Together with the synonymous Old Armenian հարճ (harč) probably borrowed from Middle Iranian. See the Armenian entry for more.
For the Old Georgian ხ (x) ~ Old Armenian հ (h) alternation Ačaṙean compares ხაშმი (xašmi) ~ հաշմ (hašm), ხარკი (xarḳi) ~ հարկ (hark), გლეხი (glexi) ~ գռեհ (gṙeh), all Iranian borrowings.
Less likely borrowed from a Northeast Caucasian language, compare: Andi гьорчӏчӏи (horččʼi, “female, wife”) (← *гьоркӏкӏи (*horkkʼi)), Chamalal гьаш (haš, “id.”), Botlikh гьакки (hakki, “id.”), Tindi гьаккуй (hak̄uj, “id.”), Avar гӏоркӏкӏен (ʻorkkʼen, “sheep”), all ultimately from Proto-Avaro-Andian *horḳ:ʷa-.


მაჩჳ

head

მაჩჳ • (mačwi)

desctree

Georgian: მაჩვი (mačvi), მანჩვი (mančvi) — Lechkhumi
→ Bats: მაჲჩუ̂ (mayčû)


გრწყილი

head

გრწყილი • (grc̣q̇ili)

desc

Georgian: რწყილი (rc̣q̇ili), გირწყილი (girc̣q̇ili) — Khevsureti, პწყილი (ṗc̣q̇ili) — Guria, წყილი (c̣q̇ili)

From Proto-Kartvelian *g(r)c̣q̇il- / *grc̣q̇-il-.


ჭორტი

head

ჭორტი • (č̣orṭi)

desc

Georgian: ჭორტი (č̣orṭi), ჭორტე (č̣orṭe)

Perhaps akin to Alanic τζηρθε (tzērthe) and its descendants.

და აღდგეს მის ზედა ჭორტი ქვისაჲ დიდი მოდღენდელად დღედმდე.
da aɣdges mis zeda č̣orṭi kvisay didi modɣendelad dɣedmde.
Translation by Sardshweladse & Fähnrich

5th century and later, Bible, Joshua (Gelati Bible) 7.26

Sie schichteten darüber einen großen Steinhaufen bis zum heutigen Tag.


მწეროჲ

head

მწეროჲ • (mc̣eroy)

desctree

Georgian: წერო (c̣ero)
→ Bats: წჵერაჼ (c̣'erã), წჵვერაჼ (c̣'verã)
→ Mingrelian: წერო (c̣ero), ნწერო (nc̣ero)
→ Svan: წა̈̄რუ̂ (c̣ǟrû), წა̈̄უ̂რ (c̣ǟûr)


ციცხჳ

Georgian: ციცხვი (cicxvi)

By regressive assimilation from *ძიცხჳ (*ʒicxwi), from Proto-Kartvelian *ʒ₁ic₁x-.


ცაცხჳ

Georgian: ცაცხვი (cacxvi)
→ Bats: ცაცხო̆ (cacxŏ)
→ Mingrelian: ცხაცხუ (cxacxu), ცხაცხვი (cxacxvi), ცაცხუ (cacxu)
→ Svan: ცა̈ცხუ̂ (cäcxû)

By regressive assimilation from *ძაცხჳ (*ʒacxwi), from Proto-Kartvelian *ʒacxw-.


კუესი

head

კუესი • (ḳuesi)

Georgian: კვესი (ḳvesi)

From Proto-Georgian-Zan *ḳwes- (“to strike fire”).


ჩაფლაჲ

head

ჩაფლაჲ • (čaplay)

desc

>? Middle Georgian: ჩაფულა (čapula) (or doublet from Ottoman Turkish)

Georgian: ჩაფულა (čapula)

→? Laz: ჩაბლა (çabla), ჩაფლა (çapla), ჩაფულა (çapula) (or from Ottoman Turkish)

→ Mingrelian: ჩაფულა (čapula), ჩაფჷლა (čapəla), ჩაფია (čapia), ჩაფილა (čapila), ჩაფლა (čapla)

→ Svan: ჩაფჷლ (čapəl)

→⇒ Svan: ფაჩლარულ (pačlarul, “barefoot”)

Ultimately from Telugu చెప్పులు (ceppulu), the plural of చెప్పు (ceppu).


ლეღჳ

head

ლეღჳ • (leɣwi)

desctree

Georgian: ლეღვი (leɣvi), ლოღ (loɣ) — Ingilo
→ Avar: легъви (leğʷi), легъу (leğu) — Antsukh
→ Bats: ლეღვ (leɣv)
→ Bezhta: легъи (leği), легъу (leğu)
→ Hinukh: легъи (leġi)
→ Hunzib: легъи (leǧi)
→ Ossetian: легъуи (leǧwi)
→ Svan: ლეღუ̂ (leɣû)
→ Tsez: легъи (leġi)


მართუჱ

head

მართუჱ • (martuē)

Georgian: მართვე (martve)


ფეტჳ

ფეტჳ • (peṭwi)

Georgian: ფეტვი (peṭvi)


ციხჱ

ციხჱ • (cixē)

Georgian: ციხე (cixe)

By assimilation from *ძიხე- (*ʒixe-), from Proto-Georgian-Zan *ʒ₁ixe-.


იჴუანჩი

იჴუანჩი • (iquanči)


ჩაჴჳ

ჩაჴჳ • (čaqwi)

Georgian: ჩახვი (čaxvi, “crop, craw”)

Related to Old Georgian ინჩაჴუ (inčaqu, “crop, craw”).


ინჩაჴუ

head

ინჩაჴუ • (inčaqu)

inčaqu (romanization)
იჴუანჩი (alternative)

desctree

⇒? Georgian: ჩიჩახვი (čičaxvi), ჩინჩახვი (činčaxvi), ჩიჩაყვი (čičaq̇vi)
→ Svan: ჩინჩა̈ხუ̂ (činčäxû), ჩიჩა̈ხუ̂ (čičäxû), ჩინჩაყუ̂ (činčaq̇û), ჩინჩა̈ყუ̂ (činčäq̇û)

Ḳelauraʒe on the basis of ინჩაჴუ (inčaqu, “crop, craw”), Georgian ხვანჩი (xvanči, “Adam's apple”), Mingrelian ხონჩი (xonči, “Adam's apple”), Svan ჴუ̂ა̈ნჩ (qûänč, “crop, craw”) reconstructs Proto-Kartvelian *qwanč-. In Mingrelian and Svan the expected *ჩქ (*čk) (← *ჩ (*č)) consonant cluster didn't develop probably due to the presence of ჴ (q) in the stem.
Old Georgian ჩაჴჳ (čaqwi) must be a metathesized form related to this family of words too.


იდაყჳ

desc

Georgian: იდაყვი (idaq̇vi), ნიდაყვი (nidaq̇vi), დაყვ (daq̇v), დლაყვი (dlaq̇vi)


ღობჱ

head

ღობჱ • (ɣobē)

desctree

Georgian: ღობე (ɣobe)
→ Armenian: ղոբի (ġobi)
→ Bats: ღობ (ɣob)


მუხაჲ

Georgian: მუხა (muxa)

Borrowed from a Northeast Caucasian language: compare Avar микк (mikk), Bats მუხ (mux), Hunzib мугь (muh), Dargwa миг (mig), Kryts мегь (meh), Udi маъхна ход (ma̱ꭓna ꭓod), Tsakhur мухъ (muq).
Displaced the native term, *წყანი (*c̣q̇ani), from Proto-Georgian-Zan *c̣₁q̇an-.

cog

Udi маъхна ход (ma̱ꭓna ꭓod)


ტყჱ

head

ტყჱ • (ṭq̇ē)

Georgian: ტყე (ṭq̇e)


ყიაჲ

ყიაჲ • (q̇iay)

Georgian: ყია (q̇ia)
→ Svan: ყია (q̇ia)


ჴუნდი

desctree

Georgian: ხუნდი (xundi)
→ Armenian: խունդի (xundi)
→ Mingrelian: ხუნდი (xundi)


დიკაჲ

head

დიკაჲ • (diḳay)

desctree

Georgian: დიკა (diḳa)
→ Aghul: дукк (dukk)
→⇒ Bezhta: дикӏа-хъибо (dikʼa-qxibo)
→ Rutul: дуькӏ (düḳ)
→ Tabasaran: дукӏ (duḳ)
→ Tsakhur: дикӏ (dʲiḳ)
→ Udi: дикӏ (diḳ), дыкӏ (dəḳ)

Persian wheat (Triticum turgidum subsp. carthlicum)


სიგრძჱ

head

სიგრძჱ • (sigrʒē)

sigrʒē (romanization)
სიგრძოჲ (alternative)

Georgian: სიგრძე (sigrʒe)


ფიჭჳ

ფიჭჳ • (pič̣wi)

desctree

Georgian: ფიჭვი (pič̣vi)
→ Bats: ფიჭვ (pič̣v)
→ Mingrelian: ფიჭვი (pič̣vi)
→ Udi: пичӏв (pič̣v)

→ Middle Armenian: փիճի (pʻiči)
Armenian: փիճի (pʻiči)

Related to Laz ფინჭო (pinç̌o, “pine”), ფიჭუნა (← *ფიჭუ-ონა) (piç̌una (← *piç̌u-ona), toponym, literally “pine forest”).


ღუედი

head

ღუედი • (ɣuedi)

Georgian: ღვედი (ɣvedi)

→? Svan: ღუ̂ედ (ɣûed)

Akin to Mingrelian ღვედი (ɣvedi), Laz ღვედი (ğvedi), Svan ღუ̂ედ (ɣûed). According to Klimov from Proto-Georgian-Zan *ɣwed- (or Proto-Kartvelian if Svan wasn't borrowed from Georgian). For the preservation of -ვე- (-ve-) in Zan instead of the expected -ვა- (-va-) (~ -ო- (-o-)) compare Zan გვერი (gveri) ← Proto-Georgian-Zan *gwel-.
J̌ahukyan further compares to Old Armenian գաւտի (gawti, “girdle, belt”) and to Proto-Indo-European *wedʰ- (“to bind”), whence for example Welsh gwedd (“yoke”). For the sound correspondence of the Anlaut compare Old Georgian ღჳნო (ɣwino), ღჳვი (ɣwivi).


ძმაჲ

head

ძმაჲ • (ʒmay)

desc

Georgian: ძმა (ʒma), ძამა (ʒama), ძამია (ʒamia), ძამიკო (ʒamiḳo)


ჴუეზაჲ

Georgian: ხვეზა (xveza)

→ Mingrelian: ხვეზა (xveza)

ხოლო იესუ ჰრქუა მათ: თქუენ ეცით მაგათ ჭამადი. და მათ თქუეს: არა არს ჩუენ თანა უფროჲს, გარნა ხუთი ჴუეზაჲ პური და ორნი თევზნი, გარნა თუ ჩუენ წარვიდეთ და უყიდოთ ყოველსა ამას ერსა საზრდელი.

5th century and later, Bible, Luke 9.13, (Adysh Gospels)

xolo iesu hrkua mat: tkuen ecit magat č̣amadi. da mat tkues: ara ars čuen tana uproys, garna xuti quezay ṗuri da orni tevzni, garna tu čuen c̣arvidet da uq̇idot q̇ovelsa amas ersa sazrdeli.


დაბაჲ

Georgian: დაბა (daba)


წუენი

head

წუენი • (c̣ueni)

desc

Georgian: წვენი (c̣veni), წო̈ნ (c̣ön) — Ingilo, წენი (c̣eni) — Fereydan (see there for further descendants)

Inherited from Proto-Kartvelian *c̣wen-.


ცჳლი

Georgian: ცვილი (cvili), ცუ̈ნ (cün) — Ingilo, ცვინი (cvini) — Ingilo, ცინი (cini) — Fereydan


ეჩუეჲ

head

ეჩუეჲ • (ečuey)

ečuey (romanization)
ეჩუაჲ (alternative)
ეჩოჲ (alternative)

desctree

Georgian: ეჩო (ečo), ეჩუა (ečua) — Guria, ეჩვაჲ (ečvay) — Tusheti
→ Mingrelian: ეჩვა (ečva), ერჩვა (erčva)


ეჩოჲ

head

ეჩოჲ • (ečoy)


ეჩუაჲ

ეჩუაჲ • (ečuay)


ძალი

ძალი • (ʒali)

⇒ Georgian: ძალა (ʒala)


ყაჭი

ყაჭი • (q̇ač̣i)

desctree

Georgian: ყაჭი (q̇ač̣i, “boiled silkworm cocoon; silk; silkworm; silk thread”)

→ Bats: ყაჭ (q̇ač̣)

→ Laz: ყაჭი (qaç̌i)

→ Mingrelian: ჸანჭი (ʾanč̣i)

→ Abkhaz: а-ҟа́нҷ (a-qʼánčʼ)

desc

→ Svan: ყა̈ჭ (q̇äč̣)

→ Svan: ყა̈ჭ (q̇äč̣)


ფაკელი

head

ფაკელი • (paḳeli)

desc

Middle Georgian: ფაკელი (paḳeli) (obsolete)

→⇒ Svan: ლჷფკე̄ლ (ləpḳēl, “well-born lady”, literally “headscarfed”)

From Old Armenian փակեղ (pʻakeł), the later regular development of փակեղն (pʻakełn), from Byzantine Greek φακεόλεον (phakeóleon).


ფაკეოლი

head

ფაკეოლი • (paḳeoli)

From Byzantine Greek φακιόλιον (phakiólion), from Medieval Latin faciale.

ნამდჳლვე ფაკეოლი ესე სუელი ცრემლთა მისთაჲ არს

second half of the 11th century, beginning of the 12th century, Anastasius Sinaita, Oratio in Sextum Psalmum, translated by Teopile Xucesmonazoni

This face towel is really wet from her tears

namdwilve paḳeoli ese sueli cremlta mistay ars


ფუშჳ

ფუშჳ • (pušwi)

desc

Georgian: ფუში (puši), (Khevsureti, Tusheti) ფუშვი (pušvi), (Ingilo) ფუშ (puš)


მდელოჲ

desctree

Georgian: მდელო (mdelo)
→ Mingrelian: დელო (delo)

From Proto-Armenian *deło (“vegetation, grass, herb”), the ancestor of Old Armenian դեղ (deł), genitive դեղոյ (dełoy).
If, however, this word is cognate with Mingrelian დოლო (dolo), ნდოლო (ndolo), then Proto-Georgian-Zan *dol- is reconstructible, whose vocalism is incompatible with the Armenian. For the rare cases of umlaut in Georgian, see Sarǯvelaʒe.


ჯიპოსი

head

ჯიპოსი • (ǯiṗosi)

From Ancient Greek γύψ (gúps), genitive γῡπός (gūpós). Apparently, borrowed via some intermediary as the expected form would be *გჳპოსი (*gwiṗosi).


კჳრიონი

კჳრიონი • (ḳwirioni)

desc

Georgian: კვირიონი (ḳvirioni, “European bee-eater; golden oriole”), კირიონი (ḳirioni) — Kakheti

Alcedo atthis
Alcedo atthis#Translingual


სოვი

desctree

Georgian: სვავი (svavi, “vulture”), სოვი (sovi) — Outer Kakheti, სოია (soia), სოიაჸი (soiaʾi) — Tusheti, ფსოვი (psovi, “sea eagle”)
→ Bats: სოვ class jj (sov)
→ Svan: სუ̂აუ̂ (sûaû)
→ Mingrelian: სვავი (svavi), სავი (savi)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *sow-.


ჴარი

Georgian: ხარი (xari)


პატრუკი

head

პატრუკი • (ṗaṭruḳi)

ṗaṭruḳi (romanization)
პატრუქი (alternative)

Georgian: პატრუქი (ṗaṭruki)

desc

→ Bats: პატრუკ (ṗaṭruḳ)

→ Bats: პატრუკ (ṗaṭruḳ)

From Old Armenian պատրոյկ (patroyk), պատրոյգ (patroyg, “wick”), more precisely from its later forms attested as Middle Armenian պատրուկ (patruk), պատրուք (patrukʻ), which developed regularly within Armenian. Ultimately of Middle Iranian origin.


ჭურჭერი

head

ჭურჭერი • (č̣urč̣eri)

č̣urč̣eri (romanization)
ჭურჭელი (alternative)

Georgian: ჭურჭელი (č̣urč̣eli)

container, tableware, utensil, utensils, vessel


ცრუჲ

According to Andronikashvili, an Iranian borrowing from the family of Old Armenian զուր (zur), the ცრ- (cr-) having developed from earlier *ძრ- (*ʒr-). The connection with the Armenian was suggested already by Marr. See also Old Georgian ძჳრი (ʒwiri).


ბორცჳ

Georgian: ბორცვი (borcvi)

According to Andronikashvili, an Iranian borrowing from the family of Persian برز (borz, “high, tall”). For the -ც- (-c-) compare ცრუჲ (cruy).
According to Fähnrich, a Nakh borrowing: compare Ingush боарз (boarz, “gravemound, mound of earth; kurgan”), Chechen барз (barz, “hill, hillock, mound”). The Nakh terms are usually derived from Ossetian барз (barz), which is cognate with Persian برز (borz).


ჴნდური

desc

Georgian: (obsolete) ხნდური (xnduri), (Khevi) ხანდური (xanduri), ხადური (xaduri)

→ Ossetian: хъӕдур (qædur)

Possibly from earlier *ჴანდური (*qanduri) (compare the descendants), from Proto-Georgian-Zan *qandur- and cognate with Laz ხუნდური (xunduri).
Compare also Svan ღედერ (ɣeder), Karachay-Balkar къудору (qudoru), Abkhaz аҟәы́д (aqʷʼə́d), Abaza къвы́д (qʷʼə́d). Abaev also compares Ingush кхе (qe), кхей (qej) (itself akin to Chechen кхоь (qö), Bats ჴოგ (qog)) which is probably unrelated.

cog

Abaza къвы́д (qʷʼə́d)

Pisum sativum
Pisum sativum#Translingual


ძივთი

head

ძივთი • (ʒivti)

desc

Georgian: (Guria) ძინთი (ʒinti), (Chveneburi) ძივთი (ʒivti)

From Old Armenian ձիւթ (jiwtʻ) or directly from its Semitic source.


ნიკარტი

head

ნიკარტი • (niḳarṭi)

desc

Georgian: ⇒ ნისკარტი (nisḳarṭi), > (Imereti, Chveneburi) ნიკარტი (niḳarṭi) (inherited)

By surface analysis, ნი- (ni-) + კარტი (ḳarṭi); cognate with Svan ნიკრა̈ტ (niḳräṭ). For the prefix, see *ni-.
According to Klimov, from Proto-Kartvelian *ni-(s)ḳrṭ- (“beak”), from Proto-Kartvelian *ḳrṭ- (“to pluck, peck”).

cog

Svan ნიკრა̈ტ (niḳräṭ)


ყბაჲ

head

ყბაჲ • (q̇bay)

Georgian: ყბა (q̇ba, “jaw; beard”)


ღაწჳ

ღაწჳ • (ɣac̣wi)

Georgian: ღაწვი (ɣac̣vi)


სოროჲ

desctree

Georgian: სორო (soro)
→ Armenian: սորո (soro) — Tbilisi

From Old Armenian սոր (sor), stem սորո- (soro-).

დაუტევნეს ქალაქნი, და დაეშჱნნეს კლდესა ზედა მკჳდრნი მოაბისანი, იქმნეს იგინი ვითარცა ტრედნი მბუდებელნი კლდესა შინა პირსა სოროთასა.

5th century and later, Bible, Jeremiah 48.28

O ye that dwell in Moab, leave the cities, and dwell in the rock, and be like the dove that maketh her nest in the sides of the hole's mouth.

dauṭevnes kalakni, da daešēnnes ḳldesa zeda mḳwidrni moabisani, ikmnes igini vitarca ṭredni mbudebelni ḳldesa šina ṗirsa sorotasa.


მათრაჴი

Georgian: მათრახი (matraxi)
→ Armenian: մաթրախ (matʻrax)
→ Mingrelian: მართახი (martaxi), მათრახი (matraxi)
→ Svan: მათრა̈ხ (maträx)

desc

→ Svan: მადრა̈ჴ (madräq), მჷდრა̈ჴ (mədräq), მჷრდა̈ჴ (mərdäq), მადრაჴ (madraq)


ბრწამლი

head

ბრწამლი • (brc̣amli)

brc̣amli (romanization)
ბრძამლი (alternative)

Georgian: ბრწამლი (brc̣amli)

From Proto-Georgian-Zan *brc̣aml-. Akin to Mingrelian ბურწუმოლი (burc̣umoli), Laz პურწუმოლი (p̌urǯumoli), პურწუმბოლი (p̌urǯumboli), as well as Abkhaz абырҷман (abərčʼman), апырҷман (apʼərčʼman), абырҷпан (abərčʼpʼan, “Smilax excelsa”).