արահետ

arahet (romanization)
արահետ (nominative singular)
արահետք (nominative plural)
արահետի (genitive singular)
արահետից (genitive plural)
արահետի (dative singular)
արահետից (dative plural)
արահետ (accusative singular)
արահետս (accusative plural)
արահետէ (ablative singular)
արահետից (ablative plural)
արահետիւ (instrumental singular)
արահետիւք (instrumental plural)
արահետի (locative singular)
արահետս (locative plural)

→ Armenian: արահետ (arahet) (learned)

According to Ačaṙyan from այր (ayr, “man”) + -ա- (-a-) + հետ (het, “footstep, track”), i.e. “a trail left by man”.
On the other hand, according to Pʿerixanyan borrowed from Middle Median *arahēt, *arahēti, an old compound of Iranian *raθa- (“chariot”) + *iti-, *yāti- from *yā-, *yi- (“to go”), with the composite meaning of “road for chariots, road”; for the constituents compare Sanskrit रथ (ratha, “chariot”) and इत्या (ityā, “going, stepping”).


ցուլ

head

ցուլ • (cʻul)

xcl-noun

ցուլ • (cʻul)

cʻul (romanization)
ցուլ (nominative singular)
ցուլք (nominative plural)
ցլոյ (genitive singular)
ցլոց (genitive plural)
ցլոյ (dative singular)
ցլոց (dative plural)
ցուլ (accusative singular)
ցուլս (accusative plural)
ցլոյ (ablative singular)
ցլոց (ablative plural)
ցլով (instrumental singular)
ցլովք (instrumental plural)
ցուլ (locative singular)
ցուլս (locative plural)

xcl-decl-noun

The genitive can also be <i class="Armn mention" lang="xcl">ցլի</i> (cʻli).

Armenian: ցուլ (cʻul)

From Proto-Indo-European *skulu- (“bullock; bull”). Cognates found only in Ancient Greek: σκύλαξ (skúlax, “puppy”), σκύλιον (skúlion, “type of a shark”), κύλλα (kúlla, “doggy”), σκύμνος (skúmnos, “lion cub”).

inh

ցուլ վայրի ― cʻul vayri ― ure-ox, urus

միս ցլու

մորթ ցլու ― mortʻ cʻlu ― bull's-hide

բառաչ, պոչիւն/պոռոչիւն ցլու

ցուլ բառաչէ

զոհ ցլուց ― zoh cʻlucʻ ― taurobolium


արգանդ

argand (romanization)
արգանդ (nominative singular)
արգանդք (nominative plural)
արգանդի (genitive singular)
արգանդաց (genitive plural)
արգանդի (dative singular)
արգանդաց (dative plural)
արգանդ (accusative singular)
արգանդս (accusative plural)
արգանդէ (ablative singular)
արգանդաց (ablative plural)
արգանդաւ (instrumental singular)
արգանդի (locative singular)
արգանդս (locative plural)
արգանդ (nominative singular)
արգանդք (nominative plural)
արգանդոյ (genitive singular)
արգանդոց (genitive plural)
արգանդոյ (dative singular)
արգանդոց (dative plural)
արգանդ (accusative singular)
արգանդս (accusative plural)
արգանդոյ (ablative singular)
արգանդոց (ablative plural)
արգանդով (instrumental singular)
արգանդովք (instrumental plural)
արգանդ (locative singular)
արգանդս (locative plural)

xcl-decl-noun

արգանդաւք = արգանդօք

Armenian: արգանդ (argand)

The origin is uncertain.
Ačaṙyan takes the root to be *արգ- (*arg-), found also in արգահատեմ (argahatem), and derives it from Proto-Indo-European *arkʷ-, with Welsh arffed (“lap”) and Scottish Gaelic arcuinn (“cow's udder”) as cognates. J̌ahukyan derived the ending -անդ (-and) from the Proto-Indo-European *-ti- suffix with a preceding -n̥- element.
Lagarde connects with Persian ارغند (arğand).
Still others connect the word with Proto-Slavic *grǫdь (“breast”).

փող, անցք արգանդի


սկեսուր

head

սկեսուր • (skesur)

xcl-noun

սկեսուր • (skesur)

skesur (romanization)
սկեսուր (nominative singular)
սկեսուրք (nominative plural)
սկեսրի (genitive singular)
սկեսրաց (genitive plural)
սկեսրի (dative singular)
սկեսրաց (dative plural)
սկեսուր (accusative singular)
սկեսուրս (accusative plural)
սկեսրէ (ablative singular)
սկեսրաց (ablative plural)
սկեսրաւ (instrumental singular)
սկեսրի (locative singular)
սկեսուրս (locative plural)

xcl-decl-noun

սկեսրաւք = սկեսրօք

the singular instrumental can be i-type <i class="Armn mention" lang="xcl">սկեսրիւ</i> (skesriw)

Armenian: սկեսուր (skesur)

From Proto-Indo-European *sweḱur-(e)h₂-, from *sweḱru-h₂-. Cognate with Ancient Greek ἑκυρά (hekurá).


սկեսրայր

skesrayr (romanization)
սկեսրայր (nominative singular)
սկեսրայրք (nominative plural)
սկեսրայրի (genitive singular)
սկեսրայրի (dative singular)
սկեսրայր (accusative singular)
սկեսրայրս (accusative plural)
սկեսրայրէ (ablative singular)
սկեսրայրի (locative singular)
սկեսրայրս (locative plural)

the instrumental singular and the genitive/dative/instrumental plural are not attested, which does not allow determining whether the word followed an i-type or an i-a-type declension
the singular genitive can be <i class="Armn mention" lang="xcl">սկեսրառն</i> (skesraṙn)

Armenian: սկեսրայր (skesrayr)


զոքանչ

head

զոքանչ • (zokʻančʻ)

xcl-noun

զոքանչ • (zokʻančʻ)

zokʻančʻ (romanization)
զոքանչ (nominative singular)
զոքանչք (nominative plural)
զոքանչի (genitive singular)
զոքանչի (dative singular)
զոքանչ (accusative singular)
զոքանչս (accusative plural)
զոքանչէ (ablative singular)
զոքանչի (locative singular)
զոքանչս (locative plural)

xcl-decl-noun

the instrumental singular and the genitive/dative/instrumental plural are not attested, which does not allow determining whether the word followed an i-type or an i-a-type declension

Armenian: զոքանչ (zokʻančʻ)

Middle Armenian: զոնքանչ (zonkʻančʻ)

The origin is unknown. J̌ahukyan compares Sogdian [script needed] (zʾkʾnch /zākānč/, “girl, princess”), which is a diminutive formation from [script needed] (zʾk /zāk/, “girl”).

unk

unknown

cog

Անիծեալ՝ որ ննջիցէ ընդ զոքանչի իւրում․

Cursed is anyone who sleeps with his mother-in-law.

Aniceal, or nnǰicʻē ənd zokʻančʻi iwrum;

Հերովդէս սպանանէ եւ զմայր սպանելոյ կնոջն՝ զիւր զոքանչ․

5th century, Eusebius of Caesarea, Chronicon 2

Herovdēs spananē ew zmayr spaneloy knoǰn, ziwr zokʻančʻ;


աներ

aner (romanization)
աներ (nominative singular)
աներք (nominative plural)
աներոյ (genitive singular)
աներոց (genitive plural)
աներոյ (dative singular)
աներոց (dative plural)
աներ (accusative singular)
աներս (accusative plural)
աներոյ (ablative singular)
աներոց (ablative plural)
աներով (instrumental singular)
աներովք (instrumental plural)
աներ (locative singular)
աներս (locative plural)
աներ (nominative singular)
աներք (nominative plural)
աների (genitive singular)
աներաց (genitive plural)
աների (dative singular)
աներաց (dative plural)
աներ (accusative singular)
աներս (accusative plural)
աներէ (ablative singular)
աներաց (ablative plural)
աներաւ (instrumental singular)
աներաւք = աներօք (anerawkʻ = anerōkʻ) (instrumental plural)
աների (locative singular)
աներս (locative plural)

xcl-decl-noun

աներաւք = աներօք

Armenian: աներ (aner)

Perhaps from Proto-Indo-European *h₂en-ero-, from *h₂en- (“ancestor”) with the comparative suffix *-ero-; related to հան (han).

Աներ Լիբանանու ― Aner Libananu ― Antilibanus


կակաչ

head

կակաչ • (kakačʻ)

xcl-noun

կակաչ • (kakačʻ)


դար

dar (romanization)
դար (nominative singular)
դարք (nominative plural)
դարու (genitive singular)
դարուց (genitive plural)
դարու (dative singular)
դարուց (dative plural)
դար (accusative singular)
դարս (accusative plural)
դարէ (ablative singular)
դարուց (ablative plural)
դարու (instrumental singular)
դարուք (instrumental plural)
դարու (locative singular)
դարս (locative plural)

Armenian: դար (dar)

→ Cappadocian Greek: ταρός (tarós)

→? Georgian: დარი (dari)

A Semitic borrowing: compare Akkadian 𒁕𒅈 (dār, “continually, ever, forever; era, eternity, time, century”), Ugaritic 𐎄𐎗 (dr, “cycle, generation”), Aramaic דָּרָא (dārā), Classical Syriac ܕܪܐ (dārā, “age, century”).

bor

ոսկի, ոսկեղինիկ դար

միջին դար

ի մերում դարու

դարուց ի դարս

age, long period of time of 100, 1000 or unspecified number of years


դար

dar (romanization)
դար (nominative singular)
դարք (nominative plural)
դարի (genitive singular)
դարից (genitive plural)
դարի (dative singular)
դարից (dative plural)
դար (accusative singular)
դարս (accusative plural)
դարէ (ablative singular)
դարից (ablative plural)
դարիւ (instrumental singular)
դարիւք (instrumental plural)
դարի (locative singular)
դարս (locative plural)

Armenian: դար (dar)

→ Udi: дар (dar), дардар (dardar)

Borrowed from an Iranian descendant of Proto-Iranian *dā́raH, from Proto-Indo-European *dʰerh₃-: compare Avestan 𐬛𐬁𐬭𐬁 (dārā, “cutting edge, blade”), Sanskrit धारा (dhā́rā, “edge, blade”), Pashto لور (lor, “side, direction”).

cog

brink, steep place
height, hill, eminence, precipice

brink, steep place
headland, promontory, cape

դարիւ եւ դարիւ գալ

to come, to flow in many waves or surges


ձայն

jayn (romanization)
ձայն (nominative singular)
ձայնք (nominative plural)
ձայնի (genitive singular)
ձայնից (genitive plural)
ձայնի (dative singular)
ձայնից (dative plural)
ձայն (accusative singular)
ձայնս (accusative plural)
ձայնէ (ablative singular)
ձայնից (ablative plural)
ձայնիւ (instrumental singular)
ձայնիւք (instrumental plural)
ձայնի (locative singular)
ձայնս (locative plural)

Armenian: ձայն (jayn)

Probably of Proto-Indo-European origin and cognate with Russian звон (zvon), Albanian zë.

զօրաւոր ձայն

մեծավայելուչ ձայն

ախորժ ձայն

քաղցր ձայն

սասկայոյզ ձայն

տկար ձայն

դողդոջ ձայն

թրթռուն ձայն

անախորժ ձայն

նուաղեալ ձայն

ձայն թաւ

ձայն սուր, զիլ

ձայն թռչնաց

կերկերումն ձայնի

ձայնք պորփիւրի

ձայն աղաղակի

cry, clamour; cry of pain, moan, lament, groan

ի ձայն բարձր

ի ձայն ասել

to say, to pronounce aloud, to tell, to recite

ի մի ձայն պատասխանել

աղաղակել ի ձայն մեծ

to cry with a loud voice; to shout, to clamour, to yell

ցածուցանել զձայն

բարձրացուցանել զձայն

բարձրացուցանել զձայն աղաղակի

ձայն բարձեալ գոչել

ձայն զկնի եդեալ կոչել ցոք

ձայն տուեալ խրախուսել

ձայն տալ մարտի

to declare war, to declare oneself opposed to

ձայն տալ ըննդէմ երկնից խիզախել

to lift up the head against high heaven, to be proud, arrogant, boastful

ձայն նորա գելաւ

նուաղեալ է ձայնն

ձայն ցնծութեան

ձայն բառնալ, արձակել, առնել, արկանել, առնուլ

to cry, to utter, to send forth cries, to cry out, to shout, to clamour

jayn baṙnal, arjakel, aṙnel, arkanel, aṙnul

ձայն ածել

to cause a voice or cry to be heard; to cry

ձայն տալ

to cry out, to exclaim, to shout; to speak, to apostrophize; to defy, to challenge

ձայն տալ միմեանց

to provoke mutually, to defy; to shout on, to exhort, to animate, to inspirit, to cheer up, to inspire with courage, to excite


երգիչ

head

երգիչ • (ergičʻ)

xcl-noun

երգիչ • (ergičʻ)

ergičʻ (romanization)
երգիչ (nominative singular)
երգիչք (nominative plural)
երգչի (genitive singular)
երգչաց (genitive plural)
երգչի (dative singular)
երգչաց (dative plural)
երգիչ (accusative singular)
երգիչս (accusative plural)
երգչէ (ablative singular)
երգչաց (ablative plural)
երգչաւ (instrumental singular)
երգչաւք = երգչօք (ergčʻawkʻ = ergčʻōkʻ) (instrumental plural)
երգչի (locative singular)
երգիչս (locative plural)

xcl-decl-noun

երգչաւք = երգչօք

Armenian: երգիչ (ergičʻ)


մեղք

head

մեղք • (mełkʻ)


ողբ

ołb (romanization)
ողբ (nominative singular)
ողբք (nominative plural)
ողբոյ (genitive singular)
ողբոց (genitive plural)
ողբոյ (dative singular)
ողբոց (dative plural)
ողբ (accusative singular)
ողբս (accusative plural)
ողբոյ (ablative singular)
ողբոց (ablative plural)
ողբով (instrumental singular)
ողբովք (instrumental plural)
ողբ (locative singular)
ողբս (locative plural)

Armenian: ողբ (oġb)

From Proto-Indo-European *olbʰ-, grown from the onomatopoeic root *ol-, *el-, whence possibly also աղաչեմ (ałačʻem), աղաւթք (aławtʻkʻ), աղատել (aġatel), աղատ (aġat), աղմուկ (ałmuk). Cognate with Lithuanian ulbauti (“to warble”) and Ancient Greek ὀλοφύρομαι (olophúromai, “to lament”). Further cognate with Lithuanian nu-aldė́ti (“to sound”), Old Norse jálmr (“noise”), Saterland Frisian ulken (“to cry, to mock”), Swedish alken (“to begin to growl”), Ancient Greek ὀλολύζω (ololúzō, “to cry out loudly, call, moan”), ἔλεγος (élegos).

cog

ողբք

ողբս առնուլ, յօրինել, զողբս հարկանել

lamentation, complaint, groaning, wailing, moans, tears


վահան

vahan (romanization)
վահան (nominative singular)
վահանք (nominative plural)
վահանի (genitive singular)
վահանաց (genitive plural)
վահանի (dative singular)
վահանաց (dative plural)
վահան (accusative singular)
վահանս (accusative plural)
վահանէ (ablative singular)
վահանաց (ablative plural)
վահանաւ (instrumental singular)
վահանի (locative singular)
վահանս (locative plural)

xcl-decl-noun

վահանաւք = վահանօք

→ Armenian: վահան (vahan)

From earlier *վարհան (*varhan), from Parthian *varhran, which is related to Avestan 𐬬𐬆𐬭𐬆𐬚𐬭𐬀 (vər^əθra, “shield, obstacle, defensive power”), Ossetian уарт (wart, “shield”) and Sanskrit वृत्र (vṛtrá, “Vṛtra; defense; coverer”), all ultimately stemming from Proto-Indo-Iranian *Hurtra- (“cover”).

cog

բառնալիք վահանի

հաւատոյ վահան

օրինաց վահան


գորգ

→ Armenian: գորգ (gorg)

Usually considered a word of unknown origin.
Probably related to Chechen горгам (gorgam), горгум (gorgum, “floorcloth; rag for cleaning the gun after lubrication”), Tabasaran гъюаь́ргъв (ġjuá̱rġ°, “rag”), гъяргъ (ġjarġ), гъяргъвяр (ġjarġ°jar, “rags”), Lezgi кьваркь (q̇varq̇, “rag”). For the Nakh forms listed here a derivation from the Nakh word for ‘round; circle’ has been suggested: compare Chechen горга (gorga, “round”), го (go, “circle”), but this may be a folk etymology.
Perhaps the Northeast Caucasian and Armenian are borrowed from Iranian: compare Central Kurdish بەرگ (berg, “clothing, cover”), ultimately from the Iranian root which gave վարտիք (vartikʻ).

unk

unknown

xlit

Чеченцы: обычаи, традиции, обряды (историкокультурные аспекты проблемы). Монография

Čečency: obyčai, tradicii, obrjady (istorikokulʹturnyje aspekty problemy). Monografija

Издательство ФГБОУ ВО «Чеченский государственный университет»

Izdatelʹstvo FGBOU VO «Čečenskij gosudarstvennyj universitet»

cog

Իսկ փաղանունք ասին, որ են զոյգ անուանք․ անիւ և ճղուղ, առեղ և աւարտք, հեւան եւ դանդանք, կունդք եւ ականոց, հեց եւ բոյթ, կապերտ եւ գորգ, ձի եւ դզի, երամակապան եւ կուտպան, բիր եւ մահակ, որոց բնութիւն մի եւ անուանք այլ։

8th century, Stepʻannos Siwnecʻi, Meknutʻiwn Kʻerakanin [Commentary on Grammar]

Isk pʻałanunkʻ asin, or en zoyg anuankʻ; aniw ew čłuł, aṙeł ew awartkʻ, hewan ew dandankʻ, kundkʻ ew akanocʻ, hecʻ ew boytʻ, kapert ew gorg, ji ew dzi, eramakapan ew kutpan, bir ew mahak, orocʻ bnutʻiwn mi ew anuankʻ ayl.


բանակ

banak (romanization)
բանակ (nominative singular)
բանակք (nominative plural)
բանակի (genitive singular)
բանակաց (genitive plural)
բանակի (dative singular)
բանակաց (dative plural)
բանակ (accusative singular)
բանակս (accusative plural)
բանակէ (ablative singular)
բանակաց (ablative plural)
բանակաւ (instrumental singular)
բանակի (locative singular)
բանակս (locative plural)

xcl-decl-noun

բանակաւք = բանակօք

→ Armenian: բանակ (banak)

→ Old Georgian: ბანაკი (banaḳi)

Georgian: ბანაკი (banaḳi)

→ Ottoman Turkish: پنك (Penek)

The origin is uncertain. Probably an Iranian borrowing, but the exact source is unidentified.

բանակ առնուլ, հարկանել

բառնալ զբանակն


մոլորակ

molorak (romanization)
մոլորակ (nominative singular)
մոլորակք (nominative plural)
մոլորակի (genitive singular)
մոլորակաց (genitive plural)
մոլորակի (dative singular)
մոլորակաց (dative plural)
մոլորակ (accusative singular)
մոլորակս (accusative plural)
մոլորակէ (ablative singular)
մոլորակաց (ablative plural)
մոլորակաւ (instrumental singular)
մոլորակի (locative singular)
մոլորակս (locative plural)

մոլորակաւք = մոլորակօք

Armenian: մոլորակ (molorak)

From մոլորիմ (molorim, “to wander”) + -ակ (-ak). Calque of Ancient Greek πλανήτης (planḗtēs, “wanderer; planet”).


աշտարակ

head

աշտարակ • (aštarak)

xcl-noun

աշտարակ • (aštarak)

aštarak (romanization)
աշտարակ (nominative singular)
աշտարակք (nominative plural)
աշտարակի (genitive singular)
աշտարակաց (genitive plural)
աշտարակի (dative singular)
աշտարակաց (dative plural)
աշտարակ (accusative singular)
աշտարակս (accusative plural)
աշտարակէ (ablative singular)
աշտարակաց (ablative plural)
աշտարակաւ (instrumental singular)
աշտարակի (locative singular)
աշտարակս (locative plural)

xcl-decl-noun

աշտարակաւք = աշտարակօք

Armenian: աշտարակ (aštarak)


գործ

gorc (romanization)
գործ (nominative singular)
գործք (nominative plural)
գործոյ (genitive singular)
գործոց (genitive plural)
գործոյ (dative singular)
գործոց (dative plural)
գործ (accusative singular)
գործս (accusative plural)
գործոյ (ablative singular)
գործոց (ablative plural)
գործով (instrumental singular)
գործովք (instrumental plural)
գործ (locative singular)
գործս (locative plural)

գործ քաջութեան

այր գործոյ/գործոց

օր գործոյ

գործ է գտնել

գործ առնել, ընդ գործ արկանել, ի գործ արկանել, դնել

to make use of, to employ, to use; to practise, to effect, to accomplish, to execute, to realize

gorc aṙnel, ənd gorc arkanel, i gorc arkanel, dnel

ի գործ ածել

բանս ի գործ առնել

to establish, to advance, to take for granted, to agree

ձեռն ի գործ արկանել

գործ/գործք առաքելոց

նովին իսկ գործով

գործ առ գործով, գործ ընդ գործով ― gorc aṙ gorcov, gorc ənd gorcov ― transitorily, indifferently

գործի/ընդ գործ մտանել

գործ ունել ընդ ումեք

to have to do with some one, to have business with some one

ի գործ արկանել զերկիր

գործ դնել հողմոյ

գործ օրական ― gorc ōrakan ― journeywork

work, affair, thing, deed, action, operation, business, trade, negotiation, practice, agency, enterprise, labour; commission; fact, effect, merit; manufacture; make


աշակերտ

head

աշակերտ • (ašakert)

xcl-noun

աշակերտ • (ašakert)

ašakert (romanization)
աշակերտ (nominative singular)
աշակերտք (nominative plural)
աշակերտի (genitive singular)
աշակերտաց (genitive plural)
աշակերտի (dative singular)
աշակերտաց (dative plural)
աշակերտ (accusative singular)
աշակերտս (accusative plural)
աշակերտէ (ablative singular)
աշակերտաց (ablative plural)
աշակերտաւ (instrumental singular)
աշակերտի (locative singular)
աշակերտս (locative plural)

xcl-decl-noun

աշակերտաւք = աշակերտօք

Armenian: աշակերտ (ašakert)

desc

>? Aghwan: 𐔰𐕐𐔰𐕙𐕄𐔴𐕜 (ašarḳeṭ) (or directly from Iranian)

From Middle Iranian *ašākert. Compare Middle Persian [script needed] (hšʾklt' /hašāgird/, “disciple, pupil”), Persian شاگرد (šâgerd, “student”). For the ending see -կերտ (-kert).

cog

աշակերտ արուեստի


պար

par (romanization)
պար (nominative singular)
պարք (nominative plural)
պարու (genitive singular)
պարուց (genitive plural)
պարու (dative singular)
պարուց (dative plural)
պար (accusative singular)
պարս (accusative plural)
պարէ (ablative singular)
պարուց (ablative plural)
պարու (instrumental singular)
պարուք (instrumental plural)
պարու (locative singular)
պարս (locative plural)

Armenian: պար (par), պարս (pars)

→ Turkish: bar

→ Georgian: პარი (ṗari)

The original meaning is “circle; around”, of uncertain origin. As a prefix introduced in post-classical period to translate Ancient Greek περί (perí) and Latin circum, e.g. պարունակեմ (parunakem) for περιέχω (periékhō) or պարառեմ (paraṙem) for περιλαμβάνω (perilambánō).

պար արկանել

պար առնուլ

պար առնուլ, գալ, յօրինել, խմբել, պարս բոլորել, տալ/պարել, ի պար անցանել

to dance, to leap, to hop, to jump; to caracole

par aṙnul, gal, yōrinel, xmbel, pars bolorel, tal/parel, i par ancʻanel

պարք մեղուաց

պար աստեղաց

պարս տալ

պարք ատամանց

choir, chorus; company, assembly, circle; troop, band; herd, drove, flock

պարագայ

պարագրեմ ― paragrem ― I circumscribe

պարունակեմ


աղբ

ałb (romanization)
աղբ (nominative singular)
աղբք (nominative plural)
աղբոյ (genitive singular)
աղբոց (genitive plural)
աղբոյ (dative singular)
աղբոց (dative plural)
աղբ (accusative singular)
աղբս (accusative plural)
աղբոյ (ablative singular)
աղբոց (ablative plural)
աղբով (instrumental singular)
աղբովք (instrumental plural)
աղբ (locative singular)
աղբս (locative plural)
աղբ (nominative singular)
աղբք (nominative plural)
աղբի (genitive singular)
աղբից (genitive plural)
աղբի (dative singular)
աղբից (dative plural)
աղբ (accusative singular)
աղբս (accusative plural)
աղբէ (ablative singular)
աղբից (ablative plural)
աղբիւ (instrumental singular)
աղբիւք (instrumental plural)
աղբի (locative singular)
աղբս (locative plural)

Armenian: աղբ (aġb)
→ Turkish: ağb

Probably related to Hittite [script needed] (šalpa-), [script needed] (šalpi, “dung?”) and derived from Proto-Indo-European *sal-bʰo- (“dirty”) (the o-stem) and *sal-bʰi- (“dirt, excrement”) (the i-stem), from*solH- (“dirt, dirty”). Alternatively, the Hittite and Armenian words are from Proto-Indo-European *selpo- and cognate to Sanskrit Sanskrit सर्पिष् (sarpíṣ-, “molten butter, lard”), German Salbe (“ointment”).

աղբ արկանել


միս

mis (romanization)
միս (nominative singular)
միսք (nominative plural)
մսոյ (genitive singular)
մսոց (genitive plural)
մսոյ (dative singular)
մսոց (dative plural)
միս (accusative singular)
միսս (accusative plural)
մսոյ (ablative singular)
մսոց (ablative plural)
մսով (instrumental singular)
մսովք (instrumental plural)
միս (locative singular)
միսս (locative plural)
միս (nominative singular)
միսք (nominative plural)
մսի (genitive singular)
մսաց (genitive plural)
մսի (dative singular)
մսաց (dative plural)
միս (accusative singular)
միսս (accusative plural)
մսէ (ablative singular)
մսաց (ablative plural)
մսաւ (instrumental singular)
մսաւք = մսօք (msawkʻ = msōkʻ) (instrumental plural)
մսի (locative singular)
միսս (locative plural)

xcl-decl-noun

մսաւք = մսօք

Armenian: միս (mis)

From Proto-Indo-European *mḗms (“meat”). See also մսան (msan).

միս դնդերային

միս մարդկային

միս երէոց

միս հաւուց եւն

միս նապաստակի եւն

միս սպանդանոցի

միս որսոց

միս պտղոց

հում միս

պախ միս

խորովեալ միս

միս ի կասկարայէ

մսոյ ջուր

միս ածել

կաթսայ մսոյ


կրակ

krak (romanization)
կրակ (nominative singular)
կրակք (nominative plural)
կրակի (genitive singular)
կրակաց (genitive plural)
կրակի (dative singular)
կրակաց (dative plural)
կրակ (accusative singular)
կրակս (accusative plural)
կրակէ (ablative singular)
կրակաց (ablative plural)
կրակաւ (instrumental singular)
կրակաւք = կրակօք (krakawkʻ = krakōkʻ) (instrumental plural)
կրակի (locative singular)
կրակս (locative plural)

կրակաւք = կրակօք

Armenian: կրակ (krak)

An Iranian borrowing. Compare Middle Persian 𐫞𐫇𐫡𐫃 (qwrg /kūrag/, “furnace, kiln”), Persian کوره (kure, “furnace”) and Old Georgian კერაკი (ḳeraḳi), also from Iranian.

cog

կրակ լուցանել, վառել

արծարծել զկրակ

շիջուցանել զկրակ

to put out, to extinguish, to quench the fire

(figuratively) fire, heat, flame, spirit, ardour


ծառ

caṙ (romanization)
ծառ (nominative singular)
ծառք (nominative plural)
ծառոյ (genitive singular)
ծառոց (genitive plural)
ծառոյ (dative singular)
ծառոց (dative plural)
ծառ (accusative singular)
ծառս (accusative plural)
ծառոյ (ablative singular)
ծառոց (ablative plural)
ծառով (instrumental singular)
ծառովք (instrumental plural)
ծառ (locative singular)
ծառս (locative plural)

xcl-decl-noun

An instrumental plural <i class="Armn mention" lang="xcl">ծառօք</i> (caṙōkʻ) is also attested.

Armenian: ծառ (caṙ)

⇒ Old Armenian: *ծառափն (*caṙapʻn)

→ Georgian: წარაფი (c̣arapi)

→ Mingrelian: წირფუ (c̣irpu)

Disputed.
Pedersen connects with Ancient Greek γάρρα (gárrha, “rod, wand”), γάρσανα (gársana, “brushwood”), γέρρον (gérrhon, “wattle-fence”) and Old Norse kjarr (“copsewood, brush-wood, thicket”). This is accepted by Walde, Pokorny and Ačaṙean, who reconstruct Proto-Indo-European *ǵr̥so- for Armenian, the zero-grade of the root *ǵers- (“to twist; to plait things from flexible twigs”).
On the other hand, according to Diakonoff we are dealing with a word of Hurro-Urartian origin: compare Urartian 𒄑𒍝𒀀𒊑 (GIŠ.za-a-ri /ṣârə, zari, zare, šari/, “orchard”), Hurrian 𒊬𒈨 (sar-me, “wood”).

cog

մատաղատունկ ծառ

հինաւուրց, զառամ ծառ

պտղատու ծառ

թզուկ ծառ

ծառ արուեստի

ելանել ի ծառ

ծառ յօտել, յապաւել զծառս

պատուաստել զծառս ― patuastel zcaṙs ― to graft

ծաղկին ծառք

փթթին ծառք ծաղկօք, ծաղկազարդին ծառք

pʻtʻtʻin caṙkʻ całkōkʻ, całkazardin caṙkʻ

ծառ կացուցանել զհերս

իւրում ծառոց ի վերայ ելանել

to do according to one's will or pleasure, to follow one's own bent


թուք

head

թուք • (tʻukʻ)

xcl-noun

թուք • (tʻukʻ)

tʻukʻ (romanization)
թուք (nominative singular)
թուքք (nominative plural)
թքոյ (genitive singular)
թքոց (genitive plural)
թքոյ (dative singular)
թքոց (dative plural)
թուք (accusative singular)
թուքս (accusative plural)
թքոյ (ablative singular)
թքոց (ablative plural)
թքով (instrumental singular)
թքովք (instrumental plural)
թուք (locative singular)
թուքս (locative plural)

Armenian: թուք (tʻukʻ)

From Proto-Indo-European *(s)ptyēw- (“to spit, vomit”); cognate with Ancient Greek πτύω (ptúō, “spit out”), Latin spuō, Proto-Germanic *spīwaną (whence English spew), Albanian shpif, Russian плева́ть (plevátʹ), Persian تف (tof), Sanskrit ष्ठीवति (ṣṭhīvati).

uder

թուք արձակել

աման թքոյ


պարիսպ

parisp (romanization)
պարիսպ (nominative singular)
պարիսպք (nominative plural)
պարսպի (genitive singular)
պարսպաց (genitive plural)
պարսպի (dative singular)
պարսպաց (dative plural)
պարիսպ (accusative singular)
պարիսպս (accusative plural)
պարսպէ (ablative singular)
պարսպաց (ablative plural)
պարսպաւ (instrumental singular)
պարսպի (locative singular)
պարիսպս (locative plural)

xcl-decl-noun

պարսպաւք = պարսպօք

Armenian: պարիսպ (parisp)

An Iranian borrowing: compare Parthian 𐫛𐫡𐫏𐫘𐫛 (prysp /parisp/), Middle Persian 𐫛𐫡𐫏𐫘𐫛 (prysp /parisp/, “wall”), ultimately from Proto-Iranian *pari- (“around”) and *swaH- (“to move, throw, erect”).

cog

եւ նեղեսցէ զքեզ։ յամենայն քաղաքս քո, մինչեւ կործանեսցին պարիսպք քո բարձրացեալք եւ ամուրք յորս դուն յուսացեալ իցես յամենայն երկրին քում
ew nełescʻē zkʻez. yamenayn kʻałakʻs kʻo, minčʻew korcanescʻin parispkʻ kʻo barjracʻealkʻ ew amurkʻ yors dun yusacʻeal icʻes yamenayn erkrin kʻum

and have utterly crushed thee in thy cities, until the high and strong walls be destroyed, in which thou trustest, in all thy land

Translation by Brenton Septuagint Translation

wall (structure built for defense surrounding a city, castle etc.)


պաշտպան

head

պաշտպան • (paštpan)

xcl-noun

պաշտպան • (paštpan)

paštpan (romanization)
պաշտպան (nominative singular)
պաշտպանք (nominative plural)
պաշտպանի (genitive singular)
պաշտպանաց (genitive plural)
պաշտպանի (dative singular)
պաշտպանաց (dative plural)
պաշտպան (accusative singular)
պաշտպանս (accusative plural)
պաշտպանէ (ablative singular)
պաշտպանաց (ablative plural)
պաշտպանաւ (instrumental singular)
պաշտպանի (locative singular)
պաշտպանս (locative plural)

xcl-decl-noun

պաշտպանաւք = պաշտպանօք

Armenian: պաշտպան (paštpan)

An Iranian borrowing, from an unidentified dialect differing from both Middle Persian and Parthian in showing an output -ար- (-ar-) from Proto-Iranian *r̥. Compare Middle Persian [script needed] (pwštykpʾn' /puštībān/, “supporter, bodyguard”), Persian پشتیبان (poštibân, “prop; whatever is leant upon, trusted to”), پشتیوان (poštivân, “bar, prop”). Ultimately from Proto-Iranian *pr̥šti-pāna-. For the constituents see Proto-Iranian *pr̥štáh and -պան (-pan). Doublet of փուշտիպան (pʻuštipan). The later sense "servant" developed under the influence of պաշտեմ (paštem).

cog

պաշտպան սուրբ

պաշտպան դատի

պաշտպան կալ, լինել ումեք


մարտիկ

martik (romanization)
մարտիկ (nominative singular)
մարտիկք (nominative plural)
մարտկի (genitive singular)
մարտկաց (genitive plural)
մարտկի (dative singular)
մարտկաց (dative plural)
մարտիկ (accusative singular)
մարտիկս (accusative plural)
մարտկէ (ablative singular)
մարտկաց (ablative plural)
մարտկաւ (instrumental singular)
մարտկի (locative singular)
մարտիկս (locative plural)

xcl-decl-noun

մարտկաւք = մարտկօք

→ Armenian: մարտիկ (martik) (learned)

ի մարտիկս մտանել


սուր

head

սուր • (sur)

xcl-noun

սուր • (sur)

sur (romanization)
սուր (nominative singular)
սուրք (nominative plural)
սրոյ (genitive singular)
սրոց (genitive plural)
սրոյ (dative singular)
սրոց (dative plural)
սուր (accusative singular)
սուրս (accusative plural)
սրոյ (ablative singular)
սրոց (ablative plural)
սրով (instrumental singular)
սրովք (instrumental plural)
սուր (locative singular)
սուրս (locative plural)

From Proto-Indo-European *ḱeh₃ro-, grown from *ḱeh₃- (“to sharpen”). Cognates include Sanskrit शूल (śūla, “any sharp instrument or pointed dart, lance, pike, spear”), Persian سان (sân, “whetstone”), Latin cōs (“whetstone”), catus (“clever, shrewd”).

cog

ի սուր սուսերի մաշել, ընդ սուր հանել, կոտորել ի սուր

to put to the sword, to kill, to destroy, to perish

i sur suseri mašel, ənd sur hanel, kotorel i sur

զսրով երթալ

ի սուր արկանել

հարկանել սրով սուսերի

սրով վախճանիլ

սուր ի կող/ի կողս ուրուք ձգել

to run one through, to plunge a sword in the adversary's side, to bury a dagger in a person's heart

անկանիլ ի սուր սուսերի

ի սուր անկանիլ

սուր ի կող ընկերի իւրոյ ձգել

ընդ ինքեանց սուրն ելանել

to fall on their own swords, to commit suicide

թանալ զսուր ի պարանոց ուրուք

թափել զսուր իւր յոք

to draw the sword against, to brandish the sword

մերկանալ զսուրն ի պատենից

արկանել զսուրն ի պատեանս

sword, sabre, glaive, rapier, steel, knife, etc.


ուլ

ul (romanization)
ուլ (nominative singular)
ուլք (nominative plural)
ուլու (genitive singular)
ուլուց (genitive plural)
ուլու (dative singular)
ուլուց (dative plural)
ուլ (accusative singular)
ուլս (accusative plural)
ուլէ (ablative singular)
ուլուց (ablative plural)
ուլու (instrumental singular)
ուլուք (instrumental plural)
ուլու (locative singular)
ուլս (locative plural)
ուլ (nominative singular)
ուլք (nominative plural)
ուլոյ (genitive singular)
ուլոց (genitive plural)
ուլոյ (dative singular)
ուլոց (dative plural)
ուլ (accusative singular)
ուլս (accusative plural)
ուլոյ (ablative singular)
ուլոց (ablative plural)
ուլով (instrumental singular)
ուլովք (instrumental plural)
ուլ (locative singular)
ուլս (locative plural)

Armenian: ուլ (ul)

From Proto-Armenian *fōl- (“kid, child”), from Proto-Indo-European *pōlo- (“young of an animal”). Cognates include Ancient Greek πῶλος (pôlos, “foal, young of an animal, girl”), Latin pullus (“young of an animal”) and Proto-Germanic *fulô. See also ամուլ (amul), աղիջ (ałiǰ), Aghwan 𐕛𐔴𐔾 (vel).

cog

Բարոյախաւսն ասէ զմիեղջիւրէ, թէ այնպիսի բարք ունի. փոքր է նման ուլոյ եւ սաստիկ է գազան յոյժ, եւ մի եղջիւր է ի գլուխն։
Baroyaxawsn asē zmiełǰiwrē, tʻē aynpisi barkʻ uni. pʻokʻr ē nman uloy ew sastik ē gazan yoyž, ew mi ełǰiwr ē i gluxn.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).25.1

Physiologus says about the unicorn that it has the following nature: it is small as a kid and the beast is exceedingly fierce; and it has one horn on the head.


ռումբ

head

ռումբ • (ṙumb)

xcl-noun

ռումբ • (ṙumb)

ṙumb (romanization)
ռումբ (nominative singular)
ռումբք (nominative plural)
ռմբի (genitive singular)
ռմբաց (genitive plural)
ռմբի (dative singular)
ռմբաց (dative plural)
ռումբ (accusative singular)
ռումբս (accusative plural)
ռմբէ (ablative singular)
ռմբաց (ablative plural)
ռմբաւ (instrumental singular)
ռմբաւք = ռմբօք (ṙmbawkʻ = ṙmbōkʻ) (instrumental plural)
ռմբի (locative singular)
ռումբս (locative plural)

xcl-decl-noun

ռմբաւք = ռմբօք

desc

Middle Armenian: ռումբ (ṙumb), ռումպ (ṙump), ըռումբ (əṙumb), ըռումպ (əṙump), ըռում (əṙum)

→ Armenian: ռումբ (ṙumb)

The origin is unknown. Has been compared to Arabic رُمْح (rumḥ, “spear”), Classical Syriac ܪܘܡܚܐ (rūmḥā, “spear”), Northern Kurdish rim (“spear, lance, javelin”). Note also Northern Kurdish rimb, a by-form of rim.
J̌ahukyan derives from an unattested specialised meaning of Ancient Greek ῥύμβος (rhúmbos), ῥόμβος (rhómbos, “anything which may be turned or spun; spinning motion”): compare from it ῥυμβονάω (rhumbonáō, “swing round and throw away”). Compare also the phrase ἀκόντων ἱέντα ῥόμβον (akóntōn hiénta rhómbon, “shooting forth whirling darts”) in Pindar.


արեգ

→ Armenian: արեգ (areg) (learned)

→? Old Georgian: იგრიკაჲ (igriḳay)

Georgian: იგრიკა (igriḳa)

A prehistoric genitive of արև (arew), going back to Proto-Armenian *areg-i-, from Proto-Indo-European *h₂rewyós, the genitive of *h₂réw-is (“sun, sunshine”) (whence the nominative արև (arew)), from *h₂rew-.

the eighth month of the Armenian calendar


մալ

desctree

Middle Armenian: մալ (mal)
Armenian: մալ (mal)


հուն

head

հուն • (hun)

xcl-noun

հուն • (hun)

hun (romanization)
հուն (nominative singular)
հունք (nominative plural)
հնի (genitive singular)
հնից (genitive plural)
հնի (dative singular)
հնից (dative plural)
հուն (accusative singular)
հունս (accusative plural)
հնէ (ablative singular)
հնից (ablative plural)
հնիւ (instrumental singular)
հնիւք (instrumental plural)
հնի (locative singular)
հունս (locative plural)

Middle Armenian: հուն (hun)

Armenian: հուն (hun)

From Proto-Indo-European *pónteh₁s. See also Georgian ფონი (poni).


պատարագ

patarag (romanization)
պատարագ (nominative singular)
պատարագք (nominative plural)
պատարագի (genitive singular)
պատարագաց (genitive plural)
պատարագի (dative singular)
պատարագաց (dative plural)
պատարագ (accusative singular)
պատարագս (accusative plural)
պատարագէ (ablative singular)
պատարագաց (ablative plural)
պատարագաւ (instrumental singular)
պատարագի (locative singular)
պատարագս (locative plural)

xcl-decl-noun

պատարագաւք = պատարագօք

Armenian: պատարագ (patarag)


թզուկ

head

թզուկ • (tʻzuk)

xcl-noun

թզուկ • (tʻzuk)

tʻzuk (romanization)
թզուկ (nominative singular)
թզուկք (nominative plural)
թզկի (genitive singular)
թզկաց (genitive plural)
թզկի (dative singular)
թզկաց (dative plural)
թզուկ (accusative singular)
թզուկս (accusative plural)
թզկէ (ablative singular)
թզկաց (ablative plural)
թզկաւ (instrumental singular)
թզկաւք = թզկօք (tʻzkawkʻ = tʻzkōkʻ) (instrumental plural)
թզկի (locative singular)
թզուկս (locative plural)

xcl-decl-noun

թզկաւք = թզկօք

Armenian: թզուկ (tʻzuk)


մարտիրոս

martiros (romanization)
մարտիրոս (nominative singular)
մարտիրոսք (nominative plural)
մարտիրոսի (genitive singular)
մարտիրոսաց (genitive plural)
մարտիրոսի (dative singular)
մարտիրոսաց (dative plural)
մարտիրոս (accusative singular)
մարտիրոսս (accusative plural)
մարտիրոսէ (ablative singular)
մարտիրոսաց (ablative plural)
մարտիրոսաւ (instrumental singular)
մարտիրոսի (locative singular)
մարտիրոսս (locative plural)

մարտիրոսաւք = մարտիրոսօք

Armenian: մարտիրոս (martiros)

Borrowed from Ancient Greek μάρτυρος (márturos), μάρτυς (mártus).


կայծ

kayc (romanization)
կայծ (nominative singular)
կայծք (nominative plural)
կայծի (genitive singular)
կայծից (genitive plural)
կայծի (dative singular)
կայծից (dative plural)
կայծ (accusative singular)
կայծս (accusative plural)
կայծէ (ablative singular)
կայծից (ablative plural)
կայծիւ (instrumental singular)
կայծիւք (instrumental plural)
կայծի (locative singular)
կայծս (locative plural)

Armenian: կայծ (kayc)

According to Ačaṙean, derived from Proto-Indo-European *gayd- and connected with Lithuanian gaidrùs and giẽdras (“clear, bright, serene”), gaidrà and giedrà (“clear, serene weather”), Latvian dzidrums (“clarity, serenity”), gaiss (“air”), gaišs (“clear, light, bright”), gaisma (“light”) and Old Prussian gaylis (“white”). According to some also connected with Ancient Greek φαιδρός (phaidrós, “bright, shining”), φαίδιμος (phaídimos, “shining, splendid”), φαιός (phaiós, “dark, grey”), etc.


որոտ

orot (romanization)
որոտ (nominative singular)
որոտք (nominative plural)
որոտ (accusative singular)
որոտս (accusative plural)
որոտս (locative plural)

Armenian: որոտ (orot)

The origin in uncertain. Perhaps from a root *որ- (*or-), from Proto-Indo-European *por-, from *per- (“to hit”), and cognate with Proto-Slavic *perunъ (“thunder”), *pьrati (“to beat”), Sanskrit पर्जन्य (parjánya, “rain-cloud”), Old Armenian հարկանեմ (harkanem, “to hit”). Alternatively, perhaps related to ոռնամ (oṙnam).

cog

որոտ ընդ որոտ


հրդեհ

hrdeh (romanization)
հրդեհ (nominative singular)
հրդեհք (nominative plural)
հրդեհի (genitive singular)
հրդեհից (genitive plural)
հրդեհի (dative singular)
հրդեհից (dative plural)
հրդեհ (accusative singular)
հրդեհս (accusative plural)
հրդեհէ (ablative singular)
հրդեհից (ablative plural)
հրդեհիւ (instrumental singular)
հրդեհիւք (instrumental plural)
հրդեհի (locative singular)
հրդեհս (locative plural)

Armenian: հրդեհ (hrdeh)

From հուր (hur, “fire”) + *դեհ (*deh, “burning, combustion”). The latter is of unknown origin, perhaps borrowed from some descendant of Proto-Indo-European *dʰegʷʰ- (“to burn”); compare especially Sanskrit दहति (dahati).

unk

unknown

cog

Զի են եւ քարինք ինչ հրահանաց արու եւ էգ․ մինչեւ բացեայ ի միմեանց են, չհարկանի ուրէք հրդեհ. ապա թէ մաւտիցի արուն յէգն, հուր բորբոքի եւ այրէ զվայրս բազումս։
Zi en ew kʻarinkʻ inčʻ hrahanacʻ aru ew ēg; minčʻew bacʻeay i mimeancʻ en, čʻharkani urēkʻ hrdeh. apa tʻē mawticʻi arun yēgn, hur borbokʻi ew ayrē zvayrs bazums.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).4.1–2

There exist certain fire-striking stones, male and female. As long as they are separate from one another, nowhere fire is lit, but if the male approaches the female, it sets fire and burns many places.


փոթորիկ

head

փոթորիկ • (pʻotʻorik)

xcl-noun

փոթորիկ • (pʻotʻorik)

pʻotʻorik (romanization)
փոթորիկ (nominative singular)
փոթորիկք (nominative plural)
փոթորկի (genitive singular)
փոթորկաց (genitive plural)
փոթորկի (dative singular)
փոթորկաց (dative plural)
փոթորիկ (accusative singular)
փոթորիկս (accusative plural)
փոթորկէ (ablative singular)
փոթորկաց (ablative plural)
փոթորկաւ (instrumental singular)
փոթորկի (locative singular)
փոթորիկս (locative plural)

xcl-decl-noun

փոթորկաւք = փոթորկօք

Armenian: փոթորիկ (pʻotʻorik)

փոթոր (pʻotʻor, “*twisted, *winding”) + -իկ (-ik)

suffix

փոթորիկս յարուցանել

փոթորիկ ել


դարբին

darbin (romanization)
դարբին (nominative singular)
դարբինք (nominative plural)
դարբնի (genitive singular)
դարբնաց (genitive plural)
դարբնի (dative singular)
դարբնաց (dative plural)
դարբին (accusative singular)
դարբինս (accusative plural)
դարբնէ (ablative singular)
դարբնաց (ablative plural)
դարբնաւ (instrumental singular)
դարբնի (locative singular)
դարբինս (locative plural)

xcl-decl-noun

դարբնաւք = դարբնօք

Armenian: դարբին (darbin)

The origin is disputed. The only explanation to account for both root and suffix both phonetically and semantically is found in Nielsen 2023, which explains it as a borrowing from an unattested Urartian equivalent of Hurrian Hurrian tabrinni (“smith”). Cognate with Sumerian 𒁾𒉄 (/tabira, tibira/, “joiner, craftsman, sculptor”), likely itself a loan from Hurrian 𒋰𒄿𒊑 (tab-i-ri /tabiri/, “metal founder, caster, (copper)smith”). Alternatively derived from Proto-Indo-European *dʰh₂ebʰ- (“to put together, fit”) + unparalleled **-rin(o/eh₂) < *-ro- (Caland adjectivalizer) + *-i(H)no (material adjectivalizer), as a cognate of Latin faber and Proto-Slavic *dobrъ. Even without a PIE derivation, it could still be related to faber as a Mediterranean-Pontic substrate word, together with broader cognates like Latin ferrum (“iron”).
* Nielsen: Hurian 𒋰𒄿𒊑 (/tabiri, dabiri/, “smith”) a deverbal noun from tab-/taw- (/tab-, dab-/, “to cast (metal)”) + -ir-i (agentive participle suffix); Armenian darbin borrowed before the Armenian *-br- > -rb- metathesis from Urartian **dabrinni equivalent to Hurrian tabrinni (“smith”) < 𒋰𒄿𒊑 (/tabiri, dabiri/, “smith (informal)”) + -r-inni (individualizing suffix).
* Martirosyan: Armenian darbin from oblique *dʰabʰ-r- + -*(s)neh₂- (“to swim; to float”); Hurrian 𒋰𒄿𒊑 (/tabiri/, “smith”) borrowed through Urartian from Armenian.

unk

disputed


արարած

ararac (romanization)
արարած (nominative singular)
արարածք (nominative plural)
արարածոյ (genitive singular)
արարածոց (genitive plural)
արարածոյ (dative singular)
արարածոց (dative plural)
արարած (accusative singular)
արարածս (accusative plural)
արարածոյ (ablative singular)
արարածոց (ablative plural)
արարածով (instrumental singular)
արարածովք (instrumental plural)
արարած (locative singular)
արարածս (locative plural)

Armenian: արարած (ararac)

From արար- (arar-), the aorist stem of առնեմ (aṙnem, “to make, to do”), + -ած (-ac).


կարապ

karap (romanization)
կարապ (nominative singular)
կարապք (nominative plural)
կարապոյ (genitive singular)
կարապոց (genitive plural)
կարապոյ (dative singular)
կարապոց (dative plural)
կարապ (accusative singular)
կարապս (accusative plural)
կարապոյ (ablative singular)
կարապոց (ablative plural)
կարապով (instrumental singular)
կարապովք (instrumental plural)
կարապ (locative singular)
կարապս (locative plural)
կարապ (nominative singular)
կարապք (nominative plural)
կարապի (genitive singular)
կարապի (dative singular)
կարապ (accusative singular)
կարապս (accusative plural)
կարապէ (ablative singular)
կարապի (locative singular)
կարապս (locative plural)

→ Armenian: կարապ (karap) (learned)

→ Georgian: კარაპი (ḳaraṗi)

Usually considered a word of unknown origin, but most likely an Iranian borrowing and literally meaning "the singing bird": compare Avestan 𐬐𐬀𐬭𐬀𐬞𐬀𐬥 (karapan, “anti-Zoroastrian priest, incantator?”), Khwarezmian [script needed] (krb-, “to moan, mumble, babble”), Sanskrit कृपते (kṛpate, “to lament, mourn”). For the sense development compare swan song and the derivation of swan from *swenh₂- (“to sound”).

unk

unknown

cog

[…]եւ սոխակ եւ հաւալուսն եւ կարապ (var. կապար, կարափ, կարապն)[…]
[…]ew soxak ew hawalusn ew karap (var. kapar, karapʻ, karapn)[…]

[…] and the nightingale, and the pelican, and the swan […]


կիրճ

head

կիրճ • (kirč)

xcl-noun

կիրճ • (kirč)

kirč (romanization)
կիրճ (nominative singular)
կիրճք (nominative plural)
կրճի (genitive singular)
կրճաց (genitive plural)
կրճի (dative singular)
կրճաց (dative plural)
կիրճ (accusative singular)
կիրճս (accusative plural)
կրճէ (ablative singular)
կրճաց (ablative plural)
կրճաւ (instrumental singular)
կրճաւք = կրճօք (krčawkʻ = krčōkʻ) (instrumental plural)
կրճի (locative singular)
կիրճս (locative plural)
կիրճ (nominative singular)
կիրճք (nominative plural)
կրճի (genitive singular)
կրճից (genitive plural)
կրճի (dative singular)
կրճից (dative plural)
կիրճ (accusative singular)
կիրճս (accusative plural)
կրճէ (ablative singular)
կրճից (ablative plural)
կրճիւ (instrumental singular)
կրճիւք (instrumental plural)
կրճի (locative singular)
կիրճս (locative plural)

xcl-decl-noun

կրճաւք = կրճօք

Armenian: կիրճ (kirč)

J̌ahukyan following Bailey derives from Iranian, together with կարճ (karč, “short”). Compare Khotanese [script needed] (ke̮ca, “cleft, ravine”), for which Bailey reconstructs *kart-čā- or *kirsta-, from the base *kart- (“to cut”), whence Persian کارد (kârd, “knife”).

cog

առնուլ, ունել զկիրճս

to hold or defend a pass, to be master of the communications, to hold the roads, to close the passage


մարգ

desctree

Armenian: մարգ (marg)
→ Georgian: მარგი (margi)

Borrowed from Parthian 𐫖𐫡𐫃 (mrg /marγ/, “wood, meadow”), from Proto-Iranian *márgaH.


ներկ

nerk (romanization)
ներկ (nominative singular)
ներկք (nominative plural)
ներկոյ (genitive singular)
ներկոց (genitive plural)
ներկոյ (dative singular)
ներկոց (dative plural)
ներկ (accusative singular)
ներկս (accusative plural)
ներկոյ (ablative singular)
ներկոց (ablative plural)
ներկով (instrumental singular)
ներկովք (instrumental plural)
ներկ (locative singular)
ներկս (locative plural)

Armenian: ներկ (nerk)

The origin is uncertain. One suggestion connects Latin niger (“black”), assuming Proto-Indo-European *neg⁽ʷ⁾-r- (“painted, colored, darkened”), and thus possibly related to *nókʷts (“night”), but the existence of such a root is disputed and not evidenced further.

der

ներկ կոշկաց


ղեկ

łek (romanization)
ղեկ (nominative singular)
ղեկք (nominative plural)
ղեկի (genitive singular)
ղեկաց (genitive plural)
ղեկի (dative singular)
ղեկաց (dative plural)
ղեկ (accusative singular)
ղեկս (accusative plural)
ղեկէ (ablative singular)
ղեկաց (ablative plural)
ղեկաւ (instrumental singular)
ղեկաւք = ղեկօք (łekawkʻ = łekōkʻ) (instrumental plural)
ղեկի (locative singular)
ղեկս (locative plural)

xcl-decl-noun

ղեկաւք = ղեկօք

→ Armenian: ղեկ (ġek) (learned)

From Classical Syriac ܠܝܩܐ (lēqā), absolute state ܠܝܩ (lēq).


կայմ

kaym (romanization)
կայմ (nominative singular)
կայմք (nominative plural)
կայմի (genitive singular)
կայմից (genitive plural)
կայմի (dative singular)
կայմից (dative plural)
կայմ (accusative singular)
կայմս (accusative plural)
կայմէ (ablative singular)
կայմից (ablative plural)
կայմիւ (instrumental singular)
կայմիւք (instrumental plural)
կայմի (locative singular)
կայմս (locative plural)

→ Armenian: կայմ (kaym) (learned)

A Semitic borrowing: compare Aramaic / Classical Syriac ܩܝܡܐ (/qaymā/), ܩܝܡܬܐ (qāyemtā, “standing object”), ܩܐܝܡ (qaʾʾīm, “standing one, firmly positioned”), Arabic قَائِم (qāʔim, “upright, vertical”), from the root ܩ ܘ ܡ, ق و م (q w m) related to rising.
The weaving sense is a semantic loan from Ancient Greek ἱστός (histós, “mast; beam”).


տախտակ

taxtak (romanization)
տախտակ (nominative singular)
տախտակք (nominative plural)
տախտակի (genitive singular)
տախտակաց (genitive plural)
տախտակի (dative singular)
տախտակաց (dative plural)
տախտակ (accusative singular)
տախտակս (accusative plural)
տախտակէ (ablative singular)
տախտակաց (ablative plural)
տախտակաւ (instrumental singular)
տախտակի (locative singular)
տախտակս (locative plural)

xcl-decl-noun

տախտակաւք = տախտակօք

Armenian: տախտակ (taxtak)

A Middle Iranian borrowing. Compare Middle Persian [Book Pahlavi needed] (tʾhtk' /taxtag/, “tablet, plank, (chess) board”), Persian تخته (taxte). The sense of “bed” can be an inner-Armenian diminutive formation: տախտ (taxt) + -ակ (-ak).

cog

տախտակ երկաթի

տախտակ մետաղեայ

տախտակք վկայութեան

տախտակ դատաստանաց

տախտակ նկարուց

տախտակ ճատրակի

տախտակ զստի

տախտակ խոհանոցի ― taxtak xohanocʻi ― trencher


տախտակամած

taxtakamac (romanization)
տախտակամած (nominative singular)
տախտակամածք (nominative plural)
տախտակամածի (genitive singular)
տախտակամածից (genitive plural)
տախտակամածի (dative singular)
տախտակամածից (dative plural)
տախտակամած (accusative singular)
տախտակամածս (accusative plural)
տախտակամածէ (ablative singular)
տախտակամածից (ablative plural)
տախտակամածիւ (instrumental singular)
տախտակամածիւք (instrumental plural)
տախտակամածի (locative singular)
տախտակամածս (locative plural)
տախտակամած (nominative singular)
տախտակամածք (nominative plural)
տախտակամածի (genitive singular)
տախտակամածաց (genitive plural)
տախտակամածի (dative singular)
տախտակամածաց (dative plural)
տախտակամած (accusative singular)
տախտակամածս (accusative plural)
տախտակամածէ (ablative singular)
տախտակամածաց (ablative plural)
տախտակամածաւ (instrumental singular)
տախտակամածի (locative singular)
տախտակամածս (locative plural)

xcl-decl-noun

տախտակամածից

տախտակամածից

տախտակամածից

տախտակամածիւ

տախտակամածիւք

տախտակամածաց

տախտակամածաց

տախտակամածաց

տախտակամածաւ

տախտակամածաւք = տախտակամածօք

Armenian: տախտակամած (taxtakamac)

տախտակ (taxtak) + -ա- (-a-) + մածանիմ (macanim)

compound

տախտակամած նաւու


չար

head

չար • (čʻar)

xcl-noun

չար • (čʻar)

čʻar (romanization)
չար (nominative singular)
չարք (nominative plural)
չարի (genitive singular)
չարաց (genitive plural)
չարի (dative singular)
չարաց (dative plural)
չար (accusative singular)
չարս (accusative plural)
չարէ (ablative singular)
չարաց (ablative plural)
չարաւ (instrumental singular)
չարաւք = չարօք (čʻarawkʻ = čʻarōkʻ) (instrumental plural)
չարի (locative singular)
չարս (locative plural)

xcl-decl-noun

չարաւք = չարօք

unk

unknown

չար, չարն, այս չար

արար չար առաջի Տեառն

evil, malice, wickedness, iniquity, perversity, impiety

չար առնել, գործել

trouble, affliction, disaster, misfortune


բարի

bari (romanization)
բարի (nominative singular)
բարիք (nominative plural)
բարւոյ (genitive singular)
բարեաց (genitive plural)
բարւոյ (dative singular)
բարեաց (dative plural)
բարի (accusative singular)
բարիս (accusative plural)
բարւոյ (ablative singular)
բարեաց (ablative plural)
բարեաւ (instrumental singular)
բարեաւք = բարեօք (bareawkʻ = bareōkʻ) (instrumental plural)
բարի (locative singular)
բարիս (locative plural)

xcl-decl-noun

բարեաւք = բարեօք

From the root բար- (bar-) of բարք (barkʻ, “temper, disposition, morals”) + -ի (-i). Compare how English moral (“good”) is ultimately derived from Latin mōs (“morals”).

affix

զինչ բարի գործեցից

հատուցեր ինձ բարիս

ընկալար անդէն զբարիս քո

յորժամ բարի լինիցի քեզ


ամուր

head

ամուր • (amur)

xcl-noun

ամուր • (amur)

amur (romanization)
ամուր (nominative singular)
ամուրք (nominative plural)
ամրոյ (genitive singular)
ամրոց (genitive plural)
ամրոյ (dative singular)
ամրոց (dative plural)
ամուր (accusative singular)
ամուրս (accusative plural)
ամրոյ (ablative singular)
ամրոց (ablative plural)
ամրով (instrumental singular)
ամրովք (instrumental plural)
ամուր (locative singular)
ամուրս (locative plural)
ամուր (nominative singular)
ամուրք (nominative plural)
ամրի (genitive singular)
ամրաց (genitive plural)
ամրի (dative singular)
ամրաց (dative plural)
ամուր (accusative singular)
ամուրս (accusative plural)
ամրէ (ablative singular)
ամրաց (ablative plural)
ամրաւ (instrumental singular)
ամրաւք = ամրօք (amrawkʻ = amrōkʻ) (instrumental plural)
ամրի (locative singular)
ամուրս (locative plural)

xcl-decl-noun

ամրաւք = ամրօք

Armenian: ամուր (amur)

desc

→ Assyrian Neo-Aramaic: [script needed] (ämuirä, “frequent”)

The origin is uncertain. According to Olsen, perhaps from Proto-Indo-European *sm̥-bʰōro- (“supported”) or the like, from *sm̥- and *bʰer-.


պետ

pet (romanization)
պետ (nominative singular)
պետք (nominative plural)
պետի (genitive singular)
պետաց (genitive plural)
պետի (dative singular)
պետաց (dative plural)
պետ (accusative singular)
պետս (pets) (accusative plural)
պետէ (ablative singular)
պետաց (ablative plural)
պետաւ (instrumental singular)
պետաւք = պետօք (petawkʻ = petōkʻ) (instrumental plural)
պետի (locative singular)
պետս (pets) (locative plural)

xcl-decl-noun

պետաւք = պետօք

Armenian: պետ (pet)

→ Old Georgian: პეტი (ṗeṭi)

From Parthian *pet, from Proto-Indo-Iranian *pátiš.

պետ վարժից

պետ հարց

պետ մարց ― pet marcʻ ― abbess

պետ գաւառաց


պղպեղ

head

պղպեղ • (płpeł)

xcl-noun

պղպեղ • (płpeł)

→ Armenian: պղպեղ (pġpeġ)

Borrowed from Middle Iranian. Compare Persian پلپل (pelpel) and the loanword Georgian პილპილი (ṗilṗili).


ճաշ

čaš (romanization)
ճաշ (nominative singular)
ճաշք (nominative plural)
ճաշոյ (genitive singular)
ճաշոց (genitive plural)
ճաշոյ (dative singular)
ճաշոց (dative plural)
ճաշ (accusative singular)
ճաշս (accusative plural)
ճաշոյ (ablative singular)
ճաշոց (ablative plural)
ճաշով (instrumental singular)
ճաշովք (instrumental plural)
ճաշ (locative singular)
ճաշս (locative plural)

Armenian: ճաշ (čaš)

From Middle Iranian *čāš. Compare Persian چاش (čâš, “lunch”), چاشت (čâšt, “breakfast, early dinner”), چشیدن (češidan, “to taste”). See also ճաշակ (čašak).

սպասք ճաշոյ

սեղան ճաշոյ

զանգակ ճաշոյ

ճաշոյ ժամ

the three canonical hours, Third, Sixth and Ninth

ճաշ անպաճոյճ

ճաշ գործել

ճաշ առնել

ճաշ մեծ գործել

պատրաստ է ճաշն

ճաշք զճաշս մղեն եւ ընթրիք զընթրեօք անցանեն

dinners follow dinners and suppers follow hard on suppers

čaškʻ zčašs młen ew əntʻrikʻ zəntʻreōkʻ ancʻanen

dinner, noonday meal; repast, entertainment, feast


ընթրիք

head

ընթրիք • (əntʻrikʻ) pl

xcl-noun

ընթրիք • (əntʻrikʻ) pl

əntʻrikʻ (romanization)
ընթրիք (nominative plural)
ընթրեաց (genitive plural)
ընթրեաց (dative plural)
ընթրիս (accusative plural)
ընթրեաց (ablative plural)
ընթրիս (locative plural)

xcl-decl-noun-pl

ընթրեաւք = ընթրեօք

A genitive <i class="Armn mention" lang="xcl">ընթրից</i> (əntʻricʻ) is also attested, but could be a typo.

→ Armenian: ընթրիք (əntʻrikʻ) (learned)

ընթրիք տէրունեան

ընթրիս առնել, գործել, տալ

ընթրիս առնել առ ումեք

ի ժամ ընթրեաց


ընդերք

head

ընդերք • (ənderkʻ) pl

xcl-noun

ընդերք • (ənderkʻ) pl

ənderkʻ (romanization)
ընդերք (nominative plural)
ընդերաց (genitive plural)
ընդերաց (dative plural)
ընդերս (accusative plural)
ընդերաց (ablative plural)
ընդերս (locative plural)

xcl-decl-noun-pl

ընդերաւք = ընդերօք

Armenian: ընդերք (ənderkʻ)

PIE word
 *h₁én
From earlier *ինտեր (*inter), from Proto-Indo-European *h₁enter-h₂, + -ք (-kʻ).

զսուրս նոցա ընդերաց իւրեանց մատուցանել

zsurs nocʻa ənderacʻ iwreancʻ matucʻanel


ջնար

head

ջնար • (ǰnar)

xcl-noun

ջնար • (ǰnar)

ǰnar (romanization)
ջնար (nominative singular)
ջնարք (nominative plural)
ջնարի (genitive singular)
ջնարաց (genitive plural)
ջնարի (dative singular)
ջնարաց (dative plural)
ջնար (accusative singular)
ջնարս (accusative plural)
ջնարէ (ablative singular)
ջնարաց (ablative plural)
ջնարաւ (instrumental singular)
ջնարաւք = ջնարօք (ǰnarawkʻ = ǰnarōkʻ) (instrumental plural)
ջնարի (locative singular)
ջնարս (locative plural)

xcl-decl-noun

ջնարաւք = ջնարօք

→ Armenian: ջնար (ǰnar) (learned)

Պատրաստեա բաժին, կազմեա ջնար, վիճակդ Ամովնայ․ որ բնակեալ է ի մէջ գետոց, եւ ջուրք շուրջ զնովաւ․ որոյ սկիզբն ծով, եւ ջուրք պարիսպ նորա:

Translation by New English Translation of the Septuagint
Tune a chord; prepare a portion, O Amon who dwells in rivers; water is around her, whose dominion is the sea, and her walls are water.

Patrastea bažin, kazmea ǰnar, vičakd Amovnay; or bnakeal ē i mēǰ getocʻ, ew ǰurkʻ šurǰ znovaw; oroy skizbn cov, ew ǰurkʻ parisp nora:

[…] որպէս և Դաւիթ ասէ, օրհնեցէ՛ք զտէր սաղմոսարանաւ, և ջնարաւ, և աղեաւ, և տաւուղաւ, ծնծղայիւք, քաղցր ձայնիւք, օրհնութեամբ, թմբկաւ, և պարուք։
[…]orpēs ew Dawitʻ asē, ōrhnecʻḗkʻ ztēr sałmosaranaw, ew ǰnaraw, ew ałeaw, ew tawuław, cncłayiwkʻ, kʻałcʻr jayniwkʻ, ōrhnutʻeamb, tʻmbkaw, ew parukʻ.
Translation by J.B. Aucher
Quemadmodum et David dixit: Laudate Dominum psalterio, et cithara, in chordis et organo, in cymbalis suaviter soոaոtibus, in hymnis, in tympano et choro.

5th century, Severian of Gabala, Čaṙkʻ [Homilies] VII

Յայնժամ հրաման ետուն ամենայն զօրացն ելանել ի պատերազմ, և ահա աղաղակ և փողք և քնարք և ջնարք, և վառեալ զինու և սրոյ և ամենայն պատրաստութեամբ անհուն զօրացն, մինչ գրեթէ ի հիմանց զլեառնն տապալել […]
Yaynžam hraman etun amenayn zōracʻn elanel i paterazm, ew aha ałałak ew pʻołkʻ ew kʻnarkʻ ew ǰnarkʻ, ew vaṙeal zinu ew sroy ew amenayn patrastutʻeamb anhun zōracʻn, minčʻ gretʻē i himancʻ zleaṙnn tapalel[…]

10/13th century, Tʻovmay Arcruni and Ananun, Patmutʻiwn tann Arcruneacʻ [History of the House of Artsrunik]

Translation by Robert W. Thomson
Then he commanded all the troops to go out to battle. As the host of soldiers put on their armour and swords and made preparations, there was such a great noise of trumpets, lyres, and harps that the mountain almost collapsed from its foundations.


վին

vin (romanization)
վին (nominative singular)
վինք (nominative plural)
վնի (genitive singular)
վնաց (genitive plural)
վնի (dative singular)
վնաց (dative plural)
վին (accusative singular)
վինս (accusative plural)
վնէ (ablative singular)
վնաց (ablative plural)
վնաւ (instrumental singular)
վնաւք = վնօք (vnawkʻ = vnōkʻ) (instrumental plural)
վնի (locative singular)
վինս (locative plural)

վնաւք = վնօք

→ Armenian: վին (vin) (learned)

An Iranian borrowing. Compare Middle Persian [script needed] (wn' /win/, “veena, lute”) and see there for more.

cog

a kind of plucked string instrument similar to an oud, lute or a harp


դուրգն

head

դուրգն • (durgn)

xcl-noun

դուրգն • (durgn)

durgn (romanization)
դուրգն (nominative singular uncountable)
դրգան (genitive singular uncountable)
դրգան (dative singular uncountable)
դուրգն (accusative singular uncountable)
դրգանէ (ablative singular uncountable)
դրգամբ (instrumental singular uncountable)
դրգան (locative singular uncountable)

Armenian: դուրգ (durg)

From Proto-Indo-European *dʰōrgʰ-m̥, from *dʰregʰ- (“to run”).


հան

→ Armenian: հան (han) (learned)

→ Old Georgian: ჰანი (hani)

From Proto-Indo-European *h₂en- (“old woman, ancestor”). Cognates include Latin anus (“old woman”), Ancient Greek ἀννίς (annís, “grandmother”), Lithuanian anyta (“mother-in-law”), Hittite [script needed] (ḫanna-, “grandmother”). The by-form հանի (hani) may derive from *h₂en-ih₂ equivalent to Proto-Indo-European *h₂en- with the feminine suffix *-ih₂.


միակ

miak (romanization)
միակ (nominative singular)
միակք (nominative plural)
միակի (genitive singular)
միակաց (genitive plural)
միակի (dative singular)
միակաց (dative plural)
միակ (accusative singular)
միակս (accusative plural)
միակէ (ablative singular)
միակաց (ablative plural)
միակաւ (instrumental singular)
միակաւք = միակօք (miakawkʻ = miakōkʻ) (instrumental plural)
միակի (locative singular)
միակս (locative plural)

xcl-decl-noun

միակաւք = միակօք

միակք


կասկ

kask (romanization)
կասկ (nominative singular)
կասկք (nominative plural)
կասկի (genitive singular)
կասկաց (genitive plural)
կասկի (dative singular)
կասկաց (dative plural)
կասկ (accusative singular)
կասկս (accusative plural)
կասկէ (ablative singular)
կասկաց (ablative plural)
կասկաւ (instrumental singular)
կասկաւք = կասկօք (kaskawkʻ = kaskōkʻ) (instrumental plural)
կասկի (locative singular)
կասկս (locative plural)

կասկաւք = կասկօք

An Iranian borrowing. Compare Munji [script needed] (kåsk, “barley”), Yazghulami [script needed] (kåsk, “barley”), Persian کشک (kašk, “barley”).

cog

food made of pearl barley, similar to harissa


կասկ

→ Armenian: կասկ (kask)

Probably a borrowing from a Mediterranean/Pontic substrate, found also in Ancient Greek κᾰ́στᾰνᾰ (kắstănă).


գարի

gari (romanization)
գարի (nominative singular)
գարիք (nominative plural)
գարւոյ (genitive singular)
գարեաց (genitive plural)
գարւոյ (dative singular)
գարեաց (dative plural)
գարի (accusative singular)
գարիս (accusative plural)
գարւոյ (ablative singular)
գարեաց (ablative plural)
գարեաւ (instrumental singular)
գարեաւք = գարեօք (gareawkʻ = gareōkʻ) (instrumental plural)
գարի (locative singular)
գարիս (locative plural)
գարի (nominative singular)
գարիք (nominative plural)
գարւոյ (genitive singular)
գարւոց (genitive plural)
գարւոյ (dative singular)
գարւոց (dative plural)
գարի (accusative singular)
գարիս (accusative plural)
գարւոյ (ablative singular)
գարւոց (ablative plural)
գարւով (instrumental singular)
գարւովք (instrumental plural)
գարի (locative singular)
գարիս (locative plural)

xcl-decl-noun

գարեաւք = գարեօք

singular genitive-dative <i class="Armn mention" lang="xcl">գարոյ</i> (garoy) is also attested

Armenian: գարի (gari)

→ Arabic: جَعْرَة (jaʕra)

Possibly from Proto-Indo-European *gʰr̥yom and cognate with Ancient Greek κριθή (krithḗ, “barley-corns”), κρῖ (krî, “barley”), Albanian drithë (“grain”), Latin hordeum (“barley”), Old High German gersta (“barley”) (German Gerste) and Hittite [script needed] (karaš, “wheat, emmer-wheat”). Alternatively, a Mediterranean substrate word found also in Basque gari (“wheat”) and Old Georgian ქერი (keri, “barley”).

cog

Ապա փոխանակ ցորենոյ բուսցի եղիճ, եւ փոխանակ գարւոյ մորենի։

Translation by Claude E. Cox
then may nettles come forth instead of wheat, and a bramble instead of barley.

Apa pʻoxanak cʻorenoy buscʻi ełič, ew pʻoxanak garwoy moreni.


հաց

head

հաց • (hacʻ)

xcl-noun

հաց • (hacʻ)

hacʻ (romanization)
հաց (nominative singular)
հացք (nominative plural)
հացի (genitive singular)
հացից (genitive plural)
հացի (dative singular)
հացից (dative plural)
հաց (accusative singular)
հացս (accusative plural)
հացէ (ablative singular)
հացից (ablative plural)
հացիւ (instrumental singular)
հացիւք (instrumental plural)
հացի (locative singular)
հացս (locative plural)

Armenian: հաց (hacʻ)

The origin is uncertain. Perhaps from Proto-Indo-European *p(e)h₂s(-sk)-, from *peh₂s- (“to feed, graze”), from *peh₂- and cognate with Latin pānis (“bread”), pastillum (“form of sacrificial cake”), pascō (“to feed, pasture; to provide food for; to nurture; to gratify hunger”).

թարմ հաց

կակուղ հաց

քաջեփ, կսկուծ հաց

ջերմ հաց

օթեկ հաց

կարծր հաց

անեփ հաց

սպիտակ հաց

սեաւ, թուխ հաց

տան հաց

հացագործի հաց

հաց համեմաւոր ― hacʻ hamemawor ― gingerbread

անխմոր հաց

գետնոյ հաց

կեղեւ հացի (կողինձ) ― kełew hacʻi (kołinj) ― bread-crust

ներքին կեղեւ

վերին կեղեւ

միջուկ հացի

շերտ հացի կոգեզանդ

կոտոր հացի

փշրանք հացի

հաց յարգանակի ― hacʻ yarganaki ― sopped bread, panado

հաց խորովեալ

հաց առաջաւորութեան, առաջադրութեան, երեսաց

hacʻ aṙaǰaworutʻean, aṙaǰadrutʻean, eresacʻ

հաց կենաց, երկնաւոր հաց

հաց սգոյ, նեղութեան

հաց թրել, գործել

հաց ունել

առանց հացի լինել

չոր հաց ուտել

թանալ զհաց իւր արտասուօք

հացի բերան վարձու գործել

հաց կտրել, բեկանել, բրդել

to cut or break bread; to crumble, to crum

կեղեւել զհաց

հատանել զհաց քաղցելոց

քրտամբք երեսաց իւրոց գտանել զհաց իւր

to get one's bread by the sweat of one's brow

kʻrtambkʻ eresacʻ iwrocʻ gtanel zhacʻ iwr

ի հաց կոչել զոք

հաց մեծ գործել

հաղորդել ընդ ումեք հացիւ

արկանել հաց

անարժան է հացին զոր ուտէ

(by extension) food, victuals, livelihood; meal, repast, table


ոջիլ

head

ոջիլ • (oǰil)

xcl-noun

ոջիլ • (oǰil)

oǰil (romanization)
ոջիլ (nominative singular)
ոջիլք (nominative plural)
ոջլոյ (genitive singular)
ոջլոց (genitive plural)
ոջլոյ (dative singular)
ոջլոց (dative plural)
ոջիլ (accusative singular)
ոջիլս (accusative plural)
ոջլոյ (ablative singular)
ոջլոց (ablative plural)
ոջլով (instrumental singular)
ոջլովք (instrumental plural)
ոջիլ (locative singular)
ոջիլս (locative plural)
ոջիլ (nominative singular)
ոջիլք (nominative plural)
ոջիլի (genitive singular)
ոջիլաց (genitive plural)
ոջիլի (dative singular)
ոջիլաց (dative plural)
ոջիլ (accusative singular)
ոջիլս (accusative plural)
ոջիլէ (ablative singular)
ոջիլաց (ablative plural)
ոջիլաւ (instrumental singular)
ոջիլաւք = ոջիլօք (oǰilawkʻ = oǰilōkʻ) (instrumental plural)
ոջիլի (locative singular)
ոջիլս (locative plural)

xcl-decl-noun

ոջիլաւք = ոջիլօք

Armenian: ոջիլ (oǰil)

The older form is որջիլ (orǰil), of uncertain origin. Since Bugge the term has often been connected with Sanskrit रिक्षा (rikṣā), लिक्षा (likṣā, “nit, young louse”), Persian رشک (rešk, “nit”), Latin ricinus (“tick”), Lithuanian érkė (“tick, mite”), Latvian ērce (“tick, mite”) and especially Albanian ergjëz (“nit”), and derived from Proto-Indo-European, but there are phonological problems.

մածանող ոջիլ ― macanoł oǰil ― crab-louse

ոջիլ արմտեաց

քաղել զոջիլս, մաքրել յոջլոց


լու

lu (romanization)
լու (nominative singular)
լուք (nominative plural)
լուոյ (genitive singular)
լուոց (genitive plural)
լուոյ (dative singular)
լուոց (dative plural)
լու (accusative singular)
լուս (accusative plural)
լուոյ (ablative singular)
լուոց (ablative plural)
լուով (instrumental singular)
լուովք (instrumental plural)
լու (locative singular)
լուս (locative plural)

a variant singular instrumental <i class="Armn mention" lang="xcl">լւով</i> (lwov) is attested

Armenian: լու (lu)

From Proto-Indo-European *pluso- (“flea”).

մաքրել, որոնել զլուս

խայթուած լուոյ

խայթեալ ի լուոյ


լու

From Proto-Indo-European *ḱlutós, from *ḱlew- (“to hear”). Related to լսեմ (lsem).

լու առնել

to make known, to bring intelligence, to announce, to publish, to divulgate, to spread the news

լու լինել

to be heard of, to be announced, to be made known, to be published, promulgated

լու եղեն բանք նորա

լու ի լու

publicly, in presence, in the hearing of

եւ ասէ ցնոսա՝ ինձ լու ի լու


կարիճ

head

կարիճ • (karič)

xcl-noun

կարիճ • (karič)

karič (romanization)
կարիճ (nominative singular)
կարիճք (nominative plural)
կարճի (genitive singular)
կարճաց (genitive plural)
կարճի (dative singular)
կարճաց (dative plural)
կարիճ (accusative singular)
կարիճս (accusative plural)
կարճէ (ablative singular)
կարճաց (ablative plural)
կարճաւ (instrumental singular)
կարճաւք = կարճօք (karčawkʻ = karčōkʻ) (instrumental plural)
կարճի (locative singular)
կարիճս (locative plural)

xcl-decl-noun

կարճաւք = կարճօք

Armenian: կարիճ (karič)

→ Georgian: კარიჭი (ḳarič̣i)

An Iranian borrowing: compare Middle Persian [script needed] (klcng), 𐫞𐫏𐫡𐫉𐫗𐫃 (qyrzng /kerzang/), Persian خرچنگ (xarčang), Central Kurdish قرژاڵ (qirjall), قرژانگ (qirjang), Southern Kurdish قِرژِنگ (qirjing, “crab”). Doublet of Middle Armenian քարժանկ (kʻaržank).


մորեխ

morex (romanization)
մորեխ (nominative singular)
մորեխք (nominative plural)
մորեխի (genitive singular)
մորեխի (dative singular)
մորեխ (accusative singular)
մորեխս (accusative plural)
մորեխէ (ablative singular)
մորեխի (locative singular)
մորեխս (locative plural)

(dialectal) Alternative form of մարախ (marax)


ցեց

head

ցեց • (cʻecʻ)

xcl-noun

ցեց • (cʻecʻ)

cʻecʻ (romanization)
ցեց (nominative singular)
ցեցք (nominative plural)
ցեցոյ (genitive singular)
ցեցոց (genitive plural)
ցեցոյ (dative singular)
ցեցոց (dative plural)
ցեց (accusative singular)
ցեցս (accusative plural)
ցեցոյ (ablative singular)
ցեցոց (ablative plural)
ցեցով (instrumental singular)
ցեցովք (instrumental plural)
ցեց (locative singular)
ցեցս (locative plural)

Armenian: ցեց (cʻecʻ)

The origin is uncertain. Similar words for moth are found in neighbouring languages: Udi цӏецӏ (c̣ec̣), Proto-Georgian-Zan *c₁ic₁-, Akkadian 𒌨𒈨 (sāsu), Classical Syriac ܣܣܐ (sāsā), Ancient Greek σής (sḗs) etc. The Armenian is often considered a Semitic borrowing, even though Semitic s is incompatible with Armenian ց (cʻ). To overcome this problem, Ačaṙean assumes derivation from Akkadian 𒍝𒀀𒍮 (ṣāṣu), a supposed emphatic form of the more common 𒌨𒈨 (/sāsu/); however, the existence of this alternative emphatic form found in Muss-Arnolt but not in more recent references is in doubt.
We may be dealing with independent expressive formations for insects in various languages, like in the case of ճճի (čči).

unk

uncertain


գեղձ

head

գեղձ • (gełj)

Armenian: գեղձ (geġj)

From Proto-Armenian *gel- (“to twist; to squeeze”), from Proto-Indo-European *welH- (“to twist, wind, turn”), whence գելում (gelum, “to twist”), grown with -ձ (-j). Compare Latin con-volvulus. See also գաղձն (gałjn).


գեղձ

head

գեղձ • (gełj)

From Proto-Indo-European *welh₁- (“to choose; to want”), grown with -ձ (-j).

inh

strong or intense desire, eagerness, wish, longing


ոսկի

oski (romanization)
ոսկի (nominative singular)
ոսկիք (nominative plural)
ոսկւոյ (genitive singular)
ոսկւոց (genitive plural)
ոսկւոյ (dative singular)
ոսկւոց (dative plural)
ոսկի (accusative singular)
ոսկիս (accusative plural)
ոսկւոյ (ablative singular)
ոսկւոց (ablative plural)
ոսկւով (instrumental singular)
ոսկւովք (instrumental plural)
ոսկի (locative singular)
ոսկիս (locative plural)
ոսկի (nominative singular)
ոսկիք (nominative plural)
ոսկւոյ (genitive singular)
ոսկեաց (genitive plural)
ոսկւոյ (dative singular)
ոսկեաց (dative plural)
ոսկի (accusative singular)
ոսկիս (accusative plural)
ոսկւոյ (ablative singular)
ոսկեաց (ablative plural)
ոսկեաւ (instrumental singular)
ոսկեաւք = ոսկեօք (oskeawkʻ = oskeōkʻ) (instrumental plural)
ոսկի (locative singular)
ոսկիս (locative plural)

xcl-decl-noun

ոսկեաւք = ոսկեօք

The origin is unclear. Has been compared to Proto-Uralic *waśke and Sumerian 𒆬𒄀 (/guškin/, “gold”). Unconvincing Indo-European etymologies have also been suggested.

unk

unclear


կացին

head

կացին • (kacʻin)

xcl-noun

կացին • (kacʻin)

kacʻin (romanization)
կացին (nominative singular)
կացինք (nominative plural)
կացնոյ (genitive singular)
կացնոց (genitive plural)
կացնոյ (dative singular)
կացնոց (dative plural)
կացին (accusative singular)
կացինս (accusative plural)
կացնոյ (ablative singular)
կացնոց (ablative plural)
կացնով (instrumental singular)
կացնովք (instrumental plural)
կացին (locative singular)
կացինս (locative plural)
կացին (nominative singular)
կացինք (nominative plural)
կացնի (genitive singular)
կացնաց (genitive plural)
կացնի (dative singular)
կացնաց (dative plural)
կացին (accusative singular)
կացինս (accusative plural)
կացնէ (ablative singular)
կացնաց (ablative plural)
կացնաւ (instrumental singular)
կացնաւք = կացնօք (kacʻnawkʻ = kacʻnōkʻ) (instrumental plural)
կացնի (locative singular)
կացինս (locative plural)

xcl-decl-noun

կացնաւք = կացնօք

post-classical
there is an alternative instrumental singular կացնեաւ (kacʻneaw), presupposing a nominative *կացնի (*kacʻni)

desctree

Armenian: կացին (kacʻin)
→ Cappadocian Greek: κάτζιν (kátzin)

Borrowed from Classical Syriac ܚܨܝܢܐ (xaṣṣīnāʼ, “axe, pickaxe”), from Akkadian 𒍏𒄩𒍣𒅔 (ḫaṣṣinnum). This is the only instance where Syriac ܚ (x) yields Old Armenian կ (k).


նիզակ

nizak (romanization)
նիզակ (nominative singular)
նիզակք (nominative plural)
նիզակի (genitive singular)
նիզակաց (genitive plural)
նիզակի (dative singular)
նիզակաց (dative plural)
նիզակ (accusative singular)
նիզակս (accusative plural)
նիզակէ (ablative singular)
նիզակաց (ablative plural)
նիզակաւ (instrumental singular)
նիզակի (locative singular)
նիզակս (locative plural)

xcl-decl-noun

նիզակաւք = նիզակօք

Armenian: նիզակ (nizak)

From Middle Iranian *nēzak. Compare Middle Persian 𐭭𐭩𐭰𐭪𐭩 (nycky) / nyck' (nēzag). Ultimately from Proto-Indo-Iranian *náyȷ́žʰam.

հարուած նիզակի

ի տէգ նիզակի վառեալ

անտառախիտ նիզակք

սատակել նիզակաւ գերանդւոյ

(by extension) shaft of the lance or spear

shield with a spear-like point in the center


սաղավարտ

head

սաղավարտ • (sałavart)

xcl-noun

սաղավարտ • (sałavart)

sałavart (romanization)
սաղավարտ (nominative singular)
սաղավարտք (nominative plural)
սաղավարտոյ (genitive singular)
սաղավարտոց (genitive plural)
սաղավարտոյ (dative singular)
սաղավարտոց (dative plural)
սաղավարտ (accusative singular)
սաղավարտս (accusative plural)
սաղավարտոյ (ablative singular)
սաղավարտոց (ablative plural)
սաղավարտով (instrumental singular)
սաղավարտովք (instrumental plural)
սաղավարտ (locative singular)
սաղավարտս (locative plural)


սոճի

head

սոճի • (soči)

xcl-noun

սոճի • (soči)

soči (romanization)
սոճի (nominative singular)
սոճիք (nominative plural)
սոճւոյ (genitive singular)
սոճեաց (genitive plural)
սոճւոյ (dative singular)
սոճեաց (dative plural)
սոճի (accusative singular)
սոճիս (accusative plural)
սոճւոյ (ablative singular)
սոճեաց (ablative plural)
սոճեաւ (instrumental singular)
սոճեաւք = սոճեօք (sočeawkʻ = sočeōkʻ) (instrumental plural)
սոճի (locative singular)
սոճիս (locative plural)

xcl-decl-noun

սոճեաւք = սոճեօք

desc

Armenian: սոճի (soči), շոճի (šoči), շոջի (šoǰi)

desctree

→ Georgian: სოჭი (soč̣i)
→ Ossetian: соцъи (soc’i)

Borrowed from an unattested Iranian descendant of Proto-Iranian *sauč- (“to burn”), whence Avestan 𐬯𐬀𐬊𐬗- (saoc-), Parthian 𐫘𐫇𐫝- (swc-), Persian سوختن (suxtan, “to burn”), Ossetian судзын (suʒyn, “to burn; to kindle”), because resinous pinewood is easily kindled. For the semantics compare մարխ (marx).
The form շոճ(ի) (šoč(i)) arose due to assimilation, on which see պատշաճ (patšač).


կեչի

head

կեչի • (kečʻi)

xcl-noun

կեչի • (kečʻi)

The origin is uncertain. See Armenian կեչի (kečʻi, “birch”).

ղորկա, ղորկայ, ղոկա [=λάριξ]· կեծի, կեչի
łorka, łorkay, łoka [=λάριξ]· keci, kečʻi

6th–12th? centuries, Baṙkʻ Gałianosi [The Greek–Armenian Dictionary to Galen]

Larix decidua
Larix decidua#Translingual


նոճի

head

նոճի • (noči)

xcl-noun

նոճի • (noči)

noči (romanization)
նոճի (nominative singular)
նոճիք (nominative plural)
նոճւոյ (genitive singular)
նոճեաց (genitive plural)
նոճւոյ (dative singular)
նոճեաց (dative plural)
նոճի (accusative singular)
նոճիս (accusative plural)
նոճւոյ (ablative singular)
նոճեաց (ablative plural)
նոճեաւ (instrumental singular)
նոճեաւք = նոճեօք (nočeawkʻ = nočeōkʻ) (instrumental plural)
նոճի (locative singular)
նոճիս (locative plural)

xcl-decl-noun

նոճեաւք = նոճեօք


թեղի

head

թեղի • (tʻełi)

xcl-noun

թեղի • (tʻełi)

tʻełi (romanization)
թեղի (nominative singular)
թեղիք (nominative plural)
թեղւոյ (genitive singular)
թեղեաց (genitive plural)
թեղւոյ (dative singular)
թեղեաց (dative plural)
թեղի (accusative singular)
թեղիս (accusative plural)
թեղւոյ (ablative singular)
թեղեաց (ablative plural)
թեղեաւ (instrumental singular)
թեղեաւք = թեղեօք (tʻełeawkʻ = tʻełeōkʻ) (instrumental plural)
թեղի (locative singular)
թեղիս (locative plural)

xcl-decl-noun

թեղեաւք = թեղեօք

Armenian: թեղի (tʻeġi)

desctree

→ Old Georgian: თელაჲ (telay)
Georgian: თელა (tela)
→ Bats: თელ (tel)
→ Mingrelian: თელა (tela)

Probably a borrowing from a Mediterranean substrate, found also in Ancient Greek πτελέα (pteléa, “elm”) and Latin tilia (“linden”). Doublet of պտղի (ptłi). See also թեղօշ (tʻełōš).


կաղամախի

head

կաղամախի • (kałamaxi)

xcl-noun

կաղամախի • (kałamaxi)

kałamaxi (romanization)
կաղամախի (nominative singular)
կաղամախիք (nominative plural)
կաղամախւոյ (genitive singular)
կաղամախեաց (genitive plural)
կաղամախւոյ (dative singular)
կաղամախեաց (dative plural)
կաղամախի (accusative singular)
կաղամախիս (accusative plural)
կաղամախւոյ (ablative singular)
կաղամախեաց (ablative plural)
կաղամախեաւ (instrumental singular)
կաղամախի (locative singular)
կաղամախիս (locative plural)

xcl-decl-noun

կաղամախեաւք = կաղամախեօք

Middle Armenian: կաղմխի (kaġmxi)

Armenian: կաղմխի (kaġmxi) — Mush, գախմխի (gaxmxi) — Khotorjur

→ Armenian: կաղամախ (kaġamax)

Usually considered a borrowing from an unidentified source.
Ačaṙean connects with similar words in languages of Azerbaijan and the Caucasus, namely Salmas Azerbaijani kələmbur (“white poplar”), Tabriz Azerbaijani qələmə (“poplar”), Lak кӏялахӏи (kʼaˤlaħi, “poplar”), and assumes common borrowing into the languages of the region from a lost Urartian or Old Median word. He remarks that the homeland of the tree is unknown but that it spread eastward in view of Tehrani Persian تبریزی (tabrizi, “of or belonging to Tabriz; poplar-tree”), but according to Hacaloğlu, the latter is the black poplar, Populus nigra.
Saradževa, based on J̌ahukyan's personal communication, adduces also the Hesychian gloss καλαμίνδαρ (kalamíndar, “πλάτανος ἡδονιεῖς = plane-tree according to Edoni”), which is usually taken as a Thracian word of unknown origin, obviously containing *dar (“tree”) from Proto-Indo-European *dóru as the second component. Saradževa further compares Hesychian καλαδία (kaladía, “ῥυκάνη = plane-tree”). She assumes a borrowing from a Mediterranean substrate for all these words.
Martirosyan connects also dialectal Ararat Armenian կալամա ծառ (kalama caṙ), քալամբըռ (kʻalambəṙ) and considers կաղամ-ախ(-ի) (kałam-ax(-i)) a Mediterranean/Pontic tree name composed of *kalam- and a "tree-suffix" -ախ (-ax). He explains the Azerbaijani parallel by dissimilation from *kalam-dar (again with *dar (“tree”)) → *kalam-bar, but this is based on the unreliable Salmas Azerbaijani form kälämbär quoted by Ačaṙean.
The following forms usually are not cited in the literature, but clearly are related: dialectal Nakhijevan Azerbaijani kələnbir, kələmbir (“a kind of tree, probably aspen”), South Azerbaijani کلنبوُر (kələnbur), کلمپور (kələmpur, “Tilia”), göy qələmə (“white poplar”). Moreover, Azerbaijani qələmə (“poplar”) given by Ačaṙean is much more widespread than assumed by him and has the additional meaning ‘plane-tree’ in dialects. The supposed Rutul form kalax ‘poplar’ cited by Ačaṙean based on Erckert does not exist in modern materials on the language and should be amended to къавах (q:avaꭓ, “poplar”) and joined with Lezgi къавах (q̄avaꭓ, “poplar”) and other Caucasian forms cited by J̌ahukyan, all of which, however, should be removed from comparison as recent Turkic borrowings.
In reality, probably a Northeast Caucasian borrowing, from a native Northeast Caucasian compound containing a word for ‘white’ of the form *kala- or similar (compare inherited Lak кӏяла (kʼaˤla, “white”)) and a certain tree name, perhaps ‘poplar’, or even simply ‘wood, timber’ or ‘tree’: compare Chechen мах (max, “aspen”), Ingush мих (mix), миха (mixa, “aspen; poplar”), Avar мах (max, “birch”), in oblique cases махи- (maxi-), Lak мархъ (marq, “poles for planking the ceiling; birch”), мурхь (murx̂, “tree”), мак (mak, “softwood”), dialectal махъ (maq, “birch”), гьи (hi, “birch”), Tsez мей (mey), ме (me, “birch”), Budukh мерх (merx, “birch”), Dargwa махъ (maq, “birch”), Chechen маъ (maʔ, “alder”), Ingush миинг (miı̇ng, “alder”), мехинг (mexing), михинг (mixing, “poplar”) etc. For the middle element of καλα-μίν-δαρ (kala-mín-dar) compare especially the quoted Ingush forms. For the final element of Armenian կալա-մա (kala-ma), Azerbaijani qələ-mə compare Chechen маъ (maʔ, “alder”), Tsez мей (mey, “birch”). The unetymologized Ancient Greek καλαμίνθη (kalamínthē, “a good-smelling plant”) may contain the same *kala- ‘white’; for the second part compare the Kulturwort Armenian մանդակ (mandak).
Such a compound is represented by Lak кӏялахӏи (kʼaˤlaħi), кӏяла-гьи (kʼaˤla-hi, “birch; possibly aspen, poplar”). See it for more.
For most of the above and many other Caucasian tree designations Nikolayev / Starostin reconstruct three separate Proto-Northeast Caucasian roots with reflexes in modern languages which are similar and tend to contaminate.
For tree names formed from a color compare Martirosyan 2010: “[the poplar, aspen, linden, plane] display a similar etymological pattern involving a semantic derivation from ideas like ‘shiny, bright’ and ‘pure’... The connection is based on the bright whiteness of the birchbark.” Note also the names of Populus alba in other languages, which contain the word for ‘white’ or ‘silver’: Azerbaijani göy qələmə, ağca-qovaq, Turkish ak-kavak, Jewish Literary Aramaic לְבָן (ləḇān), לְבַן (ləḇan, “white poplar”) from the root ל־ב־ן (l-b-n, “white”), Classical Syriac ܚܘܪܐ (ḥawrā), Arabic حَوْر (ḥawr) belonging to the root ܚ ܘ ܪ, ح و ر (ḥ w r) meaning “contrasting by white”, Russian то́поль серебри́стый (tópolʹ serebrístyj, literally “silvery poplar”), Central Kurdish سپیدار (spîdar, literally “white tree”), English white poplar. Note also Kabardian пхъэхуей (pꭓɛxʷujej, “birch”, literally “wood-white”).

unk

unidentified

cog

Lak кӏялахӏи (kʼaˤlaħi)

ar-root

ح و ر (ḥ w r)

cog

то́поль серебри́стый

Եւ բղխեցուցից յանջուր երկրին զմայրն եւ զտօսախն, զմուրտն եւ զնոճն եւ զսօսն, զսարդն եւ զսարոյն եւ զկաղամախն, զգին եւ զփայտն իւղոյ։

I will produce in the dry land the cedar and box, the myrtle and cypress and plane, the cedar and cypress and white poplar, the juniper and the olive wood.

Ew błxecʻucʻicʻ yanǰur erkrin zmayrn ew ztōsaxn, zmurtn ew znočn ew zsōsn, zsardn ew zsaroyn ew zkałamaxn, zgin ew zpʻaytn iwłoy.

[…] ի ներքոյ կաղնեաց եւ կաղամախեաց եւ վարսաւոր ծառոց […]
[…]i nerkʻoy kałneacʻ ew kałamaxeacʻ ew varsawor caṙocʻ[…]

[…] under oaks and white poplars and leafy trees […]

որպէս մայրն և նոճն և շոճն ե թեղօշն և սարդն և սարոյն և սոսն և յակրին և գին և կաղամախն և ուռին և տօսախն։

5th century, Agatʻangełos, Patmutʻiwn Hayocʻ [History of the Armenians] § 644

orpēs mayrn ew nočn ew šočn e tʻełōšn ew sardn ew saroyn ew sosn ew yakrin ew gin ew kałamaxn ew uṙin ew tōsaxn.

6th–12th? centuries, Baṙkʻ Gałianosi [The Greek–Armenian Dictionary to Galen]

Populus tremula
Populus tremula#Translingual

a species of poplar, namely white poplar, Populus alba and/or Eurasian aspen, Populus tremula

Եւ տացես բերել ինձ փայտս սարոյն մայր և կաղամախ ի Լիբանան լեռնէ […]
Ew tacʻes berel inj pʻayts saroyn mayr ew kałamax i Libanan leṙnē[…]
Send me also cypress, cedar and kałamax wood out of Mount Lebanon […]

Ապա եթէ ոք միտ եդեալ մեղմով ուշ ի կուրծսն, կամ սերմանիս կամ այլ ինչ նման սերմանց գտանէ ի ծառսն, ի սօսքն և կնձնիք և ի կաղամախիքն, և այլ բազում ծառք՝ որ նոցին նմանք են, պտուղ իմն ունին թանձրախիտ տերևօք․

5th century, Basil of Caesarea, Yałags Vecʻawreay ararčʻutʻean [Homiliae in Hexaemeron], (1830 edition, page 93)

Apa etʻē okʻ mit edeal mełmov uš i kurcsn, kam sermanis kam ayl inčʻ nman sermancʻ gtanē i caṙsn, i sōskʻn ew knjnikʻ ew i kałamaxikʻn, ew ayl bazum caṙkʻ, or nocʻin nmankʻ en, ptuł imn unin tʻanjraxit terewōkʻ;


անդ

and (romanization)
անդ (nominative singular)
անդք (nominative plural)
անդոյ (genitive singular)
անդոց (genitive plural)
անդոյ (dative singular)
անդոց (dative plural)
անդ (accusative singular)
անդս (accusative plural)
անդոյ (ablative singular)
անդոց (ablative plural)
անդով (instrumental singular)
անդովք (instrumental plural)
անդ (locative singular)
անդս (locative plural)
անդ (nominative singular)
անդք (nominative plural)
անդի (genitive singular)
անդից (genitive plural)
անդի (dative singular)
անդից (dative plural)
անդ (accusative singular)
անդս (accusative plural)
անդէ (ablative singular)
անդից (ablative plural)
անդիւ (instrumental singular)
անդիւք (instrumental plural)
անդի (locative singular)
անդս (locative plural)

xcl-decl-noun

there is also an unusual plural genitive-dative form <i class="Armn mention" lang="xcl">անդւոց</i> (andwocʻ)

Armenian: անդ (and), հանդ (hand)

Perhaps from Proto-Indo-European *h₂endʰ-, with cognates including Tocharian A ānt, Tocharian B ānte (“surface”), Sanskrit अन्धस (ándhas, “sprout of the Soma-plant”), Ancient Greek ἄνθος (ánthos).
Alternatively, from Proto-Armenian *and- (“door-frame, vestibule”) (whence դրանդի (drandi)) with a semantic shift “door-frame, threshold, vestibule” → “court, courtyard” → “estate; household; family” → “the outer part of estate/properties”. See դրանդի (drandi) for more.

inh

անդք


դրանդի

drandi (romanization)
դրանդի (nominative singular)
դրանդիք (nominative plural)
դրանդւոյ (genitive singular)
դրանդեաց (genitive plural)
դրանդւոյ (dative singular)
դրանդեաց (dative plural)
դրանդի (accusative singular)
դրանդիս (accusative plural)
դրանդւոյ (ablative singular)
դրանդեաց (ablative plural)
դրանդեաւ (instrumental singular)
դրանդի (locative singular)
դրանդիս (locative plural)

xcl-decl-noun

դրանդեաւք = դրանդեօք

the locative singular can be <i class="Armn mention" lang="xcl">դրանդւոջ</i> (drandwoǰ)

Armenian: դրանդի (drandi)

From դր- (dr-, “door”) + Proto-Armenian *and- (“door-frame, vestibule”), whence also անդաստակ (andastak) and perhaps անդ (and), from Proto-Indo-European *h₂énHt-ih₂; cognate with Sanskrit आता (ātā, “door-frame, door-posts”), Avestan 𐬄𐬌𐬚𐬌𐬌𐬁 (ąiθiiā, “door-post”), Latin antae (“square pilasters, wall posts of a temple”), Old Norse ǫnd (“front room, corridor”).


տեղ

teł (romanization)
տեղ (nominative singular)
տեղք (nominative plural)
տեղի (genitive singular)
տեղաց (genitive plural)
տեղի (dative singular)
տեղաց (dative plural)
տեղ (accusative singular)
տեղս (accusative plural)
տեղէ (ablative singular)
տեղաց (ablative plural)
տեղաւ (instrumental singular)
տեղաւք = տեղօք (teławkʻ = tełōkʻ) (instrumental plural)
տեղի (locative singular)
տեղս (locative plural)

xcl-decl-noun

տեղաւք = տեղօք

Armenian: տեղ (teġ)

From earlier ետղ (etł), from Proto-Indo-European *sedlo-, from *sed- (“to sit”). Cognates include Ancient Greek (Laconia) ἑλλά (hellá, “seat”), Latin sella (“seat, chair, saddle”), Old Church Slavonic седьло (sedĭlo) (Russian седло (sedlo)), Old High German sezzal (“seat”) (German Sessel) and Old English setl (English settle).

ի տեղ

instead, in substitution for, in the place of

անցանել ի տեղ ուրուք

to stand instead of, to supply the place of, to substitute, to replace

յամենայն տեղ


տեղ

teł (romanization)
տեղ (nominative singular)
տեղք (nominative plural)
տեղոյ (genitive singular)
տեղոց (genitive plural)
տեղոյ (dative singular)
տեղոց (dative plural)
տեղ (accusative singular)
տեղս (accusative plural)
տեղոյ (ablative singular)
տեղոց (ablative plural)
տեղով (instrumental singular)
տեղովք (instrumental plural)
տեղ (locative singular)
տեղս (locative plural)

→ Armenian: տեղ (teġ)

The origin is uncertain.
Ačaṙyan considers a Classical Syriac borrowing, comparing Classical Syriac ܛܠܐ (ṭalāʼ, “dew”) and noting the alternative form տաղ- (tał-) found in the derived term տաղատարափ (tałatarapʻ).

տեղային ի ձեզ զտեղ երկնաւոր շնորհիցն

տեղ ոսկի տեղայր ի փեսայութեանն Արտաշիսի ― teł oski tełayr i pʻesayutʻeann Artašisi ― gold fell in showers at the nuptials of Artashes

(figuratively) anything falling abundantly from above, shower


նախդիր

naxdir (romanization)
նախդիր (nominative singular)
նախդիրք (nominative plural)
նախդրի (genitive singular)
նախդրաց (genitive plural)
նախդրի (dative singular)
նախդրաց (dative plural)
նախդիր (accusative singular)
նախդիրս (accusative plural)
նախդրէ (ablative singular)
նախդրաց (ablative plural)
նախդրաւ (instrumental singular)
նախդրի (locative singular)
նախդիրս (locative plural)
նախդիր (nominative singular)
նախդիրք (nominative plural)
նախդրի (genitive singular)
նախդրից (genitive plural)
նախդրի (dative singular)
նախդրից (dative plural)
նախդիր (accusative singular)
նախդիրս (accusative plural)
նախդրէ (ablative singular)
նախդրից (ablative plural)
նախդրիւ (instrumental singular)
նախդրիւք (instrumental plural)
նախդրի (locative singular)
նախդիրս (locative plural)

նախդրաւք = նախդրօք

Armenian: նախդիր (naxdir)


շաղկապ

head

շաղկապ • (šałkap)

xcl-noun

շաղկապ • (šałkap)

šałkap (romanization)
շաղկապ (nominative singular)
շաղկապք (nominative plural)
շաղկապի (genitive singular)
շաղկապաց (genitive plural)
շաղկապի (dative singular)
շաղկապաց (dative plural)
շաղկապ (accusative singular)
շաղկապս (accusative plural)
շաղկապէ (ablative singular)
շաղկապաց (ablative plural)
շաղկապաւ (instrumental singular)
շաղկապի (locative singular)
շաղկապս (locative plural)

xcl-decl-noun

շաղկապաւք = շաղկապօք

→ Armenian: շաղկապ (šaġkap) (learned)

From շաղ- (šał-) + կապ (kap). Calque of Ancient Greek σύνδεσμος (súndesmos).

calque

իսկ ըստ անհաւաստոյն, ըստ որում զեւն շաղկապ դնէ՝ արտաքուստ յայտնէ զամենայն իմաստասիրութիւն
isk əst anhawastoyn, əst orum zewn šałkap dnē, artakʻust yaytnē zamenayn imastasirutʻiwn

6th century, Dawitʻ Anyałtʻ, Verlucʻutʻiwn neracutʻeann Porpʻiwri [Commentary on Porphyry’s Isagoge] 6.23

And by unclarity: in so far as he puts the conjunction “and,” he indicates that the whole of philosophy is external.


քիմք

kʻimkʻ (romanization)
քիմք (nominative plural)
քմաց (genitive plural)
քմաց (dative plural)
քիմս (accusative plural)
քմաց (ablative plural)
քմաւք = քմօք (kʻmawkʻ = kʻmōkʻ) (instrumental plural)
քիմս (locative plural)

xcl-decl-noun-pl

քմաւք = քմօք

Armenian: քիմք (kʻimkʻ)

From Proto-Indo-European *kʷem- (“to swallow”) + -ք (-kʻ). Cognates include Sanskrit चमति (camati, “to sip, to drink”), Persian چم (čam, “eating and drinking”), کام (kâm, “palate”), Icelandic hvoma (“to swallow”).

cog

լեզու նորա ի քիմս իւր կցեցաւ

ընդ քիմս ժպտիլ

to laugh constrainedly, from the teeth outward

ընդ քմաց

by whim, humorously, capriciously, fantastically

ի քմաց


հոլով

holov (romanization)
հոլով (nominative singular)
հոլովք (nominative plural)
հոլովի (genitive singular)
հոլովից (genitive plural)
հոլովի (dative singular)
հոլովից (dative plural)
հոլով (accusative singular)
հոլովս (accusative plural)
հոլովէ (ablative singular)
հոլովից (ablative plural)
հոլովիւ (instrumental singular)
հոլովիւք (instrumental plural)
հոլովի (locative singular)
հոլովս (locative plural)

Armenian: հոլով (holov)

Ačaṙean following Pedersen derives from the o-grade of Proto-Indo-European *kʷel- (“to turn”), but this is phonologically irregular.

հոլով անուանց


է

ē (romanization)
է (nominative singular)
էք (nominative plural)
էի (genitive singular)
էից (genitive plural)
էի (dative singular)
էից (dative plural)
է (accusative singular)
էս (accusative plural)
էէ (ablative singular)
էից (ablative plural)
էիւ (instrumental singular)
էիւք (instrumental plural)
էի (locative singular)
էս (locative plural)

Armenian: է (ē)

From Proto-Armenian *ei, from *eti, from Proto-Indo-European *h₁ésti, the regular reflex of which would have been *եստ (*est). We are dealing here with the analogical influence of the corresponding ending of thematic verbs (compare բերէ (berē)) and the analogical extension of the secondary stem *e(h)- deriving from *h₁ésmi.

being, existence, something or someone that exists


խանութ

head

խանութ • (xanutʻ)

xcl-noun

խանութ • (xanutʻ)

xanutʻ (romanization)
խանութ (nominative singular)
խանութք (nominative plural)
խանթի (genitive singular)
խանթաց (genitive plural)
խանթի (dative singular)
խանթաց (dative plural)
խանութ (accusative singular)
խանութս (accusative plural)
խանթէ (ablative singular)
խանթաց (ablative plural)
խանթաւ (instrumental singular)
խանթաւք = խանթօք (xantʻawkʻ = xantʻōkʻ) (instrumental plural)
խանթի (locative singular)
խանութս (locative plural)

xcl-decl-noun

խանթաւք = խանթօք

Armenian: խանութ (xanutʻ)

խանթի տիկին ― xantʻi tikin ― shopkeeper

ի խանութ նստել

խանութք ալեաց


փասիան

head

փասիան • (pʻasian)

xcl-noun

փասիան • (pʻasian)

pʻasian (romanization)
փասիան (nominative singular)
փասիանք (nominative plural)
փասիանի (genitive singular)
փասիանաց (genitive plural)
փասիանի (dative singular)
փասիանաց (dative plural)
փասիան (accusative singular)
փասիանս (accusative plural)
փասիանէ (ablative singular)
փասիանաց (ablative plural)
փասիանաւ (instrumental singular)
փասիանի (locative singular)
փասիանս (locative plural)

xcl-decl-noun

փասիանաւք = փասիանօք

the oblique cases are based on post-classical evidence

→ Armenian: փասիան (pʻasian) (learned)

Borrowed from Ancient Greek φασιανός (phasianós).


մսագործ

msagorc (romanization)
մսագործ (nominative singular)
մսագործք (nominative plural)
մսագործի (genitive singular)
մսագործաց (genitive plural)
մսագործի (dative singular)
մսագործաց (dative plural)
մսագործ (accusative singular)
մսագործս (accusative plural)
մսագործէ (ablative singular)
մսագործաց (ablative plural)
մսագործաւ (instrumental singular)
մսագործի (locative singular)
մսագործս (locative plural)

xcl-decl-noun

մսագործաւք = մսագործօք

Armenian: մսագործ (msagorc)


ատաղձ

head

ատաղձ • (atałj)

xcl-noun

ատաղձ • (atałj)

atałj (romanization)
ատաղձ (nominative singular)
ատաղձք (nominative plural)
ատաղձի (genitive singular)
ատաղձից (genitive plural)
ատաղձի (dative singular)
ատաղձից (dative plural)
ատաղձ (accusative singular)
ատաղձս (accusative plural)
ատաղձէ (ablative singular)
ատաղձից (ablative plural)
ատաղձիւ (instrumental singular)
ատաղձիւք (instrumental plural)
ատաղձի (locative singular)
ատաղձս (locative plural)

xcl-decl-noun

the above declension is postulated by the Nor Baṙgirkʿ but is not attested

Armenian: ատաղձ (ataġj)

From Proto-Indo-European *dl̥h₁-, zero-grade of *delh₁- (“to cleave, cut, work on timber”), grown with a prothetic ա- (a-) and enlarged by -ձ (-j); the closest cognates are Ancient Greek δάλτος (dáltos, “writing tablet”) and Czech dláha (“splint”).

cog

any construction material, especially timber


դերձակ

derjak (romanization)
դերձակ (nominative singular)
դերձակք (nominative plural)
դերձակի (genitive singular)
դերձակաց (genitive plural)
դերձակի (dative singular)
դերձակաց (dative plural)
դերձակ (accusative singular)
դերձակս (accusative plural)
դերձակէ (ablative singular)
դերձակաց (ablative plural)
դերձակաւ (instrumental singular)
դերձակի (locative singular)
դերձակս (locative plural)

xcl-decl-noun

դերձակաւք = դերձակօք

Armenian: դերձակ (derjak)

Middle Armenian: դերձիկ (derjik)

From Middle Iranian *darzāk, according to Asatryan an agent noun from the root *darz- (“to attach, fasten; to load; to sew”), found also in դերձան (derjan), հանդերձ (handerj). For the suffix see -ակ (-ak). See Persian درزی (darzi) for more.
The form դերձիկ (derjik) corresponds to Middle Persian [Book Pahlavi needed] (dlcyk' /darzīg/, “tailor”).


տալ

tal (romanization)
տալ (nominative singular)
տալք (nominative plural)
տալի (genitive singular)
տալից (genitive plural)
տալի (dative singular)
տալից (dative plural)
տալ (accusative singular)
տալս (accusative plural)
տալէ (ablative singular)
տալից (ablative plural)
տալիւ (instrumental singular)
տալիւք (instrumental plural)
տալի (locative singular)
տալս (locative plural)

Armenian: տալ (tal)

From Proto-Indo-European *ǵl̥h₂ōws (“sister-in-law”), which should have given *ծալ (*cal), but the anlaut was modified under the influence of տագր (tagr).


դաս

das (romanization)
դաս (nominative singular)
դասք (nominative plural)
դասու (genitive singular)
դասուց (genitive plural)
դասու (dative singular)
դասուց (dative plural)
դաս (accusative singular)
դասս (accusative plural)
դասէ (ablative singular)
դասուէ (ablative singular)
դասուց (ablative plural)
դասու (instrumental singular)
դասուք (instrumental plural)
դասու (locative singular)
դասս (locative plural)
դաս (nominative singular)
դասք (nominative plural)
դասի (genitive singular)
դասից (genitive plural)
դասի (dative singular)
դասից (dative plural)
դաս (accusative singular)
դասս (accusative plural)
դասէ (ablative singular)
դասից (ablative plural)
դասիւ (instrumental singular)
դասիւք (instrumental plural)
դասի (locative singular)
դասս (locative plural)

xcl-decl-noun

դասէ, դասուէ

Armenian: դաս (das)
→ Udi: даьс (däs)

Together with Old Georgian დასი (dasi) borrowed from Iranian: compare Khotanese [script needed] (dasa, “section or arrangement”), Ossetian дасун (dasun, “to heap up”). Further connections outside of Iranian unknown. See also դարսել (darsel).

cog

դաս դաս

in several orders or assemblages, in several companies

group, division, body (of men, animals, soldiers, etc.); choir (of angels)

special place of divine service in the church

դաս ասել ումեք


ուսուցիչ

head

ուսուցիչ • (usucʻičʻ)

xcl-noun

ուսուցիչ • (usucʻičʻ)

usucʻičʻ (romanization)
ուսուցիչ (nominative singular)
ուսուցիչք (nominative plural)
ուսուցչի (genitive singular)
ուսուցչաց (genitive plural)
ուսուցչի (dative singular)
ուսուցչաց (dative plural)
ուսուցիչ (accusative singular)
ուսուցիչս (accusative plural)
ուսուցչէ (ablative singular)
ուսուցչաց (ablative plural)
ուսուցչաւ (instrumental singular)
ուսուցչի (locative singular)
ուսուցիչս (locative plural)

xcl-decl-noun

ուսուցչաւք = ուսուցչօք

Armenian: ուսուցիչ (usucʻičʻ)


նկար

nkar (romanization)
նկար (nominative singular)
նկարք (nominative plural)
նկարու (genitive singular)
նկարուց (genitive plural)
նկարու (dative singular)
նկարուց (dative plural)
նկար (accusative singular)
նկարս (accusative plural)
նկարէ (ablative singular)
նկարուց (ablative plural)
նկարու (instrumental singular)
նկարուք (instrumental plural)
նկարու (locative singular)
նկարս (locative plural)
նկար (nominative singular)
նկարք (nominative plural)
նկարի (genitive singular)
նկարաց (genitive plural)
նկարի (dative singular)
նկարաց (dative plural)
նկար (accusative singular)
նկարս (accusative plural)
նկարէ (ablative singular)
նկարաց (ablative plural)
նկարաւ (instrumental singular)
նկարաւք = նկարօք (nkarawkʻ = nkarōkʻ) (instrumental plural)
նկարի (locative singular)
նկարս (locative plural)

նկարաւք = նկարօք

Armenian: նկար (nkar)

A Middle Iranian borrowing: compare Middle Persian 𐫗𐫃𐫀𐫡 (ngʾr /nigār/, “painting, picture”), Persian نگار (negâr). For the ultimate origin compare Persian نگریستن (negaristan, “to see, look”), نگاشتن (negâštan, “to paint”). Georgian ნიკორა (niḳora) is also from Iranian.

cog

ի նկարու հանել

to paint, to take or draw a portrait; to describe

թատրոնական նկարք

մաւրիտանական նկար ― mawritanakan nkar ― mauresque, moorish style of painting; arabesque

painting, picture; image, figure, effigy

embroidery or needlework of divers colours


ձկնորս

jknors (romanization)
ձկնորս (nominative singular)
ձկնորսք (nominative plural)
ձկնորսի (genitive singular)
ձկնորսաց (genitive plural)
ձկնորսի (dative singular)
ձկնորսաց (dative plural)
ձկնորս (accusative singular)
ձկնորսս (accusative plural)
ձկնորսէ (ablative singular)
ձկնորսաց (ablative plural)
ձկնորսաւ (instrumental singular)
ձկնորսի (locative singular)
ձկնորսս (locative plural)

xcl-decl-noun

ձկնորսաւք = ձկնորսօք

Armenian: ձկնորս (jknors)

նաւակ ձկնորսի

երեքարձէն ձկնորսի ― erekʻarjēn jknorsi ― harpoon, fishspear

կարթ ձկնորսի ― kartʻ jknorsi ― fishhook

քաղաք ձկնորսաց ― kʻałakʻ jknorsacʻ ― fisher-town


իշխան

head

իշխան • (išxan)

xcl-noun

իշխան • (išxan)

išxan (romanization)
իշխան (nominative singular)
իշխանք (nominative plural)
իշխանի (genitive singular)
իշխանաց (genitive plural)
իշխանի (dative singular)
իշխանաց (dative plural)
իշխան (accusative singular)
իշխանս (accusative plural)
իշխանէ (ablative singular)
իշխանաց (ablative plural)
իշխանաւ (instrumental singular)
իշխանի (locative singular)
իշխանս (locative plural)

xcl-decl-noun

իշխանաւք = իշխանօք

desctree

Armenian: իշխան (išxan)
→ English: ishkhan
→ Georgian: იშხანი (išxani)
→ Kyrgyz: ишхан (işhan)
→ Russian: ишха́н (išxán)

Borrowed from a Middle Iranian descendant of Old Iranian *xšāna-, with a prothetic vowel and metathesis; ultimately from Proto-Iranian *xšaH- (“to rule, be lord of”). Among the cognates compare especially Sogdian [script needed] (ʾγšʾwʾn /(ə)xšāwan/), [script needed] (ʾγšywny /(ə)xšēwanē/), [script needed] (ʾxšywn(y) /əxšēwanē/, “king”), further also Manichaean Parthian 𐫀𐫟𐫢𐫏𐫗𐫅 (ʾxšynd /axšēnd/, “prince”). Related to իշխեմ (išxem, “to rule”).

cog

իշխանաց իշխան, իշխան աշխարհի

the sovereign, the king; prince, crown-prince, heir-apparent

իշխան զօրուն ― išxan zōrun ― general of the army

իշխան երգոց

իշխան աշխարհի, խաւարի, մոլորութեան

the prince of darkness, satan, demon, fiend

իշխանք

իշխան լինել

to rule, to command, to be in power, in authority

իշխան առնել զոք

իշխան էր իւրոց ախտից

he was master of himself, or his own master

քում գլխոյդ չես իշխան

չէ իշխան

զիշխանի թեկն ածել

to pass oneself off for a prince; to play the grandee, to lord it

Հեղու անարգութիւն ի վերայ իշխանաց․ եւ զխոնարհս բժշկեաց։

Translation by Claude E. Cox
He pours dishonour on rulers, and he healed the humble.

Hełu anargutʻiwn i veray išxanacʻ; ew zxonarhs bžškeacʻ.

Զգունդն առաջին տայր ի ձեռն իշխանին Արծրունեաց, և նիզակակից նմա զմեծ իշխանն Մոկաց․ և զայլն ամենայն նախարարեան համահարզս երկոցունց, և զեմանայն բազմութիւն գնդին թեւս աստի և անտի կազմէր նոցա։

5th century, Ełišē, Vasn Vardanay ew Hayocʻ paterazmin [History of Vardan and the Armenian War] 6

Translation by Robert W. Thomson
The first division he entrusted to the prince of Artsrunik‘, with the great prince of Mokk‘ in support. Many other nobles he appointed as adjutants to these two, and deployed the mass of the troops on the wings to either side.

Zgundn aṙaǰin tayr i jeṙn išxanin Arcruneacʻ, ew nizakakicʻ nma zmec išxann Mokacʻ; ew zayln amenayn naxararean hamaharzs erkocʻuncʻ, ew zemanayn bazmutʻiwn gndin tʻews asti ew anti kazmēr nocʻa.

Եւ էր հրամանատար զաւրուն նորա պարսիկ ոմն իշխան՝ անուն Դատոյեան, հրամանաւ արքունի։

7th century, Sebēos, Patmutʻiwnʻ [History] 28

1999 translation by Robert W. Thomson
The commander of their force was a certain Persian prince named Datoyean, [appointed] by royal command.

Ew ēr hramanatar zawrun nora parsik omn išxan, anun Datoyean, hramanaw arkʻuni.


կարմրախայտ

karmraxayt (romanization)
կարմրախայտ (nominative singular)
կարմրախայտք (nominative plural)
կարմրախայտի (genitive singular)
կարմրախայտից (genitive plural)
կարմրախայտի (dative singular)
կարմրախայտից (dative plural)
կարմրախայտ (accusative singular)
կարմրախայտս (accusative plural)
կարմրախայտէ (ablative singular)
կարմրախայտից (ablative plural)
կարմրախայտիւ (instrumental singular)
կարմրախայտիւք (instrumental plural)
կարմրախայտի (locative singular)
կարմրախայտս (locative plural)

xcl-decl-noun

կարմրախայտից

կարմրախայտից

կարմրախայտից

կարմրախայտիւ

կարմրախայտիւք

desc

Armenian: կարմրախայտ (karmraxayt), կարմրախետ (karmraxet), կարմրխետ (karmrxet) — dialectal

desctree

→ Georgian: კალმახი (ḳalmaxi), კალმახა (ḳalmaxa)
→⇒ Avar: кӏалмах-ччугӏа (kʼalmax-ččuʻa)
→ Bats: კალმახ (ḳalmax)
→ Chechen: кӏамах (kʼamax) — Kist
→ Ingush: кӏалмах (kʼalmax)
→ Laz: კარმახა (ǩarmaxa), კალმახა (ǩalmaxa) — Borghola, კალმახი (ǩalmaxi)
→ Mingrelian: კალმახი (ḳalmaxi), კალმახა (ḳalmaxa), კაჲმახა (ḳaymaxa) — Martvili–Bandza
→ Abkhaz: а-калмаҳа (a-kʼalmaḥa), а-калма́ҳ (a-kʼalmáḥ), а-камла́ҳ (a-kʼamláḥ)
→ Ossetian: къалмахи (k’almaxi)
→ Russian: калма́хи (kalmáxi)
→ Svan: კალმახ (ḳalmax), კალმა̈ხ (ḳalmäx), კალმახუ̂ (ḳalmaxû)
→ Udi: кӏалмах (ḳalmaꭓ)

From կարմիր (karmir, “red”) + -ա- (-a-) + խայտ (xayt, “spotted”), because of its red spots.

affix

Խոստացար երբեմն մեզ նպաստ առաքել ղուղակս եւ այն յատուկ կարմրախայտ, արտակիտեալ զնա կարթիւք ի կաղկաջահոս եւ ի կոհակաւէտ ականակիտ ականց։

11th century, Grigor Magistros, Grigor Magistrosi tʻłtʻerə [The letters of Grigor Magistros]

Xostacʻar erbemn mez npast aṙakʻel łułaks ew ayn yatuk karmraxayt, artakiteal zna kartʻiwkʻ i kałkaǰahos ew i kohakawēt akanakit akancʻ.

Բայց դու փութա՛ զխոստացեալսն առաքել, թէ ոչ, զկնի այսմ նամակի ճահեցուցից քեզ ճարտասան բանիւք ճայթմունս առասութեան, զի ոչ քաղցրասցի ի կոկորդս քո պարարտութիւն կարմրախայտիդ […]
Baycʻ du pʻutʻá zxostacʻealsn aṙakʻel, tʻē očʻ, zkni aysm namaki čahecʻucʻicʻ kʻez čartasan baniwkʻ čaytʻmuns aṙasutʻean, zi očʻ kʻałcʻrascʻi i kokords kʻo parartutʻiwn karmraxaytid[…]

Առ նոյն Մամիկոնեան, որ խնդրէր իմաստասիրել յաղագս ձկանց եւ առաքէր նմա կարմրախայտ։

Aṙ noyn Mamikonean, or xndrēr imastasirel yałags jkancʻ ew aṙakʻēr nma karmraxayt.