փաղէժ

head

փաղէժ • (pʻałēž)

xcl-noun

փաղէժ • (pʻałēž)

pʻałēž (romanization)
փաղէժ (nominative singular)
փաղէժք (nominative plural)
փաղիժի (genitive singular)
փաղիժից (genitive plural)
փաղիժի (dative singular)
փաղիժից (dative plural)
փաղէժ (accusative singular)
փաղէժս (accusative plural)
փաղիժէ (ablative singular)
փաղիժից (ablative plural)
փաղիժիւ (instrumental singular)
փաղիժիւք (instrumental plural)
փաղիժի (locative singular)
փաղէժս (locative plural)

desc

→ Armenian: փաղեժ (pʻaġež), փաղիժ (pʻaġiž)

The origin is unknown. Looks similar to փաղանգ (pʻałang). The ending is similar to the Iranian diminutive suffix -էճ (-ēč).

unk

unknown

Քանզի եղջերուք առ խածածս փաղիժիցն իմացան փոխանակ դեղ իւրեանց խեցգետի, որոյ կերակուրն անդէն բժկէ։

6th century, Philo of Alexandria, Yałags ban unel ew anasun kendaneacʻd, aṙ Liwsimakʻos [De Animalibus]

Translation by Abraham Terian
When deer are pricked by venomous spiders, they consider hops for their remedy and are healed.

Kʻanzi ełǰerukʻ aṙ xacacs pʻałižicʻn imacʻan pʻoxanak deł iwreancʻ xecʻgeti, oroy kerakurn andēn bžkē.


ժիժմակ

head

ժիժմակ • (žižmak)

xcl-noun

ժիժմակ • (žižmak)

desctree

Middle Armenian: ժիժմակ (žižmak), ժժմակ (žžmak), ժժմանք pl (žžmankʻ), ժժմունք pl (žžmunkʻ), ժիժմունք pl (žižmunkʻ)
Armenian: ժժմունք (žžmunkʻ), ժժվանք (žžvankʻ)

Ačaṙyan considers this an onomatopoeic formation together with Middle Armenian ժիժի (žiži, “dragonfly”).
More likely an Iranian borrowing: compare Yazghulami ʒəzmág (“camel spider”).

noncog

Արդ յայսմ հետէ ըստ նեպուկի գեաղջն կապճահամար ժժակք յամենայն ի դուռն արքունի ի սատակումն եկեսցեն։

10/13th century, Tʻovmay Arcruni and Ananun, Patmutʻiwn tann Arcruneacʻ [History of the House of Artsrunik]

Ard yaysm hetē əst nepuki geałǰn kapčahamar žžakkʻ yamenayn i duṙn arkʻuni i satakumn ekescʻen.

Քանզի եղեալ յումեք կայ մնայ, որպէս ասացեալ է, յիշատակարանի ոգւոցն տուընջենային գործոցն գարշատեսիլ ժիժմակքն (var. ժիժմունքն), որ բազում անգամ եւ առ որակս մարմնոյս տրամադրութիւնս երազոցն հիւթք տպաւորին։
Kʻanzi ełeal yumekʻ kay mnay, orpēs asacʻeal ē, yišatakarani ogwocʻn tuənǰenayin gorcocʻn garšatesil žižmakkʻn (var. žižmunkʻn), or bazum angam ew aṙ oraks marmnoys tramadrutʻiwns erazocʻn hiwtʻkʻ tpaworin.

8th century, Gregory of Nyssa, Tesutʻiwn yałags mardoys kazmutʻean [On the Formation of Man], (2008 edition, page 108)


սկաւառակ

head

սկաւառակ • (skawaṙak)

xcl-noun

սկաւառակ • (skawaṙak)

skawaṙak (romanization)
սկաւառակ (nominative singular)
սկաւառակք (nominative plural)
սկաւառակի (genitive singular)
սկաւառակաց (genitive plural)
սկաւառակի (dative singular)
սկաւառակաց (dative plural)
սկաւառակ (accusative singular)
սկաւառակս (accusative plural)
սկաւառակէ (ablative singular)
սկաւառակաց (ablative plural)
սկաւառակաւ (instrumental singular)
սկաւառակի (locative singular)
սկաւառակս (locative plural)

xcl-decl-noun

սկաւառակաւք = սկաւառակօք

→ Armenian: սկավառակ (skavaṙak)

An Iranian borrowing. Compare Persian سکوره (sokôra) and see it for more. Doublet of սկեւռին (skewṙin).

Փարիսեցի կոյր, սրբեա նախ զներքին բաժակին եւ զսկաւառակին, զի լինիցի եւ արտաքինն նոցա սուրբ։

Thou blind Pharisee, cleanse first that [which is] within the cup and platter, that the outside of them may be clean also.

Pʻarisecʻi koyr, srbea nax znerkʻin bažakin ew zskawaṙakin, zi linicʻi ew artakʻinn nocʻa surb.

Եւ անօրէն Փիլառտոսին հանեալ զսկաւառակ գլխոյն՝ արար գաւաթ եւ նովաւ ըմպէր գինի

1113 – 1140, Mattʻēos Uṙhayecʻi, Žamanakagrutʻiwn [Chronicle]

Translation by Ara Dostourian
His head was brought to Philaretus, and this impious man, taking the skull, made it into a cup which he used for drinking wine

Ew anōrēn Pʻilaṙtosin haneal zskawaṙak glxoyn, arar gawatʻ ew novaw əmpēr gini


սարոյ

saroy (romanization)
սարոյ (nominative singular)
սարոյք (nominative plural)
սարոյի (genitive singular)
սարոյից (genitive plural)
սարոյի (dative singular)
սարոյից (dative plural)
սարոյ (accusative singular)
սարոյս (accusative plural)
սարոյէ (ablative singular)
սարոյից (ablative plural)
սարոյիւ (instrumental singular)
սարոյիւք (instrumental plural)
սարոյի (locative singular)
սարոյս (locative plural)

a genitive-dative plural <i class="Armn mention" lang="xcl">սարոյց</i> (saroycʻ) is also attested

⇒ Middle Armenian: նոճսարի (nočsari)

desctree

→ Old Georgian: საროჲ (saroy, “cypress”)
Georgian: სარო (saro)

An Iranian borrowing: compare Middle Persian 𐫘𐫡𐫇 (srw /sarw/), Persian سرو (sarw), and the Arabic loanword سَرْو (sarw, “cypress”). See the latter for more. For the form սարուէն (saruēn) and the like compare Classical Syriac ܫܱܪܘܱܝܢܳܐ (šarwēnā, “Cupressus sempervirens”). See also սարդ (sard).


տաղախ

head

տաղախ • (tałax)

xcl-noun

տաղախ • (tałax)

Armenian: տաղախ (taġax)

Of unknown origin. Rare in Armenian. Related to Georgian ტალახი (ṭalaxi, “clay, mud; adobe”), and possibly dialectal Armenian տալախ (talax), տալաղ (talaġ, “coagulated, clotted”). Ačaṙyan derives տաղախ (tałax) from Georgian-Zan, because the word is more widespread there and may have a native origin: compare Georgian ტალა (ṭala, “pus from bad tooth”). The similarity with Arabic طَلْخ (ṭalḵ, “muddy water”), which represents a rare metathesis of the known root ل ط خ (l ṭ ḵ), is accidental.

unk

unknown

ar-root

ل ط خ (l ṭ ḵ)

Եւ էր ժամ զի օգնէր եղբօր իւրում` կրելով զզէնն ի ձեռին իւրում, եւ միւսով ձեռամբն տայր ցեղբայր իւր զխիճն կամ զտաղախ։
Ew ēr žam zi ōgnēr ełbōr iwrum` krelov zzēnn i jeṙin iwrum, ew miwsov jeṙambn tayr cʻełbayr iwr zxičn kam ztałax.


ծեփ

head

ծեփ • (cepʻ)

xcl-noun

ծեփ • (cepʻ)

cepʻ (romanization)
ծեփ (nominative singular)
ծեփք (nominative plural)
ծեփոյ (genitive singular)
ծեփոց (genitive plural)
ծեփոյ (dative singular)
ծեփոց (dative plural)
ծեփ (accusative singular)
ծեփս (accusative plural)
ծեփոյ (ablative singular)
ծեփոց (ablative plural)
ծեփով (instrumental singular)
ծեփովք (instrumental plural)
ծեփ (locative singular)
ծեփս (locative plural)

xcl-decl-noun

plural instrumental <i class="Armn mention" lang="xcl">ծեփօք</i> (cepʻōkʻ) is also attested

Armenian: ծեփ (cepʻ)

From Old Georgian წებო (c̣ebo, “gum, glue”). For the correspondence of the endings compare Old Armenian թեփ (tʻepʻ) ~ Georgian თებო (tebo).

Lo, when the wall is fallen, shall it not be said unto you, Where [is] the daubing wherewith ye have daubed.

5th century, Bible, Ezekiel 13.12.Եւ ահա կործանեցաւ որմն․ եւ ո՞չ եւս ասասցեն ցձեզ, թէ՝ Ո՞ւր է ծեփն ձեր զոր ծեփեցէքն։


նշդարի

head

նշդարի • (nšdari)

xcl-noun

նշդարի • (nšdari)

nšdari (romanization)
նշդարի (nominative singular)
նշդարիք (nominative plural)
նշդարւոյ (genitive singular)
նշդարեաց (genitive plural)
նշդարւոյ (dative singular)
նշդարեաց (dative plural)
նշդարի (accusative singular)
նշդարիս (accusative plural)
նշդարւոյ (ablative singular)
նշդարեաց (ablative plural)
նշդարեաւ (instrumental singular)
նշդարի (locative singular)
նշդարիս (locative plural)

xcl-decl-noun

նշդարեաւք = նշդարեօք

An Iranian borrowing: compare Persian ناشتر (nâštar, “spruce that lives up to 500 years”), possibly related to نوش (nuš) and literally meaning "immortal tree". Formed with the botanical suffix + -ի (-i).

cog

a kind of tree, variously identified as spruce, Picea or hornbeam, Carpinus


նշդարենի

head

նշդարենի • (nšdareni)

xcl-noun

նշդարենի • (nšdareni)

nšdareni (romanization)
նշդարենի (nominative singular)
նշդարենիք (nominative plural)
նշդարենւոյ (genitive singular)
նշդարենեաց (genitive plural)
նշդարենւոյ (dative singular)
նշդարենեաց (dative plural)
նշդարենի (accusative singular)
նշդարենիս (accusative plural)
նշդարենւոյ (ablative singular)
նշդարենեաց (ablative plural)
նշդարենեաւ (instrumental singular)
նշդարենի (locative singular)
նշդարենիս (locative plural)

xcl-decl-noun

նշդարենեաւք = նշդարենեօք

Formed with the botanical suffix + -ենի (-eni).


մարդարիշար

head

մարդարիշար • (mardarišar)

xcl-noun

մարդարիշար • (mardarišar)

A misspelling of *մարգաշիշայ (*margašišay), borrowed from Iranian – compare Persian مرقشیشا (marqašišâ, “marcasite”), itself from Semitic. See Arabic مَرْقَشِيتَا (marqašītā).

cog

مَرْقَشِيتَا

Arabic مَرْقَشِيتَا (marqašītā)

7th century, Anania Širakacʻi, Ašxarhacʻoycʻ [Geography]


երկք

erkkʻ (romanization)
երկք (nominative plural)
երկոց (genitive plural)
երկոց (dative plural)
երկս (accusative plural)
երկոց (ablative plural)
երկովք (instrumental plural)
երկս (locative plural)

→ Armenian: երկ (erk) (learned)

Borrowed from an unidentified Iranian cognate of Sogdian 𐫀𐫡𐫐 (ʾrk, “work, action, business”), Yagnobi арк (ark, “work”), Wakhi yark (“work”), Khwarezmian [script needed] (ʾrk, “work, labour”), Northern Kurdish erk (“task, duty”), Central Kurdish ئەرک (erk, “idem”), Khwarezmian [script needed] (ʾrk, “work, labour”), Middle Persian [Book Pahlavi needed] (hlg /harg/, “duty, tribute; work, effort”). Doublet of հարկ (hark). For the ultimate origin see Cheung.

երկս արկանել

to strive hard, to make an effort to, to tire oneself; to endeavour, to try

ուստերք քո եւ դստերք իմոյ որովայնի երկք եւ երկունք

Translation by Claude E. Cox
your sons and daughters, my womb's labours and birth-pangs

usterkʻ kʻo ew dsterkʻ imoy orovayni erkkʻ ew erkunkʻ

Եւ գնասցեն ընդ քեզ ատելութեամբ, եւ առցեն զամենայն վաստակս քո եւ զերկս քո․ եւ եղիցես՝ մերկ եւ խայտառակեալ, եւ յայտնեսցի ամօթ պոռնկութեան քո, եւ ամպարշտութիւնն քո եւ պոռնկութիւն քո։:

Ew gnascʻen ənd kʻez atelutʻeamb, ew aṙcʻen zamenayn vastaks kʻo ew zerks kʻo; ew ełicʻes, merk ew xaytaṙakeal, ew yaytnescʻi amōtʻ poṙnkutʻean kʻo, ew amparštutʻiwnn kʻo ew poṙnkutʻiwn kʻo.:


ագարակաբաշխ

head

ագարակաբաշխ • (agarakabašx)

xcl-noun

ագարակաբաշխ • (agarakabašx)

agarakabašx (romanization)
ագարակաբաշխ (nominative singular)
ագարակաբաշխք (nominative plural)
ագարակաբաշխի (genitive singular)
ագարակաբաշխաց (genitive plural)
ագարակաբաշխի (dative singular)
ագարակաբաշխաց (dative plural)
ագարակաբաշխ (accusative singular)
ագարակաբաշխս (accusative plural)
ագարակաբաշխէ (ablative singular)
ագարակաբաշխաց (ablative plural)
ագարակաբաշխաւ (instrumental singular)
ագարակաբաշխի (locative singular)
ագարակաբաշխս (locative plural)

xcl-decl-noun

ագարակաբաշխք

ագարակաբաշխի

ագարակաբաշխաց

ագարակաբաշխի

ագարակաբաշխաց

ագարակաբաշխս

ագարակաբաշխէ

ագարակաբաշխաց

ագարակաբաշխաւ

ագարակաբաշխաւք = ագարակաբաշխօք

ագարակաբաշխի

ագարակաբաշխս

From ագարակ (agarak) + -ա- (-a-) + բաշխեմ (bašxem). Calque of Ancient Greek ἀγρονόμος (agronómos).


շամբ

head

շամբ • (šamb)

xcl-noun

շամբ • (šamb)

šamb (romanization)
շամբ (nominative singular)
շամբք (nominative plural)
շամբի (genitive singular)
շամբից (genitive plural)
շամբի (dative singular)
շամբից (dative plural)
շամբ (accusative singular)
շամբս (accusative plural)
շամբէ (ablative singular)
շամբից (ablative plural)
շամբիւ (instrumental singular)
շամբիւք (instrumental plural)
շամբի (locative singular)
շամբս (locative plural)

desctree

Armenian: շամբ (šamb)
→ Azerbaijani: şam (Karabakh)

The origin is unknown. Related to Georgian შამბი (šambi, “reed”), Bats შამბ (šamb) and probably Adyghe щэмбар (śɛmbar), Kabardian шамбыр (šambər, “bamboo”).

unk

unknown


սկնդիկ

skndik (romanization)
սկնդիկ (nominative singular)
սկնդիկք (nominative plural)
սկնդկի (genitive singular)
սկնդկաց (genitive plural)
սկնդկի (dative singular)
սկնդկաց (dative plural)
սկնդիկ (accusative singular)
սկնդիկս (accusative plural)
սկնդկէ (ablative singular)
սկնդկաց (ablative plural)
սկնդկաւ (instrumental singular)
սկնդկի (locative singular)
սկնդիկս (locative plural)

xcl-decl-noun

սկնդկաւք = սկնդկօք

Probably a pejorative diminutive formation as սկունդ (skund, “dog, puppy”) + -իկ (-ik).


սկնդուկ

head

սկնդուկ • (sknduk)

xcl-noun

սկնդուկ • (sknduk)

sknduk (romanization)
սկնդուկ (nominative singular)
սկնդուկք (nominative plural)
սկնդկի (genitive singular)
սկնդկաց (genitive plural)
սկնդկի (dative singular)
սկնդկաց (dative plural)
սկնդուկ (accusative singular)
սկնդուկս (accusative plural)
սկնդկէ (ablative singular)
սկնդկաց (ablative plural)
սկնդկաւ (instrumental singular)
սկնդկի (locative singular)
սկնդուկս (locative plural)

xcl-decl-noun

սկնդկաւք = սկնդկօք


մական

makan (romanization)
մական (nominative singular)
մականք (nominative plural)
մականի (genitive singular)
մականաց (genitive plural)
մականի (dative singular)
մականաց (dative plural)
մական (accusative singular)
մականս (accusative plural)
մականէ (ablative singular)
մականաց (ablative plural)
մականաւ (instrumental singular)
մականի (locative singular)
մականս (locative plural)

մականաւք = մականօք

→ Armenian: մական (makan)

The origin is unknown. Mkrtčʿyan derives from Semitic, comparing Akkadian 𒄑𒈬𒅗𒉡 (^(GIŠ).mu-ka-nu /mukānu(m)/, “part of a loom, perhaps wooden staff, cross-beam”). But perhaps a better comparison is Aramaic מקניתה (mqnytʾ /*maqnīṯā/, “bundle of reeds”), from קניא (qnyʾ /qanyā/, “reed, cane, stalk, pen; tube, pipe; stick, staff, shaft”), Arabic قَنَاة (qanāh, “spear; tube”), Ge'ez ኵናት (kʷənat) / ኲናት (kʷinat, “spear”), Tigrinya ኵናት (kʷənat, “spear”), Tigre ኮናት (konat, “spear”), Hebrew קָנֶה (qānḗ, “stem, reed, cane”), Ugaritic 𐎖𐎐 (qn, “cane; arrow”), Eblaite 𒄀 (/qanuwum, qanûm/), Akkadian 𒄀 (/qanû/, “reed”), whence Ancient Greek κάννα (kánna, “reed”), Latin canna (“reed”) and endless European descendants like English cane for which the reader is referred to the Latin.

unk

unknown


զաւեշտարար

head

զաւեշտարար • (zaweštarar)

xcl-noun

զաւեշտարար • (zaweštarar)

→ Armenian: զավեշտարար (zaveštarar)

From *զաւեշտ (*zawešt) + առնեմ (aṙnem, “to do, make”). For the first component see զավեշտ (zavešt).

af

hy:Բառգիրք հայոց


գադիշ

head

գադիշ • (gadiš)

xcl-noun

գադիշ • (gadiš)

gadiš (romanization)
գադիշ (nominative singular)
գադիշք (nominative plural)
գադշի (genitive singular)
գադշի (dative singular)
գադիշ (accusative singular)
գադիշս (accusative plural)
գադշէ (ablative singular)
գադշի (locative singular)
գադիշս (locative plural)

xcl-decl-noun

the instrumental singular and the genitive/dative/instrumental plural are not attested, which does not allow determining whether the word followed an i-type or an i-a-type declension


կիկնոս

Դարձեալ եթէ կամեսցիս տեղեկանալ մեւս եւս թռչնոյ՝ որ անուանեալ կոչի կիկնոս, այս ինքն փոր կամ ձկնաքաղ, թէ զիարդ կիկնոսն հաւ մխէ զերկայն պարանոցն ի ջուրն, զի ի խորոց անտի ի վեր ածից է զպէտս իւրոյ կերակրոյն։
Darjeal etʻē kamescʻis tełekanal mews ews tʻṙčʻnoy, or anuaneal kočʻi kiknos, ays inkʻn pʻor kam jknakʻał, tʻē ziard kiknosn haw mxē zerkayn paranocʻn i ǰurn, zi i xorocʻ anti i ver acicʻ ē zpēts iwroy kerakroyn.
Translation by John A. C. Greppin
Moreover, if you should wish to be informed of another bird which os called the kiknos, the same as a pʻor ('swan') or jknakʻał ('heron'); how the kiknos bird extends its long neck into the water so that thence from the bottom it would carry up the necessities for its nourishment.

5th century, Basil of Caesarea, Yałags Vecʻawreay ararčʻutʻean [Homiliae in Hexaemeron]


տիկ

tik (romanization)
տիկ (nominative singular)
տիկք (nominative plural)
տկի (genitive singular)
տկաց (genitive plural)
տկի (dative singular)
տկաց (dative plural)
տիկ (accusative singular)
տիկս (accusative plural)
տկէ (ablative singular)
տկաց (ablative plural)
տկաւ (instrumental singular)
տկաւք = տկօք (tkawkʻ = tkōkʻ) (instrumental plural)
տկի (locative singular)
տիկս (locative plural)

տկաւք = տկօք

Armenian: տիկ (tik)

→ Old Georgian: ტიკი (ṭiḳi)

Georgian: ტიკი (ṭiḳi)

desc

→ Udi: тӏикӏ (ṭiḳ)

→ Udi: тӏикӏ (ṭiḳ)

⇒ Middle Armenian: տկճոր (tkčor)

→ Assyrian Neo-Aramaic: ܩܘܟܘܪ (kūčūr)

→ Georgian: ტიკჭორა (ṭiḳč̣ora)

The origin is uncertain. Traditionally explained as "goat (skin)" and connected with Proto-West Germanic *tigā (“she-goat”), *tikkīn (“kid, young goat”, diminutive), Laconian Ancient Greek δίζα (díza, “goat”), and derived from Proto-Indo-European *digʰ- (“goat”), but that would rather give *տիգ (*tig). Similar words are found in non-Indo-European languages: Old Georgian თიკანი (tiḳani, “kid, young goat”), Proto-Avaro-Andian *ṭuka (“he-goat”), Proto-Tsezian *ṭiġ̥₁a (“he-goat”), Proto-Turkic *teke (“he-goat”). The interrelationship of these forms is uncertain. Finally, note the group of Semitic words meaning "wineskin" or "goatskin": Imperial Aramaic 𐡆𐡒 (zq), Jewish Palestinian Aramaic, Jewish Literary Aramaic, Jewish Babylonian Aramaic זִיקָּא (ziqqā), Classical Syriac ܙܩܐ (zeqqā), Arabic زِقّ (ziqq), Akkadian 𒋢𒍣𒄣 (^(KUŠ)zi-qu /ziqqu/).

cog

skin (vessel made of animal skin (such as goatskin), used for holding liquids such as wine (wineskin), water (waterskin), oil, etc.)


դէպք

head

դէպք • (dēpkʻ) pl

xcl-noun

դէպք • (dēpkʻ) pl

dēpkʻ (romanization)
դիպք (nominative plural)
դիպաց (genitive plural)
դիպաց (dative plural)
դիպս (accusative plural)
դիպաց (ablative plural)
դիպաւք = դիպօք (dipawkʻ = dipōkʻ) (instrumental plural)
դիպս (locative plural)

xcl-decl-noun-pl

դիպաւք = դիպօք


անդերձապետ

anderjapet (romanization)
անդերձապետ (nominative singular)
անդերձապետք (nominative plural)
անդերձապետի (genitive singular)
անդերձապետաց (genitive plural)
անդերձապետի (dative singular)
անդերձապետաց (dative plural)
անդերձապետ (accusative singular)
անդերձապետս (accusative plural)
անդերձապետէ (ablative singular)
անդերձապետաց (ablative plural)
անդերձապետաւ (instrumental singular)
անդերձապետի (locative singular)
անդերձապետս (locative plural)

xcl-decl-noun

անդերձապետաց

անդերձապետաց

անդերձապետաց

անդերձապետաւ

անդերձապետաւք = անդերձապետօք

Alternative form of հանդերձապետ (handerjapet)


հրամանատար

hramanatar (romanization)
հրամանատար (nominative singular)
հրամանատարք (nominative plural)
հրամանատարի (genitive singular)
հրամանատարաց (genitive plural)
հրամանատարի (dative singular)
հրամանատարաց (dative plural)
հրամանատար (accusative singular)
հրամանատարս (accusative plural)
հրամանատարէ (ablative singular)
հրամանատարաց (ablative plural)
հրամանատարաւ (instrumental singular)
հրամանատարի (locative singular)
հրամանատարս (locative plural)

հրամանատարաց

հրամանատարաց

հրամանատարաց

հրամանատարաւ

հրամանատարաւք = հրամանատարօք

→ Armenian: հրամանատար (hramanatar)

An Iranian borrowing: compare Old Persian [script needed] (framātar, “master, lord”), Middle Persian [Book Pahlavi needed] (plmʾtʾl /framādār/, “commander, ruler, chief”). For the constituents see Old Armenian հրամայեմ (hramayem), հրաման (hraman) and Persian ـدار (-dâr). The form հրամանատար (hramanatar) is either a folk-etymological reshaping of հրամատար (hramatar) as հրաման (hraman, “command”) + -ա- (-a-) + -տար (-tar, “to carry”) or is borrowed from a parallel Iranian form: compare Sogdian [Syriac needed] (frmʾndʾr /framāndār/, “governor, tutor”), Persian فرماندار (farmândâr, “governor”).


յուռութ

head

յուռութ • (yuṙutʻ)

xcl-noun

յուռութ • (yuṙutʻ)

yuṙutʻ (romanization)
յուռութ (nominative singular)
յուռութք (nominative plural)
յուռթի (genitive singular)
յուռթից (genitive plural)
յուռթի (dative singular)
յուռթից (dative plural)
յուռութ (accusative singular)
յուռութս (accusative plural)
յուռթէ (ablative singular)
յուռթից (ablative plural)
յուռթիւ (instrumental singular)
յուռթիւք (instrumental plural)
յուռթի (locative singular)
յուռութս (locative plural)

xcl-decl-noun

an o-type <i class="Armn mention" lang="xcl">յուռթոց</i> (yuṙtʻocʻ) is also attested

→ Armenian: հուռութ (huṙutʻ)

unk

unknown

յուռութս յուռթե


յուռութք

head

յուռութք • (yuṙutʻkʻ) pl

xcl-noun

յուռութք • (yuṙutʻkʻ) pl

yuṙutʻkʻ (romanization)
յուռթք (nominative plural)
յուռթից (genitive plural)
յուռթից (dative plural)
յուռթս (accusative plural)
յուռթից (ablative plural)
յուռթիւք (instrumental plural)
յուռթս (locative plural)


անգեղք

head

անգեղք • (angełkʻ)


անգեղ

անգեղ • (angeł)


լազանի

Attested only in a work of Thomas Aquinas translated into Armenian in the 14th century. Transliterated from synonymous Medieval Latin lazani, which is also spelled lanzani.

14th century, Thomas Aquinas, Girkʻ aṙakʻinutʻeancʻ [Book of Virtues] :https://books.google.am/books?id=9kFRAAAAcAAJ&pg=PA553&dq=%D5%AC%D5%A1%D5%A6%D5%A1%D5%B6%D5%AB&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwirl_Si4cbmAhXiVxUIHbQyA5oQ6AEIMDAB#v=onepage&q=%D5%AC%D5%A1%D5%A6%D5%A1%D5%B6%D5%AB&f=false
[առիւծն] երկնչի ի փոքր կենդանւոյն ումեմնէ, որ կոչի լազանի, յորոյ գազանութենէ ոչ ոք կենդանի է անհոգ
[aṙiwcn] erknčʻi i pʻokʻr kendanwoyn umemnē, or kočʻi lazani, yoroy gazanutʻenē očʻ okʻ kendani ē anhog

a kind of ferocious small animal which is feared even by the lion


ծովեզերեայք

covezereaykʻ (romanization)
ծովեզերեայք (nominative plural)
ծովեզերեայց (genitive plural)
ծովեզերեայց (dative plural)
ծովեզերեայս (accusative plural)
ծովեզերեայց (ablative plural)
ծովեզերեայս (locative plural)

xcl-decl-noun-pl

ծովեզերեաւք = ծովեզերեօք

ծովեզր (covezr) + -եայ (-eay) + -ք (-kʻ)


զմռնիտեան քար

head

զմռնիտեան քար

զմռնիտեան քար • (zmṙnitean kʻar)

xcl-noun

զմռնիտեան քար

զմռնիտեան քար • (zmṙnitean kʻar)

→ Armenian: զմռնիտ (zmṙnit)

From Ancient Greek σμυρνίτης / σμιρίτης / σμυρίτης λίθος (smurnítēs / smirítēs / smurítēs líthos, “emery, smyrite stone”), from σμύρις (smúris). զմռնիտեան (zmṙnitean) is formed as unattested *զմռնիտ (*zmṙnit) + -եան (-ean).

bor

σμυρνίτης / σμιρίτης / σμυρίτης λίθος

Ասէ զկապ եւ զյօդ նորա քար զմռնիտեան, զի քարդ այդ խստագոյն է քան զամենայն քար

13th century, Yovhannēs Vanakan Vardapet Tawušecʻi, Meknutʻiwn grocʻn Yobay [Commentary on the Book of Job]

Asē zkap ew zyōd nora kʻar zmṙnitean, zi kʻard ayd xstagoyn ē kʻan zamenayn kʻar


կուպր

head

կուպր • (kupr)

xcl-noun

կուպր • (kupr)

kupr (romanization)
կուպր (nominative singular uncountable)
կպրոյ (genitive singular uncountable)
կպրոյ (dative singular uncountable)
կուպր (accusative singular uncountable)
կպրոյ (ablative singular uncountable)
կպրով (instrumental singular uncountable)
կուպր (locative singular uncountable)
կուպր (nominative singular uncountable)
կպեր (genitive singular uncountable)
կպեր (dative singular uncountable)
կուպր (accusative singular uncountable)
կպերէ (ablative singular uncountable)
կպերբ (instrumental singular uncountable)
կպեր (locative singular uncountable)

desctree

Armenian: կուպր (kupr)
→ Georgian: კუპრი (ḳuṗri)
→ Bats: კუპრ (ḳuṗr)

A Semitic borrowing: compare Akkadian 𒇒𒌓𒀀 (kupru, “bitumen, pitch”), whence Aramaic כּוּפְרָא / ܟܘܦܪܐ (kūp̄rā, “pitch, tar; asphalt”) and Arabic كُفْر (kufr, “pitch, tar”).

cog

Aramaic כּוּפְרָא

Եւ ասեն այր ցընկեր իւր․ Եկայք արկցուք աղիւս եւ թրծեսցուք զայն հրով։ Եւ եղեւ նոցա աղիւսն ի տեղի քարի, եւ կուպր ի տեղի շաղախոյ։

And they said to one another, “Come, let us make bricks, and burn them thoroughly.” And they had brick for stone, and bitumen for mortar.

Ew asen ayr cʻənker iwr; Ekaykʻ arkcʻukʻ ałiws ew tʻrcescʻukʻ zayn hrov. Ew ełew nocʻa ałiwsn i tełi kʻari, ew kupr i tełi šałaxoy.


ճորտ

head

ճորտ • (čort)

xcl-noun

ճորտ • (čort)

desctree

Middle Armenian: ճորտ (čort)
Armenian: ճորտ (čort)

unk

unknown

Այն ճորտն ճոճ էր եւ ճապուկ
Ուռամիջակ հաստաբազուկ
Լայնաթիկունք խարտիշագեղ ահեղագոչ
Նա ձայն ածէր եզն ամոլին
Կանչիւն առնէր աթոռակին։
Ayn čortn čoč ēr ew čapuk
Uṙamiǰak hastabazuk
Laynatʻikunkʻ xartišageł ahełagočʻ
Na jayn acēr ezn amolin

10th century, Grigor Narekacʻi, Tałkʻ [Odes]


հիրիկ

→ Armenian: հիրիկ (hirik)

An Iranian borrowing: compare Middle Persian [script needed] (hylyk' /hērīg/, “iris, wallflower”), Persian هیری (hiri), خیری (xiri, “wallflower”). Related to Old Armenian հիր (hir) and Middle Armenian խիրի (xiri), խիր (xir).

cog

եւ հիրիկ հինգ հարեւր սիկղ ըստ սրբութեանն, եւ եւղ ի ձիթենեաց հիմենաւ միով

ew hirik hing harewr sikł əst srbutʻeann, ew ewł i jitʻeneacʻ himenaw miov

Ի յեզր Փիսոն գետոյն
Բուսանիս հիրիկ աննման,
Դևքըն սասանին ի քէն
Եւ լինին յոյժ հալածական։
I yezr Pʻison getoyn
Busanis hirik annman,
Dewkʻən sasanin i kʻēn

16th century, Grigoris Ałtʻamarcʻi, Tałer [Poems]


գայիսոն

gayison (romanization)
գայիսոն (nominative singular)
գայիսոնք (nominative plural)
գայիսոնի (genitive singular)
գայիսոնաց (genitive plural)
գայիսոնի (dative singular)
գայիսոնաց (dative plural)
գայիսոն (accusative singular)
գայիսոնս (accusative plural)
գայիսոնէ (ablative singular)
գայիսոնաց (ablative plural)
գայիսոնաւ (instrumental singular)
գայիսոնի (locative singular)
գայիսոնս (locative plural)
գայիսոն (nominative singular)
գայիսոնք (nominative plural)
գայիսոնոյ (genitive singular)
գայիսոնոց (genitive plural)
գայիսոնոյ (dative singular)
գայիսոնոց (dative plural)
գայիսոն (accusative singular)
գայիսոնս (accusative plural)
գայիսոնոյ (ablative singular)
գայիսոնոց (ablative plural)
գայիսոնով (instrumental singular)
գայիսոնովք (instrumental plural)
գայիսոն (locative singular)
գայիսոնս (locative plural)

xcl-decl-noun

գայիսոնաւք = գայիսոնօք

→ Armenian: գայիսոն (gayison)

From Ancient Greek γαῖσον (gaîson), γαῖσος (gaîsos, “javelin”), from Latin gaesum, from Gaulish. Doublet of զէն (zēn).

Եւ ասէ Տէր ցՅեսու․ Ձգեա զձեռն քո գայիսոնաւդ որ ի ձեռին քում ի վերայ քաղաքին, զի ի ձեռս քո մատնեցի զնա․ եւ դարանակալքն ելցեն վաղվաղակի ի տեղւոջէ իւրեանց․ եւ ձգեաց Յեսու զգայիսոնն եւ զձեռս իւր ի վերայ քաղաքին։

And the LORD said unto Joshua, Stretch out the spear that [is] in thy hand toward Ai; for I will give it into thine hand. And Joshua stretched out the spear that [he had] in his hand toward the city.

Ew asē Tēr cʻYesu; Jgea zjeṙn kʻo gayisonawd or i jeṙin kʻum i veray kʻałakʻin, zi i jeṙs kʻo matnecʻi zna; ew daranakalkʻn elcʻen vałvałaki i tełwoǰē iwreancʻ; ew jgeacʻ Yesu zgayisonn ew zjeṙs iwr i veray kʻałakʻin.


դահանակ

Middle Armenian: դահակն (dahakn)

→ Armenian: դահանակ (dahanak)

Borrowed from a Middle Iranian cognate of Persian دهنه (dahana).

Եւ ոսկի երկրին այնորիկ ազնիւ․ եւ անդ է սուտակն եւ ակն դահանակ։

And the gold of that land is good, there also is sutakn and dahanak.

Ew oski erkrin aynorik azniw; ew and ē sutakn ew akn dahanak.

Եւ ամենայն հրապարակքն Երուսաղեմի բիւրեղ եւ դահանակ եւ սարդիոն ակամբք կազմեսցին։

And the streets of Jerusalem shall be paved with beryl and dahanak and sardion.

Ew amenayn hraparakkʻn Erusałemi biwreł ew dahanak ew sardion akambkʻ kazmescʻin.

a gem resembling an emerald, probably malachite


հարկուտի

head

հարկուտի • (harkuti)

xcl-noun

հարկուտի • (harkuti)

Unknown. Found only in a medieval Arabic–Armenian botanical dictionary. Both the Arabic term and its Armenian translation are unclear.

unk

Unknown

Շիրամշուճ (manuscript variants: շիրամշուջ, շիրամղուճ)· հարկուտի։
Širamšuč (manuscript variants: širamšuǰ, širamłuč)· harkuti.

9th or 10th century, with changes and additions in later centuries, Tʻargmanutʻiwn dełocʻ zor əntrel en imastasērkʻn ew kargeal yayl lezuacʻ [A Medieval Arabic–Armenian Botanical Dictionary]


ցիրդ

head

ցիրդ • (cʻird)

xcl-noun

ցիրդ • (cʻird)

Middle Armenian: ցիրտ (cʻirt)

The origin is unknown. Petersson compares to Sanskrit सिध्रक (sidhraka, “a kind of tree”) and derives from Proto-Indo-European *sḱidʰ-ro-. Perhaps somehow connected to Ancient Greek κέδρος (kédros).

unk

unknown

cog

Սակայն եւ ոչ այն ինչ վնասեաց․ քանզի յոյժ ի բացեայ պահէր ցիրդն։

5th? century, Movsēs Xorenacʻi, Patmutʻiwn Hayocʻ [History of Armenia] Book III.Chapter 45

Translation by Robert Thomson
But this brought no harm because the brambles kept it well away.

Sakayn ew očʻ ayn inčʻ vnaseacʻ; kʻanzi yoyž i bacʻeay pahēr cʻirdn.

Juniperus sabina
Juniperus sabina#Translingual


ցրդենի

head

ցրդենի • (cʻrdeni)

xcl-noun

ցրդենի • (cʻrdeni)

cʻrdeni (romanization)
ցրդենի (nominative singular)
ցրդենիք (nominative plural)
ցրդենւոյ (genitive singular)
ցրդենեաց (genitive plural)
ցրդենւոյ (dative singular)
ցրդենեաց (dative plural)
ցրդենի (accusative singular)
ցրդենիս (accusative plural)
ցրդենւոյ (ablative singular)
ցրդենեաց (ablative plural)
ցրդենեաւ (instrumental singular)
ցրդենի (locative singular)
ցրդենիս (locative plural)

xcl-decl-noun

ցրդենեաւք = ցրդենեօք

Armenian: ցրդենի (cʻrdeni)

Աբհուլ (var. աբլուհ)· ցրթնի պտուղ։
Abhul (var. abluh)· cʻrtʻni ptuł.
Arabic أَبْهُل (ʔabhul) = fruit of the savin


ցրդի

head

ցրդի • (cʻrdi)

xcl-noun

ցրդի • (cʻrdi)

cʻrdi (romanization)
ցրդի (nominative singular)
ցրդիք (nominative plural)
ցրդւոյ (genitive singular)
ցրդեաց (genitive plural)
ցրդւոյ (dative singular)
ցրդեաց (dative plural)
ցրդի (accusative singular)
ցրդիս (accusative plural)
ցրդւոյ (ablative singular)
ցրդեաց (ablative plural)
ցրդեաւ (instrumental singular)
ցրդեաւք = ցրդեօք (cʻrdeawkʻ = cʻrdeōkʻ) (instrumental plural)
ցրդի (locative singular)
ցրդիս (locative plural)

xcl-decl-noun

ցրդեաւք = ցրդեօք

desctree

Armenian: ցրդի (cʻrdi), ցրդՙի (cʻrdʻi) — Akn, Kharberd, ցրթի (cʻrtʻi) — Sivas, Malatya, Khotorjur, ծրթի (crtʻi) — Arapgir
→ Laz: ცელთი (ʒelti), წერთი (ǯerti) — Pilargeti, ცერთი (ʒerti) — Vitse
→ Turkish: çırti, çirti, çırçi, çırçı, çortu, çerti, ç'erti, ç'erç'i

Middle Armenian: ձրթի (jrtʻi)

Եւ փոխանակ ցրդւոյն [translating στοιβή (stoibḗ)] նոճ բուսցի, եւ փոխանակ դժնկին՝ մուրտ ելցէ․ եւ եղիցի Տեառն յանուն եւ ի նշան յաւիտենից, եւ մի՛ պակասեսցէ։
Ew pʻoxanak cʻrdwoyn [translating στοιβή (stoibḗ)] noč buscʻi, ew pʻoxanak džnkin, murt elcʻē; ew ełicʻi Teaṙn yanun ew i nšan yawitenicʻ, ew mí pakasescʻē.

And instead of the cʻrdi shall come up the cypress, and instead of the nettle shall come up the myrtle: and the Lord shall be for a name, and for an everlasting sign, and shall not fail.


վաղամեռուկ

head

վաղամեռուկ • (vałameṙuk)

xcl-noun

վաղամեռուկ • (vałameṙuk)

Middle Armenian: վաղմեռուկ (vaġmeṙuk)

վաղ (vał, “early”) + -ա- (-a-) + մեռանիմ (meṙanim, “to die”)

affix

Ադխար = վաղամեռուկ։
Adxar = vałameṙuk.
Arabic إِذْخِر (ʔiḏḵir) = vałameṙuk


ձագի դեղ

head

ձագի դեղ • (jagi deł)

xcl-noun

ձագի դեղ • (jagi deł)

From a post-classical genitive of ձագ (jag, “young of an animal; in modern dialects also swarm of bees”) + դեղ (deł, “herb”). For the sense development compare Turkish oğul otu (“lemon balm”), from oğul (“son; descendant; swarm of bees”) and ot (“grass, herb”). Note that the plant's scientific name Melissa is derived from the Greek word meaning "honeybee", owing to the abundance of nectar in the flower. See also ձագախոտ (jagaxot).

Աթրունջան՝ ձագի դեղ (var. ձագի տեղ)։
Atʻrunǰan, jagi deł (var. jagi teł).
التُّرُنْجَان (at-turunjān) = jagi deł

Melissa officinalis
Melissa officinalis#Translingual


ոփի

head

ոփի • (opʻi)

xcl-noun

ոփի • (opʻi)

opʻi (romanization)
ոփի (nominative singular)
ոփիք (nominative plural)
ոփւոյ (genitive singular)
ոփեաց (genitive plural)
ոփւոյ (dative singular)
ոփեաց (dative plural)
ոփի (accusative singular)
ոփիս (accusative plural)
ոփւոյ (ablative singular)
ոփեաց (ablative plural)
ոփեաւ (instrumental singular)
ոփեաւք = ոփեօք (opʻeawkʻ = opʻeōkʻ) (instrumental plural)
ոփի (locative singular)
ոփիս (locative plural)

xcl-decl-noun

ոփեաւք = ոփեօք

desc

Armenian: հուփփէ (hupʻpʻē), հուփէ (hupʻē), հուփփի (hupʻpʻi), հուպպի (huppi, “poplar”) (dialectal)

→ Georgian: ოფი (opi)

From Proto-Indo-European *Hops- (“aspen”) + -ի (-i). Cognate with Proto-Germanic *aspō, Latvian apse, Lithuanian ẽpušė, ãpušė, Polish osa, Russian оси́на (osína, “aspen”).
հոփի (hopʻi, “laurel”) found only in a medieval dictionary translating Arabic ալխար (alxar) may be unrelated or may result from confusion. It is usually assumed that ալխար (alxar) transcribes الْغَار (al-ḡār, “laurel”), but perhaps it should be understood as الْحَوْر (al-ḥawr, “poplar”) or الْغَرَب (al-ḡarab, “Euphrates poplar”).

Ըստ որմէ եւ երկրորդն դաս երեւէր կարգեալ յարմարակայ յօրինուածով՝ զայնպիսիս ունելով ծառսն ի փայտիցն, ոյք թէեւ հեռի ի պտղաբերութեանն շահից գային, բայց առ յոյժ ուղղաձիգ բարձրութեանցն եւ ողորկատարր բնութեանն եւ առոյգութեանն դիւրայարմարք մատուցանելոյ ի պէտս շինողացն փութոյ էին տունկք ոփեացն եւ կաղամախեացն եւ հաւասարաց նոցունց ցուցելոց։

second half of 5th century or 6th century, Girkʻ Pitoyicʻ [Book of Chries]

Əst ormē ew erkrordn das erewēr kargeal yarmarakay yōrinuacov, zaynpisis unelov caṙsn i pʻayticʻn, oykʻ tʻēew heṙi i ptłaberutʻeann šahicʻ gayin, baycʻ aṙ yoyž ułłajig barjrutʻeancʻn ew ołorkatarr bnutʻeann ew aṙoygutʻeann diwrayarmarkʻ matucʻaneloy i pēts šinołacʻn pʻutʻoy ēin tunkkʻ opʻeacʻn ew kałamaxeacʻn ew hawasaracʻ nocʻuncʻ cʻucʻelocʻ.

poplar, aspen, probably specifically white poplar, Populus alba

Ալխար (vars. աղխար, հապալխատ) = հոփի։
Alxar (vars. ałxar, hapalxat) = hopʻi.
الْغَار (al-ḡār) = laurel


տատասկ

tatask (romanization)
տատասկ (nominative singular)
տատասկք (nominative plural)
տատասկի (genitive singular)
տատասկաց (genitive plural)
տատասկի (dative singular)
տատասկաց (dative plural)
տատասկ (accusative singular)
տատասկս (accusative plural)
տատասկէ (ablative singular)
տատասկաց (ablative plural)
տատասկաւ (instrumental singular)
տատասկի (locative singular)
տատասկս (locative plural)

xcl-decl-noun

տատասկաւք = տատասկօք

desc

Middle Armenian: տատաշկ (tatašk), տատաշ (tataš)

Armenian: տատաշ (tataš)

→ Georgian: ტატაში (ṭaṭaši)

→ Armenian: տատասկ (tatask)

Probably from a reduplicated Iranian cognate of Middle Persian 𐫤𐫢𐫐 (tšk /tašk/, “thistles”), which is likely from Proto-Iranian *tṛška-, ultimately from Proto-Indo-European *ters- (“dry”). Note the Middle Armenian and dialectal forms with a -շ- (-š-).

cog

տիրբոլոս (vars. տիրիսփողոս, տրիոքողու, տիրոբողոս, տրիսբողոս) = տատասկ (vars. տատակ, տատասկն)
tirbolos (vars. tirispʻołos, triokʻołu, tirobołos, trisbołos) = tatask (vars. tatak, tataskn)
τρίβολος (tríbolos) = tatask

6th–12th? centuries, Baṙkʻ Gałianosi [The Greek–Armenian Dictionary to Galen]

ասաքոհիճ = եւ կուտք տատասկ (var. տատասկք)
asakʻohič = ew kutkʻ tatask (var. tataskkʻ)
الشَكُوهَج (aš-šakūhaj) = seed of tatask

Tribulus terrestris
Tribulus terrestris#Translingual

puncture vine, caltrop, Tribulus terrestris


սատփիլ

head

սատփիլ • (satpʻil)

xcl-noun

սատփիլ • (satpʻil)

Unknown. Found only in a medieval Arabic–Armenian botanical dictionary. Both the Arabic term and its Armenian translation are unclear. Greppin tentatively identifies the Arabic with أَسْقْلِيفِيَاس (ʔasqlīfiyās) (Ancient Greek ἀσκληπιάς (asklēpiás)) and the Armenian with սատիլ (satil).

unk

Unknown

ասլունաթար = սատփիլ (var. աստփիլ)
aslunatʻar = satpʻil (var. astpʻil)


մանանիխ

mananix (romanization)
մանանիխ (nominative singular)
մանանիխք (nominative plural)
մանանխոյ (genitive singular)
մանանխոց (genitive plural)
մանանխոյ (dative singular)
մանանխոց (dative plural)
մանանիխ (accusative singular)
մանանիխս (accusative plural)
մանանխոյ (ablative singular)
մանանխոց (ablative plural)
մանանխով (instrumental singular)
մանանխովք (instrumental plural)
մանանիխ (locative singular)
մանանիխս (locative plural)

Armenian: մանանեխ (mananex)

desctree

Middle Armenian: մաննեխ (mannex), մաննիխ (mannix)
Armenian: մա̈նիխ (mänix) — Svedia

The origin is unknown. Has a shape comparable to the Hurro-Urartian անանուխ (ananux).

unk

unknown

Այլ առակ արկ առ նոսա՝ եւ ասէ․ նմանէ արքայութիւն երկնից հատոյ մանանխոյ․ զոր առեալ մարդոյ՝ սերմանեաց յագարակի իւրում։

He told them another parable: The kingdom of heaven is like a mustard seed, which a man took and planted in his field.

Ayl aṙak ark aṙ nosa, ew asē; nmanē arkʻayutʻiwn erknicʻ hatoy mananxoy; zor aṙeal mardoy, sermaneacʻ yagaraki iwrum.


բածին

The origin is unknown.
The meaning is uncertain. Found in Mandakuni in a list of foods allowed during նաւակատիք (nawakatikʻ) and possibly referring to a kind of fish or dairy product. Also found in medieval dictionaries as an equivalent of ատիարդիոն (atiardion) and սապարթիոն (sapartʻion). According to Norayr, the first of these is corrupted, whereas the second is the Ancient Greek σαπέρδιον (sapérdion), σαπέρδης (sapérdēs, “name of a fish brought from the Black Sea and salted”); based on this he explains բածին (bacin) as "a kind of salted fish".

unknown

Այլ գինի և իւղ, ձու, ձուկն, պանիր, կոգի, կաղտի, բածին (vars. բաին, բաձին), շճուկ, կաթն, խեր, և ձկանմորէ, զայս բնաւ ամենևին չէ օրէն և ոչ վայել է ճաշակել ամենայն ումեք, մեծի և փոքու, արդարոյ և մեղաւորի։
Ayl gini ew iwł, ju, jukn, panir, kogi, kałti, bacin (vars. bain, bajin), ščuk, katʻn, xer, ew jkanmorē, zays bnaw amenewin čʻē ōrēn ew očʻ vayel ē čašakel amenayn umekʻ, meci ew pʻokʻu, ardaroy ew meławori.

5th century, Yovhan Mandakuni, Čaṙkʻ [Sermons]

ատիարդիոն (var. ատիարտիոն) = բածին
atiardion (var. atiartion) = bacin

բածին, որ է սապարթիոն

1614 – 1622, Asar Sebastacʻi, Girkʻ bžškakan arhesti [Book of Medical Art]


կատուականջ

head

կատուականջ • (katuakanǰ)

xcl-noun

կատուականջ • (katuakanǰ)

From կատու (katu, “cat”) + ականջ (akanǰ, “ear”).
The meaning is uncertain. Found only in a medieval dictionary glossing Arabic آذَان الْفَأْر (ʔāḏān al-faʔr, “Myosotis stricta”, literally “mouse ear”), which is called մկնականջ (mknakanǰ, literally “mouse ear”) in Armenian. Perhaps the Arabic should be corrected to آذَان الْقَطّ (ʔāḏān al-qaṭṭ, literally “cat's ear”), which is found in Amirdovlatʿ as ազան ըլ ղըթ (azan əl ġətʻ) and explained as زَرَاوَنْد مُدَحْرَج (zarāwand mudaḥraj, “Aristolochia rotunda”).

cog

آذَان الْفَأْر

The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:

forget-me-not, scorpion-grass (Myosotis gen. and spp.)

ադանալփար (vars. արդանալփար, արտանալփար) = կատուականջ
adanalpʻar (vars. ardanalpʻar, artanalpʻar) = katuakanǰ
آذَان الْفَأْر (ʔāḏān al-faʔr) = katuakanǰ


օշինդր

head

օշինդր • (ōšindr)

xcl-noun

օշինդր • (ōšindr)

ōšindr (romanization)
օշինդր (nominative singular uncountable)
օշնդեր (genitive singular uncountable)
օշնդեր (dative singular uncountable)
օշինդր (accusative singular uncountable)
օշնդրէ (ablative singular uncountable)
օշնդերբ (*ōšnderb) (instrumental singular uncountable)
օշնդեր (locative singular uncountable)

→ Armenian: օշինդր (ōšindr)

The older spelling is աւշինդր (awšindr), borrowed from an unidentified Iranian word related to Ancient Greek ἀψίνθιον (apsínthion).

unk

unidentified

աստին (var. ափաթին) = աւշինտր (var. աւշիմդր, օշինտր, օշինդր, աւշմիդր)
astin (var. apʻatʻin) = awšintr (var. awšimdr, ōšintr, ōšindr, awšmidr)
ἀψίνθιον (apsínthion) = wormwood

ափսոնդին (vars. ափսոսթին, ափսոդին) = օշինտր
apʻsondin (vars. apʻsostʻin, apʻsodin) = ōšintr
أَفْسِنْتِين (ʔafsintīn) = wormwood

Ա՛ռ շահմի հանդալ Ա դրամ, պորայ Ա դանկ, կղբու ձու եւ զրեւանդ եւ աւշնտրի քամուքսն եւ մաշի եւ ղուստ Ա Ա դրամ եւ կէս, աֆիոն Ա դանկ․ զամէնն մանր ծեծէ՛ եւ շաղվէ՛ պախրու լեղով եւ ժմուն տրորէ նշի ձիթով եւ ականջն կաթեցու․ օգտէ։

1466 – 1469, Amirdovlatʻ Amasiacʻi, Ogut bžškutʻean [The Benefits of Medicine] 77

Áṙ šahmi handal A dram, poray A dank, kġbu ju ew zrewand ew awšntri kʻamukʻsn ew maši ew ġust A A dram ew kēs, afion A dank; zamēnn manr cecḗ ew šaġvḗ paxru leġov ew žmun trorē nši jitʻov ew akanǰn katʻecʻu; ōgtē.

Artemisia absinthium
Artemisia absinthium#Translingual


մամխի

mamxi (romanization)
մամխի (nominative singular)
մամխիք (nominative plural)
մամխւոյ (genitive singular)
մամխեաց (genitive plural)
մամխւոյ (dative singular)
մամխեաց (dative plural)
մամխի (accusative singular)
մամխիս (accusative plural)
մամխւոյ (ablative singular)
մամխեաց (ablative plural)
մամխեաւ (instrumental singular)
մամխի (locative singular)
մամխիս (locative plural)

xcl-decl-noun

մամխեաւք = մամխեօք

Armenian: մամխի (mamxi)

From *մամուխ (*mamux) + -ի (-i). See Armenian մամուխ (mamux) for more.

Ապա գնայր մարդպետն Հայր ի սուրբ տեղեացն, եւ էջ յափն գետոյն հոսանացն Եփրատու, ի հովիտսն թանձրախուռն անտառին, ի գետախառնունսն երկուց գետոցն, ի թաւութ խարձիցն մամխեացն, որ ի տեղւոջն ի հնոցն իմն շինած քաղաք՝ զոր շինեալ Սանատրուկ արքայի, որում անուն տեղւոյն Մծուրք կոչի։
Apa gnayr mardpetn Hayr i surb tełeacʻn, ew ēǰ yapʻn getoyn hosanacʻn Epʻratu, i hovitsn tʻanjraxuṙn antaṙin, i getaxaṙnunsn erkucʻ getocʻn, i tʻawutʻ xarjicʻn mamxeacʻn, or i tełwoǰn i hnocʻn imn šinac kʻałakʻ, zor šineal Sanatruk arkʻayi, orum anun tełwoyn Mcurkʻ kočʻi.
Translation by Nina G. Garsoïan
Then the hayr-mardpet left the holy places and went down to the bank of the Epʿrat River, to a heavily wooded valley, a thicket of reeds and blackthorn [incorrectly translated as buckthorn] at the junction of two rivers. [This was] the place where a city had been built in antiquity by King Sanatruk, and the name of the place was Mcurn.

5th century, Pʻawstos Buzand, Hayoc Patmutʻiwnʻ [History of the Armenians] IV.14

Prunus spinosa
Prunus spinosa#Translingual


լայնտերևի

լայն (layn, “broad”) + տերեւ (terew, “leaf”) + -ի (-i, “botanical suffix”)

affix

[…]ew očʻ sōsi ew noči očʻ bazum, ew šoči, ew laynterewi sakaw tʻerews gacʻē okʻ[…]

6th century, Plato, Yałags ōrinacʻ ew ōrēnsdrutʻeancʻ [Laws] :https://books.google.am/books?id=H7IpAAAAYAAJ&pg=PA118&dq=%22+%D5%A5%D6%82+%D5%AC%D5%A1%D5%B5%D5%B6%D5%BF%D5%A5%D6%80%D5%A5%D6%82%D5%AB+%D5%BD%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D6%82%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjS8v-c4cfnAhXmkIsKHdKFDeUQ6AEIPTAC […] եւ ոչ սօսի և նոճի ոչ բազում, եւ շոճի, եւ լայնտերեւի սակաւ թերեւս գացէ ոք […]

Acer pseudoplatanus
Acer pseudoplatanus#Translingual


արատայ

The origin is uncertain. Perhaps a corruption of Latin ardea.

Բոյն արագլի, սիմաքոս՝ արիովդ արատայ տուն է նորա
Boyn aragli, simakʻos, ariovd aratay tun ē nora

13th century, Vardan Arewelcʻi, Meknutʻiwn Sałmosacʻ Dawtʻi [Commentary on Psalms of David] 103

(The) nest of a stork: Symmachus (says) ariovd aratay is his home


լոք

head

լոք • (lokʻ)

xcl-noun

լոք • (lokʻ)

Armenian: լոք (lokʻ)

desctree

→ Georgian: ლოქო (loko)
→ Armenian: լոքո (lokʻo)
→ Northern Kurdish: loko
→ Bezhta: локо (loko, “barbel”)
→ Hunzib: локо (loko)
→ Mingrelian: ლოქო (loko)
→ Ossetian: локо (loko)
→ Svan: ლოქო (loko)

The origin is unknown.
Note that Karabakh dialect լօ̈ք^յ (lökʻʸ) and Georgian ლოქო (loko) mean both "catfish" and "sluggish, clumsy, doltish", the latter sense being comparable to Chagatai لوك (lük, “fat, heavy; one-humped camel”), Turkish lök (“heavy, awkward; male camel”), Persian لوک (lok, “a sort of burden-bearing camel having very little hair; weak, silly, mean, contemptible; one who crawls on hands and knees”). Note also Georgian ლოხი (loxi, “unidentified large salmon-like fish; (in Javakheti) lazy, idle”), Khotorjur Armenian լոխո (loxo, “sluggish”).
Possibly related to Kazakh лақа (laqa), Uzbek laqqa / лаққа (laqqa), Karakalpak ылақа (ylaqa), Turkmen лакга / lakga, Azerbaijani naqqa, naxa, Tajik лаққа (laqqa), Mongolian лах (lax, “catfish”) and various other Eurasian names for large fish.
Catfish is found in the river Araks and other rivers of the Ararat Plain. It is the largest fish of Armenia.

unk

unknown

cog

Լոք (var. լոկ) մի կալան ի Մարմետի ի գետն յԵրասխ․ եւ ես կշռեցի զնա եւ գտաւ գլուխն չորս մասն ամենայն կշռոյն եւ տուտն Զ, եւ մէջքն ՃԽ լիտր։ Արդ գիտեա՛, թէ ընդ ամենայն քանի՞ լիտր էր։
Lokʻ (var. lok) mi kalan i Marmeti i getn yErasx; ew es kšṙecʻi zna ew gtaw gluxn čʻors masn amenayn kšṙoyn ew tutn Z, ew mēǰkʻn ČX litr. Ard giteá, tʻē ənd amenayn kʻani litr ēr.
They caught a catfish in Marmet in the river Araxes; I weighed it and the head was the fourth part of the total weight and the tail the sixth [part] and the middle part [was] 140 լիտր (litr). Now find out how many լիտր (litr) was it in total.

7th century, Anania Širakacʻi, Yałags harcʻman ew lucman [On Questions and Solutions] Exercise 10

Լեալ էր լոքն (var. լոք) ՄԽ լիտր։
Leal ēr lokʻn (var. lokʻ) MX litr.
The catfish was 240 լիտր (litr).

7th century, Anania Širakacʻi, Yałags harcʻman ew lucman [On Questions and Solutions] Solution of Exercise 10

Իսկ առասական է, այսինքն, տեսակաւոր անուն, որ զհասարակական ինչ էութիւն ասէ, որպէս մարդ կամ ձի կամ ոչխար կամ արջառ եւ այսպիսիք ամենայն ազգ կենդանեաց, աճականաց, եւ անաճից։ Եւ վասն այնորիկ ասէ հասարակական զայսոսիկ, զի ի սոցանէ բաժանին մի մի անհատ գոյացութիւնք՝ Մարկոս, Ադամ, հայր, որդի, թոռն, խնձորի, տանձի, մանուշակ, շուշան, տլփին, սղոցն, դալն, լոքն, բիլն, կապոյտն, ովկի<ա>ն։ Իսկ սեռականաւ իմն այս ի բազումս կոտորի, որք են առասականք, եւ այսք են սեռքն․ կենդանի, տունկ, բոյս, ոչ կենդանի, աճական, անաճ, ցամաքային, ջրային, երկնային, հրային, աւդային, թեւաւոր, թռչուն, գազան, չորքոտանի, սողուն, լուղակ, զեռուն, խոտաբուտ, ձեռնընդեղ, վայրենի, քանզի ամենեքին սոքա ի բազում տեսակս բաժանին, զորս առասական ասէ։
Isk aṙasakan ē, aysinkʻn, tesakawor anun, or zhasarakakan inčʻ ēutʻiwn asē, orpēs mard kam ji kam očʻxar kam arǰaṙ ew ayspisikʻ amenayn azg kendaneacʻ, ačakanacʻ, ew anačicʻ. Ew vasn aynorik asē hasarakakan zaysosik, zi i socʻanē bažanin mi mi anhat goyacʻutʻiwnkʻ, Markos, Adam, hayr, ordi, tʻoṙn, xnjori, tanji, manušak, šušan, tlpʻin, słocʻn, daln, lokʻn, biln, kapoytn, ovki<ա>n. Isk seṙakanaw imn ays i bazums kotori, orkʻ en aṙasakankʻ, ew ayskʻ en seṙkʻn; kendani, tunk, boys, očʻ kendani, ačakan, anač, cʻamakʻayin, ǰrayin, erknayin, hrayin, awdayin, tʻewawor, tʻṙčʻun, gazan, čʻorkʻotani, sołun, lułak, zeṙun, xotabut, jeṙnəndeł, vayreni, kʻanzi amenekʻin sokʻa i bazum tesaks bažanin, zors aṙasakan asē.

8th century, Stepʻannos Siwnecʻi, Meknutʻiwn Kʻerakanin [Commentary on Grammar]

Silurus glanis
Silurus glanis#Translingual


խադ

Probably a Semitic borrowing: compare Aramaic חַדד (/ḥdd/), Hebrew חַד (ḥad), Arabic حَادّ (ḥādd, “sharp”). The same Semitic root may be attested as Phoenician 𐤇𐤃 (ḥd, “sword”), but other understandings of the passage are possible.

Փաղանուն է որ ի զանազան անուանս զնոյն ցուցանէ․ որգոն խադ, դալապր, մարտացու, վաղակաւոր, սուսեր, նրան։

6th century, Dionysius Thrax, The Art of Grammar

Pʻałanun ē or i zanazan anuans znoyn cʻucʻanē; orgon xad, dalapr, martacʻu, vałakawor, suser, nran.

[…] եւ այս դարձեալ՝ կամ ըստ անուան հաղորդին եւ ըստ իրաց զանազանին՝ եւ գոյանան հոմանունքն, եւ կամ ըստ իրաց հաղորդին եւ ըստ անուան զանազանին՝ եւ լինին բազմանունքն՝ որպէս խադ, դալապր, մարտացու, վաղակաւոր, սուսեր, նրան։
[…]ew ays darjeal, kam əst anuan hałordin ew əst iracʻ zanazanin, ew goyanan homanunkʻn, ew kam əst iracʻ hałordin ew əst anuan zanazanin, ew linin bazmanunkʻn, orpēs xad, dalapr, martacʻu, vałakawor, suser, nran.

6th century, Dawitʻ Anyałtʻ, Meknutʻiwn storogutʻeancʻn Aristoteli [Commentary on Aristotle’s Categories]

Եւ ոչ զայնոցիկ, որք զբազմանուանսն փաղանունս կոչեն․ որպէս խադ, դաղապր, մարտացու, վաղակաւոր, սուսեր, նրան։

Ew očʻ zaynocʻik, orkʻ zbazmanuansn pʻałanuns kočʻen; orpēs xad, dałapr, martacʻu, vałakawor, suser, nran.


դալապր

From Vulgar Latin dalabra, from Latin dolābra (“pickaxe”), perhaps via Ancient Greek: compare δηλάβρα (dēlábra) attested in Diocletian's Edict on Maximum Prices and which matches the vocalism of դեղատր (dełatr) (misspelling for *դեղապր (*dełapr)). Greek δολάβρα (dolávra) is probably a modern borrowing from Latin and is not relevant. The -պր- (-pr-) instead of expected -բր- (-br-) reflects a regional pronunciation. Closely related to Georgian დალაბრა (dalabra) borrowed from the same source.

Փաղանուն է որ ի զանազան անուանս զնոյն ցուցանէ․ որգոն խադ, դալապր, մարտացու, վաղակաւոր, սուսեր, նրան։
Pʻałanun ē or i zanazan anuans znoyn cʻucʻanē; orgon xad, dalapr, martacʻu, vałakawor, suser, nran.

A synonym is a noun which, by several designations, signifies the same thing, as xad, dalapr, martacʻu, vałakawor, suser, nran.

Առ բազմանուանութիւն՝ յորժամ ընդդէմ այնր նշանակեալ լինի մի՝ իցէ եւ անուանք բազումք, որզան սուսեր, դալապր։

6th century, Aelius Theon, Progymnasmata

Aṙ bazmanuanutʻiwn, yoržam ənddēm aynr nšanakeal lini mi, icʻē ew anuankʻ bazumkʻ, orzan suser, dalapr.

Այլ մեք զքերդողացն տեսցուք աստ, որ փաղանուն ասեն զայն, որ մի իր գոլով բազում անուանս ունի և ի զանազան անուանս զնոյն իրս ցուցանէ, որպէս՝ սուսեր, զի կոչի «խարբ», «դալապր», «մարտացու», «վաղակաւոր», «սուսեր», «նրան» և այլ եւս։

1260s–1338, Esayi Nčʻecʻi, Verlucutʻiwn kʻerakanutʻean [Analysis of Grammar]

Ayl mekʻ zkʻerdołacʻn tescʻukʻ ast, or pʻałanun asen zayn, or mi ir golov bazum anuans uni ew i zanazan anuans znoyn irs cʻucʻanē, orpēs, suser, zi kočʻi “xarb”, “dalapr”, “martacʻu”, “vałakawor”, “suser”, “nran” ew ayl ews.

Իսկ բազմանունն այն է՝ որ մին իրացն բազում անուն տամք․ որպէս սուսեր՝ նրան՝ դալապր՝ մարտացու՝ վաղակաւոր։

14th century, Grigor Tatʻewacʻi, Girkʻ kʻarozutʻean or kočʻi Jmeṙan hator [Sermons, Winter Part] 142

Isk bazmanunn ayn ē, or min iracʻn bazum anun tamkʻ; orpēs suser, nran, dalapr, martacʻu, vaġakawor.


տառատոկ

head

տառատոկ • (taṙatok)

xcl-noun

տառատոկ • (taṙatok)

taṙatok (romanization)
տառատոկ (nominative singular)
տառատոկք (nominative plural)
տառատոկի (genitive singular)
տառատոկաց (genitive plural)
տառատոկի (dative singular)
տառատոկաց (dative plural)
տառատոկ (accusative singular)
տառատոկս (accusative plural)
տառատոկէ (ablative singular)
տառատոկաց (ablative plural)
տառատոկաւ (instrumental singular)
տառատոկի (locative singular)
տառատոկս (locative plural)

xcl-decl-noun

տառատոկաւք = տառատոկօք

→ Armenian: տառատոկ (taṙatok)

unk

unknown

Եւ արար իւր Աւովդ սուր երկսայրի՝ թզաւ յերկայնութիւն, եւ եդ յաջոյ ազդեր իւրում ընդ տառատոկաւն (var. տառոտակաւն, տառիովկտաւն) եւ գնաց։
Ew arar iwr Awovd sur erksayri, tʻzaw yerkaynutʻiwn, ew ed yaǰoy azder iwrum ənd taṙatokawn (var. taṙotakawn, taṙiovktawn) ew gnacʻ.

And Aod made himself a dagger of two edges, of a span long, and he girded it under his cloak upon his right thigh.

Translation by Brenton Septuagint Translation

Տառովտակ (var. տառովակ) = զգեստ, կամ գրատ։
Taṙovtak (var. taṙovak) = zgest, kam grat.
Taṙovtak = garment or grat.

16–17th centuries, Eremia Mełrecʻi, Baṙgirkʻ hayocʻ [Armenian Dictionary] Տ.60


տառեղն

head

տառեղն • (taṙełn)

xcl-noun

տառեղն • (taṙełn)

taṙełn (romanization)
տառեղն (nominative singular)
տառեղունք (nominative plural)
տառեղան (genitive singular)
տառեղանց (genitive plural)
տառեղան (dative singular)
տառեղանց (dative plural)
տառեղն (accusative singular)
տառեղունս (accusative plural)
տառեղանէ (ablative singular)
տառեղանց (ablative plural)
տառեղամբ (instrumental singular)
տառեղամբք (instrumental plural)
տառեղան (locative singular)
տառեղունս (locative plural)

→ Armenian: տառեղ (taṙeġ) (learned)

The origin is uncertain. Possibly related to Hittite [script needed] (tarla-, “a type of bird”) and either borrowed from Anatolian or together with Hittite inherited from Proto-Indo-European *(s)ter-, whence Proto-Germanic *sturkaz (“stork”).

cog

Առ այսորիկ ընդդիմաբանելով ասեմք, թէ եւ այլ կենդանիք են ծիծաղական, որպէս վիպէ Արիստոտէլ «Յաղագս կենդանեաց», յորոց մի է եւ տառեղն:
Aṙ aysorik ənddimabanelov asemkʻ, tʻē ew ayl kendanikʻ en cicałakan, orpēs vipē Aristotēl “Yałags kendaneacʻ”, yorocʻ mi ē ew taṙełn:

6th century, Dawitʻ Anyałtʻ, Verlucʻutʻiwn neracutʻeann Porpʻiwri [Commentary on Porphyry’s Isagoge] 28.15

Against this we say, contradicting them, that other animals too are capable of laughter, as Aristotle tells in the History of Animals one of which is the heron.

Յորս որջանան թռչունք, որոց տառեղանն բոյն առաջնորդէ […] Որոց առաջնորդէ տառեղանն բոյն
Yors orǰanan tʻṙčʻunkʻ, orocʻ taṙełann boyn aṙaǰnordē[…] Orocʻ aṙaǰnordē taṙełann boyn

8th century, Gregory of Nyssa, Meknutʻiwn Ergocʻ ergoyn Sołomoni [Commentary on Song of Songs]

Բայց այժմ շէնք աւերակք եւ ամայիք եւ անմարդիք, եւ նոցա ոչ գոյ տեղի բնակութեան․ զի ո՞ւր տառեղունքն բոյն կառուցանեն, եւ ո՞ւր տկարք ի թռչնոց ի նոսա ապաւինին ըստ սաղմոսին ձայնի․ եւ կամ ո՛ւր ծիծառն զիւր վարանից բունիկն յարդարէ՝ աներկիւղ սնուցանելով զառ ի յինքենէ ծնեալսն։

11th century, Aristakēs Lastivertcʻi, Patmutʻiwn [History] 28

Translation by Robert Bedrosian
Presently the cultivated places are in ruins, desolate, depopulated, and lacking places of habitation. Where do the storks build their nests? Where may the weaker birds find refuge in them, as is said in the Psalms. Where does the swallow in agitation fashion a nest to fearlessly raise her chicks?

Baycʻ ayžm šēnkʻ awerakkʻ ew amayikʻ ew anmardikʻ, ew nocʻa očʻ goy tełi bnakutʻean; zi ur taṙełunkʻn boyn kaṙucʻanen, ew ur tkarkʻ i tʻṙčʻnocʻ i nosa apawinin əst sałmosin jayni; ew kam úr cicaṙn ziwr varanicʻ bunikn yardarē, anerkiwł snucʻanelov zaṙ i yinkʻenē cnealsn.

[…] բնաբար ի բարս ունելով […] զարդարութիւն՝ տառեղն, որ զծերացեալ ծնօղն կերակրեն
[…] bnabar i bars unelov […] zardarutʻiwn, taṙełn, or zceracʻeal cnōłn kerakren

Translation by John A. C. Greppin
the stork, which nourishes his aged parent, is naturally behaving in an upright way

Եւ եղեւ ի հանել նոցա ձագ, սողաց օձ առնուլ ի նոցանէ․ և տեսեալ տառեղան՝ եհար աատակեաց զօձն․ և շրջէր եւս շուրջ ի սահմանսն, միանգամայն աատակել զօձսն յաղագս փրկութեան նոցա։

12–13th century, Mxitʻar Goš, Aṙakkʻ [Fables] 122

Translation by Robert Bedrosian
Now it happened that when [the sparrows] had hatched chicks, a snake crept by to take from among them. When the stork saw this, it struck at and killed the snake; then it flew once around it borders simultaneously killing snakes, for the preservation [of the sparrows].

Ew eġew i hanel nocʻa jag, soġacʻ ōj aṙnul i nocʻanē; ew teseal taṙeġan, ehar aatakeacʻ zōjn; ew šrǰēr ews šurǰ i sahmansn, miangamayn aatakel zōjsn yaġags pʻrkutʻean nocʻa.

stork (bird of the family Ciconiidae) or heron (bird of the family Ardeidae)


բորակ

borak (romanization)
բորակ (nominative singular)
բորակք (nominative plural)
բորակի (genitive singular)
բորակաց (genitive plural)
բորակի (dative singular)
բորակաց (dative plural)
բորակ (accusative singular)
բորակս (accusative plural)
բորակէ (ablative singular)
բորակաց (ablative plural)
բորակաւ (instrumental singular)
բորակի (locative singular)
բորակս (locative plural)

xcl-decl-noun

բորակաւք = բորակօք

Armenian: բորակ (borak)

From Middle Iranian *bōrak. See Persian بوره (bure) for more.

Եթէ լուասցիս բարակաւ, եւ յաճախեսցես քեզ աճառ, սակայն ծրդեալ կաս յանիրաւութիւնս քո առաջի իմ, ասէ Տէր Տէր։
Etʻē luascʻis barakaw, ew yačaxescʻes kʻez ačaṙ, sakayn crdeal kas yanirawutʻiwns kʻo aṙaǰi im, asē Tēr Tēr.

Though thou shouldest wash thyself with nitre, and multiply to thyself soap, still thou art stained by thine iniquities before me, saith the Lord.

Ես ետ հրաման բերել աղ եւ բորակ եւ բարկ քացախ, եւ ընկենուլ զնա յորսայս, եւ դնել փող եղեգան ի քիթս նորա, եւ արկանել զայն ընդ քիթս նորա։

5th century, Agatʻangełos, Patmutʻiwn Hayocʻ [History of the Armenians] 106

Translation by R. W. Thomson
And he ordered salt and borax and rough vinegar to be brought, and for him to be turned on his back, his head to be placed in a carpenter's vice, and a reed tube to be put in his nose, and this liquid to be poured down his nose.

Es et hraman berel ał ew borak ew bark kʻacʻax, ew ənkenul zna yorsays, ew dnel pʻoł ełegan i kʻitʻs nora, ew arkanel zayn ənd kʻitʻs nora.

նիտրոն = բորակ
nitron = borak
νίτρον (nítron) = borak

6th–12th? centuries, Baṙkʻ Gałianosi [The Greek–Armenian Dictionary to Galen]


պարէտ

head

պարէտ • (parēt)

xcl-noun

պարէտ • (parēt)

parēt (romanization)
պարէտ (nominative singular)
պարէտք (nominative plural)
պարիտի (genitive singular)
պարիտաց (genitive plural)
պարիտի (dative singular)
պարիտաց (dative plural)
պարէտ (accusative singular)
պարէտս (accusative plural)
պարիտէ (ablative singular)
պարիտաց (ablative plural)
պարիտաւ (instrumental singular)
պարիտի (locative singular)
պարէտս (locative plural)

xcl-decl-noun

պարիտաւք = պարիտօք

→ Armenian: պարետ (paret)

From Middle Iranian *upa-δēt (literally “overseer”), composed of *upa- and the etymon of դէտ (dēt).

Քիղոն յեօթանց իմաստնոցն պարէտ ղակեդմոնացւոց եղեւ։
Kʻiłon yeōtʻancʻ imastnocʻn parēt łakedmonacʻwocʻ ełew.

5th century, Eusebius of Caesarea, Chronicon

Chilon from the Seven Sages became ephor the Lacedaemonians.

Իմաստունն առաքինութեամբ վարի՝ պարիտաւ եւ հրեշտակաւ իրաց․

6th century, Philo of Alexandria, I linelutʻeann xndrocʻ ew lucmancʻ [Quaestiones et Solutiones in Genesim]

Imastunn aṙakʻinutʻeamb vari, paritaw ew hreštakaw iracʻ;


պարետ

paret (romanization)
պարետ (nominative singular)
պարետք (nominative plural)
պարետի (genitive singular)
պարետաց (genitive plural)
պարետի (dative singular)
պարետաց (dative plural)
պարետ (accusative singular)
պարետս (accusative plural)
պարետէ (ablative singular)
պարետաց (ablative plural)
պարետաւ (instrumental singular)
պարետի (locative singular)
պարետս (locative plural)

պարետաւք = պարետօք


եգիպտացի

head

եգիպտացի • (egiptacʻi)

xcl-noun

եգիպտացի • (egiptacʻi)

egiptacʻi (romanization)
եգիպտացի (nominative singular)
եգիպտացիք (nominative plural)
եգիպտացւոյ (genitive singular)
եգիպտացւոց (genitive plural)
եգիպտացւոյ (dative singular)
եգիպտացւոց (dative plural)
եգիպտացի (accusative singular)
եգիպտացիս (accusative plural)
եգիպտացւոյ (ablative singular)
եգիպտացւոց (ablative plural)
եգիպտացւով (instrumental singular)
եգիպտացւովք (instrumental plural)
եգիպտացի (locative singular)
եգիպտացիս (locative plural)

առաքեաց Փարաւոն զՅովսէփ շրջել ընդ ամենայն երկիրն Եգիպտացւոց

10/11th century?, Joseph and Aseneth 1.1

Translation by J. Issaverdens
Pharaoh sent Joseph to make a tour throughout all the land of the Egyptians

aṙakʻeacʻ Pʻarawon zYovsēpʻ šrǰel ənd amenayn erkirn Egiptacʻwocʻ


նմանութիւն

head

նմանութիւն • (nmanutʻiwn)

xcl-noun

նմանութիւն • (nmanutʻiwn)

nmanutʻiwn (romanization)
նմանութիւն (nominative singular)
նմանութիւնք (nominative plural)
նմանութեան (genitive singular)
նմանութեանց (genitive plural)
նմանութեան (dative singular)
նմանութեանց (dative plural)
նմանութիւն (accusative singular)
նմանութիւնս (accusative plural)
նմանութենէ (ablative singular)
նմանութեանց (ablative plural)
նմանութեամբ (instrumental singular)
նմանութեամբք (instrumental plural)
նմանութեան (locative singular)
նմանութիւնս (locative plural)

xcl-decl-noun

նմանութեամբք

Armenian: նմանություն (nmanutʻyun)

Ամենաբարւոք եւ առանց ստութեան այս հրաման պատասխանոյ յա՟յ ելեալ է․ քանզի մահկանացու ոչինչ կերպարանիլ ի նմանութիւն առ վերնագոյնն եւ առ հայրն ամենեցուն կարէր, այլ առ երկրորդն ա՟ծ՝ որ է նորա բան։ Քանզի պարտ է բանականին մարդկան ոգւոյ՝ տիպ ա՟ծային բանին ձեւանալ․ վասն զի առաջին բանին՝ ա՟ծ վեհագոյն է, ամենաբանական բնութիւնն․ իսկ այն որ ի վեր քան զբանն է, ի լաւագունին եւ յառանձինն իմն անցեալ կայ ի տեսակի, զի՞նչ պարտ էր եղելոյ նման նորա բերել։ Բայց սակայն կամի եւ զայն ազդել, զի իրաւագոյն ա՟ծ վրէժ խնդրէ, զաստեացն եւ զճահաւորաց, վասն կրելոյ իմն այսմ առ նորա բանն զընտանութիւն․ որոյ է եւ մարդկային միտքն նմանութիւն եւ կերպարան։

6th century, Philo of Alexandria, I linelutʻeann xndrocʻ ew lucmancʻ [Quaestiones et Solutiones in Genesim] 2.62

Translation by Ralph Marcus
Most excellently and veraciously this oracle was given by God. For nothing mortal can be made in the likeness of the most high One and Father of the universe but (only) in that of the second God, who is His Logos. For it was right that the rational (part) of the human soul should be formed as an impression by the divine Logos, since the pre-Logos God is superior to every rational nature. But He who is above the Logos (and) exists in the best and in a special form—what thing that comes into being can rightfully bear His likeness? Moreover, Scripture wishes also to show that God most justly avenges the virtuous and decent men because they have a certain kinship with His Logos, of which the human mind is a likeness and image.

Amenabarwokʻ ew aṙancʻ stutʻean ays hraman patasxanoy ya.y eleal ē; kʻanzi mahkanacʻu očʻinčʻ kerparanil i nmanutʻiwn aṙ vernagoynn ew aṙ hayrn amenecʻun karēr, ayl aṙ erkrordn a.c, or ē nora ban. Kʻanzi part ē banakanin mardkan ogwoy, tip a.cayin banin jewanal; vasn zi aṙaǰin banin, a.c vehagoyn ē, amenabanakan bnutʻiwnn; isk ayn or i ver kʻan zbann ē, i lawagunin ew yaṙanjinn imn ancʻeal kay i tesaki, zinčʻ part ēr ełeloy nman nora berel. Baycʻ sakayn kami ew zayn azdel, zi irawagoyn a.c vrēž xndrē, zasteacʻn ew zčahaworacʻ, vasn kreloy imn aysm aṙ nora bann zəntanutʻiwn; oroy ē ew mardkayin mitkʻn nmanutʻiwn ew kerparan.

Եւ սա ոչ ինչ նմանութիւն ունէր յինքեան զդստերացն Եգիպտացւոց, այլ էր ամենևին նմանեալ դստերացն Եբրայեցւոց․ մեծ էր իբրև զՍառա և գեղեցիկ իբրև զՌեբեկա և վայելուչ քան զՌաքէլ։

10/11th century?, Joseph and Aseneth 1.5

Translation by J. Issaverdens
She bore no resemblance at all to the daughters of the Egyptians, but was like unto the daughters of the Hebrews. She was tall as Sarah, and fair-looking as Rebekah, and more graceful than Rachel.

Ew sa očʻ inčʻ nmanutʻiwn unēr yinkʻean zdsteracʻn Egiptacʻwocʻ, ayl ēr amenewin nmaneal dsteracʻn Ebrayecʻwocʻ; mec ēr ibrew zSaṙa ew gełecʻik ibrew zṘebeka ew vayelučʻ kʻan zṘakʻēl.


հագարացի

head

հագարացի • (hagaracʻi)

xcl-noun

հագարացի • (hagaracʻi)

hagaracʻi (romanization)
հագարացի (nominative singular)
հագարացիք (nominative plural)
հագարացւոյ (genitive singular)
հագարացւոց (genitive plural)
հագարացւոյ (dative singular)
հագարացւոց (dative plural)
հագարացի (accusative singular)
հագարացիս (accusative plural)
հագարացւոյ (ablative singular)
հագարացւոց (ablative plural)
հագարացւով (instrumental singular)
հագարացւովք (instrumental plural)
հագարացի (locative singular)
հագարացիս (locative plural)

Armenian: հագարացի (hagaracʻi)

եւ զօրացան ի վերայ նոցա, եւ տուան ի ձեռս նոցա Հագարացիքն եւ ամենայն խորանք նոցա

and they prevailed against them: and the Agaraeans were given into their hands, they and all their tents

Հագարացիք օրինօք թիւր
Զազգըս խանձեն որպէս ըզհուր։
Hagaracʻikʻ ōrinōkʻ tʻiwr

16th century, Grigoris Ałtʻamarcʻi, Tałer [Poems]

Translation by S. Peter Cowe
The Hagarites with perverted laws
Sear my nation like fire.


րաբունապետ

head

րաբունապետ • (rabunapet)

xcl-noun

րաբունապետ • (rabunapet)

rabunapet (romanization)
րաբունապետ (nominative singular)
րաբունապետք (nominative plural)
րաբունապետի (genitive singular)
րաբունապետաց (genitive plural)
րաբունապետի (dative singular)
րաբունապետաց (dative plural)
րաբունապետ (accusative singular)
րաբունապետս (accusative plural)
րաբունապետէ (ablative singular)
րաբունապետաց (ablative plural)
րաբունապետաւ (instrumental singular)
րաբունապետի (locative singular)
րաբունապետս (locative plural)

xcl-decl-noun

րաբունապետաց

րաբունապետաց

րաբունապետաց

րաբունապետաւ

րաբունապետաւք = րաբունապետօք

→ Armenian: րաբունապետ (rabunapet)

Առ յոտըս երջանիկ րաբունապետի՝
Գրիգորիոս անուն արթուն հըսկողի,
Քաջ հըռետոր անյաղթ փիլիսոփայի
Եւ երիցս երանեալ մեծ վարժապետի։
Aṙ yotəs erǰanik rabunapeti,
Grigorios anun artʻun həskoġi,
Kʻaǰ həṙetor anyaġtʻ pʻilisopʻayi

Translation by S. Peter Cowe
At the feet of fortunate rabunapet
The vigilant watchful one, Grigoris by name
The excellent rhetorician, the invincible philosopher,
And thrice-blessed great teacher.

head teacher, headmaster, rabunapet (learned master in a college of high theological and philosophical learning)


պնդակազմ

Middle Armenian: պնտակազմ (pntakazm)

→ Armenian: պնդակազմ (pndakazm)

պինդ (pind) + -ա- (-a-) + կազմեմ (kazmem)


զօրութիւն

head

զօրութիւն • (zōrutʻiwn)

xcl-noun

զօրութիւն • (zōrutʻiwn)

zōrutʻiwn (romanization)
զօրութիւն (nominative singular)
զօրութիւնք (nominative plural)
զօրութեան (genitive singular)
զօրութեանց (genitive plural)
զօրութեան (dative singular)
զօրութեանց (dative plural)
զօրութիւն (accusative singular)
զօրութիւնս (accusative plural)
զօրութենէ (ablative singular)
զօրութեանց (ablative plural)
զօրութեամբ (instrumental singular)
զօրութեամբք (instrumental plural)
զօրութեան (locative singular)
զօրութիւնս (locative plural)

Armenian: զորություն (zorutʻyun)

Այ՟ ամենայն զօրութիւնքն թեւաբո՛յս լինին՝ վերին առ հայրն ճանապարհի ցանկացեալք եւ բաղձացեալք։

6th century, Philo of Alexandria, Aynocʻik or yElsn ē xndrocʻ ew lucmancʻ [Quaestiones et Solutiones in Exodum] 2.65

Translation by Ralph Marcus
All the powers of God are winged, striving for and desiring the path upward to the Father.

Ay. amenayn zōrutʻiwnkʻn tʻewabóys linin, verin aṙ hayrn čanaparhi cʻankacʻealkʻ ew bałjacʻealkʻ.

ի զօրութենէ մարմնոյ, ի բարեչափութենէ հասակի, ի գեղեցկամասնութենէ անդամոց […] Իսկ որ ի ներքուստ զբարեմասնութեանն սովորեցին նկարագրել զգեղ, այլ իմն ընդդիմակօք զքաջահաճութիւնն ստորագրեն
i zōrutʻenē marmnoy, i barečʻapʻutʻenē hasaki, i geġecʻkamasnutʻenē andamocʻ[…] Isk or i nerkʻust zbaremasnutʻeann sovorecʻin nkaragrel zgeġ, ayl imn ənddimakōkʻ zkʻaǰahačutʻiwnn storagren

13th century, Grigor Skewṙacʻi, Nerbołean i Surbn Nersēs Lambronacʻi [Eulogy of St. Nersēs Lambronacʻi]

Translation by S. Peter Cowe
[the eulogy should begin with] bodily strength, height of good stature, the beautiful proportion of the limbs […] But those accustomed to describe the beauty of inner comeliness, portray this attractiveness as something under [the form of] masks


զաւրութիւն

head

զաւրութիւն • (zawrutʻiwn)

xcl-noun

զաւրութիւն • (zawrutʻiwn)

zawrutʻiwn (romanization)
զաւրութիւն (nominative singular)
զաւրութիւնք (nominative plural)
զաւրութեան (genitive singular)
զաւրութեանց (genitive plural)
զաւրութեան (dative singular)
զաւրութեանց (dative plural)
զաւրութիւն (accusative singular)
զաւրութիւնս (accusative plural)
զաւրութենէ (ablative singular)
զաւրութեանց (ablative plural)
զաւրութեամբ (instrumental singular)
զաւրութեամբք (instrumental plural)
զաւրութեան (locative singular)
զաւրութիւնս (locative plural)

xcl-decl-noun

զաւրութեամբք

Alternative form of զօրութիւն (zōrutʻiwn)


բարեչափութիւն

head

բարեչափութիւն • (barečʻapʻutʻiwn)

xcl-noun

բարեչափութիւն • (barečʻapʻutʻiwn)

barečʻapʻutʻiwn (romanization)
բարեչափութիւն (nominative singular)
բարեչափութիւնք (nominative plural)
բարեչափութեան (genitive singular)
բարեչափութեանց (genitive plural)
բարեչափութեան (dative singular)
բարեչափութեանց (dative plural)
բարեչափութիւն (accusative singular)
բարեչափութիւնս (accusative plural)
բարեչափութենէ (ablative singular)
բարեչափութեանց (ablative plural)
բարեչափութեամբ (instrumental singular)
բարեչափութեամբք (instrumental plural)
բարեչափութեան (locative singular)
բարեչափութիւնս (locative plural)

xcl-decl-noun

բարեչափութիւն

բարեչափութիւնք

բարեչափութեան

բարեչափութեանց

բարեչափութեան

բարեչափութեանց

բարեչափութիւն

բարեչափութիւնս

բարեչափութենէ

բարեչափութեանց

բարեչափութեամբ

բարեչափութեամբք

բարեչափութեան

բարեչափութիւնս

բարի (bari) + -ա- (-a-) + չափ (čʻapʻ) + -ութիւն (-utʻiwn)


գեղեցկամասնութիւն

head

գեղեցկամասնութիւն • (gełecʻkamasnutʻiwn)

gełecʻkamasnutʻiwn (romanization)
գեղեցկամասնութիւն (nominative singular)
գեղեցկամասնութիւնք (nominative plural)
գեղեցկամասնութեան (genitive singular)
գեղեցկամասնութեանց (genitive plural)
գեղեցկամասնութեան (dative singular)
գեղեցկամասնութեանց (dative plural)
գեղեցկամասնութիւն (accusative singular)
գեղեցկամասնութիւնս (accusative plural)
գեղեցկամասնութենէ (ablative singular)
գեղեցկամասնութեանց (ablative plural)
գեղեցկամասնութեամբ (instrumental singular)
գեղեցկամասնութեամբք (instrumental plural)
գեղեցկամասնութեան (locative singular)
գեղեցկամասնութիւնս (locative plural)

xcl-decl-noun

գեղեցկամասնութիւն

գեղեցկամասնութիւնք

գեղեցկամասնութեան

գեղեցկամասնութեանց

գեղեցկամասնութեան

գեղեցկամասնութեանց

գեղեցկամասնութիւն

գեղեցկամասնութիւնս

գեղեցկամասնութենէ

գեղեցկամասնութեանց

գեղեցկամասնութեամբ

գեղեցկամասնութեամբք

գեղեցկամասնութեան

գեղեցկամասնութիւնս

գեղեցկամասն (gełecʻkamasn) + -ութիւն (-utʻiwn)


բարեմասնութիւն

head

բարեմասնութիւն • (baremasnutʻiwn)

xcl-noun

բարեմասնութիւն • (baremasnutʻiwn)

baremasnutʻiwn (romanization)
բարեմասնութիւն (nominative singular)
բարեմասնութիւնք (nominative plural)
բարեմասնութեան (genitive singular)
բարեմասնութեանց (genitive plural)
բարեմասնութեան (dative singular)
բարեմասնութեանց (dative plural)
բարեմասնութիւն (accusative singular)
բարեմասնութիւնս (accusative plural)
բարեմասնութենէ (ablative singular)
բարեմասնութեանց (ablative plural)
բարեմասնութեամբ (instrumental singular)
բարեմասնութեամբք (instrumental plural)
բարեմասնութեան (locative singular)
բարեմասնութիւնս (locative plural)

xcl-decl-noun

բարեմասնութիւն

բարեմասնութիւնք

բարեմասնութեան

բարեմասնութեանց

բարեմասնութեան

բարեմասնութեանց

բարեմասնութիւն

բարեմասնութիւնս

բարեմասնութենէ

բարեմասնութեանց

բարեմասնութեամբ

բարեմասնութեամբք

բարեմասնութեան

բարեմասնութիւնս

desc

բարեմասնություն

Armenian: բարեմասնություն (baremasnutʻyun)

From բարեմասն (baremasn) + -ութիւն (-utʻiwn). Calque of Ancient Greek εὐμοιρία (eumoiría).

calque

happy possession of a thing; good fortune, happiness, participation of good; goodness, perfection


քաջահաճութիւն

head

քաջահաճութիւն • (kʻaǰahačutʻiwn)

xcl-noun

քաջահաճութիւն • (kʻaǰahačutʻiwn)

kʻaǰahačutʻiwn (romanization)
քաջահաճութիւն (nominative singular)
քաջահաճութիւնք (nominative plural)
քաջահաճութեան (genitive singular)
քաջահաճութեանց (genitive plural)
քաջահաճութեան (dative singular)
քաջահաճութեանց (dative plural)
քաջահաճութիւն (accusative singular)
քաջահաճութիւնս (accusative plural)
քաջահաճութենէ (ablative singular)
քաջահաճութեանց (ablative plural)
քաջահաճութեամբ (instrumental singular)
քաջահաճութեամբք (instrumental plural)
քաջահաճութեան (locative singular)
քաջահաճութիւնս (locative plural)

xcl-decl-noun

քաջահաճութիւն

քաջահաճութիւնք

քաջահաճութեան

քաջահաճութեանց

քաջահաճութեան

քաջահաճութեանց

քաջահաճութիւն

քաջահաճութիւնս

քաջահաճութենէ

քաջահաճութեանց

քաջահաճութեամբ

քաջահաճութեամբք

քաջահաճութեան

քաջահաճութիւնս

քաջահաճոյ (kʻaǰahačoy) + -ութիւն (-utʻiwn)


տիղմ

head

տիղմ • (tiłm)

xcl-noun

տիղմ • (tiłm)

tiłm (romanization)
տիղմ (nominative singular)
տիղմք (nominative plural)
տղմոյ (genitive singular)
տղմոց (genitive plural)
տղմոյ (dative singular)
տղմոց (dative plural)
տիղմ (accusative singular)
տիղմս (accusative plural)
տղմոյ (ablative singular)
տղմոց (ablative plural)
տղմով (instrumental singular)
տղմովք (instrumental plural)
տիղմ (locative singular)
տիղմս (locative plural)

The origin is uncertain. Has been connected with տեղ (teł), dialectal տիլ (til) and with Ancient Greek τέλμα (télma).


ստուեր

head

ստուեր • (stuer)

xcl-noun

ստուեր • (stuer)

stuer (romanization)
ստուեր (nominative singular)
ստուերք (nominative plural)
ստուերի (genitive singular)
ստուերաց (genitive plural)
ստուերի (dative singular)
ստուերաց (dative plural)
ստուեր (accusative singular)
ստուերս (accusative plural)
ստուերէ (ablative singular)
ստուերաց (ablative plural)
ստուերաւ (instrumental singular)
ստուերի (locative singular)
ստուերս (locative plural)
ստուեր (nominative singular)
ստուերք (nominative plural)
ստուերի (genitive singular)
ստուերից (genitive plural)
ստուերի (dative singular)
ստուերից (dative plural)
ստուեր (accusative singular)
ստուերս (accusative plural)
ստուերէ (ablative singular)
ստուերից (ablative plural)
ստուերիւ (instrumental singular)
ստուերիւք (instrumental plural)
ստուերի (locative singular)
ստուերս (locative plural)

xcl-decl-noun

ստուերաւք = ստուերօք

→ Armenian: ստվեր (stver)

unk

unknown

Եթե միանգամայն առաւաւտ նոցա ի ստուերս մահու է․ եթե ի միտ առնուցու զխռովութիւն ստուերաց մահու։

Translation by Claude E. Cox
that all at once the morning is in death's shadow to them, that he will recognize the trouble of death's shadow.

Etʻe miangamayn aṙawawt nocʻa i stuers mahu ē; etʻe i mit aṙnucʻu zxṙovutʻiwn stueracʻ mahu.


կլափն

head

կլափն • (klapʻn)

xcl-noun

կլափն • (klapʻn)

klapʻn (romanization)
կլափն (nominative singular uncountable)
կլափին (genitive singular uncountable)
կլափին (dative singular uncountable)
կլափն (accusative singular uncountable)
կլափնէ (*klapʻnē) (ablative singular uncountable)
կլափամբ (instrumental singular uncountable)
կլափին (locative singular uncountable)

desctree

Middle Armenian: կլափ (klapʻ)
Armenian: կլափ (klapʻ)

Probably a sound-symbolic formation based on կլանեմ (klanem) and լափեմ (lapʻem).


զգաստութիւն

head

զգաստութիւն • (zgastutʻiwn)

xcl-noun

զգաստութիւն • (zgastutʻiwn)

zgastutʻiwn (romanization)
զգաստութիւն (nominative singular)
զգաստութիւնք (nominative plural)
զգաստութան (genitive singular)
զգաստութանց (genitive plural)
զգաստութան (dative singular)
զգաստութանց (dative plural)
զգաստութիւն (accusative singular)
զգաստութիւնս (accusative plural)
զգաստութնէ (ablative singular)
զգաստութանց (ablative plural)
զգաստութամբ (instrumental singular)
զգաստութամբք (instrumental plural)
զգաստութան (locative singular)
զգաստութիւնս (locative plural)

xcl-decl-noun

զգաստութիւնք

զգաստութիւնս

զգաստութամբք

զգաստութիւնս

desc

զգաստություն

Armenian: զգաստություն (zgastutʻyun)

Թէ զիմ ըզգաստութիւնըս հարցանես դու,
Չունիմ խելք ու բասար ՚ւ ոչ իմաստութիւն
Tʻē zim əzgastutʻiwnəs harcʻanes du,

Translation by S. Peter Cowe
If you ask about my sobriety,
I have neither sense, nor vision, nor wisdom.


պիտակ

pitak (romanization)
պիտակ (nominative singular)
պիտակք (nominative plural)
պիտակի (genitive singular)
պիտակաց (genitive plural)
պիտակի (dative singular)
պիտակաց (dative plural)
պիտակ (accusative singular)
պիտակս (accusative plural)
պիտակէ (ablative singular)
պիտակաց (ablative plural)
պիտակաւ (instrumental singular)
պիտակի (locative singular)
պիտակս (locative plural)

xcl-decl-noun

պիտակաւք = պիտակօք

→ Armenian: պիտակ (pitak)

From Ancient Greek πιττάκιον (pittákion).

եւ զի դեռ եւս երեւէր արմատ գրոյն ի վերայ պիտակին, որպէս թէ եփեալ մելանաւ գրեալ էր։

ew zi deṙ ews erewēr armat groyn i veray pitakin, orpēs tʻē epʻeal melanaw greal ēr.

պիտակքն այն գրեալ եղեն երկոցունց եղբարցն

pitakkʻn ayn greal ełen erkocʻuncʻ ełbarcʻn


շփումն

head

շփումն • (špʻumn)

xcl-noun

շփումն • (špʻumn)

špʻumn (romanization)
շփումն (nominative singular)
շփմունք (nominative plural)
շփման (genitive singular)
շփմանց (genitive plural)
շփման (dative singular)
շփմանց (dative plural)
շփումն (accusative singular)
շփմունս (accusative plural)
շփմանէ (ablative singular)
շփմանց (ablative plural)
շփմամբ (instrumental singular)
շփմամբք (instrumental plural)
շփման (locative singular)
շփմունս (locative plural)

Armenian: շփում (špʻum)


պոռնկանոց

head

պոռնկանոց • (poṙnkanocʻ)

xcl-noun

պոռնկանոց • (poṙnkanocʻ)

poṙnkanocʻ (romanization)
պոռնկանոց (nominative singular)
պոռնկանոցք (nominative plural)
պոռնկանոցի (genitive singular)
պոռնկանոցաց (genitive plural)
պոռնկանոցի (dative singular)
պոռնկանոցաց (dative plural)
պոռնկանոց (accusative singular)
պոռնկանոցս (accusative plural)
պոռնկանոցէ (ablative singular)
պոռնկանոցաց (ablative plural)
պոռնկանոցաւ (instrumental singular)
պոռնկանոցի (locative singular)
պոռնկանոցս (locative plural)

xcl-decl-noun

պոռնկանոցաւք = պոռնկանոցօք

→ Armenian: պոռնկանոց (poṙnkanocʻ)


պոռնկատուն

head

պոռնկատուն • (poṙnkatun)

xcl-noun

պոռնկատուն • (poṙnkatun)

poṙnkatun (romanization)
պոռնկատուն (nominative singular)
պոռնկատունք (nominative plural)
պոռնկատան (genitive singular)
պոռնկատանց (genitive plural)
պոռնկատան (dative singular)
պոռնկատանց (dative plural)
պոռնկատուն (accusative singular)
պոռնկատունս (accusative plural)
պոռնկատանէ (ablative singular)
պոռնկատանց (ablative plural)
պոռնկատամբ (instrumental singular)
պոռնկատամբք (instrumental plural)
պոռնկատան (locative singular)
պոռնկատունս (locative plural)

→ Armenian: պոռնկատուն (poṙnkatun)

պոռնիկ (poṙnik) + -ա- (-a-) + տուն (tun)


պատշգամ

head

պատշգամ • (patšgam)

xcl-noun

պատշգամ • (patšgam)

patšgam (romanization)
պատշգամ (nominative singular)
պատշգամք (nominative plural)
պատշգամի (genitive singular)
պատշգամաց (genitive plural)
պատշգամի (dative singular)
պատշգամաց (dative plural)
պատշգամ (accusative singular)
պատշգամս (accusative plural)
պատշգամէ (ablative singular)
պատշգամաց (ablative plural)
պատշգամաւ (instrumental singular)
պատշգամի (locative singular)
պատշգամս (locative plural)

xcl-decl-noun

պատշգամաւք = պատշգամօք

desc

→ Armenian: պատշգամբ (patšgamb), պատշգամ (patšgam)

An Iranian borrowing: compare Middle Persian 𐫛𐫅𐫏𐫢𐫞𐫖𐫁 (pdyšqmb /padiškamb/, “room”) and Persian پشکم (paškam, “porch, portico”). Ultimately from Proto-Iranian *pati-škamba-.

cog

Եւ ել ի պատշգամն, եւ անց ընդ վանդակապատսն, եւ փակեաց զդուրս վերնատանն ընդդէմ նորա եւ աղխեաց։
Ew el i patšgamn, ew ancʻ ənd vandakapatsn, ew pʻakeacʻ zdurs vernatann ənddēm nora ew ałxeacʻ.

And Aod went out to the porch, and passed out by the appointed guards, and shut the doors of the chamber upon him, and locked them.


պարեգաւտ

paregawt (romanization)
պարեգաւտ (nominative singular)
պարեգաւտք (nominative plural)
պարեգաւտի (genitive singular)
պարեգաւտից (genitive plural)
պարեգաւտի (dative singular)
պարեգաւտից (dative plural)
պարեգաւտ (accusative singular)
պարեգաւտս (accusative plural)
պարեգաւտէ (ablative singular)
պարեգաւտից (ablative plural)
պարեգաւտիւ (instrumental singular)
պարեգաւտիւք (instrumental plural)
պարեգաւտի (locative singular)
պարեգաւտս (locative plural)


դահճապետ

head

դահճապետ • (dahčapet)

xcl-noun

դահճապետ • (dahčapet)

dahčapet (romanization)
դահճապետ (nominative singular)
դահճապետք (nominative plural)
դահճապետի (genitive singular)
դահճապետաց (genitive plural)
դահճապետի (dative singular)
դահճապետաց (dative plural)
դահճապետ (accusative singular)
դահճապետս (accusative plural)
դահճապետէ (ablative singular)
դահճապետաց (ablative plural)
դահճապետաւ (instrumental singular)
դահճապետի (locative singular)
դահճապետս (locative plural)

xcl-decl-noun

դահճապետաւք = դահճապետօք

→ Armenian: դահճապետ (dahčapet)

Wholly borrowed from Iranian. For the constituents see դահիճ (dahič) and պետ (pet).

Արդ՝ ելեալ դահճապետն պարծելով՝ չարամահ առնել զնա, եւ ետ հանել զնոսա շղթայիւք ի քաղաքէն ընդ դուռն հարաւոյ, ընդ կողմն պողոտային որ հանէր ի Մեծամօրի կամուրջն, ի տեղին յայն, ուր սովոր էին սպանանել զամենայն մահապարտս, ի ճախճախուտ տեղի մի, մօտ ի պարկէն փոսին որ շուրջ գայր զքաղաքաւն։ Եւ վարեցին չորս չորս ցիցս միում միում ի նոցանէն։

5th century, Agatʻangełos, Patmutʻiwn Hayocʻ [History of the Armenians] 206

Translation by Robert W. Thomson
So the chief-executioner came out boasting that he would put her to a cruel death. He had them taken in chains out of the city by the South Gate, along the road that leads to the Metsamawr bridge, to the place where they were accustomed to execute those condemned to death, a marshy place near the moat which ran round the city. And they brought four stakes for each one of them.

Ard, eleal dahčapetn parcelov, čʻaramah aṙnel zna, ew et hanel znosa šłtʻayiwkʻ i kʻałakʻēn ənd duṙn harawoy, ənd kołmn połotayin or hanēr i Mecamōri kamurǰn, i tełin yayn, ur sovor ēin spananel zamenayn mahaparts, i čaxčaxut tełi mi, mōt i parkēn pʻosin or šurǰ gayr zkʻałakʻawn. Ew varecʻin čʻors čʻors cʻicʻs mium mium i nocʻanēn.


ցից

head

ցից • (cʻicʻ)

xcl-noun

ցից • (cʻicʻ)

cʻicʻ (romanization)
ցից (nominative singular)
ցիցք (nominative plural)
ցցոյ (genitive singular)
ցցոց (genitive plural)
ցցոյ (dative singular)
ցցոց (dative plural)
ցից (accusative singular)
ցիցս (accusative plural)
ցցոյ (ablative singular)
ցցոց (ablative plural)
ցցով (instrumental singular)
ցցովք (instrumental plural)
ցից (locative singular)
ցիցս (locative plural)

From Akkadian 𒍢𒄑𒋢 (ṣi-iṣ-su /ṣiṣṣu/, “manacles or handcuffs, bracelets rigidly connected to a bar instead of a chain; a device used to restrict movement, hold in place or position”). Also found in Classical Syriac ܨܨܐ (ṣeṣṣā, “nail”), and semantically nearest Arabic صِيصِيَة (ṣīṣiya, “stake, picket, pale”).


պապկայ

papkay (romanization)
պապկայ (nominative singular)
պապկայք (nominative plural)
պապկայի (genitive singular)
պապկայից (genitive plural)
պապկայի (dative singular)
պապկայից (dative plural)
պապկայ (accusative singular)
պապկայս (accusative plural)
պապկայէ (ablative singular)
պապկայից (ablative plural)
պապկայիւ (instrumental singular)
պապկայիւք (instrumental plural)
պապկայի (locative singular)
պապկայս (locative plural)

→ Armenian: պապկա (papka)

Borrowed from a word related to Classical Syriac ܒܒܓܐ (/bbgʾ/), ܦܵܦܵܐ (ppʾ /pāp̄ā/), Arabic بَبَّغَاء (babbaḡāʔ), بَبْغَاء (babḡāʔ), بَبَغَاء (babaḡāʔ), Persian ببغا (babğâ), بپغا (bapğâ, “parrot”). The immediate source of the Armenian is uncertain.

Քանզի կեռնեխք՝ եւ ագռաւք եւ պապկայք, եւ որ միանգամ հոմանմանք, զի թէպէտ եւ զանազանագոյն բարբառեսցին, յօդաւոր ո՛չ երբէք եւ ո՛չ իւիք ձայն կարասցեն հանել։

6th century, Philo of Alexandria, Yałags ban unel ew anasun kendaneacʻd, aṙ Liwsimakʻos [De Animalibus]

Translation by Abraham Terian
Although blackbirds, crows, parrots, and all the like can produce different kinds of utterances, they cannot produce an articulated voice in any manner whatever.

Kʻanzi keṙnexkʻ, ew agṙawkʻ ew papkaykʻ, ew or miangam homanmankʻ, zi tʻēpēt ew zanazanagoyn barbaṙescʻin, yōdawor óčʻ erbēkʻ ew óčʻ iwikʻ jayn karascʻen hanel.


արտոյտ

artoyt (romanization)
արտոյտ (nominative singular)
արտոյտք (nominative plural)
արտուտի (genitive singular)
արտուտից (genitive plural)
արտուտի (dative singular)
արտուտից (dative plural)
արտոյտ (accusative singular)
արտոյտս (accusative plural)
արտուտէ (ablative singular)
արտուտից (ablative plural)
արտուտիւ (instrumental singular)
արտուտիւք (instrumental plural)
արտուտի (locative singular)
արտոյտս (locative plural)

desctree

Middle Armenian: արտուտ (artut), արտօտ (artōt)
Armenian: արտուտ (artut), ա՛ռտուտ (áṙtut), արդուդ (ardud) (dialectal)

→ Armenian: արտույտ (artuyt)

The origin is unknown. Traditionally derived from արտ (art, “cornfield”).

unk

unknown

կորիթարոս (vars. կորիրաղոս, կորիդաղոս, կորիռաղոս) = արտոյտ (var. արտուտ)։
koritʻaros (vars. korirałos, koridałos, koriṙałos) = artoyt (var. artut).
κορύδαλος (korúdalos) = lark

ըստ որում որ ի գռեհիկս պատմի առակեալ՝ արտուտի (var. արտիւտի) զգուշութիւն երկնի յստորս կործանիլ
əst orum or i gṙehiks patmi aṙakeal, artuti (var. artiwti) zgušutʻiwn erkni ystors korcanil

11th century, Grigor Magistros, Grigor Magistrosi tʻłtʻerə [The letters of Grigor Magistros]

Translation by John A. C. Greppin
according to which, he narrates in the people's language, making a fable out of the alertness of the lark


ճիռ

čiṙ (romanization)
ճիռ (nominative singular)
ճիռք (nominative plural)
ճռի (genitive singular)
ճռաց (genitive plural)
ճռի (dative singular)
ճռաց (dative plural)
ճիռ (accusative singular)
ճիռս (accusative plural)
ճռէ (ablative singular)
ճռաց (ablative plural)
ճռաւ (instrumental singular)
ճռաւք = ճռօք (čṙawkʻ = čṙōkʻ) (instrumental plural)
ճռի (locative singular)
ճիռս (locative plural)
ճիռ (nominative singular)
ճիռք (nominative plural)
ճռոյ (genitive singular)
ճռոց (genitive plural)
ճռոյ (dative singular)
ճռոց (dative plural)
ճիռ (accusative singular)
ճիռս (accusative plural)
ճռոյ (ablative singular)
ճռոց (ablative plural)
ճռով (instrumental singular)
ճռովք (instrumental plural)
ճիռ (locative singular)
ճիռս (locative plural)

xcl-decl-noun

ճռաւք = ճռօք

desc

Middle Armenian: ճիռ (čiṙ), ճիւռ (čiwṙ), ճեռ (čeṙ), ճուռ (čuṙ)

Armenian: ճիռ (čiṙ), ճիռն (čiṙn) — Karabakh, ճուռ (čuṙ) — dialectal

unk

unknown

Այսպէս ասէ Տէր․ Զոր օրինակ եթէ գտանիցի ճիռ ի մէջ ողկուզոց, եւ ասիցեն․ Մի՛ ապականեր զդա՝ զի օրհնութիւնՏեառն գոյ ի դմա․ այնպէս արարից վասն ծառայից իմոց, վասն որոյ ոչ կորուսից զամենեսեան։
Ayspēs asē Tēr; Zor ōrinak etʻē gtanicʻi čiṙ i mēǰ ołkuzocʻ, ew asicʻen; Mí apakaner zda, zi ōrhnutʻiwnTeaṙn goy i dma; aynpēs araricʻ vasn caṙayicʻ imocʻ, vasn oroy očʻ korusicʻ zamenesean.

Thus saith the Lord, As a grape-stone shall be found in the cluster, and they shall say, Destroy it not; for a blessing is in it: so will I do for the sake of him that serves me, for his sake I will not destroy them all.

an insignificant fruit left on an olive tree


նշանակ

head

նշանակ • (nšanak)

xcl-noun

նշանակ • (nšanak)

nšanak (romanization)
նշանակ (nominative singular)
նշանակք (nominative plural)
նշանակի (genitive singular)
նշանակաց (genitive plural)
նշանակի (dative singular)
նշանակաց (dative plural)
նշանակ (accusative singular)
նշանակս (accusative plural)
նշանակէ (ablative singular)
նշանակաց (ablative plural)
նշանակաւ (instrumental singular)
նշանակի (locative singular)
նշանակս (locative plural)

xcl-decl-noun

նշանակաւք = նշանակօք

Armenian: նշանակ (nšanak)

Wholly borrowed from a Middle Iranian word of the shape *nišānak. Compare Persian نشانه (nešâne, “sign, symbol, mark”). For the constituents see նշան (nšan) and -ակ (-ak).

cog

Զաղեղն իմ եդից յամպս եւ եղիցի ի նշանակ յաւիտենական ուխտին ընդ իս եւ ընդ ամենայն երկիր։
Załełn im edicʻ yamps ew ełicʻi i nšanak yawitenakan uxtin ənd is ew ənd amenayn erkir.

I shall place my bow in the clouds, and it shall be a sign of the eternal covenant between me and the earth.


կապան

kapan (romanization)
կապան (nominative singular)
կապանք (nominative plural)
կապանի (genitive singular)
կապանաց (genitive plural)
կապանի (dative singular)
կապանաց (dative plural)
կապան (accusative singular)
կապանս (accusative plural)
կապանէ (ablative singular)
կապանաց (ablative plural)
կապանաւ (instrumental singular)
կապանի (locative singular)
կապանս (locative plural)

xcl-decl-noun

կապանաւք = կապանօք

Armenian: կապան (kapan)

From կապեմ (kapem, “to tie”) + -ան (-an). Probably an Iranian calque: compare Persian دربند (darband, “mountain pass”) beside بند (band, “tie”).


երանք

erankʻ (romanization)
երանք (nominative plural)
երանաց (genitive plural)
երանաց (dative plural)
երանս (accusative plural)
երանաց (ablative plural)
երանաւք = երանօք (eranawkʻ = eranōkʻ) (instrumental plural)
երանս (locative plural)

xcl-decl-noun-pl

երանաւք = երանօք

→ Armenian: երանք (erankʻ) (learned)

A Middle Iranian borrowing + -ք (-kʻ), ultimately from Proto-Iranian *rā́nah.

Եւ եդ ծառայն Աբրաամու զձեռն իւր ընդ երանաւք տեառն իւրոյ եւ երդուաւ նմա վասն բանիս այսորիկ։
Ew ed caṙayn Abraamu zjeṙn iwr ənd eranawkʻ teaṙn iwroy ew erduaw nma vasn banis aysorik.

And the servant put his hand under the thigh of his master Abraam, and swore to him concerning this matter.

զի յորժամ ի ձի հեծեալ էր, երան բարձի նորա ոչ յանձին և ի ծունկն ոչ հասանէր, այլ ի բացեայ կայ ի ձիոյ անտի
zi yoržam i ji heceal ēr, eran barji nora očʻ yanjin ew i cunkn očʻ hasanēr, ayl i bacʻeay kay i jioy anti

5th century, Pʻawstos Buzand, Hayoc Patmutʻiwnʻ [History of the Armenians] V.43

whenever he rode on horseback, his legs were not [held] close and did not touch up to the knee, but stuck out from the horse


երան

eran (romanization)
երան (nominative singular)
երանք (nominative plural)
երանի (genitive singular)
երանաց (genitive plural)
երանի (dative singular)
երանաց (dative plural)
երան (accusative singular)
երանս (accusative plural)
երանէ (ablative singular)
երանաց (ablative plural)
երանաւ (instrumental singular)
երանաւք = երանօք (eranawkʻ = eranōkʻ) (instrumental plural)
երանի (locative singular)
երանս (locative plural)

xcl-decl-noun

երանաւք = երանօք


ժանգառ

head

ժանգառ • (žangaṙ)

xcl-noun

ժանգառ • (žangaṙ)

Middle Armenian: ժանկառ (žankaṙ)

Armenian: ժանգառ (žangaṙ)

A Middle Iranian borrowing. See Persian زنگار (zangâr) for more.

verdigris (a blue-green patina or rust that forms on copper-containing metals and the pigment made from it)


ջով

desc

Armenian: ջով (ǰov, “band of grass or plant stems for tying sheaves”) (dialectal)

→ Northern Kurdish: çaw (“idem”)

→ Armenian: ճա̈վ (čäv, “idem”) (Moks)

The origin is uncertain. Ačaṙyan derives from the o-grade of Proto-Indo-European *yéwos (“cereal, grain; barley, spelt”), but the *y- → ջ- (ǰ-) sound change is not universally accepted and the meaning is different.

inh

Եւ սկսանի այնուհետեւ ի վերին կողմն ուղղել եւ ի խոնարհ գնալ, զի զբոյսս ի վեր երեւեցուսցէ, եւ զարմատն ի ներքս պնդեսցէ, եւ ըստ թուոյ արմատոցն, որ ի խոնարհ արձակին, նոյնպէս երեւեցուսցէ ի վեր եւ զջով (vars. զջովս, զշով) բուսոյն։
Ew sksani aynuhetew i verin kołmn ułłel ew i xonarh gnal, zi zboyss i ver erewecʻuscʻē, ew zarmatn i nerkʻs pndescʻē, ew əst tʻuoy armatocʻn, or i xonarh arjakin, noynpēs erewecʻuscʻē i ver ew zǰov (vars. zǰovs, zšov) busoyn.

5th century, Basil of Caesarea, Yałags Vecʻawreay ararčʻutʻean [Homiliae in Hexaemeron]

Եւ ասէ ցնա․ դու խնայեցեր ի ջով այդր դդմենւոյ, որ առաւօտու բուսաւ, եւ ի միւս առաւօտու չորացաւ

5th century, Aphrahat, Zgōn [Demonstrations] :1824 edition, page 327

Ew asē cʻna; du xnayecʻer i ǰov aydr ddmenwoy, or aṙawōtu busaw, ew i miws aṙawōtu čʻoracʻaw

Եւ արար դարձեալ զկամս նորա որդն ի ջով անդ դդմենւոյն տաղաւարին Յովնանու, եւ եհատ զնա։

5th century, Aphrahat, Zgōn [Demonstrations] :1824 edition, page 369

Ew arar darjeal zkams nora ordn i ǰov and ddmenwoyn taławarin Yovnanu, ew ehat zna.


զգայարան

zgayaran (romanization)
զգայարան (nominative singular)
զգայարանք (nominative plural)
զգայարանի (genitive singular)
զգայարանաց (genitive plural)
զգայարանի (dative singular)
զգայարանաց (dative plural)
զգայարան (accusative singular)
զգայարանս (accusative plural)
զգայարանէ (ablative singular)
զգայարանաց (ablative plural)
զգայարանաւ (instrumental singular)
զգայարանի (locative singular)
զգայարանս (locative plural)

xcl-decl-noun

զգայարանաւք = զգայարանօք

Armenian: զգայարան (zgayaran)

From զգամ (zgam) + -արան (-aran). Calque of Ancient Greek αἰσθητήριον (aisthētḗrion).


ներգիս

Ultimately from Ancient Greek νάρκισσος (nárkissos).

Սոյնպէս եւ գունակ գունակ եւ երփն երփն ծաղկանցն․ որպէս մանրագորն եւ վարդն եւ շուշանն եւ ասպազանն եւ յասմիկն եւ անիարն եւ սմնակն եւ ներգիսն (var. ներգէսն) եւ շամպղիտակն եւ մեղրուկն, հօրօտն եւ մօրօտն եւ մանիշակն․ եւ այլն ամենայն համասպրամ ծաղկանցն եւ ծառոցն բոյսք բողբոջոցն գարնանւոյն երեւեսցին յետ ձմերանւոյն։
Soynpēs ew gunak gunak ew erpʻn erpʻn całkancʻn; orpēs manragorn ew vardn ew šušann ew aspazann ew yasmikn ew aniarn ew smnakn ew nergisn (var. nergēsn) ew šampłitakn ew mełrukn, hōrōtn ew mōrōtn ew manišakn; ew ayln amenayn hamaspram całkancʻn ew caṙocʻn boyskʻ bołboǰocʻn garnanwoyn erewescʻin yet jmeranwoyn.

5th century, Agatʻangełos, Patmutʻiwn Hayocʻ [History of the Armenians] 645

Translation by Robert W. Thomson
Likewise the various kinds and colors of flowers, like the mandrake and rose, and lily and soldanel, and jasmin and lotus, and sumach and narcissus, and arum and lungwort, and hyacinth and poppy and violet. And of all the other fragrant flowers and trees, the budding shoots will appear in spring after the winter.


խախանք

Onomatopoeic. Possibly formed already in Proto-Indo-European: compare Ancient Greek καχάζω (kakházō), καγχάξω (kankháxō), Latin cachinno, Proto-West Germanic *kahhattjan, Old Church Slavonic хохотати (xoxotati) and Sanskrit कखति (kakhati), कक्खति (kakkhati).


ռայք

head

ռայք • (ṙaykʻ) pl

xcl-noun

ռայք • (ṙaykʻ) pl

Attested only in two passages in Chrysostom, in both cases in the plural ռայ-ք (ṙay-kʻ). Likely borrowed from Classical Syriac ܪܥܝܐ (rʿayyā), the plural of ܪܥܝܐ (reʿyā, “pastured flock”), which is related to Arabic رَعِيَّة (raʕiyya), from whose plural we have dialectal Armenian ռայա (ṙaya).

Իսկ կամիցի՞ս՝ ուր ուրախութիւնքն ինչ իցեն կամ խաղ մարդկան, ուր հարսանիք եւ ռայք կաքաւչացն կայցեն, անդր ձգեսցուք զայնպիսին։

5th century, John Chrysostom, Commentary on Isaiah

Isk kamicʻis, ur uraxutʻiwnkʻn inčʻ icʻen kam xał mardkan, ur harsanikʻ ew ṙaykʻ kakʻawčʻacʻn kaycʻen, andr jgescʻukʻ zaynpisin.

անդ պիտոյ է ոսկին եւ մարգարիտն ընդելուզեալ, անդ հանդերձքն պաճուճեալք, անդէն զարդուցն ռայք եւ ժամանակ մենթանաց, անդ սեթեւեթել եւ ադնէն պերեւեթել

5th century, John Chrysostom, Commentary on Epistles of Paul First Epistle to Timothy

and pitoy ē oskin ew margaritn əndeluzeal, and handerjkʻn pačučealkʻ, andēn zarducʻn ṙaykʻ ew žamanak mentʻanacʻ, and setʻewetʻel ew adnēn perewetʻel


սանտր

santr (romanization)
սանտր (nominative singular)
սանտրք (nominative plural)
սանտրոյ (genitive singular)
սանտրոց (genitive plural)
սանտրոյ (dative singular)
սանտրոց (dative plural)
սանտր (accusative singular)
սանտրս (accusative plural)
սանտրոյ (ablative singular)
սանտրոց (ablative plural)
սանտրով (instrumental singular)
սանտրովք (instrumental plural)
սանտր (locative singular)
սանտրս (locative plural)

desc

Armenian: սանր (sanr), սանդր (sandr), սանտր (santr) — Western Armenian, dialectal, սանդերք (sanderkʻ)

Most likely inherited from the zero-grade of Proto-Indo-European *ḱent-r-om (“pointed tool”), and cognate with Ancient Greek κέντρον (kéntron, “something with a sharp point”), Albanian çandër (“forked pole”). Doublet of կենդրովն (kendrovn).

cog

Չօծան իւղով, չյարմարեցին սանտրով զհեր գլխոյ իւրեանց

5th century, Łazar Pʻarpecʻi, Patmutʻiwn Hayocʻ [History of Armenia]

Translation by Robert W. Thomson
They did not anoint themselves with perfume, they did not arrange the hair of their heads with combs.

Čʻōcan iwłov, čʻyarmarecʻin santrov zher glxoy iwreancʻ


տապք

head

տապք • (tapkʻ)


չափք

չափք • (čʻapʻkʻ)


հաճարի

հաճարի • (hačari)

xcl-noun

հաճարի • (hačari)

Armenian: հաճարի (hačari)

The origin is unknown. Containing the botanical suffix + -ի (-i).

unk

unknown

Ոչ գոյ բնաւ ոչ հաճարի (var. աճարի) ոմն բանից արժանի, և ոչ սօսի և նոճի ոչ բազում, և շոճի և լայնտերևի սակաւ թերևս գտցէ ոք՝ որով վարիլ նաւակառուցացն առ ներքին մասունսն և ողնափայտիցն հարկաւոր է՛:
Očʻ goy bnaw očʻ hačari (var. ačari) omn banicʻ aržani, ew očʻ sōsi ew noči očʻ bazum, ew šoči ew laynterewi sakaw tʻerews gtcʻē okʻ, orov varil nawakaṙucʻacʻn aṙ nerkʻin masunsn ew ołnapʻayticʻn harkawor ḗ:

6th century, Plato, Yałags ōrinacʻ ew ōrēnsdrutʻeancʻ [Laws]

տեսանես զեղբարսն մեր զհաճարի եւ զփիճի, զի ոչ են բազմաստք եւ ոչ ընդդիմանալ հողմոց կարեն, ի խոր արմատս ոչ ունելով

12–13th century, Mxitʻar Goš, Aṙakkʻ [Fables]

Translation by Robert Bedrosian
You see our brothers, the beech and the pine. They are lacking many branches and are unable to resist the wind, not having deep roots.

tesanes zeġbarsn mer zhačari ew zpʻiči, zi očʻ en bazmastkʻ ew očʻ ənddimanal hoġmocʻ karen, i xor armats očʻ unelov


հաճարուկ

head

հաճարուկ • (hačaruk)

xcl-noun

հաճարուկ • (hačaruk)

⇒? Armenian: հաճարկի (hačarki)

From հաճար- (hačar-, “beech tree”) + -ուկ (-uk, “diminutive suffix”).

af

Սոյնպէս կիտրոնն եւ ապաբաղսամոնն եւ դափնին եւ ձիթենին գեղեցիկ եւ սերկեւիլն եւ մուրտն եւ ընկոյզն եւ նուշն եւ քնարուկն եւ հաճարուկն եւ թութն եւ նուռնն եւ հոյնն:

5th century, Agatʻangełos, Patmutʻiwn Hayocʻ [History of the Armenians] 644

Translation by Robert W. Thomson
Likewise the lemon and balsamon, and laurel and beautiful olive tree, and quince and myrtle, and nut and almond, and lotus and holly, and mulberry and pomegranate and cornel tree.

Soynpēs kitronn ew apabałsamonn ew dapʻnin ew jitʻenin gełecʻik ew serkewiln ew murtn ew ənkoyzn ew nušn ew kʻnarukn ew hačarukn ew tʻutʻn ew nuṙnn ew hoynn:


չաման

head

չաման • (čʻaman)

xcl-noun

չաման • (čʻaman)

čʻaman (romanization)
չաման (nominative singular)
չամանք (nominative plural)
չամանոյ (genitive singular)
չամանոց (genitive plural)
չամանոյ (dative singular)
չամանոց (dative plural)
չաման (accusative singular)
չամանս (accusative plural)
չամանոյ (ablative singular)
չամանոց (ablative plural)
չամանով (instrumental singular)
չամանովք (instrumental plural)
չաման (locative singular)
չամանս (locative plural)

desctree

Armenian: չաման (čʻaman)
→ Azerbaijani: çəmən
→ Karaim: чаман
→ Ottoman Turkish: چمن (çemen)
→ Turkish: çemen
→ Russian: чама́н (čamán)

Borrowed from an unidentified member of the family of Akkadian 𒌑𒁷𒊺𒉪 (Ú.GAMUN /kamūnu/), in Nuzi also 𒌑𒁷𒊺𒉪 (Ú.GAMUN /kamannu/), Aramaic כמונא (kammōnā), Arabic كَمُّون (kammūn), Sumerian 𒁷𒊺𒉪 (gamun), Hittite 𒆏𒉺𒀀𒉌 (kap-pa-a-ni /kappani/), Ancient Greek κύμινον (kúminon) etc. The correspondence of չ- (čʻ-) to Semitic k- is also seen in չամիչ (čʻamičʻ).

unk

unidentified

Վա՜յ ձեզ դպրաց եւ փարիսեցւոց կեղծաւորաց․ զի տասանորդէ՛ք զանանուխ եւ զսամիթ եւ զչաման, եւ թողէք զծանր ծանր օրինացն՝ զդատաստան, եւ զողորմութիւն եւ զհաւատս․ զայս արժա՛ն էր առնել՝ եւ զայն՝ չթողո՛ւլ։
Va^!y jez dpracʻ ew pʻarisecʻwocʻ kełcaworacʻ; zi tasanordḗkʻ zananux ew zsamitʻ ew zčʻaman, ew tʻołēkʻ zcanr canr ōrinacʻn, zdatastan, ew zołormutʻiwn ew zhawats; zays aržán ēr aṙnel, ew zayn, čʻtʻołúl.

Translation by King James Version
Woe unto you, scribes and Pharisees, hypocrites! for ye pay tithe of mint and anise and cummin, and have omitted the weightier [matters] of the law, judgment, mercy, and faith: these ought ye to have done, and not to leave the other undone.

Cuminum cyminum
Cuminum cyminum#Translingual


կերպարան

kerparan (romanization)
կերպարան (nominative singular)
կերպարանք (nominative plural)
կերպարանի (genitive singular)
կերպարանաց (genitive plural)
կերպարանի (dative singular)
կերպարանաց (dative plural)
կերպարան (accusative singular)
կերպարանս (accusative plural)
կերպարանէ (ablative singular)
կերպարանաց (ablative plural)
կերպարանաւ (instrumental singular)
կերպարանի (locative singular)
կերպարանս (locative plural)

xcl-decl-noun

կերպարանաւք = կերպարանօք

Armenian: կերպարանք (kerparankʻ)

Դարձեալ և այլք, որ ձուս արկանեն, և բազում ազգք ամենայն ձկանց, որ ունին պէսպէս կերպարանս՝ կէսքն թեփամորթք և կէսքն լերկամորթք, կէսքն խայտաբղէտք, և կէսքն միատարրք, և կէսքն թևաւորք, և կէսքն անթևք։

5th century, Basil of Caesarea, Yałags Vecʻawreay ararčʻutʻean [Homiliae in Hexaemeron] Homily VII

Translation by Robert W. Thomson
Furthermore others which lay eggs, and many kinds of all fishes that have various forms — some with scaly skin, some with hairless skin, some dappled, some homogeneous, some with fins, and some without fins.

Darjeal ew aylkʻ, or jus arkanen, ew bazum azgkʻ amenayn jkancʻ, or unin pēspēs kerparans, kēskʻn tʻepʻamortʻkʻ ew kēskʻn lerkamortʻkʻ, kēskʻn xaytabłētkʻ, ew kēskʻn miatarrkʻ, ew kēskʻn tʻewaworkʻ, ew kēskʻn antʻewkʻ.

Ընդէ՞ր իբրու յաղագս այլոյ ա՟յ ասէ, թէ ի կերպարան ա՟յ արար զմարդն, եւ ոչ յիւրն։

6th century, Philo of Alexandria, I linelutʻeann xndrocʻ ew lucmancʻ [Quaestiones et Solutiones in Genesim] 2.62

Translation by Ralph Marcus
Why does (Scripture) say, as if (speaking) of another God, "in the image of God He made man" and not "in His own image"?

Əndēr ibru yałags ayloy a.y asē, tʻē i kerparan a.y arar zmardn, ew očʻ yiwrn.


ստութիւն

head

ստութիւն • (stutʻiwn)

xcl-noun

ստութիւն • (stutʻiwn)

stutʻiwn (romanization)
ստութիւն (nominative singular)
ստութիւնք (nominative plural)
ստութեան (genitive singular)
ստութեանց (genitive plural)
ստութեան (dative singular)
ստութեանց (dative plural)
ստութիւն (accusative singular)
ստութիւնս (accusative plural)
ստութենէ (ablative singular)
ստութեանց (ablative plural)
ստութեամբ (instrumental singular)
ստութեամբք (instrumental plural)
ստութեան (locative singular)
ստութիւնս (locative plural)

Armenian: ստություն (stutʻyun)

Ամենաբարւոք եւ առանց ստութեան այս հրաման պատասխանոյ յա՟յ ելեալ է․ քանզի մահկանացու ոչինչ կերպարանիլ ի նմանութիւն առ վերնագոյնն եւ առ հայրն ամենեցուն կարէր, այլ առ երկրորդն ա՟ծ՝ որ է նորա բան։ Քանզի պարտ է բանականին մարդկան ոգւոյ՝ տիպ ա՟ծային բանին ձեւանալ․ վասն զի առաջին բանին՝ ա՟ծ վեհագոյն է, ամենաբանական բնութիւնն․ իսկ այն որ ի վեր քան զբանն է, ի լաւագունին եւ յառանձինն իմն անցեալ կայ ի տեսակի, զի՞նչ պարտ էր եղելոյ նման նորա բերել։ Բայց սակայն կամի եւ զայն ազդել, զի իրաւագոյն ա՟ծ վրէժ խնդրէ, զաստեացն եւ զճահաւորաց, վասն կրելոյ իմն այսմ առ նորա բանն զընտանութիւն․ որոյ է եւ մարդկային միտքն նմանութիւն եւ կերպարան։

Translation by Ralph Marcus
Most excellently and veraciously this oracle was given by God. For nothing mortal can be made in the likeness of the most high One and Father of the universe but (only) in that of the second God, who is His Logos. For it was right that the rational (part) of the human soul should be formed as an impression by the divine Logos, since the pre-Logos God is superior to every rational nature. But He who is above the Logos (and) exists in the best and in a special form—what thing that comes into being can rightfully bear His likeness? Moreover, Scripture wishes also to show that God most justly avenges the virtuous and decent men because they have a certain kinship with His Logos, of which the human mind is a likeness and image.

Amenabarwokʻ ew aṙancʻ stutʻean ays hraman patasxanoy ya.y eleal ē; kʻanzi mahkanacʻu očʻinčʻ kerparanil i nmanutʻiwn aṙ vernagoynn ew aṙ hayrn amenecʻun karēr, ayl aṙ erkrordn a.c, or ē nora ban. Kʻanzi part ē banakanin mardkan ogwoy, tip a.cayin banin jewanal; vasn zi aṙaǰin banin, a.c vehagoyn ē, amenabanakan bnutʻiwnn; isk ayn or i ver kʻan zbann ē, i lawagunin ew yaṙanjinn imn ancʻeal kay i tesaki, zinčʻ part ēr ełeloy nman nora berel. Baycʻ sakayn kami ew zayn azdel, zi irawagoyn a.c vrēž xndrē, zasteacʻn ew zčahaworacʻ, vasn kreloy imn aysm aṙ nora bann zəntanutʻiwn; oroy ē ew mardkayin mitkʻn nmanutʻiwn ew kerparan.