երկաթ

head

երկաթ • (erkatʻ)

xcl-noun

երկաթ • (erkatʻ)

erkatʻ (romanization)
երկաթ (nominative singular)
երկաթք (nominative plural)
երկաթոյ (genitive singular)
երկաթոց (genitive plural)
երկաթոյ (dative singular)
երկաթոց (dative plural)
երկաթ (accusative singular)
երկաթս (accusative plural)
երկաթոյ (ablative singular)
երկաթոց (ablative plural)
երկաթով (instrumental singular)
երկաթովք (instrumental plural)
երկաթ (locative singular)
երկաթս (locative plural)
երկաթ (nominative singular)
երկաթք (nominative plural)
երկաթի (genitive singular)
երկաթաց (genitive plural)
երկաթի (dative singular)
երկաթաց (dative plural)
երկաթ (accusative singular)
երկաթս (accusative plural)
երկաթէ (ablative singular)
երկաթաց (ablative plural)
երկաթաւ (instrumental singular)
երկաթի (locative singular)
երկաթս (locative plural)
երկաթ (nominative singular)
երկաթք (nominative plural)
երկաթի (genitive singular)
երկաթից (genitive plural)
երկաթի (dative singular)
երկաթից (dative plural)
երկաթ (accusative singular)
երկաթս (accusative plural)
երկաթէ (ablative singular)
երկաթից (ablative plural)
երկաթիւ (instrumental singular)
երկաթիւք (instrumental plural)
երկաթի (locative singular)
երկաթս (locative plural)

xcl-decl-noun

երկաթաւք = երկաթօք

Armenian: երկաթ (erkatʻ)

The origin is unclear. An overview of opinions follows.
etymological note
Often connected with the reflexes of Proto-Georgian-Zan *rḳina- (“iron”) (compare especially Laz ერკინა (erǩina)) and Proto-Lezghian *req̇ʷ (“iron”), as well as with Albanian hékur, ekur (“iron”), but the nature of the relationship is unknown.
According to Schrader, the Armenian is borrowed from Georgian-Zan, the ending -աթ (-atʻ) developing under the analogical influence of արծաթ (arcatʻ, “silver”). Tomaschek and Bork too argue for a Georgian-Zan or Northeast Caucasian origin for Armenian.
Bugge 1889 proposes derivation from Proto-Indo-European through an earlier form *երվաթ (*ervatʻ), with cognates in Old High German aruz, aruzzi, erizzi, German Erz (“ore”) and perhaps Sanskrit अरुण (aruṇa), अरुष (aruṣa, “reddish”). In 1893 he disavows this etymology and prefers the above Caucasian origin, adducing also Northern Mansi аргин (argin), Eastern Mari вӱрге́не (vürgéńe), Komi-Zyrian ыргӧн (yrgön, “copper”), Hungarian horgany (“zinc”) as borrowings from the same Caucasian source, but modern research explains these Uralic words otherwise.
Ačaṙean points to another group of superficially similar eastern Uralic words, namely Northern Mansi ке̄р (kēr), Northern Khanty карты (karty), Udmurt корт (kort), Komi-Zyrian кӧрт (kört), Komi-Permyak кӧрт (kört), Eastern Mari кӹртни (kÿrtńi), Moksha кшни (kšni), Erzya кшни (kšni, “iron”), without committing to any solution. He rejects all of the above etymologies and leaves the origin open.
J̌ahukyan 1987 again connects Old Armenian երկաթ (erkatʻ) with the above Kartvelian and Northeast Caucasian words, assuming that all of these languages borrowed the word from some unknown language, perhaps Hurro-Urartian. He adds that the Uralic words for “iron” (Eastern Mari кӹртни (kÿrtńi) etc.) may have been borrowed from Proto-Armenian, if it is accepted that at some point on the way to their historical homeland Proto-Armenians had direct contacts with the Uralic tribes.
Olsen lists երկաթ (erkatʻ) among her words of unknown origin.
Finally, J̌ahukyan 2010 connects with երկինք (erkinkʻ, “sky”), deriving both from Proto-Indo-European *d(i)w-, from *dyew- (“to be bright; sky, heaven”), the ending -աթ (-atʻ) developing under the analogical influence of արծաթ (arcatʻ, “silver”), explaining the connection between “sky” and “iron” by the fact that iron meteorites were one of the earliest sources of usable iron available to humans. For the sound changes see երկու (erku). He adds that the Kartvelian words are probably borrowed from Old Armenian երկինք (erkinkʻ, “sky”). For the association between “sky” and “iron” compare also Coptic ⲃⲉⲛⲓⲡⲉ (benipe, “iron”), which etymologically is from an Egyptian phrase meaning “metal of the heaven” (see Černý).

unk

unclear

երկաթ կակուղ

երկաթ դիւրահերձ

red-short iron, hot-short iron, red shear or sear iron

երկաթ կալուանացեալ

երկաթ կռանահար

երկաթ հայելական ― erkatʻ hayelakan ― specular, oligist iron, iron ore

երկաթ հրաբեր

երկաթ սպիտակ/թանագ

plate, white iron, tinned iron plate, tin, tin plate

երկաթ հնոտի

կոտորք երկաթոյ

սայր երկաթոյ

վաճառական երկաթոյ

պատել երկաթով

բազմախողխող երկաթ

երկաթի դար

կռանել զերկաթ մինչ ատրաշէկն է

iron tool, iron weapon, sword, razor, nail

(in the plural) fetters, irons, chains, gyves


պղինձ

head

պղինձ • (płinj)

xcl-noun

պղինձ • (płinj)

płinj (romanization)
պղինձ (nominative singular)
պղինձք (nominative plural)
պղնձոյ (genitive singular)
պղնձոց (genitive plural)
պղնձոյ (dative singular)
պղնձոց (dative plural)
պղինձ (accusative singular)
պղինձս (accusative plural)
պղնձոյ (ablative singular)
պղնձոց (ablative plural)
պղնձով (instrumental singular)
պղնձովք (instrumental plural)
պղինձ (locative singular)
պղինձս (locative plural)

Armenian: պղինձ (pġinj)

A Middle Iranian borrowing. See Persian برنج (berenj) for more.


արծաթ

head

արծաթ • (arcatʻ)

xcl-noun

արծաթ • (arcatʻ)

arcatʻ (romanization)
արծաթ (nominative singular)
արծաթք (nominative plural)
արծաթոյ (genitive singular)
արծաթոց (genitive plural)
արծաթոյ (dative singular)
արծաթոց (dative plural)
արծաթ (accusative singular)
արծաթս (accusative plural)
արծաթոյ (ablative singular)
արծաթոց (ablative plural)
արծաթով (instrumental singular)
արծաթովք (instrumental plural)
արծաթ (locative singular)
արծաթս (locative plural)

Armenian: արծաթ (arcatʻ)

Inherited from Proto-Indo-European *h₂r̥ǵn̥tóm (“silver”); the expected reflex is Proto-Armenian *arcant- → Old Armenian *արծան(դ) (*arcan(d)), but the ending was reshaped under the influence of երկաթ (erkatʻ, “iron”).
See also արծնեմ (arcnem) and արծարծեմ (arcarcem).

cog

Old Persian 𐎠𐎼𐎭𐎫 (a-r-d-t /ardata/, “silver”)

քերել զարծաթ

անօթ արծաթոյ

արծաթ կենդանի

արծաթոյ տալ, վաճառել


անագ

anag (romanization)
անագ (nominative singular)
անագք (nominative plural)
անագի (genitive singular)
անագաց (genitive plural)
անագի (dative singular)
անագաց (dative plural)
անագ (accusative singular)
անագս (accusative plural)
անագէ (ablative singular)
անագաց (ablative plural)
անագաւ (instrumental singular)
անագաւք = անագօք (anagawkʻ = anagōkʻ) (instrumental plural)
անագի (locative singular)
անագս (locative plural)
անագ (nominative singular)
անագք (nominative plural)
անագոյ (genitive singular)
անագոց (genitive plural)
անագոյ (dative singular)
անագոց (dative plural)
անագ (accusative singular)
անագս (accusative plural)
անագոյ (ablative singular)
անագոց (ablative plural)
անագով (instrumental singular)
անագովք (instrumental plural)
անագ (locative singular)
անագս (locative plural)

xcl-decl-noun

անագաւք = անագօք

→ Armenian: անագ (anag)

From Hurrian *anagi (“tin”), from Akkadian 𒀭𒈾 (annakum, “tin; lead”), ultimately connected to Sumerian 𒀭𒈾 (an-na /anna/, “metal”).

օծանել՝ դրուագել անագաւ

օծումն անագաւ


ծարիր

carir (romanization)
ծարիր (nominative singular)
ծարիրք (nominative plural)
ծարրոյ (genitive singular)
ծարրոց (genitive plural)
ծարրոյ (dative singular)
ծարրոց (dative plural)
ծարիր (accusative singular)
ծարիրս (accusative plural)
ծարրոյ (ablative singular)
ծարրոց (ablative plural)
ծարրով (instrumental singular)
ծարրովք (instrumental plural)
ծարիր (locative singular)
ծարիրս (locative plural)
ծարիր (nominative singular)
ծարիրք (nominative plural)
ծարրի (genitive singular)
ծարրաց (genitive plural)
ծարրի (dative singular)
ծարրաց (dative plural)
ծարիր (accusative singular)
ծարիրս (accusative plural)
ծարրէ (ablative singular)
ծարրաց (ablative plural)
ծարրաւ (instrumental singular)
ծարրաւք = ծարրօք (carrawkʻ = carrōkʻ) (instrumental plural)
ծարրի (locative singular)
ծարիրս (locative plural)

ծարրաւք = ծարրօք

Armenian: ծարիր (carir)

From Classical Syriac ܨܕܝܕܐ (ṣəḏīḏāʾ, “antimony”), from Akkadian 𒌑𒍝𒁲𒁺 (/ṣadīdu/, “antimony”).

der

ամալ ծարիր յաչս ― amal carir yačʻs ― to blacken with antimony, to paint the eyebrows

ի ծարիր եւ ի սնգոյր շպարել

ծարիր քար ― carir kʻar ― stibium


սնդիկ

sndik (romanization)
սնդիկ (nominative singular)
սնդիկք (nominative plural)
սնդկի (genitive singular)
սնդկաց (genitive plural)
սնդկի (dative singular)
սնդկաց (dative plural)
սնդիկ (accusative singular)
սնդիկս (accusative plural)
սնդկէ (ablative singular)
սնդկաց (ablative plural)
սնդկաւ (instrumental singular)
սնդկաւք = սնդկօք (sndkawkʻ = sndkōkʻ) (instrumental plural)
սնդկի (locative singular)
սնդիկս (locative plural)

xcl-decl-noun

սնդկաւք = սնդկօք

Armenian: սնդիկ (sndik)

→? Georgian: სინდიყი (sindiq̇i)

→ Ottoman Turkish: سندك (sindik)

An Iranian borrowing: compare Middle Persian [Book Pahlavi needed] (zy(w)ndk'), Manichaean Middle Persian 𐫉𐫏𐫗𐫅𐫃 (zyndg), Classical Persian زنده (zinda, “alive, living”), Persian جیوه (jive), ژیوه (žive, “mercury”). Compare the Iranian borrowings: Middle Armenian ժիպակ (žipak), Arabic زِئْبَق (ziʔbaq), زَاؤُوق (zāʔūq), Classical Syriac ܙܝܘܓ (zīwag), ܣܐܕܢܓ (/sʾdng/), Georgian სინდიყი (sindiq̇i, “mercury”), the latter possibly via Armenian. For the sense development compare English quicksilver, Latin argentum vivum. The correct etymology was proposed already by Klaproth (1823).

cog

Ասի, եւ սնդիկդ (var. սնդիկտ, սնտիկդ) յառաջագոյն հեղեալ, այն որ շուրջ զնովաւ է՝ կողմանաւորի ուրումն եւ փոշոտ վայրի, ի մանր-մանր գնդակս ոլոռնացեալ, յերկրին սփռել առ ոչինչ յայնոսիկ, որ պատահեցին նմա, խառնեալ։
Asi, ew sndikd (var. sndikt, sntikd) yaṙaǰagoyn hełeal, ayn or šurǰ znovaw ē, kołmanawori urumn ew pʻošot vayri, i manr-manr gndaks oloṙnacʻeal, yerkrin spʻṙel aṙ očʻinčʻ yaynosik, or patahecʻin nma, xaṙneal.

8th century, Gregory of Nyssa, Tesutʻiwn yałags mardoys kazmutʻean [On the Formation of Man]

Վեցերորդ՝ զի ասէ Արիստոտէլ թէ՝ սընդիկն եւ ծծումբն յոր ժամ խառնին ընդ իրեար յերակս երկրի, լինին նիւթ ամենայն հրահալելեաց։ Զի զօրութեամբ աստեղաց՝ սընդիկն եւ ծծումբն յիրեար խառնել, փոխին երբեմնն յոսկի, երբեմն յարծաթ, երբեմն յերկաթ, եւ ի պղինձ, եւ ի կլայեկ։ Արդ՝ թէ երկնից զօրութիւնն զսնդիկն եւ զծծումբն կարէ յոսկի փոխել՝ որչափ եւս առաւել Աստուած կարէ զհացն ի մարմին իւր փոխել։

14th century, Grigor Tatʻewacʻi, Girkʻ kʻarozutʻean or kočʻi Amaṙan hator [Sermons, Summer Part]

Vecʻerord, zi asē Aristotēl tʻē, səndikn ew ccumbn yor žam xaṙnin ənd irear yeraks erkri, linin niwtʻ amenayn hrahaleleacʻ. Zi zōrutʻeamb asteġacʻ, səndikn ew ccumbn yirear xaṙnel, pʻoxin erbemnn yoski, erbemn yarcatʻ, erbemn yerkatʻ, ew i pġinj, ew i klayek. Ard, tʻē erknicʻ zōrutʻiwnn zsndikn ew zccumbn karē yoski pʻoxel, orčʻapʻ ews aṙawel Astuac karē zhacʻn i marmin iwr pʻoxel.


կապար

kapar (romanization)
կապար (nominative singular)
կապարք (nominative plural)
կապարոյ (genitive singular)
կապարոց (genitive plural)
կապարոյ (dative singular)
կապարոց (dative plural)
կապար (accusative singular)
կապարս (accusative plural)
կապարոյ (ablative singular)
կապարոց (ablative plural)
կապարով (instrumental singular)
կապարովք (instrumental plural)
կապար (locative singular)
կապարս (locative plural)
կապար (nominative singular)
կապարք (nominative plural)
կապարի (genitive singular)
կապարաց (genitive plural)
կապարի (dative singular)
կապարաց (dative plural)
կապար (accusative singular)
կապարս (accusative plural)
կապարէ (ablative singular)
կապարաց (ablative plural)
կապարաւ (instrumental singular)
կապարի (locative singular)
կապարս (locative plural)

xcl-decl-noun

կապարաւք = կապարօք

→ Armenian: կապար (kapar)

Unknown origin. Often connected with Akkadian 𒀀𒈖 (A.GAR₅ /abāru/, “lead”) from Sumerian 𒀀𒈖 (A.GAR₅ /agar/, “lead”), but the initial կ- (k-) is difficult to explain.

unk

Unknown


կապար

desc

Armenian: կապար (kapar), կապարասի (kaparasi)

→ Old Georgian: კაპარი (ḳaṗari)

From the unattested Middle Iranian cognate of Persian کبر (kabar, “caper”). Doublet of կապպար (kappar), քապար (kʻapar).

Եւ ի բարձունս հայեսցին, եւ ապշութիւն ի ճանապարհին․ եւ ծաղկեսցի նշին, եւ թանձրասցի մարախն, եւ տարածեսցի կապարն․ զի գնաց մարդ ի տուն իւր յաւիտենից, եւ շուրջ եղեն կոծօղք ի հրապարակս։
Ew i barjuns hayescʻin, ew apšutʻiwn i čanaparhin; ew całkescʻi nšin, ew tʻanjrascʻi maraxn, ew taracescʻi kaparn; zi gnacʻ mard i tun iwr yawitenicʻ, ew šurǰ ełen kocōłkʻ i hraparaks.

And they shall look up, and fears shall be in the way, and the almond tree shall blossom, and the locust shall increase, and the caper shall be scattered: because man has gone to his eternal home, and the mourners have gone about the market.

Translation by Brenton Septuagint Translation


ժամանակ

head

ժամանակ • (žamanak)

xcl-noun

ժամանակ • (žamanak)

žamanak (romanization)
ժամանակ (nominative singular)
ժամանակք (nominative plural)
ժամանակի (genitive singular)
ժամանակաց (genitive plural)
ժամանակի (dative singular)
ժամանակաց (dative plural)
ժամանակ (accusative singular)
ժամանակս (accusative plural)
ժամանակէ (ablative singular)
ժամանակաց (ablative plural)
ժամանակաւ (instrumental singular)
ժամանակի (locative singular)
ժամանակս (locative plural)

xcl-decl-noun

ժամանակաւք = ժամանակօք

Armenian: ժամանակ (žamanak)

From Parthian *žamānak (“time”), from 𐫋𐫖𐫀𐫗 (jmʾn /žamān/). Cognate with Middle Persian [script needed] (ẕmʾnk' /zamānag/) and Persian زمانه (zamâne). Related to ժամ (žam) and ժաման (žaman).

cog

ճշմարիտ ժամանակ

միջին ժամանակ

արեւային ժամանակ

աստեղական ժամանակ

գիշերահաւասարային ժամանակ

ժամանակ պատեհի գտանել

յօգուտ վարել զժամանակն

կորուսանել, անցուցանել զժամանակն

to lose, to waste one's time, to while away

դէպ ժամանակ

ոչ բազում ժամանակք են

a short time since, not long since, lately, of late

ոչ սակաւ ժամանակք են

along time since, along, long while ago, long since

առ այնու ժամանակօք էր տեսանել

then one saw, it was at that period one saw

ի սուղ, ի սակաւ ժամանակի

ի միում, ի նմին ժամանակի

առ նովին ժամանակօք

towards this period, about the same time

հզօր ի ժամանակին

ժամանակ ինչ

առ ժամանակ մի

provisionally, for a certain period, for the present

ժամանակաւ

with time, in the course of time, in time, in the long run

ընդ/ըստ ժամանակս ժամանակս

from time to time, at intervals, now and then, ever and anon

ի ժամանակին՝ յորում...

ընդ ամենայն ժամանակս

ժամանակաւ

once upon a time; once there was; formerly

ժամանակ ինչ առնել առ ձեզ

ժամանակս ձիգս

բազում ժամանակս աշխատ եղէ ի վաստակս այս

բազում ժամանակի պէտք են առ այս

անցանէ ժամանակն

Ժամանակք Թագաւորաց

առ ժամանակօք Վարդանայ Մեծի

յաւուրս ժամանակաց սորա

ի վաղեմի ժամանակսն

ի յետին ժամանակս

անդստին ի ժամանակաց անտի/յառաջին ժամանակաց

thenceforth, from the earliest or olden times

andstin i žamanakacʻ anti/yaṙaǰin žamanakacʻ

զայնու/առ այնու ժամանակաւ, զայնու ժամանակօք, ընդ ժամանակս/յամս ժամանականց այնոցիկ, առ սովիմբ/զսովին ժամանակաւ, ընդ ժամանակս ընդ այնոսիկ, ընդ ամս ժամանակացն այնոսիկ

then, at that time, in those times, at that epoch, during that century

zaynu/aṙ aynu žamanakaw, zaynu žamanakōkʻ, ənd žamanaks/yams žamanakancʻ aynocʻik, aṙ sovimb/zsovin žamanakaw, ənd žamanaks ənd aynosik, ənd ams žamanakacʻn aynosik

անցանել զժամանակօք

հասեալ է ժամանակ քո

you are no longer a child, the end of thy days is therefore at hand

ընտրել զժամանակն

to choose the time, to select the opportunity

ժամանակ առնուլ, գտանել

to find a favorable occasion or opportunity

ժամանակի մնալ, սպասել/սպասել դիպող ժամանակի

žamanaki mnal, spasel/spasel dipoł žamanaki


այս

ays (romanization)
այս (nominative singular)
այսք (nominative plural)
այսոյ (genitive singular)
այսոց (genitive plural)
այսոյ (dative singular)
այսոց (dative plural)
այս (accusative singular)
այսս (accusative plural)
այսոյ (ablative singular)
այսոց (ablative plural)
այսով (instrumental singular)
այսովք (instrumental plural)
այս (locative singular)
այսս (locative plural)
այս (nominative singular)
այսք (nominative plural)
այսու (genitive singular)
այսուց (genitive plural)
այսու (dative singular)
այսուց (dative plural)
այս (accusative singular)
այսս (accusative plural)
այսէ (ablative singular)
այսուց (ablative plural)
այսու (instrumental singular)
այսուք (instrumental plural)
այսու (locative singular)
այսս (locative plural)

→ Armenian: այս (ays) (learned)

The origin is uncertain.
Possibly from Proto-Indo-European *h₂(e)nsu-yo- and cognate with Sanskrit असुर (ásura, “god, lord, name of a group of gods”), Avestan 𐬀𐬵𐬎 (ahu, “lord, overlord”), Hittite [script needed] (ḫaš-, “to procreate”), Proto-Germanic *ansuz.
Alternatively, a Mediterranean-Pontic substrate word related to Etruscan 𐌀𐌉𐌔 (ais, “god”).
For the sense development compare Classical Syriac ܙܝܩܐ (zīqā, “strong wind; a type of demon”).

[…] քանզի յորժամ մեք ասեմք, թե «Սիք շնչէ», ստորնեայք ասեն «Այս շնչէ»։
[…]kʻanzi yoržam mekʻ asemkʻ, tʻe “Sikʻ šnčʻē”, storneaykʻ asen “Ays šnčʻē”.

5th century, Eznik Kołbacʻi, Ełc ałandocʻ [Refutation of the Sects] 116

Translation by Blanchard & Young
Because when we say "a breeze blows," the southerners say, "a spirit blows."


կամ

kam (romanization)
կամ (nominative singular)
կամք (nominative plural)
կամի (genitive singular)
կամաց (genitive plural)
կամի (dative singular)
կամաց (dative plural)
կամ (accusative singular)
կամս (accusative plural)
կամէ (ablative singular)
կամաց (ablative plural)
կամաւ (instrumental singular)
կամաւք = կամօք (kamawkʻ = kamōkʻ) (instrumental plural)
կամի (locative singular)
կամս (locative plural)

xcl-decl-noun

կամաւք = կամօք


ծիրան

Uncertain. A presence in at least late Old Armenian is assured by appearance in the Greek section of the Galen dictionary and by the Arabic borrowing ثِيرَان (ṯīrān) attested in a work written in 902–903.
Almost certainly related to Old Armenian ծիրանի (cirani, “purple”) attested since the Classical period (5th c.), although some doubt persists because the purple is not the main color of the apricot.
Even though the apricot has been considered an Armenian fruit (compare Translingual Prunus armeniaca, Latin armeniacum, Italian armellino, Ancient Greek μῆλον Ἀρμενιακόν (mêlon Armeniakón), Arabic [script needed] (tuffāḥ al-armanī, “apricot”)), it is not native to the Armenian Highland but has spread from Central Asia to West Asia to Mediterranean Europe & North Africa. See the Wikipedia article for more.
Closely related to Georgian ჭერამი (č̣erami), Abkhaz а-ҷара́м (a-čʼarám, “apricot”). Possibly also related to several words found in some Indo-Iranian languages of the Hindu Kush, Pamir and Western Himalaya: Yazghulami čiray, Munji čīrī, Prasuni cirẽ, Ashkun cirä̃, Kamkata-viri cirə, Kashmiri ژیر (ċēr), Bhadrawahi [script needed] (čīrõ, “apricot”). Note also Central Kurdish شْڵانە (şillane), شێڵانە (şêllane), Gurani شێڵانێ (šɛłānɛ) and Alviri-Vidari شیلان (šilān, “apricot”).
Old Armenian ծիրանի (cirani, “purple”) is closely related to Svan წჷრნი (c̣ərni), წჷრა̈ნი (c̣əräni, “red”), წჷრან (c̣əran, “measles; pear variety”), possibly also to Tsakhur чӏаран (“red”).
The interralationship of all these forms has not been satisfactorily explained.

m+

μῆλον Ἀρμενιακόν

cog

Gurani شێڵانێ (šɛłānɛ)

բորոկոկին = ծիրան
borokokin = ciran
βερικόκκιον (berikókkion) = apricot

6th–12th? centuries, Baṙkʻ Gałianosi [The Greek–Armenian Dictionary to Galen]

Prunus armeniaca
Prunus armeniaca#Translingual


մրրիկ

mrrik (romanization)
մրրիկ (nominative singular)
մրրիկք (nominative plural)
մրրկի (genitive singular)
մրրկաց (genitive plural)
մրրկի (dative singular)
մրրկաց (dative plural)
մրրիկ (accusative singular)
մրրիկս (accusative plural)
մրրկէ (ablative singular)
մրրկաց (ablative plural)
մրրկաւ (instrumental singular)
մրրկաւք = մրրկօք (mrrkawkʻ = mrrkōkʻ) (instrumental plural)
մրրկի (locative singular)
մրրիկս (locative plural)

xcl-decl-noun

մրրկաւք = մրրկօք

Armenian: մրրիկ (mrrik)

From մրուր (mrur) + -իկ (-ik). Compare especially the meanings of “smoke” and “cloud” (lost in modern Armenian).

մրրիկ ծխոյ

մրրիկ ծովու

մրրիկ հողմոյ


երկրաշարժ

head

երկրաշարժ • (erkrašarž)

xcl-noun

երկրաշարժ • (erkrašarž)


աշխարհ

head

աշխարհ • (ašxarh)

xcl-noun

աշխարհ • (ašxarh)

ašxarh (romanization)
աշխարհ (nominative singular)
աշխարհք (nominative plural)
աշխարհի (genitive singular)
աշխարհաց (genitive plural)
աշխարհի (dative singular)
աշխարհաց (dative plural)
աշխարհ (accusative singular)
աշխարհս (accusative plural)
աշխարհէ (ablative singular)
աշխարհաց (ablative plural)
աշխարհաւ (instrumental singular)
աշխարհի (locative singular)
աշխարհս (locative plural)

xcl-decl-noun

աշխարհաւք = աշխարհօք

Armenian: աշխարհ (ašxarh)

With metathesis from Middle Iranian, from Proto-Iranian *xšaθra- (“power, authority, dominance”). Compare Old Persian 𐎧𐏁𐏂𐎶 (x-š-ç-m /xšaça-/, “kingdom, realm”), Persian شهر (šahr), Parthian 𐭇𐭔𐭕𐭓 (ḥštr /xšahr/).

cog

Հայաստան աշխարհ ― Hayastan ašxarh ― Armenia

քաջութիւն հասցէ ձեզ ի քաջէն Վահագնէ ամենայն Հայոց աշխարհիս

5th century, Agatʻangełos, Patmutʻiwn Hayocʻ [History of the Armenians] 127

Translation by R. W. Thomson
may there be […] valor from valiant Vahagn to you and all our land of Armenia

kʻaǰutʻiwn hascʻē jez i kʻaǰēn Vahagnē amenayn Hayocʻ ašxarhis

փոքր աշխարհ

հանդերձեալ աշխարհ

ընդ ամենայն աշխարհ

աշխարհ ամենայն

ըստ աշխարհ հանել

ելանել, փոխիլ յաշխարհէ

գալ յաշխարհ

յաչս աշխարհի

թողուլ զաշխարհ


ցամաք

head

ցամաք • (cʻamakʻ)

xcl-noun

ցամաք • (cʻamakʻ)

cʻamakʻ (romanization)
ցամաք (nominative singular)
ցամաքք (nominative plural)
ցամաքի (genitive singular)
ցամաքաց (genitive plural)
ցամաքի (dative singular)
ցամաքաց (dative plural)
ցամաք (accusative singular)
ցամաքս (accusative plural)
ցամաքէ (ablative singular)
ցամաքաց (ablative plural)
ցամաքաւ (instrumental singular)
ցամաքի (locative singular)
ցամաքս (locative plural)

xcl-decl-noun

ցամաքաւք = ցամաքօք

Armenian: ցամաք (cʻamakʻ)

hy:Բյուրակն (հանդես)

According to Martirosyan, inherited from Proto-Indo-European *dʰéǵʰōm (“earth”) via Pre-Armenian *dʰǵʰm̥m-eh₂-k-eh₂-. He does not accept the proposals which link the word with Sanskrit क्षाम (kṣāmá, “scorched, singed”), because they usually reconstruct initial Proto-Indo-European *ks-, which in Armenian probably yields չ- (čʻ-) (compare չոր (čʻor)).
Ačaṙyan rejects the Indo-European origin of the word altogether and considers ցամաք (cʻamakʻ) a Semitic borrowing, comparing Hebrew צמק (ṣmq, “to dry, shrivel”), Arabic صامق (ṣāmiq, “thirsty; hungry”). The Hebrew was first linked by Margoliouth. Compare also Aramaic [script needed] (ṣmq, “to be dried up”). See also Middle Armenian սմքել (smkʻel, “to shrivel”).

cog

զցամաք ծարաւոյն շիջուցանել

յածիլ ընդ ծով եւ ընդ ցամաք

անցանել ընդ ցամաք

ելանել/իջանել ի ցամաք

հասանել ի ցամաք

ցամաք երթալ, անցանել


երկիր

erkir (romanization)
երկիր (nominative singular uncountable)
երկրի (genitive singular uncountable)
երկրի (dative singular uncountable)
երկիր (accusative singular uncountable)
երկրէ (ablative singular uncountable)
երկրաւ (instrumental singular uncountable)
երկրի (locative singular uncountable)
երկիր (nominative singular uncountable)
երկրի (genitive singular uncountable)
երկրի (dative singular uncountable)
երկիր (accusative singular uncountable)
երկրէ (ablative singular uncountable)
երկրիւ (instrumental singular uncountable)
երկրի (locative singular uncountable)

Armenian: երկիր (erkir)

Զաղեղն իմ եդից յամպս եւ եղիցի ի նշանակ յաւիտենական ուխտին ընդ իս եւ ընդ ամենայն երկիր։
Załełn im edicʻ yamps ew ełicʻi i nšanak yawitenakan uxtin ənd is ew ənd amenayn erkir.

I shall place my bow in the clouds, and it shall be a sign of the eternal covenant between me and the earth.

երկիր ծննդեան

յերկիր օտար

երկիր աւետեաց

land, country, province, region, climate; territory, district, department, jurisdiction

երկիր պագանել

to worship, to adore; to prostrate oneself

երկիր պագանել կռոց

յերկիր անկանել, խոնարհիլ

յերկիր կործանել (դիաթաւալ) ― yerkir korcanel (diatʻawal) ― to strike dead on the spot

թնդայր երկիր յընթացս

երկի՛ր, երկի՛ր

Եթէ ծերասցի յերկրի արմատ նորա՝ եւ ի քարի վախճանեսցի բուն նորա, ի հոտոյ ջրոյ ծաղկեսցի

Translation by Claude E. Cox
If its root grow old in earth, and the crown of its root die in a rock, at the scent of water it will sprout

Etʻē cerascʻi yerkri armat nora, ew i kʻari vaxčanescʻi bun nora, i hotoy ǰroy całkescʻi

(by extension) the inhabitants of the earth, people; alien, foreign people


էշ

ēš (romanization)
էշ (nominative singular)
էշք (nominative plural)
իշոյ (genitive singular)
իշոց (genitive plural)
իշոյ (dative singular)
իշոց (dative plural)
էշ (accusative singular)
էշս (accusative plural)
իշոյ (ablative singular)
իշոց (ablative plural)
իշով (instrumental singular)
իշովք (instrumental plural)
էշ (locative singular)
էշս (locative plural)
էշ (nominative singular)
էշք (nominative plural)
իշու (genitive singular)
իշուց (genitive plural)
իշու (dative singular)
իշուց (dative plural)
էշ (accusative singular)
էշս (accusative plural)
իշէ (ablative singular)
իշուց (ablative plural)
իշու (instrumental singular)
իշուք (instrumental plural)
իշու (locative singular)
էշս (locative plural)

Armenian: էշ (ēš)

PIE word
 *h₁éḱwos
Inherited from Proto-Indo-European *h₁éḱwos. Doublet of հասբ (hasb). See also ձի (ji).

inh+

էշ մատակ

կաթ իշոյ

հեծեալ յէշ

խանչէ, անըռկէ, զռնէ էշ ― xančʻē, anəṙkē, zṙnē ēš ― the ass brays

(music) bridge of a violin or other musical instrument

(astronomy) two stars in the constellation of Cancer (Asellus Borealis and Asellus Australis)


քամակ

head

քամակ • (kʻamak)

xcl-noun

քամակ • (kʻamak)

kʻamak (romanization)
քամակ (nominative singular)
քամակք (nominative plural)
քամակի (genitive singular)
քամակաց (genitive plural)
քամակի (dative singular)
քամակաց (dative plural)
քամակ (accusative singular)
քամակս (accusative plural)
քամակէ (ablative singular)
քամակաց (ablative plural)
քամակաւ (instrumental singular)
քամակի (locative singular)
քամակս (locative plural)

xcl-decl-noun

քամակաւք = քամակօք

Armenian: քամակ (kʻamak)

Since Lidén usually connected with Latvian kamiesis (“shoulder”) and Old Prussian caymoys (“shoulder”) and derived from Proto-Indo-European *kh₂em- (“to bend, to curve”). It is assumed the Iranian-origin suffix + -ակ (-ak) was added to a native stem. However, the derivation of the Baltic terms from this root is problematic.
More likely, as Dervischjan suggested, borrowed from an Iranian reflex of the same Proto-Indo-European *kh₂em-: compare Persian کمان (kamân, “bow, arch, arc”), کمر (kamar, “waist; girdle; arch, cupola, dome, arched bridge”), Yagnobi кама (kama, “neck, nape of the neck”), Roshani puǰumc, Khufi paǰumc (“pad worn on back to carry a burden”), the latter two from Proto-Iranian *pati-kama-ča-. For the Iranian words see ESIJa, without the Armenian.
Kurdish k̄amak̄a, glossed with Italian culata and found only in Garzoni, may be related.
Note also Old Armenian քամահ-եմ (kʻamah-em, “to disdain, to despise”).

cog

[…] և կիսոցն կապար հալեալ ի կրակի, և ի հրածորան յեռանդան անդ ի վերայ թիկանց և քամակի նոցա հեղուին, և անդամք որ առաւել կարևորք էին ի մարմնի անդ՝ խորովէին։
[…]ew kisocʻn kapar haleal i kraki, ew i hracoran yeṙandan and i veray tʻikancʻ ew kʻamaki nocʻa hełuin, ew andamkʻ or aṙawel kareworkʻ ēin i marmni and, xorovēin.

5th century, Eusebius of Caesarea, Ecclesiastical History VIII.12

Melted lead, bubbling and boiling with the heat, was poured down the backs of others, and they were roasted in the most sensitive parts of the body.

Զի թէպէտ և կատարի այս ի վերայ Մովսիսի, որ կոտորեաց նա յանցս Յորդանան գետոյ զթագաւորսն ամուրհացւոց, սակայն և ոչ առ Փենեհէս օտար է այս, այն որ ցցեաց զտէգն իւր ի քամակ Զամբրեայ նահապետին շմաւոնեանց գնդին՝ թշնամւոյն Ղևեայ։

5th century, Ephrem the Syrian, Meknutʻiwn Erkrord orinacʻ [Commentary on Deuteronomy]

Zi tʻēpēt ew katari ays i veray Movsisi, or kotoreacʻ na yancʻs Yordanan getoy ztʻagaworsn amurhacʻwocʻ, sakayn ew očʻ aṙ Pʻenehēs ōtar ē ays, ayn or cʻcʻeacʻ ztēgn iwr i kʻamak Zambreay nahapetin šmawoneancʻ gndin, tʻšnamwoyn Łeweay.


ոռ

oṙ (romanization)
ոռ (nominative singular)
ոռք (nominative plural)
ոռի (genitive singular)
ոռից (genitive plural)
ոռի (dative singular)
ոռից (dative plural)
ոռ (accusative singular)
ոռս (accusative plural)
ոռէ (ablative singular)
ոռից (ablative plural)
ոռիւ (instrumental singular)
ոռիւք (instrumental plural)
ոռի (locative singular)
ոռս (locative plural)

Armenian: ոռ (oṙ)

From Proto-Indo-European *h₁orsos (“arse”). Cognates include Ancient Greek ὄρρος (órrhos), Hittite 𒅈𒊏𒀸 (arraš), Old English ærs (English arse, ass), and Old Irish err.

(usually in the plural) the bottom (of objects)


սունկ

head

սունկ • (sunk)

xcl-noun

սունկ • (sunk)

sunk (romanization)
սունկ (nominative singular)
սունկք (nominative plural)
սնկոյ (genitive singular)
սնկոց (genitive plural)
սնկոյ (dative singular)
սնկոց (dative plural)
սունկ (accusative singular)
սունկս (accusative plural)
սնկոյ (ablative singular)
սնկոց (ablative plural)
սնկով (instrumental singular)
սնկովք (instrumental plural)
սունկ (locative singular)
սունկս (locative plural)


սողուն

head

սողուն • (sołun)

xcl-noun

սողուն • (sołun)

sołun (romanization)
սողուն (nominative singular)
սողունք (nominative plural)
սողնոյ (genitive singular)
սողնոց (genitive plural)
սողնոյ (dative singular)
սողնոց (dative plural)
սողուն (accusative singular)
սողունս (accusative plural)
սողնոյ (ablative singular)
սողնոց (ablative plural)
սողնով (instrumental singular)
սողնովք (instrumental plural)
սողուն (locative singular)
սողունս (locative plural)

Armenian: սողուն (soġun)


վարսակ

varsak (romanization)
վարսակ (nominative singular)
վարսակք (nominative plural)
վարսակոյ (genitive singular)
վարսակոց (genitive plural)
վարսակոյ (dative singular)
վարսակոց (dative plural)
վարսակ (accusative singular)
վարսակս (accusative plural)
վարսակոյ (ablative singular)
վարսակոց (ablative plural)
վարսակով (instrumental singular)
վարսակովք (instrumental plural)
վարսակ (locative singular)
վարսակս (locative plural)

→ Armenian: վարսակ (varsak) (learned)

From վարս (vars, “hair”) + -ակ (-ak), thus "hairy plant" because of its long awns. Typologically compare աշորա (ašora).


լող

loł (romanization)
լող (nominative singular)
լողք (nominative plural)
լող (accusative singular)
լողս (accusative plural)
լողս (locative plural)

Armenian: լող (loġ)

According to Ačaṙean, from Proto-Indo-European *lol-, an ablaut of *lel- (“to move, to shake”) and cognate with Lithuanian leliúoti (“to swing”), Russian леле́ять (leléjatʹ, “to cherish, foster”), Sanskrit लेलायति (lelāyati, “to move to andfro, quiver, tremble, shake”), Old Armenian լլկեմ (llkem, “to torture”), dialectal Armenian լելալ (lelal, “to move, shake”), լող (loġ, “roller”) (whence Ottoman Turkish لوغ (loğ)), լոլիկ (lolik, “tomato”), etc. This is accepted by J̌ahukyan.

cog

ի լող անկանել

to swim, to take to the water, to jump in to the water

արկանել ի լող

ի լող

ի լող հատանել անցանել

ի լող հասանել ի ցամաք

ի լող երթալ

լող քար


մուտք

head

մուտք • (mutkʻ)


կոճ

koč (romanization)
կոճ (nominative singular)
կոճք (nominative plural)
կոճոյ (genitive singular)
կոճոց (genitive plural)
կոճոյ (dative singular)
կոճոց (dative plural)
կոճ (accusative singular)
կոճս (accusative plural)
կոճոյ (ablative singular)
կոճոց (ablative plural)
կոճով (instrumental singular)
կոճովք (instrumental plural)
կոճ (locative singular)
կոճս (locative plural)

Armenian: կոճ (koč)

դար եւ կոճ խաղալ

to play at cross and pile, or head and tail


ախորժակ

ախորժակ • (axoržak)

xcl-noun

ախորժակ • (axoržak)

axoržak (romanization)
ախորժակ (nominative singular)
ախորժակք (nominative plural)
ախորժակի (genitive singular)
ախորժակաց (genitive plural)
ախորժակի (dative singular)
ախորժակաց (dative plural)
ախորժակ (accusative singular)
ախորժակս (accusative plural)
ախորժակէ (ablative singular)
ախորժակաց (ablative plural)
ախորժակաւ (instrumental singular)
ախորժակի (locative singular)
ախորժակս (locative plural)

xcl-decl-noun

ախորժակաւք = ախորժակօք

Armenian: ախորժակ (axoržak)

ունել ախորժակ

չունել ախորժակ իմիք

պակասութիւն ախարժակի

ախորժակաւ ուտել

շարժել՝ բանալ զախորժակ

բառնալ զախորժակ

ընտիր, կիրթ ախորժակ

անկիրթ ախորժակ

ըստ իմոյս ախորժակի

taste; appetite; affection, will, inclination, willingness; passion, sentiment


ճարտարապետ

head

ճարտարապետ • (čartarapet)

xcl-noun

ճարտարապետ • (čartarapet)

čartarapet (romanization)
ճարտարապետ (nominative singular)
ճարտարապետք (nominative plural)
ճարտարապետի (genitive singular)
ճարտարապետաց (genitive plural)
ճարտարապետի (dative singular)
ճարտարապետաց (dative plural)
ճարտարապետ (accusative singular)
ճարտարապետս (accusative plural)
ճարտարապետէ (ablative singular)
ճարտարապետաց (ablative plural)
ճարտարապետաւ (instrumental singular)
ճարտարապետի (locative singular)
ճարտարապետս (locative plural)

xcl-decl-noun

ճարտարապետաց

ճարտարապետաց

ճարտարապետաց

ճարտարապետաւ

ճարտարապետաւք = ճարտարապետօք

From ճարտար (čartar) + -ա- (-a-) + պետ (pet).


կտուց

head

կտուց • (ktucʻ)

xcl-noun

կտուց • (ktucʻ)

ktucʻ (romanization)
կտուց (nominative singular)
կտուցք (nominative plural)
կտցի (genitive singular)
կտցաց (genitive plural)
կտցի (dative singular)
կտցաց (dative plural)
կտուց (accusative singular)
կտուցս (accusative plural)
կտցէ (ablative singular)
կտցաց (ablative plural)
կտցաւ (instrumental singular)
կտցաւք = կտցօք (ktcʻawkʻ = ktcʻōkʻ) (instrumental plural)
կտցի (locative singular)
կտուցս (locative plural)

xcl-decl-noun

կտցաւք = կտցօք

desc

Middle Armenian: կտնուց (ktnucʻ), կտունց (ktuncʻ)

Armenian: կտուց (ktucʻ)

The origin is uncertain. May contain the suffix -ուց (-ucʻ).


գազան

gazan (romanization)
գազան (nominative singular)
գազանք (nominative plural)
գազանի (genitive singular)
գազանաց (genitive plural)
գազանի (dative singular)
գազանաց (dative plural)
գազան (accusative singular)
գազանս (accusative plural)
գազանէ (ablative singular)
գազանաց (ablative plural)
գազանաւ (instrumental singular)
գազանի (locative singular)
գազանս (locative plural)

xcl-decl-noun

գազանաւք = գազանօք

An Iranian borrowing: compare Middle Persian [Book Pahlavi needed] (gzytn' /gazīdan/), Persian گزیدن (gazidan, “to bite, sting”), گزان (gazân, “biting”).

cog

Սկսցուք ասել վասն առիւծուն, որ թագաւոր է ամենայն գազանաց կամ թէ ամենայն իսկ անասնոց։
Skscʻukʻ asel vasn aṙiwcun, or tʻagawor ē amenayn gazanacʻ kam tʻē amenayn isk anasnocʻ.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).2.1

Let us begin to speak of the lion, the king of all the beasts or all the animals.


գարեջուր

head

գարեջուր • (gareǰur)

xcl-noun

գարեջուր • (gareǰur)

gareǰur (romanization)
գարեջուր (nominative singular)
գարեջուրք (nominative plural)
գարեջրոյ (genitive singular)
գարեջրոց (genitive plural)
գարեջրոյ (dative singular)
գարեջրոց (dative plural)
գարեջուր (accusative singular)
գարեջուրս (accusative plural)
գարեջրոյ (ablative singular)
գարեջրոց (ablative plural)
գարեջրով (instrumental singular)
գարեջրովք (instrumental plural)
գարեջուր (locative singular)
գարեջուրս (locative plural)

desc

→ Armenian: գարեջուր (gareǰur) (learned)

հանել, յօրինել զգարեջուր


շիշ

šiš (romanization)
շիշ (nominative singular)
շիշք (nominative plural)
շշի (genitive singular)
շշից (genitive plural)
շշի (dative singular)
շշից (dative plural)
շիշ (accusative singular)
շիշս (accusative plural)
շշէ (ablative singular)
շշից (ablative plural)
շշիւ (instrumental singular)
շշիւք (instrumental plural)
շշի (locative singular)
շիշս (locative plural)

→ Armenian: շիշ (šiš)

An Iranian borrowing: compare Middle Persian [Book Pahlavi needed] (šyšk' /šīšag/, “bottle, flask”), Persian شیشه (šiše, “glass”).

cog

Եւ կին մի էր ի քաղաքին մեղաւոր․ իբրեւ գիտաց թէ բազմեալ է ի տան փարիսեցւոյն, բերեալ շիշ մի իւղոյ ազնուի։

Translation by King James Bible
And, behold, a woman in the city, which was a sinner, when she knew that [Jesus] sat at meat in the Pharisee' s house, brought an alabaster box of ointment.

Ew kin mi ēr i kʻałakʻin meławor; ibrew gitacʻ tʻē bazmeal ē i tan pʻarisecʻwoyn, bereal šiš mi iwłoy aznui.


ուղտ

head

ուղտ • (ułt)

xcl-noun

ուղտ • (ułt)

ułt (romanization)
ուղտ (nominative singular)
ուղտք (nominative plural)
ուղտու (genitive singular)
ուղտուց (genitive plural)
ուղտու (dative singular)
ուղտուց (dative plural)
ուղտ (accusative singular)
ուղտս (accusative plural)
ուղտուէ (ablative singular)
ուղտուց (ablative plural)
ուղտու (instrumental singular)
ուղտուք (instrumental plural)
ուղտու (locative singular)
ուղտս (locative plural)
ուղտ (nominative singular)
ուղտք (nominative plural)
ըղտու (genitive singular)
ըղտուց (genitive plural)
ըղտու (dative singular)
ըղտուց (dative plural)
ուղտ (accusative singular)
ուղտս (accusative plural)
ըղտուէ (ablative singular)
ըղտուց (ablative plural)
ըղտու (instrumental singular)
ըղտուք (instrumental plural)
ըղտու (locative singular)
ուղտս (locative plural)
ուղտ (nominative singular)
ուղտք (nominative plural)
ուղտոյ (genitive singular)
ուղտոց (genitive plural)
ուղտոյ (dative singular)
ուղտոց (dative plural)
ուղտ (accusative singular)
ուղտս (accusative plural)
ուղտոյ (ablative singular)
ուղտոց (ablative plural)
ուղտով (instrumental singular)
ուղտովք (instrumental plural)
ուղտ (locative singular)
ուղտս (locative plural)

Armenian: ուղտ (uġt)

From Urartian 𒀲𒀀𒀊𒁀 (/ulṭu/, “Bactrian camel”), which is somehow connected with Akkadian 𒀲𒀀𒀊𒁀 (/udru/) and perhaps also Proto-Indo-Iranian *úštras.


ձոր

jor (romanization)
ձոր (nominative singular)
ձորք (nominative plural)
ձորոյ (genitive singular)
ձորոց (genitive plural)
ձորոյ (dative singular)
ձորոց (dative plural)
ձոր (accusative singular)
ձորս (accusative plural)
ձորոյ (ablative singular)
ձորոց (ablative plural)
ձորով (instrumental singular)
ձորովք (instrumental plural)
ձոր (locative singular)
ձորս (locative plural)

Armenian: ձոր (jor)

Probably from Proto-Indo-European *ǵʰoworo-, from *ǵʰowero-, from *ǵʰew- (“to pour”), with a semantic development ‘to pour, spill, gush’ → ‘bed of torrential stream, ravine’.
Alternatively, and less likely, from Proto-Indo-European *ǵʰoh₁ro- (“gap, empty space”), whence Ancient Greek χῶρος (khôros), Tocharian B kāre (“pit, hole”).


ատաղձագործ

head

ատաղձագործ • (atałjagorc)

xcl-noun

ատաղձագործ • (atałjagorc)

atałjagorc (romanization)
ատաղձագործ (nominative singular)
ատաղձագործք (nominative plural)
ատաղձագործի (genitive singular)
ատաղձագործաց (genitive plural)
ատաղձագործի (dative singular)
ատաղձագործաց (dative plural)
ատաղձագործ (accusative singular)
ատաղձագործս (accusative plural)
ատաղձագործէ (ablative singular)
ատաղձագործաց (ablative plural)
ատաղձագործաւ (instrumental singular)
ատաղձագործի (locative singular)
ատաղձագործս (locative plural)

xcl-decl-noun

ատաղձագործաց

ատաղձագործաց

ատաղձագործաց

ատաղձագործաւ

ատաղձագործաւք = ատաղձագործօք

Armenian: ատաղձագործ (ataġjagorc)

ատաղձ (atałj) + -ա- (-a-) + գործեմ (gorcem)


քաղաքացի

head

քաղաքացի • (kʻałakʻacʻi)

xcl-noun

քաղաքացի • (kʻałakʻacʻi)

kʻałakʻacʻi (romanization)
քաղաքացի (nominative singular)
քաղաքացիք (nominative plural)
քաղաքացւոյ (genitive singular)
քաղաքացեաց (genitive plural)
քաղաքացւոյ (dative singular)
քաղաքացեաց (dative plural)
քաղաքացի (accusative singular)
քաղաքացիս (accusative plural)
քաղաքացւոյ (ablative singular)
քաղաքացեաց (ablative plural)
քաղաքացեաւ (instrumental singular)
քաղաքացի (locative singular)
քաղաքացիս (locative plural)
քաղաքացի (nominative singular)
քաղաքացիք (nominative plural)
քաղաքացւոյ (genitive singular)
քաղաքացւոց (genitive plural)
քաղաքացւոյ (dative singular)
քաղաքացւոց (dative plural)
քաղաքացի (accusative singular)
քաղաքացիս (accusative plural)
քաղաքացւոյ (ablative singular)
քաղաքացւոց (ablative plural)
քաղաքացւով (instrumental singular)
քաղաքացւովք (instrumental plural)
քաղաքացի (locative singular)
քաղաքացիս (locative plural)

xcl-decl-noun

քաղաքացեաւք = քաղաքացեօք

Armenian: քաղաքացի (kʻaġakʻacʻi)

քաղաքացիք


ծաղրածու

head

ծաղրածու • (całracu)

xcl-noun

ծաղրածու • (całracu)

całracu (romanization)
ծաղրածու (nominative singular)
ծաղրածուք (nominative plural)
ծաղրածուի (genitive singular)
ծաղրածուաց (genitive plural)
ծաղրածուի (dative singular)
ծաղրածուաց (dative plural)
ծաղրածու (accusative singular)
ծաղրածուս (accusative plural)
ծաղրածուէ (ablative singular)
ծաղրածուաց (ablative plural)
ծաղրածուաւ (instrumental singular)
ծաղրածուի (locative singular)
ծաղրածուս (locative plural)

xcl-decl-noun

ծաղրածուաւք = ծաղրածուօք

From ծաղր (całr) + ածեմ (acem) + -ու (-u).


գաղութ

head

գաղութ • (gałutʻ)

xcl-noun

գաղութ • (gałutʻ)

gałutʻ (romanization)
գաղութ (nominative singular)
գաղութք (nominative plural)
գաղթի (genitive singular)
գաղթից (genitive plural)
գաղթի (dative singular)
գաղթից (dative plural)
գաղութ (accusative singular)
գաղութս (accusative plural)
գաղթէ (ablative singular)
գաղթից (ablative plural)
գաղթիւ (instrumental singular)
գաղթիւք (instrumental plural)
գաղթի (locative singular)
գաղութս (locative plural)

Armenian: գաղութ (gaġutʻ)

Borrowed from Aramaic גָּלוּתָא (gālūṯā, “exile”) or Classical Syriac ܓܠܘܬܐ (gālūṯā). The etymology was first proposed by de Lagarde.

Զառաջին գաղութ բնակափոխութեան ʼի քաղդէացւոցն երկրէ ʼի խառանացւոցն ասի առնել։

Zaṙaǰin gałutʻ bnakapʻoxutʻean ʼi kʻałdēacʻwocʻn erkrē ʼi xaṙanacʻwocʻn asi aṙnel.


երգահան

ergahan (romanization)
երգահան (nominative singular)
երգահանք (nominative plural)
երգահանի (genitive singular)
երգահանաց (genitive plural)
երգահանի (dative singular)
երգահանաց (dative plural)
երգահան (accusative singular)
երգահանս (accusative plural)
երգահանէ (ablative singular)
երգահանաց (ablative plural)
երգահանաւ (instrumental singular)
երգահանի (locative singular)
երգահանս (locative plural)

xcl-decl-noun

երգահանաւք = երգահանօք

Armenian: երգահան (ergahan)


հեղինակ

head

հեղինակ • (hełinak)

xcl-noun

հեղինակ • (hełinak)

hełinak (romanization)
հեղինակ (nominative singular)
հեղինակք (nominative plural)
հեղինակի (genitive singular)
հեղինակաց (genitive plural)
հեղինակի (dative singular)
հեղինակաց (dative plural)
հեղինակ (accusative singular)
հեղինակս (accusative plural)
հեղինակէ (ablative singular)
հեղինակաց (ablative plural)
հեղինակաւ (instrumental singular)
հեղինակի (locative singular)
հեղինակս (locative plural)

xcl-decl-noun

հեղինակաւք = հեղինակօք

→ Armenian: հեղինակ (heġinak)

unk

unknown


հետևանք

hetewankʻ (romanization)
հետեւանք (nominative plural)
հետեւանաց (genitive plural)
հետեւանաց (dative plural)
հետեւանս (accusative plural)
հետեւանաց (ablative plural)
հետեւանս (locative plural)

xcl-decl-noun-pl

հետեւանաւք = հետեւանօք

Armenian: հետևանք (hetewankʻ)

հետեւանս հանել

ծանր լիցին հետեւանք գործոյս

this affair will have unpleasant or serious consequence


թագ

head

թագ • (tʻag)

xcl-noun

թագ • (tʻag)

tʻag (romanization)
թագ (nominative singular)
թագք (nominative plural)
թագի (genitive singular)
թագաց (genitive plural)
թագի (dative singular)
թագաց (dative plural)
թագ (accusative singular)
թագս (accusative plural)
թագէ (ablative singular)
թագաց (ablative plural)
թագաւ (instrumental singular)
թագաւք = թագօք (tʻagawkʻ = tʻagōkʻ) (instrumental plural)
թագի (locative singular)
թագս (locative plural)
թագ (nominative singular)
թագք (nominative plural)
թագի (genitive singular)
թագից (genitive plural)
թագի (dative singular)
թագից (dative plural)
թագ (accusative singular)
թագս (accusative plural)
թագէ (ablative singular)
թագից (ablative plural)
թագիւ (instrumental singular)
թագիւք (instrumental plural)
թագի (locative singular)
թագս (locative plural)
թագ (nominative singular)
թագք (nominative plural)
թագոյ (genitive singular)
թագոց (genitive plural)
թագոյ (dative singular)
թագոց (dative plural)
թագ (accusative singular)
թագս (accusative plural)
թագոյ (ablative singular)
թագոց (ablative plural)
թագով (instrumental singular)
թագովք (instrumental plural)
թագ (locative singular)
թագս (locative plural)

xcl-decl-noun

թագաւք = թագօք

Armenian: թագ (tʻag)

From Middle Iranian *tāg, possibly via Aramaic תגא (tāgā), to account for թ- (tʻ-) instead of expected տ- (t-). Compare Persian تاج (tâj) and the second component in Parthian 𐫟𐫀𐫡𐫤𐫀𐫃 (xʾrtʾg /xārtāg/, “crown of thorns”).

cog

թագ պապական

թագ եպիսկոպոսական

թագ ազնուականաց ― tʻag aznuakanacʻ ― coronet

թագ ոսկի

թագ առնուլ

թագ դնել, կապել (անձին) ― tʻag dnel, kapel (anjin) ― to crown oneself, to put on the crown, to bind on the diadem

թագ դնել (այլում) ― tʻag dnel (aylum) ― to crown, to place a crown on the head of, to cause to rule

եդաւ զթագ զասիացւոց

he crowned himself with the crown of Asia

թագաւ/թագիւ պսակիլ

առնուլ զթագ ուրուք

թագ ի գլուխ

Եւ հասանէր Ուռնայրի արքային Աղուանից ի փախստեանն, եւ նիզակաբնաւն ի կառափն մատուցեալ ծեծէր բազում, ասելով՝ թէ այդմ շնորհս կալ, զի այր թագաւոր ես, եւ թագ ունիս․ ես ոչ սպանից զայր թագաւոր, թէ կարի նեղ հասցէ ինձ: Եւ ութ հեծելով թոյլ ետ նմա փախչել գնալ յաշխարհն Աղուանից:
Ew hasanēr Uṙnayri arkʻayin Ałuanicʻ i pʻaxsteann, ew nizakabnawn i kaṙapʻn matucʻeal cecēr bazum, aselov, tʻē aydm šnorhs kal, zi ayr tʻagawor es, ew tʻag unis; es očʻ spanicʻ zayr tʻagawor, tʻē kari neł hascʻē inj: Ew utʻ hecelov tʻoyl et nma pʻaxčʻel gnal yašxarhn Ałuanicʻ:
Translation by Nina G. Garsoïan

5th century, Pʻawstos Buzand, Hayoc Patmutʻiwnʻ [History of the Armenians] V.4

And he caught up with Uṙnayr king of Ałuankʿ, who was fleeing, and struck him over the head with many blows of the shaft of his lance, saying, "Be grateful that you are a king and wear a crown, for I will not kill a king, even though great harm come to me." And he allowed him to escape with eight horsemen and go to the realm of Ałuankʿ.

crown, diadem, royal crown; (figuratively) the Crown or regal authority, kingdom


խորանարդ

xoranard (romanization)
խորանարդ (nominative singular)
խորանարդք (nominative plural)
խորանարդի (genitive singular)
խորանարդից (genitive plural)
խորանարդի (dative singular)
խորանարդից (dative plural)
խորանարդ (accusative singular)
խորանարդս (accusative plural)
խորանարդէ (ablative singular)
խորանարդից (ablative plural)
խորանարդիւ (instrumental singular)
խորանարդիւք (instrumental plural)
խորանարդի (locative singular)
խորանարդս (locative plural)
խորանարդ (nominative singular)
խորանարդք (nominative plural)
խորանարդի (genitive singular)
խորանարդաց (genitive plural)
խորանարդի (dative singular)
խորանարդաց (dative plural)
խորանարդ (accusative singular)
խորանարդս (accusative plural)
խորանարդէ (ablative singular)
խորանարդաց (ablative plural)
խորանարդաւ (instrumental singular)
խորանարդի (locative singular)
խորանարդս (locative plural)

xcl-decl-noun

խորանարդաւք = խորանարդօք

խորանարդ երկնից

վերծանել ի խորանարդ

to cube, to raise quantities to the third power


խնամք

head

խնամք • (xnamkʻ)


կիպարիս

→ Armenian: կիպարիս (kiparis)

From Ancient Greek κυπάρισσος (kupárissos).


թեփ

թեփ • (tʻepʻ)

xcl-noun

թեփ • (tʻepʻ)

tʻepʻ (romanization)
թեփ (nominative singular)
թեփք (nominative plural)
թեփոյ (genitive singular)
թեփոց (genitive plural)
թեփոյ (dative singular)
թեփոց (dative plural)
թեփ (accusative singular)
թեփս (accusative plural)
թեփոյ (ablative singular)
թեփոց (ablative plural)
թեփով (instrumental singular)
թեփովք (instrumental plural)
թեփ (locative singular)
թեփս (locative plural)

Armenian: թեփ (tʻepʻ)

→ Georgian: თებო (tebo)

թեփ ձկանց

քերել զթեփս ձկան


վտանգ

vtang (romanization)
վտանգ (nominative singular)
վտանգք (nominative plural)
վտանգի (genitive singular)
վտանգից (genitive plural)
վտանգի (dative singular)
վտանգից (dative plural)
վտանգ (accusative singular)
վտանգս (accusative plural)
վտանգէ (ablative singular)
վտանգից (ablative plural)
վտանգիւ (instrumental singular)
վտանգիւք (instrumental plural)
վտանգի (locative singular)
վտանգս (locative plural)
վտանգ (nominative singular)
վտանգք (nominative plural)
վտանգի (genitive singular)
վտանգաց (genitive plural)
վտանգի (dative singular)
վտանգաց (dative plural)
վտանգ (accusative singular)
վտանգս (accusative plural)
վտանգէ (ablative singular)
վտանգաց (ablative plural)
վտանգաւ (instrumental singular)
վտանգի (locative singular)
վտանգս (locative plural)

xcl-decl-noun

only genitive singular <i class="Armn mention" lang="xcl">վտանգի</i> (vtangi) is attested classically

վտանգաւք = վտանգօք

Armenian: վտանգ (vtang)

From Middle Persian *vitang, from Old Persian *vitanka- (“hardship, peril, misfortune”), composed of the preverb *vi- (“down”) and the root *tanč- (“to twist (together), become narrow, dense, constrict”). Compare also from this root Middle Persian tng (tang, “narrow”) and Persian تنگ (tang, “narrow”). See also թանձր (tʻanjr).

cog

վտանգաւ

ի վտանգ արկանել, դնել ի վտանգի, մատնել ի վտանգ

to put in jeopardy, to endanger, to compromise

i vtang arkanel, dnel i vtangi, matnel i vtang

ի վտանգ արկանել զանձն

to put oneself in jeopardy, to risk or venture oneself

ի վտանգի լինել

to be in jeopardy, to incur danger, to run risk

խուսել, փրկել ի վտանգից

նաւն ի վտանգի կայր խորտակել

վտանգ ի վերայ կայր նորա

վտանգ է նմա

վտանգաւ կենացն

վտանգաւ անձինս

peril, danger, risk, chance, hazard, ill, misfortune


մահ

mah (romanization)
մահ (nominative singular)
մահք (nominative plural)
մահու (genitive singular)
մահուց (genitive plural)
մահու (dative singular)
մահուց (dative plural)
մահ (accusative singular)
մահս (accusative plural)
մահէ (ablative singular)
մահուց (ablative plural)
մահու (instrumental singular)
մահուք (instrumental plural)
մահու (locative singular)
մահս (locative plural)
մահ (nominative singular)
մահունք (nominative plural)
մահուան (genitive singular)
մահուանց (genitive plural)
մահուան (dative singular)
մահուանց (dative plural)
մահ (accusative singular)
մահունս (accusative plural)
մահուանէ (ablative singular)
մահուանց (ablative plural)
մահուամբ (instrumental singular)
մահուամբք (instrumental plural)
մահուան (locative singular)
մահունս (locative plural)

xcl-decl-noun

A rarer plural <i class="Armn mention" lang="xcl">մահուանք</i> (mahuankʻ) is also attested.

Armenian: մահ (mah)

The earlier form is մարհ (marh), borrowed from some Iranian descendant of Proto-Indo-European *mr̥-tu-, *mr̥-ti-u- or *mr̥tro-, from *mer-. According to Bolognesi, borrowed specifically from Parthian *marh(u), from Old Iranian *mr̥θyu-; compare Avestan 𐬨𐬆𐬭𐬆𐬚𐬌𐬌𐬎 (mər^əθiiu, “death”).

բնական մահ

երջանիկ մահ

փառաւոր մահ

յանկարծական մահ

անճողոպրելի մահ

բռնական մահ

տարաժամ մահ

եղեռնական մահ

աղետալի մահ

ողբալի մահ

ցաւագին մահ

ամօթապարտ մահ

խայտառակ մահ

մահ անասնոց ― mah anasnocʻ ― epizooty, murrain, rot

մահունք

արհաւիրք մահու

վճիռ մահու

մահու չափ

mortally, to death; at the cost of one's life

մեղք մահու չափ

այն հիւանդութիւն չէ ի մահ

that illness is not to death, not mortal, or fatal

քեւ մազապուր եղէ ի մահուանէ

մերձ ի մահ լինել

to be dying, near one's last moment, to breathe one's last, to be at the point of death, at the last gasp

ի դրունս մահու հասանել

հիւանդանալ ի մահ

բնական մահուամբ մեռանել

ընդ մահուամբ արկանել, մահու պարտ առնել

ի մահ մատնել, տալ ի մահ, մահու սպանանել

երթալ ի մահ

to go in search of death; to rush on death

դիմագրաւ լինել, խիզախել ի մահ

խնդրել մահ անձին

երկնչել ի մահուանէ

մահու հասանել

խոցիլ առ ի մահ

զմահու գան հարկանել

մահու վախճանիլ, ճաշակել զմահ

ածել մահունս

Մահ ոչ իմացեալ՝ մահ է, մահ իմացեալ՝ անմահութիւն է։

5th century, Ełišē, Vasn Vardanay ew Hayocʻ paterazmin [History of Vardan and the Armenian War] 2

Death, unanticipated, is death; death, anticipated, is immortality.

Mah očʻ imacʻeal, mah ē, mah imacʻeal, anmahutʻiwn ē.

(by extension) massacre, slaughter, carnage, butchery


պարտք

head

պարտք • (partkʻ)


մանրամասն

manramasn (romanization)
մանրամասն (nominative singular)
մանրամասունք (nominative plural)
մանրամասին (genitive singular)
մանրամասանց (genitive plural)
մանրամասին (dative singular)
մանրամասանց (dative plural)
մանրամասն (accusative singular)
մանրամասունս (accusative plural)
մանրամասնէ (ablative singular)
մանրամասանց (ablative plural)
մանրամասամբ (instrumental singular)
մանրամասամբք (instrumental plural)
մանրամասին (locative singular)
մանրամասունս (locative plural)

xcl-decl-noun

մանրամասունք

մանրամասունս

մանրամասամբք

մանրամասունս

The plural genitive can also be <i class="Armn mention" lang="xcl">մանրամասնից</i> (manramasnicʻ)

ի մանրամասունս պարապել

հանճար ամփոփեալ ի մանրամասունս

միտք ցնդեալ ի մանրամասունս


գմբեթ

head

գմբեթ • (gmbetʻ)

xcl-noun

գմբեթ • (gmbetʻ)

gmbetʻ (romanization)
գմբեթ (nominative singular)
գմբեթք (nominative plural)
գմբեթի (genitive singular)
գմբեթաց (genitive plural)
գմբեթի (dative singular)
գմբեթաց (dative plural)
գմբեթ (accusative singular)
գմբեթս (accusative plural)
գմբեթէ (ablative singular)
գմբեթաց (ablative plural)
գմբեթաւ (instrumental singular)
գմբեթի (locative singular)
գմբեթս (locative plural)

xcl-decl-noun

գմբեթաւք = գմբեթօք

Armenian: գմբեթ (gmbetʻ)

An Iranian borrowing. Compare Middle Persian gwmbt' (gumbad), Persian گنبد (gonbad).


կասկած

kaskac (romanization)
կասկած (nominative singular)
կասկածք (nominative plural)
կասկածոյ (genitive singular)
կասկածոց (genitive plural)
կասկածոյ (dative singular)
կասկածոց (dative plural)
կասկած (accusative singular)
կասկածս (accusative plural)
կասկածոյ (ablative singular)
կասկածոց (ablative plural)
կասկածով (instrumental singular)
կասկածովք (instrumental plural)
կասկած (locative singular)
կասկածս (locative plural)
կասկած (nominative singular)
կասկածք (nominative plural)
կասկածի (genitive singular)
կասկածից (genitive plural)
կասկածի (dative singular)
կասկածից (dative plural)
կասկած (accusative singular)
կասկածս (accusative plural)
կասկածէ (ablative singular)
կասկածից (ablative plural)
կասկածիւ (instrumental singular)
կասկածիւք (instrumental plural)
կասկածի (locative singular)
կասկածս (locative plural)

Perhaps drom *կածկած (*kackac), reduplication of *կած- (*kac-), simplified from the root of կարծեմ (karcem).

կասկած առնուլ, կասկած ի մտի ունել, ի կասկած անկանել, ի կասկածի լինել

to conceive suspicion, to be suspicious, to distrust

kaskac aṙnul, kaskac i mti unel, i kaskac ankanel, i kaskaci linel

փարատել զկասկած

to dissipate, to cure of suspicion or distrust

կասկած է ինձ զնմանէ

I suspect or doubt him, I have no confidence in him, I am diffident about him


վիշապ

head

վիշապ • (višap)

xcl-noun

վիշապ • (višap)

višap (romanization)
վիշապ (nominative singular)
վիշապք (nominative plural)
վիշապի (genitive singular)
վիշապաց (genitive plural)
վիշապի (dative singular)
վիշապաց (dative plural)
վիշապ (accusative singular)
վիշապս (accusative plural)
վիշապէ (ablative singular)
վիշապաց (ablative plural)
վիշապաւ (instrumental singular)
վիշապի (locative singular)
վիշապս (locative plural)

xcl-decl-noun

վիշապաւք = վիշապօք

Armenian: վիշապ (višap)

Borrowed from Iranian. Compare Avestan 𐬬𐬌𐬱𐬁𐬞𐬀 (višāpa, “an epithet of a dragon”). Georgian ვეშაპი (vešaṗi) is also from Iranian.

cog

վիշապ ծովային ― višap covayin ― araneus piscis, quaviver, weever

վիշապ ձուկն ― višap jukn ― cachalot


կաթիլ

head

կաթիլ • (katʻil)

xcl-noun

կաթիլ • (katʻil)

katʻil (romanization)
կաթիլ (nominative singular)
կաթիլք (nominative plural)
կաթլոյ (genitive singular)
կաթլոց (genitive plural)
կաթլոյ (dative singular)
կաթլոց (dative plural)
կաթիլ (accusative singular)
կաթիլս (accusative plural)
կաթլոյ (ablative singular)
կաթլոց (ablative plural)
կաթլով (instrumental singular)
կաթլովք (instrumental plural)
կաթիլ (locative singular)
կաթիլս (locative plural)

Armenian: կաթիլ (katʻil)

կաթիլ առ կաթիլ


փոշի

head

փոշի • (pʻoši)

xcl-noun

փոշի • (pʻoši)

pʻoši (romanization)
փոշի (nominative singular)
փոշիք (nominative plural)
փոշւոյ (genitive singular)
փոշեաց (genitive plural)
փոշւոյ (dative singular)
փոշեաց (dative plural)
փոշի (accusative singular)
փոշիս (accusative plural)
փոշւոյ (ablative singular)
փոշեաց (ablative plural)
փոշեաւ (instrumental singular)
փոշեաւք = փոշեօք (pʻošeawkʻ = pʻošeōkʻ) (instrumental plural)
փոշի (locative singular)
փոշիս (locative plural)

xcl-decl-noun

փոշեաւք = փոշեօք

Armenian: փոշի (pʻoši)

Cappadocian Greek: φος (fos)

Georgian: ფოში (poši)

Romani: posh, poshik

Uncertain. Martirosyan proposes a European substrate, paralleling Balto-Slavic: compare Old Church Slavonic прахъ (praxŭ), Russian порох (porox), Polish proch, from Proto-Slavic *porxъ, and Latvian pārsla (“flake”), all from Proto-Balto-Slavic *paršas. Thus, ultimately connected to Proto-Indo-European *pers- (“sprinkle”).

փոշի կաղնւոյ

փոշի շաքարի

փոշի իւղեփեցաց

փոշի հերաց

տուփ փոշւոյ հերաց

ամպ փոշւոյ

փոշի հրացան

դնել ինչ ի փոշի, ի փոշի դարձուցանել

to powder, to grind to dust, to reduce to powder, to pulverize

լնուլ փոշւով

ի փոշի դառնալ

to be reduced to powder, to be pulverized; to crumble into dust, to moulder away

փոշի յարուցանել

ընդ փոշի թաւալիլ

թօթափել զփոշի

to dust, to beat the dust out of, to shake off the dust, to free from dust

փոշի դէզադէզ ամբառնայր յամպս հասանէր

a thick cloud of dust rose up to the skies

փոշի ամպաձեւ մրրկեալ դիզացեալ ծածկէ զերկին

a cloud of dust arose and obscured the heavens

pʻoši ampajew mrrkeal dizacʻeal cackē zerkin


շարժիչ

head

շարժիչ • (šaržičʻ)

xcl-noun

շարժիչ • (šaržičʻ)

šaržičʻ (romanization)
շարժիչ (nominative singular)
շարժիչք (nominative plural)
շարժչի (genitive singular)
շարժչաց (genitive plural)
շարժչի (dative singular)
շարժչաց (dative plural)
շարժիչ (accusative singular)
շարժիչս (accusative plural)
շարժչէ (ablative singular)
շարժչաց (ablative plural)
շարժչաւ (instrumental singular)
շարժչի (locative singular)
շարժիչս (locative plural)

xcl-decl-noun

շարժչաւք = շարժչօք

→ Armenian: շարժիչ (šaržičʻ) (learned)

շարժեմ (šaržem) + -իչ (-ičʻ)

suffix

շարժեմ (šaržem) + -իչ (-ičʻ)


օրինակ

head

օրինակ • (ōrinak)

xcl-noun

օրինակ • (ōrinak)

ōrinak (romanization)
օրինակ (nominative singular)
օրինակք (nominative plural)
օրինակի (genitive singular)
օրինակաց (genitive plural)
օրինակի (dative singular)
օրինակաց (dative plural)
օրինակ (accusative singular)
օրինակս (accusative plural)
օրինակէ (ablative singular)
օրինակաց (ablative plural)
օրինակաւ (instrumental singular)
օրինակօք (instrumental plural)
օրինակի (locative singular)
օրինակս (locative plural)

The original spelling is աւրինակ (awrinak), from Parthian *awδēnak; compare Central Kurdish وێنە (wêne, “picture, image, figure”). See օրէն (ōrēn) for more.

cog

բարի օրինակ

չար օրինակ

չքնաղ օրինակ

գեղեցիկ օրինակ

զոր օրինակ, օրինակի աղագաւ, օրինակ իմն

զոր օրինակ

օրինակ իմն

օրինակ առաջի ընծայել

օրինակ տալ

օրինակ առնուլ

to take for example or for model, to follow

օրինակ զանձն ընծայեցուցանել, կացուցանել

ōrinak zanjn əncayecʻucʻanel, kacʻucʻanel

օրինակաւ իւրով քաջալերել

նմանել, հետեւել օրինակի ուրուք

to imitate, to fellow a person's example

աստուածակերպ օրինակ բարձրանալ

օրինակ եկաց թագաւորաց

drawing, design, plan, project, representation

օրինակ զայս, զօրինակ զայս, զայս օրինակ, զայս ձեւ օրինակի, ընդ սմին օրինակ, պէս զօրինակ զայս

ōrinak zays, zōrinak zays, zays ōrinak, zays jew ōrinaki, ənd smin ōrinak, pēs zōrinak zays

զայն օրինակ, զնոյն օրինակ, ընդ նմին օրինակի

zayn ōrinak, znoyn ōrinak, ənd nmin ōrinaki

օրինակ ընդ օրինակի

after the manner of, according to the example of, in imitation of, like

սովին օրինակաւ

աստուածահրաշ օրինակաւ

որով օրինակաւ եւ է/իցէ

մի նեղել զնոսա միով իւիք օրինակաւ


կայծքար

head

կայծքար • (kayckʻar)

xcl-noun

կայծքար • (kayckʻar)

kayckʻar (romanization)
կայծքար (nominative singular)
կայծքարք (nominative plural)
կայծքարի (genitive singular)
կայծքարից (genitive plural)
կայծքարի (dative singular)
կայծքարից (dative plural)
կայծքար (accusative singular)
կայծքարս (accusative plural)
կայծքարէ (ablative singular)
կայծքարից (ablative plural)
կայծքարիւ (instrumental singular)
կայծքարիւք (instrumental plural)
կայծքարի (locative singular)
կայծքարս (locative plural)

Armenian: կայծքար (kayckʻar)

Cappadocian Greek: κασκάρα (kaskára)


հեղեղ

head

հեղեղ • (hełeł)

xcl-noun

հեղեղ • (hełeł)

hełeł (romanization)
հեղեղ (nominative singular)
հեղեղք (nominative plural)
հեղեղի (genitive singular)
հեղեղաց (genitive plural)
հեղեղի (dative singular)
հեղեղաց (dative plural)
հեղեղ (accusative singular)
հեղեղս (accusative plural)
հեղեղէ (ablative singular)
հեղեղաց (ablative plural)
հեղեղաւ (instrumental singular)
հեղեղի (locative singular)
հեղեղս (locative plural)
հեղեղ (nominative singular)
հեղեղք (nominative plural)
հեղեղոյ (genitive singular)
հեղեղոց (genitive plural)
հեղեղոյ (dative singular)
հեղեղոց (dative plural)
հեղեղ (accusative singular)
հեղեղս (accusative plural)
հեղեղոյ (ablative singular)
հեղեղոց (ablative plural)
հեղեղով (instrumental singular)
հեղեղովք (instrumental plural)
հեղեղ (locative singular)
հեղեղս (locative plural)

xcl-decl-noun

հեղեղաւք = հեղեղօք

Armenian: հեղեղ (heġeġ)

Reduplication of the root of հեղում (hełum).

հեղեղ ջուրց

հեղեղ հրոյ

հեղեղ մարդկան

throng of people, crowd, immense concourse

հեղեղս արտասուց իջուցանել

հոսէին արտասուք իբրեւ զհեղեղ


ճանճ

head

ճանճ • (čanč)

xcl-noun

ճանճ • (čanč)

čanč (romanization)
ճանճ (nominative singular)
ճանճք (nominative plural)
ճանճի (genitive singular)
ճանճից (genitive plural)
ճանճի (dative singular)
ճանճից (dative plural)
ճանճ (accusative singular)
ճանճս (accusative plural)
ճանճէ (ablative singular)
ճանճից (ablative plural)
ճանճիւ (instrumental singular)
ճանճիւք (instrumental plural)
ճանճի (locative singular)
ճանճս (locative plural)
ճանճ (nominative singular)
ճանճք (nominative plural)
ճանճոյ (genitive singular)
ճանճոց (genitive plural)
ճանճոյ (dative singular)
ճանճոց (dative plural)
ճանճ (accusative singular)
ճանճս (accusative plural)
ճանճոյ (ablative singular)
ճանճոց (ablative plural)
ճանճով (instrumental singular)
ճանճովք (instrumental plural)
ճանճ (locative singular)
ճանճս (locative plural)

Armenian: ճանճ (čanč)

A Zan borrowing: compare Mingrelian ჭანჯი (č̣anǯi), ჭანდი (č̣andi), Laz მ-ჭაჯი (m-ç̌aci, “fly”). Ultimately from Proto-Kartvelian *mc̣₁er-.

Ճանճք մեռեալք զազրացուցանեն զեւղս անուշունս […]
Čančkʻ meṙealkʻ zazracʻucʻanen zewłs anušuns[…]

Dead flies make the perfumer’s ointment give off a stench


բորբոս

Armenian: բորբոս (borbos)

The origin is uncertain. Likely connected with բորբ (borb), բորբոք (borbokʻ).


սրահ

srah (romanization)
սրահ (nominative singular)
սրահք (nominative plural)
սրահի (genitive singular)
սրահից (genitive plural)
սրահի (dative singular)
սրահից (dative plural)
սրահ (accusative singular)
սրահս (accusative plural)
սրահէ (ablative singular)
սրահից (ablative plural)
սրահիւ (instrumental singular)
սրահիւք (instrumental plural)
սրահի (locative singular)
սրահս (locative plural)

Armenian: սրահ (srah)

→ Old Georgian: სრა (sra)

From Middle Iranian *srāh. Compare Persian سرای (sarây) and Judeo-Persian סראה (srāh, “vestibule”).

a curtain or wall ornament hung in such a room


այգի

aygi (romanization)
այգի (nominative singular)
այգիք (nominative plural)
այգւոյ (genitive singular)
այգեաց (genitive plural)
այգւոյ (dative singular)
այգւոջ (dative singular)
այգեաց (dative plural)
այգի (accusative singular)
այգիս (accusative plural)
այգւոյ (ablative singular)
այգեաց (ablative plural)
այգեաւ (instrumental singular)
այգեաւք = այգեօք (aygeawkʻ = aygeōkʻ) (instrumental plural)
այգւոջ (locative singular)
այգիս (locative plural)

xcl-decl-noun

այգւոյ, այգւոջ

այգեաւք = այգեօք

note the irregular dative/locative
an o-type singular instrumental <i class="Armn mention" lang="xcl">այգւով</i> (aygwov) is also attested

Armenian: այգի (aygi)

→ Arabic: أَيْك (ʔayk)

From *այգ (*ayg, “grapes, vine”) + -ի (-i, “botanical suffix”), from Proto-Indo-European *h₁eyHw-.

suffix

տնկել զայգիս

կթող այգւոյ ― ktʻoł aygwoy ― vintager

տէր այգւոյ

wine-grower, owner or master of the vineyard

պահապան այգւոյ

vineyard (land planted with slips of the vine)


դարպաս

darpas (romanization)
դարպաս (nominative singular)
դարպասք (nominative plural)
դարպասու (genitive singular)
դարպասուց (genitive plural)
դարպասու (dative singular)
դարպասուց (dative plural)
դարպաս (accusative singular)
դարպասս (accusative plural)
դարպասէ (ablative singular)
դարպասուց (ablative plural)
դարպասու (instrumental singular)
դարպասուք (instrumental plural)
դարպասու (locative singular)
դարպասս (locative plural)
դարպաս (nominative singular)
դարպասք (nominative plural)
դարպասի (genitive singular)
դարպասից (genitive plural)
դարպասի (dative singular)
դարպասից (dative plural)
դարպաս (accusative singular)
դարպասս (accusative plural)
դարպասէ (ablative singular)
դարպասից (ablative plural)
դարպասիւ (instrumental singular)
դարպասիւք (instrumental plural)
դարպասի (locative singular)
դարպասս (locative plural)

desc

Middle Armenian: դարպաս (darpas, “palace; court; royal treasury”)

Armenian: դարպաս (darpas)

An Iranian borrowing: compare Middle Persian [Book Pahlavi needed] (dlpʾs /darbās/), whence Georgian დარბაზი (darbazi). Further compare Persian دروازه (darvâze). The compound դարպասպան (darpaspan) is wholly borrowed from Iranian: compare Persian درواز بان (darvâzbân).

cog

դարապաս առնել

to make preparations for receiving a dignitary

(post-Classical) palace, royal house, court


սերունդ

head

սերունդ • (serund)

xcl-noun

սերունդ • (serund)

serund (romanization)
սերունդ (nominative singular uncountable)
սերնդեան (genitive singular uncountable)
սերնդեան (dative singular uncountable)
սերունդ (accusative singular uncountable)
սերնդենէ (ablative singular uncountable)
սերնդեամբ (instrumental singular uncountable)
սերնդեան (locative singular uncountable)
սերունդ (nominative plural)
սերնդոց (genitive plural)
սերնդոց (dative plural)
սերունդս (accusative plural)
սերնդոց (ablative plural)
սերնդովք (instrumental plural)
սերունդս (locative plural)

xcl-decl-noun-unc

The singulars follow n-type declension, but the singular genitive can also be o-type <i class="Armn mention" lang="xcl">սերնդոյ</i> (serndoy).

Armenian: սերունդ (serund)

offspring, scion, progeny, race, lineage, line, descent, posterity, descendants, generation


ապակի

apaki (romanization)
ապակի (nominative singular)
ապակիք (nominative plural)
ապակւոյ (genitive singular)
ապակեաց (genitive plural)
ապակւոյ (dative singular)
ապակեաց (dative plural)
ապակի (accusative singular)
ապակիս (accusative plural)
ապակւոյ (ablative singular)
ապակեաց (ablative plural)
ապակեաւ (instrumental singular)
ապակի (locative singular)
ապակիս (locative plural)

xcl-decl-noun

ապակեաւք = ապակեօք

Armenian: ապակի (apaki)

Middle Armenian: ապիկի (apiki)

An Iranian borrowing, probably Parthian. Compare Persian آبگینه (âbgina), Middle Persian ʾp̄ḵynk' (ābgēnag, “crystal, glass”), Sogdian [script needed] (ʾʾpkynʾk, “crystal”), Ossetian авг (avg).

cog

ապակի պատուհանաց


բաժակ

head

բաժակ • (bažak)

xcl-noun

բաժակ • (bažak)

bažak (romanization)
բաժակ (nominative singular)
բաժակք (nominative plural)
բաժակի (genitive singular)
բաժակաց (genitive plural)
բաժակի (dative singular)
բաժակաց (dative plural)
բաժակ (accusative singular)
բաժակս (accusative plural)
բաժակէ (ablative singular)
բաժակաց (ablative plural)
բաժակաւ (instrumental singular)
բաժակի (locative singular)
բաժակս (locative plural)
բաժակ (nominative singular)
բաժակք (nominative plural)
բաժակոյ (genitive singular)
բաժակոց (genitive plural)
բաժակոյ (dative singular)
բաժակոց (dative plural)
բաժակ (accusative singular)
բաժակս (accusative plural)
բաժակոյ (ablative singular)
բաժակոց (ablative plural)
բաժակով (instrumental singular)
բաժակովք (instrumental plural)
բաժակ (locative singular)
բաժակս (locative plural)

xcl-decl-noun

բաժակաւք = բաժակօք

Armenian: բաժակ (bažak)

From Middle Iranian *bāžak (“cup”) ultimately from Proto-Indo-European *bʰeh₂g- (“to distribute, allot”). Compare Hebrew בזיך (bazīk, “cup”), borrowed from Iranian.

cog

(figuratively) the wine or other drink poured into the cup

(figuratively) cup, one's portion, share, or allotment


խոտ

xot (romanization)
խոտ (nominative singular)
խոտք (nominative plural)
խոտոյ (genitive singular)
խոտոց (genitive plural)
խոտոյ (dative singular)
խոտոց (dative plural)
խոտ (accusative singular)
խոտս (accusative plural)
խոտոյ (ablative singular)
խոտոց (ablative plural)
խոտով (instrumental singular)
խոտովք (instrumental plural)
խոտ (locative singular)
խոտս (locative plural)

Armenian: խոտ (xot)

The origin is uncertain.
According to Ačaṙean, perhaps a Northeast Caucasian borrowing: compare Archi гьоти (hoti, “grass”), Andi кӏвордо (kʼvordo, “grass”), Rutul хьытӏ (xɨṭ, “barley”), Tsakhur хьытӏа (xɨṭa, “barley”), Udi ход (ꭓod, “tree”), Avar гъветӏ (ğʷetʼ, “tree”).

չոր խոտ


տուն

head

տուն • (tun)

xcl-noun

տուն • (tun)

tun (romanization)
տուն (nominative singular)
տունք (nominative plural)
տան (genitive singular)
տանց (genitive plural)
տան (dative singular)
տանց (dative plural)
տուն (accusative singular)
տունս (accusative plural)
տանէ (ablative singular)
տանց (ablative plural)
տամբ (instrumental singular)
տամբք (instrumental plural)
տան (locative singular)
տունս (locative plural)

Armenian: տուն (tun)

→ Aghwan: 𐕄𐕒𐕁 (ḳod') (semantic loan)

From Proto-Indo-European *dṓm. The u-stem *domu- is preserved in տանուտէր (tanutēr, “master of a house”). The sense “strophe” is a semantic loan from Byzantine Greek οἶκος (oîkos, “house; strophe”).

semantic loan

փայտակերտ տուն

աղիւսակերտ տուն

քարաշէն, քարուկիր տուն

հանգիստ տուն

բնակելի տուն

լաւ տուն

մեծ տուն

փոքրիկ տուն

գեղեցիկ տուն

տձեւ/անպիտան տուն

հիմունք տան

որմունք տան

վարձելի տուն

վաճառելի տուն

տուն ի տանէ, տանէ ի տուն

արտաքոյ տան, ըստ տունն

ի տան

կալ ի տան

ելանել ի տանէ

մեկնել ի տանէ, չուել ի տանէ

դառնալ, գնալ ի տուն

to go home again, to come home, to go home

տուն վարձել

վարձել զտուն իւր

տուն շինել, կառուցանել

տուն քանդել

ական հատանել զտան

շրջել տանէ ի տուն

տուն մատենագրաց

տուն Պղատոնեայ

a construction, building (like palace, church, etc.)

տուն Ադամայ

տուն Թորգոմայ

տուն թագաւորի/արքայի

inhabitants of the house, household, family, race, nation

(figuratively) couplet, strophe, stanza, verse


կուռք

head

կուռք • (kuṙkʻ) pl

xcl-noun

կուռք • (kuṙkʻ) pl

kuṙkʻ (romanization)
կուռք (nominative plural)
կռոց (genitive plural)
կռոց (dative plural)
կուռս (accusative plural)
կռոց (ablative plural)
կռովք (instrumental plural)
կուռս (locative plural)

Armenian: կուռք (kuṙkʻ)

From կուռ (kuṙ, “forged, hammered”) + -ք (-kʻ).


եկամուտ

head

եկամուտ • (ekamut)

xcl-noun

եկամուտ • (ekamut)

ekamut (romanization)
եկամուտ (nominative singular)
եկամուտք (nominative plural)
եկամտի (genitive singular)
եկամտաց (genitive plural)
եկամտի (dative singular)
եկամտաց (dative plural)
եկամուտ (accusative singular)
եկամուտս (accusative plural)
եկամտէ (ablative singular)
եկամտաց (ablative plural)
եկամտաւ (instrumental singular)
եկամտի (locative singular)
եկամուտս (locative plural)
եկամուտ (nominative singular)
եկամուտք (nominative plural)
եկամտի (genitive singular)
եկամտից (genitive plural)
եկամտի (dative singular)
եկամտից (dative plural)
եկամուտ (accusative singular)
եկամուտս (accusative plural)
եկամտէ (ablative singular)
եկամտից (ablative plural)
եկամտիւ (instrumental singular)
եկամտիւք (instrumental plural)
եկամտի (locative singular)
եկամուտս (locative plural)

xcl-decl-noun

եկամտաւք = եկամտօք

եկամուտք արքունի ― ekamutkʻ arkʻuni ― finances

եկամուտ տարեկան

ստանալ զեկամուտն

revenue, income, settled income, annuity, interest, rent


միջատ

head

միջատ • (miǰat)

xcl-noun

միջատ • (miǰat)

miǰat (romanization)
միջատ (nominative singular)
միջատք (nominative plural)
միջատի (genitive singular)
միջատաց (genitive plural)
միջատի (dative singular)
միջատաց (dative plural)
միջատ (accusative singular)
միջատս (accusative plural)
միջատէ (ablative singular)
միջատաց (ablative plural)
միջատաւ (instrumental singular)
միջատի (locative singular)
միջատս (locative plural)

xcl-decl-noun

միջատաւք = միջատօք

Armenian: միջատ (miǰat)

From մէջ (mēǰ, “in”) + -ատ (-at, “cut”). Calque of Ancient Greek ἔντομον (éntomon, “insect”), from ἔντομος (éntomos, “cut into pieces”). See also insect.


բլուր

head

բլուր • (blur)

xcl-noun

բլուր • (blur)

blur (romanization)
բլուր (nominative singular)
բլուրք (nominative plural)
բլրոյ (genitive singular)
բլրոց (genitive plural)
բլրոյ (dative singular)
բլրոց (dative plural)
բլուր (accusative singular)
բլուրս (accusative plural)
բլրոյ (ablative singular)
բլրոց (ablative plural)
բլրով (instrumental singular)
բլրովք (instrumental plural)
բլրի (locative singular)
բլուր (locative singular)
բլուրս (locative plural)

xcl-decl-noun

the following forms are also attested: i-a-type instrumental plural բլրաւք (blrawkʻ), բէլրօք (bēlrōkʻ), r-type genitive-dative singular բլեր (bler), instrumental singular բլերբ (blerb)

Armenian: բլուր (blur)

The origin is uncertain. Perhaps from *բուլուր (*bulur), from *բուլ (*bul) (compare dialectal բուլ (bul)), from Proto-Indo-European *bʰōl-, from *bʰel- (“to blow, grow, swell”), + -ուր (-ur), and cognate with Welsh bâl (“peak, summit”), Icelandic bali (“grassy bank”). See also բոլոր (bolor).

փոխին արքունիքն յԱրմաւիրն անուանեալ բլրոյ

5th? century, Movsēs Xorenacʻi, Patmutʻiwn Hayocʻ [History of Armenia] 2.39

2006 translation by Robert W. Thompson
the court was transferred from the hill called Armavir

pʻoxin arkʻunikʻn yArmawirn anuaneal blroy


աշխատանք

head

աշխատանք • (ašxatankʻ) pl

xcl-noun

աշխատանք • (ašxatankʻ) pl

ašxatankʻ (romanization)
աշխատանք (nominative plural)
աշխատանաց (genitive plural)
աշխատանաց (dative plural)
աշխատանս (accusative plural)
աշխատանաց (ablative plural)
աշխատանս (locative plural)

xcl-decl-noun-pl

աշխատանաւք = աշխատանօք

desc

→ Armenian: աշխատանք (ašxatankʻ) (learned)

fatigue, trouble, labour, care, endeavour, effort


կատակ

katak (romanization)
կատակ (nominative singular)
կատակք (nominative plural)
կատակի (genitive singular)
կատակաց (genitive plural)
կատակի (dative singular)
կատակաց (dative plural)
կատակ (accusative singular)
կատակս (accusative plural)
կատակէ (ablative singular)
կատակաց (ablative plural)
կատակաւ (instrumental singular)
կատակի (locative singular)
կատակս (locative plural)

xcl-decl-noun

կատակաւք = կատակօք

Armenian: կատակ (katak)

From early Parthian *kātak; compare Middle Persian kʾtk' (*kādag, “game; joke”) and see there for more. See also կատակագուսան (katakagusan).
Ačaṙyan, who did not know about the Iranian words, following Lidén considered the word to be inherited from Proto-Indo-European *gʷed-, with Sanskrit गदति (gádati, “to speak articulately, say, relate, tell”) as a cognate. This etymology can now be discarded.

cog

ընդ կատակս ― ənd kataks ― pleasantly, jestingly, in jest; humorously, jocosely

ասել ընդ կատակս

թող անդր զկատակդ

կատակ առնել

այպն եւ կատակ առնել

to laugh at, to mock, to jeer, to rally, to scoff at, to turn into ridicule

այպն եւ կատակ լինել

to be laughed at, to be the laughing-stock of

[…] եւ ըմպէին անդ գինի բոզօք եւ վարձակօք եւ գուսանօք եւ կատակօք […]
[…]ew əmpēin and gini bozōkʻ ew varjakōkʻ ew gusanōkʻ ew katakōkʻ[…]

5th century, Pʻawstos Buzand, Hayoc Patmutʻiwnʻ [History of the Armenians] 3.19


խոհանոց

head

խոհանոց • (xohanocʻ)

xcl-noun

խոհանոց • (xohanocʻ)

xohanocʻ (romanization)
խոհանոց (nominative singular)
խոհանոցք (nominative plural)
խոհանոցի (genitive singular)
խոհանոցաց (genitive plural)
խոհանոցի (dative singular)
խոհանոցաց (dative plural)
խոհանոց (accusative singular)
խոհանոցս (accusative plural)
խոհանոցէ (ablative singular)
խոհանոցաց (ablative plural)
խոհանոցաւ (instrumental singular)
խոհանոցի (locative singular)
խոհանոցս (locative plural)

xcl-decl-noun

խոհանոցաւք = խոհանոցօք

Armenian: խոհանոց (xohanocʻ)


սանդուղք

head

սանդուղք • (sandułkʻ) pl

xcl-noun

սանդուղք • (sandułkʻ) pl

sandułkʻ (romanization)
սանդուղք (nominative plural)
սանդղոց (genitive plural)
սանդղոց (dative plural)
սանդուղս (accusative plural)
սանդղոց (ablative plural)
սանդղովք (instrumental plural)
սանդուղս (locative plural)

desc

Middle Armenian: սանդուխտ (sanduxt), սանդուղտ (sanduġt), սանդուխ (sandux), սանդուղխք (sanduġxkʻ), սանտուխ (santux), սանտուխք (santuxkʻ)

Armenian: սանդուխ (sandux)

→ Armenian: սանդուղք (sanduġkʻ)

The origin in uncertain. Perhaps from Proto-Indo-European *skand- (“to jump, go up”) and cognate with Latin scandō (“to climb”), Sanskrit स्कन्दति (skandati, “to jump”), Ancient Greek σκάνδαλον (skándalon, “trap”), Old Irish sceinnid (“to spring”), but the correspondence of *sk- to ս- (s-) is irregular.


լիճ

lič (romanization)
լիճ (nominative singular)
լիճք (nominative plural)
լճի (genitive singular)
լճաց (genitive plural)
լճի (dative singular)
լճաց (dative plural)
լիճ (accusative singular)
լիճս (accusative plural)
լճէ (ablative singular)
լճաց (ablative plural)
լճաւ (instrumental singular)
լճաւք = լճօք (lčawkʻ = lčōkʻ) (instrumental plural)
լճի (locative singular)
լիճս (locative plural)
լիճ (nominative singular)
լիճք (nominative plural)
լճի (genitive singular)
լճից (genitive plural)
լճի (dative singular)
լճից (dative plural)
լիճ (accusative singular)
լիճս (accusative plural)
լճէ (ablative singular)
լճից (ablative plural)
լճիւ (instrumental singular)
լճիւք (instrumental plural)
լճի (locative singular)
լիճս (locative plural)

xcl-decl-noun

լճաւք = լճօք

Armenian: լիճ (lič)

Central Kurdish: لیچ (lîç)

According to Pokorny and J̌ahukyan, from Proto-Indo-European *lēgyeh₂, from the root *leg- (“to drip, ooze, flow out”), whence also լիկ (lik). Ačaṙyan is hesitant.

լիճ հրոյ

լիճ լուսոյ/արտասուաց

լիճ աղեղան

առ ափն լճին


ծիծաղ

head

ծիծաղ • (cicał)

xcl-noun

ծիծաղ • (cicał)

Armenian: ծիծաղ (cicaġ)

Possibly from Proto-Indo-European *ǵ(e)y-ǵl̥H-, reduplication of the root, which yielded ծաղր (całr). Alternatively, an onomatopoeic word.

ծիծաղ բարձրաձայն


նամակ

namak (romanization)
նամակ (nominative singular)
նամակք (nominative plural)
նամակի (genitive singular)
նամակաց (genitive plural)
նամակի (dative singular)
նամակաց (dative plural)
նամակ (accusative singular)
նամակս (accusative plural)
նամակէ (ablative singular)
նամակաց (ablative plural)
նամակաւ (instrumental singular)
նամակի (locative singular)
նամակս (locative plural)

xcl-decl-noun

նամակաւք = նամակօք

Armenian: նամակ (namak)

From Middle Iranian *nāmak. Compare Middle Persian nʾmk' (nāmag), Persian نامه (nâme, “letter”).

ցանկալի նամակ

երկայն նամակ

սիրալիր նամակ

երկտող նամակ

քառիջեան նամակ

թուղթ նամակի ― tʻułtʻ namaki ― letterpaper

կշիռ նամակաց

տուն նամակացաց

նամակ կանխավճար

նամակ գրել

նամակ ընդունել

տալ զնամակ

փրկանաւորել զնամակ

to frank, to prepay, to pay the postage of a letter

թելադրել զնամակ

ստորագրել զնամակ

կնքել զնամակ

5th century, Bible

5th century, Cyril of Jerusalem, Kočʻumn əncayutʻean [Catechetical Lectures]

Եւ իբրեւ եհաս նամակն յարքունիս, եւ ընթերցան ի մեծի խոնաստանի յանդիման ամենայն բազմութեան կարաւանին, բազումք այնոքիկ էին՝ որ իբրեւ լսէին՝ գովէին զպատասխանիսն։

5th century, Ełišē, Vasn Vardanay ew Hayocʻ paterazmin [History of Vardan and the Armenian War]

Translation by Robert W. Thomson
When the letter reached the court and was read in the great hall in the presence of the whole host of the army, many were they who on hearing it praised the answer.

Ew ibrew ehas namakn yarkʻunis, ew əntʻercʻan i meci xonastani yandiman amenayn bazmutʻean karawanin, bazumkʻ aynokʻik ēin, or ibrew lsēin, govēin zpatasxanisn.

letter, writing, missive, despatch, epistle


հեղուկ

head

հեղուկ • (hełuk)

xcl-noun

հեղուկ • (hełuk)

hełuk (romanization)
հեղուկ (nominative singular)
հեղուկք (nominative plural)
հեղկի (genitive singular)
հեղկաց (genitive plural)
հեղկի (dative singular)
հեղկաց (dative plural)
հեղուկ (accusative singular)
հեղուկս (accusative plural)
հեղկէ (ablative singular)
հեղկաց (ablative plural)
հեղկաւ (instrumental singular)
հեղկաւք = հեղկօք (hełkawkʻ = hełkōkʻ) (instrumental plural)
հեղկի (locative singular)
հեղուկս (locative plural)

xcl-decl-noun

հեղկաւք = հեղկօք


կախարդ

kaxard (romanization)
կախարդ (nominative singular)
կախարդք (nominative plural)
կախարդի (genitive singular)
կախարդաց (genitive plural)
կախարդի (dative singular)
կախարդաց (dative plural)
կախարդ (accusative singular)
կախարդս (accusative plural)
կախարդէ (ablative singular)
կախարդաց (ablative plural)
կախարդաւ (instrumental singular)
կախարդի (locative singular)
կախարդս (locative plural)

կախարդաւք = կախարդօք

Armenian: կախարդ (kaxard)

From Iranian *kaxvard(a)-. Compare Avestan 𐬐𐬀𐬓𐬀𐬭𐬆𐬜𐬀 (kaxᵛar^əδa, “wizard”).

charmer, enchanter, sorcerer, wizard, conjurer, magician


մարմար

desc

Middle Armenian: մարմար (marmar), մարմառ (marmaṙ), մառմառ (maṙmaṙ)

Armenian: մարմար (marmar)

→? Old Georgian: მარმალი (marmali)

Borrowed from Ancient Greek μάρμαρος (mármaros). The form մարմարիոն (marmarion) may reflect a hypothetical Byzantine Greek *μαρμάριον (*marmárion).

Եւ կէսն որ ՚ի ջուրն է՝ ՚ի մարմար քար փոխի […]
Ew kēsn or ’i ǰurn ē, ’i marmar kʻar pʻoxi[…]


քաղաքապետ

head

քաղաքապետ • (kʻałakʻapet)

xcl-noun

քաղաքապետ • (kʻałakʻapet)

kʻałakʻapet (romanization)
քաղաքապետ (nominative singular)
քաղաքապետք (nominative plural)
քաղաքապետի (genitive singular)
քաղաքապետաց (genitive plural)
քաղաքապետի (dative singular)
քաղաքապետաց (dative plural)
քաղաքապետ (accusative singular)
քաղաքապետս (accusative plural)
քաղաքապետէ (ablative singular)
քաղաքապետաց (ablative plural)
քաղաքապետաւ (instrumental singular)
քաղաքապետի (locative singular)
քաղաքապետս (locative plural)

xcl-decl-noun

քաղաքապետաւք = քաղաքապետօք

Armenian: քաղաքապետ (kʻaġakʻapet)

From քաղաք (kʻałakʻ) + -ա- (-a-) + պետ (pet).

governor of a town; chief magistrate or mayor of a town


մեղեդի

head

մեղեդի • (mełedi)

xcl-noun

մեղեդի • (mełedi)

mełedi (romanization)
մեղեդի (nominative singular)
մեղեդիք (nominative plural)
մեղեդւոյ (genitive singular)
մեղեդեաց (genitive plural)
մեղեդւոյ (dative singular)
մեղեդեաց (dative plural)
մեղեդի (accusative singular)
մեղեդիս (accusative plural)
մեղեդւոյ (ablative singular)
մեղեդեաց (ablative plural)
մեղեդեաւ (instrumental singular)
մեղեդի (locative singular)
մեղեդիս (locative plural)

xcl-decl-noun

մեղեդեաւք = մեղեդեօք

Armenian: մեղեդի (meġedi)


անդամ

andam (romanization)
անդամ (nominative singular)
անդամք (nominative plural)
անդամոյ (genitive singular)
անդամոց (genitive plural)
անդամոյ (dative singular)
անդամոց (dative plural)
անդամ (accusative singular)
անդամս (accusative plural)
անդամոյ (ablative singular)
անդամոց (ablative plural)
անդամով (instrumental singular)
անդամովք (instrumental plural)
անդամ (locative singular)
անդամս (locative plural)

an i-a-type plural instrumental անդամօք (andamōkʻ) = անդամաւք (andamawkʻ) is also attested

desctree

Middle Armenian: անդամ (andam), անդամն (andamn)
Armenian: անդամ (andam), անդեմնը (andemnə)

From Middle Iranian *andām, from Proto-Iranian *hamdaHma.

անդամ անդամ յօշել ― andam andam yōšel ― to dissect, to dismember, to anatomize, to carve

ամօթոյ անդամ, անդամ ծածուկ


միտք

head

միտք • (mitkʻ)


հրաշք

հրաշք • (hraškʻ)


առասպել

առասպել • (aṙaspel)

xcl-noun

առասպել • (aṙaspel)

aṙaspel (romanization)
առասպել (nominative singular)
առասպելք (nominative plural)
առասպելի (genitive singular)
առասպելաց (genitive plural)
առասպելի (dative singular)
առասպելաց (dative plural)
առասպել (accusative singular)
առասպելս (accusative plural)
առասպելէ (ablative singular)
առասպելաց (ablative plural)
առասպելաւ (instrumental singular)
առասպելի (locative singular)
առասպելս (locative plural)

xcl-decl-noun

առասպելաւք = առասպելօք

a genitive-dative առասպելեաց (aṙaspeleacʻ) is attested, which presupposes a nominative *առասպելի (*aṙaspeli)

Armenian: առասպել (aṙaspel)

From the preposition առ (aṙ, “by, at, near”) + -ա- (-a-) + Proto-Indo-European *(s)pel- (“to tell”); cognate with Proto-Germanic *spellą. The word is structurally, semantically and etymologically identical with Old English bi-spell.

inh

mythical story, fiction, tale; mythical untrue/unbelievable/unsensical story; fairy tale


ալիք

head

ալիք • (alikʻ)


ազգ

azg (romanization)
ազգ (nominative singular)
ազգք (nominative plural)
ազգի (genitive singular)
ազգաց (genitive plural)
ազգի (dative singular)
ազգաց (dative plural)
ազգ (accusative singular)
ազգս (accusative plural)
ազգէ (ablative singular)
ազգաց (ablative plural)
ազգաւ (instrumental singular)
ազգաւք = ազգօք (azgawkʻ = azgōkʻ) (instrumental plural)
ազգի (locative singular)
ազգս (locative plural)
ազգ (nominative singular)
ազգք (nominative plural)
ազգոյ (genitive singular)
ազգոց (genitive plural)
ազգոյ (dative singular)
ազգոց (dative plural)
ազգ (accusative singular)
ազգս (accusative plural)
ազգոյ (ablative singular)
ազգոց (ablative plural)
ազգով (instrumental singular)
ազգովք (instrumental plural)
ազգ (locative singular)
ազգս (locative plural)

xcl-decl-noun

ազգաւք = ազգօք

Armenian: ազգ (azg)

An Iranian borrowing: compare Middle Persian [Book Pahlavi needed] (ʾzg /azg/, “branch”), Central Kurdish, Southern Kurdish ھەژگ (hejg, “dried tree branch”), Persian آزغ (âzğ, “a thing lopped (as vine-prunings); slip, cutting, scion”). Ultimately from Proto-Indo-Iranian *Hádᶻgas.

cog

ազգ հայոց

ազգք և ազինք

անգլիացի յազգէ ― angliacʻi yazgē ― of the English nation, English

ամերիկացի եմ ազգաւ

գիրք ազգաց

ազգով

յազգէ յազգ

from age to age, from generation to generation

ազգ կանանց

the female sex, the fair sex, the womankind

ազգ մարդկան

ազգք ազգք բանասիրութեան

մի ազգ

ազգ ազգ


վիզ

viz (romanization)
վիզ (nominative singular)
վիզք (nominative plural)
վզի (genitive singular)
վզաց (genitive plural)
վզի (dative singular)
վզաց (dative plural)
վիզ (accusative singular)
վիզս (accusative plural)
վզէ (ablative singular)
վզաց (ablative plural)
վզաւ (instrumental singular)
վզաւք = վզօք (vzawkʻ = vzōkʻ) (instrumental plural)
վզի (locative singular)
վիզս (locative plural)

xcl-decl-noun

վզաւք = վզօք

Armenian: վիզ (viz)

Usually considered a word of unknown origin, but according to J̌ahukyan and Bailey this is an Iranian borrowing. Compare Avestan 𐬥𐬌𐬎𐬎𐬌𐬰𐬀𐬌𐬙𐬌 (niuuizaⁱti, “attach”), from the base 𐬬𐬀𐬉𐬰 (vaēz, “to bind on”), which goes back to Proto-Indo-European *weyǵ(ʰ)- and is cognate with Lithuanian výžti (“to plait”), Russian вязать (vjazatʹ), Old Prussian winsus (“neck”); ultimately from Proto-Indo-European *wey- (“to turn”): the neck is the “turning limb”.

unk

unknown

cog

վիզ ամբառնալ

to become rebellious, proud, insubordinate


աղմուկ

head

աղմուկ • (ałmuk)

xcl-noun

աղմուկ • (ałmuk)

ałmuk (romanization)
աղմուկ (nominative singular)
աղմուկք (nominative plural)
աղմկի (genitive singular)
աղմկաց (genitive plural)
աղմկի (dative singular)
աղմկաց (dative plural)
աղմուկ (accusative singular)
աղմուկս (accusative plural)
աղմկէ (ablative singular)
աղմկաց (ablative plural)
աղմկաւ (instrumental singular)
աղմկաւք = աղմկօք (ałmkawkʻ = ałmkōkʻ) (instrumental plural)
աղմկի (locative singular)
աղմուկս (locative plural)
աղմուկ (nominative singular)
աղմուկք (nominative plural)
աղմկի (genitive singular)
աղմկից (genitive plural)
աղմկի (dative singular)
աղմկից (dative plural)
աղմուկ (accusative singular)
աղմուկս (accusative plural)
աղմկէ (ablative singular)
աղմկից (ablative plural)
աղմկիւ (instrumental singular)
աղմկիւք (instrumental plural)
աղմկի (locative singular)
աղմուկս (locative plural)

xcl-decl-noun

աղմկաւք = աղմկօք

Armenian: աղմուկ (aġmuk)

According to Ačaṙean, from Proto-Indo-European *pl̥-m- + -ուկ (-uk) and cognate with Ancient Greek πόλεμος (pólemos, “war, battle”); the primitive root *աղ- (*ał-) is found perhaps in the reduplicated verb աղաղմաղակեմ (ałałmałakem, “to make noise”).
On the other hand, according to Petersson and Pokorny, from the onomatopoeic Proto-Indo-European *el-, *ol-, on which see ողբ (ołb).

cog

աղմուկ յարուցանել՝ առնել, յարուցանել աղմուկս շփոթից, աղմուկս յուզել

to trouble, to disturb, to alarm, to embroil, to excite to mutiny or sedition

ałmuk yarucʻanel, aṙnel, yarucʻanel ałmuks špʻotʻicʻ, ałmuks yuzel

զաղմկաւ լինել

to be troubled, in confusion, agitated, embroiled

alarm, uproar, tumult, bustle; squabble, fray, scuffle, broil, quarrel, contest; disorder, confusion; clamour, riot, rising, sedition, revolt, revolution; plot, intrigue


թի

tʻi (romanization)
թի (nominative singular)
թիք (nominative plural)
թիոյ (genitive singular)
թիոց (genitive plural)
թիոյ (dative singular)
թիոց (dative plural)
թի (accusative singular)
թիս (accusative plural)
թիոյ (ablative singular)
թիոց (ablative plural)
թիով (instrumental singular)
թիովք (instrumental plural)
թի (locative singular)
թիս (locative plural)

Armenian: թի (tʻi)

⇒ Middle Armenian: փնթի (pʻntʻi)

From Proto-Indo-European *ptio-, surviving also in Ancient Greek πτύον (ptúon, “winnowing-shovel, fan”).

թի պարտիզի

թի փռան

թիակ կրակարանի

թի փայտեայ

թի վարել

թի վարել ուժգին


կարծիք

karcikʻ (romanization)
կարծիք (nominative plural)
կարծեաց (genitive plural)
կարծեաց (dative plural)
կարծիս (accusative plural)
կարծեաց (ablative plural)
կարծիս (locative plural)

xcl-decl-noun-pl

կարծեաւք = կարծեօք

Armenian: կարծիք (karcikʻ)

կարծեօք

հասարակաց կարծիք

կարծիք ընկալեալ/բազմագունից ընդունելի

the generally received opinion, the general conviction, the best established opinion

նախաժաման կարծիք

ազատամիտ կարծիք

ձախողակի կարծիք

ի կարծիս լինել, կարծիս ի մտի դնել

to imagine, to fancy, to think, to surmise, to conjecture

կարծիս բերել զումեմնէ

տալ զպատճառ կարծիս զումեքէ

to have a good opinion of, to think highly, well, much of

բերել մեծ ինչ կարծիմ զումեքէ

to esteem a person highly, to make much of

զհետ երթալ կարծեաց ուրուք

to incline to another's opinion, to follow the opinions of

մեծ ինչ կարծիս բերել զանձնէ

յամառիլ, խրոխտալ ի կարծիս իւր

ընդ կարծեօք լինել

կարծիս ինչ տալ ումեք

ըստ իմումս կարծեաց

in my opinion, according to my way of thinking, to the best of my belief

opinion; thought, mind, sentiment; conjecture, hypothesis, supposition; suspicion, presumption; fantasy, imagination


բու

bu (romanization)
բու (nominative singular)
բուք (nominative plural)
բուոյ (genitive singular)
բուոց (genitive plural)
բուոյ (dative singular)
բուոց (dative plural)
բու (accusative singular)
բուս (accusative plural)
բուոյ (ablative singular)
բուոց (ablative plural)
բուով (instrumental singular)
բուովք (instrumental plural)
բու (locative singular)
բուս (locative plural)

desctree

Middle Armenian: բու (bu)
Armenian: բու (bu)

Of imitative origin. Compare Persian بوف (buf), Arabic بوم (būm), Ancient Greek βύας (búas), Latin būbō, Georgian ბუ (bu).

onomatopoeic

imitative

Զբուոյ ասեն, թէ զգիշեր քաջ սիրէ քան զտիւ։
Zbuoy asen, tʻē zgišer kʻaǰ sirē kʻan ztiw.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).8.1

The owl is said to love more the night than the day.


թուղթ

head

թուղթ • (tʻułtʻ)

xcl-noun

թուղթ • (tʻułtʻ)

tʻułtʻ (romanization)
թուղթ (nominative singular)
թուղթք (nominative plural)
թղթոյ (genitive singular)
թղթոց (genitive plural)
թղթոյ (dative singular)
թղթոց (dative plural)
թուղթ (accusative singular)
թուղթս (accusative plural)
թղթոյ (ablative singular)
թղթոց (ablative plural)
թղթով (instrumental singular)
թղթովք (instrumental plural)
թղթի (locative singular)
թուղթ (locative singular)
թուղթս (locative plural)
թուղթ (nominative singular)
թուղթք (nominative plural)
թղթի (genitive singular)
թղթից (genitive plural)
թղթի (dative singular)
թղթից (dative plural)
թուղթ (accusative singular)
թուղթս (accusative plural)
թղթէ (ablative singular)
թղթից (ablative plural)
թղթիւ (instrumental singular)
թղթիւք (instrumental plural)
թղթի (locative singular)
թուղթս (locative plural)

Armenian: թուղթ (tʻuġtʻ)

According to Ačaṙyan, derived by metathesis from earlier *թութղ (*tʻutʻł), from Latin titulus (“inscription, title, label”). Thus, the sense of “letter, epistle” is the original one; the meaning “paper” developed later.

der

թուղթ գրել

թուղթ առաքել

թուղթ ընդունել

թուղթ աղաչանաց

ընծայական թուղթ

ընդհանրական թուղթք

պատառ մի թուղթ, կոտորոկ թղթոյ

շրջշրջել զթուղթս գրոց

ծրարել ի թուղթ

տոգորել, արատել զթուղթ

դանակ, հատիչ թղթոյ

թուղթ գրութեան

թուղթ նամակի

թուղթ տոմսակի

թուղթ ուրուագրութեան

ծծուն թուղթ

թաւ թուղթ ― tʻaw tʻułtʻ ― pasteboard

թուղթ ծրարի

թուղթ յոռի, անպիտան

մածուցիկ թուղթ

թուղթ տպագրութեան

թուղթ մագաղաթեայ

թուղթ ճենաց

թուղթ ծրահանելոյ

թուղթ ապիկեալ, զմռնիտեալ

թուղթ մզելոյ

թուղթ գունաւոր

թուղթ կճեայ

թուղթ սեկանման

թուղթ դրոշմեալ

թուղթ արծնելոյ

թուղթ ձիւթեղէն

թուղթ մեքենական

թուղթ տաշտական/կազմ

թուղթ գաղափարեալ

թուղթ խաղու

խաղ թղթոյ

թուղթ/թղթի խաղալ

ընկերակցիլ ի խաղ թղթոյ

չլսի խաղ թղթի ի տան նորա

նկարէն, հզօր, թուանիշ թուղթ

սոսկ անդէմ, անզօր, անթիւ թուղթ

սին, ունայն, թարմատար թուղթ

բաժանել զթուղթս

խառնել զթուղթս

քեզ անկ է սկսանել, քո է կարգ թղթոյ

բանալ, ցուցանել զձեռինն թուղթ

գիտել զներքոյս թղթոց

խարդախել ի խաղ թղթի

հմայել թղթովք

ապիկեալ, արծնեալ թուղթք

արժէից, յարգուն թուղթ


պատիժ

head

պատիժ • (patiž)

xcl-noun

պատիժ • (patiž)

patiž (romanization)
պատիժ (nominative singular)
պատիժք (nominative plural)
պատժի (genitive singular)
պատժաց (genitive plural)
պատժի (dative singular)
պատժաց (dative plural)
պատիժ (accusative singular)
պատիժս (accusative plural)
պատժէ (ablative singular)
պատժաց (ablative plural)
պատժաւ (instrumental singular)
պատժաւք = պատժօք (patžawkʻ = patžōkʻ) (instrumental plural)
պատժի (locative singular)
պատիժս (locative plural)
պատիժ (nominative singular)
պատիժք (nominative plural)
պատժոյ (genitive singular)
պատժոց (genitive plural)
պատժոյ (dative singular)
պատժոց (dative plural)
պատիժ (accusative singular)
պատիժս (accusative plural)
պատժոյ (ablative singular)
պատժոց (ablative plural)
պատժով (instrumental singular)
պատժովք (instrumental plural)
պատիժ (locative singular)
պատիժս (locative plural)

xcl-decl-noun

պատժաւք = պատժօք

Armenian: պատիժ (patiž)

An Iranian borrowing, probably composed with the preverb Proto-Iranian *pati- and the etymon of տոյժ (toyž). Old Georgian პატიჟი (ṗaṭiži, “punishment”) is from the same Iranian source, according to Ačaṙean borrowed via Armenian.

cog

պատիժ մահու

առանց պատժոց, պատժի

անկանել ընդ պատժով

պատիժ տալ

դնել պատիժ ի վերայ

զանիրաւութեան պատիժս արկանել զնովաւ


որակ

orak (romanization)
որակ (nominative singular)
որակք (nominative plural)
որակի (genitive singular)
որակաց (genitive plural)
որակի (dative singular)
որակաց (dative plural)
որակ (accusative singular)
որակս (accusative plural)
որակէ (ablative singular)
որակաց (ablative plural)
որակաւ (instrumental singular)
որակաւք = որակօք (orakawkʻ = orakōkʻ) (instrumental plural)
որակի (locative singular)
որակս (locative plural)

xcl-decl-noun

որակաւք = որակօք

Armenian: որակ (orak)


քանակ

head

քանակ • (kʻanak)

xcl-noun

քանակ • (kʻanak)

kʻanak (romanization)
քանակ (nominative singular)
քանակք (nominative plural)
քանակի (genitive singular)
քանակաց (genitive plural)
քանակի (dative singular)
քանակաց (dative plural)
քանակ (accusative singular)
քանակս (accusative plural)
քանակէ (ablative singular)
քանակաց (ablative plural)
քանակաւ (instrumental singular)
քանակի (locative singular)
քանակս (locative plural)

xcl-decl-noun

քանակաւք = քանակօք

→ Armenian: քանակ (kʻanak) (learned)


թագուհի

head

թագուհի • (tʻaguhi)

xcl-noun

թագուհի • (tʻaguhi)

tʻaguhi (romanization)
թագուհի (nominative singular)
թագուհիք (nominative plural)
թագուհւոյ (genitive singular)
թագուհեաց (genitive plural)
թագուհւոյ (dative singular)
թագուհեաց (dative plural)
թագուհի (accusative singular)
թագուհիս (accusative plural)
թագուհւոյ (ablative singular)
թագուհեաց (ablative plural)
թագուհեաւ (instrumental singular)
թագուհի (locative singular)
թագուհիս (locative plural)

xcl-decl-noun

թագուհեաւք = թագուհեօք

Armenian: թագուհի (tʻaguhi)

The original spelling is թագուրհի (tʻagurhi), borrowed wholly from Iranian, ultimately from Proto-Iranian *tāga-brθr̥yā, but the exact origin is undetermined. The first component is also found in թագ (tʻag), թագաւոր (tʻagawor). For the ending see -ուհի (-uhi).


հարց

head

հարց • (harcʻ)

xcl-noun

հարց • (harcʻ)

harcʻ (romanization)
հարց (nominative singular)
հարցք (nominative plural)
հարցի (genitive singular)
հարցից (genitive plural)
հարցի (dative singular)
հարցից (dative plural)
հարց (accusative singular)
հարցս (accusative plural)
հարցէ (ablative singular)
հարցից (ablative plural)
հարցիւ (instrumental singular)
հարցիւք (instrumental plural)
հարցի (locative singular)
հարցս (locative plural)

Armenian: հարց (harcʻ)

հարց եւ խնդիր առնել

to ask, to make inquiries, to inquire about

ի հարց եւ ի փորձ արկանել, անկանել

ի հարց եւ ի խնդիր մտանել ընդ ումեք

հարց եւ փորձ

հարց եւ քնին առնել

question, demand, interrogation, examination


հարց

head

հարց • (harcʻ)


ծիածան

ciacan (romanization)
ծիածան (nominative singular)
ծիածանք (nominative plural)
ծիածանի (genitive singular)
ծիածանաց (genitive plural)
ծիածանի (dative singular)
ծիածանաց (dative plural)
ծիածան (accusative singular)
ծիածանս (accusative plural)
ծիածանէ (ablative singular)
ծիածանաց (ablative plural)
ծիածանաւ (instrumental singular)
ծիածանի (locative singular)
ծիածանս (locative plural)

xcl-decl-noun

ծիածանաւք = ծիածանօք

Armenian: ծիածան (ciacan)

The origin is unknown.
Martirosyan interprets as “the sign of the Sky/Thunder-god”, assimilated from *տիածան (*tiacan) or *ճիածան (*čiacan), from Proto-Armenian *Tiw (“Sky-god, Thunder-god”) (see տիւ (tiw)) + -ա- (-a-) + *ծան- (*can-, “sign, omen”) (see ճանաչեմ (čanačʻem)). Developing this suggestion, Petrosyan identifies the second element with ածան-իմ (acan-im, “to encircle, tie a girdle”), ած-եմ (ac-em, “to bring, lead; to tie (a girdle)”), explaining the formation as "the belt of Sky God".

unk

unknown

inh

Եւ տեսի այլ հրեշտակ զօրաւոր՝ զի իջանէր յերկնից՝ եւ զգեցեալ էր ա՛մպ, եւ ծիածա՛ն ի գլուխ նորա․ եւ երեսք նորա իբրեւ զարեգակն, եւ ոտք նորա որպէս սի՛ւն հրոյ:

Translation by King James Version
And I saw another mighty angel come down from heaven, clothed with a cloud: and a rainbow [was] upon his head, and his face [was] as it were the sun, and his feet as pillars of fire.

Ew tesi ayl hreštak zōrawor, zi iǰanēr yerknicʻ, ew zgecʻeal ēr ámp, ew ciacán i glux nora; ew ereskʻ nora ibrew zaregakn, ew otkʻ nora orpēs síwn hroy:

Եւ սիւն լուսոյ ըստ օրինակի ծիածանի իջեալ յերկնից՝ շուրջ պարուրեալ զնահատակաց զմարմինս ծրափակէր։

5th century, Łazar Pʻarpecʻi, Patmutʻiwn Hayocʻ [History of Armenia] 77

Translation by Robert W. Thomson
A column of light descended like a rainbow from heaven, surrounding and enveloping the bodies of the martyrs.

Ew siwn lusoy əst ōrinaki ciacani iǰeal yerknicʻ, šurǰ parureal znahatakacʻ zmarmins crapʻakēr.

Ա՛յլ ինչ ասէ․ ոչ եղիցի այդու նշան՝ եթէ փարատումն անձրեւի ծիածանաւդ լինիցի, նա եւ ոչ ուխտն այն այնպէս հաստատուն կայցէ․ քանզի եւ զքսան աւր բազում անգամ չերեւի ծիածանն՝ վասն անձրեւին յաճախութեան։

5th century, Eusebius of Emesa, Meknutʻiwnkʻ utʻamatean grocʻ Astuacašnčʻin [Commentary on Octateuch]

Áyl inčʻ asē; očʻ ełicʻi aydu nšan, etʻē pʻaratumn anjrewi ciacanawd linicʻi, na ew očʻ uxtn ayn aynpēs hastatun kaycʻē; kʻanzi ew zkʻsan awr bazum angam čʻerewi ciacann, vasn anjrewin yačaxutʻean.

Ոմանք կարծեն աղեղն ասել զ՚ի յոմանցն կոչեցեալ Արամազդայ գօտի, ի ձեւոյն զհաստատուն նշանակ առեալ վասն ծիածանին։
Omankʻ karcen ałełn asel z’i yomancʻn kočʻecʻeal Aramazday gōti, i jewoyn zhastatun nšanak aṙeal vasn ciacanin.
Translation by Mkrtičʻ Awgerean
Quidam autumant arcum dicere illud, quod a nonոսllis Zona Jovis appellatur, ex figura constantem referentes similitudinem ob iridem.

6th century, Philo of Alexandria, I linelutʻeann xndrocʻ ew lucmancʻ [Quaestiones et Solutiones in Genesim]

և խոստացեալ պատարագընկալին՝ ոչ ևս զնոյն հատուցանել երկրի ուխտ յաւիտենական հաստատեալ՝ զաղեղն իմ եդից յամպս, որ է ծիածանդ, զոր ոմանք հուր մեկնեալ յամպոյ ասացին, և որդիք տարրապաշտիցն՝ գօտի Արամազդայ։

10/13th century, Tʻovmay Arcruni and Ananun, Patmutʻiwn tann Arcruneacʻ [History of the House of Artsrunik]

Translation by Robert W. Thomson
He who received the offerings promised no more to inflict that same punishment on men and established an eternal covenant: “I shall place my arc in the clouds,” which is the rainbow. Some say that it is fire emerging from cloud, and those who worship the elements (say it is) the belt of Aramazd.

ew xostacʻeal pataragənkalin, očʻ ews znoyn hatucʻanel erkri uxt yawitenakan hastateal, załełn im edicʻ yamps, or ē ciacand, zor omankʻ hur mekneal yampoy asacʻin, ew ordikʻ tarrapašticʻn, gōti Aramazday.


ջրամբար

head

ջրամբար • (ǰrambar)

xcl-noun

ջրամբար • (ǰrambar)

Armenian: ջրամբար (ǰrambar)