մեհևանդ

mehewand (romanization)
մեհևանդ (nominative singular)
մեհևանդք (nominative plural)
մեհևանդի (genitive singular)
մեհևանդաց (genitive plural)
մեհևանդի (dative singular)
մեհևանդաց (dative plural)
մեհևանդ (accusative singular)
մեհևանդս (accusative plural)
մեհևանդէ (ablative singular)
մեհևանդաց (ablative plural)
մեհևանդաւ (instrumental singular)
մեհևանդի (locative singular)
մեհևանդս (locative plural)

xcl-decl-noun

մեհևանդաւք = մեհևանդօք

desc

→ Armenian: մեհեւանդ (mehewand) (learned)

→ Old Georgian: მელევანდი (melevandi), მელავანდი (melavandi)

An Iranian borrowing. Morphologically, a compound of *մեհի- (*mehi-) + -աւանդ (-awand).
While certainly Iranian in origin, the first element is not easily recognizable. Perhaps this is a cognate of Avestan 𐬨𐬆𐬭𐬆𐬰𐬎 (mər^əzu, “neck, vertebra”), from Proto-Iranian *mr̥ju-, although phonologically difficult to explain. Olsen (1999) instead suggested a derivation from Iranian *miθriya-βanda-, whose first part is possibly found in Ancient Greek μίτρα (mítra), μίτρη (mítrē, “headband”). Alternatively, it is a descendant of Proto-Iranian *mā́Hah (“moon”), for a crescent-shaped jewelry.

cog

a kind of women's jewelry, either a necklace or a bracelet


ղամպար

head

ղամպար • (łampar)

xcl-noun

ղամպար • (łampar)

łampar (romanization)
ղամպար (nominative singular)
ղամպարք (nominative plural)
ղամպարի (genitive singular)
ղամպարաց (genitive plural)
ղամպարի (dative singular)
ղամպարաց (dative plural)
ղամպար (accusative singular)
ղամպարս (accusative plural)
ղամպարէ (ablative singular)
ղամպարաց (ablative plural)
ղամպարաւ (instrumental singular)
ղամպարի (locative singular)
ղամպարս (locative plural)

xcl-decl-noun

ղամպարաւք = ղամպարօք


ղամբար

head

ղամբար • (łambar)

xcl-noun

ղամբար • (łambar)

łambar (romanization)
ղամբար (nominative singular)
ղամբարք (nominative plural)
ղամբարի (genitive singular)
ղամբարաց (genitive plural)
ղամբարի (dative singular)
ղամբարաց (dative plural)
ղամբար (accusative singular)
ղամբարս (accusative plural)
ղամբարէ (ablative singular)
ղամբարաց (ablative plural)
ղամբարաւ (instrumental singular)
ղամբարի (locative singular)
ղամբարս (locative plural)

xcl-decl-noun

ղամբարաւք = ղամբարօք


լամբար

lambar (romanization)
լամբար (nominative singular)
լամբարք (nominative plural)
լամբարի (genitive singular)
լամբարաց (genitive plural)
լամբարի (dative singular)
լամբարաց (dative plural)
լամբար (accusative singular)
լամբարս (accusative plural)
լամբարէ (ablative singular)
լամբարաց (ablative plural)
լամբարաւ (instrumental singular)
լամբարի (locative singular)
լամբարս (locative plural)

լամբարաւք = լամբարօք


լամպար

lampar (romanization)
լամպար (nominative singular)
լամպարք (nominative plural)
լամպարի (genitive singular)
լամպարաց (genitive plural)
լամպարի (dative singular)
լամպարաց (dative plural)
լամպար (accusative singular)
լամպարս (accusative plural)
լամպարէ (ablative singular)
լամպարաց (ablative plural)
լամպարաւ (instrumental singular)
լամպարի (locative singular)
լամպարս (locative plural)

լամպարաւք = լամպարօք

desc

→ Armenian: լամպար (lampar), լամբար (lambar), ղամպար (ġampar), ղամբար (ġambar) (learned)

→ Old Georgian: ლამპარი (lamṗari)

Georgian: ლამპარი (lamṗari)

From Ancient Greek λαμπάς (lampás), genitive λαμπάδος (lampádos). In light of the -ր (-r), the borrowing must have happened via Northwestern Iranian, as in կաղապար (kałapar). Doublet of լամբատք (lambatkʻ).


հարիւրապետ

hariwrapet (romanization)
հարիւրապետ (nominative singular)
հարիւրապետք (nominative plural)
հարիւրապետի (genitive singular)
հարիւրապետաց (genitive plural)
հարիւրապետի (dative singular)
հարիւրապետաց (dative plural)
հարիւրապետ (accusative singular)
հարիւրապետս (accusative plural)
հարիւրապետէ (ablative singular)
հարիւրապետաց (ablative plural)
հարիւրապետաւ (instrumental singular)
հարիւրապետի (locative singular)
հարիւրապետս (locative plural)

xcl-decl-noun

հարիւրապետաց

հարիւրապետաց

հարիւրապետաց

հարիւրապետաւ

հարիւրապետաւք = հարիւրապետօք

Armenian: հարյուրապետ (haryurapet)


ներգոլ

nergol (romanization)
ներգոլ (nominative singular uncountable)
ներգոլոյ (genitive singular uncountable)
ներգոլոյ (dative singular uncountable)
ներգոլ (accusative singular uncountable)
ներգոլոյ (ablative singular uncountable)
ներգոլով (instrumental singular uncountable)
ներգոլ (locative singular uncountable)


ներգոյ

nergoy (romanization)
ներգոյ (nominative singular)
ներգոյք (nominative plural)
ներգոյի (genitive singular)
ներգոյից (genitive plural)
ներգոյի (dative singular)
ներգոյից (dative plural)
ներգոյ (accusative singular)
ներգոյս (accusative plural)
ներգոյէ (ablative singular)
ներգոյից (ablative plural)
ներգոյիւ (instrumental singular)
ներգոյիւք (instrumental plural)
ներգոյի (locative singular)
ներգոյս (locative plural)

→ Armenian: ներգո (nergo) (learned)


ներգոմ

nergom (romanization)
ներգոլ (infinitive)
ներգոմ (first-person indicative present singular)
ներգոս (indicative present second-person singular)
ներգոյ (indicative present singular third-person)
ներգոմք (first-person indicative plural present)
ներգոյք (indicative plural present second-person)
ներգոն (indicative plural present third-person)
ներգոյր (imperfect indicative singular third-person)
ներգոյին (imperfect indicative plural third-person)
ներգուցէ (present singular subjunctive third-person)
ներգուցեն (plural present subjunctive third-person)

xcl-conj

active

From ներ (ner) + գոմ (gom). Calque of Ancient Greek ἔνειμι (éneimi).

(intransitive) to be inside, to be in; to exist


վայթել

head

վայթել • (vaytʻel)

vaytʻel (romanization)
վայթել (nominative singular uncountable)
վայթելոյ (genitive singular uncountable)
վայթելոյ (dative singular uncountable)
վայթել (accusative singular uncountable)
վայթելոյ (ablative singular uncountable)
վայթելով (instrumental singular uncountable)
վայթել (locative singular uncountable)


վայթեմ

վայթեմ • (vaytʻem)

xcl-verb

վայթեմ • (vaytʻem)

vaytʻem (romanization)
վայթել (infinitive)
վայթեցեալ (participle)
վայթեալ (participle)
վայթեց- (stem)
վայթեմ (first-person indicative present singular)
վայթես (indicative present second-person singular)
վայթէ (indicative present singular third-person)
վայթեմք (first-person indicative plural present)
վայթէք (indicative plural present second-person)
վայթեն (indicative plural present third-person)
վայթէի (first-person imperfect indicative singular)
վայթեի (vaytʻēi, vaytʻei*) (first-person imperfect indicative singular)
վայթէիր (imperfect indicative second-person singular)
վայթեիր (vaytʻēir, vaytʻeir*) (imperfect indicative second-person singular)
վայթէր (imperfect indicative singular third-person)
վայթէաք (first-person imperfect indicative plural)
վայթեաք (vaytʻēakʻ, vaytʻeakʻ*) (first-person imperfect indicative plural)
վայթէիք (imperfect indicative plural second-person)
վայթեիք (vaytʻēikʻ, vaytʻeikʻ*) (imperfect indicative plural second-person)
վայթէին (imperfect indicative plural third-person)
վայթեին (vaytʻēin, vaytʻein*) (imperfect indicative plural third-person)
վայթեցի (aorist first-person indicative singular)
վայթեցեր (aorist indicative second-person singular)
վայթեաց (aorist indicative singular third-person)
վայթեցաք (aorist first-person indicative plural)
վայթեցէք (aorist indicative plural second-person)
վայթեցիք (aorist indicative plural second-person)
վայթեցին (aorist indicative plural third-person)
վայթիցեմ (first-person present singular subjunctive)
վայթիցես (present second-person singular subjunctive)
վայթիցէ (present singular subjunctive third-person)
վայթիցեմք (first-person plural present subjunctive)
վայթիցէք (plural present second-person subjunctive)
վայթիցեն (plural present subjunctive third-person)
վայթեցից (aorist first-person singular subjunctive)
վայթեսցես (aorist second-person singular subjunctive)
վայթեսցէ (aorist singular subjunctive third-person)
վայթեսցուք (aorist first-person plural subjunctive)
վայթեսջիք (aorist plural second-person subjunctive)
վայթեսցեն (aorist plural subjunctive third-person)
վայթեա՛ (imperative rare singular)
վայթեցէ՛ք (imperative plural rare)
վայթեսջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
վայթեսջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ վայթեր (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ վայթէք (imperative plural prohibitive rare)
վայթել (infinitive)
վայթիլ (vaytʻel, vaytʻil*) (infinitive)
վայթեցեալ (participle)
վայթեալ (participle)
վայթեց- (stem)
վայթիմ (first-person indicative present singular)
վայթիս (indicative present second-person singular)
վայթի (indicative present singular third-person)
վայթիմք (first-person indicative plural present)
վայթիք (indicative plural present second-person)
վայթին (indicative plural present third-person)
վայթէի (first-person imperfect indicative singular)
վայթէիր (imperfect indicative second-person singular)
վայթէր (imperfect indicative singular third-person)
վայթիւր (imperfect indicative singular third-person)
վայթէաք (first-person imperfect indicative plural)
վայթէիք (imperfect indicative plural second-person)
վայթէին (imperfect indicative plural third-person)
վայթեցայ (aorist first-person indicative singular)
վայթեցար (aorist indicative second-person singular)
վայթեցաւ (aorist indicative singular third-person)
վայթեցաք (aorist first-person indicative plural)
վայթեցայք (aorist indicative plural second-person)
վայթեցան (aorist indicative plural third-person)
վայթիցիմ (first-person present singular subjunctive)
վայթիցիս (present second-person singular subjunctive)
վայթիցի (present singular subjunctive third-person)
վայթիցիմք (first-person plural present subjunctive)
վայթիցիք (plural present second-person subjunctive)
վայթիցին (plural present subjunctive third-person)
վայթեցայց (aorist first-person singular subjunctive)
վայթեսցիս (aorist second-person singular subjunctive)
վայթեսցի (aorist singular subjunctive third-person)
վայթեսցուք (aorist first-person plural subjunctive)
վայթեսջիք (aorist plural second-person subjunctive)
վայթեսցին (aorist plural subjunctive third-person)
վայթեա՛ց (imperative rare singular)
վայթեցարո՛ւք (imperative plural rare)
վայթեսջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
վայթեսջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ վայթիր (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ վայթիք (imperative plural prohibitive rare)

xcl-conj

active

վայթեցեալ, վայթեալ

վայթէի, վայթեի*

վայթէիր, վայթեիր*

վայթէաք, վայթեաք*

վայթէիք, վայթեիք*

վայթէին, վայթեին*

վայթեցէք, վայթեցիք

mediopassive

վայթել, վայթիլ*

վայթեցեալ, վայթեալ

վայթէր, վայթիւր

վայթեցարո՛ւք

desc

Middle Armenian: վաթել (vatʻel), վոթել (votʻel)

Armenian: վաթել (vatʻel)

unk

unknown

[…] զի մի չարութիւնն ի ջուրն վայթեալ վընաս գործէ ըմպողացն։
[…] zi mi čʻarutʻiwnn i ǰurn vaytʻeal vənas gorcē əmpołacʻn.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Shorter recension C based on a manuscript written in 1400

(mediopassive, intransitive) to be emptied, to pour out


ցան

head

ցան • (cʻan)

xcl-noun

ցան • (cʻan)

cʻan (romanization)
ցան (nominative singular)
ցանք (nominative plural)
ցանի (genitive singular)
ցանից (genitive plural)
ցանի (dative singular)
ցանից (dative plural)
ցան (accusative singular)
ցանս (accusative plural)
ցանէ (ablative singular)
ցանից (ablative plural)
ցանիւ (instrumental singular)
ցանիւք (instrumental plural)
ցանի (locative singular)
ցանս (locative plural)


ցան

head

ցան • (cʻan)

xcl-adj

ցան • (cʻan)

Armenian: ցան (cʻan), ցանք (cʻankʻ)

ցան եւ ցիր, ցիր եւ ցան

scattered about, dispersed everywhere; here and there


խարագուլ

head

խարագուլ • (xaragul)

xcl-noun

խարագուլ • (xaragul)

desc

→ Armenian: խարագուլ (xaragul) (learned)

From Classical Syriac ܚܪܓܠܐ (ḥargālā) which is found in the same passage in Leviticus. For the vocalism compare Assyrian Neo-Aramaic ܚܪܓܘܠ (ḥargul). The variant readings are influenced by գլուխ (glux).

Եւ այս իցեն, զոր ուտիցէք ի նոցանէ․ զջորեակդ, եւ որ ինչ նման է նմա, եւ զխարագուլ (var. խարայգլուխ, զխարագլուխ, խարագլուխ, զխարագուլ եւ ուղ), եւ որ ինչ նման է նմա[…]
Ew ays icʻen, zor uticʻēkʻ i nocʻanē; zǰoreakd, ew or inčʻ nman ē nma, ew zxaragul (var. xarayglux, zxaraglux, xaraglux, zxaragul ew uł), ew or inčʻ nman ē nma[…]

Translation by New English Translation of the Septuagint
And of them, these you shall eat: the locust larva and those similar to it and the bald locust and those similar to it […]


ջորեակ

head

ջորեակ • (ǰoreak)

xcl-noun

ջորեակ • (ǰoreak)

ǰoreak (romanization)
ջորեակ (nominative singular)
ջորեակք (nominative plural)
ջորեկի (genitive singular)
ջորեկաց (genitive plural)
ջորեկի (dative singular)
ջորեկաց (dative plural)
ջորեակ (accusative singular)
ջորեակս (accusative plural)
ջորեկէ (ablative singular)
ջորեկաց (ablative plural)
ջորեկաւ (instrumental singular)
ջորեկի (locative singular)
ջորեակս (locative plural)

xcl-decl-noun

ջորեկաւք = ջորեկօք

→ Armenian: ջորյակ (ǰoryak) (learned)

From ջորի (ǰori, “mule”) + -ակ (-ak, “diminutive suffix”) with an uncertain sense development also seen in Czech kobylka (“locust”), the diminutive of kobyla (“mare”).

affix

Եւ այս իցեն, զոր ուտիցէք ի նոցանէ․ զջորեակդ, եւ որ ինչ նման է նմա, եւ զխարագուլ, եւ որ ինչ նման է նմա […]
Ew ays icʻen, zor uticʻēkʻ i nocʻanē; zǰoreakd, ew or inčʻ nman ē nma, ew zxaragul, ew or inčʻ nman ē nma[…]

a kind of small locust, or its wingless larva


խռպոտ

head

խռպոտ • (xṙpot)

xcl-adj

խռպոտ • (xṙpot)

desctree

Armenian: խռպոտ (xṙpot)
→ Azerbaijani: herpet

From onomatopoeic խռպ- (xṙp-) + -ոտ (-ot). The root is also found in Old Armenian խռպող (xṙpoł) and dialectal խռպել (xṙpel), խռպոզ (xṙpoz), խռպոն (xṙpon).

[…] որոյ ոչ խռպոտ եւ խիստ են բարքն, այլ յառաքինութիւն դիւրաւ գայ։
[…]oroy očʻ xṙpot ew xist en barkʻn, ayl yaṙakʻinutʻiwn diwraw gay.

6th century, Philo of Alexandria, I linelutʻeann xndrocʻ ew lucmancʻ [Quaestiones et Solutiones in Genesim] 3.42

Translation by Ralph Marcus
[…] and whose characters are not unpleasant and hard but easily give place to virtue and are submissive to right reason․

խռբոտ· խոշոր (var. խոժոռ; խոժոռ, կամ խոշոր)
xṙbot· xošor (var. xožoṙ; xožoṙ, kam xošor)
xṙbot = large

16–17th centuries, Eremia Mełrecʻi, Baṙgirkʻ hayocʻ [Armenian Dictionary] Խ.300

Նոյնպէս եթէ ոք խռպոտ եւ պոռոտ եւ արտանուագ ձայն ունելով՝ երգել ձեռնարկիցէ […]
Noynpēs etʻē okʻ xṙpot ew poṙot ew artanuag jayn unelov, ergel jeṙnarkicʻē[…]
Translation by M. Awgereancʻ
Similiter si quis raucisonus, horrisonus, ac melodiae expers praesumat canere […]

6th century, Philo of Alexandria, Yałags naxaxnamutʻean [De Providentia II]


նողկտամ

head

նողկտամ • (nołktam)

xcl-verb

նողկտամ • (nołktam)

nołktam (romanization)
նողկտալ (infinitive)
նողկտացեալ (participle)
նողկտացուցանեմ (causative)
նողկտաց- (stem)
նողկտամ (first-person indicative present singular)
նողկտաս (indicative present second-person singular)
նողկտայ (indicative present singular third-person)
նողկտամք (first-person indicative plural present)
նողկտայք (indicative plural present second-person)
նողկտան (indicative plural present third-person)
նողկտայի (first-person imperfect indicative singular)
նողկտայիր (imperfect indicative second-person singular)
նողկտայր (imperfect indicative singular third-person)
նողկտայաք (first-person imperfect indicative plural)
նողկտայիք (imperfect indicative plural second-person)
նողկտային (imperfect indicative plural third-person)
նողկտացի (aorist first-person indicative singular)
նողկտացեր (aorist indicative second-person singular)
նողկտաց (aorist indicative singular third-person)
նողկտացաք (aorist first-person indicative plural)
նողկտացէք (aorist indicative plural second-person)
նողկտացիք (aorist indicative plural second-person)
նողկտացին (aorist indicative plural third-person)
նողկտայցեմ (first-person present singular subjunctive)
նողկտայցես (present second-person singular subjunctive)
նողկտայցէ (present singular subjunctive third-person)
նողկտայցեմք (first-person plural present subjunctive)
նողկտայցէք (plural present second-person subjunctive)
նողկտայցեն (plural present subjunctive third-person)
նողկտացից (aorist first-person singular subjunctive)
նողկտասցես (aorist second-person singular subjunctive)
նողկտասցէ (aorist singular subjunctive third-person)
նողկտասցուք (aorist first-person plural subjunctive)
նողկտասջիք (aorist plural second-person subjunctive)
նողկտասցեն (aorist plural subjunctive third-person)
նողկտա՛ (imperative rare singular)
նողկտացէ՛ք (imperative plural rare)
նողկտասջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
նողկտասջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ նողկտար (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ նողկտայք (imperative plural prohibitive rare)
նողկտալ (infinitive)
նողկտացեալ (participle)
նողկտացուցանեմ (causative)
նողկտաց- (stem)
նողկտամ (first-person indicative present singular)
նողկտաս (indicative present second-person singular)
նողկտայ (indicative present singular third-person)
նողկտամք (first-person indicative plural present)
նողկտայք (indicative plural present second-person)
նողկտան (indicative plural present third-person)
նողկտայի (first-person imperfect indicative singular)
նողկտայիր (imperfect indicative second-person singular)
նողկտայր (imperfect indicative singular third-person)
նողկտայաք (first-person imperfect indicative plural)
նողկտայիք (imperfect indicative plural second-person)
նողկտային (imperfect indicative plural third-person)
նողկտացայ (aorist first-person indicative singular)
նողկտացար (aorist indicative second-person singular)
նողկտացաւ (aorist indicative singular third-person)
նողկտացաք (aorist first-person indicative plural)
նողկտացայք (aorist indicative plural second-person)
նողկտացան (aorist indicative plural third-person)
նողկտայցիմ (first-person present singular subjunctive)
նողկտայցիս (present second-person singular subjunctive)
նողկտայցի (present singular subjunctive third-person)
նողկտայցիմք (first-person plural present subjunctive)
նողկտայցիք (plural present second-person subjunctive)
նողկտայցին (plural present subjunctive third-person)
նողկտացայց (aorist first-person singular subjunctive)
նողկտասցիս (aorist second-person singular subjunctive)
նողկտասցի (aorist singular subjunctive third-person)
նողկտասցուք (aorist first-person plural subjunctive)
նողկտասջիք (aorist plural second-person subjunctive)
նողկտասցին (aorist plural subjunctive third-person)
նողկտացի՛ր (imperative rare singular)
նողկտացարո՛ւք (imperative plural rare)
նողկտասջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
նողկտասջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ նողկտար (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ նողկտայք (imperative plural prohibitive rare)

xcl-conj

active

նողկտացուցանեմ

նողկտացէք, նողկտացիք

մի՛ նողկտայք

mediopassive

նողկտացուցանեմ

նողկտացարո՛ւք

մի՛ նողկտայք


վերաբերեալ

verabereal (romanization)
վերաբերեալ (nominative singular)
վերաբերեալք (nominative plural)
վերաբերելոյ (genitive singular)
վերաբերելոց (genitive plural)
վերաբերելոյ (dative singular)
վերաբերելոց (dative plural)
վերաբերեալ (accusative singular)
վերաբերեալս (accusative plural)
վերաբերելոյ (ablative singular)
վերաբերելոց (ablative plural)
վերաբերելով (instrumental singular)
վերաբերելովք (instrumental plural)
վերաբերեալ (locative singular)
վերաբերեալս (locative plural)

xcl-decl-noun

վերաբերելովք


ատելութիւն

head

ատելութիւն • (atelutʻiwn)

xcl-noun

ատելութիւն • (atelutʻiwn)

atelutʻiwn (romanization)
ատելութիւն (nominative singular)
ատելութիւնք (nominative plural)
ատելութեան (genitive singular)
ատելութեանց (genitive plural)
ատելութեան (dative singular)
ատելութեանց (dative plural)
ատելութիւն (accusative singular)
ատելութիւնս (accusative plural)
ատելութենէ (ablative singular)
ատելութեանց (ablative plural)
ատելութեամբ (instrumental singular)
ատելութեամբք (instrumental plural)
ատելութեան (locative singular)
ատելութիւնս (locative plural)

xcl-decl-noun

ատելութեամբք

Armenian: ատելություն (atelutʻyun)


խղճմտանք

head

խղճմտանք • (xłčmtankʻ)

xcl-noun

խղճմտանք • (xłčmtankʻ)

xłčmtankʻ (romanization)
խղճմտանք (nominative plural-only)
խղճմտանաց (genitive plural-only)
խղճմտանաց (dative plural-only)
խղճմտանս (accusative plural-only)
խղճմտանաց (ablative plural-only)
խղճմտանս (locative plural-only)

xcl-decl-noun-pl

խղճմտանաւք = խղճմտանօք

Armenian: խղճմտանք (xġčmtankʻ)

խղճմտանօք


նողկամ

head

նողկամ • (nołkam)

xcl-verb

նողկամ • (nołkam)

nołkam (romanization)
նողկալ (infinitive)
նողկացեալ (participle)
նողկացուցանեմ (causative)
նողկաց- (stem)
նողկամ (first-person indicative present singular)
նողկաս (indicative present second-person singular)
նողկայ (indicative present singular third-person)
նողկամք (first-person indicative plural present)
նողկայք (indicative plural present second-person)
նողկան (indicative plural present third-person)
նողկայի (first-person imperfect indicative singular)
նողկայիր (imperfect indicative second-person singular)
նողկայր (imperfect indicative singular third-person)
նողկայաք (first-person imperfect indicative plural)
նողկայիք (imperfect indicative plural second-person)
նողկային (imperfect indicative plural third-person)
նողկացի (aorist first-person indicative singular)
նողկացեր (aorist indicative second-person singular)
նողկաց (aorist indicative singular third-person)
նողկացաք (aorist first-person indicative plural)
նողկացէք (aorist indicative plural second-person)
նողկացիք (aorist indicative plural second-person)
նողկացին (aorist indicative plural third-person)
նողկայցեմ (first-person present singular subjunctive)
նողկայցես (present second-person singular subjunctive)
նողկայցէ (present singular subjunctive third-person)
նողկայցեմք (first-person plural present subjunctive)
նողկայցէք (plural present second-person subjunctive)
նողկայցեն (plural present subjunctive third-person)
նողկացից (aorist first-person singular subjunctive)
նողկասցես (aorist second-person singular subjunctive)
նողկասցէ (aorist singular subjunctive third-person)
նողկասցուք (aorist first-person plural subjunctive)
նողկասջիք (aorist plural second-person subjunctive)
նողկասցեն (aorist plural subjunctive third-person)
նողկա՛ (imperative rare singular)
նողկացէ՛ք (imperative plural rare)
նողկասջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
նողկասջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ նողկար (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ նողկայք (imperative plural prohibitive rare)
նողկալ (infinitive)
նողկացեալ (participle)
նողկացուցանեմ (causative)
նողկաց- (stem)
նողկամ (first-person indicative present singular)
նողկաս (indicative present second-person singular)
նողկայ (indicative present singular third-person)
նողկամք (first-person indicative plural present)
նողկայք (indicative plural present second-person)
նողկան (indicative plural present third-person)
նողկայի (first-person imperfect indicative singular)
նողկայիր (imperfect indicative second-person singular)
նողկայր (imperfect indicative singular third-person)
նողկայաք (first-person imperfect indicative plural)
նողկայիք (imperfect indicative plural second-person)
նողկային (imperfect indicative plural third-person)
նողկացայ (aorist first-person indicative singular)
նողկացար (aorist indicative second-person singular)
նողկացաւ (aorist indicative singular third-person)
նողկացաք (aorist first-person indicative plural)
նողկացայք (aorist indicative plural second-person)
նողկացան (aorist indicative plural third-person)
նողկայցիմ (first-person present singular subjunctive)
նողկայցիս (present second-person singular subjunctive)
նողկայցի (present singular subjunctive third-person)
նողկայցիմք (first-person plural present subjunctive)
նողկայցիք (plural present second-person subjunctive)
նողկայցին (plural present subjunctive third-person)
նողկացայց (aorist first-person singular subjunctive)
նողկասցիս (aorist second-person singular subjunctive)
նողկասցի (aorist singular subjunctive third-person)
նողկասցուք (aorist first-person plural subjunctive)
նողկասջիք (aorist plural second-person subjunctive)
նողկասցին (aorist plural subjunctive third-person)
նողկացի՛ր (imperative rare singular)
նողկացարո՛ւք (imperative plural rare)
նողկասջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
նողկասջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ նողկար (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ նողկայք (imperative plural prohibitive rare)

xcl-conj

active

նողկացուցանեմ

նողկացէք, նողկացիք

mediopassive

նողկացուցանեմ

նողկացարո՛ւք

→ Armenian: նողկալ (noġkal) (learned)

unk

unknown


նողկալ

head

նողկալ • (nołkal)

nołkal (romanization)
նողկալ (nominative singular uncountable)
նողկալոյ (genitive singular uncountable)
նողկալոյ (dative singular uncountable)
նողկալ (accusative singular uncountable)
նողկալոյ (ablative singular uncountable)
նողկալով (instrumental singular uncountable)
նողկալ (locative singular uncountable)


խլրտել

xlrtel (romanization)
խլրտել (nominative singular uncountable)
խլրտելոյ (genitive singular uncountable)
խլրտելոյ (dative singular uncountable)
խլրտել (accusative singular uncountable)
խլրտելոյ (ablative singular uncountable)
խլրտելով (instrumental singular uncountable)
խլրտել (locative singular uncountable)


խլրտիմ

xlrtim (romanization)
խլրտել (infinitive)
խլրտիլ (xlrtel, xlrtil*) (infinitive)
խլրտեցեալ (participle)
խլրտեալ (participle)
խլրտեց- (stem)
խլրտիմ (first-person indicative present singular)
խլրտիս (indicative present second-person singular)
խլրտի (indicative present singular third-person)
խլրտիմք (first-person indicative plural present)
խլրտիք (indicative plural present second-person)
խլրտին (indicative plural present third-person)
խլրտէի (first-person imperfect indicative singular)
խլրտէիր (imperfect indicative second-person singular)
խլրտէր (imperfect indicative singular third-person)
խլրտիւր (imperfect indicative singular third-person)
խլրտէաք (first-person imperfect indicative plural)
խլրտէիք (imperfect indicative plural second-person)
խլրտէին (imperfect indicative plural third-person)
խլրտեցայ (aorist first-person indicative singular)
խլրտեցար (aorist indicative second-person singular)
խլրտեցաւ (aorist indicative singular third-person)
խլրտեցաք (aorist first-person indicative plural)
խլրտեցայք (aorist indicative plural second-person)
խլրտեցան (aorist indicative plural third-person)
խլրտիցիմ (first-person present singular subjunctive)
խլրտիցիս (present second-person singular subjunctive)
խլրտիցի (present singular subjunctive third-person)
խլրտիցիմք (first-person plural present subjunctive)
խլրտիցիք (plural present second-person subjunctive)
խլրտիցին (plural present subjunctive third-person)
խլրտեցայց (aorist first-person singular subjunctive)
խլրտեսցիս (aorist second-person singular subjunctive)
խլրտեսցի (aorist singular subjunctive third-person)
խլրտեսցուք (aorist first-person plural subjunctive)
խլրտեսջիք (aorist plural second-person subjunctive)
խլրտեսցին (aorist plural subjunctive third-person)
խլրտեա՛ց (imperative rare singular)
խլրտեցարո՛ւք (imperative plural rare)
խլրտեսջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
խլրտեսջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ խլրտիր (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ խլրտիք (imperative plural prohibitive rare)

xcl-conj

mediopassive

խլրտել, խլրտիլ*

խլրտեցեալ, խլրտեալ

խլրտէր, խլրտիւր

խլրտեցարո՛ւք


խորբար

Borrowed from Middle Persian [script needed] (hwʾlbʾl /xwārbār/, “food and drink”), whence Persian خواربار (xvârbâr); see it for more. Doublet of Middle Armenian խորբալ (xorbal).

bor+

Եւ յանձնատուր եղեալ Պարսկէ պատրեալ, զխորբարսն զորս նաւովք ընդ գետ տանէին այրեաց, վասն որոյ ի սով անկան զաւրականքն։

7th century, Socrates Scholasticus, Ecclesiastical History

Ew yanjnatur ełeal Parskē patreal, zxorbarsn zors nawovkʻ ənd get tanēin ayreacʻ, vasn oroy i sov ankan zawrakankʻn.


խլրտամ

xlrtam (romanization)
խլրտալ (infinitive)
խլրտացեալ (participle)
խլրտացուցանեմ (causative)
խլրտաց- (stem)
խլրտամ (first-person indicative present singular)
խլրտաս (indicative present second-person singular)
խլրտայ (indicative present singular third-person)
խլրտամք (first-person indicative plural present)
խլրտայք (indicative plural present second-person)
խլրտան (indicative plural present third-person)
խլրտայի (first-person imperfect indicative singular)
խլրտայիր (imperfect indicative second-person singular)
խլրտայր (imperfect indicative singular third-person)
խլրտայաք (first-person imperfect indicative plural)
խլրտայիք (imperfect indicative plural second-person)
խլրտային (imperfect indicative plural third-person)
խլրտացի (aorist first-person indicative singular)
խլրտացեր (aorist indicative second-person singular)
խլրտաց (aorist indicative singular third-person)
խլրտացաք (aorist first-person indicative plural)
խլրտացէք (aorist indicative plural second-person)
խլրտացիք (aorist indicative plural second-person)
խլրտացին (aorist indicative plural third-person)
խլրտայցեմ (first-person present singular subjunctive)
խլրտայցես (present second-person singular subjunctive)
խլրտայցէ (present singular subjunctive third-person)
խլրտայցեմք (first-person plural present subjunctive)
խլրտայցէք (plural present second-person subjunctive)
խլրտայցեն (plural present subjunctive third-person)
խլրտացից (aorist first-person singular subjunctive)
խլրտասցես (aorist second-person singular subjunctive)
խլրտասցէ (aorist singular subjunctive third-person)
խլրտասցուք (aorist first-person plural subjunctive)
խլրտասջիք (aorist plural second-person subjunctive)
խլրտասցեն (aorist plural subjunctive third-person)
խլրտա՛ (imperative rare singular)
խլրտացէ՛ք (imperative plural rare)
խլրտասջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
խլրտասջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ խլրտար (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ խլրտայք (imperative plural prohibitive rare)

xcl-conj

active

խլրտացուցանեմ

խլրտացէք, խլրտացիք

Armenian: խլրտալ (xlrtal)

The origin is uncertain. Perhaps an Aramaic borrowing, from the root ܚ-ܠ-ܕ (ḥ-l-d) related to crawling, on which see խլուրդ (xlurd) and The Comprehensive Aramaic Lexicon Project.

Անդամք մարմնոյ նորա մածեալք․ եթէ զեղցի ի վերայ նորա՝ ոչ խլրտասցէ։

Translation by Claude E. Cox
The limbs of its body, cleaved together; if it will flow upon it, it will not be shaken.

Andamkʻ marmnoy nora macealkʻ; etʻē zełcʻi i veray nora, očʻ xlrtascʻē.

Ի խլրտել նորա ահ գազանաց և չորքոտանեաց և զեռնոց երկրի։

Translation by Claude E. Cox
When it stirs, fear takes hold of the earth's wild beasts and four-footed animals and creeping things.

I xlrtel nora ah gazanacʻ ew čʻorkʻotaneacʻ ew zeṙnocʻ erkri.

(intransitive) to shake, to move, to stir


խլրտեմ

xlrtem (romanization)
խլրտել (infinitive)
խլրտեցեալ (participle)
խլրտեալ (participle)
խլրտեց- (stem)
խլրտեմ (first-person indicative present singular)
խլրտես (indicative present second-person singular)
խլրտէ (indicative present singular third-person)
խլրտեմք (first-person indicative plural present)
խլրտէք (indicative plural present second-person)
խլրտեն (indicative plural present third-person)
խլրտէի (first-person imperfect indicative singular)
խլրտեի (xlrtēi, xlrtei*) (first-person imperfect indicative singular)
խլրտէիր (imperfect indicative second-person singular)
խլրտեիր (xlrtēir, xlrteir*) (imperfect indicative second-person singular)
խլրտէր (imperfect indicative singular third-person)
խլրտէաք (first-person imperfect indicative plural)
խլրտեաք (xlrtēakʻ, xlrteakʻ*) (first-person imperfect indicative plural)
խլրտէիք (imperfect indicative plural second-person)
խլրտեիք (xlrtēikʻ, xlrteikʻ*) (imperfect indicative plural second-person)
խլրտէին (imperfect indicative plural third-person)
խլրտեին (xlrtēin, xlrtein*) (imperfect indicative plural third-person)
խլրտեցի (aorist first-person indicative singular)
խլրտեցեր (aorist indicative second-person singular)
խլրտեաց (aorist indicative singular third-person)
խլրտեցաք (aorist first-person indicative plural)
խլրտեցէք (aorist indicative plural second-person)
խլրտեցիք (aorist indicative plural second-person)
խլրտեցին (aorist indicative plural third-person)
խլրտիցեմ (first-person present singular subjunctive)
խլրտիցես (present second-person singular subjunctive)
խլրտիցէ (present singular subjunctive third-person)
խլրտիցեմք (first-person plural present subjunctive)
խլրտիցէք (plural present second-person subjunctive)
խլրտիցեն (plural present subjunctive third-person)
խլրտեցից (aorist first-person singular subjunctive)
խլրտեսցես (aorist second-person singular subjunctive)
խլրտեսցէ (aorist singular subjunctive third-person)
խլրտեսցուք (aorist first-person plural subjunctive)
խլրտեսջիք (aorist plural second-person subjunctive)
խլրտեսցեն (aorist plural subjunctive third-person)
խլրտեա՛ (imperative rare singular)
խլրտեցէ՛ք (imperative plural rare)
խլրտեսջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
խլրտեսջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ խլրտեր (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ խլրտէք (imperative plural prohibitive rare)
խլրտել (infinitive)
խլրտիլ (xlrtel, xlrtil*) (infinitive)
խլրտեցեալ (participle)
խլրտեալ (participle)
խլրտեց- (stem)
խլրտիմ (first-person indicative present singular)
խլրտիս (indicative present second-person singular)
խլրտի (indicative present singular third-person)
խլրտիմք (first-person indicative plural present)
խլրտիք (indicative plural present second-person)
խլրտին (indicative plural present third-person)
խլրտէի (first-person imperfect indicative singular)
խլրտէիր (imperfect indicative second-person singular)
խլրտէր (imperfect indicative singular third-person)
խլրտիւր (imperfect indicative singular third-person)
խլրտէաք (first-person imperfect indicative plural)
խլրտէիք (imperfect indicative plural second-person)
խլրտէին (imperfect indicative plural third-person)
խլրտեցայ (aorist first-person indicative singular)
խլրտեցար (aorist indicative second-person singular)
խլրտեցաւ (aorist indicative singular third-person)
խլրտեցաք (aorist first-person indicative plural)
խլրտեցայք (aorist indicative plural second-person)
խլրտեցան (aorist indicative plural third-person)
խլրտիցիմ (first-person present singular subjunctive)
խլրտիցիս (present second-person singular subjunctive)
խլրտիցի (present singular subjunctive third-person)
խլրտիցիմք (first-person plural present subjunctive)
խլրտիցիք (plural present second-person subjunctive)
խլրտիցին (plural present subjunctive third-person)
խլրտեցայց (aorist first-person singular subjunctive)
խլրտեսցիս (aorist second-person singular subjunctive)
խլրտեսցի (aorist singular subjunctive third-person)
խլրտեսցուք (aorist first-person plural subjunctive)
խլրտեսջիք (aorist plural second-person subjunctive)
խլրտեսցին (aorist plural subjunctive third-person)
խլրտեա՛ց (imperative rare singular)
խլրտեցարո՛ւք (imperative plural rare)
խլրտեսջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
խլրտեսջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ խլրտիր (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ խլրտիք (imperative plural prohibitive rare)

active

խլրտեցեալ, խլրտեալ

խլրտէի, խլրտեի*

խլրտէիր, խլրտեիր*

խլրտէաք, խլրտեաք*

խլրտէիք, խլրտեիք*

խլրտէին, խլրտեին*

խլրտեցէք, խլրտեցիք

mediopassive

խլրտել, խլրտիլ*

խլրտեցեալ, խլրտեալ

խլրտէր, խլրտիւր

խլրտեցարո՛ւք

(transitive) to move; to stir; to agitate, to shake

(intransitive) Alternative form of խլրտամ (xlrtam)


խլրտալ

xlrtal (romanization)
խլրտալ (nominative singular uncountable)
խլրտալոյ (genitive singular uncountable)
խլրտալոյ (dative singular uncountable)
խլրտալ (accusative singular uncountable)
խլրտալոյ (ablative singular uncountable)
խլրտալով (instrumental singular uncountable)
խլրտալ (locative singular uncountable)


պէսպէս

head

պէսպէս • (pēspēs)

→ Armenian: պեսպես (pespes) (learned)

Դարձեալ և այլք, որ ձուս արկանեն, և բազում ազգք ամենայն ձկանց, որ ունին պէսպէս կերպարանս՝ կէսքն թեփամորթք և կէսքն լերկամորթք, կէսքն խայտաբղէտք, և կէսքն միատարրք, և կէսքն թևաւորք, և կէսքն անթևք։

5th century, Basil of Caesarea, Yałags Vecʻawreay ararčʻutʻean [Homiliae in Hexaemeron] Homily VII

Translation by Robert W. Thomson
Furthermore others which lay eggs, and many kinds of all fishes that have various forms — some with scaly skin, some with hairless skin, some dappled, some homogeneous, some with fins, and some without fins.

Darjeal ew aylkʻ, or jus arkanen, ew bazum azgkʻ amenayn jkancʻ, or unin pēspēs kerparans, kēskʻn tʻepʻamortʻkʻ ew kēskʻn lerkamortʻkʻ, kēskʻn xaytabłētkʻ, ew kēskʻn miatarrkʻ, ew kēskʻn tʻewaworkʻ, ew kēskʻn antʻewkʻ.


թևաւոր

tʻewawor (romanization)
թևաւոր (nominative singular)
թևաւորք (nominative plural)
թևաւորի (genitive singular)
թևաւորաց (genitive plural)
թևաւորի (dative singular)
թևաւորաց (dative plural)
թևաւոր (accusative singular)
թևաւորս (accusative plural)
թևաւորէ (ablative singular)
թևաւորաց (ablative plural)
թևաւորաւ (instrumental singular)
թևաւորի (locative singular)
թևաւորս (locative plural)

xcl-decl-noun

թևաւորաւք = թևաւորօք

Armenian: թեւավոր (tʻewavor)


խայտաբղէտ

head

խայտաբղէտ • (xaytabłēt)

xcl-adj

խայտաբղէտ • (xaytabłēt)

desc

→ Armenian: խայտաբղետ (xaytabġet) (learned)

From խայտ (xayt) + -ա- (-a-) + *բղէտ (*błēt, “speckle, spot”). The *բղէտ (*błēt) is not used independently and is not attested in any other compound. Per J̌ahukyan, it may be inherited from Proto-Indo-European *bʰleyd-, whence Proto-Slavic *blědъ, Proto-West Germanic *blait.


միատարր

→ Armenian: միատարր (miatarr) (learned)


անթև

antʻew (romanization)
անթև (nominative singular)
անթևք (nominative plural)
անթևի (genitive singular)
անթևից (genitive plural)
անթևի (dative singular)
անթևից (dative plural)
անթև (accusative singular)
անթևս (accusative plural)
անթևէ (ablative singular)
անթևից (ablative plural)
անթևիւ (instrumental singular)
անթևիւք (instrumental plural)
անթևի (locative singular)
անթևս (locative plural)

Armenian: անթեւ (antʻew)


թեփամորթ

head

թեփամորթ • (tʻepʻamortʻ)

xcl-adj

թեփամորթ • (tʻepʻamortʻ)

desc

→ Armenian: թեփամորթ (tʻepʻamortʻ) (learned)


մեղրապոպ

head

մեղրապոպ • (mełrapop)

xcl-noun

մեղրապոպ • (mełrapop)

mełrapop (romanization)
մեղրապոպ (nominative singular)
մեղրապոպք (nominative plural)
մեղրապոպի (genitive singular)
մեղրապոպից (genitive plural)
մեղրապոպի (dative singular)
մեղրապոպից (dative plural)
մեղրապոպ (accusative singular)
մեղրապոպս (accusative plural)
մեղրապոպէ (ablative singular)
մեղրապոպից (ablative plural)
մեղրապոպիւ (instrumental singular)
մեղրապոպիւք (instrumental plural)
մեղրապոպի (locative singular)
մեղրապոպս (locative plural)

desc

→ Armenian: մեղրապոպ (meġrapop) (learned)

From Ancient Greek μηλοπέπων (mēlopépōn), whose first part was confused with μέλι (méli, “honey”) and replaced with մեղր (mełr, “honey”).

Զի յիշեցաք զձուկնն, զոր ուտէաք յԵգիպտոս ձրի, եւ զսեխն եւ զմեղրապոպ (var. զմեղրապողն, զմեղապոպ) եւ զպրասն եւ զսոխն եւ զխստոր։
Zi yišecʻakʻ zjuknn, zor utēakʻ yEgiptos jri, ew zsexn ew zmełrapop (var. zmełrapołn, zmełapop) ew zprasn ew zsoxn ew zxstor.

Translation by New English Translation of the Septuagint
We remembered the fish that we used to eat in Egypt for nothing, and the cucumbers and the melons and the leeks and the onions and the garlic.

շամամ շամամ#Armenian

a variety of melon (Cucumis melo), namely perhaps the շամամ (šamam), apple melon (Cucumis melo var. dudaim)


լերկամորթ

head

լերկամորթ • (lerkamortʻ)

xcl-adj

լերկամորթ • (lerkamortʻ)

desc

→ Armenian: լերկամորթ (lerkamortʻ) (learned)


քարկոծումն

head

քարկոծումն • (kʻarkocumn)

xcl-noun

քարկոծումն • (kʻarkocumn)

kʻarkocumn (romanization)
քարկոծումն (nominative singular)
քարկոծմունք (nominative plural)
քարկոծման (genitive singular)
քարկոծմանց (genitive plural)
քարկոծման (dative singular)
քարկոծմանց (dative plural)
քարկոծումն (accusative singular)
քարկոծմունս (accusative plural)
քարկոծմանէ (ablative singular)
քարկոծմանց (ablative plural)
քարկոծմամբ (instrumental singular)
քարկոծմամբք (instrumental plural)
քարկոծման (locative singular)
քարկոծմունս (locative plural)

Armenian: քարկոծում (kʻarkocum)


քարկոծեմ

head

քարկոծեմ • (kʻarkocem)

xcl-verb

քարկոծեմ • (kʻarkocem)

kʻarkocem (romanization)
քարկոծել (infinitive)
քարկոծեցեալ (participle)
քարկոծեալ (participle)
քարկոծեց- (stem)
քարկոծեմ (first-person indicative present singular)
քարկոծես (indicative present second-person singular)
քարկոծէ (indicative present singular third-person)
քարկոծեմք (first-person indicative plural present)
քարկոծէք (indicative plural present second-person)
քարկոծեն (indicative plural present third-person)
քարկոծէի (first-person imperfect indicative singular)
քարկոծեի (kʻarkocēi, kʻarkocei*) (first-person imperfect indicative singular)
քարկոծէիր (imperfect indicative second-person singular)
քարկոծեիր (kʻarkocēir, kʻarkoceir*) (imperfect indicative second-person singular)
քարկոծէր (imperfect indicative singular third-person)
քարկոծէաք (first-person imperfect indicative plural)
քարկոծեաք (kʻarkocēakʻ, kʻarkoceakʻ*) (first-person imperfect indicative plural)
քարկոծէիք (imperfect indicative plural second-person)
քարկոծեիք (kʻarkocēikʻ, kʻarkoceikʻ*) (imperfect indicative plural second-person)
քարկոծէին (imperfect indicative plural third-person)
քարկոծեին (kʻarkocēin, kʻarkocein*) (imperfect indicative plural third-person)
քարկոծեցի (aorist first-person indicative singular)
քարկոծեցեր (aorist indicative second-person singular)
քարկոծեաց (aorist indicative singular third-person)
քարկոծեցաք (aorist first-person indicative plural)
քարկոծեցէք (aorist indicative plural second-person)
քարկոծեցիք (aorist indicative plural second-person)
քարկոծեցին (aorist indicative plural third-person)
քարկոծիցեմ (first-person present singular subjunctive)
քարկոծիցես (present second-person singular subjunctive)
քարկոծիցէ (present singular subjunctive third-person)
քարկոծիցեմք (first-person plural present subjunctive)
քարկոծիցէք (plural present second-person subjunctive)
քարկոծիցեն (plural present subjunctive third-person)
քարկոծեցից (aorist first-person singular subjunctive)
քարկոծեսցես (aorist second-person singular subjunctive)
քարկոծեսցէ (aorist singular subjunctive third-person)
քարկոծեսցուք (aorist first-person plural subjunctive)
քարկոծեսջիք (aorist plural second-person subjunctive)
քարկոծեսցեն (aorist plural subjunctive third-person)
քարկոծեա՛ (imperative rare singular)
քարկոծեցէ՛ք (imperative plural rare)
քարկոծեսջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
քարկոծեսջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ քարկոծեր (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ քարկոծէք (imperative plural prohibitive rare)
քարկոծել (infinitive)
քարկոծիլ (kʻarkocel, kʻarkocil*) (infinitive)
քարկոծեցեալ (participle)
քարկոծեալ (participle)
քարկոծեց- (stem)
քարկոծիմ (first-person indicative present singular)
քարկոծիս (indicative present second-person singular)
քարկոծի (indicative present singular third-person)
քարկոծիմք (first-person indicative plural present)
քարկոծիք (indicative plural present second-person)
քարկոծին (indicative plural present third-person)
քարկոծէի (first-person imperfect indicative singular)
քարկոծէիր (imperfect indicative second-person singular)
քարկոծէր (imperfect indicative singular third-person)
քարկոծիւր (imperfect indicative singular third-person)
քարկոծէաք (first-person imperfect indicative plural)
քարկոծէիք (imperfect indicative plural second-person)
քարկոծէին (imperfect indicative plural third-person)
քարկոծեցայ (aorist first-person indicative singular)
քարկոծեցար (aorist indicative second-person singular)
քարկոծեցաւ (aorist indicative singular third-person)
քարկոծեցաք (aorist first-person indicative plural)
քարկոծեցայք (aorist indicative plural second-person)
քարկոծեցան (aorist indicative plural third-person)
քարկոծիցիմ (first-person present singular subjunctive)
քարկոծիցիս (present second-person singular subjunctive)
քարկոծիցի (present singular subjunctive third-person)
քարկոծիցիմք (first-person plural present subjunctive)
քարկոծիցիք (plural present second-person subjunctive)
քարկոծիցին (plural present subjunctive third-person)
քարկոծեցայց (aorist first-person singular subjunctive)
քարկոծեսցիս (aorist second-person singular subjunctive)
քարկոծեսցի (aorist singular subjunctive third-person)
քարկոծեսցուք (aorist first-person plural subjunctive)
քարկոծեսջիք (aorist plural second-person subjunctive)
քարկոծեսցին (aorist plural subjunctive third-person)
քարկոծեա՛ց (imperative rare singular)
քարկոծեցարո՛ւք (imperative plural rare)
քարկոծեսջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
քարկոծեսջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ քարկոծիր (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ քարկոծիք (imperative plural prohibitive rare)

xcl-conj

active

քարկոծեցեալ, քարկոծեալ

քարկոծէի, քարկոծեի*

քարկոծէիր, քարկոծեիր*

քարկոծէաք, քարկոծեաք*

քարկոծէիք, քարկոծեիք*

քարկոծէին, քարկոծեին*

քարկոծեցէք, քարկոծեցիք

քարկոծեսցուք

քարկոծեսջի՛ր

քարկոծեսջի՛ք

մի՛ քարկոծեր

մի՛ քարկոծէք

mediopassive

քարկոծել, քարկոծիլ*

քարկոծեցեալ, քարկոծեալ

քարկոծէր, քարկոծիւր

քարկոծեսցուք

քարկոծեցարո՛ւք

քարկոծեսջի՛ր

քարկոծեսջի՛ք

մի՛ քարկոծիր

մի՛ քարկոծիք

Armenian: քարկոծել (kʻarkocel)

(transitive) to stone, to lapidate, to kill by stoning


քարկոծել

head

քարկոծել • (kʻarkocel)

kʻarkocel (romanization)
քարկոծել (nominative singular uncountable)
քարկոծելոյ (genitive singular uncountable)
քարկոծելոյ (dative singular uncountable)
քարկոծել (accusative singular uncountable)
քարկոծելոյ (ablative singular uncountable)
քարկոծելով (instrumental singular uncountable)
քարկոծել (locative singular uncountable)


խարխափեմ

խարխափեմ • (xarxapʻem)

xcl-verb

խարխափեմ • (xarxapʻem)

xarxapʻem (romanization)
խարխափել (infinitive)
խարխափեցեալ (participle)
խարխափեալ (participle)
խարխափեց- (stem)
խարխափեմ (first-person indicative present singular)
խարխափես (indicative present second-person singular)
խարխափէ (indicative present singular third-person)
խարխափեմք (first-person indicative plural present)
խարխափէք (indicative plural present second-person)
խարխափեն (indicative plural present third-person)
խարխափէի (first-person imperfect indicative singular)
խարխափեի (xarxapʻēi, xarxapʻei*) (first-person imperfect indicative singular)
խարխափէիր (imperfect indicative second-person singular)
խարխափեիր (xarxapʻēir, xarxapʻeir*) (imperfect indicative second-person singular)
խարխափէր (imperfect indicative singular third-person)
խարխափէաք (first-person imperfect indicative plural)
խարխափեաք (xarxapʻēakʻ, xarxapʻeakʻ*) (first-person imperfect indicative plural)
խարխափէիք (imperfect indicative plural second-person)
խարխափեիք (xarxapʻēikʻ, xarxapʻeikʻ*) (imperfect indicative plural second-person)
խարխափէին (imperfect indicative plural third-person)
խարխափեին (xarxapʻēin, xarxapʻein*) (imperfect indicative plural third-person)
խարխափեցի (aorist first-person indicative singular)
խարխափեցեր (aorist indicative second-person singular)
խարխափեաց (aorist indicative singular third-person)
խարխափեցաք (aorist first-person indicative plural)
խարխափեցէք (aorist indicative plural second-person)
խարխափեցիք (aorist indicative plural second-person)
խարխափեցին (aorist indicative plural third-person)
խարխափիցեմ (first-person present singular subjunctive)
խարխափիցես (present second-person singular subjunctive)
խարխափիցէ (present singular subjunctive third-person)
խարխափիցեմք (first-person plural present subjunctive)
խարխափիցէք (plural present second-person subjunctive)
խարխափիցեն (plural present subjunctive third-person)
խարխափեցից (aorist first-person singular subjunctive)
խարխափեսցես (aorist second-person singular subjunctive)
խարխափեսցէ (aorist singular subjunctive third-person)
խարխափեսցուք (aorist first-person plural subjunctive)
խարխափեսջիք (aorist plural second-person subjunctive)
խարխափեսցեն (aorist plural subjunctive third-person)
խարխափեա՛ (imperative rare singular)
խարխափեցէ՛ք (imperative plural rare)
խարխափեսջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
խարխափեսջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ խարխափեր (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ խարխափէք (imperative plural prohibitive rare)

xcl-conj

active

խարխափեցեալ, խարխափեալ

խարխափէի, խարխափեի*

խարխափէիր, խարխափեիր*

խարխափէաք, խարխափեաք*

խարխափէիք, խարխափեիք*

խարխափէին, խարխափեին*

խարխափեցէք, խարխափեցիք

խարխափեսցուք

խարխափեսջի՛ր

խարխափեսջի՛ք

մի՛ խարխափեր

մի՛ խարխափէք

desc

→ Armenian: խարխափել (xarxapʻel) (learned)

The origin is uncertain. Ačaṙean compares with շարշափիւն (šaršapʻiwn), թարթափիմ (tʻartʻapʻim), գարգափ (gargapʻ), սարսափ (sarsapʻ), կարկափեմ (karkapʻem). According to J̌ahukyan, a sound-symbolic formation.
Note also Mingrelian ხორხაფი (xorxapi, “to rub against something”).

cog

Ի տուէ պատահեսցէ նոցա խաւար, եւ ի միջաւրէի իբրեւ ի գիշերի խարխափեսցեն։

Translation by Claude E. Cox
Darkness will meet them in the daytime; and they will grope at noonday as in night.

I tuē patahescʻē nocʻa xawar, ew i miǰawrēi ibrew i gišeri xarxapʻescʻen.

(intransitive) to feel or grope about to find a thing or one's way, like a blind man

[…]եւ հալածեսցէ զնոսա ձայն տերեւոյ խարխափելոյ (var. խարշափելոյ)[…]
[…]ew halacescʻē znosa jayn terewoy xarxapʻeloy (var. xaršapʻeloy)[…]

Translation by New English Translation of the Septuagint
[…] and the sound of a driven leaf shall put them to flight […]

(intransitive, of leaves) to tremble, to shake, to rustle


խորշակ

head

խորշակ • (xoršak)

xcl-noun

խորշակ • (xoršak)

xoršak (romanization)
խորշակ (nominative singular)
խորշակք (nominative plural)
խորշակի (genitive singular)
խորշակաց (genitive plural)
խորշակի (dative singular)
խորշակաց (dative plural)
խորշակ (accusative singular)
խորշակս (accusative plural)
խորշակէ (ablative singular)
խորշակաց (ablative plural)
խորշակաւ (instrumental singular)
խորշակի (locative singular)
խորշակս (locative plural)

xcl-decl-noun

խորշակաւք = խորշակօք

→ Armenian: խորշակ (xoršak) (learned)

A Middle Iranian borrowing. Compare Manichaean Parthian 𐫍𐫇𐫢𐫀𐫃 (hwšʾg /hōšāg/, “hot wind, parching wind”, literally “drying”), which is from the same root as Persian خوشیدن (xošidan, “to grow dry; to shrivel; to burn, parch”). To explain the -որ- (-or-) a contamination with a reflex of Proto-Iranian *húHar (“sun”) is assumed.
Aghwan 𐕀𐕒𐔽𐔰𐕣 (xoˁak) and Old Georgian ხორშაკი (xoršaḳi), Georgian ხორშა (xorša), are from the same source.

cog

Հարցէ զքեզ Տէր տարակուսանօք եւ ջերմամբ եւ սարսռով․ եւ խթիւք եւ երկիղիւ եւ խորշակաւ եւ գունով․ եւ հալածեսցեն զքեզ մինչեւ կորուսցեն զքեզ
Harcʻē zkʻez Tēr tarakusanōkʻ ew ǰermamb ew sarsṙov; ew xtʻiwkʻ ew erkiłiw ew xoršakaw ew gunov; ew halacescʻen zkʻez minčʻew koruscʻen zkʻez

May the Lord strike you with difficulty and fever and cold and irritation and murder and with blight and paleness, and they shall pursue you until they destroy you.

Translation by Brenton Septuagint Translation

Առցէ զնա խորշակ եւ գնասցէ, եւ հոսեսցէ զնա ի տեղւոջէ իւրմէ:

Translation by Claude E. Cox
Burning wind will take him up, and he will depart.

Aṙcʻē zna xoršak ew gnascʻē, ew hosescʻē zna i tełwoǰē iwrmē:


խարխափել

head

խարխափել • (xarxapʻel)

xarxapʻel (romanization)
խարխափել (nominative singular uncountable)
խարխափելոյ (genitive singular uncountable)
խարխափելոյ (dative singular uncountable)
խարխափել (accusative singular uncountable)
խարխափելոյ (ablative singular uncountable)
խարխափելով (instrumental singular uncountable)
խարխափել (locative singular uncountable)


խէնէշ

խէնէշ • (xēnēš)

xcl-adj

խէնէշ • (xēnēš)


խենէշ

head

խենէշ • (xenēš)

xcl-adj

խենէշ • (xenēš)

xenēš (romanization)
խենէշ (nominative singular)
խենէշք (nominative plural)
խենեշի (genitive singular)
խենեշի (dative singular)
խենէշ (accusative singular)
խենէշս (accusative plural)
խենեշէ (ablative singular)
խենեշի (locative singular)
խենէշս (locative plural)

xcl-decl-noun

the instrumental singular and the genitive/dative/instrumental plural are not attested, which does not allow determining whether the word followed an i-type or an i-a-type declension

Armenian: խենեշ (xeneš)

→ Old Georgian: ხენეში (xeneši)

unk

unknown

Որք ամենեւին զխենէշ վատասրտութիւնն արտաքոյ յիւրեանց վարեալ հալածեցին սահմանաց […]
Orkʻ amenewin zxenēš vatasrtutʻiwnn artakʻoy yiwreancʻ vareal halacecʻin sahmanacʻ[…]

second half of 5th century or 6th century, Girkʻ Pitoyicʻ [Book of Chries]

Իսկ եթէ որք դիւցազանցն նմանեալք, այսգունակ բոլոր ասացեալ բարութեամբք յօրանան առձեռնպատրաստ, ապա անարեացն եւ ամենեւին խենէշ լքելոցն զի՞նչ ինչ ոչ բիւրապատիկ աղիտիցն վերաբերիցին թշուառութիւնք։

Isk etʻē orkʻ diwcʻazancʻn nmanealkʻ, aysgunak bolor asacʻeal barutʻeambkʻ yōranan aṙjeṙnpatrast, apa anareacʻn ew amenewin xenēš lkʻelocʻn zinčʻ inčʻ očʻ biwrapatik ałiticʻn verabericʻin tʻšuaṙutʻiwnkʻ.

Իսկ ոյք անվարժութեամբն դերեւանան, եւ անարի խենէշ տաղտկութեամբք զգածեալք լինին յամենայն վայելչական իրաց մերկք եւ կողոպուտք լինելով՝ զվերջին թշուառութեանցն ամբարեն կորուստ։

Isk oykʻ anvaržutʻeambn derewanan, ew anari xenēš tałtkutʻeambkʻ zgacealkʻ linin yamenayn vayelčʻakan iracʻ merkkʻ ew kołoputkʻ linelov, zverǰin tʻšuaṙutʻeancʻn ambaren korust.

[…] եւ այնպէս հարեալ կայ յոյժ պարաւանդելով կնատ եւ խէնէշ գոյացութեամբն։
[…] ew aynpēs hareal kay yoyž parawandelov knat ew xēnēš goyacʻutʻeambn.

Եւ կնացուցեալ յեղու ի խէնէշ վատասրտութիւն։

Ew knacʻucʻeal yełu i xēnēš vatasrtutʻiwn.

[…] խենէշ վատութեանն նշանակիչս ասել գոլ […]
[…]xenēš vatutʻeann nšanakičʻs asel gol[…]

Արդ՝ զայս կարծիս հաստատեալ հաստատագոյն, զի մի՛ եւս խենէշ եւ թոյլ ի քեզ փոխեսցի […]
Ard, zays karcis hastateal hastatagoyn, zi mí ews xenēš ew tʻoyl i kʻez pʻoxescʻi[…]

6th century, Philo of Alexandria, I linelutʻeann xndrocʻ ew lucmancʻ [Quaestiones et Solutiones in Genesim] 4.49

Translation by Ralph Marcus
And now that thou hast most firmly established these opinions, so that no longer may anything soft or dissolute change in thee […]

[…] քանզի ընունելութիւն վատթարին եւ խենեշի թէպէտ եւ լիցի երբէք, սակաւաժամանակեայ է եւ առօրեայ […]
[…]kʻanzi ənunelutʻiwn vattʻarin ew xeneši tʻēpēt ew licʻi erbēkʻ, sakawažamanakeay ē ew aṙōreay[…]

6th century, Philo of Alexandria, I linelutʻeann xndrocʻ ew lucmancʻ [Quaestiones et Solutiones in Genesim] 4.166

Translation by Ralph Marcus
For the admission of evil and weakness, if it does sometimes occur, is shortlived and ephemeral […]

[…] եւ զօրէն յոռւոյ եւ խենեշի կառավարի՝ զյարձակմունսն եւ զըմբահկելն եւ զվզանումն լծելոց ձիոցն ոչ կարացեալ արգելուլ […]
[…]ew zōrēn yoṙwoy ew xeneši kaṙavari, zyarjakmunsn ew zəmbahkeln ew zvzanumn lcelocʻ jiocʻn očʻ karacʻeal argelul[…]

6th century, Philo of Alexandria, I linelutʻeann xndrocʻ ew lucmancʻ [Quaestiones et Solutiones in Genesim] 4.183

Translation by Ralph Marcus
[…] and, like a bad and weak charioteer, is unable to restrain the headlong course and wildness of yoked horses […]

effeminate, weak; dissolute, debauched, wanton


շաղալից

head

շաղալից • (šałalicʻ)

xcl-adj

շաղալից • (šałalicʻ)

շաղ (šał, “drop, dew”) + -ա- (-a-) + լնում (lnum, “to fill”)

affix

Եւ համատարած լիճ ջրոց՝ յուսոյն շաղալից […]
Ew hamatarac lič ǰrocʻ, yusoyn šałalicʻ[…]

10–11th century, Vardan Anecʻi, Anecʻi Vardana vardapeti ergel i kaṙs [Panegyric on the Divine Chariot] 347


շաղաշարել

head

շաղաշարել • (šałašarel)

šałašarel (romanization)
շաղաշարել (nominative singular uncountable)
շաղաշարելոյ (genitive singular uncountable)
շաղաշարելոյ (dative singular uncountable)
շաղաշարել (accusative singular uncountable)
շաղաշարելոյ (ablative singular uncountable)
շաղաշարելով (instrumental singular uncountable)
շաղաշարել (locative singular uncountable)


շողիք

շողիք • (šołikʻ) pl

xcl-noun

շողիք • (šołikʻ) pl

desc

Middle Armenian: շողիք (šoġikʻ), շողինք (šoġinkʻ)

Armenian: շողիք (šoġikʻ), շողինք (šoġinkʻ), շողունք (šoġunkʻ)

From *շող (*šoł, “slime, mucus”) + -իք (-ikʻ). The root *շող (*šoł), of uncertain origin, is also found in dialectal շողուկ (šoġuk), շողոտ (šoġot), and is usually connected with շաղ (šał), շաղեմ (šałem), շաղախ (šałax).
Perhaps a Zan borrowing: compare the Laz and Mingrelian descendants of Proto-Georgian-Zan *s₁owl- (“to wet, make wet”).

cog

ի բերանոյն հոսեն շողիք․ և երանի թէ շողիս, և ոչ այլ ինչ անպատեհս

5th century, John Chrysostom, Commentary on Epistles of Paul 9.9

i beranoyn hosen šołikʻ; ew erani tʻē šołis, ew očʻ ayl inčʻ anpatehs

drool, drivel, saliva trickling from the mouth


շաղաշարեմ

head

շաղաշարեմ • (šałašarem)

xcl-verb

շաղաշարեմ • (šałašarem)

šałašarem (romanization)
շաղաշարել (infinitive)
շաղաշարեցեալ (participle)
շաղաշարեալ (participle)
շաղաշարեց- (stem)
շաղաշարեմ (first-person indicative present singular)
շաղաշարես (indicative present second-person singular)
շաղաշարէ (indicative present singular third-person)
շաղաշարեմք (first-person indicative plural present)
շաղաշարէք (indicative plural present second-person)
շաղաշարեն (indicative plural present third-person)
շաղաշարէի (first-person imperfect indicative singular)
շաղաշարեի (šałašarēi, šałašarei*) (first-person imperfect indicative singular)
շաղաշարէիր (imperfect indicative second-person singular)
շաղաշարեիր (šałašarēir, šałašareir*) (imperfect indicative second-person singular)
շաղաշարէր (imperfect indicative singular third-person)
շաղաշարէաք (first-person imperfect indicative plural)
շաղաշարեաք (šałašarēakʻ, šałašareakʻ*) (first-person imperfect indicative plural)
շաղաշարէիք (imperfect indicative plural second-person)
շաղաշարեիք (šałašarēikʻ, šałašareikʻ*) (imperfect indicative plural second-person)
շաղաշարէին (imperfect indicative plural third-person)
շաղաշարեին (šałašarēin, šałašarein*) (imperfect indicative plural third-person)
շաղաշարեցի (aorist first-person indicative singular)
շաղաշարեցեր (aorist indicative second-person singular)
շաղաշարեաց (aorist indicative singular third-person)
շաղաշարեցաք (aorist first-person indicative plural)
շաղաշարեցէք (aorist indicative plural second-person)
շաղաշարեցիք (aorist indicative plural second-person)
շաղաշարեցին (aorist indicative plural third-person)
շաղաշարիցեմ (first-person present singular subjunctive)
շաղաշարիցես (present second-person singular subjunctive)
շաղաշարիցէ (present singular subjunctive third-person)
շաղաշարիցեմք (first-person plural present subjunctive)
շաղաշարիցէք (plural present second-person subjunctive)
շաղաշարիցեն (plural present subjunctive third-person)
շաղաշարեցից (aorist first-person singular subjunctive)
շաղաշարեսցես (aorist second-person singular subjunctive)
շաղաշարեսցէ (aorist singular subjunctive third-person)
շաղաշարեսցուք (aorist first-person plural subjunctive)
շաղաշարեսջիք (aorist plural second-person subjunctive)
շաղաշարեսցեն (aorist plural subjunctive third-person)
շաղաշարեա՛ (imperative rare singular)
շաղաշարեցէ՛ք (imperative plural rare)
շաղաշարեսջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
շաղաշարեսջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ շաղաշարեր (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ շաղաշարէք (imperative plural prohibitive rare)
շաղաշարել (infinitive)
շաղաշարիլ (šałašarel, šałašaril*) (infinitive)
շաղաշարեցեալ (participle)
շաղաշարեալ (participle)
շաղաշարեց- (stem)
շաղաշարիմ (first-person indicative present singular)
շաղաշարիս (indicative present second-person singular)
շաղաշարի (indicative present singular third-person)
շաղաշարիմք (first-person indicative plural present)
շաղաշարիք (indicative plural present second-person)
շաղաշարին (indicative plural present third-person)
շաղաշարէի (first-person imperfect indicative singular)
շաղաշարէիր (imperfect indicative second-person singular)
շաղաշարէր (imperfect indicative singular third-person)
շաղաշարիւր (imperfect indicative singular third-person)
շաղաշարէաք (first-person imperfect indicative plural)
շաղաշարէիք (imperfect indicative plural second-person)
շաղաշարէին (imperfect indicative plural third-person)
շաղաշարեցայ (aorist first-person indicative singular)
շաղաշարեցար (aorist indicative second-person singular)
շաղաշարեցաւ (aorist indicative singular third-person)
շաղաշարեցաք (aorist first-person indicative plural)
շաղաշարեցայք (aorist indicative plural second-person)
շաղաշարեցան (aorist indicative plural third-person)
շաղաշարիցիմ (first-person present singular subjunctive)
շաղաշարիցիս (present second-person singular subjunctive)
շաղաշարիցի (present singular subjunctive third-person)
շաղաշարիցիմք (first-person plural present subjunctive)
շաղաշարիցիք (plural present second-person subjunctive)
շաղաշարիցին (plural present subjunctive third-person)
շաղաշարեցայց (aorist first-person singular subjunctive)
շաղաշարեսցիս (aorist second-person singular subjunctive)
շաղաշարեսցի (aorist singular subjunctive third-person)
շաղաշարեսցուք (aorist first-person plural subjunctive)
շաղաշարեսջիք (aorist plural second-person subjunctive)
շաղաշարեսցին (aorist plural subjunctive third-person)
շաղաշարեա՛ց (imperative rare singular)
շաղաշարեցարո՛ւք (imperative plural rare)
շաղաշարեսջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
շաղաշարեսջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ շաղաշարիր (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ շաղաշարիք (imperative plural prohibitive rare)

xcl-conj

active

շաղաշարեցեալ, շաղաշարեալ

շաղաշարէի, շաղաշարեի*

շաղաշարէիր, շաղաշարեիր*

շաղաշարէաք, շաղաշարեաք*

շաղաշարէիք, շաղաշարեիք*

շաղաշարէին, շաղաշարեին*

շաղաշարեցէք, շաղաշարեցիք

շաղաշարեսցես

շաղաշարեսցուք

շաղաշարեսջիք

շաղաշարեսցեն

շաղաշարիցեմք

շաղաշարեցէ՛ք

շաղաշարեսջի՛ր

շաղաշարեսջի՛ք

մի՛ շաղաշարեր

մի՛ շաղաշարէք

mediopassive

շաղաշարել, շաղաշարիլ*

շաղաշարեցեալ, շաղաշարեալ

շաղաշարէր, շաղաշարիւր

շաղաշարեցայք

շաղաշարեցայց

շաղաշարեսցիս

շաղաշարեսցուք

շաղաշարեսջիք

շաղաշարեսցին

շաղաշարիցիմք

շաղաշարեցարո՛ւք

շաղաշարեսջի՛ր

շաղաշարեսջի՛ք

մի՛ շաղաշարիր

մի՛ շաղաշարիք

[…] եւ մի՛ տայցեմ թոյլ զթագուցեալ հաղբսն և զվատթարութիւն խռովութեանն յինքեանս շաղաշարել։
[…]ew mí taycʻem tʻoyl ztʻagucʻeal hałbsn ew zvattʻarutʻiwn xṙovutʻeann yinkʻeans šałašarel.

9–10th century, Yovhannēs Drasxanakertcʻi, Patmutʻiwn Hayocʻ [History of Armenia] 68

[…] and that I might not allow clandestine snares and seditious degeneration to steal into their midst.

Translation by Rev. Krikor H. Maksoudian

[…] քանզի Զեւս նմանեալ Ամփիտրիոնի՝ շաղաշարի ընդ Աղկմէովնեայ և ծնանի ի նմանէ զՀերակղէս […]
[…]kʻanzi Zews nmaneal Ampʻitrioni, šałašari ənd Ałkmēovneay ew cnani i nmanē zHerakłēs[…]

6th century, Pseudo-Nonnus, Meknutʻiwnkʻ Grigor Astuacabani hing čaṙicʻ [Commentaries on five sermons by Gregory of Nazianzus] II.5

(mediopassive, intransitive) to copulate


գաւակ

gawak (romanization)
գաւակ (nominative singular)
գաւակք (nominative plural)
գաւակի (genitive singular)
գաւակաց (genitive plural)
գաւակի (dative singular)
գաւակաց (dative plural)
գաւակ (accusative singular)
գաւակս (accusative plural)
գաւակէ (ablative singular)
գաւակաց (ablative plural)
գաւակաւ (instrumental singular)
գաւակի (locative singular)
գաւակս (locative plural)

xcl-decl-noun

գաւակաւք = գաւակօք

desctree

Armenian: գավակ (gavak)
→? Turkish: kavak

desc

⇒ Middle Armenian: գաւկել (gawkel), գաւկեղ (gawkeġ)

The origin is uncertain. Related to the synonymous Georgian გავა (gava). Because of -ակ (-ak), an Iranian origin is suspected. Middle Armenian գաւ-եղ (gaw-eġ, “having a large rump”) may preserve the root *գաւ (*gaw), if it is not a misspelling of գաւկեղ (gawkeġ).
According to Ačaṙyan, the similarity with Arabic كَفَل (kafal, “rump”) is accidental.

cog

rump, hindquarters of a horse or another animal

(metonymically, derogatory) human behind, butt


շիղ

šił (romanization)
շիղ (nominative singular)
շիղք (nominative plural)
շղոյ (genitive singular)
շղոց (genitive plural)
շղոյ (dative singular)
շղոց (dative plural)
շիղ (accusative singular)
շիղս (accusative plural)
շղոյ (ablative singular)
շղոց (ablative plural)
շղով (instrumental singular)
շղովք (instrumental plural)
շիղ (locative singular)
շիղս (locative plural)


շիւղ

head

շիւղ • (šiwł)

xcl-noun

շիւղ • (šiwł)

šiwł (romanization)
շիւղ (nominative singular)
շիւղք (nominative plural)
շիւղոյ (genitive singular)
շիւղոց (genitive plural)
շիւղոյ (dative singular)
շիւղոց (dative plural)
շիւղ (accusative singular)
շիւղս (accusative plural)
շիւղոյ (ablative singular)
շիւղոց (ablative plural)
շիւղով (instrumental singular)
շիւղովք (instrumental plural)
շիւղ (locative singular)
շիւղս (locative plural)

Armenian: շյուղ (šyuġ)

The origin is uncertain.
Perhaps from Proto-Indo-European *ḱweh₁-tlo- and cognate with Sanskrit शूल (śū́la) or श्वात्र (śvātrá).

Զի՞ տեսանես զշիղ (var. զշիւղդ) յական եղբօր քոյ, և ՚ի քում ական զգերանդ ո՛չ նշմարես։
Zi tesanes zšił (var. zšiwłd) yakan ełbōr kʻoy, ew ’i kʻum akan zgerand óčʻ nšmares.

And why beholdest thou the mote that is in thy brother's eye, but considerest not the beam that is in thine own eye.


Ուխտանէս

head

Ուխտանէս • (Uxtanēs)

xcl-proper noun

Ուխտանէս • (Uxtanēs)

Uxtanēs (romanization)
Ուխտանէս (nominative singular uncountable)
Ուխտանիսի (genitive singular uncountable)
Ուխտանիսի (dative singular uncountable)
Ուխտանէս (accusative singular uncountable)
Ուխտանիսէ (ablative singular uncountable)
Ուխտանիսի (locative singular uncountable)

xcl-decl-noun-unc

the instrumental singular is not attested, which does not allow determining whether the word followed an i-type or an i-a-type declension

desc

→ Armenian: Ուխտանես (Uxtanes) (learned)

Borrowed from an Iranian name formed with the etymon of ուխտ (uxt, “vow, covenant, pact”), with a Grecized ending as in Վրթանէս (Vrtʻanēs), Ներսէս (Nersēs).

Զսոցա անազդակ լրբութիւնն և զանօրէն ամուսնութիւնն երանելի հայրապետն Ուխտանէս (var. Ուխտիանէս) անիծիւք փակեաց․ եւ անդարձ լեալ գտեալ չարեացն ամենեքին առ հասարակ բնաջինջ եղեալ սատակեցան յերկրէ։ Որ եւ յետոյ փոխի ի Քրիստոս սուրբ հայրապետն․ եւ յաջորդէ զաթոռ նորին Եղիազար՝ այր բարի եւ ազնուական։ Սա էր եպիսկոպոս ի Շաքւոյ, որ ի վախճանելն Ուխտանիսի (var. Ուղտանէսի, Ուխտիանիսի) ի ժողովի անդ դիպեալ կոչմանն ընդ այլ եպիսկոպոսունսն, զորոյ չարափառ ոմանք զգալն նորա ի ժողովն պարսաւէին։
Zsocʻa anazdak lrbutʻiwnn ew zanōrēn amusnutʻiwnn eraneli hayrapetn Uxtanēs (var. Uxtianēs) aniciwkʻ pʻakeacʻ; ew andarj leal gteal čʻareacʻn amenekʻin aṙ hasarak bnaǰinǰ ełeal satakecʻan yerkrē. Or ew yetoy pʻoxi i Kʻristos surb hayrapetn; ew yaǰordē zatʻoṙ norin Ełiazar, ayr bari ew aznuakan. Sa ēr episkopos i Šakʻwoy, or i vaxčaneln Uxtanisi (var. Ułtanēsi, Uxtianisi) i žołovi and dipeal kočʻmann ənd ayl episkoposunsn, zoroy čʻarapʻaṙ omankʻ zgaln nora i žołovn parsawēin.

7–10th century, Movsēs Kałankatuacʻi, Patmutʻiwn Ałuanicʻ ašxarhi [The History of the Country of Albania] 2.32

Because of their unlawful marriages, the blessed patriarch Uxtanēs heaped curses upon them, and when they would not turn from the evil they had contrived, they were all annihilated and exterminated from the face of the earth. After this the blessed patriarch returned to Christ, and Ełiazar, a good and noble man, succeeded to the see. He was bishop of Šak‘i, and at the death of Uxtanēs was present at the synod summoned there with the other bishops. As he went into the synod, certain heretical people censured him.

Ուխտանիս

in a 13th century inscription from Artsakh


զուգեմ

head

զուգեմ • (zugem)

xcl-verb

զուգեմ • (zugem)

zugem (romanization)
զուգել (infinitive)
զուգեցեալ (participle)
զուգեալ (participle)
զուգեց- (stem)
զուգեմ (first-person indicative present singular)
զուգես (indicative present second-person singular)
զուգէ (indicative present singular third-person)
զուգեմք (first-person indicative plural present)
զուգէք (indicative plural present second-person)
զուգեն (indicative plural present third-person)
զուգէի (first-person imperfect indicative singular)
զուգեի (zugēi, zugei*) (first-person imperfect indicative singular)
զուգէիր (imperfect indicative second-person singular)
զուգեիր (zugēir, zugeir*) (imperfect indicative second-person singular)
զուգէր (imperfect indicative singular third-person)
զուգէաք (first-person imperfect indicative plural)
զուգեաք (zugēakʻ, zugeakʻ*) (first-person imperfect indicative plural)
զուգէիք (imperfect indicative plural second-person)
զուգեիք (zugēikʻ, zugeikʻ*) (imperfect indicative plural second-person)
զուգէին (imperfect indicative plural third-person)
զուգեին (zugēin, zugein*) (imperfect indicative plural third-person)
զուգեցի (aorist first-person indicative singular)
զուգեցեր (aorist indicative second-person singular)
զուգեաց (aorist indicative singular third-person)
զուգեցաք (aorist first-person indicative plural)
զուգեցէք (aorist indicative plural second-person)
զուգեցիք (aorist indicative plural second-person)
զուգեցին (aorist indicative plural third-person)
զուգիցեմ (first-person present singular subjunctive)
զուգիցես (present second-person singular subjunctive)
զուգիցէ (present singular subjunctive third-person)
զուգիցեմք (first-person plural present subjunctive)
զուգիցէք (plural present second-person subjunctive)
զուգիցեն (plural present subjunctive third-person)
զուգեցից (aorist first-person singular subjunctive)
զուգեսցես (aorist second-person singular subjunctive)
զուգեսցէ (aorist singular subjunctive third-person)
զուգեսցուք (aorist first-person plural subjunctive)
զուգեսջիք (aorist plural second-person subjunctive)
զուգեսցեն (aorist plural subjunctive third-person)
զուգեա՛ (imperative rare singular)
զուգեցէ՛ք (imperative plural rare)
զուգեսջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
զուգեսջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ զուգեր (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ զուգէք (imperative plural prohibitive rare)
զուգել (infinitive)
զուգիլ (zugel, zugil*) (infinitive)
զուգեցեալ (participle)
զուգեալ (participle)
զուգեց- (stem)
զուգիմ (first-person indicative present singular)
զուգիս (indicative present second-person singular)
զուգի (indicative present singular third-person)
զուգիմք (first-person indicative plural present)
զուգիք (indicative plural present second-person)
զուգին (indicative plural present third-person)
զուգէի (first-person imperfect indicative singular)
զուգէիր (imperfect indicative second-person singular)
զուգէր (imperfect indicative singular third-person)
զուգիւր (imperfect indicative singular third-person)
զուգէաք (first-person imperfect indicative plural)
զուգէիք (imperfect indicative plural second-person)
զուգէին (imperfect indicative plural third-person)
զուգեցայ (aorist first-person indicative singular)
զուգեցար (aorist indicative second-person singular)
զուգեցաւ (aorist indicative singular third-person)
զուգեցաք (aorist first-person indicative plural)
զուգեցայք (aorist indicative plural second-person)
զուգեցան (aorist indicative plural third-person)
զուգիցիմ (first-person present singular subjunctive)
զուգիցիս (present second-person singular subjunctive)
զուգիցի (present singular subjunctive third-person)
զուգիցիմք (first-person plural present subjunctive)
զուգիցիք (plural present second-person subjunctive)
զուգիցին (plural present subjunctive third-person)
զուգեցայց (aorist first-person singular subjunctive)
զուգեսցիս (aorist second-person singular subjunctive)
զուգեսցի (aorist singular subjunctive third-person)
զուգեսցուք (aorist first-person plural subjunctive)
զուգեսջիք (aorist plural second-person subjunctive)
զուգեսցին (aorist plural subjunctive third-person)
զուգեա՛ց (imperative rare singular)
զուգեցարո՛ւք (imperative plural rare)
զուգեսջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
զուգեսջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ զուգիր (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ զուգիք (imperative plural prohibitive rare)

xcl-conj

active

զուգեցեալ, զուգեալ

զուգէի, զուգեի*

զուգէիր, զուգեիր*

զուգէաք, զուգեաք*

զուգէիք, զուգեիք*

զուգէին, զուգեին*

զուգեցէք, զուգեցիք

mediopassive

զուգել, զուգիլ*

զուգեցեալ, զուգեալ

զուգէր, զուգիւր

զուգեցարո՛ւք

Middle Armenian: զուգել (zugel)

Armenian: զուգել (zugel)

Ապա ուրեմն ոչ են երկու, այլ՝ մի մարմին․ արդ զոր Աստուած զուգեաց՝ մարդ մի՛ մեկնեսցէ:

Wherefore they are no more twain, but one flesh. What therefore God hath joined together, let not man put asunder.

Apa uremn očʻ en erku, ayl, mi marmin; ard zor Astuac zugeacʻ, mard mí meknescʻē:

(transitive) to pair, to couple, to join


սկարոս

Transliteration of Ancient Greek σκάρος (skáros, “parrotfish”) by the translator of Hexaemeron.

transliteration

Եւ չիք ի ձկունս, որ որոճիցէ, բայց միայն մի ազգն, որ անուանեալ կոչի սկարոս (var. սկարօս, սակրօս, սակրոս), որպէս և պատմեն զնոցանէ ոմանք։
Ew čʻikʻ i jkuns, or oročicʻē, baycʻ miayn mi azgn, or anuaneal kočʻi skaros (var. skarōs, sakrōs, sakros), orpēs ew patmen znocʻanē omankʻ.

5th century, Basil of Caesarea, Yałags Vecʻawreay ararčʻutʻean [Homiliae in Hexaemeron] 7

Translation by Robert W. Thomson
Nor is there among fish a ruminant, except only one kind which is called parrot-fish, as some say about it.


ջրվէժ

head

ջրվէժ • (ǰrvēž)

xcl-noun

ջրվէժ • (ǰrvēž)

→ Armenian: ջրվեժ (ǰrvež) (learned)

ջուր (ǰur) + վիժեմ (vižem)

affix

ջուր (ǰur) + վիժեմ (vižem)

[…] եւ կարգեալ զռազմն ի միջոցէ մայրւոյն, որում Խոսրովակերտն ասեն՝ անցուցանէր ի վերայ դաստակերտին, մինչեւ ի լեռնակողմնն զոր Ջրվէժն կոչեն։
[…] ew kargeal zṙazmn i miǰocʻē mayrwoyn, orum Xosrovakertn asen, ancʻucʻanēr i veray dastakertin, minčʻew i leṙnakołmnn zor J̌rvēžn kočʻen.
Translation by Robert W. Thomson
[…] he extended its column from the middle of the forest called Xosrovakert, across the plain, as far as the flank of the mountain called J̌rvēž.

5th century, Łazar Pʻarpecʻi, Patmutʻiwn Hayocʻ [History of Armenia] 78


նիշտր

head

նիշտր • (ništr)

xcl-noun

նիշտր • (ništr)

ništr (romanization)
նիշտր (nominative singular)
նիշտրք (nominative plural)
նշտրոյ (genitive singular)
նշտրոց (genitive plural)
նշտրոյ (dative singular)
նշտրոց (dative plural)
նիշտր (accusative singular)
նիշտրս (accusative plural)
նշտրոյ (ablative singular)
նշտրոց (ablative plural)
նշտրով (instrumental singular)
նշտրովք (instrumental plural)
նիշտր (locative singular)
նիշտրս (locative plural)

From Middle Iranian *ništra-, formed with a base ultimately going back to Proto-Indo-Iranian *náyȷ́žʰam and the tool-suffix *-tra-. See Persian نیشتر (ništar) for more. Doublet of Middle Armenian նշտար (nštar).

Վասն առողջութեան մարմնոյ թոյլ տան նշտրով փորձել զվէրս

Vasn aṙołǰutʻean marmnoy tʻoyl tan nštrov pʻorjel zvērs


Խաղաբ

head

Խաղաբ • (Xałab)

From Classical Syriac ܚܵܠܵܒ (Ḥalab). Doublet of Հալեպ (Halep).

Եւ գնացեալ ընդ արևմուտս զուղիղ ճանապարհ երթեալ մտին ի քաղաքն՝ որ կոչի Խաղաբ․ եւ դադարեցին անդ։
Ew gnacʻeal ənd arewmuts zułił čanaparh ertʻeal mtin i kʻałakʻn, or kočʻi Xałab; ew dadarecʻin and.
1999 translation by Robert W. Thomson

7th century, Sebēos, Patmutʻiwnʻ [History] 10

Taking the direct road to the west, they entered the city called Khałab and stopped there.


խոշակ

խոշակ • (xošak)

xcl-noun

խոշակ • (xošak)

xošak (romanization)
hapax (romanization)

desc

Armenian: խոշակ (xošak, “empty ear of corn or nut”)

From Middle Iranian *xōšak. Compare Middle Persian [Book Pahlavi needed] (hwšk' /hōšag/), Persian خوشه (xuše, “ear of corn, cluster”).

cog

Իբրեւ զժանգ ցորենոյ, եւ իբրեւ զխոշակ անդաստանաց, այնպէս կռփի [կրիւք] հասկ հոգւոյն, եւ լինիցի առանց արդեանց։
Ibrew zžang cʻorenoy, ew ibrew zxošak andastanacʻ, aynpēs kṙpʻi [kriwkʻ] hask hogwoyn, ew linicʻi aṙancʻ ardeancʻ.

late 11th century, Daniel of Salah, Commentary on the Psalms Psalm 35


անցող

head

անցող • (ancʻoł)

xcl-adj

անցող • (ancʻoł)

ancʻoł (romanization)
անցող (nominative singular)
անցողք (nominative plural)
անցողի (genitive singular)
անցողաց (genitive plural)
անցողի (dative singular)
անցողաց (dative plural)
անցող (accusative singular)
անցողս (accusative plural)
անցողէ (ablative singular)
անցողաց (ablative plural)
անցողաւ (instrumental singular)
անցողի (locative singular)
անցողս (locative plural)

xcl-decl-noun

անցողաւք = անցողօք


գայռագիղ

head

գայռագիղ • (gayṙagił)

xcl-noun

գայռագիղ • (gayṙagił)

gayṙagił (romanization)
գայռագիղ (nominative singular)
գայռագիղք (nominative plural)
գառագղի (genitive singular)
գառագղից (genitive plural)
գառագղի (dative singular)
գառագղից (dative plural)
գայռագիղ (accusative singular)
գայռագիղս (accusative plural)
գառագղէ (ablative singular)
գառագղից (ablative plural)
գառագղիւ (instrumental singular)
գառագղիւք (instrumental plural)
գառագղի (locative singular)
գայռագիղս (locative plural)


գառագիղ

head

գառագիղ • (gaṙagił)

xcl-noun

գառագիղ • (gaṙagił)

gaṙagił (romanization)
գառագիղ (nominative singular)
գառագիղք (nominative plural)
գառագղի (genitive singular)
գառագղից (genitive plural)
գառագղի (dative singular)
գառագղից (dative plural)
գառագիղ (accusative singular)
գառագիղս (accusative plural)
գառագղէ (ablative singular)
գառագղից (ablative plural)
գառագղիւ (instrumental singular)
գառագղիւք (instrumental plural)
գառագղի (locative singular)
գառագիղս (locative plural)
գառագիղ (nominative singular)
գառագիղք (nominative plural)
գառագղի (genitive singular)
գառագղաց (genitive plural)
գառագղի (dative singular)
գառագղաց (dative plural)
գառագիղ (accusative singular)
գառագիղս (accusative plural)
գառագղէ (ablative singular)
գառագղաց (ablative plural)
գառագղաւ (instrumental singular)
գառագղի (locative singular)
գառագիղս (locative plural)

xcl-decl-noun

գառագղաւք = գառագղօք

→ Armenian: գառագեղ (gaṙageġ) (learned)

From Ancient Greek γαλεάγρα (galeágra). Some forms are probably contaminated with գիւղ (giwł, “village”).


մուրտաստան

head

մուրտաստան • (murtastan)

xcl-noun

մուրտաստան • (murtastan)

murtastan (romanization)
մուրտաստան (nominative singular)
մուրտաստանք (nominative plural)
մուրտաստանի (genitive singular)
մուրտաստանաց (genitive plural)
մուրտաստանի (dative singular)
մուրտաստանաց (dative plural)
մուրտաստան (accusative singular)
մուրտաստանս (accusative plural)
մուրտաստանէ (ablative singular)
մուրտաստանաց (ablative plural)
մուրտաստանաւ (instrumental singular)
մուրտաստանի (locative singular)
մուրտաստանս (locative plural)

xcl-decl-noun

մուրտաստանաց

մուրտաստանաց

մուրտաստանաց

մուրտաստանաւ

մուրտաստանաւք = մուրտաստանօք

Formed within Armenian as մուրտ (murt) + -աստան (-astan) or wholly borrowed from Middle Iranian: compare Persian موردستان (murdestân, a toponym, literally “myrtle-place”).

cog

Եւ սկսաւ ամուրհացին բնակել ի լերինն մուրտաստանի (var. մուրաստանի)․ ուր արջք և աղուէսք ի մուրտաստանսն (var. մուրաստանն) և ի Սաղապին։
Ew sksaw amurhacʻin bnakel i lerinn murtastani (var. murastani); ur arǰkʻ ew ałuēskʻ i murtastansn (var. murastann) ew i Sałapin.

And the Amorite began to dwell in the mountain of myrtle-grove, in which [are] bears, and foxes, in myrtle-grove, and in Thalabin.


մուրտ

head

մուրտ • (murt)

xcl-noun

մուրտ • (murt)

murt (romanization)
մուրտ (nominative singular)
մուրտք (nominative plural)
մրտոյ (genitive singular)
մրտոց (genitive plural)
մրտոյ (dative singular)
մրտոց (dative plural)
մուրտ (accusative singular)
մուրտս (accusative plural)
մրտոյ (ablative singular)
մրտոց (ablative plural)
մրտով (instrumental singular)
մրտովք (instrumental plural)
մուրտ (locative singular)
մուրտս (locative plural)

→ Armenian: մուրտ (murt) (learned)

From Middle Iranian *mūrt: compare Middle Persian [Book Pahlavi needed] (mwlt'), Parthian 𐫖𐫇𐫇𐫡𐫅 (mwwrd), Persian مورد (murd), Old Georgian მურტი (murṭi), which are related to Ancient Greek μύρτος (múrtos). The Armenian is not from Greek, because then *միւրտ (*miwrt) is expected. մուրտաստան (murtastan) may be wholly borrowed from Iranian.


թեփէկ

head

թեփէկ • (tʻepʻēk)


թոբէկ

թոբէկ • (tʻobēk)


թեպեկ

թեպեկ • (tʻepek)

xcl-noun

թեպեկ • (tʻepek)

desc

> Armenian: թիբըգ (tʻibəg, “jackal”) (inherited) — Svedia, Kessab

Borrowed from the unattested Byzantine Greek ancestor of Pontic Greek θώπεκας (thópekas), θέπεκας (thépekas), θεπέκ (thepék, “jackal”).

Բայց ոչ այսու միայն յայտնեցից, այլ այլովք իրօք․ զի ոչ վասն գեղեցկութեան սորա զսա աստուածացուցանէն, այլ յաղագս իւրեանց անմտութեանն․ թեպեկի վասն է՞ր երկիր պագանէին, կամ կոկորդիլոսի կամ շան, և որ այլ նուաստագոյն է ի գազանաց։

post-classical, John Chrysostom, Andriakan čaṙkʻ [Ad populum Antiochenum homiliae (De statuis)] 10

But this will be evident not from this proof only, but from another besides. For as a proof that it is not for its beauty they have made a deity of it, but by reason of their own folly, why do they adore the ape, the crocodile, the dog, and the vilest of animals?

Baycʻ očʻ aysu miayn yaytnecʻicʻ, ayl aylovkʻ irōkʻ; zi očʻ vasn gełecʻkutʻean sora zsa astuacacʻucʻanēn, ayl yałags iwreancʻ anmtutʻeann; tʻepeki vasn ēr erkir paganēin, kam kokordilosi kam šan, ew or ayl nuastagoyn ē i gazanacʻ.

ԹԵՓԷԿ
Այլ գեղեցիկ և իմաստուն,
Հանց, որ առակս ասէ զնոյն,
Դարպաս շինէ ընդ վիմով անհուն,
Բայց գիշերն գող էր և անքուն,
՚Ւ երակ հաչեր նա զերդ ըզշուն։
TʻEPʻĒK
Ayl geġecʻik ew imastun,
Hancʻ, or aṙaks asē znoyn,
Darpas šinē ənd vimov anhun,
Baycʻ gišern goġ ēr ew ankʻun,

Թոբէկ (var. թոբեկ) թախանձէր զոզնի, թե զորդիդ քո սան առից[…] մերկացո՛ զնա, զի դիւրին իցէ ի գգուել․ և իբրև ետ զնա, սկսաւ ուտել։
Tʻobēk (var. tʻobek) tʻaxanjēr zozni, tʻe zordid kʻo san aṙicʻ[…] merkacʻó zna, zi diwrin icʻē i gguel; ew ibrew et zna, sksaw utel.
The jackal was entreating the hedgehog։ give me your son as a nursling […] lay him bare [of his spines] so I can caress him easily. And when [the hedgehog] gave him, he started eating [him].

12–13th century, Mxitʻar Goš, Aṙakkʻ [Fables]

hy:Մարտիրոս Մինասյան


գանձապահ

ganjapah (romanization)
գանձապահ (nominative singular)
գանձապահք (nominative plural)
գանձապահի (genitive singular)
գանձապահաց (genitive plural)
գանձապահի (dative singular)
գանձապահաց (dative plural)
գանձապահ (accusative singular)
գանձապահս (accusative plural)
գանձապահէ (ablative singular)
գանձապահաց (ablative plural)
գանձապահաւ (instrumental singular)
գանձապահի (locative singular)
գանձապահս (locative plural)

xcl-decl-noun

գանձապահաւք = գանձապահօք

desc

→ Armenian: գանձապահ (ganjapah) (learned)

Եւ ժողովեա՛ց Դաւիթ զամենայն իշխանսն Իսրաէլի, զիշխանս դատաւորացն, եւ զամենայն իշխան օրամտիցն, ի սպաս անձնապահաց թագաւորին. եւ զիշխանս հազարաւորացն, եւ հարիւրաւորացն, եւ գանձապահացն, եւ որք էին ի վերայ ստացուածոցն նորա. եւ զզօրաւորսն, եւ զպատերազմօղս զօրավարացն յԵրուսաղէմ։

Translation by New English Translation of the Septuagint
And Dauid assembled at Ierousalem all the rulers of Israel, rulers of the judges and the rulers of the classes, who watched over the king’s person, and officers of the thousands and officers of the hundreds and the treasurers and those over his property and the men of substance and the warriors in the army.

Ew žołoveácʻ Dawitʻ zamenayn išxansn Israēli, zišxans dataworacʻn, ew zamenayn išxan ōramticʻn, i spas anjnapahacʻ tʻagaworin. ew zišxans hazaraworacʻn, ew hariwraworacʻn, ew ganjapahacʻn, ew orkʻ ēin i veray stacʻuacocʻn nora. ew zzōraworsn, ew zpaterazmōłs zōravaracʻn yErusałēm.


Ուռնայր

head

Ուռնայր • (Uṙnayr)

xcl-proper noun

Ուռնայր • (Uṙnayr)

Uṙnayr (romanization)
Ուռնայր (nominative singular uncountable)
Ուռնայրի (genitive singular uncountable)
Ուռնայրի (dative singular uncountable)
Ուռնայր (accusative singular uncountable)
Ուռնայրէ (ablative singular uncountable)
Ուռնայրիւ (instrumental singular uncountable)
Ուռնայրի (locative singular uncountable)

→ Armenian: Ուռնայր (Uṙnayr) (learned)

From ուռն (uṙn, “hammer”) + այր (ayr, “man”), thus "man with [war]hammer".

Եւ հասանէր Ուռնայրի արքային Աղուանից ի փախստեանն, եւ նիզակաբնաւն ի կառափն մատուցեալ ծեծէր բազում, ասելով՝ թէ այդմ շնորհս կալ, զի այր թագաւոր ես, եւ թագ ունիս․ ես ոչ սպանից զայր թագաւոր, թէ կարի նեղ հասցէ ինձ: Եւ ութ հեծելով թոյլ ետ նմա փախչել գնալ յաշխարհն Աղուանից:
Ew hasanēr Uṙnayri arkʻayin Ałuanicʻ i pʻaxsteann, ew nizakabnawn i kaṙapʻn matucʻeal cecēr bazum, aselov, tʻē aydm šnorhs kal, zi ayr tʻagawor es, ew tʻag unis; es očʻ spanicʻ zayr tʻagawor, tʻē kari neł hascʻē inj: Ew utʻ hecelov tʻoyl et nma pʻaxčʻel gnal yašxarhn Ałuanicʻ:
Translation by Nina G. Garsoïan

5th century, Pʻawstos Buzand, Hayoc Patmutʻiwnʻ [History of the Armenians] V.4

And he caught up with Uṙnayr king of Ałuankʿ, who was fleeing, and struck him over the head with many blows of the shaft of his lance, saying, "Be grateful that you are a king and wear a crown, for I will not kill a king, even though great harm come to me." And he allowed him to escape with eight horsemen and go to the realm of Ałuankʿ.

Ընդ որս եւ զՈւռնայր Աղուանից արքայ, խոցոտեալ ի Մուշեղայ որդւոյ Վասակայ Մամիկոնենի, հանին ի պատերազմէն։
Ənd ors ew zUṙnayr Ałuanicʻ arkʻay, xocʻoteal i Mušełay ordwoy Vasakay Mamikoneni, hanin i paterazmēn.
Translation by Robert W. Thomson

5th? century, Movsēs Xorenacʻi, Patmutʻiwn Hayocʻ [History of Armenia] 2.37

Among these was Uṙnayr, king of the Aḷuank‘; he had been wounded by Musheḷ, son of Vasak Mamikonian, and they removed him from the battle.

Եւ էր Ուռնայր արքայ Աղուանից քեռայր Շապհոյ Պարսից արքայի, քաջազօր այր, որ ի մեծամեծ պատերազմունս հոյակապ անուն ժառանգեաց ի մէջ Հայաստանեայցն, նշան յաղթութեան կանգնեալ։
Ew ēr Uṙnayr arkʻay Ałuanicʻ kʻeṙayr Šaphoy Parsicʻ arkʻayi, kʻaǰazōr ayr, or i mecamec paterazmuns hoyakap anun žaṙangeacʻ i mēǰ Hayastaneaycʻn, nšan yałtʻutʻean kangneal.
Translation by C. J. F. Dowsett

7–10th century, Movsēs Kałankatuacʻi, Patmutʻiwn Ałuanicʻ ašxarhi [The History of the Country of Albania] 1.9

Uṙnayr, king of Albania, was the husband of the sister of Šapuh, king of Persia, a powerful man who had acquired splendid renown in many battles, raising the standard of victory among the Armenians.

Եւ որք ըստ կարգի կացին թագաւորք Աղուանից տասն․ անուանք են այսոքիկ․ Վաչագան քաջ, Վաչէ, Ուռնայր, Յաւչագան, Մերհաւան, Սատոյ, Ասայ, Եսվաղէն, Վաչէ, ապա բարեպաշտն Վաչագան՝ արքայ Աղուանից […]
Ew orkʻ əst kargi kacʻin tʻagaworkʻ Ałuanicʻ tasn; anuankʻ en aysokʻik; Vačʻagan kʻaǰ, Vačʻē, Uṙnayr, Yawčʻagan, Merhawan, Satoy, Asay, Esvałēn, Vačʻē, apa barepaštn Vačʻagan, arkʻay Ałuanicʻ[…]
Translation by C. J. F. Dowsett
[…] those who subsequently became the ten kings of Albania bore the following names: Vač̣agan the Brave, Vač̣ē, Uṙnayr, Vač̣agan [II], Mrhawan, Satoy, Asay, Esuałēn, Vač̣ē [II], then Vač̣agan [III] the Pious, king of Albania.

7–10th century, Movsēs Kałankatuacʻi, Patmutʻiwn Ałuanicʻ ašxarhi [The History of the Country of Albania] 1.15

Եւ կարդացեալ զպատճէնն վերահասու եղեաք շարամանութեանն, զոր սիրէաք, որ ունէր զայս ձև օրինակի, թէ Յետ առաքելոյն Բարդուղիմէոսի և Թադէոսի զկնի ·ՄԿԶ· ամի, Է և ի Ժ ամին Տրդատայ Հայոց թագաւորի և Ուռնայրի Աղուանից թագաւորի, ընծայի յաթոռ նոցին առաքելոցն՝ Սուրեան Պալհաւ Արշակունին, յազգէ տէր սուրբ Գրիգորի Լուսաւորչին Հայոց, ի կռապաշտութեանն դեռ գոլով Տրդատայ և Ուռնայրի՝ Հայոց և Աղուանից թագաւորաց։
Ew kardacʻeal zpatčēnn verahasu ełeakʻ šaramanutʻeann, zor sirēakʻ, or unēr zays jew ōrinaki, tʻē Yet aṙakʻeloyn Bardułimēosi ew Tʻadēosi zkni ·MKZ· ami, Ē ew i Ž amin Trdatay Hayocʻ tʻagawori ew Uṙnayri Ałuanicʻ tʻagawori, əncayi yatʻoṙ nocʻin aṙakʻelocʻn, Surean Palhaw Aršakunin, yazgē tēr surb Grigori Lusaworčʻin Hayocʻ, i kṙapaštutʻeann deṙ golov Trdatay ew Uṙnayri, Hayocʻ ew Ałuanicʻ tʻagaworacʻ.

958 CE, Anania Mokacʻi, Yałags apstambutʻean tann Ałuanicʻ [On the Rebellion of the House of Albania] 136a

Ըստ այսմ խորհրդոյ՝ և մեք հրովարտակ հանաք ընդ ամենայն տիեզերս իշխանութեան մերոյ։ «Որք էք ընդ արևելս, յայնկոյս Ադրիական ծովուն, և ի միջոցս Պոնտական և Կասբիական պիղագոսացն․ գիտութիւն լիցի ձեզ՝ ամենայն ազգաց և ազանց և լեզուաց, թագաւորաց աշխարհակալաց, և իշխանաց ազգաց և գլխաւորաց գաւառաց, որք էք յԱփրիկեցւոց աշխարհիդ և <յԵգիպտացւոց, ի Պաղեստինացւոց աշխարհիդ և> յԱրաբացւոց, ի Միջագետաց աշխարհիդ և ի Մեծ Ասորոց, ի Փիւնիկեցւոց աշխարհիդ և ի Կիլիկեցւոց, ի Փռիւգացւոց աշխարհիդ, ուր մեծն Նոյ կազմեաց զտապանն, և ի Պանփիւլացւոց, ի Կապադովկացւոց աշխարհիդ և ի Բիւթանացւոց, ի Գաղատացւոց աշխարհիդ և ի Պոնտացւոց, յԱսիացւոց աշխարհիդ և յՈնոռնացւոց, ի Դրանէ Բիւզանդացւոց՝ մինչև ի Դրունս Հոնաց, և հաւատարիմ սահմանապահք իմ՝ մեծդ Միհրան թագաւոր Վրաց և քաջդ Ուռնայր արքայ Աղուանից, և այլ խառնիճաղանճ բազմութիւնքդ առհասարակ, որք ի Սագաստան և ի Դելմաստան, որք էք հաստատե[ա]լ ի [հաստահեղոյս] գաւազանս երկաթի, ի խրոխտ և յանխոնարհելի իշխանութիւնս հռոմայեցւոց։
Əst aysm xorhrdoy, ew mekʻ hrovartak hanakʻ ənd amenayn tiezers išxanutʻean meroy. “Orkʻ ēkʻ ənd arewels, yaynkoys Adriakan covun, ew i miǰocʻs Pontakan ew Kasbiakan piġagosacʻn; gitutʻiwn licʻi jez, amenayn azgacʻ ew azancʻ ew lezuacʻ, tʻagaworacʻ ašxarhakalacʻ, ew išxanacʻ azgacʻ ew glxaworacʻ gawaṙacʻ, orkʻ ēkʻ yApʻrikecʻwocʻ ašxarhid ew <յԵգիպտացւոց, ի Պաղեստինացւոց աշխարհիդ և> yArabacʻwocʻ, i Miǰagetacʻ ašxarhid ew i Mec Asorocʻ, i Pʻiwnikecʻwocʻ ašxarhid ew i Kilikecʻwocʻ, i Pʻṙiwgacʻwocʻ ašxarhid, ur mecn Noy kazmeacʻ ztapann, ew i Panpʻiwlacʻwocʻ, i Kapadovkacʻwocʻ ašxarhid ew i Biwtʻanacʻwocʻ, i Gaġatacʻwocʻ ašxarhid ew i Pontacʻwocʻ, yAsiacʻwocʻ ašxarhid ew yOnoṙnacʻwocʻ, i Dranē Biwzandacʻwocʻ, minčʻew i Druns Honacʻ, ew hawatarim sahmanapahkʻ im, mecd Mihran tʻagawor Vracʻ ew kʻaǰd Uṙnayr arkʻay Aġuanicʻ, ew ayl xaṙničaġanč bazmutʻiwnkʻd aṙhasarak, orkʻ i Sagastan ew i Delmastan, orkʻ ēkʻ hastate[a]l i [hastaheġoys] gawazans erkatʻi, i xroxt ew yanxonarheli išxanutʻiwns hṙomayecʻwocʻ.
Translation by Zaroui Pogossian
According to this counsel we promulgated an edict in the whole universe under our domination. ‘To those of you who are in the East, on the other side of the Adriatic Sea and between the Pontic and the Caspian Seas. May it be known to all of you, nations and peoples and languages, kings of countries and princes of nations, and heads of provinces, those who are in the land of Africa and Egypt, in the land of Palestine and Arabia, in the land of Mesopotamia and Great Assyria, in the land of Phoenicia and Cilicia, in the land of Phrygia where Great Noah built his Arc and Pamphylia, in the land of Cappadocia and Bithynia, in the land of Galatia and Pontus, in the land of Asia and Honorias, from the Gates of Byzantion till the Gates of the Huns; also you, my loyal border guards—Great Mihran King of the Georgians, and valiant Uṙnayr King of the Albanians—as well as other sundry multitudes in general, that are in Sagastan and in Delmastan and who have been confirmed by our unwavering iron sceptre, by the proud and unbending Roman rule.

c. 1190 – 1204, Tʻułtʻ dašancʻ [Letter of Love and Concord between the Great Emperor Constantine and the Holy Pope Sylvester and Trdat, King of the Armenians, and Holy Gregory, the Illuminator of the Armenians] 7

Եւ այս են թագաւորք Աղուանից ի զարմից Հայկայ՝ յազգականութենէն Առանայ, զոր կարգեաց Վաղարշակ Պարթեւ վերակացու եւ իշխան կողմանցն այնոցիկ։ Առաջին Վաչագան, Վաչէ, Ուռնայր։—Սա եկեալ առ մեծ արքայն Հայոց Տրդատ, եւ առ սուրբն Գրիգորիոս, մկրտի ի նմանէ։ Եւ ձեռնադրէ սուրբն Գրիգոր զայր մի ի սպասաւորաց իւրոց եպիսկոպոս, որ եկեալ էր ընդ նմա ի հոռոմոց, եւ տայ զնա Ուռնայրի (var. Ուռնարի) արքայի։
Ew ays en tʻagaworkʻ Aġuanicʻ i zarmicʻ Haykay, yazgakanutʻenēn Aṙanay, zor kargeacʻ Vaġaršak Partʻew verakacʻu ew išxan koġmancʻn aynocʻik. Aṙaǰin Vačʻagan, Vačʻē, Uṙnayr.—Sa ekeal aṙ mec arkʻayn Hayocʻ Trdat, ew aṙ surbn Grigorios, mkrti i nmanē. Ew jeṙnadrē surbn Grigor zayr mi i spasaworacʻ iwrocʻ episkopos, or ekeal ēr ənd nma i hoṙomocʻ, ew tay zna Uṙnayri (var. Uṙnari) arkʻayi.

13th century, Kirakos Ganjakecʻi, Patmutʻiwn Hayocʻ [History of the Armenians] 10

Translation by Robert Bedrosian
Here are the kings of the Aghbanians/Aghuans from the line of Hayk, descendants of Arhan whom the Parthian Vagharshak set up as overseer and prince of those areas. First Vach'agan, Vach'e, Urhnayr. The latter came to the great king of the Armenians, Trdat, and to Saint Gregory and was baptized by him; and Saint Gregory gave to King Urhnayr a man from among his deacons who had come with him from Rome, and whom [Gregory] had ordained as bishop.


նիզակաբուն

head

նիզակաբուն • (nizakabun)

xcl-noun

նիզակաբուն • (nizakabun)

nizakabun (romanization)
նիզակաբուն (nominative singular)
նիզակաբունք (nominative plural)
նիզակաբնի (genitive singular)
նիզակաբնաց (genitive plural)
նիզակաբնի (dative singular)
նիզակաբնաց (dative plural)
նիզակաբուն (accusative singular)
նիզակաբունս (accusative plural)
նիզակաբնէ (ablative singular)
նիզակաբնաց (ablative plural)
նիզակաբնաւ (instrumental singular)
նիզակաբնի (locative singular)
նիզակաբունս (locative plural)

xcl-decl-noun

նիզակաբնաւք = նիզակաբնօք

desc

→ Armenian: նիզակաբուն (nizakabun) (learned)


երէզ

head

երէզ • (erēz)

xcl-noun

երէզ • (erēz)

erēz (romanization)
երէզ (nominative singular)
երէզք (nominative plural)
երիզոյ (genitive singular)
երիզոց (genitive plural)
երիզոյ (dative singular)
երիզոց (dative plural)
երէզ (accusative singular)
երէզս (accusative plural)
երիզոյ (ablative singular)
երիզոց (ablative plural)
երիզով (instrumental singular)
երիզովք (instrumental plural)
երէզ (locative singular)
երէզս (locative plural)

→ Armenian: երիզ (eriz) (learned)

Closely related to Old Georgian რეზი (rezi) and together with it borrowed from an unidentified Middle Iranian word probably descended from Proto-Iranian *wrays- (“to turn, spin”), from Proto-Indo-European *wreyḱ-, whence for example Zazaki rês (“woolen yarn”), Northern Kurdish rîs, rês (“woolen yarn, woolen thread”), Central Kurdish ریس (rîs, “thread, string”), Khwarezmian [script needed] (rys, “thread”), Persian ریسمان (rismân, “cord, string”), رشته (rešte, “thread, string”). For these and other forms see Cheung and ESIJa, without the Armenian and Georgian. For the voiced final consonant compare ասպարէզ (asparēz), if from the same root. The ե- (e-) is prothetic as in other Iranian borrowings with an initial r-, e.g. երազ (eraz), երակ (erak), երագ (erag).

unk

unidentified

cog

Եւ մեռեալն արտաքոյ լինէր, եւ կապեալն զնայր: Սքանչելիք ի զարմացմանն․ երիզովք կապեալ զոտս, եւ ոչ խափանեալ առ շարժումն։
Ew meṙealn artakʻoy linēr, ew kapealn znayr: Skʻančʻelikʻ i zarmacʻmann; erizovkʻ kapeal zots, ew očʻ xapʻaneal aṙ šaržumn.

6th–7th centuries, Basil of Caesarea, Yałags gohutʻean [Homilia de gratiarum actione] 5

Jam mortuus revocabatur ad vitam: jam alligatus ambulabat. Inest miraculum in miraculo. Pedes ligabantur institis, nec tamen a motu prohibebatur.


Վիրոյ

Viroy (romanization)
Վիրոյ (nominative singular uncountable)
Վիրոյի (genitive singular uncountable)
Վիրոյի (dative singular uncountable)
Վիրոյ (accusative singular uncountable)
Վիրոյէ (ablative singular uncountable)
Վիրոյիւ (instrumental singular uncountable)
Վիրոյի (locative singular uncountable)

→ Armenian: Վիրո (Viro) (learned)

From Middle Persian 𐭥𐭩𐭥𐭥𐭣 (wyrwd). Possibly related to Old Armenian Բերոյ (Beroy) and Վրոյր (Vroyr).

Ընդ որս էր և կաթողիկոսն մեծ իշխանութեանն Աղուանից՝ Վիրոյ (var. Վերոյ) անուն նորա․ այր հանճարեղ և իմաստուն, զօրաւոր ի բանս իմաստութեան[…]
Ənd ors ēr ew katʻołikosn mec išxanutʻeann Ałuanicʻ, Viroy (var. Veroy) anun nora; ayr hančareł ew imastun, zōrawor i bans imastutʻean[…]

7–10th century, Movsēs Kałankatuacʻi, Patmutʻiwn Ałuanicʻ ašxarhi [The History of the Country of Albania] 2.14

Translation by C. J. F. Dowsett
Among them was the catholicos of the great principality of Albania called Viroy, an intelligent and wise man, strong in words of wisdom […]

Եւ վասն այսորիկ ատեցին զնա Վիրք, և խնդրեցին իւրեանց թագաւոր՝ զորդի թագաւորին Հայոց զՎրոյն՝ զքեռորդի Համազասպայ։ […] Եւ թագաւորեաց Վիրոն ի վերայ Վրաց […]
Ew vasn aysorik atecʻin zna Virkʻ, ew xndrecʻin iwreancʻ tʻagawor, zordi tʻagaworin Hayocʻ zVroyn, zkʻeṙordi Hamazaspay.[…] Ew tʻagaworeacʻ Viron i veray Vracʻ[…]

13th century, Patmutʻiwn vracʻ [The History of Georgians]

Translation by Robert W. Thomson
Therefore the Georgians hated him. They sought as king for themselves the son of the Armenian king, Vroyn the nephew of Hamazasp. […] So Vroyn ruled over the Georgians.


Միսաք

head

Միսաք • (Misakʻ)

xcl-proper noun

Միսաք • (Misakʻ)

Misakʻ (romanization)
Միսաք (nominative singular uncountable)
Միսաքայ (genitive singular uncountable)
Միսաքայ (dative singular uncountable)
Միսաք (accusative singular uncountable)
Միսաքայ (ablative singular uncountable)
Միսաքաւ (instrumental singular uncountable)
Միսաք (locative singular uncountable)

⇒ Armenian: Միսակ (Misak)

From Koine Greek Μισάχ (Misákh). See Meshach for more.


Սեդրաք

head

Սեդրաք • (Sedrakʻ)

xcl-proper noun

Սեդրաք • (Sedrakʻ)

Sedrakʻ (romanization)
Սեդրաք (nominative singular uncountable)
Սեդրաքայ (genitive singular uncountable)
Սեդրաքայ (dative singular uncountable)
Սեդրաք (accusative singular uncountable)
Սեդրաքայ (ablative singular uncountable)
Սեդրաքաւ (instrumental singular uncountable)
Սեդրաք (locative singular uncountable)

⇒ Armenian: Սեդրակ (Sedrak)

From Koine Greek Σεδράχ (Sedrákh). See Shadrach for more.


ծաղկուտ

head

ծաղկուտ • (całkut)

xcl-adj

ծաղկուտ • (całkut)

Armenian: ծաղկուտ (caġkut)

desctree

→ Old Georgian: წალკოტი (c̣alḳoṭi)
Georgian: წალკოტი (c̣alḳoṭi)

(of a place) abounding in flowers, flowery


որբանոց

head

որբանոց • (orbanocʻ)

xcl-noun

որբանոց • (orbanocʻ)

orbanocʻ (romanization)
որբանոց (nominative singular)
որբանոցք (nominative plural)
որբանոցի (genitive singular)
որբանոցաց (genitive plural)
որբանոցի (dative singular)
որբանոցաց (dative plural)
որբանոց (accusative singular)
որբանոցս (accusative plural)
որբանոցէ (ablative singular)
որբանոցաց (ablative plural)
որբանոցաւ (instrumental singular)
որբանոցի (locative singular)
որբանոցս (locative plural)

xcl-decl-noun

որբանոցաւք = որբանոցօք

Armenian: որբանոց (orbanocʻ)