Արածանի

Aracani (romanization)
Արածանի (nominative singular uncountable)
Արածանւոյ (genitive singular uncountable)
Արածանւոյ (dative singular uncountable)
Արածանի (accusative singular uncountable)
Արածանւոյ (ablative singular uncountable)
Արածանւով (instrumental singular uncountable)
Արածանի (locative singular uncountable)

Armenian: Արածանի (Aracani)

Compare Ancient Greek Ἀρσανίας (Arsanías).

Է երէ ինչ, որ կոչի աւթողոփոս․ գազան սաստիկ էրէ․ մինչ որսորդաց չէ հնար զնա ի բուռն արկանել։ Եղջիւրս ունի երկայնս եւ սղոցաձեւս, մինչեւ զծառս մեծամեծս եւ բարձունս սղոցել․ եւ յորժամ ծարաւեսցի, գնայ յԱրածանի գետ եւ ըմբէ ջուր։
Ē erē inčʻ, or kočʻi awtʻołopʻos; gazan sastik ērē; minčʻ orsordacʻ čʻē hnar zna i buṙn arkanel. Ełǰiwrs uni erkayns ew słocʻajews, minčʻew zcaṙs mecamecs ew barjuns słocʻel; ew yoržam carawescʻi, gnay yAracani get ew əmbē ǰur.

Eastern Euphrates
Eastern Euphrates#English

Eastern Euphrates, Aratsani, Murat (a river in Armenia)


մանրոստ

From մանր (manr) + ոստ (ost). Attested only in the Physiologus, translating and calquing Ancient Greek λεπτόκλωνος (leptóklōnos).

Եւ են անդ պրակք ինչ մանրոստք, որ կոչին երեկինք։
Ew en and prakkʻ inčʻ manrostkʻ, or kočʻin erekinkʻ.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).3.5

And there are shrubs with thin branches called erekins.


վատեմ

vatem (romanization)
վատել (infinitive)
վատեցեալ (participle)
վատեալ (participle)
վատեց- (stem)
վատեմ (first-person indicative present singular)
վատես (indicative present second-person singular)
վատէ (indicative present singular third-person)
վատեմք (first-person indicative plural present)
վատէք (indicative plural present second-person)
վատեն (indicative plural present third-person)
վատէի (first-person imperfect indicative singular)
վատեի (vatēi, vatei*) (first-person imperfect indicative singular)
վատէիր (imperfect indicative second-person singular)
վատեիր (vatēir, vateir*) (imperfect indicative second-person singular)
վատէր (imperfect indicative singular third-person)
վատէաք (first-person imperfect indicative plural)
վատեաք (vatēakʻ, vateakʻ*) (first-person imperfect indicative plural)
վատէիք (imperfect indicative plural second-person)
վատեիք (vatēikʻ, vateikʻ*) (imperfect indicative plural second-person)
վատէին (imperfect indicative plural third-person)
վատեին (vatēin, vatein*) (imperfect indicative plural third-person)
վատեցի (aorist first-person indicative singular)
վատեցեր (aorist indicative second-person singular)
վատեաց (aorist indicative singular third-person)
վատեցաք (aorist first-person indicative plural)
վատեցէք (aorist indicative plural second-person)
վատեցիք (aorist indicative plural second-person)
վատեցին (aorist indicative plural third-person)
վատիցեմ (first-person present singular subjunctive)
վատիցես (present second-person singular subjunctive)
վատիցէ (present singular subjunctive third-person)
վատիցեմք (first-person plural present subjunctive)
վատիցէք (plural present second-person subjunctive)
վատիցեն (plural present subjunctive third-person)
վատեցից (aorist first-person singular subjunctive)
վատեսցես (aorist second-person singular subjunctive)
վատեսցէ (aorist singular subjunctive third-person)
վատեսցուք (aorist first-person plural subjunctive)
վատեսջիք (aorist plural second-person subjunctive)
վատեսցեն (aorist plural subjunctive third-person)
վատեա՛ (imperative rare singular)
վատեցէ՛ք (imperative plural rare)
վատեսջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
վատեսջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ վատեր (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ վատէք (imperative plural prohibitive rare)

xcl-conj

active

վատեցեալ, վատեալ

վատէի, վատեի*

վատէիր, վատեիր*

վատէաք, վատեաք*

վատէիք, վատեիք*

վատէին, վատեին*

վատեցէք, վատեցիք

Որպէս բարոյախաւսն ասէ, յորժամ ծերասցի եւ վատիցի (var. վատիցէ, վատնիցի) յերկոցունց աչացն, եւ չկարէ տեսանել զլոյսն արեգական, զի՞նչ հնարեսցի իւր գեղեցիկ բնութեամբ։
Orpēs baroyaxawsn asē, yoržam cerascʻi ew vaticʻi (var. vaticʻē, vatnicʻi) yerkocʻuncʻ ačʻacʻn, ew čʻkarē tesanel zloysn aregakan, zinčʻ hnarescʻi iwr gełecʻik bnutʻeamb.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).1.1–3

As Physiologus says, When it grows old and becomes weak in both eyes and cannot see the sunlight, to what trick does it resort by its nice nature?


մանկանամ

mankanam (romanization)
մանկանալ (infinitive)
մանկացեալ (participle)
մանկացուցանեմ (causative)
մանկաց- (stem)
մանկանամ (first-person indicative present singular)
մանկանաս (indicative present second-person singular)
մանկանայ (indicative present singular third-person)
մանկանամք (first-person indicative plural present)
մանկանայք (indicative plural present second-person)
մանկանան (indicative plural present third-person)
մանկանայի (first-person imperfect indicative singular)
մանկանայիր (imperfect indicative second-person singular)
մանկանայր (imperfect indicative singular third-person)
մանկանայաք (first-person imperfect indicative plural)
մանկանայիք (imperfect indicative plural second-person)
մանկանային (imperfect indicative plural third-person)
մանկացայ (aorist first-person indicative singular)
մանկացար (aorist indicative second-person singular)
մանկացաւ (aorist indicative singular third-person)
մանկացաք (aorist first-person indicative plural)
մանկացայք (aorist indicative plural second-person)
մանկացան (aorist indicative plural third-person)
մանկանայցիմ (first-person present singular subjunctive)
մանկանայցիս (present second-person singular subjunctive)
մանկանայցի (present singular subjunctive third-person)
մանկանայցիմք (first-person plural present subjunctive)
մանկանայցիք (plural present second-person subjunctive)
մանկանայցին (plural present subjunctive third-person)
մանկացայց (aorist first-person singular subjunctive)
մանկացցիս (aorist second-person singular subjunctive)
մանկացցի (aorist singular subjunctive third-person)
մանկացցուք (aorist first-person plural subjunctive)
մանկացջիք (aorist plural second-person subjunctive)
մանկացցին (aorist plural subjunctive third-person)
մանկացի՛ր (imperative rare singular)
մանկացարո՛ւք (imperative plural rare)
մանկացջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
մանկացջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ մանկանար (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ մանկանայք (imperative plural prohibitive rare)

mediopassive

մանկացուցանեմ

մանկանայցիմք

մանկացարո՛ւք

մի՛ մանկանար

մի՛ մանկանայք

Middle Armenian: մանգանալ (manganal)

Armenian: մանկանալ (mankanal)

մանուկ (manuk, “child”) + -ան- (-an-, forming inchoative verbs)

suffix

Հինաւուրցն վասն մեր մանկացաւ, եւ առ զկերպարանս մարմնոյ տկարութեանս մերոյ մարդկութեանս, զի զմեզ փոխեսցէ յանմահութիւն իւր։

5th century, Agatʻangełos, Patmutʻiwn Hayocʻ [History of the Armenians] 381

Translation by Robert W. Thomson
The Ancient of Days became a child for us and took the form of the flesh of the weakness of our humanity that He might change us to his immortality.

Hinawurcʻn vasn mer mankacʻaw, ew aṙ zkerparans marmnoy tkarutʻeans meroy mardkutʻeans, zi zmez pʻoxescʻē yanmahutʻiwn iwr.

Ոչ նորոգի, զի ոչ հնանայ․ ոչ մանկանայ, զի ոչ ծերանայ․ ոչ փոփոխի անյեղեղուկ բնութիւնն Աստուծոյ […]
Očʻ norogi, zi očʻ hnanay; očʻ mankanay, zi očʻ ceranay; očʻ pʻopʻoxi anyełełuk bnutʻiwnn Astucoy[…]

5th century, Ełišē, Vasn Vardanay ew Hayocʻ paterazmin [History of Vardan and the Armenian War]

Translation by Robert W. Thomson
He becomes neither new nor ancient, grows neither young nor old. The immutable nature of God does not change.

Երթայ խնդրէ որմ ինչ որ ընդ արեւելս հայի. եւ ի ծագել արեգականն բանան աչքն եւ մանկանայ։
Ertʻay xndrē orm inčʻ or ənd arewels hayi. ew i cagel aregakann banan ačʻkʻn ew mankanay.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).1.4–5

It goes and finds a wall facing east; and when the sun rises, its eyes are opened and it becomes young.


սղոցաձև

head

սղոցաձև • (słocʻajew)

xcl-adj

սղոցաձև • (słocʻajew)

Armenian: սղոցաձեւ (sġocʻajew)

Ահաւասիկ արարից զքեզ իբրեւ զանիւս նորս սղոցաձեւ կամնասայլից․ կասեսցես զլերինս եւ մանրեսցես զբլուրս, եւ արասցես զնոսա իբրեւ զփոշի։
Ahawasik araricʻ zkʻez ibrew zaniws nors słocʻajew kamnasaylicʻ; kasescʻes zlerins ew manrescʻes zblurs, ew arascʻes znosa ibrew zpʻoši.

Behold, I have made thee as new saw-shaped threshing wheels of a waggon; and thou shalt thresh the mountains, and beat the hills to powder, and make them as chaff:

Translation by Brenton Septuagint Translation

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).3.1–4

There is an animal called autholops, an exceedingly fierce animal; until the hunters are unable to catch it. It has long horns in the shape of a saw, so that it is able to saw very large and high trees. And when it is thirsty, it goes to the river Aracani and drinks water.


երեկին

Attested only in the Physiologus, transliterating Ancient Greek ἐρικίν- (erikín-).

Եւ են անդ պրակք ինչ մանրոստք, որ կոչին երեկինք (var. երկինք)։ Եւ սկսանի ոգորել էրէն ընդ երեկին (var. երկին) պրակսն․ եւ խառնեալ ոստք ընդ եղջիւրսն, եւ կապին ընդ ոստս պրակին, եւ ի գոչիւն հարկանի, քանզի զերծանել կամի եւ չէ ձեռնհաս, քանզի պատեալ շաղեալ կա։[…]Այլ զգոյշ լեր, գուցէ դու խաղասցես ընդ երեկին (var. երկին) պրա(կ)ուն ընդ սակաւ ինչ պատճառս ընդ հանդերձս կամ ընդ այլ ինչ բարուց։
Ew en and prakkʻ inčʻ manrostkʻ, or kočʻin erekinkʻ (var. erkinkʻ). Ew sksani ogorel ērēn ənd erekin (var. erkin) praksn; ew xaṙneal ostkʻ ənd ełǰiwrsn, ew kapin ənd osts prakin, ew i gočʻiwn harkani, kʻanzi zercanel kami ew čʻē jeṙnhas, kʻanzi pateal šałeal ka.[…]Ayl zgoyš ler, gucʻē du xałascʻes ənd erekin (var. erkin) pra(k)un ənd sakaw inčʻ patčaṙs ənd handerjs kam ənd ayl inčʻ barucʻ.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).3.5–6, 11

And there are shrubs with thin branches called erekins. And the animal [the legendary antelope] starts to butt the "erekin" shrub; and the branches are entangled with the horns, and they are bound to the branches of the shrubs; and it begins to howl, wishing to escape, but is unable, as it is ensnared. […] But watch, lest you play with the "erekin" shrubs for some small reason, for clothes or some other goods.

Erica arborea
Erica arborea#Translingual


վատիմ

vatim (romanization)
վատել (infinitive)
վատիլ (vatel, vatil*) (infinitive)
վատեցեալ (participle)
վատեալ (participle)
վատեց- (stem)
վատիմ (first-person indicative present singular)
վատիս (indicative present second-person singular)
վատի (indicative present singular third-person)
վատիմք (first-person indicative plural present)
վատիք (indicative plural present second-person)
վատին (indicative plural present third-person)
վատէի (first-person imperfect indicative singular)
վատէիր (imperfect indicative second-person singular)
վատէր (imperfect indicative singular third-person)
վատիւր (imperfect indicative singular third-person)
վատէաք (first-person imperfect indicative plural)
վատէիք (imperfect indicative plural second-person)
վատէին (imperfect indicative plural third-person)
վատեցայ (aorist first-person indicative singular)
վատեցար (aorist indicative second-person singular)
վատեցաւ (aorist indicative singular third-person)
վատեցաք (aorist first-person indicative plural)
վատեցայք (aorist indicative plural second-person)
վատեցան (aorist indicative plural third-person)
վատիցիմ (first-person present singular subjunctive)
վատիցիս (present second-person singular subjunctive)
վատիցի (present singular subjunctive third-person)
վատիցիմք (first-person plural present subjunctive)
վատիցիք (plural present second-person subjunctive)
վատիցին (plural present subjunctive third-person)
վատեցայց (aorist first-person singular subjunctive)
վատեսցիս (aorist second-person singular subjunctive)
վատեսցի (aorist singular subjunctive third-person)
վատեսցուք (aorist first-person plural subjunctive)
վատեսջիք (aorist plural second-person subjunctive)
վատեսցին (aorist plural subjunctive third-person)
վատեա՛ց (imperative rare singular)
վատեցարո՛ւք (imperative plural rare)
վատեսջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
վատեսջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ վատիր (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ վատիք (imperative plural prohibitive rare)

xcl-conj

mediopassive

վատել, վատիլ*

վատեցեալ, վատեալ

վատէր, վատիւր


սղոցեմ

head

սղոցեմ • (słocʻem)

xcl-verb

սղոցեմ • (słocʻem)

słocʻem (romanization)
սղոցել (infinitive)
սղոցեցեալ (participle)
սղոցեալ (participle)
սղոցեց- (stem)
սղոցեմ (first-person indicative present singular)
սղոցես (indicative present second-person singular)
սղոցէ (indicative present singular third-person)
սղոցեմք (first-person indicative plural present)
սղոցէք (indicative plural present second-person)
սղոցեն (indicative plural present third-person)
սղոցէի (first-person imperfect indicative singular)
սղոցեի (słocʻēi, słocʻei*) (first-person imperfect indicative singular)
սղոցէիր (imperfect indicative second-person singular)
սղոցեիր (słocʻēir, słocʻeir*) (imperfect indicative second-person singular)
սղոցէր (imperfect indicative singular third-person)
սղոցէաք (first-person imperfect indicative plural)
սղոցեաք (słocʻēakʻ, słocʻeakʻ*) (first-person imperfect indicative plural)
սղոցէիք (imperfect indicative plural second-person)
սղոցեիք (słocʻēikʻ, słocʻeikʻ*) (imperfect indicative plural second-person)
սղոցէին (imperfect indicative plural third-person)
սղոցեին (słocʻēin, słocʻein*) (imperfect indicative plural third-person)
սղոցեցի (aorist first-person indicative singular)
սղոցեցեր (aorist indicative second-person singular)
սղոցեաց (aorist indicative singular third-person)
սղոցեցաք (aorist first-person indicative plural)
սղոցեցէք (aorist indicative plural second-person)
սղոցեցիք (aorist indicative plural second-person)
սղոցեցին (aorist indicative plural third-person)
սղոցիցեմ (first-person present singular subjunctive)
սղոցիցես (present second-person singular subjunctive)
սղոցիցէ (present singular subjunctive third-person)
սղոցիցեմք (first-person plural present subjunctive)
սղոցիցէք (plural present second-person subjunctive)
սղոցիցեն (plural present subjunctive third-person)
սղոցեցից (aorist first-person singular subjunctive)
սղոցեսցես (aorist second-person singular subjunctive)
սղոցեսցէ (aorist singular subjunctive third-person)
սղոցեսցուք (aorist first-person plural subjunctive)
սղոցեսջիք (aorist plural second-person subjunctive)
սղոցեսցեն (aorist plural subjunctive third-person)
սղոցեա՛ (imperative rare singular)
սղոցեցէ՛ք (imperative plural rare)
սղոցեսջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
սղոցեսջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ սղոցեր (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ սղոցէք (imperative plural prohibitive rare)
սղոցել (infinitive)
սղոցիլ (słocʻel, słocʻil*) (infinitive)
սղոցեցեալ (participle)
սղոցեալ (participle)
սղոցեց- (stem)
սղոցիմ (first-person indicative present singular)
սղոցիս (indicative present second-person singular)
սղոցի (indicative present singular third-person)
սղոցիմք (first-person indicative plural present)
սղոցիք (indicative plural present second-person)
սղոցին (indicative plural present third-person)
սղոցէի (first-person imperfect indicative singular)
սղոցէիր (imperfect indicative second-person singular)
սղոցէր (imperfect indicative singular third-person)
սղոցիւր (imperfect indicative singular third-person)
սղոցէաք (first-person imperfect indicative plural)
սղոցէիք (imperfect indicative plural second-person)
սղոցէին (imperfect indicative plural third-person)
սղոցեցայ (aorist first-person indicative singular)
սղոցեցար (aorist indicative second-person singular)
սղոցեցաւ (aorist indicative singular third-person)
սղոցեցաք (aorist first-person indicative plural)
սղոցեցայք (aorist indicative plural second-person)
սղոցեցան (aorist indicative plural third-person)
սղոցիցիմ (first-person present singular subjunctive)
սղոցիցիս (present second-person singular subjunctive)
սղոցիցի (present singular subjunctive third-person)
սղոցիցիմք (first-person plural present subjunctive)
սղոցիցիք (plural present second-person subjunctive)
սղոցիցին (plural present subjunctive third-person)
սղոցեցայց (aorist first-person singular subjunctive)
սղոցեսցիս (aorist second-person singular subjunctive)
սղոցեսցի (aorist singular subjunctive third-person)
սղոցեսցուք (aorist first-person plural subjunctive)
սղոցեսջիք (aorist plural second-person subjunctive)
սղոցեսցին (aorist plural subjunctive third-person)
սղոցեա՛ց (imperative rare singular)
սղոցեցարո՛ւք (imperative plural rare)
սղոցեսջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
սղոցեսջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ սղոցիր (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ սղոցիք (imperative plural prohibitive rare)

xcl-conj

active

սղոցեցեալ, սղոցեալ

սղոցէի, սղոցեի*

սղոցէիր, սղոցեիր*

սղոցէաք, սղոցեաք*

սղոցէիք, սղոցեիք*

սղոցէին, սղոցեին*

սղոցեցէք, սղոցեցիք

mediopassive

սղոցել, սղոցիլ*

սղոցեցեալ, սղոցեալ

սղոցէր, սղոցիւր

սղոցեցարո՛ւք

Armenian: սղոցել (sġocʻel)


ոգորիմ

ogorim (romanization)
ոգորել (infinitive)
ոգորիլ (ogorel, ogoril*) (infinitive)
ոգորեցեալ (participle)
ոգորեալ (participle)
ոգորեց- (stem)
ոգորիմ (first-person indicative present singular)
ոգորիս (indicative present second-person singular)
ոգորի (indicative present singular third-person)
ոգորիմք (first-person indicative plural present)
ոգորիք (indicative plural present second-person)
ոգորին (indicative plural present third-person)
ոգորէի (first-person imperfect indicative singular)
ոգորէիր (imperfect indicative second-person singular)
ոգորէր (imperfect indicative singular third-person)
ոգորիւր (imperfect indicative singular third-person)
ոգորէաք (first-person imperfect indicative plural)
ոգորէիք (imperfect indicative plural second-person)
ոգորէին (imperfect indicative plural third-person)
ոգորեցայ (aorist first-person indicative singular)
ոգորեցար (aorist indicative second-person singular)
ոգորեցաւ (aorist indicative singular third-person)
ոգորեցաք (aorist first-person indicative plural)
ոգորեցայք (aorist indicative plural second-person)
ոգորեցան (aorist indicative plural third-person)
ոգորիցիմ (first-person present singular subjunctive)
ոգորիցիս (present second-person singular subjunctive)
ոգորիցի (present singular subjunctive third-person)
ոգորիցիմք (first-person plural present subjunctive)
ոգորիցիք (plural present second-person subjunctive)
ոգորիցին (plural present subjunctive third-person)
ոգորեցայց (aorist first-person singular subjunctive)
ոգորեսցիս (aorist second-person singular subjunctive)
ոգորեսցի (aorist singular subjunctive third-person)
ոգորեսցուք (aorist first-person plural subjunctive)
ոգորեսջիք (aorist plural second-person subjunctive)
ոգորեսցին (aorist plural subjunctive third-person)
ոգորեա՛ց (imperative rare singular)
ոգորեցարո՛ւք (imperative plural rare)
ոգորեսջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
ոգորեսջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ ոգորիր (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ ոգորիք (imperative plural prohibitive rare)

mediopassive

ոգորել, ոգորիլ*

ոգորեցեալ, ոգորեալ

ոգորէր, ոգորիւր

ոգորեցարո՛ւք

→ Armenian: ոգորել (ogorel) (learned)

unk

unknown

Տեսանեի զխոյն զի ոգորէր ընդ ծով եւ ընդ <հիւսւսի> եւ ընդ հարաւ, եւ ամենայն գազանք ոչ կային առաջի նորա, եւ չէր որ ապրէր ի ձեռաց նորա․ եւ առնէր ըստ կամաց իւրոց եւ մեծանայր։
Tesanei zxoyn zi ogorēr ənd cov ew ənd <հիւսւսի> ew ənd haraw, ew amenayn gazankʻ očʻ kayin aṙaǰi nora, ew čʻēr or aprēr i jeṙacʻ nora; ew aṙnēr əst kamacʻ iwrocʻ ew mecanayr.

And I saw the ram butting westward, and northward, and southward; and no beast could stand before him, and there was none that could deliver out of his hand; and he did according to his will, and became great.

Եւ են անդ պրակք ինչ մանրոստք, որ կոչին երեկինք։ Եւ սկսանի ոգորել էրէն ընդ երեկին պրակսն․ եւ խառնեալ ոստք ընդ եղջիւրսն, եւ կապին ընդ ոստս պրակին, եւ ի գոչիւն հարկանի, քանզի զերծանել կամի եւ չէ ձեռնհաս, քանզի պատեալ շաղեալ կա։
Ew en and prakkʻ inčʻ manrostkʻ, or kočʻin erekinkʻ. Ew sksani ogorel ērēn ənd erekin praksn; ew xaṙneal ostkʻ ənd ełǰiwrsn, ew kapin ənd osts prakin, ew i gočʻiwn harkani, kʻanzi zercanel kami ew čʻē jeṙnhas, kʻanzi pateal šałeal ka.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).3.5–6

And there are shrubs with thin branches called erekins. And the animal [the legendary antelope] starts to butt the "erekin" shrub; and the branches are entangled with the horns, and they are bound to the branches of the shrubs; and it begins to howl, wishing to escape, but is unable, as it is ensnared.


հրահան

hrahan (romanization)
հրահան (nominative singular)
հրահանք (nominative plural)
հրահանի (genitive singular)
հրահանաց (genitive plural)
հրահանի (dative singular)
հրահանաց (dative plural)
հրահան (accusative singular)
հրահանս (accusative plural)
հրահանէ (ablative singular)
հրահանաց (ablative plural)
հրահանաւ (instrumental singular)
հրահանի (locative singular)
հրահանս (locative plural)

xcl-decl-noun

հրահանաւք = հրահանօք

Armenian: հրահան (hrahan)

From հուր (hur) + -ա- (-a-) + հանեմ (hanem). Calque of Ancient Greek πυροβόλος (purobólos).

calque

Զի են եւ քարինք ինչ հրահանաց արու եւ էգ․ մինչեւ բացեայ ի միմեանց են, չհարկանի ուրէք հրդեհ. ապա թէ մաւտիցի արուն յէգն, հուր բորբոքի եւ այրէ զվայրս բազումս։
Zi en ew kʻarinkʻ inčʻ hrahanacʻ aru ew ēg; minčʻew bacʻeay i mimeancʻ en, čʻharkani urēkʻ hrdeh. apa tʻē mawticʻi arun yēgn, hur borbokʻi ew ayrē zvayrs bazums.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).4.1–2

There exist certain fire-striking stones, male and female. As long as they are separate from one another, nowhere fire is lit, but if the male approaches the female, it sets fire and burns many places.


թաղի

head

թաղի • (tʻałi)

xcl-noun

թաղի • (tʻałi)

tʻałi (romanization)
թաղի (nominative singular)
թաղիք (nominative plural)
թաղւոյ (genitive singular)
թաղեաց (genitive plural)
թաղւոյ (dative singular)
թաղեաց (dative plural)
թաղի (accusative singular)
թաղիս (accusative plural)
թաղւոյ (ablative singular)
թաղեաց (ablative plural)
թաղեաւ (instrumental singular)
թաղեաւք = թաղեօք (tʻałeawkʻ = tʻałeōkʻ) (instrumental plural)
թաղի (locative singular)
թաղիս (locative plural)

xcl-decl-noun

թաղեաւք = թաղեօք

Middle Armenian: թաղիս (tʻaġis)

desc

Armenian: թաղիք (tʻaġikʻ), թաղիս (tʻaġis) — dialectal

Մինչեւ յոչ կամաց գումարեալ թշնամեացն ի ճակատ․ եւ զօրագլուխ նիզակաւորացն լեալ անարի ոմն սկայ վառեալ, եւ թաղեաւ (var. թաղաւ, թաղիւ, թողիւ) կաճեայ բոլորով ամենեւիմբ պարածածկեցեալ, շահատակէր ի մէջ զօրացն։
Minčʻew yočʻ kamacʻ gumareal tʻšnameacʻn i čakat; ew zōraglux nizakaworacʻn leal anari omn skay vaṙeal, ew tʻałeaw (var. tʻaław, tʻałiw, tʻołiw) kačeay bolorov amenewimb paracackecʻeal, šahatakēr i mēǰ zōracʻn.

5th? century, Movsēs Xorenacʻi, Patmutʻiwn Hayocʻ [History of Armenia] III.9

Translation by Robert W. Thomson
Finally the enemy unwillingly drew up his battle line. The commander of their lancers, a fearsome armed giant completely enveloped in felt, was assaulting the main body of the army.


հնարել

hnarel (romanization)
հնարել (nominative singular uncountable)
հնարելոյ (genitive singular uncountable)
հնարելոյ (dative singular uncountable)
հնարել (accusative singular uncountable)
հնարելոյ (ablative singular uncountable)
հնարելով (instrumental singular uncountable)
հնարել (locative singular uncountable)


թաղեմ

head

թաղեմ • (tʻałem)

xcl-verb

թաղեմ • (tʻałem)

tʻałem (romanization)
թաղել (infinitive)
թաղեցեալ (participle)
թաղեալ (participle)
թաղեց- (stem)
թաղեմ (first-person indicative present singular)
թաղես (indicative present second-person singular)
թաղէ (indicative present singular third-person)
թաղեմք (first-person indicative plural present)
թաղէք (indicative plural present second-person)
թաղեն (indicative plural present third-person)
թաղէի (first-person imperfect indicative singular)
թաղեի (tʻałēi, tʻałei*) (first-person imperfect indicative singular)
թաղէիր (imperfect indicative second-person singular)
թաղեիր (tʻałēir, tʻałeir*) (imperfect indicative second-person singular)
թաղէր (imperfect indicative singular third-person)
թաղէաք (first-person imperfect indicative plural)
թաղեաք (tʻałēakʻ, tʻałeakʻ*) (first-person imperfect indicative plural)
թաղէիք (imperfect indicative plural second-person)
թաղեիք (tʻałēikʻ, tʻałeikʻ*) (imperfect indicative plural second-person)
թաղէին (imperfect indicative plural third-person)
թաղեին (tʻałēin, tʻałein*) (imperfect indicative plural third-person)
թաղեցի (aorist first-person indicative singular)
թաղեցեր (aorist indicative second-person singular)
թաղեաց (aorist indicative singular third-person)
թաղեցաք (aorist first-person indicative plural)
թաղեցէք (aorist indicative plural second-person)
թաղեցիք (aorist indicative plural second-person)
թաղեցին (aorist indicative plural third-person)
թաղիցեմ (first-person present singular subjunctive)
թաղիցես (present second-person singular subjunctive)
թաղիցէ (present singular subjunctive third-person)
թաղիցեմք (first-person plural present subjunctive)
թաղիցէք (plural present second-person subjunctive)
թաղիցեն (plural present subjunctive third-person)
թաղեցից (aorist first-person singular subjunctive)
թաղեսցես (aorist second-person singular subjunctive)
թաղեսցէ (aorist singular subjunctive third-person)
թաղեսցուք (aorist first-person plural subjunctive)
թաղեսջիք (aorist plural second-person subjunctive)
թաղեսցեն (aorist plural subjunctive third-person)
թաղեա՛ (imperative rare singular)
թաղեցէ՛ք (imperative plural rare)
թաղեսջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
թաղեսջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ թաղեր (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ թաղէք (imperative plural prohibitive rare)
թաղել (infinitive)
թաղիլ (tʻałel, tʻałil*) (infinitive)
թաղեցեալ (participle)
թաղեալ (participle)
թաղեց- (stem)
թաղիմ (first-person indicative present singular)
թաղիս (indicative present second-person singular)
թաղի (indicative present singular third-person)
թաղիմք (first-person indicative plural present)
թաղիք (indicative plural present second-person)
թաղին (indicative plural present third-person)
թաղէի (first-person imperfect indicative singular)
թաղէիր (imperfect indicative second-person singular)
թաղէր (imperfect indicative singular third-person)
թաղիւր (imperfect indicative singular third-person)
թաղէաք (first-person imperfect indicative plural)
թաղէիք (imperfect indicative plural second-person)
թաղէին (imperfect indicative plural third-person)
թաղեցայ (aorist first-person indicative singular)
թաղեցար (aorist indicative second-person singular)
թաղեցաւ (aorist indicative singular third-person)
թաղեցաք (aorist first-person indicative plural)
թաղեցայք (aorist indicative plural second-person)
թաղեցան (aorist indicative plural third-person)
թաղիցիմ (first-person present singular subjunctive)
թաղիցիս (present second-person singular subjunctive)
թաղիցի (present singular subjunctive third-person)
թաղիցիմք (first-person plural present subjunctive)
թաղիցիք (plural present second-person subjunctive)
թաղիցին (plural present subjunctive third-person)
թաղեցայց (aorist first-person singular subjunctive)
թաղեսցիս (aorist second-person singular subjunctive)
թաղեսցի (aorist singular subjunctive third-person)
թաղեսցուք (aorist first-person plural subjunctive)
թաղեսջիք (aorist plural second-person subjunctive)
թաղեսցին (aorist plural subjunctive third-person)
թաղեա՛ց (imperative rare singular)
թաղեցարո՛ւք (imperative plural rare)
թաղեսջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
թաղեսջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ թաղիր (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ թաղիք (imperative plural prohibitive rare)

xcl-conj

active

թաղեցեալ, թաղեալ

թաղէի, թաղեի*

թաղէիր, թաղեիր*

թաղէաք, թաղեաք*

թաղէիք, թաղեիք*

թաղէին, թաղեին*

թաղեցէք, թաղեցիք

mediopassive

թաղել, թաղիլ*

թաղեցեալ, թաղեալ

թաղէր, թաղիւր

Armenian: թաղել (tʻaġel)

Probably from Proto-Indo-European *telh₂- (“ground, bottom”), and related to թաղ (tʻał, “quarter of a city”).


սղոցել

head

սղոցել • (słocʻel)

słocʻel (romanization)
սղոցել (nominative singular uncountable)
սղոցելոյ (genitive singular uncountable)
սղոցելոյ (dative singular uncountable)
սղոցել (accusative singular uncountable)
սղոցելոյ (ablative singular uncountable)
սղոցելով (instrumental singular uncountable)
սղոցել (locative singular uncountable)


մանկանալ

mankanal (romanization)
մանկանալ (nominative singular uncountable)
մանկանալոյ (genitive singular uncountable)
մանկանալոյ (dative singular uncountable)
մանկանալ (accusative singular uncountable)
մանկանալոյ (ablative singular uncountable)
մանկանալով (instrumental singular uncountable)
մանկանալ (locative singular uncountable)


ոգորել

ogorel (romanization)
ոգորել (nominative singular uncountable)
ոգորելոյ (genitive singular uncountable)
ոգորելոյ (dative singular uncountable)
ոգորել (accusative singular uncountable)
ոգորելոյ (ablative singular uncountable)
ոգորելով (instrumental singular uncountable)
ոգորել (locative singular uncountable)


կորուսեալ

կորուսեալ • (koruseal)

koruseal (romanization)
կորուսեալ (nominative singular)
կորուսեալք (nominative plural)
կորուսելոյ (genitive singular)
կորուսելոց (genitive plural)
կորուսելոյ (dative singular)
կորուսելոց (dative plural)
կորուսեալ (accusative singular)
կորուսեալս (accusative plural)
կորուսելոյ (ablative singular)
կորուսելոց (ablative plural)
կորուսելով (instrumental singular)
կորուսելովք (instrumental plural)
կորուսեալ (locative singular)
կորուսեալս (locative plural)


մարդակեր

mardaker (romanization)
մարդակեր (nominative singular)
մարդակերք (nominative plural)
մարդակերի (genitive singular)
մարդակերաց (genitive plural)
մարդակերի (dative singular)
մարդակերաց (dative plural)
մարդակեր (accusative singular)
մարդակերս (accusative plural)
մարդակերէ (ablative singular)
մարդակերաց (ablative plural)
մարդակերաւ (instrumental singular)
մարդակերի (locative singular)
մարդակերս (locative plural)

xcl-decl-noun

մարդակերաւք = մարդակերօք

Armenian: մարդակեր (mardaker)


ամենակալ

amenakal (romanization)
ամենակալ (nominative singular)
ամենակալք (nominative plural)
ամենակալի (genitive singular)
ամենակալաց (genitive plural)
ամենակալի (dative singular)
ամենակալաց (dative plural)
ամենակալ (accusative singular)
ամենակալս (accusative plural)
ամենակալէ (ablative singular)
ամենակալաց (ablative plural)
ամենակալաւ (instrumental singular)
ամենակալի (locative singular)
ամենակալս (locative plural)

ամենակալաւք = ամենակալօք

Armenian: ամենակալ (amenakal)

From ամէն (amēn) + -ա- (-a-) + կալում (kalum). Calque of Ancient Greek παντοκράτωρ (pantokrátōr).


յոպնակ

yopnak (romanization)
hapax (romanization)
յոպնակ (nominative singular)
յոպնակք (nominative plural)
յոպնակի (genitive singular)
յոպնակաց (genitive plural)
յոպնակի (dative singular)
յոպնակաց (dative plural)
յոպնակ (accusative singular)
յոպնակս (accusative plural)
յոպնակէ (ablative singular)
յոպնակաց (ablative plural)
յոպնակաւ (instrumental singular)
յոպնակի (locative singular)
յոպնակս (locative plural)

xcl-decl-noun

յոպնակաւք = յոպնակօք

→ Armenian: հոպնակ (hopnak) (learned)

The origin is unknown. Has a shape of an Iranian loan.

unk

unknown

նաև զփայտ և զքար այնպէս կրեն սայլիւք կամ յոպնակօք

5th century, John Chrysostom, Commentary on Matthew

naew zpʻayt ew zkʻar aynpēs kren sayliwkʻ kam yopnakōkʻ


կորեակ

koreak (romanization)
կորեակ (nominative singular uncountable)
կորեկան (genitive singular uncountable)
կորեկան (dative singular uncountable)
կորեակ (accusative singular uncountable)
կորեկանէ (ablative singular uncountable)
կորեկամբ (*korekamb) (instrumental singular uncountable)
կորեկան (locative singular uncountable)
կորեակ (nominative singular uncountable)
կորեկոյ (genitive singular uncountable)
կորեկոյ (dative singular uncountable)
կորեակ (accusative singular uncountable)
կորեկոյ (ablative singular uncountable)
կորեկով (instrumental singular uncountable)
կորեակ (locative singular uncountable)

Middle Armenian: կորեկ (korek)

desctree

Armenian: կորեկ (korek)
→ Northern Kurdish: korik

unk

unknown

Ո՞չ ապաքէն նախ կակղէ զերեսս նորա, եւ ապա սերմանէ փոքր մի արջնդեղ եւ չաման․ եւ ապա սերմանեսցէ ցորեան եւ գարի, կորեակ եւ հաճար ի սահմանս իւր։
Očʻ apakʻēn nax kakłē zeress nora, ew apa sermanē pʻokʻr mi arǰndeł ew čʻaman; ew apa sermanescʻē cʻorean ew gari, koreak ew hačar i sahmans iwr.

Does he not, when he has levelled the surface thereof, then sow the small black poppy, or cumin, and afterward sow wheat, and barley, and millet, and bread-corn in thy borders?

Եւ դու ա՛ռ քեզ ցորեան եւ գարի, ոսպն եւ ոլոռն եւ կորեակ եւ հաճար, եւ արկցես զայն յաման մի խեցեղէն․ եւ արասցես դու զայն քեզ հաց․ եւ ըստ թուոյ աւուրցն զոր ննջեսցես դու ի կողմն քո՝ հարեւր եւ իննսուն օր կերիցես զայն։
Ew du áṙ kʻez cʻorean ew gari, ospn ew oloṙn ew koreak ew hačar, ew arkcʻes zayn yaman mi xecʻełēn; ew arascʻes du zayn kʻez hacʻ; ew əst tʻuoy awurcʻn zor nnǰescʻes du i kołmn kʻo, harewr ew innsun ōr kericʻes zayn.

Take thou also to thee wheat, and barley, and beans, and lentils, and millet, and bread-corn; and thou shalt cast them into one earthen vessel, and shalt make them into loaves for thyself; and thou shalt eat them a hundred and ninety days, according to the number of the days during which thou sleepest on thy side.

(by similarity) seeds inside the fig fruit


առողջարար

head

առողջարար • (aṙołǰarar)

xcl-adj

առողջարար • (aṙołǰarar)

aṙołǰarar (romanization)
առողջարար (nominative singular)
առողջարարք (nominative plural)
առողջարարի (genitive singular)
առողջարարաց (genitive plural)
առողջարարի (dative singular)
առողջարարաց (dative plural)
առողջարար (accusative singular)
առողջարարս (accusative plural)
առողջարարէ (ablative singular)
առողջարարաց (ablative plural)
առողջարարաւ (instrumental singular)
առողջարարի (locative singular)
առողջարարս (locative plural)

xcl-decl-noun

առողջարարաւք = առողջարարօք

Armenian: առողջարար (aṙoġǰarar)

առողջ (aṙołǰ) + առնեմ (aṙnem)

affix

առողջ (aṙołǰ) + առնեմ (aṙnem)


նետընկէց

head

նետընկէց • (netənkēcʻ)

xcl-noun

նետընկէց • (netənkēcʻ)

netənkēcʻ (romanization)
նետընկէց (nominative singular)
նետընկէցք (nominative plural)
նետընկեցի (genitive singular)
նետընկեցաց (genitive plural)
նետընկեցի (dative singular)
նետընկեցաց (dative plural)
նետընկէց (accusative singular)
նետընկէցս (accusative plural)
նետընկեցէ (ablative singular)
նետընկեցաց (ablative plural)
նետընկեցաւ (instrumental singular)
նետընկեցի (locative singular)
նետընկէցս (locative plural)

xcl-decl-noun

նետընկեցաւք = նետընկեցօք

desc

→ Armenian: նետընկեց (netənkecʻ) (learned)

bowshot (distance that the arrow can travel)


վտաւան

vtawan (romanization)
վտաւան (nominative singular)
վտաւանք (nominative plural)
վտաւանի (genitive singular)
վտաւանաց (genitive plural)
վտաւանի (dative singular)
վտաւանաց (dative plural)
վտաւան (accusative singular)
վտաւանս (accusative plural)
վտաւանէ (ablative singular)
վտաւանաց (ablative plural)
վտաւանաւ (instrumental singular)
վտաւանի (locative singular)
վտաւանս (locative plural)

xcl-decl-noun

վտաւանաւք = վտաւանօք

→ Armenian: վտավան (vtavan) (learned)

→ Old Georgian: უტევანი (uṭevani)

From Parthian 𐭅𐭕𐭀𐭅𐭍𐭉 (wtʾwny, “distance of a bowshot”), ultimately probably from the preverb *wi- + *tau- (“to throw, spread, sow”), whence Ossetian ӕф-таун (æf-tawn, “to throw on; to increase; to take out, away, to pull out”).

cog

Յորժամ տեսանէ զնաւս առագաստեալս, նմանի նոցա․ ամբառնայ զթեւս ի նմանութիւն առագաստաց եւ հակառակի ընդ նաւսն․ եւ երթա վտաւանս երեսուն կամ քառասուն․ իբրեւ վաստակի, խոնարհեցուցանէ զթեւսն եւ յինքն ամբփոփէ յաշխատութենէ։
Yoržam tesanē znaws aṙagasteals, nmani nocʻa; ambaṙnay ztʻews i nmanutʻiwn aṙagastacʻ ew hakaṙaki ənd nawsn; ew ertʻa vtawans eresun kam kʻaṙasun; ibrew vastaki, xonarhecʻucʻanē ztʻewsn ew yinkʻn ambpʻopʻē yašxatutʻenē.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).5.2–3

When it [the "saw-fish"] sees ships driven by sails, it imitates them: it raises its wings like sails and competes with the ships. After racing 30 or 40 stadia, growing tired, it brings the wings down and folds them to itself because of fatigue.


զօշաքաղութիւն

head

զօշաքաղութիւն • (zōšakʻałutʻiwn)

xcl-noun

զօշաքաղութիւն • (zōšakʻałutʻiwn)

zōšakʻałutʻiwn (romanization)
զօշաքաղութիւն (nominative singular)
զօշաքաղութիւնք (nominative plural)
զօշաքաղութեան (genitive singular)
զօշաքաղութեանց (genitive plural)
զօշաքաղութեան (dative singular)
զօշաքաղութեանց (dative plural)
զօշաքաղութիւն (accusative singular)
զօշաքաղութիւնս (accusative plural)
զօշաքաղութենէ (ablative singular)
զօշաքաղութեանց (ablative plural)
զօշաքաղութեամբ (instrumental singular)
զօշաքաղութեամբք (instrumental plural)
զօշաքաղութեան (locative singular)
զօշաքաղութիւնս (locative plural)

xcl-decl-noun

զօշաքաղութիւն

զօշաքաղութիւնք

զօշաքաղութեան

զօշաքաղութեանց

զօշաքաղութեան

զօշաքաղութեանց

զօշաքաղութիւն

զօշաքաղութիւնս

զօշաքաղութենէ

զօշաքաղութեանց

զօշաքաղութեամբ

զօշաքաղութեամբք

զօշաքաղութեան

զօշաքաղութիւնս

desc

զոշաքաղություն

→ Armenian: զոշաքաղություն (zošakʻaġutʻyun) (learned)

զօշաքաղ (zōšakʻał) + -ութիւն (-utʻiwn)

af

զօշաքաղ (zōšakʻał) + -ութիւն (-utʻiwn)

Խոկալով ի գործս բարութեան, չկարացին հանել ի գլուխ վասն արծաթսիրութեան կամ ամբարհաւաճութեան կամ շնութեան, պոռնկութեան եւ կամ վասն զաւշաքաղութեան կամ վասն այլ իրիք
Xokalov i gorcs barutʻean, čʻkaracʻin hanel i glux vasn arcatʻsirutʻean kam ambarhawačutʻean kam šnutʻean, poṙnkutʻean ew kam vasn zawšakʻałutʻean kam vasn ayl irikʻ

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).5.8

Thinking of good deeds, they did not persevere to the end because of love of money or arrogance, or adultery, fornication or because of avarice or some other thing


արծաթսիրութիւն

head

արծաթսիրութիւն • (arcatʻsirutʻiwn)

xcl-noun

արծաթսիրութիւն • (arcatʻsirutʻiwn)

arcatʻsirutʻiwn (romanization)
արծաթսիրութիւն (nominative singular)
արծաթսիրութիւնք (nominative plural)
արծաթասիրութեան (genitive singular)
արծաթասիրութեանց (genitive plural)
արծաթասիրութեան (dative singular)
արծաթասիրութեանց (dative plural)
արծաթսիրութիւն (accusative singular)
արծաթսիրութիւնս (accusative plural)
արծաթասիրութենէ (ablative singular)
արծաթասիրութեանց (ablative plural)
արծաթասիրութեամբ (instrumental singular)
արծաթասիրութեամբք (instrumental plural)
արծաթասիրութեան (locative singular)
արծաթսիրութիւնս (locative plural)

xcl-decl-noun

արծաթսիրութիւն

արծաթսիրութիւնք

արծաթասիրութեան

արծաթասիրութեանց

արծաթասիրութեան

արծաթասիրութեանց

արծաթսիրութիւն

արծաթսիրութիւնս

արծաթասիրութենէ

արծաթասիրութեանց

արծաթասիրութեամբ

արծաթասիրութեամբք

արծաթասիրութեան

արծաթսիրութիւնս

desc

արծաթասիրություն

Armenian: արծաթասիրություն (arcatʻasirutʻyun)

From արծաթասէր (arcatʻasēr) + -ութիւն (-utʻiwn). Calque of Ancient Greek φιλαργυρία (philarguría).


քարադր

head

քարադր • (kʻaradr)

xcl-noun

քարադր • (kʻaradr)

kʻaradr (romanization)
քարադր (nominative singular)
քարադրք (nominative plural)
քարադրի (genitive singular)
քարադրի (dative singular)
քարադր (accusative singular)
քարադրս (accusative plural)
քարադրէ (ablative singular)
քարադրի (locative singular)
քարադրս (locative plural)

xcl-decl-noun

the instrumental singular and the genitive/dative/instrumental plural are not attested, which does not allow determining whether the word followed an i-type or an i-a-type declension

→ Old Georgian: ქალანდრო (kalandro), ქარანდრი (karandri)

Transliteration of Ancient Greek χαραδριός (kharadriós), χαλαδριός (khaladriós).

transliteration

Է թռչուն ինչ, որ կոչի քաղանդր (var. քաղաթր, քաղարդր, քաղադր, քաղդր, քարադրոս, քարադրոն), զոր եւ յերկրորդ աւրէնսն յիշէ։
Ē tʻṙčʻun inčʻ, or kočʻi kʻałandr (var. kʻałatʻr, kʻałardr, kʻaładr, kʻałdr, kʻaradros, kʻaradron), zor ew yerkrord awrēnsn yišē.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).6.1

There is a bird called chalandrius mentioned in the Deuteronomy.

caladrius (a mythical bird that had healing powers)


ամբարհաւաճութիւն

head

ամբարհաւաճութիւն • (ambarhawačutʻiwn)

xcl-noun

ամբարհաւաճութիւն • (ambarhawačutʻiwn)

ambarhawačutʻiwn (romanization)
ամբարհաւաճութիւն (nominative singular)
ամբարհաւաճութիւնք (nominative plural)
ամբարհաւաճութեան (genitive singular)
ամբարհաւաճութեանց (genitive plural)
ամբարհաւաճութեան (dative singular)
ամբարհաւաճութեանց (dative plural)
ամբարհաւաճութիւն (accusative singular)
ամբարհաւաճութիւնս (accusative plural)
ամբարհաւաճութենէ (ablative singular)
ամբարհաւաճութեանց (ablative plural)
ամբարհաւաճութեամբ (instrumental singular)
ամբարհաւաճութեամբք (instrumental plural)
ամբարհաւաճութեան (locative singular)
ամբարհաւաճութիւնս (locative plural)

xcl-decl-noun

ամբարհաւաճութիւն

ամբարհաւաճութիւնք

ամբարհաւաճութեան

ամբարհաւաճութեանց

ամբարհաւաճութեան

ամբարհաւաճութեանց

ամբարհաւաճութիւն

ամբարհաւաճութիւնս

ամբարհաւաճութենէ

ամբարհաւաճութեանց

ամբարհաւաճութեամբ

ամբարհաւաճութեամբք

ամբարհաւաճութեան

ամբարհաւաճութիւնս

desc

ամբարհավաճություն

→ Armenian: ամբարհավաճություն (ambarhavačutʻyun) (learned)

ամբարհաւաճ (ambarhawač) + -ութիւն (-utʻiwn)


զաւշաքաղութիւն

head

զաւշաքաղութիւն • (zawšakʻałutʻiwn)

xcl-noun

զաւշաքաղութիւն • (zawšakʻałutʻiwn)

zawšakʻałutʻiwn (romanization)
զաւշաքաղութիւն (nominative singular)
զաւշաքաղութիւնք (nominative plural)
զաւշաքաղութեան (genitive singular)
զաւշաքաղութեանց (genitive plural)
զաւշաքաղութեան (dative singular)
զաւշաքաղութեանց (dative plural)
զաւշաքաղութիւն (accusative singular)
զաւշաքաղութիւնս (accusative plural)
զաւշաքաղութենէ (ablative singular)
զաւշաքաղութեանց (ablative plural)
զաւշաքաղութեամբ (instrumental singular)
զաւշաքաղութեամբք (instrumental plural)
զաւշաքաղութեան (locative singular)
զաւշաքաղութիւնս (locative plural)

xcl-decl-noun

զաւշաքաղութիւն

զաւշաքաղութիւնք

զաւշաքաղութեան

զաւշաքաղութեանց

զաւշաքաղութեան

զաւշաքաղութեանց

զաւշաքաղութիւն

զաւշաքաղութիւնս

զաւշաքաղութենէ

զաւշաքաղութեանց

զաւշաքաղութեամբ

զաւշաքաղութեամբք

զաւշաքաղութեան

զաւշաքաղութիւնս

զօշաքաղութիւն

զօշաքաղութիւն#Old_Armenian

Alternative form of զօշաքաղութիւն (zōšakʻałutʻiwn)


խարակել

xarakel (romanization)
խարակել (nominative singular uncountable)
խարակելոյ (genitive singular uncountable)
խարակելոյ (dative singular uncountable)
խարակել (accusative singular uncountable)
խարակելոյ (ablative singular uncountable)
խարակելով (instrumental singular uncountable)
խարակել (locative singular uncountable)


շլացութիւն

head

շլացութիւն • (šlacʻutʻiwn)

xcl-noun

շլացութիւն • (šlacʻutʻiwn)

šlacʻutʻiwn (romanization)
շլացութիւն (nominative singular)
շլացութիւնք (nominative plural)
շլացութեան (genitive singular)
շլացութեանց (genitive plural)
շլացութեան (dative singular)
շլացութեանց (dative plural)
շլացութիւն (accusative singular)
շլացութիւնս (accusative plural)
շլացութենէ (ablative singular)
շլացութեանց (ablative plural)
շլացութեամբ (instrumental singular)
շլացութեամբք (instrumental plural)
շլացութեան (locative singular)
շլացութիւնս (locative plural)

xcl-decl-noun

շլացութեամբք

Եւ խնդրէ աղբիւր ջրոյ, եւ թռչի յեթերն ի բարձուանդակս արեգականն. եւ խարակէ զթեւսն եւ զաչացն շլացութիւն. իջանէ աղբիւրն եւ մկրտի երիցս անգամ եւ մանգանայ։
Ew xndrē ałbiwr ǰroy, ew tʻṙčʻi yetʻern i barjuandaks aregakann. ew xarakē ztʻewsn ew začʻacʻn šlacʻutʻiwn. iǰanē ałbiwrn ew mkrti ericʻs angam ew manganay.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).9.3

And it searches for a fountain of water, and flies to the ether, to the height of the sun; and it burns its wings and the dimness of its eyes, descends to the fountain and is immersed thrice and becomes young.


պեմենովթ

head

պեմենովթ • (pemenovtʻ)

xcl-noun

պեմենովթ • (pemenovtʻ)

Է թռչուն ինչ ի հնդիկս, որ կոչի փիւնիքս։ Ըստ հինգհարիւր ամին գայ ի ծառսն Լիբանանու եւ լնու զերկոսին թեւսն իւր խնկաւք. եւ երթայ ազդ առնէ քրմին Արեգ քաղաքի ի յամսեան պայեմոդի (var. պարեմոդի, պահեմորդի, պեմենովթ, փասնուտ, փասնուդ) կամ ի փարմոդի, այսինքն արեգ կամ ի կանխոց։
Ē tʻṙčʻun inčʻ i hndiks, or kočʻi pʻiwnikʻs. Əst hinghariwr amin gay i caṙsn Libananu ew lnu zerkosin tʻewsn iwr xnkawkʻ. ew ertʻay azd aṙnē kʻrmin Areg kʻałakʻi i yamsean payemodi (var. paremodi, pahemordi, pemenovtʻ, pʻasnut, pʻasnud) kam i pʻarmodi, aysinkʻn areg kam i kanxocʻ.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).10.2–3

There is a bird in India called phoenix. Every five hundred years it comes to the trees of Lebanon and fills both its wings with incense, and goes to inform the priest of Heliopolis, in the month Phamenoth or Pharmuthi, that is Areg or the preceding months [i.e. Meheki].

Phamenoth (the seventh month of the Ancient Egyptian calendar)


փարմութի

head

փարմութի • (pʻarmutʻi)

xcl-noun

փարմութի • (pʻarmutʻi)

From Ancient Greek Φαρμουθί (Pharmouthí).

Է թռչուն ինչ ի հնդիկս, որ կոչի փիւնիքս։ Ըստ հինգհարիւր ամին գայ ի ծառսն Լիբանանու եւ լնու զերկոսին թեւսն իւր խնկաւք. եւ երթայ ազդ առնէ քրմին Արեգ քաղաքի ի յամսեան պայեմոդի կամ ի փարմոդի (var. փարմութի, փարմոդէ, պարմոփի, պարմափիւր, պատմիփի), այսինքն արեգ կամ ի կանխոց։
Ē tʻṙčʻun inčʻ i hndiks, or kočʻi pʻiwnikʻs. Əst hinghariwr amin gay i caṙsn Libananu ew lnu zerkosin tʻewsn iwr xnkawkʻ. ew ertʻay azd aṙnē kʻrmin Areg kʻałakʻi i yamsean payemodi kam i pʻarmodi (var. pʻarmutʻi, pʻarmodē, parmopʻi, parmapʻiwr, patmipʻi), aysinkʻn areg kam i kanxocʻ.

Pharmouthi (the eight month of the Ancient Egyptian calendar)


Հնդիկք

Hndikkʻ (romanization)
Հնդիկք (nominative plural-only)
Հնդկաց (genitive plural-only)
Հնդկաց (dative plural-only)
Հնդիկս (accusative plural-only)
Հնդկաց (ablative plural-only)
Հնդկաւք = Հնդկօք (Hndkawkʻ = Hndkōkʻ) (instrumental plural-only)
Հնդիկս (locative plural-only)

xcl-decl-noun-pl

Հնդկաւք = Հնդկօք

Է թռչուն ինչ ի հնդիկս, որ կոչի փիւնիքս։ Ըստ հինգհարիւր ամին գայ ի ծառսն Լիբանանու եւ լնու զերկոսին թեւսն իւր խնկաւք. եւ երթայ ազդ առնէ քրմին Արեգ քաղաքի ի յամսեան պայեմոդի կամ ի փարմոդի, այսինքն արեգ կամ ի կանխոց։
Ē tʻṙčʻun inčʻ i hndiks, or kočʻi pʻiwnikʻs. Əst hinghariwr amin gay i caṙsn Libananu ew lnu zerkosin tʻewsn iwr xnkawkʻ. ew ertʻay azd aṙnē kʻrmin Areg kʻałakʻi i yamsean payemodi kam i pʻarmodi, aysinkʻn areg kam i kanxocʻ.

(chiefly historical, proscribed in modern use) India (a region of South Asia, traditionally delimited by the Himalayas and the Indus river; the Indian subcontinent)


խունգ

head

խունգ • (xung)

xcl-noun

խունգ • (xung)

xung (romanization)
խունգ (nominative singular)
խունգք (nominative plural)
խնգոյ (genitive singular)
խնգոց (genitive plural)
խնգոյ (dative singular)
խնգոց (dative plural)
խունգ (accusative singular)
խունգս (accusative plural)
խնգոյ (ablative singular)
խնգոց (ablative plural)
խնգով (instrumental singular)
խնգովք (instrumental plural)
խունգ (locative singular)
խունգս (locative plural)

xcl-decl-noun

an i-a-type instrumental plural խնգօք (xngōkʻ) = խնգաւք (xngawkʻ) is also attested


որթափայտ

head

որթափայտ • (ortʻapʻayt)

xcl-noun

որթափայտ • (ortʻapʻayt)

ortʻapʻayt (romanization)
որթափայտ (nominative singular)
որթափայտք (nominative plural)
որթափայտի (genitive singular)
որթափայտից (genitive plural)
որթափայտի (dative singular)
որթափայտից (dative plural)
որթափայտ (accusative singular)
որթափայտս (accusative plural)
որթափայտէ (ablative singular)
որթափայտից (ablative plural)
որթափայտիւ (instrumental singular)
որթափայտիւք (instrumental plural)
որթափայտի (locative singular)
որթափայտս (locative plural)

From որթ (ortʻ) + -ա- (-a-) + փայտ (pʻayt). Coined by the translator of the Physiologus to render Ancient Greek ἀμπέλινον ξύλον (ampélinon xúlon).

m+

ἀμπέλινον ξύλον

Եւ քուրմ իբրեւ իմանայ, մտանէ լնու զբագինն որթափայտիւ․ մտանէ հաւն յարեգ քաղաք լի խնգովք եւ ելանէ ի բագինն, իւրովի լուցանէ զկրակն եւ անձամբ զանձն այրէ։
Ew kʻurm ibrew imanay, mtanē lnu zbaginn ortʻapʻaytiw; mtanē hawn yareg kʻałakʻ li xngovkʻ ew elanē i baginn, iwrovi lucʻanē zkrakn ew anjamb zanjn ayrē.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).10.4–5

And the priest being informed goes in and fills the altar with vine wood. The bird enters Heliopolis, filled with incense, mounts the altar, kindles the fire with itself and burns itself.


իշավայրի

head

իշավայրի • (išavayri)

xcl-noun

իշավայրի • (išavayri)

išavayri (romanization)
իշավայրի (nominative singular)
իշավայրիք (nominative plural)
իշավայրոյ (genitive singular)
իշավայրեաց (genitive plural)
իշավայրոյ (dative singular)
իշավայրեաց (dative plural)
իշավայրի (accusative singular)
իշավայրիս (accusative plural)
իշավայրոյ (ablative singular)
իշավայրեաց (ablative plural)
իշավայրեաւ (instrumental singular)
իշավայրի (locative singular)
իշավայրիս (locative plural)

xcl-decl-noun

իշավայրեաւք = իշավայրեօք


ամփոփեմ

head

ամփոփեմ • (ampʻopʻem)

xcl-verb

ամփոփեմ • (ampʻopʻem)

ampʻopʻem (romanization)
ամփոփել (infinitive)
ամփոփեցեալ (participle)
ամփոփեալ (participle)
ամփոփեց- (stem)
ամփոփեմ (first-person indicative present singular)
ամփոփես (indicative present second-person singular)
ամփոփէ (indicative present singular third-person)
ամփոփեմք (first-person indicative plural present)
ամփոփէք (indicative plural present second-person)
ամփոփեն (indicative plural present third-person)
ամփոփէի (first-person imperfect indicative singular)
ամփոփեի (ampʻopʻēi, ampʻopʻei*) (first-person imperfect indicative singular)
ամփոփէիր (imperfect indicative second-person singular)
ամփոփեիր (ampʻopʻēir, ampʻopʻeir*) (imperfect indicative second-person singular)
ամփոփէր (imperfect indicative singular third-person)
ամփոփէաք (first-person imperfect indicative plural)
ամփոփեաք (ampʻopʻēakʻ, ampʻopʻeakʻ*) (first-person imperfect indicative plural)
ամփոփէիք (imperfect indicative plural second-person)
ամփոփեիք (ampʻopʻēikʻ, ampʻopʻeikʻ*) (imperfect indicative plural second-person)
ամփոփէին (imperfect indicative plural third-person)
ամփոփեին (ampʻopʻēin, ampʻopʻein*) (imperfect indicative plural third-person)
ամփոփեցի (aorist first-person indicative singular)
ամփոփեցեր (aorist indicative second-person singular)
ամփոփեաց (aorist indicative singular third-person)
ամփոփեցաք (aorist first-person indicative plural)
ամփոփեցէք (aorist indicative plural second-person)
ամփոփեցիք (aorist indicative plural second-person)
ամփոփեցին (aorist indicative plural third-person)
ամփոփիցեմ (first-person present singular subjunctive)
ամփոփիցես (present second-person singular subjunctive)
ամփոփիցէ (present singular subjunctive third-person)
ամփոփիցեմք (first-person plural present subjunctive)
ամփոփիցէք (plural present second-person subjunctive)
ամփոփիցեն (plural present subjunctive third-person)
ամփոփեցից (aorist first-person singular subjunctive)
ամփոփեսցես (aorist second-person singular subjunctive)
ամփոփեսցէ (aorist singular subjunctive third-person)
ամփոփեսցուք (aorist first-person plural subjunctive)
ամփոփեսջիք (aorist plural second-person subjunctive)
ամփոփեսցեն (aorist plural subjunctive third-person)
ամփոփեա՛ (imperative rare singular)
ամփոփեցէ՛ք (imperative plural rare)
ամփոփեսջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
ամփոփեսջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ ամփոփեր (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ ամփոփէք (imperative plural prohibitive rare)
ամփոփել (infinitive)
ամփոփիլ (ampʻopʻel, ampʻopʻil*) (infinitive)
ամփոփեցեալ (participle)
ամփոփեալ (participle)
ամփոփեց- (stem)
ամփոփիմ (first-person indicative present singular)
ամփոփիս (indicative present second-person singular)
ամփոփի (indicative present singular third-person)
ամփոփիմք (first-person indicative plural present)
ամփոփիք (indicative plural present second-person)
ամփոփին (indicative plural present third-person)
ամփոփէի (first-person imperfect indicative singular)
ամփոփէիր (imperfect indicative second-person singular)
ամփոփէր (imperfect indicative singular third-person)
ամփոփիւր (imperfect indicative singular third-person)
ամփոփէաք (first-person imperfect indicative plural)
ամփոփէիք (imperfect indicative plural second-person)
ամփոփէին (imperfect indicative plural third-person)
ամփոփեցայ (aorist first-person indicative singular)
ամփոփեցար (aorist indicative second-person singular)
ամփոփեցաւ (aorist indicative singular third-person)
ամփոփեցաք (aorist first-person indicative plural)
ամփոփեցայք (aorist indicative plural second-person)
ամփոփեցան (aorist indicative plural third-person)
ամփոփիցիմ (first-person present singular subjunctive)
ամփոփիցիս (present second-person singular subjunctive)
ամփոփիցի (present singular subjunctive third-person)
ամփոփիցիմք (first-person plural present subjunctive)
ամփոփիցիք (plural present second-person subjunctive)
ամփոփիցին (plural present subjunctive third-person)
ամփոփեցայց (aorist first-person singular subjunctive)
ամփոփեսցիս (aorist second-person singular subjunctive)
ամփոփեսցի (aorist singular subjunctive third-person)
ամփոփեսցուք (aorist first-person plural subjunctive)
ամփոփեսջիք (aorist plural second-person subjunctive)
ամփոփեսցին (aorist plural subjunctive third-person)
ամփոփեա՛ց (imperative rare singular)
ամփոփեցարո՛ւք (imperative plural rare)
ամփոփեսջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
ամփոփեսջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ ամփոփիր (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ ամփոփիք (imperative plural prohibitive rare)

xcl-conj

active

ամփոփեցեալ, ամփոփեալ

ամփոփէի, ամփոփեի*

ամփոփէիր, ամփոփեիր*

ամփոփէաք, ամփոփեաք*

ամփոփէիք, ամփոփեիք*

ամփոփէին, ամփոփեին*

ամփոփեցէք, ամփոփեցիք

mediopassive

ամփոփել, ամփոփիլ*

ամփոփեցեալ, ամփոփեալ

ամփոփէր, ամփոփիւր

ամփոփեցարո՛ւք

Armenian: ամփոփել (ampʻopʻel)


յոպոպ

yopop (romanization)
յոպոպ (nominative singular)
յոպոպք (nominative plural)
յոպոպոյ (genitive singular)
յոպոպոց (genitive plural)
յոպոպոյ (dative singular)
յոպոպոց (dative plural)
յոպոպ (accusative singular)
յոպոպս (accusative plural)
յոպոպոյ (ablative singular)
յոպոպոց (ablative plural)
յոպոպով (instrumental singular)
յոպոպովք (instrumental plural)
յոպոպ (locative singular)
յոպոպս (locative plural)

Middle Armenian: ոպոպ (opop)

Armenian: հոպոպ (hopop)

Է թռչուն ինչ որ կոչի յոպոպ. յորժամ տեսանեն զծնաւղսն ծերացեալ կամ յաչաց պակասեալ, որդիք փետեն զհին թեւս ծնողացն եւ լեզուն զաչս նոցա եւ ջեռուցանեն զնոսա ընդ թեւաւքն իւրեանց
Ē tʻṙčʻun inčʻ or kočʻi yopop. yoržam tesanen zcnawłsn ceracʻeal kam yačʻacʻ pakaseal, ordikʻ pʻeten zhin tʻews cnołacʻn ew lezun začʻs nocʻa ew ǰeṙucʻanen znosa ənd tʻewawkʻn iwreancʻ

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).11.3

There is a bird called hoopoe; when they see their parents growing old or with weakened eyes, their children pluck the old wings of the parents, lick their eyes and warm them beneath their wings


իշավայր

head

իշավայր • (išavayr)

xcl-noun

իշավայր • (išavayr)

išavayr (romanization)
իշավայր (nominative singular)
իշավայրք (nominative plural)
իշավայրի (genitive singular)
իշավայրից (genitive plural)
իշավայրի (dative singular)
իշավայրից (dative plural)
իշավայր (accusative singular)
իշավայրս (accusative plural)
իշավայրէ (ablative singular)
իշավայրից (ablative plural)
իշավայրիւ (instrumental singular)
իշավայրիւք (instrumental plural)
իշավայրի (locative singular)
իշավայրս (locative plural)
իշավայր (nominative singular)
իշավայրք (nominative plural)
իշավայրի (genitive singular)
իշավայրաց (genitive plural)
իշավայրի (dative singular)
իշավայրաց (dative plural)
իշավայր (accusative singular)
իշավայրս (accusative plural)
իշավայրէ (ablative singular)
իշավայրաց (ablative plural)
իշավայրաւ (instrumental singular)
իշավայրի (locative singular)
իշավայրս (locative plural)

xcl-decl-noun

իշավայրաւք = իշավայրօք

PIE word
 *h₁éḱwos
էշ (ēš) + -ա- (-a-) + վայր (vayr)

Բարոյախաւսն ասէ վասն ցռուց, թէ իշավայրն երամակապան է։ Յորժամ ծնանիցին մատակքն արու մտրուկ, հայրն ծամէ զկարեւորսն նորա, զի մի ի սերմն եւ ի զարմ բազմանայցէ։
Baroyaxawsn asē vasn cʻṙucʻ, tʻē išavayrn eramakapan ē. Yoržam cnanicʻin matakkʻn aru mtruk, hayrn camē zkareworsn nora, zi mi i sermn ew i zarm bazmanaycʻē.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).12.2–3

Physiologus says about the onager that the wild ass is leader of a herd. When the females bring forth a male colt, the father chews its genitals, so that it is not propagated by seed and stock.


իշացուլ

head

իշացուլ • (išacʻul)

xcl-noun

իշացուլ • (išacʻul)

išacʻul (romanization)
իշացուլ (nominative singular)
իշացուլք (nominative plural)
իշացլու (genitive singular)
իշացլուց (genitive plural)
իշացլու (dative singular)
իշացլուց (dative plural)
իշացուլ (accusative singular)
իշացուլս (accusative plural)
իշացլէ (ablative singular)
իշացլուց (ablative plural)
իշացլու (instrumental singular)
իշացլուք (instrumental plural)
իշացլու (locative singular)
իշացուլս (locative plural)

PIE word
 *h₁éḱwos
"Ass-bull", from էշ (ēš) + -ա- (-a-) + ցուլ (cʻul). An imprecise calque of Ancient Greek ὀνοκένταυρος (onokéntauros).

calque

ὀνοκένταυρος

[…] զյուշկապարկաց ասեն բնակել յաւերակսն, զոր յոյն լեզու իշացուլս ասէ։
[…]zyuškaparkacʻ asen bnakel yaweraksn, zor yoyn lezu išacʻuls asē.
Translation by Blanchard & Young
[…] they say concerning the yuškaparik, which in the Greek language are called "išacʻul" [onokentauros], that they live in ruins.

5th century, Eznik Kołbacʻi, Ełc ałandocʻ [Refutation of the Sects] 122

Նոյնպէս եւ իշացլուցն կէսն արու մարդոյ (var. իշոյ), եւ կէսն իշոյ (var. ցլոյ)։
Noynpēs ew išacʻlucʻn kēsn aru mardoy (var. išoy), ew kēsn išoy (var. cʻloy).

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).16.5

Likewise the onocentaurs have the half of man (var. ass) and the half of ass (var. bull).


քարածերպ

head

քարածերպ • (kʻaracerp)

xcl-noun

քարածերպ • (kʻaracerp)

Armenian: քարածերպ (kʻaracerp)

[…] եւ գտանիցէ քարածերպն նեղ եւ մտանիցէ պնդով եւ ընկենու զխորխն […]
[…]ew gtanicʻē kʻaracerpn neł ew mtanicʻē pndov ew ənkenu zxorxn[…]

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).14.5

[…] and it [the snake] finds a narrow cleft in a rock and goes inside with effort and sheds its skin […]


յուշկապարիկ

head

յուշկապարիկ • (yuškaparik)

xcl-noun

յուշկապարիկ • (yuškaparik)

yuškaparik (romanization)
յուշկապարիկ (nominative singular)
յուշկապարիկք (nominative plural)
յուշկապարկի (genitive singular)
յուշկապարկաց (genitive plural)
յուշկապարկի (dative singular)
յուշկապարկաց (dative plural)
յուշկապարիկ (accusative singular)
յուշկապարիկս (accusative plural)
յուշկապարկէ (ablative singular)
յուշկապարկաց (ablative plural)
յուշկապարկաւ (instrumental singular)
յուշկապարկի (locative singular)
յուշկապարիկս (locative plural)

xcl-decl-noun

յուշկապարիկք

յուշկապարկաց

յուշկապարկաց

յուշկապարիկս

յուշկապարկաց

յուշկապարկաւ

յուշկապարկաւք = յուշկապարկօք

յուշկապարիկս

→ Armenian: հուշկապարիկ (huškaparik)

The textual evidence and the etymology point to յուշկապարիկ (yuškaparik) being a donkey-like demon. Borrowed from an Iranian compound, whose first part means "ass, donkey" (compare rare Persian وشک (vošk, “donkey”), Khotanese [script needed] (jūṣḍa-), Wakhi yukš (“wild goat, ibex”)), and the second part is the etymon of պարիկ (parik).

Եւ յուշկապարիկք բնակեսցեն ի նմա, եւ ոզնիք ձագս հանցեն յապարանս նորա։
Ew yuškaparikkʻ bnakescʻen i nma, ew oznikʻ jags hancʻen yaparans nora.

and satyrs shall dwell there; and hedgehogs shall make their nests in their houses

Բարոյախաւսն ասաց զուշկապարկաց, էթէ մահաբերք են եւ ի ծովու են
Baroyaxawsn asacʻ zuškaparkacʻ, ētʻē mahaberkʻ en ew i covu en

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).16.2

Physiologus says about the Sirens that they cause death and are in the sea.


հանդարտ

handart (romanization)
հանդարտ (nominative singular)
հանդարտք (nominative plural)
հանդարտի (genitive singular)
հանդարտից (genitive plural)
հանդարտի (dative singular)
հանդարտից (dative plural)
հանդարտ (accusative singular)
հանդարտս (accusative plural)
հանդարտէ (ablative singular)
հանդարտից (ablative plural)
հանդարտիւ (instrumental singular)
հանդարտիւք (instrumental plural)
հանդարտի (locative singular)
հանդարտս (locative plural)

declension class based on post-classical evidence

From Iranian *han-darta-, composed of the prefix *ham- (“together”) and the past participle of *dárati (“to hold, have”), from Proto-Indo-European *dʰer-. Compare Sanskrit संधृत (saṃdhṛta, “firmly held together, closely connected”).

cog

Եթե կարող ես տուր ինձ առ այս պատասխանի․ ապա թե ոչ՝ հանդարտ լեր․ կաց ըստ իս՝ եւ ես ըստ քեզ։

Translation by Claude E. Cox
Do give me an answer to this, if you can; if not, wait, take a stand with me, and I with you.

Etʻe karoł es tur inj aṙ ays patasxani; apa tʻe očʻ, handart ler; kacʻ əst is, ew es əst kʻez.

Այլ գոյ ինչ եւ յաւձին բարի, զի իմաստուն է․ եւ յառեւծն, զի հզաւր է․ եւ յոչխարն, զի հանդարտ է։
Ayl goy inčʻ ew yawjin bari, zi imastun ē; ew yaṙewcn, zi hzawr ē; ew yočʻxarn, zi handart ē.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).6.17

But there is something good in the serpent, for it is wise, and in the lion too, for it is mighty, and in the sheep, for it is gentle.

Է երէ ինչ, որ կոչի կասդորիոս, որ թարգմանի կուղբ․ հանդարտ եւ յոյժ զգաւն է երէն։
Ē erē inčʻ, or kočʻi kasdorios, or tʻargmani kułb; handart ew yoyž zgawn ē erēn.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).26.1.

There is an animal called castor, which is translated beaver; the animal is quite and very gentle.


հանդարտ

Armenian: հանդարտ (handart)


ապտակեմ

aptakem (romanization)
ապտակել (infinitive)
ապտակեցեալ (participle)
ապտակեալ (participle)
ապտակեց- (stem)
ապտակեմ (first-person indicative present singular)
ապտակես (indicative present second-person singular)
ապտակէ (indicative present singular third-person)
ապտակեմք (first-person indicative plural present)
ապտակէք (indicative plural present second-person)
ապտակեն (indicative plural present third-person)
ապտակէի (first-person imperfect indicative singular)
ապտակեի (aptakēi, aptakei*) (first-person imperfect indicative singular)
ապտակէիր (imperfect indicative second-person singular)
ապտակեիր (aptakēir, aptakeir*) (imperfect indicative second-person singular)
ապտակէր (imperfect indicative singular third-person)
ապտակէաք (first-person imperfect indicative plural)
ապտակեաք (aptakēakʻ, aptakeakʻ*) (first-person imperfect indicative plural)
ապտակէիք (imperfect indicative plural second-person)
ապտակեիք (aptakēikʻ, aptakeikʻ*) (imperfect indicative plural second-person)
ապտակէին (imperfect indicative plural third-person)
ապտակեին (aptakēin, aptakein*) (imperfect indicative plural third-person)
ապտակեցի (aorist first-person indicative singular)
ապտակեցեր (aorist indicative second-person singular)
ապտակեաց (aorist indicative singular third-person)
ապտակեցաք (aorist first-person indicative plural)
ապտակեցէք (aorist indicative plural second-person)
ապտակեցիք (aorist indicative plural second-person)
ապտակեցին (aorist indicative plural third-person)
ապտակիցեմ (first-person present singular subjunctive)
ապտակիցես (present second-person singular subjunctive)
ապտակիցէ (present singular subjunctive third-person)
ապտակիցեմք (first-person plural present subjunctive)
ապտակիցէք (plural present second-person subjunctive)
ապտակիցեն (plural present subjunctive third-person)
ապտակեցից (aorist first-person singular subjunctive)
ապտակեսցես (aorist second-person singular subjunctive)
ապտակեսցէ (aorist singular subjunctive third-person)
ապտակեսցուք (aorist first-person plural subjunctive)
ապտակեսջիք (aorist plural second-person subjunctive)
ապտակեսցեն (aorist plural subjunctive third-person)
ապտակեա՛ (imperative rare singular)
ապտակեցէ՛ք (imperative plural rare)
ապտակեսջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
ապտակեսջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ ապտակեր (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ ապտակէք (imperative plural prohibitive rare)
ապտակել (infinitive)
ապտակիլ (aptakel, aptakil*) (infinitive)
ապտակեցեալ (participle)
ապտակեալ (participle)
ապտակեց- (stem)
ապտակիմ (first-person indicative present singular)
ապտակիս (indicative present second-person singular)
ապտակի (indicative present singular third-person)
ապտակիմք (first-person indicative plural present)
ապտակիք (indicative plural present second-person)
ապտակին (indicative plural present third-person)
ապտակէի (first-person imperfect indicative singular)
ապտակէիր (imperfect indicative second-person singular)
ապտակէր (imperfect indicative singular third-person)
ապտակիւր (imperfect indicative singular third-person)
ապտակէաք (first-person imperfect indicative plural)
ապտակէիք (imperfect indicative plural second-person)
ապտակէին (imperfect indicative plural third-person)
ապտակեցայ (aorist first-person indicative singular)
ապտակեցար (aorist indicative second-person singular)
ապտակեցաւ (aorist indicative singular third-person)
ապտակեցաք (aorist first-person indicative plural)
ապտակեցայք (aorist indicative plural second-person)
ապտակեցան (aorist indicative plural third-person)
ապտակիցիմ (first-person present singular subjunctive)
ապտակիցիս (present second-person singular subjunctive)
ապտակիցի (present singular subjunctive third-person)
ապտակիցիմք (first-person plural present subjunctive)
ապտակիցիք (plural present second-person subjunctive)
ապտակիցին (plural present subjunctive third-person)
ապտակեցայց (aorist first-person singular subjunctive)
ապտակեսցիս (aorist second-person singular subjunctive)
ապտակեսցի (aorist singular subjunctive third-person)
ապտակեսցուք (aorist first-person plural subjunctive)
ապտակեսջիք (aorist plural second-person subjunctive)
ապտակեսցին (aorist plural subjunctive third-person)
ապտակեա՛ց (imperative rare singular)
ապտակեցարո՛ւք (imperative plural rare)
ապտակեսջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
ապտակեսջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ ապտակիր (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ ապտակիք (imperative plural prohibitive rare)

xcl-conj

active

ապտակեցեալ, ապտակեալ

ապտակէի, ապտակեի*

ապտակէիր, ապտակեիր*

ապտակէաք, ապտակեաք*

ապտակէիք, ապտակեիք*

ապտակէին, ապտակեին*

ապտակեցէք, ապտակեցիք

mediopassive

ապտակել, ապտակիլ*

ապտակեցեալ, ապտակեալ

ապտակէր, ապտակիւր

ապտակեցարո՛ւք

→ Armenian: ապտակել (aptakel) (learned)

Բարուախաւսն ասէ զհաւալուսն, թէ կարի որդեսէր է․ եւ յորժամ հանէ զձագսն, եւ սակաւիկ մի աճեն, ապտակեն զերեսս հաւրն եւ մաւրն։
Baruaxawsn asē zhawalusn, tʻē kari ordesēr ē; ew yoržam hanē zjagsn, ew sakawik mi ačen, aptaken zeress hawrn ew mawrn.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).7.2–3

Physiologus says about the pelican that it is an extraordinary lover of its young. And when it brings forth nestlings and they grow a bit, they slap their father and mother on the face.


խարակեմ

xarakem (romanization)
խարակել (infinitive)
խարակեցեալ (participle)
խարակեալ (participle)
խարակեց- (stem)
խարակեմ (first-person indicative present singular)
խարակես (indicative present second-person singular)
խարակէ (indicative present singular third-person)
խարակեմք (first-person indicative plural present)
խարակէք (indicative plural present second-person)
խարակեն (indicative plural present third-person)
խարակէի (first-person imperfect indicative singular)
խարակեի (xarakēi, xarakei*) (first-person imperfect indicative singular)
խարակէիր (imperfect indicative second-person singular)
խարակեիր (xarakēir, xarakeir*) (imperfect indicative second-person singular)
խարակէր (imperfect indicative singular third-person)
խարակէաք (first-person imperfect indicative plural)
խարակեաք (xarakēakʻ, xarakeakʻ*) (first-person imperfect indicative plural)
խարակէիք (imperfect indicative plural second-person)
խարակեիք (xarakēikʻ, xarakeikʻ*) (imperfect indicative plural second-person)
խարակէին (imperfect indicative plural third-person)
խարակեին (xarakēin, xarakein*) (imperfect indicative plural third-person)
խարակեցի (aorist first-person indicative singular)
խարակեցեր (aorist indicative second-person singular)
խարակեաց (aorist indicative singular third-person)
խարակեցաք (aorist first-person indicative plural)
խարակեցէք (aorist indicative plural second-person)
խարակեցիք (aorist indicative plural second-person)
խարակեցին (aorist indicative plural third-person)
խարակիցեմ (first-person present singular subjunctive)
խարակիցես (present second-person singular subjunctive)
խարակիցէ (present singular subjunctive third-person)
խարակիցեմք (first-person plural present subjunctive)
խարակիցէք (plural present second-person subjunctive)
խարակիցեն (plural present subjunctive third-person)
խարակեցից (aorist first-person singular subjunctive)
խարակեսցես (aorist second-person singular subjunctive)
խարակեսցէ (aorist singular subjunctive third-person)
խարակեսցուք (aorist first-person plural subjunctive)
խարակեսջիք (aorist plural second-person subjunctive)
խարակեսցեն (aorist plural subjunctive third-person)
խարակեա՛ (imperative rare singular)
խարակեցէ՛ք (imperative plural rare)
խարակեսջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
խարակեսջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ խարակեր (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ խարակէք (imperative plural prohibitive rare)
խարակել (infinitive)
խարակիլ (xarakel, xarakil*) (infinitive)
խարակեցեալ (participle)
խարակեալ (participle)
խարակեց- (stem)
խարակիմ (first-person indicative present singular)
խարակիս (indicative present second-person singular)
խարակի (indicative present singular third-person)
խարակիմք (first-person indicative plural present)
խարակիք (indicative plural present second-person)
խարակին (indicative plural present third-person)
խարակէի (first-person imperfect indicative singular)
խարակէիր (imperfect indicative second-person singular)
խարակէր (imperfect indicative singular third-person)
խարակիւր (imperfect indicative singular third-person)
խարակէաք (first-person imperfect indicative plural)
խարակէիք (imperfect indicative plural second-person)
խարակէին (imperfect indicative plural third-person)
խարակեցայ (aorist first-person indicative singular)
խարակեցար (aorist indicative second-person singular)
խարակեցաւ (aorist indicative singular third-person)
խարակեցաք (aorist first-person indicative plural)
խարակեցայք (aorist indicative plural second-person)
խարակեցան (aorist indicative plural third-person)
խարակիցիմ (first-person present singular subjunctive)
խարակիցիս (present second-person singular subjunctive)
խարակիցի (present singular subjunctive third-person)
խարակիցիմք (first-person plural present subjunctive)
խարակիցիք (plural present second-person subjunctive)
խարակիցին (plural present subjunctive third-person)
խարակեցայց (aorist first-person singular subjunctive)
խարակեսցիս (aorist second-person singular subjunctive)
խարակեսցի (aorist singular subjunctive third-person)
խարակեսցուք (aorist first-person plural subjunctive)
խարակեսջիք (aorist plural second-person subjunctive)
խարակեսցին (aorist plural subjunctive third-person)
խարակեա՛ց (imperative rare singular)
խարակեցարո՛ւք (imperative plural rare)
խարակեսջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
խարակեսջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ խարակիր (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ խարակիք (imperative plural prohibitive rare)

active

խարակեցեալ, խարակեալ

խարակէի, խարակեի*

խարակէիր, խարակեիր*

խարակէաք, խարակեաք*

խարակէիք, խարակեիք*

խարակէին, խարակեին*

խարակեցէք, խարակեցիք

mediopassive

խարակել, խարակիլ*

խարակեցեալ, խարակեալ

խարակէր, խարակիւր

խարակեցարո՛ւք

Middle Armenian: խարկել (xarkel)

Armenian: խարկել (xarkel)

Related to Georgian ხრაკავს (xraḳavs, “to fry, to pot-roast”), Old Armenian խարեմ (xarem, “to burn”). See the latter for more.


ապտակել

aptakel (romanization)
ապտակել (nominative singular uncountable)
ապտակելոյ (genitive singular uncountable)
ապտակելոյ (dative singular uncountable)
ապտակել (accusative singular uncountable)
ապտակելոյ (ablative singular uncountable)
ապտակելով (instrumental singular uncountable)
ապտակել (locative singular uncountable)


ցիռ

head

ցիռ • (cʻiṙ)

xcl-noun

ցիռ • (cʻiṙ)

cʻiṙ (romanization)
ցիռ (nominative singular)
ցիռք (nominative plural)
ցռոյ (genitive singular)
ցռոց (genitive plural)
ցռոյ (dative singular)
ցռոց (dative plural)
ցիռ (accusative singular)
ցիռս (accusative plural)
ցռոյ (ablative singular)
ցռոց (ablative plural)
ցռով (instrumental singular)
ցռովք (instrumental plural)
ցիռ (locative singular)
ցիռս (locative plural)
ցիռ (nominative singular)
ցիռք (nominative plural)
ցռու (genitive singular)
ցռուց (genitive plural)
ցռու (dative singular)
ցռուց (dative plural)
ցիռ (accusative singular)
ցիռս (accusative plural)
ցռէ (ablative singular)
ցռուց (ablative plural)
ցռու (instrumental singular)
ցռուք (instrumental plural)
ցռու (locative singular)
ցիռս (locative plural)

→ Armenian: ցիռ (cʻiṙ) (learned)

The origin is uncertain. J̌ahukyan derives from Proto-Indo-European *skēr-s-, from *sker- (“to jump”), with a close cognate in Old Norse skjarr (“timid, shy, afraid of”). For this root see Pokorny, without the Armenian. On the other hand, Martirosyan explains as "the grey or brown
one" and connects with Irish cíar (“dark brown”), Proto-Slavic *śěrъ (“grey”), Proto-Germanic *hairaz (“grey”). On these see Proto-Indo-European *(s)ḱeh₃-.


աշխարաւանդ

head

աշխարաւանդ • (ašxarawand)

xcl-noun

աշխարաւանդ • (ašxarawand)

desc

→ Armenian: աշխարավանդ (ašxaravand) (learned)

Borrowed from an unidentified Iranian compound, the second part of which is *bandah (“tie”), on which see բանտ (bant). The first part is uncertain; perhaps it is identical with աշխարհ (ašxarh, “country; world”), in which case the compound is to be understood as the "tie of the realm". Related to Old Georgian შარავანდი (šaravandi, “royal crown”) and possibly to Old Armenian շարաւանդ (šarawand, “fetters”).

unk

unidentified

cog

Զսոյն եւ սպարապետին Մանուէլի սոյնպէս ետ տանել զթագաւորական պատմուճանն, սամոյր մ՚ եւ զգլխոյ պատիւ գարգմանակ ոսկի արծաթ, ու ի պատիւ գլխոյ ի վերայ գագաթանն ի թիկանց արծուոյն հանգոյցք թագի կապեալ աշխարաւանդ հանգոյց, եւ լանջաց պատիւ ապիզակ, որպէս օրէնք են ունել թագաւորաց․ եւ շիկակարմիր խորան, եւ ի վերայ խորանին արծուի նշան, եւ սրահակս մեծամեծ եւ կապուտակ երկնագոյն հովանոցս։
Zsoyn ew sparapetin Manuēli soynpēs et tanel ztʻagaworakan patmučann, samoyr m’ ew zglxoy patiw gargmanak oski arcatʻ, u i patiw glxoy i veray gagatʻann i tʻikancʻ arcuoyn hangoycʻkʻ tʻagi kapeal ašxarawand hangoycʻ, ew lanǰacʻ patiw apizak, orpēs ōrēnkʻ en unel tʻagaworacʻ; ew šikakarmir xoran, ew i veray xoranin arcui nšan, ew srahaks mecamec ew kaputak erknagoyn hovanocʻs.
Translation by Nina G. Garsoïan
He likewise sent royal robes to the sparapet Manuēl, sables, and a gargmanak diadem of gold and silver for the head with the knot over the crest of the diadem behind the eagle tied in an ašxarawand knot, and an apizak chest ornament [patiw], as is the rule for kings; also a crimson pavilion with the insignia of an eagle on top of it and very large hangings, as well as a sky-blue canopy.

5th century, Pʻawstos Buzand, Hayoc Patmutʻiwnʻ [History of the Armenians] V.38


զերծանիմ

zercanim (romanization)
զերծանել (infinitive)
զերծանիլ (zercanel, zercanil*) (infinitive)
զերծեալ (participle)
զերծուցանեմ (causative)
զերծ- (stem)
զերծանիմ (first-person indicative present singular)
զերծանիս (indicative present second-person singular)
զերծանի (indicative present singular third-person)
զերծանիմք (first-person indicative plural present)
զերծանիք (indicative plural present second-person)
զերծանին (indicative plural present third-person)
զերծանէի (first-person imperfect indicative singular)
զերծանէիր (imperfect indicative second-person singular)
զերծանէր (imperfect indicative singular third-person)
զերծանիւր (imperfect indicative singular third-person)
զերծանէաք (first-person imperfect indicative plural)
զերծանէիք (imperfect indicative plural second-person)
զերծանէին (imperfect indicative plural third-person)
զերծայ (aorist first-person indicative singular)
զերծար (aorist indicative second-person singular)
զերծաւ (aorist indicative singular third-person)
զերծաք (aorist first-person indicative plural)
զերծայք (aorist indicative plural second-person)
զերծան (aorist indicative plural third-person)
զերծանիցիմ (first-person present singular subjunctive)
զերծանիցիս (present second-person singular subjunctive)
զերծանիցի (present singular subjunctive third-person)
զերծանիցիմք (first-person plural present subjunctive)
զերծանիցիք (plural present second-person subjunctive)
զերծանիցին (plural present subjunctive third-person)
զերծայց (aorist first-person singular subjunctive)
զերծցիս (aorist second-person singular subjunctive)
զերծցի (aorist singular subjunctive third-person)
զերծցուք (aorist first-person plural subjunctive)
զերծջիք (aorist plural second-person subjunctive)
զերծցին (aorist plural subjunctive third-person)
զերծի՛ր (imperative rare singular)
զերծարո՛ւք (imperative plural rare)
զերծջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
զերծջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ զերծանիր (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ զերծանիք (imperative plural prohibitive rare)

xcl-conj

mediopassive

զերծանել, զերծանիլ*

զերծանէր, զերծանիւր

մի՛ զերծանիր

մի՛ զերծանիք

desc

→ Armenian: զերծանել (zercanel), զերծել (zercel) (learned)

From զ- (z-) + *երծ- (*erc-) + -ան- (-an-). The independently unattested root *երծ- (*erc-) is usually connected with Proto-Indo-Iranian *sárȷ́ati (“to let go, dismiss, release, cast off”) and derived from Proto-Indo-European *serǵ-, with no other cognates. However, others derive the Indo-Iranian from *selǵ-, which cannot give *երծ- (*erc-). Also compare Old Georgian დახრწევა (daxrc̣eva), extended root of which should be *-ხერწ- (*-xerc̣-)/*-ჰერწ- (*-herc̣-).

cog

(transitive) to take something off somebody/oneself (of clothes, adornments, skin, etc.)

(intransitive) to escape; to avoid; to get rid of


զերծանել

zercanel (romanization)
զերծանել (nominative singular uncountable)
զերծանելոյ (genitive singular uncountable)
զերծանելոյ (dative singular uncountable)
զերծանել (accusative singular uncountable)
զերծանելոյ (ablative singular uncountable)
զերծանելով (instrumental singular uncountable)
զերծանել (locative singular uncountable)


շրուանդ

head

շրուանդ • (šruand)

xcl-noun

շրուանդ • (šruand)

→ Armenian: շրվանդ (šrvand) (learned)

unk

unknown

Բարոյախաւսն ասէ զոզնոյ, թէ յորժամ ելանէ յողկոյզն որթոյ, արկանէ ի խոնարհ զպտուղն եւ սփռէ ի գետնին եւ ինքն թաւալի ի վերա․ եւ կառչին պտուղքն ի խոչսն, եւ առեալ տանի ձագուցն իւրեանց եւ թողու լոկ զշրուանդսն (var. զշուանդսն, զշուանգսն)։
Baroyaxawsn asē zoznoy, tʻē yoržam elanē yołkoyzn ortʻoy, arkanē i xonarh zptułn ew spʻṙē i getnin ew inkʻn tʻawali i vera; ew kaṙčʻin ptułkʻn i xočʻsn, ew aṙeal tani jagucʻn iwreancʻ ew tʻołu lok zšruandsn (var. zšuandsn, zšuangsn).

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).17.3–5

Physiologus says about the hedgehog, that when it climbs to the bunch of grapes of the vine, it drops the fruits down and scatters them on the ground, and it itself rolls on top, and the grapes stick to its quills, and it takes them to its young and leaves the bunch empty.


զերծ

→ Armenian: զերծ (zerc) (learned)


խոչ

head

խոչ • (xočʻ)

xcl-noun

խոչ • (xočʻ)

xočʻ (romanization)
խոչ (nominative singular)
խոչք (nominative plural)
խոչոյ (genitive singular)
խոչոց (genitive plural)
խոչոյ (dative singular)
խոչոց (dative plural)
խոչ (accusative singular)
խոչս (accusative plural)
խոչոյ (ablative singular)
խոչոց (ablative plural)
խոչով (instrumental singular)
խոչովք (instrumental plural)
խոչ (locative singular)
խոչս (locative plural)
խոչ (nominative singular)
խոչք (nominative plural)
խոչի (genitive singular)
խոչից (genitive plural)
խոչի (dative singular)
խոչից (dative plural)
խոչ (accusative singular)
խոչս (accusative plural)
խոչէ (ablative singular)
խոչից (ablative plural)
խոչիւ (instrumental singular)
խոչիւք (instrumental plural)
խոչի (locative singular)
խոչս (locative plural)

Armenian: խոչ (xočʻ)

The origin is uncertain. Probably related to խէչ (xēčʻ), խաչ (xačʻ).

Բարոյախաւսն ասէ զոզնոյ, թէ յորժամ ելանէ յողկոյզն որթոյ, արկանէ ի խոնարհ զպտուղն եւ սփռէ ի գետնին եւ ինքն թաւալի ի վերա․ եւ կառչին պտուղքն ի խոչսն, եւ առեալ տանի ձագուցն իւրեանց եւ թողու լոկ զշրուանդսն։
Baroyaxawsn asē zoznoy, tʻē yoržam elanē yołkoyzn ortʻoy, arkanē i xonarh zptułn ew spʻṙē i getnin ew inkʻn tʻawali i vera; ew kaṙčʻin ptułkʻn i xočʻsn, ew aṙeal tani jagucʻn iwreancʻ ew tʻołu lok zšruandsn.


զերծանեմ

zercanem (romanization)
զերծանել (infinitive)
զերծեալ (participle)
զերծ- (stem)
զերծանեմ (first-person indicative present singular)
զերծանես (indicative present second-person singular)
զերծանէ (indicative present singular third-person)
զերծանեմք (first-person indicative plural present)
զերծանէք (indicative plural present second-person)
զերծանեն (indicative plural present third-person)
զերծանէի (first-person imperfect indicative singular)
զերծանեի (zercanēi, zercanei*) (first-person imperfect indicative singular)
զերծանէիր (imperfect indicative second-person singular)
զերծանեիր (zercanēir, zercaneir*) (imperfect indicative second-person singular)
զերծանէր (imperfect indicative singular third-person)
զերծանէաք (first-person imperfect indicative plural)
զերծանեաք (zercanēakʻ, zercaneakʻ*) (first-person imperfect indicative plural)
զերծանէիք (imperfect indicative plural second-person)
զերծանեիք (zercanēikʻ, zercaneikʻ*) (imperfect indicative plural second-person)
զերծանէին (imperfect indicative plural third-person)
զերծանեին (zercanēin, zercanein*) (imperfect indicative plural third-person)
զերծի (aorist first-person indicative singular)
զերծեր (aorist indicative second-person singular)
զերծ (aorist indicative singular third-person)
զերծաք (aorist first-person indicative plural)
զերծէք (aorist indicative plural second-person)
զերծիք (aorist indicative plural second-person)
զերծին (aorist indicative plural third-person)
զերծանիցեմ (first-person present singular subjunctive)
զերծանիցես (present second-person singular subjunctive)
զերծանիցէ (present singular subjunctive third-person)
զերծանիցեմք (first-person plural present subjunctive)
զերծանիցէք (plural present second-person subjunctive)
զերծանիցեն (plural present subjunctive third-person)
զերծից (aorist first-person singular subjunctive)
զերծցես (aorist second-person singular subjunctive)
զերծցէ (aorist singular subjunctive third-person)
զերծցուք (aorist first-person plural subjunctive)
զերծջիք (aorist plural second-person subjunctive)
զերծցեն (aorist plural subjunctive third-person)
զե՛րծ (imperative rare singular)
զերծէ՛ք (imperative plural rare)
զերծջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
զերծջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ զերծաներ (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ զերծանէք (imperative plural prohibitive rare)
զերծանել (infinitive)
զերծանիլ (zercanel, zercanil*) (infinitive)
զերծեալ (participle)
զերծ- (stem)
զերծանիմ (first-person indicative present singular)
զերծանիս (indicative present second-person singular)
զերծանի (indicative present singular third-person)
զերծանիմք (first-person indicative plural present)
զերծանիք (indicative plural present second-person)
զերծանին (indicative plural present third-person)
զերծանէի (first-person imperfect indicative singular)
զերծանէիր (imperfect indicative second-person singular)
զերծանէր (imperfect indicative singular third-person)
զերծանիւր (imperfect indicative singular third-person)
զերծանէաք (first-person imperfect indicative plural)
զերծանէիք (imperfect indicative plural second-person)
զերծանէին (imperfect indicative plural third-person)
զերծայ (aorist first-person indicative singular)
զերծար (aorist indicative second-person singular)
զերծաւ (aorist indicative singular third-person)
զերծաք (aorist first-person indicative plural)
զերծայք (aorist indicative plural second-person)
զերծան (aorist indicative plural third-person)
զերծանիցիմ (first-person present singular subjunctive)
զերծանիցիս (present second-person singular subjunctive)
զերծանիցի (present singular subjunctive third-person)
զերծանիցիմք (first-person plural present subjunctive)
զերծանիցիք (plural present second-person subjunctive)
զերծանիցին (plural present subjunctive third-person)
զերծայց (aorist first-person singular subjunctive)
զերծցիս (aorist second-person singular subjunctive)
զերծցի (aorist singular subjunctive third-person)
զերծցուք (aorist first-person plural subjunctive)
զերծջիք (aorist plural second-person subjunctive)
զերծցին (aorist plural subjunctive third-person)
զերծի՛ր (imperative rare singular)
զերծարո՛ւք (imperative plural rare)
զերծջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
զերծջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ զերծանիր (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ զերծանիք (imperative plural prohibitive rare)

xcl-conj

active

զերծանէի, զերծանեի*

զերծանէիր, զերծանեիր*

զերծանէաք, զերծանեաք*

զերծանէիք, զերծանեիք*

զերծանէին, զերծանեին*

զերծէք, զերծիք

մի՛ զերծաներ

մի՛ զերծանէք

mediopassive

զերծանել, զերծանիլ*

զերծանէր, զերծանիւր

մի՛ զերծանիր

մի՛ զերծանիք

Alternative form of զերծանիմ (zercanim, “to take something off somebody/oneself”)


ամենածաղիկ

head

ամենածաղիկ • (amenacałik)

xcl-adj

ամենածաղիկ • (amenacałik)

Hy-ամենածաղիկ.ogg

Որպէս զպանթերոյն ասէ բարոյախաւսն, եթէ ամենածաղիկ է․ զի ոչինչ առանց իրիք գիտութեան զանասնոց եւ զթռչնոց խաւսեցան աստուածեղէն գիրք։
Orpēs zpantʻeroyn asē baroyaxawsn, etʻē amenacałik ē; zi očʻinčʻ aṙancʻ irikʻ gitutʻean zanasnocʻ ew ztʻṙčʻnocʻ xawsecʻan astuacełēn girkʻ.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).19.12

So Physiologus says about the panther that it is multicoloured. For the divine Scripture said nothing imprudently about animals and birds.


դժրել

head

դժրել • (džrel)

džrel (romanization)
դժրել (nominative singular uncountable)
դժրելոյ (genitive singular uncountable)
դժրելոյ (dative singular uncountable)
դժրել (accusative singular uncountable)
դժրելոյ (ablative singular uncountable)
դժրելով (instrumental singular uncountable)
դժրել (locative singular uncountable)


թաւալել

թաւալել • (tʻawalel)

tʻawalel (romanization)
թաւալել (nominative singular uncountable)
թաւալելոյ (genitive singular uncountable)
թաւալելոյ (dative singular uncountable)
թաւալել (accusative singular uncountable)
թաւալելոյ (ablative singular uncountable)
թաւալելով (instrumental singular uncountable)
թաւալել (locative singular uncountable)


ամենախայտ

From ամէն (amēn) + -ա- (-a-) + խայտ (xayt). Coined by the translator of the Physiologus as a calque of Ancient Greek παμποίκιλος (pampoíkilos).

calque

Բարոյախաւսն ասէ զյովազէ, թէ այսպիսի բարս ունի, որ ամենայն անասնոց սիրելի է, բայց միայն աւձի թշնամի է․ ամենախայտ է, իբրեւ զծաղկեայ պատմուճանն Յովսեփու, գեղեցիկ եւ զարդարուն։
Baroyaxawsn asē zyovazē, tʻē ayspisi bars uni, or amenayn anasnocʻ sireli ē, baycʻ miayn awji tʻšnami ē; amenaxayt ē, ibrew zcałkeay patmučann Yovsepʻu, gełecʻik ew zardarun.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).19.2–4

Physiologus says about the panther, that it has such a custom: it is dear to all animals, but hostile only to the dragon. It is multicolored like Joseph's robe of many colours, it is beautiful and adorned.


դրժող

head

դրժող • (držoł)

xcl-adj

դրժող • (držoł)

držoł (romanization)
դրժող (nominative singular)
դրժողք (nominative plural)
դրժողի (genitive singular)
դրժողաց (genitive plural)
դրժողի (dative singular)
դրժողաց (dative plural)
դրժող (accusative singular)
դրժողս (accusative plural)
դրժողէ (ablative singular)
դրժողաց (ablative plural)
դրժողաւ (instrumental singular)
դրժողի (locative singular)
դրժողս (locative plural)

xcl-decl-noun

դրժողաւք = դրժողօք

Զաղուեսէ ասէ բարոյախաւսն, թէ ամենեւին նենգաւոր է եւ դրժող է անասունս․ յորժամ քաղցնու եւ չգտանէ ինչ որ որս առնէ եւ ուտել, երթայ գտանէ ջղջ ինչ տեղի կամ ուր յարդ կայ, եւ ի մոխրի թաւալի եւ երթայ անկանի ի դաշտի ուրեք եւ ի վեր եւեթ չհայի եւ զշունչն յինքն ամփոփէ եւ ուռուցանէ զինքն ամենեւիմբ։
Załuesē asē baroyaxawsn, tʻē amenewin nengawor ē ew držoł ē anasuns; yoržam kʻałcʻnu ew čʻgtanē inčʻ or ors aṙnē ew utel, ertʻay gtanē ǰłǰ inčʻ tełi kam ur yard kay, ew i moxri tʻawali ew ertʻay ankani i dašti urekʻ ew i ver ewetʻ čʻhayi ew zšunčʻn yinkʻn ampʻopʻē ew uṙucʻanē zinkʻn amenewimb.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).18.0–2

Concerning the Fox Physiologus says that this animal is in all respects insidious and perfidious. When it gets hungry and does not find any prey to hunt and to eat, it goes and finds a muddy place or wherever there is chaff, and rolls over the ashes and falls on its back in a field and does not look upwards and holds its breath and swells thoroughly.


նենգաւոր

nengawor (romanization)
նենգաւոր (nominative singular)
նենգաւորք (nominative plural)
նենգաւորի (genitive singular)
նենգաւորաց (genitive plural)
նենգաւորի (dative singular)
նենգաւորաց (dative plural)
նենգաւոր (accusative singular)
նենգաւորս (accusative plural)
նենգաւորէ (ablative singular)
նենգաւորաց (ablative plural)
նենգաւորաւ (instrumental singular)
նենգաւորի (locative singular)
նենգաւորս (locative plural)

նենգաւորաւք = նենգաւորօք

desc

→ Armenian: նենգավոր (nengavor) (learned)


կրայ

kray (romanization)
կրայ (nominative singular)
կրայք (nominative plural)
կրայի (genitive singular)
կրայից (genitive plural)
կրայի (dative singular)
կրայից (dative plural)
կրայ (accusative singular)
կրայս (accusative plural)
կրայէ (ablative singular)
կրայից (ablative plural)
կրայիւ (instrumental singular)
կրայիւք (instrumental plural)
կրայի (locative singular)
կրայս (locative plural)


կրեայ

kreay (romanization)
կրեայ (nominative singular)
կրեայք (nominative plural)
կրեայի (genitive singular)
կրեայից (genitive plural)
կրեայի (dative singular)
կրեայից (dative plural)
կրեայ (accusative singular)
կրեայս (accusative plural)
կրեայէ (ablative singular)
կրեայից (ablative plural)
կրեայիւ (instrumental singular)
կրեայիւք (instrumental plural)
կրեայի (locative singular)
կրեայս (locative plural)


վահանակրեայ

→ Old Georgian: ვაჰანაკრაჲ (vahanaḳray)

From վահան (vahan) + -ա- (-a-) + կրեայ (kreay). Calque of Ancient Greek ἀσπιδοχελώνη (aspidokhelṓnē).

calque

ἀσπιδοχελώνη

Բարւախաւսն ասէ․ է գազան ինչ ի ծովու, որ կոչի վա[հա]նակրեայ (var. վահանակրիայ, վա[հա]նակրեա)․ վիշապաձուկն նման աւազին կղզոյ է․ ձայն նորա՝ չարաձայն գազանի։
Barwaxawsn asē; ē gazan inčʻ i covu, or kočʻi va[ha]nakreay (var. vahanakriay, va[ha]nakrea); višapajukn nman awazin kłzoy ē; jayn nora, čʻarajayn gazani.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).20.2–3

Physiologus says: there is a beast in the sea that is called shield-turtle. The dragon-fish is like a sandy island; its voice is of a harsh-voiced beast.


ջղջ

desc

Armenian: ճի՛րճէմնը (čírčēmnə), ճրճիմ (črčim, “marsh, swamp”) (dialectal)

The origin is unknown. Possibly related to Georgian ჭენჭყო (č̣enč̣q̇o, “boggy, marshy, damp”), ჭონჭყი (č̣onč̣q̇i), ჭონჭყო (č̣onč̣q̇o, “marshy area, bogland”).

unk

unknown

cog

Զաղուեսէ ասէ բարոյախաւսն, թէ ամենեւին նենգաւոր է եւ դրժող է անասունս․ յորժամ քաղցնու եւ չգտանէ ինչ որ որս առնէ եւ ուտել, երթայ գտանէ ջղջ (var. ջղջին) ինչ տեղի կամ ուր յարդ կայ, եւ ի մոխրի թաւալի եւ երթայ անկանի ի դաշտի ուրեք եւ ի վեր եւեթ չհայի եւ զշունչն յինքն ամփոփէ եւ ուռուցանէ զինքն ամենեւիմբ։
Załuesē asē baroyaxawsn, tʻē amenewin nengawor ē ew držoł ē anasuns; yoržam kʻałcʻnu ew čʻgtanē inčʻ or ors aṙnē ew utel, ertʻay gtanē ǰłǰ (var. ǰłǰin) inčʻ tełi kam ur yard kay, ew i moxri tʻawali ew ertʻay ankani i dašti urekʻ ew i ver ewetʻ čʻhayi ew zšunčʻn yinkʻn ampʻopʻē ew uṙucʻanē zinkʻn amenewimb.

ճղճիմ· վատ տիղմ, կամ խոհերեց, կամ եղտիւր, կամ ցիխ
čłčim· vat tiłm, kam xoherecʻ, kam ełtiwr, kam cʻix

16–17th centuries, Eremia Mełrecʻi, Baṙgirkʻ hayocʻ [Armenian Dictionary] Ճ.109

հահիճ· ժողով ջուրց, կամ կացուն ջուր, կամ ճղճիմք, կամ գետտք
hahič· žołov ǰurcʻ, kam kacʻun ǰur, kam čłčimkʻ, kam gettkʻ

16–17th centuries, Eremia Mełrecʻi, Baṙgirkʻ hayocʻ [Armenian Dictionary] Ճ.19


թաւալիմ

head

թաւալիմ • (tʻawalim)

xcl-verb

թաւալիմ • (tʻawalim)

tʻawalim (romanization)
թաւալել (infinitive)
թաւալիլ (tʻawalel, tʻawalil*) (infinitive)
թաւալեցեալ (participle)
թաւալեալ (participle)
թաւալեց- (stem)
թաւալիմ (first-person indicative present singular)
թաւալիս (indicative present second-person singular)
թաւալի (indicative present singular third-person)
թաւալիմք (first-person indicative plural present)
թաւալիք (indicative plural present second-person)
թաւալին (indicative plural present third-person)
թաւալէի (first-person imperfect indicative singular)
թաւալէիր (imperfect indicative second-person singular)
թաւալէր (imperfect indicative singular third-person)
թաւալիւր (imperfect indicative singular third-person)
թաւալէաք (first-person imperfect indicative plural)
թաւալէիք (imperfect indicative plural second-person)
թաւալէին (imperfect indicative plural third-person)
թաւալեցայ (aorist first-person indicative singular)
թաւալեցար (aorist indicative second-person singular)
թաւալեցաւ (aorist indicative singular third-person)
թաւալեցաք (aorist first-person indicative plural)
թաւալեցայք (aorist indicative plural second-person)
թաւալեցան (aorist indicative plural third-person)
թաւալիցիմ (first-person present singular subjunctive)
թաւալիցիս (present second-person singular subjunctive)
թաւալիցի (present singular subjunctive third-person)
թաւալիցիմք (first-person plural present subjunctive)
թաւալիցիք (plural present second-person subjunctive)
թաւալիցին (plural present subjunctive third-person)
թաւալեցայց (aorist first-person singular subjunctive)
թաւալեսցիս (aorist second-person singular subjunctive)
թաւալեսցի (aorist singular subjunctive third-person)
թաւալեսցուք (aorist first-person plural subjunctive)
թաւալեսջիք (aorist plural second-person subjunctive)
թաւալեսցին (aorist plural subjunctive third-person)
թաւալեա՛ց (imperative rare singular)
թաւալեցարո՛ւք (imperative plural rare)
թաւալեսջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
թաւալեսջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ թաւալիր (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ թաւալիք (imperative plural prohibitive rare)

xcl-conj

mediopassive

թաւալել, թաւալիլ*

թաւալեցեալ, թաւալեալ

թաւալէր, թաւալիւր

թաւալեցարո՛ւք

Armenian: թավալվել (tʻavalvel)

to roll around, to roll from side to side; to wallow


կրիայ

kriay (romanization)
կրիայ (nominative singular)
կրիայք (nominative plural)
կրիայի (genitive singular)
կրիայից (genitive plural)
կրիայի (dative singular)
կրիայից (dative plural)
կրիայ (accusative singular)
կրիայս (accusative plural)
կրիայէ (ablative singular)
կրիայից (ablative plural)
կրիայիւ (instrumental singular)
կրիայիւք (instrumental plural)
կրիայի (locative singular)
կրիայս (locative plural)

Armenian: կրիա (kria)

desc

→ Assyrian Neo-Aramaic: ܩܪܐ (qrā), ܩܪܝܐ (qarāyā)

The origin is uncertain. The derivatives reveal the additional meaning "shell". Probably connected with կուր (kur, “bowl, tub, basin”).

Եթէ ոչ Գաղաադ էր, ապա սուտ էին ի Գաղգաղա իշխանքն որ զոհէին․ եւ սեղանք նոցա իբրեւ զկրայս ի կորդ ագարակի։

Etʻē očʻ Gałaad ēr, apa sut ēin i Gałgała išxankʻn or zohēin; ew sełankʻ nocʻa ibrew zkrays i kord agaraki.

Դարձեալ եւ ջրային կրիայ (var. կրա) եթէ կերիցէ ի մսոյ իժի եւ տագնապ ինչ հասանիցէ նմա ի կերակրոյն, երթայ ուտէ դաղձն եւ այնու անցուցանէ զտապ նեղութեան ի մարմնոյն, զի մի՛ վնասեսցի ի գիշոյն, զոր կերաւ։
Darjeal ew ǰrayin kriay (var. kra) etʻē kericʻē i msoy iži ew tagnap inčʻ hasanicʻē nma i kerakroyn, ertʻay utē dałjn ew aynu ancʻucʻanē ztap nełutʻean i marmnoyn, zi mí vnasescʻi i gišoyn, zor keraw.

5th century, Basil of Caesarea, Yałags Vecʻawreay ararčʻutʻean [Homiliae in Hexaemeron] 9

Ասեն, թէ՝ եւ կրայք յանյագութենէ որկորստութեանն առ լցեալք յիժից՝ ուտել զուիրակ ի վերայ երկիւղիւ մահու․ քանզի միայն ա՛յսպէս ի թունաբերացն՝ որ վնասս լինի՝ ճողոպրել կարեն:

6th century, Philo of Alexandria, Yałags ban unel ew anasun kendaneacʻd, aṙ Liwsimakʻos [De Animalibus]

Translation by Abraham Terian
It is said that when tortoises devour asps because of gluttony, they eat marjoram for fear of dying; for only by this means can they be relieved of the harmful venom.

Asen, tʻē, ew kraykʻ yanyagutʻenē orkorstutʻeann aṙ lcʻealkʻ yižicʻ, utel zuirak i veray erkiwłiw mahu; kʻanzi miayn áyspēs i tʻunaberacʻn, or vnass lini, čołoprel karen:

եռակըմպանոցսն և բազմակըմպանոց, տաճարս ի կրայի պատենից (var. ի կրայպատենից) և ի փղոսկրէ կազմեալս և ի պատուականագոյն նիւթոյ
eṙakəmpanocʻsn ew bazmakəmpanocʻ, tačars i krayi patenicʻ (var. i kraypatenicʻ) ew i pʻłoskrē kazmeals ew i patuakanagoyn niwtʻoy

6th century, Philo of Alexandria, Yałags varucʻ kenacʻ tesakani [De Vita Contemplativa]

Իսկ վասն զի ոչ միայն վասն գեղեցկութեան, այլ եւ վասն բարւոք զգեստու որ ըստ շաւշափելեաց, որով մանաւանդ առաւելու, քան զայլ կենդանիս մարդն, ոչ էարկ շուրջ զմեաւք մորթ թանձր իբրեւ զարջառով եւ կամ զայլովք թարձրամորթիւք, եւ ոչ մազ կուռ եւ խիտ, որպէս այծից եւ ոչխարաց եւ նապաստակաց, եւ ոչ թեփ, որպէս աւձից եւ ձկանց, եւ ոչ խեցի որպէս կրայից (var. կրեայից) եւ գաղտակրաց, եւ ոչ թեւս, որպէս հաւուց, հարկաւորապէս զգեստու կարաւտ եղեալք ի լրումն մեզ, զոր ինչ այլոցն կենդանեաց բնութիւնն պարգեւեաց։
Isk vasn zi očʻ miayn vasn gełecʻkutʻean, ayl ew vasn barwokʻ zgestu or əst šawšapʻeleacʻ, orov manawand aṙawelu, kʻan zayl kendanis mardn, očʻ ēark šurǰ zmeawkʻ mortʻ tʻanjr ibrew zarǰaṙov ew kam zaylovkʻ tʻarjramortʻiwkʻ, ew očʻ maz kuṙ ew xit, orpēs aycicʻ ew očʻxaracʻ ew napastakacʻ, ew očʻ tʻepʻ, orpēs awjicʻ ew jkancʻ, ew očʻ xecʻi orpēs krayicʻ (var. kreayicʻ) ew gałtakracʻ, ew očʻ tʻews, orpēs hawucʻ, harkaworapēs zgestu karawt ełealkʻ i lrumn mez, zor inčʻ aylocʻn kendaneacʻ bnutʻiwnn pargeweacʻ.

717 CE, Nemesius, Yałags bnutʻean mardoy [On Human Nature]

Translation by Sharples and van der Eijk of the Greek original
Not merely for comeliness, but also on account of sensitivity of touch, in which man surpasses all other animals, [God] did not clothe us in a thick skin, like oxen and the other thick-skinned animals, nor in long thick hair like goats, sheep and hares, nor in scales like snakes and fish, nor in shells like tortoises and oysters, nor in a pliable shell like beetles, nor in wings like birds.