խառն

head

խառն • (xaṙn)

xcl-noun

խառն • (xaṙn)

xaṙn (romanization)
խառն (nominative singular)
խառնք (nominative plural)
խառնի (genitive singular)
խառնից (genitive plural)
խառնի (dative singular)
խառնից (dative plural)
խառն (accusative singular)
խառնս (accusative plural)
խառնէ (ablative singular)
խառնից (ablative plural)
խառնիւ (instrumental singular)
խառնիւք (instrumental plural)
խառնի (locative singular)
խառնս (locative plural)

The origin is uncertain. Related to խուռն (xuṙn). Likely an Anatolian borrowing: compare Luwian [script needed] (ḫarnanti-), [script needed] (ḫarnamman), Hittite [script needed] (ḫarnanta-), [script needed] (ḫarnammar, “yeast, leavening”).

(usually in the plural) coition, copulation


հեթեթանք

head

հեթեթանք • (hetʻetʻankʻ) pl

xcl-noun

հեթեթանք • (hetʻetʻankʻ) pl

hetʻetʻankʻ (romanization)
հեթեթանք (nominative plural)
հեթեթանաց (genitive plural)
հեթեթանաց (dative plural)
հեթեթանս (accusative plural)
հեթեթանաց (ablative plural)
հեթեթանս (locative plural)

xcl-decl-noun-pl

հեթեթանաւք = հեթեթանօք

Alternative form of հայթայթանք (haytʻaytʻankʻ)


նահապետ

nahapet (romanization)
նահապետ (nominative singular)
նահապետք (nominative plural)
նահապետի (genitive singular)
նահապետաց (genitive plural)
նահապետի (dative singular)
նահապետաց (dative plural)
նահապետ (accusative singular)
նահապետս (accusative plural)
նահապետէ (ablative singular)
նահապետաց (ablative plural)
նահապետաւ (instrumental singular)
նահապետի (locative singular)
նահապետս (locative plural)

xcl-decl-noun

նահապետաւք = նահապետօք

→ Armenian: նահապետ (nahapet) (learned)

desc

→ Old Georgian: ნახპეტი (naxṗeṭi), ნახაპეტი (naxaṗeṭi)

Borrowed from a Middle Iranian compound meaning "family-head", whose first component is the Iranian word for "navel", figuratively also meaning "family" (compare Persian ناف (nâf, “navel”), Avestan 𐬥𐬁𐬟𐬀 (nāfa, “navel”), 𐬥𐬁𐬟𐬋 (nāfō, “relatives, family”)), and the second is the etymon of պետ (pet, “chief, head”).
The form նախապետ (naxapet) is either because of reanalysis within Armenian as նախ (nax, “first”) + -ա- (-a-) + պետ (pet) or is wholly borrowed from a parallel Iranian formation containing the etymon of նախ (nax, “first”) and meaning "lord of the first".
The compound is attested as Middle Persian 𐭭𐭧𐭥𐭯𐭲𐭩 (nḥwpty), a title appearing in the Paikuli inscription, and as Gandhari [Kharoshthi needed] (ṇavhapati), a title appearing in the Reliquary Inscription of Senavaṃma.


նախապետ

naxapet (romanization)
նախապետ (nominative singular)
նախապետք (nominative plural)
նախապետի (genitive singular)
նախապետաց (genitive plural)
նախապետի (dative singular)
նախապետաց (dative plural)
նախապետ (accusative singular)
նախապետս (accusative plural)
նախապետէ (ablative singular)
նախապետաց (ablative plural)
նախապետաւ (instrumental singular)
նախապետի (locative singular)
նախապետս (locative plural)

xcl-decl-noun

նախապետաւք = նախապետօք


սրունք

srunkʻ (romanization)
սրունք (nominative plural)
սրնից (genitive plural)
սրնից (dative plural)
սրունս (accusative plural)
սրնից (ablative plural)
սրնիւք (instrumental plural)
սրունս (locative plural)
սրունք (nominative plural)
սրնոց (genitive plural)
սրնոց (dative plural)
սրունս (accusative plural)
սրնոց (ablative plural)
սրնովք (instrumental plural)
սրունս (locative plural)
սրունք (nominative plural)
սրանց (genitive plural)
սրանց (dative plural)
սրունս (accusative plural)
սրանց (ablative plural)
սրամբք (instrumental plural)
սրունս (locative plural)
սրունք (nominative plural)
սրուանց (genitive plural)
սրուանց (dative plural)
սրունս (accusative plural)
սրուանց (ablative plural)
սրուամբք (instrumental plural)
սրունս (locative plural)

→ Armenian: սրունք (srunkʻ) (learned)

From Proto-Indo-European *ḱrūs-ni- + -ք (-kʻ). Cognate with Latin crūs.


սրունկն

head

սրունկն • (srunkn)

xcl-noun

սրունկն • (srunkn)

srunkn (romanization)
սրունկն (nominative singular)
սրնկունք (nominative plural)
սրնկան (genitive singular)
սրնկանց (genitive plural)
սրնկան (dative singular)
սրնկանց (dative plural)
սրունկն (accusative singular)
սրնկունս (accusative plural)
սրնկանէ (ablative singular)
սրնկանց (ablative plural)
սրնկամբ (instrumental singular)
սրնկամբք (instrumental plural)
սրնկան (locative singular)
սրնկունս (locative plural)


սրօնք

head

սրօնք • (srōnkʻ) pl

xcl-noun

սրօնք • (srōnkʻ) pl

srōnkʻ (romanization)
սրօնք (nominative plural)
սրօնից (genitive plural)
սրօնից (dative plural)
սրօնս (accusative plural)
սրօնից (ablative plural)
սրօնիւք (instrumental plural)
սրօնս (locative plural)


սրաւնք

srawnkʻ (romanization)
սրաւնք (nominative plural)
սրաւնից (genitive plural)
սրաւնից (dative plural)
սրաւնս (accusative plural)
սրաւնից (ablative plural)
սրաւնիւք (instrumental plural)
սրաւնս (locative plural)


պրտու

head

պրտու • (prtu)

xcl-noun

պրտու • (prtu)

prtu (romanization)
պրտու (nominative singular)
պրտուք (nominative plural)
պրտուոյ (genitive singular)
պրտուոց (genitive plural)
պրտուոյ (dative singular)
պրտուոց (dative plural)
պրտու (accusative singular)
պրտուս (accusative plural)
պրտուոյ (ablative singular)
պրտուոց (ablative plural)
պրտուով (instrumental singular)
պրտուովք (instrumental plural)
պրտու (locative singular)
պրտուս (locative plural)

xcl-decl-noun

a genitive singular <i class="Armn mention" lang="xcl">պրտուի</i> (prtui) is also attested

→ Armenian: պրտու (prtu) (learned)

The origin is uncertain. Since Gēorg Dpir usually connected with Arabic بُرْدِيّ (burdiyy), but a direct borrowing from the Arabic is neither chronologically nor phonologically possible. Closely related to Assyrian Neo-Aramaic ܦܪܬܘܟ (pirtūk, “rush, reed”), Northern Kurdish pirtûk, Central Kurdish پەرتووک (pertûk), Zazaki pîrtok (“book”).

cog

Մի թե կանաչանա՞յ պրտու առանց ջրոյ․ կամ բարձրանայցէ՞ կնիւն առանց ըմպելոյ։

Translation by Claude E. Cox
"Does papyrus green without water, or will sedge become tall without drinking?"

Mi tʻe kanačʻanay prtu aṙancʻ ǰroy; kam barjranaycʻē kniwn aṙancʻ əmpeloy.

Cyperus papyrus
Cyperus papyrus#Translingual

papyrus, paper reed, Cyperus papyrus (an aquatic flowering plant of the sedge family)


կարկեհան

karkehan (romanization)
կարկեհան (nominative singular)
կարկեհանք (nominative plural)
կարկեհանի (genitive singular)
կարկեհանաց (genitive plural)
կարկեհանի (dative singular)
կարկեհանաց (dative plural)
կարկեհան (accusative singular)
կարկեհանս (accusative plural)
կարկեհանէ (ablative singular)
կարկեհանաց (ablative plural)
կարկեհանաւ (instrumental singular)
կարկեհանի (locative singular)
կարկեհանս (locative plural)

xcl-decl-noun

կարկեհանաւք = կարկեհանօք

desc

→ Armenian: կարկեհան (karkehan) (learned)

An Iranian borrowing. See Arabic كَرْكَنْد (karkand) for more.

Եւ կարգն երկրորդ՝ կարկեհան եւ շափիղա եւ յասպիս։
Ew kargn erkrord, karkehan ew šapʻiła ew yaspis.

And the second row, a carbuncle, a sapphire, and a jasper.

Translation by Brenton Septuagint Translation


ձիւթ

head

ձիւթ • (jiwtʻ)

xcl-noun

ձիւթ • (jiwtʻ)

jiwtʻ (romanization)
ձիւթ (nominative singular)
ձիւթք (nominative plural)
ձիթոյ (genitive singular)
ձիթոց (genitive plural)
ձիթոյ (dative singular)
ձիթոց (dative plural)
ձիւթ (accusative singular)
ձիւթս (accusative plural)
ձիթոյ (ablative singular)
ձիթոց (ablative plural)
ձիթով (instrumental singular)
ձիթովք (instrumental plural)
ձիւթ (locative singular)
ձիւթս (locative plural)

Armenian: ձյութ (jyutʻ)

desctree

→ Old Georgian: ძივთი (ʒivti) (or directly from Semitic)
Georgian: (Guria) ძინთი (ʒinti), (Chveneburi) ძივთი (ʒivti)

A Semitic borrowing. See Arabic زِفْت (zift) for more. For ձ- (j-) compare ձէթ (jētʻ).

Եւ ոչ դադարէին որք արկին զնոսա սպասաւորք թագաւորին ի հնոցն բորբոքելոյ նաւթիւ եւ ձիթով եւ վշով եւ որթով:

Translation by New Revised Standard Version Catholic Edition
Now the king’s servants who threw them in kept stoking the furnace with naphtha, pitch, tow, and brushwood.

Ew očʻ dadarēin orkʻ arkin znosa spasaworkʻ tʻagaworin i hnocʻn borbokʻeloy nawtʻiw ew jitʻov ew všov ew ortʻov:

pitch (a dark, extremely viscous material remaining in still after distilling crude oil and tar)


գաւաթ

head

գաւաթ • (gawatʻ)

xcl-noun

գաւաթ • (gawatʻ)

desctree

Armenian: գավաթ (gavatʻ)
→ Udi: гамат (gamat)

Ըստ իմաստուն բժշկացն, որք, զկծուագոյնս դեղոցն տալով ըմպել հիւանդաց, մեղու բազում անգամ զգաւաթն աւծանեն։

6th–7th centuries, Basil of Caesarea, Meknutʻiwn sałmosacʻ. I sałmosn aṙaǰin [Homiliae super psalmos. In ps. I] 1

Əst imastun bžškacʻn, orkʻ, zkcuagoyns dełocʻn talov əmpel hiwandacʻ, mełu bazum angam zgawatʻn awcanen.

Եւ անօրէն Փիլառտոսին հանեալ զսկաւառակ գլխոյն՝ արար գաւաթ եւ նովաւ ըմպէր գինի

1113 – 1140, Mattʻēos Uṙhayecʻi, Žamanakagrutʻiwn [Chronicle]

Translation by Ara Dostourian
His head was brought to Philaretus, and this impious man, taking the skull, made it into a cup which he used for drinking wine

Ew anōrēn Pʻilaṙtosin haneal zskawaṙak glxoyn, arar gawatʻ ew novaw əmpēr gini


ռամիկ

head

ռամիկ • (ṙamik)

xcl-noun

ռամիկ • (ṙamik)

ṙamik (romanization)
ռամիկ (nominative singular)
ռամիկք (nominative plural)
ռամկի (genitive singular)
ռամկաց (genitive plural)
ռամկի (dative singular)
ռամկաց (dative plural)
ռամիկ (accusative singular)
ռամիկս (accusative plural)
ռամկէ (ablative singular)
ռամկաց (ablative plural)
ռամկաւ (instrumental singular)
ռամկաւք = ռամկօք (ṙamkawkʻ = ṙamkōkʻ) (instrumental plural)
ռամկի (locative singular)
ռամիկս (locative plural)

xcl-decl-noun

ռամկաւք = ռամկօք

From Middle Persian *ramīk, suffixed from the etymon of ռամ (ṙam), երամ (eram).

(collective) the common people, the populace, the vulgar, plebs


նեխ

nex (romanization)
նեխ (nominative singular)
նեխք (nominative plural)
նեխոյ (genitive singular)
նեխոց (genitive plural)
նեխոյ (dative singular)
նեխոց (dative plural)
նեխ (accusative singular)
նեխս (accusative plural)
նեխոյ (ablative singular)
նեխոց (ablative plural)
նեխով (instrumental singular)
նեխովք (instrumental plural)
նեխ (locative singular)
նեխս (locative plural)

Usually considered a word of unknown origin. Attempts to derive from Proto-Indo-European *neḱ- (“to perish, disappear”) are unconvincing, as that root would rather yield *նես- (*nes-) in Armenian.
Possibly a Georgian-Zan borrowing: compare Georgian ნეხვი (nexvi, “dung”), for which a native Kartvelian origin has been proposed. Alternatively, the Kartvelian and Armenian terms are borrowed from a third unidentified source.

unk

unknown


յեղափոխութիւն

head

յեղափոխութիւն • (yełapʻoxutʻiwn)

xcl-noun

յեղափոխութիւն • (yełapʻoxutʻiwn)

yełapʻoxutʻiwn (romanization)
յեղափոխութիւն (nominative singular)
յեղափոխութիւնք (nominative plural)
յեղափոխութեան (genitive singular)
յեղափոխութեանց (genitive plural)
յեղափոխութեան (dative singular)
յեղափոխութեանց (dative plural)
յեղափոխութիւն (accusative singular)
յեղափոխութիւնս (accusative plural)
յեղափոխութենէ (ablative singular)
յեղափոխութեանց (ablative plural)
յեղափոխութեամբ (instrumental singular)
յեղափոխութեամբք (instrumental plural)
յեղափոխութեան (locative singular)
յեղափոխութիւնս (locative plural)

xcl-decl-noun

յեղափոխութիւն

յեղափոխութիւնք

յեղափոխութեան

յեղափոխութեանց

յեղափոխութեան

յեղափոխութեանց

յեղափոխութիւն

յեղափոխութիւնս

յեղափոխութենէ

յեղափոխութեանց

յեղափոխութեամբ

յեղափոխութեամբք

յեղափոխութեան

յեղափոխութիւնս

desc

հեղափոխություն

→ Armenian: հեղափոխություն (heġapʻoxutʻyun) (learned)

յեղափոխեմ (yełapʻoxem, “to convert, to change, to transform”) + -ութիւն (-utʻiwn)

affix

change, transformation, alternation, conversion


պանդուխտ

head

պանդուխտ • (panduxt)

xcl-noun

պանդուխտ • (panduxt)

panduxt (romanization)
պանդուխտ (nominative singular)
պանդուխտք (nominative plural)
պանդխտի (genitive singular)
պանդխտաց (genitive plural)
պանդխտի (dative singular)
պանդխտաց (dative plural)
պանդուխտ (accusative singular)
պանդուխտս (accusative plural)
պանդխտէ (ablative singular)
պանդխտաց (ablative plural)
պանդխտաւ (instrumental singular)
պանդխտի (locative singular)
պանդուխտս (locative plural)

xcl-decl-noun

պանդխտաւք = պանդխտօք

desc

→ Armenian: պանդուխտ (panduxt) (learned)

From the Iranian compound *panta-duxta- (literally “put out, set forth on the road, on the way (for the purpose of driving out of the community)”), whose constituents go back to Proto-Indo-Iranian *pántaHs (“path”) and a participle formation from an unattested descendant of Proto-Indo-European *dewk- (“to pull, to draw; to lead”).

cog

person living away from their homeland, foreigner, stranger, emigrant, alien, pilgrim, exile


մաքման

head

մաքման • (makʻman)

xcl-noun

մաքման • (makʻman)

→ Middle Georgian: მაქმანი (makmani)

Georgian: მაქმანი (makmani)

Attested only in 2 Kings 8:15, transliterating Ancient Greek μαχμα (makhma), variant readings μαχβαρ (makhbar), μακβαρ (makbar), which in its turn is transliterating Biblical Hebrew מכבר (makbēr) occurring in that passage. The Armenian translator's version perhaps had the variant reading *μαχμαν (*makhman), if the -ն (-n) is not the Armenian suffix.
Akin to Old Georgian მაქმაჲ (makmay).

Եւ եղեւ ի վաղիւ անդր եւ ա՛ռ մաքման եւ եթաց ի ջուր եւ արկ զերեսօք իւրովք եւ մեռաւ
Ew ełew i vałiw andr ew áṙ makʻman ew etʻacʻ i ǰur ew ark zeresōkʻ iwrovkʻ ew meṙaw

And it came to pass on the next day that he took a thick cloth, and dipped it in water, and put it on his face, and he died


տարմաջուր

head

տարմաջուր • (tarmaǰur)

xcl-noun

տարմաջուր • (tarmaǰur)

Most likely a native compound from տարմ (tarm, “flock of birds”) + -ա- (-a-) + ջուր (ǰur, “water”). Its original meaning may have referred to a “mythological water which is followed by a flock of locust-chasing birds”, based on the assumption that տարմ (tarm) can be equated with the first element of the noun տարմահաւ (tarmahaw, “starling”).
On the other hand, a minority view holds that, while the second part of the compound is unequivocally ջուր (ǰur, “water”), the first component is seen as a borrowing from Hurro-Urartian, either from Hurrian [Term?] (/tarmani/, “source”) or from Urartian [script needed] (ta-ar-ma-ni(-li) /tārman(lə)/, “source”).


տօսախ

head

տօսախ • (tōsax)

xcl-noun

տօսախ • (tōsax)

tōsax (romanization)
տօսախ (nominative singular)
տօսախք (nominative plural)
տօսախոյ (genitive singular)
տօսախոց (genitive plural)
տօսախոյ (dative singular)
տօսախոց (dative plural)
տօսախ (accusative singular)
տօսախս (accusative plural)
տօսախոյ (ablative singular)
տօսախոց (ablative plural)
տօսախով (instrumental singular)
տօսախովք (instrumental plural)
տօսախ (locative singular)
տօսախս (locative plural)

Armenian: տոսախ (tosax)

The original spelling is տաւսախ (tawsax). Possibly from Akkadian 𒄑𒌆 (^(GIŠ)TAŠKARIN /taskarinnu/, “box tree”) via the mediation of Hurro-Urartian; compare Hurrian [Term?] (/taskar-/, “box tree”). The Old Armenian derivate may contain the putative plant-suffix *-ախ (*-ax), possibly of Hurro-Urartian origin. Note also Biblical Hebrew תְּאַשּׁוּר (təʾaššūr, “box tree”).

cog

Buxus sempervirens
Buxus sempervirens#Translingual


տաւսախ

tawsax (romanization)
տաւսախ (nominative singular)
տաւսախք (nominative plural)
տաւսախոյ (genitive singular)
տաւսախոց (genitive plural)
տաւսախոյ (dative singular)
տաւսախոց (dative plural)
տաւսախ (accusative singular)
տաւսախս (accusative plural)
տաւսախոյ (ablative singular)
տաւսախոց (ablative plural)
տաւսախով (instrumental singular)
տաւսախովք (instrumental plural)
տաւսախ (locative singular)
տաւսախս (locative plural)


մութն

head

մութն • (mutʻn)

xcl-noun

մութն • (mutʻn)

mutʻn (romanization)
մութն (nominative singular uncountable)
մթան (genitive singular uncountable)
մթան (dative singular uncountable)
մութն (accusative singular uncountable)
մթանէ (ablative singular uncountable)
մթամբ (instrumental singular uncountable)
մթան (locative singular uncountable)


դիտանոց

head

դիտանոց • (ditanocʻ)

xcl-noun

դիտանոց • (ditanocʻ)

ditanocʻ (romanization)
դիտանոց (nominative singular)
դիտանոցք (nominative plural)
դիտանոցի (genitive singular)
դիտանոցաց (genitive plural)
դիտանոցի (dative singular)
դիտանոցաց (dative plural)
դիտանոց (accusative singular)
դիտանոցս (accusative plural)
դիտանոցէ (ablative singular)
դիտանոցաց (ablative plural)
դիտանոցաւ (instrumental singular)
դիտանոցի (locative singular)
դիտանոցս (locative plural)

xcl-decl-noun

դիտանոցաւք = դիտանոցօք

Armenian: դիտանոց (ditanocʻ)


դուռէճ

head

դուռէճ • (duṙēč)

xcl-noun

դուռէճ • (duṙēč)

Middle Armenian: տուռէճ (tuṙēč)

From Arabic دُرَّاج (durrāj) or Classical Persian دراج (durrāj).

Նոյնպէս եւ թռչնոց, սակս ոչ ունելով ճէ նոցա, յորջորջեն զճուռակն ծուռակ, որպէս եւ ոչ եղելոյ լուղակաց որ ի մերում գաւառի նովին ձայնիւ կոչեն զամարն ամառ եւ զայլսն ամենայն․ եւ զորսոցն՝ զտուռէճն (var. զդուռէճն) դուռէծ եւ զտահուճն տահուծ եւ այսոքիկ բազումք եւ ոչ գիտեն զնա։
Noynpēs ew tʻṙčʻnocʻ, saks očʻ unelov čē nocʻa, yorǰorǰen zčuṙakn cuṙak, orpēs ew očʻ ełeloy lułakacʻ or i merum gawaṙi novin jayniw kočʻen zamarn amaṙ ew zaylsn amenayn; ew zorsocʻn, ztuṙēčn (var. zduṙēčn) duṙēc ew ztahučn tahuc ew aysokʻik bazumkʻ ew očʻ giten zna.

11th century, Grigor Magistros, Meknutʻiwn Kʻerakanin [Commentary on Grammar]

[…] [the Greeks] not having a j [sound] […] call the durrej a durretz […]

Նոյնպէս եւ թռչնոց՝ սակս ոչ ունելով ճէ նոցա, յորջորջեն զճուռակն՝ «ծուռակ», որպէս եւ ոչ եղելոյ լուղակաց, որ ի մերում գաւառի, նովին ձայնիւ կոչեն զամարն «ամառ» եւ զայլսն ամենայն եւ զորսոցն․ զդուռէճն (var. զդուռէճ)՝ «դուռէծ» (var. դուռէծ) եւ զտահուճն՝ «տահուծ»։ Եւ այսոքիկ՝ բազումք, եւ ոչ գիտեն զնա։
Noynpēs ew tʻṙčʻnocʻ, saks očʻ unelov čē nocʻa, yorǰorǰen zčuṙakn, “cuṙak”, orpēs ew očʻ eġeloy luġakacʻ, or i merum gawaṙi, novin jayniw kočʻen zamarn “amaṙ” ew zaylsn amenayn ew zorsocʻn; zduṙēčn (var. zduṙēč), “duṙēc” (var. duṙēc) ew ztahučn, “tahuc”. Ew aysokʻik, bazumkʻ, ew očʻ giten zna.

completed 1291, Yovhannēs Erznkacʻi, Hawakʻumn meknutʻean kʻerakani [Compilation of Commentary on Grammar]


գզաթ

head

գզաթ • (gzatʻ)

xcl-noun

գզաթ • (gzatʻ)

gzatʻ (romanization)
գզաթ (nominative singular uncountable)
գզաթու (genitive singular uncountable)
գզաթու (dative singular uncountable)
գզաթ (accusative singular uncountable)
գզաթէ (ablative singular uncountable)
գզաթու (instrumental singular uncountable)
գզաթու (locative singular uncountable)

→ Armenian: գզաթ (gzatʻ) (learned)

A borrowing from Classical Syriac ܓܙܬܐ (gezzəθā, “fleece, wool”). See also կիզն (kizn).

bor

Ահա դնեմ գզաթ մի ասուի ի կալ․ եթէ լինիցի անձրեւ ի վերայ գզաթուն միայն եւ ի վերայ ամենայն երկրի ցամաքութիւն, գիտացից եթէ փրկեսցես ձեռամբ իմով զԻսրայէլ՝ որպէս եւ խօսեցար։
Aha dnem gzatʻ mi asui i kal; etʻē linicʻi anjrew i veray gzatʻun miayn ew i veray amenayn erkri cʻamakʻutʻiwn, gitacʻicʻ etʻē pʻrkescʻes jeṙamb imov zIsrayēl, orpēs ew xōsecʻar.

Behold, I put the fleece of wool in the threshing-floor: if there be dew on the fleece only, and drought on all the ground, I shall know that thou wilt save Israel by my hand, as thou hast said.


մեհևանդ

mehewand (romanization)
մեհևանդ (nominative singular)
մեհևանդք (nominative plural)
մեհևանդի (genitive singular)
մեհևանդաց (genitive plural)
մեհևանդի (dative singular)
մեհևանդաց (dative plural)
մեհևանդ (accusative singular)
մեհևանդս (accusative plural)
մեհևանդէ (ablative singular)
մեհևանդաց (ablative plural)
մեհևանդաւ (instrumental singular)
մեհևանդի (locative singular)
մեհևանդս (locative plural)

xcl-decl-noun

մեհևանդաւք = մեհևանդօք

desc

→ Armenian: մեհեւանդ (mehewand) (learned)

→ Old Georgian: მელევანდი (melevandi), მელავანდი (melavandi)

An Iranian borrowing. Morphologically, a compound of *մեհի- (*mehi-) + -աւանդ (-awand).
While certainly Iranian in origin, the first element is not easily recognizable. Perhaps this is a cognate of Avestan 𐬨𐬆𐬭𐬆𐬰𐬎 (mər^əzu, “neck, vertebra”), from Proto-Iranian *mr̥ju-, although phonologically difficult to explain. Olsen (1999) instead suggested a derivation from Iranian *miθriya-βanda-, whose first part is possibly found in Ancient Greek μίτρα (mítra), μίτρη (mítrē, “headband”). Alternatively, it is a descendant of Proto-Iranian *mā́Hah (“moon”), for a crescent-shaped jewelry.

cog

a kind of women's jewelry, either a necklace or a bracelet


լամպար

lampar (romanization)
լամպար (nominative singular)
լամպարք (nominative plural)
լամպարի (genitive singular)
լամպարաց (genitive plural)
լամպարի (dative singular)
լամպարաց (dative plural)
լամպար (accusative singular)
լամպարս (accusative plural)
լամպարէ (ablative singular)
լամպարաց (ablative plural)
լամպարաւ (instrumental singular)
լամպարի (locative singular)
լամպարս (locative plural)

xcl-decl-noun

լամպարաւք = լամպարօք

desc

→ Armenian: լամպար (lampar), լամբար (lambar), ղամպար (ġampar), ղամբար (ġambar) (learned)

→ Old Georgian: ლამპარი (lamṗari)

Georgian: ლამპარი (lamṗari)

From Ancient Greek λαμπάς (lampás), genitive λαμπάδος (lampádos). In light of the -ր (-r), the borrowing must have happened via Northwestern Iranian, as in կաղապար (kałapar). Doublet of լամբատք (lambatkʻ).


լամբար

lambar (romanization)
լամբար (nominative singular)
լամբարք (nominative plural)
լամբարի (genitive singular)
լամբարաց (genitive plural)
լամբարի (dative singular)
լամբարաց (dative plural)
լամբար (accusative singular)
լամբարս (accusative plural)
լամբարէ (ablative singular)
լամբարաց (ablative plural)
լամբարաւ (instrumental singular)
լամբարի (locative singular)
լամբարս (locative plural)

xcl-decl-noun

լամբարաւք = լամբարօք


ղամպար

head

ղամպար • (łampar)

xcl-noun

ղամպար • (łampar)

łampar (romanization)
ղամպար (nominative singular)
ղամպարք (nominative plural)
ղամպարի (genitive singular)
ղամպարաց (genitive plural)
ղամպարի (dative singular)
ղամպարաց (dative plural)
ղամպար (accusative singular)
ղամպարս (accusative plural)
ղամպարէ (ablative singular)
ղամպարաց (ablative plural)
ղամպարաւ (instrumental singular)
ղամպարի (locative singular)
ղամպարս (locative plural)

xcl-decl-noun

ղամպարաւք = ղամպարօք


ղամբար

head

ղամբար • (łambar)

xcl-noun

ղամբար • (łambar)

łambar (romanization)
ղամբար (nominative singular)
ղամբարք (nominative plural)
ղամբարի (genitive singular)
ղամբարաց (genitive plural)
ղամբարի (dative singular)
ղամբարաց (dative plural)
ղամբար (accusative singular)
ղամբարս (accusative plural)
ղամբարէ (ablative singular)
ղամբարաց (ablative plural)
ղամբարաւ (instrumental singular)
ղամբարի (locative singular)
ղամբարս (locative plural)

xcl-decl-noun

ղամբարաւք = ղամբարօք


հարիւրապետ

hariwrapet (romanization)
հարիւրապետ (nominative singular)
հարիւրապետք (nominative plural)
հարիւրապետի (genitive singular)
հարիւրապետաց (genitive plural)
հարիւրապետի (dative singular)
հարիւրապետաց (dative plural)
հարիւրապետ (accusative singular)
հարիւրապետս (accusative plural)
հարիւրապետէ (ablative singular)
հարիւրապետաց (ablative plural)
հարիւրապետաւ (instrumental singular)
հարիւրապետի (locative singular)
հարիւրապետս (locative plural)

հարիւրապետաց

հարիւրապետաց

հարիւրապետաց

հարիւրապետաւ

հարիւրապետաւք = հարիւրապետօք

Armenian: հարյուրապետ (haryurapet)


ցան

head

ցան • (cʻan)

xcl-noun

ցան • (cʻan)

cʻan (romanization)
ցան (nominative singular)
ցանք (nominative plural)
ցանի (genitive singular)
ցանից (genitive plural)
ցանի (dative singular)
ցանից (dative plural)
ցան (accusative singular)
ցանս (accusative plural)
ցանէ (ablative singular)
ցանից (ablative plural)
ցանիւ (instrumental singular)
ցանիւք (instrumental plural)
ցանի (locative singular)
ցանս (locative plural)


խարագուլ

head

խարագուլ • (xaragul)

xcl-noun

խարագուլ • (xaragul)

desc

→ Armenian: խարագուլ (xaragul) (learned)

From Classical Syriac ܚܪܓܠܐ (ḥargālā) which is found in the same passage in Leviticus. For the vocalism compare Assyrian Neo-Aramaic ܚܪܓܘܠ (ḥargul). The variant readings are influenced by գլուխ (glux).

Եւ այս իցեն, զոր ուտիցէք ի նոցանէ․ զջորեակդ, եւ որ ինչ նման է նմա, եւ զխարագուլ (var. խարայգլուխ, զխարագլուխ, խարագլուխ, զխարագուլ եւ ուղ), եւ որ ինչ նման է նմա[…]
Ew ays icʻen, zor uticʻēkʻ i nocʻanē; zǰoreakd, ew or inčʻ nman ē nma, ew zxaragul (var. xarayglux, zxaraglux, xaraglux, zxaragul ew uł), ew or inčʻ nman ē nma[…]

Translation by New English Translation of the Septuagint
And of them, these you shall eat: the locust larva and those similar to it and the bald locust and those similar to it […]


ջորեակ

head

ջորեակ • (ǰoreak)

xcl-noun

ջորեակ • (ǰoreak)

ǰoreak (romanization)
ջորեակ (nominative singular)
ջորեակք (nominative plural)
ջորեկի (genitive singular)
ջորեկաց (genitive plural)
ջորեկի (dative singular)
ջորեկաց (dative plural)
ջորեակ (accusative singular)
ջորեակս (accusative plural)
ջորեկէ (ablative singular)
ջորեկաց (ablative plural)
ջորեկաւ (instrumental singular)
ջորեկի (locative singular)
ջորեակս (locative plural)

xcl-decl-noun

ջորեկաւք = ջորեկօք

→ Armenian: ջորյակ (ǰoryak) (learned)

From ջորի (ǰori, “mule”) + -ակ (-ak, “diminutive suffix”) with an uncertain sense development also seen in Czech kobylka (“locust”), the diminutive of kobyla (“mare”).

affix

Եւ այս իցեն, զոր ուտիցէք ի նոցանէ․ զջորեակդ, եւ որ ինչ նման է նմա, եւ զխարագուլ, եւ որ ինչ նման է նմա […]
Ew ays icʻen, zor uticʻēkʻ i nocʻanē; zǰoreakd, ew or inčʻ nman ē nma, ew zxaragul, ew or inčʻ nman ē nma[…]

a kind of small locust, or its wingless larva


խղճմտանք

head

խղճմտանք • (xłčmtankʻ)

xcl-noun

խղճմտանք • (xłčmtankʻ)

xłčmtankʻ (romanization)
խղճմտանք (nominative plural)
խղճմտանաց (genitive plural)
խղճմտանաց (dative plural)
խղճմտանս (accusative plural)
խղճմտանաց (ablative plural)
խղճմտանս (locative plural)

xcl-decl-noun-pl

խղճմտանաւք = խղճմտանօք

Armenian: խղճմտանք (xġčmtankʻ)

խղճմտանօք


ատելութիւն

head

ատելութիւն • (atelutʻiwn)

xcl-noun

ատելութիւն • (atelutʻiwn)

atelutʻiwn (romanization)
ատելութիւն (nominative singular)
ատելութիւնք (nominative plural)
ատելութեան (genitive singular)
ատելութեանց (genitive plural)
ատելութեան (dative singular)
ատելութեանց (dative plural)
ատելութիւն (accusative singular)
ատելութիւնս (accusative plural)
ատելութենէ (ablative singular)
ատելութեանց (ablative plural)
ատելութեամբ (instrumental singular)
ատելութեամբք (instrumental plural)
ատելութեան (locative singular)
ատելութիւնս (locative plural)

xcl-decl-noun

ատելութեամբք

Armenian: ատելություն (atelutʻyun)


խորբար

Borrowed from Middle Persian [script needed] (hwʾlbʾl /xwārbār/, “food and drink”), whence Persian خواربار (xvârbâr); see it for more. Doublet of Middle Armenian խորբալ (xorbal).

bor+

Եւ յանձնատուր եղեալ Պարսկէ պատրեալ, զխորբարսն զորս նաւովք ընդ գետ տանէին այրեաց, վասն որոյ ի սով անկան զաւրականքն։

7th century, Socrates Scholasticus, Ecclesiastical History

Ew yanjnatur ełeal Parskē patreal, zxorbarsn zors nawovkʻ ənd get tanēin ayreacʻ, vasn oroy i sov ankan zawrakankʻn.


մեղրապոպ

head

մեղրապոպ • (mełrapop)

xcl-noun

մեղրապոպ • (mełrapop)

mełrapop (romanization)
մեղրապոպ (nominative singular)
մեղրապոպք (nominative plural)
մեղրապոպի (genitive singular)
մեղրապոպից (genitive plural)
մեղրապոպի (dative singular)
մեղրապոպից (dative plural)
մեղրապոպ (accusative singular)
մեղրապոպս (accusative plural)
մեղրապոպէ (ablative singular)
մեղրապոպից (ablative plural)
մեղրապոպիւ (instrumental singular)
մեղրապոպիւք (instrumental plural)
մեղրապոպի (locative singular)
մեղրապոպս (locative plural)

desc

→ Armenian: մեղրապոպ (meġrapop) (learned)

From Ancient Greek μηλοπέπων (mēlopépōn), whose first part was confused with μέλι (méli, “honey”) and replaced with մեղր (mełr, “honey”).

Զի յիշեցաք զձուկնն, զոր ուտէաք յԵգիպտոս ձրի, եւ զսեխն եւ զմեղրապոպ (var. զմեղրապողն, զմեղապոպ) եւ զպրասն եւ զսոխն եւ զխստոր։
Zi yišecʻakʻ zjuknn, zor utēakʻ yEgiptos jri, ew zsexn ew zmełrapop (var. zmełrapołn, zmełapop) ew zprasn ew zsoxn ew zxstor.

Translation by New English Translation of the Septuagint
We remembered the fish that we used to eat in Egypt for nothing, and the cucumbers and the melons and the leeks and the onions and the garlic.

շամամ շամամ#Armenian

a variety of melon (Cucumis melo), namely perhaps the շամամ (šamam), apple melon (Cucumis melo var. dudaim)


քարկոծումն

head

քարկոծումն • (kʻarkocumn)

xcl-noun

քարկոծումն • (kʻarkocumn)

kʻarkocumn (romanization)
քարկոծումն (nominative singular)
քարկոծմունք (nominative plural)
քարկոծման (genitive singular)
քարկոծմանց (genitive plural)
քարկոծման (dative singular)
քարկոծմանց (dative plural)
քարկոծումն (accusative singular)
քարկոծմունս (accusative plural)
քարկոծմանէ (ablative singular)
քարկոծմանց (ablative plural)
քարկոծմամբ (instrumental singular)
քարկոծմամբք (instrumental plural)
քարկոծման (locative singular)
քարկոծմունս (locative plural)

Armenian: քարկոծում (kʻarkocum)


խորշակ

head

խորշակ • (xoršak)

xcl-noun

խորշակ • (xoršak)

xoršak (romanization)
խորշակ (nominative singular)
խորշակք (nominative plural)
խորշակի (genitive singular)
խորշակաց (genitive plural)
խորշակի (dative singular)
խորշակաց (dative plural)
խորշակ (accusative singular)
խորշակս (accusative plural)
խորշակէ (ablative singular)
խորշակաց (ablative plural)
խորշակաւ (instrumental singular)
խորշակի (locative singular)
խորշակս (locative plural)

xcl-decl-noun

խորշակաւք = խորշակօք

→ Armenian: խորշակ (xoršak) (learned)

A Middle Iranian borrowing. Compare Manichaean Parthian 𐫍𐫇𐫢𐫀𐫃 (hwšʾg /hōšāg/, “hot wind, parching wind”, literally “drying”), which is from the same root as Persian خوشیدن (xošidan, “to grow dry; to shrivel; to burn, parch”). To explain the -որ- (-or-) a contamination with a reflex of Proto-Iranian *húHar (“sun”) is assumed.
Aghwan 𐕀𐕒𐔽𐔰𐕣 (xoˁak) and Old Georgian ხორშაკი (xoršaḳi), Georgian ხორშა (xorša), are from the same source.

cog

Հարցէ զքեզ Տէր տարակուսանօք եւ ջերմամբ եւ սարսռով․ եւ խթիւք եւ երկիղիւ եւ խորշակաւ եւ գունով․ եւ հալածեսցեն զքեզ մինչեւ կորուսցեն զքեզ
Harcʻē zkʻez Tēr tarakusanōkʻ ew ǰermamb ew sarsṙov; ew xtʻiwkʻ ew erkiłiw ew xoršakaw ew gunov; ew halacescʻen zkʻez minčʻew koruscʻen zkʻez

May the Lord strike you with difficulty and fever and cold and irritation and murder and with blight and paleness, and they shall pursue you until they destroy you.

Առցէ զնա խորշակ եւ գնասցէ, եւ հոսեսցէ զնա ի տեղւոջէ իւրմէ:

Translation by Claude E. Cox
Burning wind will take him up, and he will depart.

Aṙcʻē zna xoršak ew gnascʻē, ew hosescʻē zna i tełwoǰē iwrmē:


շողիք

head

շողիք • (šołikʻ) pl

xcl-noun

շողիք • (šołikʻ) pl

desc

Middle Armenian: շողիք (šoġikʻ), շողինք (šoġinkʻ)

Armenian: շողիք (šoġikʻ), շողինք (šoġinkʻ), շողունք (šoġunkʻ)

From *շող (*šoł, “slime, mucus”) + -իք (-ikʻ). The root *շող (*šoł), of uncertain origin, is also found in dialectal շողուկ (šoġuk), շողոտ (šoġot), and is usually connected with շաղ (šał), շաղեմ (šałem), շաղախ (šałax).
Perhaps a Zan borrowing: compare the Laz and Mingrelian descendants of Proto-Georgian-Zan *s₁owl- (“to wet, make wet”).

cog

ի բերանոյն հոսեն շողիք․ և երանի թէ շողիս, և ոչ այլ ինչ անպատեհս

5th century, John Chrysostom, Commentary on Epistles of Paul 9.9

i beranoyn hosen šołikʻ; ew erani tʻē šołis, ew očʻ ayl inčʻ anpatehs

drool, drivel, saliva trickling from the mouth


գաւակ

gawak (romanization)
գաւակ (nominative singular)
գաւակք (nominative plural)
գաւակի (genitive singular)
գաւակաց (genitive plural)
գաւակի (dative singular)
գաւակաց (dative plural)
գաւակ (accusative singular)
գաւակս (accusative plural)
գաւակէ (ablative singular)
գաւակաց (ablative plural)
գաւակաւ (instrumental singular)
գաւակի (locative singular)
գաւակս (locative plural)

xcl-decl-noun

գաւակաւք = գաւակօք

desctree

Armenian: գավակ (gavak)
→? Turkish: kavak

desc

⇒ Middle Armenian: գաւկել (gawkel), գաւկեղ (gawkeġ)

The origin is uncertain. Related to the synonymous Georgian გავა (gava). Because of -ակ (-ak), an Iranian origin is suspected. Middle Armenian գաւ-եղ (gaw-eġ, “having a large rump”) may preserve the root *գաւ (*gaw), if it is not a misspelling of գաւկեղ (gawkeġ).
According to Ačaṙyan, the similarity with Arabic كَفَل (kafal, “rump”) is accidental.

cog

rump, hindquarters of a horse or another animal

(metonymically, derogatory) human behind, butt


շիւղ

head

շիւղ • (šiwł)

xcl-noun

շիւղ • (šiwł)

šiwł (romanization)
շիւղ (nominative singular)
շիւղք (nominative plural)
շիւղոյ (genitive singular)
շիւղոց (genitive plural)
շիւղոյ (dative singular)
շիւղոց (dative plural)
շիւղ (accusative singular)
շիւղս (accusative plural)
շիւղոյ (ablative singular)
շիւղոց (ablative plural)
շիւղով (instrumental singular)
շիւղովք (instrumental plural)
շիւղ (locative singular)
շիւղս (locative plural)

Armenian: շյուղ (šyuġ)

The origin is uncertain.
Perhaps from Proto-Indo-European *ḱweh₁-tlo- and cognate with Sanskrit शूल (śū́la) or श्वात्र (śvātrá).

Զի՞ տեսանես զշիղ (var. զշիւղդ) յական եղբօր քոյ, և ՚ի քում ական զգերանդ ո՛չ նշմարես։
Zi tesanes zšił (var. zšiwłd) yakan ełbōr kʻoy, ew ’i kʻum akan zgerand óčʻ nšmares.

And why beholdest thou the mote that is in thy brother's eye, but considerest not the beam that is in thine own eye.


շիղ

šił (romanization)
շիղ (nominative singular)
շիղք (nominative plural)
շղոյ (genitive singular)
շղոց (genitive plural)
շղոյ (dative singular)
շղոց (dative plural)
շիղ (accusative singular)
շիղս (accusative plural)
շղոյ (ablative singular)
շղոց (ablative plural)
շղով (instrumental singular)
շղովք (instrumental plural)
շիղ (locative singular)
շիղս (locative plural)


սկարոս

Transliteration of Ancient Greek σκάρος (skáros, “parrotfish”) by the translator of Hexaemeron.

transliteration

Եւ չիք ի ձկունս, որ որոճիցէ, բայց միայն մի ազգն, որ անուանեալ կոչի սկարոս (var. սկարօս, սակրօս, սակրոս), որպէս և պատմեն զնոցանէ ոմանք։
Ew čʻikʻ i jkuns, or oročicʻē, baycʻ miayn mi azgn, or anuaneal kočʻi skaros (var. skarōs, sakrōs, sakros), orpēs ew patmen znocʻanē omankʻ.

5th century, Basil of Caesarea, Yałags Vecʻawreay ararčʻutʻean [Homiliae in Hexaemeron] 7

Translation by Robert W. Thomson
Nor is there among fish a ruminant, except only one kind which is called parrot-fish, as some say about it.


ջրվէժ

head

ջրվէժ • (ǰrvēž)

xcl-noun

ջրվէժ • (ǰrvēž)

→ Armenian: ջրվեժ (ǰrvež) (learned)

ջուր (ǰur) + վիժեմ (vižem)

affix

ջուր (ǰur) + վիժեմ (vižem)

[…] եւ կարգեալ զռազմն ի միջոցէ մայրւոյն, որում Խոսրովակերտն ասեն՝ անցուցանէր ի վերայ դաստակերտին, մինչեւ ի լեռնակողմնն զոր Ջրվէժն կոչեն։
[…] ew kargeal zṙazmn i miǰocʻē mayrwoyn, orum Xosrovakertn asen, ancʻucʻanēr i veray dastakertin, minčʻew i leṙnakołmnn zor J̌rvēžn kočʻen.
Translation by Robert W. Thomson
[…] he extended its column from the middle of the forest called Xosrovakert, across the plain, as far as the flank of the mountain called J̌rvēž.

5th century, Łazar Pʻarpecʻi, Patmutʻiwn Hayocʻ [History of Armenia] 78


նիշտր

head

նիշտր • (ništr)

xcl-noun

նիշտր • (ništr)

ništr (romanization)
նիշտր (nominative singular)
նիշտրք (nominative plural)
նշտրոյ (genitive singular)
նշտրոց (genitive plural)
նշտրոյ (dative singular)
նշտրոց (dative plural)
նիշտր (accusative singular)
նիշտրս (accusative plural)
նշտրոյ (ablative singular)
նշտրոց (ablative plural)
նշտրով (instrumental singular)
նշտրովք (instrumental plural)
նիշտր (locative singular)
նիշտրս (locative plural)

From Middle Iranian *ništra-, formed with a base ultimately going back to Proto-Indo-Iranian *náyȷ́žʰam and the tool-suffix *-tra-. See Persian نیشتر (ništar) for more. Doublet of Middle Armenian նշտար (nštar).

Վասն առողջութեան մարմնոյ թոյլ տան նշտրով փորձել զվէրս

Vasn aṙołǰutʻean marmnoy tʻoyl tan nštrov pʻorjel zvērs


խոշակ

head

խոշակ • (xošak)

xcl-noun

խոշակ • (xošak)

desc

Armenian: խոշակ (xošak, “empty ear of corn or nut”)

From Middle Iranian *xōšak. Compare Middle Persian [Book Pahlavi needed] (hwšk' /hōšag/), Persian خوشه (xuše, “ear of corn, cluster”).

cog

Իբրեւ զժանգ ցորենոյ, եւ իբրեւ զխոշակ անդաստանաց, այնպէս կռփի [կրիւք] հասկ հոգւոյն, եւ լինիցի առանց արդեանց։
Ibrew zžang cʻorenoy, ew ibrew zxošak andastanacʻ, aynpēs kṙpʻi [kriwkʻ] hask hogwoyn, ew linicʻi aṙancʻ ardeancʻ.

late 11th century, Daniel of Salah, Commentary on the Psalms Psalm 35


գառագիղ

head

գառագիղ • (gaṙagił)

xcl-noun

գառագիղ • (gaṙagił)

gaṙagił (romanization)
գառագիղ (nominative singular)
գառագիղք (nominative plural)
գառագղի (genitive singular)
գառագղից (genitive plural)
գառագղի (dative singular)
գառագղից (dative plural)
գառագիղ (accusative singular)
գառագիղս (accusative plural)
գառագղէ (ablative singular)
գառագղից (ablative plural)
գառագղիւ (instrumental singular)
գառագղիւք (instrumental plural)
գառագղի (locative singular)
գառագիղս (locative plural)
գառագիղ (nominative singular)
գառագիղք (nominative plural)
գառագղի (genitive singular)
գառագղաց (genitive plural)
գառագղի (dative singular)
գառագղաց (dative plural)
գառագիղ (accusative singular)
գառագիղս (accusative plural)
գառագղէ (ablative singular)
գառագղաց (ablative plural)
գառագղաւ (instrumental singular)
գառագղի (locative singular)
գառագիղս (locative plural)

xcl-decl-noun

գառագղաւք = գառագղօք

→ Armenian: գառագեղ (gaṙageġ) (learned)

From Ancient Greek γαλεάγρα (galeágra). Some forms are probably contaminated with գիւղ (giwł, “village”).


գայռագիղ

head

գայռագիղ • (gayṙagił)

xcl-noun

գայռագիղ • (gayṙagił)

gayṙagił (romanization)
գայռագիղ (nominative singular)
գայռագիղք (nominative plural)
գառագղի (genitive singular)
գառագղից (genitive plural)
գառագղի (dative singular)
գառագղից (dative plural)
գայռագիղ (accusative singular)
գայռագիղս (accusative plural)
գառագղէ (ablative singular)
գառագղից (ablative plural)
գառագղիւ (instrumental singular)
գառագղիւք (instrumental plural)
գառագղի (locative singular)
գայռագիղս (locative plural)


մուրտաստան

head

մուրտաստան • (murtastan)

xcl-noun

մուրտաստան • (murtastan)

murtastan (romanization)
մուրտաստան (nominative singular)
մուրտաստանք (nominative plural)
մուրտաստանի (genitive singular)
մուրտաստանաց (genitive plural)
մուրտաստանի (dative singular)
մուրտաստանաց (dative plural)
մուրտաստան (accusative singular)
մուրտաստանս (accusative plural)
մուրտաստանէ (ablative singular)
մուրտաստանաց (ablative plural)
մուրտաստանաւ (instrumental singular)
մուրտաստանի (locative singular)
մուրտաստանս (locative plural)

xcl-decl-noun

մուրտաստանաց

մուրտաստանաց

մուրտաստանաց

մուրտաստանաւ

մուրտաստանաւք = մուրտաստանօք

Formed within Armenian as մուրտ (murt) + -աստան (-astan) or wholly borrowed from Middle Iranian: compare Persian موردستان (murdestân, a toponym, literally “myrtle-place”).

cog

Եւ սկսաւ ամուրհացին բնակել ի լերինն մուրտաստանի (var. մուրաստանի)․ ուր արջք և աղուէսք ի մուրտաստանսն (var. մուրաստանն) և ի Սաղապին։
Ew sksaw amurhacʻin bnakel i lerinn murtastani (var. murastani); ur arǰkʻ ew ałuēskʻ i murtastansn (var. murastann) ew i Sałapin.

And the Amorite began to dwell in the mountain of myrtle-grove, in which [are] bears, and foxes, in myrtle-grove, and in Thalabin.


մուրտ

head

մուրտ • (murt)

xcl-noun

մուրտ • (murt)

murt (romanization)
մուրտ (nominative singular)
մուրտք (nominative plural)
մրտոյ (genitive singular)
մրտոց (genitive plural)
մրտոյ (dative singular)
մրտոց (dative plural)
մուրտ (accusative singular)
մուրտս (accusative plural)
մրտոյ (ablative singular)
մրտոց (ablative plural)
մրտով (instrumental singular)
մրտովք (instrumental plural)
մուրտ (locative singular)
մուրտս (locative plural)

→ Armenian: մուրտ (murt) (learned)

From Middle Iranian *mūrt: compare Middle Persian [Book Pahlavi needed] (mwlt'), Parthian 𐫖𐫇𐫇𐫡𐫅 (mwwrd), Persian مورد (murd), Old Georgian მურტი (murṭi), which are related to Ancient Greek μύρτος (múrtos). The Armenian is not from Greek, because then *միւրտ (*miwrt) is expected. մուրտաստան (murtastan) may be wholly borrowed from Iranian.


թեպեկ

head

թեպեկ • (tʻepek)

xcl-noun

թեպեկ • (tʻepek)

desc

> Armenian: թիբըգ (tʻibəg, “jackal”) (inherited) — Svedia, Kessab

Borrowed from the unattested Byzantine Greek ancestor of Pontic Greek θώπεκας (thópekas), θέπεκας (thépekas), θεπέκ (thepék, “jackal”).

Բայց ոչ այսու միայն յայտնեցից, այլ այլովք իրօք․ զի ոչ վասն գեղեցկութեան սորա զսա աստուածացուցանէն, այլ յաղագս իւրեանց անմտութեանն․ թեպեկի վասն է՞ր երկիր պագանէին, կամ կոկորդիլոսի կամ շան, և որ այլ նուաստագոյն է ի գազանաց։

post-classical, John Chrysostom, Andriakan čaṙkʻ [Ad populum Antiochenum homiliae (De statuis)] 10

But this will be evident not from this proof only, but from another besides. For as a proof that it is not for its beauty they have made a deity of it, but by reason of their own folly, why do they adore the ape, the crocodile, the dog, and the vilest of animals?

Baycʻ očʻ aysu miayn yaytnecʻicʻ, ayl aylovkʻ irōkʻ; zi očʻ vasn gełecʻkutʻean sora zsa astuacacʻucʻanēn, ayl yałags iwreancʻ anmtutʻeann; tʻepeki vasn ēr erkir paganēin, kam kokordilosi kam šan, ew or ayl nuastagoyn ē i gazanacʻ.

ԹԵՓԷԿ
Այլ գեղեցիկ և իմաստուն,
Հանց, որ առակս ասէ զնոյն,
Դարպաս շինէ ընդ վիմով անհուն,
Բայց գիշերն գող էր և անքուն,
՚Ւ երակ հաչեր նա զերդ ըզշուն։
TʻEPʻĒK
Ayl geġecʻik ew imastun,
Hancʻ, or aṙaks asē znoyn,
Darpas šinē ənd vimov anhun,
Baycʻ gišern goġ ēr ew ankʻun,

Թոբէկ (var. թոբեկ) թախանձէր զոզնի, թե զորդիդ քո սան առից[…] մերկացո՛ զնա, զի դիւրին իցէ ի գգուել․ և իբրև ետ զնա, սկսաւ ուտել։
Tʻobēk (var. tʻobek) tʻaxanjēr zozni, tʻe zordid kʻo san aṙicʻ[…] merkacʻó zna, zi diwrin icʻē i gguel; ew ibrew et zna, sksaw utel.
The jackal was entreating the hedgehog։ give me your son as a nursling […] lay him bare [of his spines] so I can caress him easily. And when [the hedgehog] gave him, he started eating [him].

12–13th century, Mxitʻar Goš, Aṙakkʻ [Fables]

hy:Մարտիրոս Մինասյան


թեփէկ

head

թեփէկ • (tʻepʻēk)


թոբէկ

թոբէկ • (tʻobēk)


գանձապահ

ganjapah (romanization)
գանձապահ (nominative singular)
գանձապահք (nominative plural)
գանձապահի (genitive singular)
գանձապահաց (genitive plural)
գանձապահի (dative singular)
գանձապահաց (dative plural)
գանձապահ (accusative singular)
գանձապահս (accusative plural)
գանձապահէ (ablative singular)
գանձապահաց (ablative plural)
գանձապահաւ (instrumental singular)
գանձապահի (locative singular)
գանձապահս (locative plural)

xcl-decl-noun

գանձապահաւք = գանձապահօք

desc

→ Armenian: գանձապահ (ganjapah) (learned)

Եւ ժողովեա՛ց Դաւիթ զամենայն իշխանսն Իսրաէլի, զիշխանս դատաւորացն, եւ զամենայն իշխան օրամտիցն, ի սպաս անձնապահաց թագաւորին. եւ զիշխանս հազարաւորացն, եւ հարիւրաւորացն, եւ գանձապահացն, եւ որք էին ի վերայ ստացուածոցն նորա. եւ զզօրաւորսն, եւ զպատերազմօղս զօրավարացն յԵրուսաղէմ։

Translation by New English Translation of the Septuagint
And Dauid assembled at Ierousalem all the rulers of Israel, rulers of the judges and the rulers of the classes, who watched over the king’s person, and officers of the thousands and officers of the hundreds and the treasurers and those over his property and the men of substance and the warriors in the army.

Ew žołoveácʻ Dawitʻ zamenayn išxansn Israēli, zišxans dataworacʻn, ew zamenayn išxan ōramticʻn, i spas anjnapahacʻ tʻagaworin. ew zišxans hazaraworacʻn, ew hariwraworacʻn, ew ganjapahacʻn, ew orkʻ ēin i veray stacʻuacocʻn nora. ew zzōraworsn, ew zpaterazmōłs zōravaracʻn yErusałēm.


նիզակաբուն

head

նիզակաբուն • (nizakabun)

xcl-noun

նիզակաբուն • (nizakabun)

nizakabun (romanization)
նիզակաբուն (nominative singular)
նիզակաբունք (nominative plural)
նիզակաբնի (genitive singular)
նիզակաբնաց (genitive plural)
նիզակաբնի (dative singular)
նիզակաբնաց (dative plural)
նիզակաբուն (accusative singular)
նիզակաբունս (accusative plural)
նիզակաբնէ (ablative singular)
նիզակաբնաց (ablative plural)
նիզակաբնաւ (instrumental singular)
նիզակաբնի (locative singular)
նիզակաբունս (locative plural)

xcl-decl-noun

նիզակաբնաւք = նիզակաբնօք

desc

→ Armenian: նիզակաբուն (nizakabun) (learned)

Եւ հասանէր Ուռնայրի արքային Աղուանից ի փախստեանն, եւ նիզակաբնաւն ի կառափն մատուցեալ ծեծէր բազում, ասելով՝ թէ այդմ շնորհս կալ, զի այր թագաւոր ես, եւ թագ ունիս․ ես ոչ սպանից զայր թագաւոր, թէ կարի նեղ հասցէ ինձ: Եւ ութ հեծելով թոյլ ետ նմա փախչել գնալ յաշխարհն Աղուանից:
Ew hasanēr Uṙnayri arkʻayin Ałuanicʻ i pʻaxsteann, ew nizakabnawn i kaṙapʻn matucʻeal cecēr bazum, aselov, tʻē aydm šnorhs kal, zi ayr tʻagawor es, ew tʻag unis; es očʻ spanicʻ zayr tʻagawor, tʻē kari neł hascʻē inj: Ew utʻ hecelov tʻoyl et nma pʻaxčʻel gnal yašxarhn Ałuanicʻ:
Translation by Nina G. Garsoïan

5th century, Pʻawstos Buzand, Hayoc Patmutʻiwnʻ [History of the Armenians] V.4

And he caught up with Uṙnayr king of Ałuankʿ, who was fleeing, and struck him over the head with many blows of the shaft of his lance, saying, "Be grateful that you are a king and wear a crown, for I will not kill a king, even though great harm come to me." And he allowed him to escape with eight horsemen and go to the realm of Ałuankʿ.


երէզ

head

երէզ • (erēz)

xcl-noun

երէզ • (erēz)

erēz (romanization)
երէզ (nominative singular)
երէզք (nominative plural)
երիզոյ (genitive singular)
երիզոց (genitive plural)
երիզոյ (dative singular)
երիզոց (dative plural)
երէզ (accusative singular)
երէզս (accusative plural)
երիզոյ (ablative singular)
երիզոց (ablative plural)
երիզով (instrumental singular)
երիզովք (instrumental plural)
երէզ (locative singular)
երէզս (locative plural)

→ Armenian: երիզ (eriz) (learned)

Closely related to Old Georgian რეზი (rezi) and together with it borrowed from an unidentified Middle Iranian word probably descended from Proto-Iranian *wrays- (“to turn, spin”), from Proto-Indo-European *wreyḱ-, whence for example Zazaki rês (“woolen yarn”), Northern Kurdish rîs, rês (“woolen yarn, woolen thread”), Central Kurdish ریس (rîs, “thread, string”), Khwarezmian [script needed] (rys, “thread”), Persian ریسمان (rismân, “cord, string”), رشته (rešte, “thread, string”). For these and other forms see Cheung and ESIJa, without the Armenian and Georgian. For the voiced final consonant compare ասպարէզ (asparēz), if from the same root. The ե- (e-) is prothetic as in other Iranian borrowings with an initial r-, e.g. երազ (eraz), երակ (erak), երագ (erag).

unk

unidentified

cog

Եւ մեռեալն արտաքոյ լինէր, եւ կապեալն զնայր: Սքանչելիք ի զարմացմանն․ երիզովք կապեալ զոտս, եւ ոչ խափանեալ առ շարժումն։
Ew meṙealn artakʻoy linēr, ew kapealn znayr: Skʻančʻelikʻ i zarmacʻmann; erizovkʻ kapeal zots, ew očʻ xapʻaneal aṙ šaržumn.

6th–7th centuries, Basil of Caesarea, Yałags gohutʻean [Homilia de gratiarum actione] 5

Jam mortuus revocabatur ad vitam: jam alligatus ambulabat. Inest miraculum in miraculo. Pedes ligabantur institis, nec tamen a motu prohibebatur.


որբանոց

head

որբանոց • (orbanocʻ)

xcl-noun

որբանոց • (orbanocʻ)

orbanocʻ (romanization)
որբանոց (nominative singular)
որբանոցք (nominative plural)
որբանոցի (genitive singular)
որբանոցաց (genitive plural)
որբանոցի (dative singular)
որբանոցաց (dative plural)
որբանոց (accusative singular)
որբանոցս (accusative plural)
որբանոցէ (ablative singular)
որբանոցաց (ablative plural)
որբանոցաւ (instrumental singular)
որբանոցի (locative singular)
որբանոցս (locative plural)

xcl-decl-noun

որբանոցաւք = որբանոցօք

Armenian: որբանոց (orbanocʻ)


պաշտաման

head

պաշտաման • (paštaman)


հարճ

հարճ • (harč)

xcl-noun

հարճ • (harč)

harč (romanization)
հարճ (nominative singular)
հարճք (nominative plural)
հարճի (genitive singular)
հարճից (genitive plural)
հարճի (dative singular)
հարճից (dative plural)
հարճ (accusative singular)
հարճս (accusative plural)
հարճէ (ablative singular)
հարճից (ablative plural)
հարճիւ (instrumental singular)
հարճիւք (instrumental plural)
հարճի (locative singular)
հարճս (locative plural)

→ Armenian: հարճ (harč) (learned)

Together with the synonymous Old Georgian ხარჭი (xarč̣i) borrowed from Middle Iranian *harč, attested as the first part of the Sassanian title for the chief eunuch / head of the harem – Middle Persian 𐭠𐭫𐭰𐭯𐭲 (ʾlcpt /arzbed/), Classical Syriac ܐܪܙܒܕ (ˀrzbd /arzbed/), Persian هرزهبد (hrzhbd /harzbad, harzbed/), Arabic هرزبد (hrzbd), هرجبد (harjbad) – formed with -pt' (/-bed/, “lord, master”) and literally meaning "woman-master, person in charge of women". First etymologized by Asatrian (apud Tafazzoli 1990). According to Asatrian the Middle Iranian word is cognate with Avestan 𐬵𐬁𐬌𐬭𐬌𐬱𐬍 (hāⁱrišī, “woman”).
For a less likely Northeast Caucasian origin see Old Georgian ხარჭი (xarč̣i).

cog

Եւ հարճն նորին որոյ էր անուն Ռեէմա, ծնաւ եւ նա զՏաբեկ եւ զԳաամ եւ զՏոքոս եւ զՄովքա:
Ew harčn norin oroy ēr anun Ṙeēma, cnaw ew na zTabek ew zGaam ew zTokʻos ew zMovkʻa:

And his concubine, whose name was Reumah, she bare also Tebah, and Gaham, and Thahash, and Maachah.


մակարդ

makard (romanization)
մակարդ (nominative singular)
մակարդք (nominative plural)
մակարդի (genitive singular)
մակարդից (genitive plural)
մակարդի (dative singular)
մակարդից (dative plural)
մակարդ (accusative singular)
մակարդս (accusative plural)
մակարդէ (ablative singular)
մակարդից (ablative plural)
մակարդիւ (instrumental singular)
մակարդիւք (instrumental plural)
մակարդի (locative singular)
մակարդս (locative plural)

desctree

Armenian: մակարդ (makard)
→ Laz: მაკათი (maǩati), მარკათი (marǩati), მაკატი (maǩaťi), მარკატი (marǩaťi)
→ Cappadocian Greek: μακάρτι (makárti)
→ Greek: μακάρτι (makárti), μακάρτ’ (makárt’), μαρκάτ’ (markát’), μαρκάτι (markáti), μαρκάτη (markáti)
→ Aromanian: mãrcat, marcat
→ Pontic Greek: μακάρτι (makárti), μαρκάτι (markáti), μακάρτιν (makártin), μακάρτ’ (makárt’)

unk

unknown

Քանզի ի սկզբանն էարկ սատանայ զայսպիսի բանս մակարդ ի կաթն մեր՝ և ապականեաց զմեզ․ իսկ այժմ խախացեալ եղաք ի ձեռն Քրիստոսի, վասն որոյ այլ ևս ո՛չ կարէ մակարդել զմեզ և վնասել։ […] Արդ՝ երկո՛ւ են՝ որ յերևելիսս ժողովեն զկաթն․ խախացն ժողովէ և պնդէ, և մակարդն կտրէ՝ ցրուէ և քացախէ։
Kʻanzi i skzbann ēark satanay zayspisi bans makard i katʻn mer, ew apakaneacʻ zmez; isk ayžm xaxacʻeal eġakʻ i jeṙn Kʻristosi, vasn oroy ayl ews óčʻ karē makardel zmez ew vnasel. […] Ard, erkú en, or yereweliss žoġoven zkatʻn; xaxacʻn žoġovē ew pndē, ew makardn ktrē, cʻruē ew kʻacʻaxē.

1325, Barseł Maškeworcʻi, Meknutʻiwn srboy Awetaranin, or əst Markosi [Commentary on Mark]

curdled milk obtained from an animal's stomach, containing (and used as) rennet

[…] իսկ որք ժլատեալք ի նորա նուէրսն բերեն աչս, եւ այնմ ցանկան, վասն այսորիկ նա մի՛ հասցէ առ այն՝ որով սպառնացաւն, այլ խափան լիցի իւր յառաջեւ նմա բազում մակարդ մեղացն իւրոց գործելոց։
[…]isk orkʻ žlatealkʻ i nora nuērsn beren ačʻs, ew aynm cʻankan, vasn aysorik na mí hascʻē aṙ ayn, orov spaṙnacʻawn, ayl xapʻan licʻi iwr yaṙaǰew nma bazum makard mełacʻn iwrocʻ gorcelocʻ.

5th century, Pʻawstos Buzand, Hayoc Patmutʻiwnʻ [History of the Armenians] IV.14

But whoever casts a covetous eye on what has been dedicated to Him and desires it shall not achieve what he threatens [to do], for this very reason , for his plan will be impeded by the great mass of sins he has committed.


վայրէջք

head

վայրէջք • (vayrēǰkʻ) pl

xcl-noun

վայրէջք • (vayrēǰkʻ) pl

vayrēǰkʻ (romanization)
վայրէջք (nominative plural)
վայրիջից (genitive plural)
վայրիջից (dative plural)
վայրէջս (accusative plural)
վայրիջից (ablative plural)
վայրիջիւք (instrumental plural)
վայրէջս (locative plural)

desc

→ Armenian: վայրէջք (vayrēǰkʻ) (learned)


ծիրտ

desctree

Armenian: ծերտ (cert), ծիրտ (cirt)
→ Northern Kurdish: ç’êrt, ç’îrt

unk

unknown

poop, dung, dropping (of birds, bees and flies)


սկահ

→ Armenian: սկահ (skah) (learned)

→? Georgian: სკა (sḳa)

From Classical Syriac ܐܣܩܦܐ (ʾesqəp̄āʾ). Doublet of սկիհ (skih) from the same source. The reason for the alternate -ա- ~ -ի- (-a- ~ -i-) reflexes is unknown.

Եւ արասցես աշտանակ յոսկւոյ սրբոյ․ ճախարակեայ գործեսցես զաշտանակն․ բունն եւ ստեղունքն եւ սկահքն եւ գնդակքն եւ շուշանքն անդստին ի նմանէ իցէ։

Ew arascʻes aštanak yoskwoy srboy; čaxarakeay gorcescʻes zaštanakn; bunn ew stełunkʻn ew skahkʻn ew gndakkʻn ew šušankʻn andstin i nmanē icʻē.


հալաւ

desctree

Middle Armenian: հալաւ (halaw), հալավ (halav)
Armenian: հալավ (halav), հալաֆ (halaf)
→ Georgian: ალავი (alavi), ჰალავი (halavi)
→ Tat: həlou, həlo
→ Kryts: halov, həlöv
→ Judeo-Tat: ħəlov, holov, həlov
→ Aghul: хӏалавар pl (ḥʳalavar)
→ Budukh: гьалав (halav)
→ Kryts: halav, hələv, halov, həlöv (via Tat)
→ Lezgi: гьалавар (halavar)
→ Tabasaran: гьалав (halav)

According to Ačaṙean, borrowed from an unattested Aramaic word related to Akkadian [script needed] (naḫlaptu, “garment, cloak, coat, scale armor”), which is from 𒁽 (ḫalāpum, “to slip through; to be slipped into, clad, clothed in, mantled with, wear”), from Proto-Semitic *ḫalap-. The Akkadian word is cognate with Sabaean 𐩭𐩡𐩰𐩣 (ḫlfm, “garment (in which divine statue is dressed)”) and Ugaritic 𐎃𐎍𐎔𐎐 (ḫlpn, “cloak, cape”).

cog

Եւ ինքն յղեաց առ պարսից թագաւորն Խոսրով և ասէ․ Կամ տուր ինձ հինգ տարոյ հարկ, որ քո զաւրքդ զիմ երկրիս զխոտն և զհացն կերան․ և զփայտին, զոր այրեցին, և զջրոյն, զոր արբին, և զտաճարին գինն, զոր իմ հայրն Վահան այրեաց վասն քո զաւրացն, և զսապոնին գինն ԿՌ դահեկան, որ զքո զաւրացն զգիշահոտ (var. զգիշահոտ հալաւն) և զարիւնաթաթաւ հանդերձն լուանալ տուաք և ագաք։
Ew inkʻn yłeacʻ aṙ parsicʻ tʻagaworn Xosrov ew asē; Kam tur inj hing taroy hark, or kʻo zawrkʻd zim erkris zxotn ew zhacʻn keran; ew zpʻaytin, zor ayrecʻin, ew zǰroyn, zor arbin, ew ztačarin ginn, zor im hayrn Vahan ayreacʻ vasn kʻo zawracʻn, ew zsaponin ginn KṘ dahekan, or zkʻo zawracʻn zgišahot (var. zgišahot halawn) ew zariwnatʻatʻaw handerjn luanal tuakʻ ew agakʻ.

10th century, Yovhan Mamikonean, Patmutʻiwn Tarōnoy [The History of Tarōn]

And he himself sent [a message] to the Persian king, Xosrov, and said: "Either give me five year’s tribute, for your troops have eaten the herbs and bread of my land, and [the price of] the wood, which they have burned, and of the water which they have drunk, and of the [halls], which my father, Vahan, burned on account of your army, and the price of the soap, sixty thousand dahekans, with which we had washed your troops' bloodied garments, which had the fragrance of corpses, and which we [now] are wearing.


խնջոյք

head

խնջոյք • (xnǰoykʻ) pl

xcl-noun

խնջոյք • (xnǰoykʻ) pl

xnǰoykʻ (romanization)
խնջոյք (nominative plural)
խնջոյից (genitive plural)
խնջոյից (dative plural)
խնջոյս (accusative plural)
խնջոյից (ablative plural)
խնջոյիւք (instrumental plural)
խնջոյս (locative plural)

→ Armenian: խնջույք (xnǰuykʻ) (learned)

Uncertain. Likely an Iranian borrowing: compare Ossetian хынцын (xyncyn) / хинцун (xincun, “to treat hospitably”).


խնճոյք

head

խնճոյք • (xnčoykʻ) pl

xcl-noun

խնճոյք • (xnčoykʻ) pl

xnčoykʻ (romanization)
խնճոյք (nominative plural)
խնճոյից (genitive plural)
խնճոյից (dative plural)
խնճոյս (accusative plural)
խնճոյից (ablative plural)
խնճոյիւք (instrumental plural)
խնճոյս (locative plural)


խնջոյ

head

խնջոյ • (xnǰoy)

xcl-noun

խնջոյ • (xnǰoy)

xnǰoy (romanization)
խնջոյ (nominative singular)
խնջոյք (nominative plural)
խնջոյի (genitive singular)
խնջոյից (genitive plural)
խնջոյի (dative singular)
խնջոյից (dative plural)
խնջոյ (accusative singular)
խնջոյս (accusative plural)
խնջոյէ (ablative singular)
խնջոյից (ablative plural)
խնջոյիւ (instrumental singular)
խնջոյիւք (instrumental plural)
խնջոյի (locative singular)
խնջոյս (locative plural)


խնճոյ

head

խնճոյ • (xnčoy)

xcl-noun

խնճոյ • (xnčoy)

xnčoy (romanization)
խնճոյ (nominative singular)
խնճոյք (nominative plural)
խնճոյի (genitive singular)
խնճոյից (genitive plural)
խնճոյի (dative singular)
խնճոյից (dative plural)
խնճոյ (accusative singular)
խնճոյս (accusative plural)
խնճոյէ (ablative singular)
խնճոյից (ablative plural)
խնճոյիւ (instrumental singular)
խնճոյիւք (instrumental plural)
խնճոյի (locative singular)
խնճոյս (locative plural)


մեհեան

mehean (romanization)
մեհեան (nominative singular)
մեհեանք (nominative plural)
մեհենի (genitive singular)
մեհենաց (genitive plural)
մեհենի (dative singular)
մեհենաց (dative plural)
մեհեան (accusative singular)
մեհեանս (accusative plural)
մեհենէ (ablative singular)
մեհենաց (ablative plural)
մեհենաւ (instrumental singular)
մեհենի (locative singular)
մեհեանս (locative plural)
մեհեան (nominative singular)
մեհեանք (nominative plural)
մեհենի (genitive singular)
մեհենից (genitive plural)
մեհենի (dative singular)
մեհենից (dative plural)
մեհեան (accusative singular)
մեհեանս (accusative plural)
մեհենէ (ablative singular)
մեհենից (ablative plural)
մեհենիւ (instrumental singular)
մեհենիւք (instrumental plural)
մեհենի (locative singular)
մեհեանս (locative plural)

xcl-decl-noun

մեհենաւք = մեհենօք

the irregular nominative plural մեհենք (mehenkʻ) and genitive/dative/ablative plural մեհենեաց (meheneacʻ) are also attested

→ Armenian: մեհյան (mehyan) (learned)

From Iranian *miθriyāna- (“belonging to or associated with Mithra”, a substantivized adjective), ultimately from Proto-Indo-Iranian *mitrás.


ճառագայթումն

head

ճառագայթումն • (čaṙagaytʻumn)

xcl-noun

ճառագայթումն • (čaṙagaytʻumn)

čaṙagaytʻumn (romanization)
ճառագայթումն (nominative singular)
ճառագայթմունք (nominative plural)
ճառագայթման (genitive singular)
ճառագայթմանց (genitive plural)
ճառագայթման (dative singular)
ճառագայթմանց (dative plural)
ճառագայթումն (accusative singular)
ճառագայթմունս (accusative plural)
ճառագայթմանէ (ablative singular)
ճառագայթմանց (ablative plural)
ճառագայթմամբ (instrumental singular)
ճառագայթմամբք (instrumental plural)
ճառագայթման (locative singular)
ճառագայթմունս (locative plural)

xcl-decl-noun

ճառագայթումն

ճառագայթմունք

ճառագայթմանց

ճառագայթմանց

ճառագայթումն

ճառագայթմունս

ճառագայթմանէ

ճառագայթմանց

ճառագայթմամբ

ճառագայթմամբք

ճառագայթմունս

Armenian: ճառագայթում (čaṙagaytʻum)

Եւ վասն զի ընդ այն ժամանակս փայլատակեալ պայծառանայր սուրբ այրն Աստուծոյ՝ Մաշտոց, որ ի Սեւան կղզւոջ, որ զփառացն Աստուծոյ անշիջանելի լուսոյ ճառագայթումնն յինքն նկարէր […]
Ew vasn zi ənd ayn žamanaks pʻaylatakeal paycaṙanayr surb ayrn Astucoy, Maštocʻ, or i Sewan kłzwoǰ, or zpʻaṙacʻn Astucoy anšiǰaneli lusoy čaṙagaytʻumnn yinkʻn nkarēr[…]
Translation by Rev. Krikor H. Maksoudian

9–10th century, Yovhannēs Drasxanakertcʻi, Patmutʻiwn Hayocʻ [History of Armenia] 30

At that time, the blessed man of God Maštocʿ, who mirrored the radiance of God's inextinguishable light through divine permeation, shone forth with splendor on the island of Sewan.


օրհաս

head

օրհաս • (ōrhas)

xcl-noun

օրհաս • (ōrhas)

ōrhas (romanization)
օրհաս (nominative singular)
օրհասք (nominative plural)
օրհասի (genitive singular)
օրհասաց (genitive plural)
օրհասի (dative singular)
օրհասաց (dative plural)
օրհաս (accusative singular)
օրհասս (accusative plural)
օրհասէ (ablative singular)
օրհասաց (ablative plural)
օրհասաւ (instrumental singular)
օրհասօք (instrumental plural)
օրհասի (locative singular)
օրհասս (locative plural)

Armenian: օրհաս (ōrhas)

օրհաս մահու

յօրհաս իւր ճեպել

ժամանէ յօրհաս վախճանին

the day at which a person is fated to die, one's appointed time


հոգեվարք

head

հոգեվարք • (hogevarkʻ)


հոգեվար

hogevar (romanization)
հոգեվար (nominative singular)
հոգեվարք (nominative plural)
հոգեվարի (genitive singular)
հոգեվարաց (genitive plural)
հոգեվարի (dative singular)
հոգեվարաց (dative plural)
հոգեվար (accusative singular)
հոգեվարս (accusative plural)
հոգեվարէ (ablative singular)
հոգեվարաց (ablative plural)
հոգեվարաւ (instrumental singular)
հոգեվարի (locative singular)
հոգեվարս (locative plural)

xcl-decl-noun

հոգեվարաւք = հոգեվարօք

desc

Armenian: հոգեվար (hogevar), հոգեվարք (hogevarkʻ)

հոգի (hogi) + -ա- (-a-) + վարեմ (varem).

լինել ի հոգեվարս

to be in agony, dying, giving up the ghost, to be in the last gasp or at the point of death

agony of death, last moments of life, giving up the ghost


աւրհաս

awrhas (romanization)
աւրհաս (nominative singular)
աւրհասք (nominative plural)
աւրհասի (genitive singular)
աւրհասաց (genitive plural)
աւրհասի (dative singular)
աւրհասաց (dative plural)
աւրհաս (accusative singular)
աւրհասս (accusative plural)
աւրհասէ (ablative singular)
աւրհասաց (ablative plural)
աւրհասաւ (instrumental singular)
աւրհասաւք (instrumental plural)
աւրհասի (locative singular)
աւրհասս (locative plural)


ոգեվար

ogevar (romanization)
ոգեվար (nominative singular)
ոգեվարք (nominative plural)
ոգեվարի (genitive singular)
ոգեվարաց (genitive plural)
ոգեվարի (dative singular)
ոգեվարաց (dative plural)
ոգեվար (accusative singular)
ոգեվարս (accusative plural)
ոգեվարէ (ablative singular)
ոգեվարաց (ablative plural)
ոգեվարաւ (instrumental singular)
ոգեվարի (locative singular)
ոգեվարս (locative plural)

xcl-decl-noun

ոգեվարաւք = ոգեվարօք


սարսուռ

head

սարսուռ • (sarsuṙ)

xcl-noun

սարսուռ • (sarsuṙ)

sarsuṙ (romanization)
սարսուռ (nominative singular)
սարսուռք (nominative plural)
սարսռոյ (genitive singular)
սարսռոց (genitive plural)
սարսռոյ (dative singular)
սարսռոց (dative plural)
սարսուռ (accusative singular)
սարսուռս (accusative plural)
սարսռոյ (ablative singular)
սարսռոց (ablative plural)
սարսռով (instrumental singular)
սարսռովք (instrumental plural)
սարսուռ (locative singular)
սարսուռս (locative plural)

→ Armenian: սարսուռ (sarsuṙ) (learned)

Originally a reduplication of *սառ- (*saṙ-), the root of սառն (saṙn, “cold, frozen”) (see there for more), with the development *սառսառ (*saṙsaṙ) → սառսուռ (saṙsuṙ) → սարսուռ (sarsuṙ).

shiver, trembling, chill due to cold or fear


մարդպետ

mardpet (romanization)
մարդպետ (nominative singular)
մարդպետք (nominative plural)
մարդպետի (genitive singular)
մարդպետաց (genitive plural)
մարդպետի (dative singular)
մարդպետաց (dative plural)
մարդպետ (accusative singular)
մարդպետս (accusative plural)
մարդպետէ (ablative singular)
մարդպետաց (ablative plural)
մարդպետաւ (instrumental singular)
մարդպետի (locative singular)
մարդպետս (locative plural)

xcl-decl-noun

մարդպետաւք = մարդպետօք

→ Armenian: մարդպետ (mardpet)

According to Ačaṙean, following Adontz, derived from the name of the Amardi (մարդացիք (mardacʻikʻ)), an Iranian tribe, combined with պետ (pet). It is presumed that a leader of this tribe entered the service of the Armenian court as a chief eunuch, and the word became a synonym for ներքինապետ (nerkʻinapet, “chief eunuch”)․

(historical) the chief eunuch at the royal court of the Arshakuni Kingdom of Armenia, sometimes translated as Grand Chamberlain


քաջալեր

head

քաջալեր • (kʻaǰaler)

xcl-noun

քաջալեր • (kʻaǰaler)

Univerbation of քաջ (kʻaǰ, “brave”) + լե՛ր (lér, “be!”), interfixed with -ա- (-a-).

univerbation

exhortation, encouragement, encouraging or inspiriting words

քաջալեր լինել


աւղ

awł (romanization)
աւղ (nominative singular)
աւղք (nominative plural)
աւղի (genitive singular)
աւղից (genitive plural)
աւղի (dative singular)
աւղից (dative plural)
աւղ (accusative singular)
աւղս (accusative plural)
աւղէ (ablative singular)
աւղից (ablative plural)
աւղիւ (instrumental singular)
աւղիւք (instrumental plural)
աւղի (locative singular)
աւղս (locative plural)
աւղ (nominative singular)
աւղք (nominative plural)
աւղոյ (genitive singular)
աւղոց (genitive plural)
աւղոյ (dative singular)
աւղոց (dative plural)
աւղ (accusative singular)
աւղս (accusative plural)
աւղոյ (ablative singular)
աւղոց (ablative plural)
աւղով (instrumental singular)
աւղովք (instrumental plural)
աւղ (locative singular)
աւղս (locative plural)


կռան

head

կռան • (kṙan)

xcl-noun

կռան • (kṙan)

kṙan (romanization)
կռան (nominative singular)
կռանք (nominative plural)
կռանի (genitive singular)
կռանաց (genitive plural)
կռանի (dative singular)
կռանաց (dative plural)
կռան (accusative singular)
կռանս (accusative plural)
կռանէ (ablative singular)
կռանաց (ablative plural)
կռանաւ (instrumental singular)
կռանաւք = կռանօք (kṙanawkʻ = kṙanōkʻ) (instrumental plural)
կռանի (locative singular)
կռանս (locative plural)

xcl-decl-noun

կռանաւք = կռանօք

> Armenian: կռան (kṙan) (inherited)

From կռեմ (kṙem, “to hammer (metal), to forge”) + -ան (-an, instrument-suffix).


պատրոյկ

patroyk (romanization)
պատրոյկ (nominative singular)
պատրոյկք (nominative plural)
պատրուկի (genitive singular)
պատրուկաց (genitive plural)
պատրուկի (dative singular)
պատրուկաց (dative plural)
պատրոյկ (accusative singular)
պատրոյկս (accusative plural)
պատրուկէ (ablative singular)
պատրուկաց (ablative plural)
պատրուկաւ (instrumental singular)
պատրուկի (locative singular)
պատրոյկս (locative plural)

xcl-decl-noun

պատրուկաւք = պատրուկօք

desc

Middle Armenian: պատրուգ (patrug), պատրուք (patrukʻ), պատրուկ (patruk)

→ Armenian: պատրույգ (patruyg) (learned)

desctree

→ Old Georgian: პატრუკი (ṗaṭruḳi), პატრუქი (ṗaṭruki)
Georgian: პატრუქი (ṗaṭruki)
→ Bats: პატრუკ (ṗaṭruḳ)

Borrowed from an unattested Middle Iranian word of the shape *patrōk, *patrōg, whose constituents go back to Proto-Iranian *pati- (a preverb) and *rawk- (“to shine; light”), from Proto-Indo-European *lewk-. Compare Middle Persian [Book Pahlavi needed] (ptlwk' /payrōg/, “light, brightness”), Manichaean Middle Persian 𐫛𐫏𐫡𐫇𐫃 (payrōg, “brightness, splendour”), Avestan 𐬞𐬀𐬌𐬙𐬌 𐬭𐬀𐬊𐬗𐬀𐬌𐬌𐬀 (paⁱti raocaiia, “to let (the woods) reburn”), Sanskrit रोक (roká, “light, lustre, brightness”).

cog

𐬞𐬀𐬌𐬙𐬌 𐬭𐬀𐬊𐬗𐬀𐬌𐬌𐬀

Եւ որ ինչ ծծին և ձգին, ի սպառումն կթի հասանէ ըստ աւրինակի պատրոյկի (var. պատրուկի, պատրուգի, պատրուկ) ճրագի կամ բուծնոյ, որ ծծեն քամեն զիւղն առ ի կերակուր հրոյ։
Ew or inčʻ ccin ew jgin, i spaṙumn ktʻi hasanē əst awrinaki patroyki (var. patruki, patrugi, patruk) čragi kam bucnoy, or ccen kʻamen ziwłn aṙ i kerakur hroy.

5th century, Basil of Caesarea, Yałags Vecʻawreay ararčʻutʻean [Homiliae in Hexaemeron] III

Յորժամ խոնաւոյ գիշերի ի պատրուկէ ճրագաց կայծ ոստանի՝ անձրև նշանակէ․ և զի առ պատրուկաւն հրեղէն բոլորաձեւ ա՛ռ՝ անձրևս ձմերանի նշանակէ։ Եթե ի պատրուկէն լոյսն չելանէ կանգուն, այղ՝ է զի ի մի կողմանէ կամ յերկոսեան կողմանս յայսկոյս յայնկոյս պղպջաց պէս կողմանի՝ անձրևս նշանակէ։

7th century, Anania Širakacʻi, Yałags ampocʻ ew nšanacʻ [On Clouds and Signs]

Yoržam xonawoy gišeri i patrukē čragacʻ kayc ostani, anjrew nšanakē; ew zi aṙ patrukawn hrełēn bolorajew áṙ, anjrews jmerani nšanakē. Etʻe i patrukēn loysn čʻelanē kangun, aył, ē zi i mi kołmanē kam yerkosean kołmans yayskoys yaynkoys płpǰacʻ pēs kołmani, anjrews nšanakē.


պատրոյգ

patroyg (romanization)
պատրոյգ (nominative singular)
պատրոյգք (nominative plural)
պատրուգի (genitive singular)
պատրուգից (genitive plural)
պատրուգի (dative singular)
պատրուգից (dative plural)
պատրոյգ (accusative singular)
պատրոյգս (accusative plural)
պատրուգէ (ablative singular)
պատրուգից (ablative plural)
պատրուգիւ (instrumental singular)
պատրուգիւք (instrumental plural)
պատրուգի (locative singular)
պատրոյգս (locative plural)

Եւ ի զատկի գիշերին խնդրեաց ի Քրիստոսէ ցուցանել նմա նշան թողութեան զվառումն ճրագին զոր կազմեաց ձիթով և պատրուգիւ և եդ յանդիման իւր։

Ew i zatki gišerin xndreacʻ i Kʻristosē cʻucʻanel nma nšan tʻołutʻean zvaṙumn čragin zor kazmeacʻ jitʻov ew patrugiw ew ed yandiman iwr.


ցիր

head

ցիր • (cʻir)


զօրական

զօրական • (zōrakan)

xcl-noun

զօրական • (zōrakan)

zōrakan (romanization)
զօրական (nominative singular)
զօրականք (nominative plural)
զօրականի (genitive singular)
զօրականաց (genitive plural)
զօրականի (dative singular)
զօրականաց (dative plural)
զօրական (accusative singular)
զօրականս (accusative plural)
զօրականէ (ablative singular)
զօրականաց (ablative plural)
զօրականաւ (instrumental singular)
զօրականօք (instrumental plural)
զօրականի (locative singular)
զօրականս (locative plural)


զաւրական

zawrakan (romanization)
զաւրական (nominative singular)
զաւրականք (nominative plural)
զաւրականի (genitive singular)
զաւրականաց (genitive plural)
զաւրականի (dative singular)
զաւրականաց (dative plural)
զաւրական (accusative singular)
զաւրականս (accusative plural)
զաւրականէ (ablative singular)
զաւրականաց (ablative plural)
զաւրականաւ (instrumental singular)
զաւրականաւք (instrumental plural)
զաւրականի (locative singular)
զաւրականս (locative plural)

Alternative spelling of զօրական (zōrakan)


վարժապետ

head

վարժապետ • (varžapet)

xcl-noun

վարժապետ • (varžapet)

varžapet (romanization)
վարժապետ (nominative singular)
վարժապետք (nominative plural)
վարժապետի (genitive singular)
վարժապետաց (genitive plural)
վարժապետի (dative singular)
վարժապետաց (dative plural)
վարժապետ (accusative singular)
վարժապետս (accusative plural)
վարժապետէ (ablative singular)
վարժապետաց (ablative plural)
վարժապետաւ (instrumental singular)
վարժապետի (locative singular)
վարժապետս (locative plural)

xcl-decl-noun

վարժապետաւք = վարժապետօք

Armenian: վարժապետ (varžapet)


սուրհանդակ

head

սուրհանդակ • (surhandak)

xcl-noun

սուրհանդակ • (surhandak)

surhandak (romanization)
սուրհանդակ (nominative singular)
սուրհանդակք (nominative plural)
սուրհանդակի (genitive singular)
սուրհանդակաց (genitive plural)
սուրհանդակի (dative singular)
սուրհանդակաց (dative plural)
սուրհանդակ (accusative singular)
սուրհանդակս (accusative plural)
սուրհանդակէ (ablative singular)
սուրհանդակաց (ablative plural)
սուրհանդակաւ (instrumental singular)
սուրհանդակի (locative singular)
սուրհանդակս (locative plural)

xcl-decl-noun

սուրհանդակաց

սուրհանդակաց

սուրհանդակաց

սուրհանդակաւ

սուրհանդակաւք = սուրհանդակօք

desc

→ Armenian: սուրհանդակ (surhandak) (learned)

Wholly borrowed from an unattested Middle Iranian word equalling սուրհամ (surham, “to run, haste”) + -անդակ (-andak).


թիւրակէ

head

թիւրակէ • (tʻiwrakē)

xcl-noun

թիւրակէ • (tʻiwrakē)

tʻiwrakē (romanization)
թիւրակէ (nominative singular)
թիւրակէք (nominative plural)
թիւրակէի (genitive singular)
թիւրակէից (genitive plural)
թիւրակէի (dative singular)
թիւրակէից (dative plural)
թիւրակէ (accusative singular)
թիւրակէս (accusative plural)
թիւրակէէ (ablative singular)
թիւրակէից (ablative plural)
թիւրակէիւ (instrumental singular)
թիւրակէիւք (instrumental plural)
թիւրակէի (locative singular)
թիւրակէս (locative plural)

xcl-decl-noun

Also has the nominative plural թիւրակեայք (tʻiwrakeaykʻ) and gentive թիւրակեայց (tʻiwrakeaycʻ)

→ Armenian: թյուրակե (tʻyurake)

Իսկ մեծամեծք նախարարացն մատուցանէին նմա թիւրակէս եւ անդեղեայս վասն ապրելոյ․
Isk mecameckʻ naxararacʻn matucʻanēin nma tʻiwrakēs ew andełeays vasn apreloy;
Translation by Nina G. Garsoïan

5th century, Pʻawstos Buzand, Hayoc Patmutʻiwnʻ [History of the Armenians] V.24

And the magnates offered him tʻiwrakēs and antidotes that he might live.


կարապետ

karapet (romanization)
կարապետ (nominative singular)
կարապետք (nominative plural)
կարապետի (genitive singular)
կարապետաց (genitive plural)
կարապետի (dative singular)
կարապետաց (dative plural)
կարապետ (accusative singular)
կարապետս (accusative plural)
կարապետէ (ablative singular)
կարապետաց (ablative plural)
կարապետաւ (instrumental singular)
կարապետի (locative singular)
կարապետս (locative plural)

կարապետաւք = կարապետօք

→ Armenian: կարապետ (karapet) (learned)

Borrowed from an unattested Middle Iranian compound, whose first part is descended from Proto-Iranian *kā́rah (whence also the first part of կարա-ւան (kara-wan, “caravan”)), while the second part is from *pátiš (whence պետ (pet, “leader, head”)).

forerunner, outrider, precursor; the person at the head of a procession

(Christianity) the epithet of John the Baptist, called the forerunner of Christ


ռամկավար

head

ռամկավար • (ṙamkavar)

xcl-noun

ռամկավար • (ṙamkavar)

ṙamkavar (romanization)
ռամկավար (nominative singular)
ռամկավարք (nominative plural)
ռամկավարի (genitive singular)
ռամկավարաց (genitive plural)
ռամկավարի (dative singular)
ռամկավարաց (dative plural)
ռամկավար (accusative singular)
ռամկավարս (accusative plural)
ռամկավարէ (ablative singular)
ռամկավարաց (ablative plural)
ռամկավարաւ (instrumental singular)
ռամկավարի (locative singular)
ռամկավարս (locative plural)

xcl-decl-noun

ռամկավարաւք = ռամկավարօք

Armenian: ռամկավար (ṙamkavar)

ռամիկ (ṙamik) + -ա- (-a-) + վարեմ (varem)


դաւ

daw (romanization)
դաւ (nominative singular)
դաւք (nominative plural)
դաւոյ (genitive singular)
դաւոց (genitive plural)
դաւոյ (dative singular)
դաւոց (dative plural)
դաւ (accusative singular)
դաւս (accusative plural)
դաւոյ (ablative singular)
դաւոց (ablative plural)
դաւով (instrumental singular)
դաւովք (instrumental plural)
դաւ (locative singular)
դաւս (locative plural)

xcl-decl-noun

Also has the genitive-dative-locative form <i class="Armn mention" lang="xcl">դաւու</i> (dawu)

Armenian: դավ (dav)

Borrowed from Parthian 𐫅𐫁 (db /daβ/, “trick, deception”), which is cognate with Avestan 𐬛𐬀𐬠- (dab-, “to deceive”), Sanskrit दभ् (dabh). Related to the first part of դաւաճան (dawačan).

bor+

դաւ դնել, գործել

դաւով ― dawov ― deceitfully, treacherously

deceit, machination, evil design, trap, conspiracy, the act of lying in wait


խուժան

head

խուժան • (xužan)

xcl-noun

խուժան • (xužan)

xužan (romanization)
խուժան (nominative singular uncountable)
խուժանի (genitive singular uncountable)
խուժանի (dative singular uncountable)
խուժան (accusative singular uncountable)
խուժանէ (ablative singular uncountable)
խուժանիւ (instrumental singular uncountable)
խուժանի (locative singular uncountable)

→ Armenian: խուժան (xužan) (learned)

Borrowed from a Middle Iranian word equivalent to խուժ (xuž, “wild, savage”) + -ան (-an, collective suffix).

affix

Եւ զաւելորդս ժողովրդեանն՝ զմնացեալս ի քաղաքին, եւ զանկեալսն յարքայն Բաբելացւոց, եւ զայլ եւս խուժան ժողովրդեանն, խաղացոյց Նաբուզարդան դահճապետ:
Ew zawelords žołovrdeann, zmnacʻeals i kʻałakʻin, ew zankealsn yarkʻayn Babelacʻwocʻ, ew zayl ews xužan žołovrdeann, xałacʻoycʻ Nabuzardan dahčapet:

And Nabuzardan the captain of the guard removed the rest of the people that were left in the city, and the men who had deserted to the king of Babylon, and the rest of the multitude.

Translation by Brenton Septuagint Translation

mob, throng, multitude, crowd, especially an agitated one


կիտրոն

→ Armenian: կիտրոն (kitron) (learned)

Borrowed from Ancient Greek κίτρον (kítron).

bor+

Սոյնպէս կիտրոնն (var. կիւտրոնն) և ապաբաղսամոնն և դափնին և ձիթենին գեղեցիկ և սերկևիլն և մուրտն և ընկոյզն և նուշն և քնարուկն և հաճարուկն և թութն և նուռնն և հոյնն:
Soynpēs kitronn (var. kiwtronn) ew apabałsamonn ew dapʻnin ew jitʻenin gełecʻik ew serkewiln ew murtn ew ənkoyzn ew nušn ew kʻnarukn ew hačarukn ew tʻutʻn ew nuṙnn ew hoynn:

5th century, Agatʻangełos, Patmutʻiwn Hayocʻ [History of the Armenians] 644

Translation by Robert W. Thomson
Likewise the lemon and balsamon, and laurel and beautiful olive tree, and quince and myrtle, and nut and almond, and lotus and holly, and mulberry and pomegranate and cornel tree.


տեարք

head

տեարք • (tearkʻ)


խոփ

խոփ • (xopʻ)

xcl-noun

խոփ • (xopʻ)

xopʻ (romanization)
խոփ (nominative singular)
խոփք (nominative plural)
խոփոյ (genitive singular)
խոփոց (genitive plural)
խոփոյ (dative singular)
խոփոց (dative plural)
խոփ (accusative singular)
խոփս (accusative plural)
խոփոյ (ablative singular)
խոփոց (ablative plural)
խոփով (instrumental singular)
խոփովք (instrumental plural)
խոփ (locative singular)
խոփս (locative plural)

desctree

Armenian: խոփ (xopʻ)
→ Turkish: hop, ḫop

Akin to Georgian ხოპი (xoṗi), ხოფი (xopi), Mingrelian ხოპი (xoṗi), ხოფი (xopi), Laz ხოპე (xop̌e). Because the Georgian-Zan words exhibit more basic meanings, Ačaṙean derives the Armenian from them. He also connects Kubachin Dargwa hob (“spade”) found only in Erckert.

Եւ էին կութք պատրաստ հնձելոյ, և կահին երեք սկեղք էին՝ խոփոյ և կացնոյ և մանգաղի յարգ հանգոյն նմին։
Ew ēin kutʻkʻ patrast hnjeloy, ew kahin erekʻ skełkʻ ēin, xopʻoy ew kacʻnoy ew mangałi yarg hangoyn nmin.

And it was near the time of vintage: and their tools were valued at three shekels for a ploughshare, and there was the same rate for the axe and the sickle.

Եւ դատեսցի ի մէջ հեթանոսաց, և յանդիմանեսցէ զժողովուրդս բազումս․ և ձուլեսցեն զսուսերս իւրեանց ի խոփս, և զսուինս իւրեանց ի մանգաղս․ ոչ առնուցու ազգ յազգի վերայ սուր, և ոչ ևս ուսանիցին տալ պատերազմ։

Translation by King James Bible
And he shall judge among the nations, and shall rebuke many people: and they shall beat their swords into plowshares, and their spears into pruninghooks: nation shall not lift up sword against nation, neither shall they learn war any more.

Ew datescʻi i mēǰ hetʻanosacʻ, ew yandimanescʻē zžołovurds bazums; ew julescʻen zsusers iwreancʻ i xopʻs, ew zsuins iwreancʻ i mangałs; očʻ aṙnucʻu azg yazgi veray sur, ew očʻ ews usanicʻin tal paterazm.


շնորհօք

head

շնորհօք • (šnorhōkʻ)


խուժ

խուժ • (xuž)

xcl-noun

խուժ • (xuž)

xuž (romanization)
խուժ (nominative singular)
խուժք (nominative plural)
խուժի (genitive singular)
խուժաց (genitive plural)
խուժի (dative singular)
խուժաց (dative plural)
խուժ (accusative singular)
խուժս (accusative plural)
խուժէ (ablative singular)
խուժաց (ablative plural)
խուժաւ (instrumental singular)
խուժաւք = խուժօք (xužawkʻ = xužōkʻ) (instrumental plural)
խուժի (locative singular)
խուժս (locative plural)
խուժ (nominative singular)
խուժք (nominative plural)
խժի (genitive singular)
խժաց (genitive plural)
խժի (dative singular)
խժաց (dative plural)
խուժ (accusative singular)
խուժս (accusative plural)
խժէ (ablative singular)
խժաց (ablative plural)
խժաւ (instrumental singular)
խժաւք = խժօք (xžawkʻ = xžōkʻ) (instrumental plural)
խժի (locative singular)
խուժս (locative plural)
խուժ (nominative singular)
խուժք (nominative plural)
խուժի (genitive singular)
խուժից (genitive plural)
խուժի (dative singular)
խուժից (dative plural)
խուժ (accusative singular)
խուժս (accusative plural)
խուժէ (ablative singular)
խուժից (ablative plural)
խուժիւ (instrumental singular)
խուժիւք (instrumental plural)
խուժի (locative singular)
խուժս (locative plural)

xcl-decl-noun

խուժաւք = խուժօք

խժաւք = խժօք

Armenian: խուժ (xuž)

Borrowed from Middle Persian hwc (Hūz), the name of the inhabitants of the Iranian province of Khuzestan, who were viewed as savages.


ոմանք

head

ոմանք • (omankʻ)


ելից

ելից • (elicʻ)


խմբագիր

xmbagir (romanization)
խմբագիր (nominative singular)
խմբագիրք (nominative plural)
խմբագրի (genitive singular)
խմբագրաց (genitive plural)
խմբագրի (dative singular)
խմբագրաց (dative plural)
խմբագիր (accusative singular)
խմբագիրս (accusative plural)
խմբագրէ (ablative singular)
խմբագրաց (ablative plural)
խմբագրաւ (instrumental singular)
խմբագրի (locative singular)
խմբագիրս (locative plural)

xcl-decl-noun

խմբագրաւք = խմբագրօք

a compilation containing various information or histories about a nation


կարծ

ի կարծ, ի կարծս

ի կարծ դատել

to conjecture, to judge by conjecture, to suppose


կռապաշտ

head

կռապաշտ • (kṙapašt)

xcl-noun

կռապաշտ • (kṙapašt)

kṙapašt (romanization)
կռապաշտ (nominative singular)
կռապաշտք (nominative plural)
կռապաշտի (genitive singular)
կռապաշտից (genitive plural)
կռապաշտի (dative singular)
կռապաշտից (dative plural)
կռապաշտ (accusative singular)
կռապաշտս (accusative plural)
կռապաշտէ (ablative singular)
կռապաշտից (ablative plural)
կռապաշտիւ (instrumental singular)
կռապաշտիւք (instrumental plural)
կռապաշտի (locative singular)
կռապաշտս (locative plural)

From կուռք (kuṙkʻ) + -ա- (-a-) + պաշտեմ (paštem).


նինջ

head

նինջ • (ninǰ)

xcl-noun

նինջ • (ninǰ)

Armenian: նինջ (ninǰ)

մի՛ տար նինջ արտևանաց քոց


տուրժ

head

տուրժ • (turž)

xcl-noun

տուրժ • (turž)

turž (romanization)
տուրժ (nominative singular)
տուրժք (nominative plural)
տուրժի (genitive singular)
տուրժից (genitive plural)
տուրժի (dative singular)
տուրժից (dative plural)
տուրժ (accusative singular)
տուրժս (accusative plural)
տուրժէ (ablative singular)
տուրժից (ablative plural)
տուրժիւ (instrumental singular)
տուրժիւք (instrumental plural)
տուրժի (locative singular)
տուրժս (locative plural)

The -ր- (-r-) is not etymological. See բարժանեմ (baržanem).


դարշոյն

head

դարշոյն • (daršoyn)

xcl-noun

դարշոյն • (daršoyn)


շփոթ

head

շփոթ • (špʻotʻ)

xcl-noun

շփոթ • (špʻotʻ)

špʻotʻ (romanization)
շփոթ (nominative singular)
շփոթք (nominative plural)
շփոթի (genitive singular)
շփոթից (genitive plural)
շփոթի (dative singular)
շփոթից (dative plural)
շփոթ (accusative singular)
շփոթս (accusative plural)
շփոթէ (ablative singular)
շփոթից (ablative plural)
շփոթիւ (instrumental singular)
շփոթիւք (instrumental plural)
շփոթի (locative singular)
շփոթս (locative plural)
շփոթ (nominative singular)
շփոթք (nominative plural)
շփոթոյ (genitive singular)
շփոթոց (genitive plural)
շփոթոյ (dative singular)
շփոթոց (dative plural)
շփոթ (accusative singular)
շփոթս (accusative plural)
շփոթոյ (ablative singular)
շփոթոց (ablative plural)
շփոթով (instrumental singular)
շփոթովք (instrumental plural)
շփոթ (locative singular)
շփոթս (locative plural)

Together with Old Georgian შფოთი (špoti) borrowed from a Middle Iranian formation (probably a past participle) from the root which appears with the preverb *aH- in Parthian 𐫀𐫢𐫏𐫜𐫤 (ʾšyft /āšift/, “troubled”), 𐫀𐫀𐫢𐫇𐫁 (ʾʾšwb /āšōβ/, “turmoil, disturbance”), Middle Persian [script needed] (ʾšwpt' /āšuft/, “turmoil”), Persian آشفتن (âšoftan, “to agitate”).

cog

շփոթս յուզել, յարուցանել

աղմուկ շփոթի յարուցանել

to make a clatter, racket or uproar, to kick up a row

յայն աղմուկ շփոթի


օշնան

head

օշնան • (ōšnan)

xcl-noun

օշնան • (ōšnan)

desc

Middle Armenian: օշնան (ōšnan), օշան (ōšan)

→ Armenian: օշնան (ōšnan) (learned)

The original spelling is աւշնան (awšnan). Borrowed from Middle Iranian. See Persian اشنان (ošnân) for more.

Ոչ ոք ումեք ջուր ի ձեռս արկանէր, և ոչ կրտսերք աւագաց դաստառակս մատուցանէին․ չանկաւ օշնան ի ձեռս փափկասուն կանանց, և ոչ մատուցաւ եւղ ի զուարթութիւն խրախութեան։

5th century, Ełišē, Vasn Vardanay ew Hayocʻ paterazmin [History of Vardan and the Armenian War]

Translation by Robert W. Thomson
No one poured water over another’s hands; the younger did not offer the older towels. The delicate women did not use soap, nor were they offered oil for merry feasting.

Očʻ okʻ umekʻ ǰur i jeṙs arkanēr, ew očʻ krtserkʻ awagacʻ dastaṙaks matucʻanēin; čʻankaw ōšnan i jeṙs pʻapʻkasun kanancʻ, ew očʻ matucʻaw ewł i zuartʻutʻiwn xraxutʻean.


աւշնան

head

աւշնան • (awšnan)

xcl-noun

աւշնան • (awšnan)


աւետարան

awetaran (romanization)
աւետարան (nominative singular)
աւետարանք (nominative plural)
աւետարանի (genitive singular)
աւետարանաց (genitive plural)
աւետարանի (dative singular)
աւետարանաց (dative plural)
աւետարան (accusative singular)
աւետարանս (accusative plural)
աւետարանէ (ablative singular)
աւետարանաց (ablative plural)
աւետարանաւ (instrumental singular)
աւետարանի (locative singular)
աւետարանս (locative plural)

xcl-decl-noun

աւետարանաւք = աւետարանօք

Armenian: ավետարան (avetaran)

սկիզբն աւետարանի


ապաշխարութիւն

head

ապաշխարութիւն • (apašxarutʻiwn)

xcl-noun

ապաշխարութիւն • (apašxarutʻiwn)

apašxarutʻiwn (romanization)
ապաշխարութիւն (nominative singular)
ապաշխարութիւնք (nominative plural)
ապաշխարութեան (genitive singular)
ապաշխարութեանց (genitive plural)
ապաշխարութեան (dative singular)
ապաշխարութեանց (dative plural)
ապաշխարութիւն (accusative singular)
ապաշխարութիւնս (accusative plural)
ապաշխարութենէ (ablative singular)
ապաշխարութեանց (ablative plural)
ապաշխարութեամբ (instrumental singular)
ապաշխարութեամբք (instrumental plural)
ապաշխարութեան (locative singular)
ապաշխարութիւնս (locative plural)

xcl-decl-noun

ապաշխարութիւն

ապաշխարութիւնք

ապաշխարութեան

ապաշխարութեանց

ապաշխարութեան

ապաշխարութեանց

ապաշխարութիւն

ապաշխարութիւնս

ապաշխարութենէ

ապաշխարութեանց

ապաշխարութեամբ

ապաշխարութեամբք

ապաշխարութեան

ապաշխարութիւնս

desc

ապաշխարություն

Armenian: ապաշխարություն (apašxarutʻyun)

From ապաշխարել (apašxarel) + -ութիւն (-utʻiwn).


մաշկեղէն

head

մաշկեղէն • (maškełēn)

xcl-noun

մաշկեղէն • (maškełēn)

maškełēn (romanization)
մաշկեղէն (nominative singular)
մաշկեղէնք (nominative plural)
մաշկեղինի (genitive singular)
մաշկեղինաց (genitive plural)
մաշկեղինի (dative singular)
մաշկեղինաց (dative plural)
մաշկեղէն (accusative singular)
մաշկեղէնս (accusative plural)
մաշկեղինէ (ablative singular)
մաշկեղինաց (ablative plural)
մաշկեղինաւ (instrumental singular)
մաշկեղինի (locative singular)
մաշկեղէնս (locative plural)

xcl-decl-noun

մաշկեղինաւք = մաշկեղինօք

desc

→ Armenian: մաշկեղեն (maškeġen) (learned)


ասիդ

Entered through the Bible translation. Transliteration of Ancient Greek ἀσίδα (asída) which the Armenian translator encountered in Job 39.13, itself a transliteration of Biblical Hebrew חסידה (ḥăsiḏɔ).
The ghost form անիդ (anid) is found only in Soukry's 1881 publication of the long version of Ašxarhacʻoycʻ, and in some later editions relying on it. The only known manuscript of the long version, on which Soukry's publication is based, has ասիդ (asid). It has been assumed that անիդ (anid) is Soukry's emendation of the manuscript. However, such an emendation would be completely unmotivated, is not commented upon by Soukry and in the French section is translated as aside by him. More likely we are dealing with a simple misprint of ասիդ (asid). Yakobean's latest critical edition has the correct form ասիդ (asid).

transliteration

Թեւք թռուցելոց նեեղասաց․ եթե յղասցի՞ ասիդն և նեեսայն։

Translation by Claude E. Cox
The wings of those that cause flight, of the neeghasa, if it conceives the asid and the neesai?

Tʻewkʻ tʻṙucʻelocʻ neełasacʻ; etʻe yłascʻi asidn ew neesayn.

Ունի […] ի հաւուց՝ ճարակաւորս զորս կաքաւ, զարաւշ, զասիդ (var. զանիդ) և զայլս։
Uni […] i hawucʻ, čarakawors zors kakʻaw, zarawš, zasid (var. zanid) ew zayls.

7th century, Anania Širakacʻi, Ašxarhacʻoycʻ [Geography]

Translation by Robert Hewsen
[Upper Armenia] has […] among wild fowl, the partridge, bustard, stork, etc.


խիւս

xiws (romanization)
խիւս (nominative singular)
խիւսք (nominative plural)
խիւսոյ (genitive singular)
խիւսոց (genitive plural)
խիւսոյ (dative singular)
խիւսոց (dative plural)
խիւս (accusative singular)
խիւսս (accusative plural)
խիւսոյ (ablative singular)
խիւսոց (ablative plural)
խիւսով (instrumental singular)
խիւսովք (instrumental plural)
խիւս (locative singular)
խիւսս (locative plural)
խիւս (nominative singular)
խիւսք (nominative plural)
խիւսի (genitive singular)
խիւսից (genitive plural)
խիւսի (dative singular)
խիւսից (dative plural)
խիւս (accusative singular)
խիւսս (accusative plural)
խիւսէ (ablative singular)
խիւսից (ablative plural)
խիւսիւ (instrumental singular)
խիւսիւք (instrumental plural)
խիւսի (locative singular)
խիւսս (locative plural)

desctree

Armenian: խյուս (xyus), խուս (xus), խիս (xis) — dialectal
→ Turkish: ḫus — dialectal

The older form is *խևս (*xews), together with Old Georgian ხევსი (xevsi) likely borrowed from Iranian: compare Classical Persian خیس (xēs, “wet, soaked, drenched”), Gazi [script needed] (χǖs, “wet, moist”).

cog

Դարմանէր և սնուցանէր մեղմով արևմտեայ աւդովն, և մինչչև արտոցն ի չափ հասեալ էր և ոչ հասկոյն խիւս առեալ համարձակ և պնդեալ, յանկարծ սաստիկ ել խորշակահար հողմն արևելեայ և զմեծ մասն հասկոյն ազազեցո՛յց առանց խիւսոյ։

5th century, Abraham Xostovanoł, Vkaykʻ arewelicʻ [Syriac martyrdoms of 4th century Christians in Iran]

Darmanēr ew snucʻanēr mełmov arewmteay awdovn, ew minčʻčʻew artocʻn i čʻapʻ haseal ēr ew očʻ haskoyn xiws aṙeal hamarjak ew pndeal, yankarc sastik el xoršakahar hołmn areweleay ew zmec masn haskoyn azazecʻóycʻ aṙancʻ xiwsoy.


քթիթ

head

քթիթ • (kʻtʻitʻ)

→ Armenian: քթիթ (kʻtʻitʻ) (learned)


խոկ

xok (romanization)
խոկ (nominative singular)
խոկք (nominative plural)
խոկի (genitive singular)
խոկաց (genitive plural)
խոկի (dative singular)
խոկաց (dative plural)
խոկ (accusative singular)
խոկս (accusative plural)
խոկէ (ablative singular)
խոկաց (ablative plural)
խոկաւ (instrumental singular)
խոկաւք = խոկօք (xokawkʻ = xokōkʻ) (instrumental plural)
խոկի (locative singular)
խոկս (locative plural)

xcl-decl-noun

խոկաւք = խոկօք

According to J̌ahukyan, an Iranian borrowing from the family of Middle Persian [Book Pahlavi needed] (hwk' /xōg/, “nature, character, disposition”), whence Persian خو (xu).


թիւնոս

head

թիւնոս • (tʻiwnos)

xcl-noun

թիւնոս • (tʻiwnos)

→ Armenian: թյունոս (tʻyunos) (learned)

Transliteration of Ancient Greek θῦνος (thûnos), a variant of θύννος (thúnnos) in the Greek original of the Commentary on Aristotle’s Categories.

transliteration

[…]դարձեալ բաժանեմ զջրայինսն՝ յարիւնաւոր՝ ի ղաբրաքս և ի թիւնոս [translating θῦνον (thûnon)] և յորփոս և յայսպիսիս, իսկ յանարիւն՝ որպէս ի միպրիկ և թիսիւր, կարապոս[…]
[…]darjeal bažanem zǰrayinsn, yariwnawor, i łabrakʻs ew i tʻiwnos [translating θῦνον (thûnon)] ew yorpʻos ew yayspisis, isk yanariwn, orpēs i miprik ew tʻisiwr, karapos[…]

6th century, Dawitʻ Anyałtʻ, Meknutʻiwn storogutʻeancʻn Aristoteli [Commentary on Aristotle’s Categories]


նեղութիւն

head

նեղութիւն • (nełutʻiwn)

xcl-noun

նեղութիւն • (nełutʻiwn)

nełutʻiwn (romanization)
նեղութիւն (nominative singular)
նեղութիւնք (nominative plural)
նեղութեան (genitive singular)
նեղութեանց (genitive plural)
նեղութեան (dative singular)
նեղութեանց (dative plural)
նեղութիւն (accusative singular)
նեղութիւնս (accusative plural)
նեղութենէ (ablative singular)
նեղութեանց (ablative plural)
նեղութեամբ (instrumental singular)
նեղութեամբք (instrumental plural)
նեղութեան (locative singular)
նեղութիւնս (locative plural)

Armenian: նեղություն (neġutʻyun)


ցիխ

head

ցիխ • (cʻix)

xcl-noun

ցիխ • (cʻix)

cʻix (romanization)
ցիխ (nominative singular)
ցիխք (nominative plural)
ցխոյ (genitive singular)
ցխոց (genitive plural)
ցխոյ (dative singular)
ցխոց (dative plural)
ցիխ (accusative singular)
ցիխս (accusative plural)
ցխոյ (ablative singular)
ցխոց (ablative plural)
ցխով (instrumental singular)
ցխովք (instrumental plural)
ցիխ (locative singular)
ցիխս (locative plural)