նշխար

head

նշխար • (nšxar)

xcl-noun

նշխար • (nšxar)

nšxar (romanization)
նշխար (nominative singular)
նշխարք (nominative plural)
նշխարի (genitive singular)
նշխարաց (genitive plural)
նշխարի (dative singular)
նշխարաց (dative plural)
նշխար (accusative singular)
նշխարս (accusative plural)
նշխարէ (ablative singular)
նշխարաց (ablative plural)
նշխարաւ (instrumental singular)
նշխարի (locative singular)
նշխարս (locative plural)

xcl-decl-noun

նշխարաւք = նշխարօք

desctree

Armenian: նշխար (nšxar), նշխարք (nšxarkʻ) — dialectal
→⇒ Udi: нишкъатӏ (nišq̇aṭ), нишкъарт (nišq̇art)

From Middle Iranian *nišxʷar. See Persian نشخوار (nešxvâr, “cud; remnants of animal fodder”) for more.

cog

նշխարք եւ նշմարք հայաստանի ― nšxarkʻ ew nšmarkʻ hayastani ― the antiquities of Armenia (Picturesque Armenia)

bit, piece, particle, fragment; rest, residue

նշխարք սրբոց

տուփ նշխարաց

նշխար պատարագի

նշխար կնքոյ

նշխար գործել/կազմել

(Christianity) sacramental bread, consecrated bread, host


ժողովուրդ

head

ժողովուրդ • (žołovurd)

xcl-noun

ժողովուրդ • (žołovurd)

žołovurd (romanization)
ժողովուրդ (nominative singular)
ժողովուրդք (nominative plural)
ժողովրդեան (genitive singular)
ժողովրդեանց (genitive plural)
ժողովրդեան (dative singular)
ժողովրդեանց (dative plural)
ժողովուրդ (accusative singular)
ժողովուրդս (accusative plural)
ժողովրդենէ (ablative singular)
ժողովրդեանց (ablative plural)
ժողովրդեամբ (instrumental singular)
ժողովրդեամբք (instrumental plural)
ժողովրդեան (locative singular)
ժողովուրդս (locative plural)
ժողովուրդ (nominative singular)
ժողովուրդք (nominative plural)
ժողովրդոյ (genitive singular)
ժողովրդոց (genitive plural)
ժողովրդոյ (dative singular)
ժողովրդոց (dative plural)
ժողովուրդ (accusative singular)
ժողովուրդս (accusative plural)
ժողովրդոյ (ablative singular)
ժողովրդոց (ablative plural)
ժողովրդով (instrumental singular)
ժողովրդովք (instrumental plural)
ժողովուրդ (locative singular)
ժողովուրդս (locative plural)

xcl-decl-noun

ժողովրդեամբք

post-classically i-type genitive-dative singular ժողովրդի (žołovrdi) and ablative singular ժողովրդէ (žołovrdē) are also attested

desctree

Armenian: ժողովուրդ (žoġovurd)
→ Udi: жогъовурт (žoɣovurt)

→ Aghwan: 𐔷𐕒𐔾𐕒𐕛𐕒𐕡𐕙𐔳 (žolovurd)

From ժողովեմ (žołovem, “to assemble”) + -ուրդ (-urd).


մարդիկ

mardik (romanization)
մարդիկ (nominative singular uncountable)
մարդկան (genitive singular uncountable)
մարդկան (dative singular uncountable)
մարդիկ (accusative singular uncountable)
մարդկանէ (ablative singular uncountable)
մարդկամբ (instrumental singular uncountable)
մարդկան (locative singular uncountable)

xcl-decl-noun-unc

The instrumental can also be <i class="Armn mention" lang="xcl">մարդկաւ</i> (mardkaw).

Armenian: մարդիկ (mardik)

A collective noun formed from մարդ (mard, “man, human”).

ամենայն մարդիկ

որդիք մարդկան

գրագէտ մարդիկ

մարդիկս յարդարել

(collectively) men, mankind, the human race, the world


մար

mar (romanization)
մար (nominative singular)
մարք (nominative plural)
մարի (genitive singular)
մարաց (genitive plural)
մարի (dative singular)
մարաց (dative plural)
մար (accusative singular)
մարս (accusative plural)
մարէ (ablative singular)
մարաց (ablative plural)
մարաւ (instrumental singular)
մարաւք = մարօք (marawkʻ = marōkʻ) (instrumental plural)
մարի (locative singular)
մարս (locative plural)

xcl-decl-noun

մարաւք = մարօք

From Parthian 𐭌𐭀𐭃 (mʾd /māδ/). Compare Old Persian 𐎶𐎠𐎭 (m-a-d /māda/).


կար

kar (romanization)
կար (nominative singular)
կարք (nominative plural)
կարոյ (genitive singular)
կարոց (genitive plural)
կարոյ (dative singular)
կարոց (dative plural)
կար (accusative singular)
կարս (accusative plural)
կարոյ (ablative singular)
կարոց (ablative plural)
կարով (instrumental singular)
կարովք (instrumental plural)
կար (locative singular)
կարս (locative plural)

i-type plural instrumental կարիւք (kariwkʻ) and u-type plural genitive կարուց (karucʻ) are also attested

Armenian: կար (kar)

Եւ կապեցին զնա երիւք կարովք նորովք, եւ հանին զնա ի վիմէն:

5th century, Bible, Book of Judges 15.13

And they bound him with three new cords, and brought him up from the rock.

Ew kapecʻin zna eriwkʻ karovkʻ norovkʻ, ew hanin zna i vimēn:

կարս հարկանել

(post-Classical) the act of sewing, needlework; something sewn; seam


կար

kar (romanization)
կար (nominative singular)
կարք (nominative plural)
կարի (genitive singular)
կարից (genitive plural)
կարի (dative singular)
կարից (dative plural)
կար (accusative singular)
կարս (accusative plural)
կարէ (ablative singular)
կարից (ablative plural)
կարիւ (instrumental singular)
կարիւք (instrumental plural)
կարի (locative singular)
կարս (locative plural)

the genitive can be o-type կարոյ (karoy) and the locative u-type կարու (karu)

Related to կար-եմ (kar-em, “to be able to”), կար-ի (kar-i, “very”) and ապի-կար (api-kar, “powerless”). An Iranian borrowing, but the underlying Iranian source is disputed. Most likely it is a reflex of Proto-Iranian *kar- (“to do, make”), whence Persian کردن (kardan, “to do, make”), Parthian 𐫞𐫀𐫡 (qʾr /kār/, “work, task; act, deed, affair(s); use”). The relevant sense development is seen in the following reflexes of that root: Northern Kurdish kar-, Munji [script needed] (kərkər-), Wakhi [script needed] (kərc(ə)r-, “to be able to, can”). Less likely borrowed from a cognate of Sogdian [script needed] (kʾδy /kāδy/e/ī/, “very”); note especially կարի (kari, “very”).
Native etymologies have also been proposed, but these should be abandoned because ապի-կար (api-kar, “powerless”) can only be formed within Iranian and wholly-borrowed whence. In inner-Armenian formations the negative prefix has the form ապ(ա)- (ap(a)-) whereas it is ապի- (api-) (from Iranian *apē-) only in wholly borrowed terms like ապիզար (apizar), ապիմակ (apimak), ապիրատ (apirat).

m+

ոչ գոյ ի ձեռս մեր կար

ի վեր քան զկար իւրեանց

ըստ կարի

ըստ կարի փութով

ըստ կարի նուազ

իւրաքանչիւր ըստ իւրում կարի

որչափ ի կարի քում իցէ

as much as you can or as lies in your power

ըստ իւրում կարի, որչափ էր նորա կար եւ զօրութիւն

as much as he could or as was possible for him

əst iwrum kari, orčʻapʻ ēr nora kar ew zōrutʻiwn

ըստ կարի զորութեան իմոյ

to the utmost of my power, the best I can, all I can


եղար

head

եղար • (ełar)

xcl-noun

եղար • (ełar)

Օf uncertain origin. Possibly connected with եղեռն (ełeṙn). Post-classically the root became *եղեր (ełer), hence the derived terms.


պահպանակ

pahpanak (romanization)
պահպանակ (nominative singular)
պահպանակք (nominative plural)
պահպանակի (genitive singular)
պահպանակաց (genitive plural)
պահպանակի (dative singular)
պահպանակաց (dative plural)
պահպանակ (accusative singular)
պահպանակս (accusative plural)
պահպանակէ (ablative singular)
պահպանակաց (ablative plural)
պահպանակաւ (instrumental singular)
պահպանակի (locative singular)
պահպանակս (locative plural)

xcl-decl-noun

պահպանակաւք = պահպանակօք

Armenian: պահպանակ (pahpanak)

պահպանակ զէնք

պահպանակ լանջաց

պահպանակ բազկաց

պահպանակ բարձից ― pahpanak barjicʻ ― greaves, legpiece

վերտ պահպանակ

ջղեայ եւ կաշեայ պահպանակ


մուտ

head

մուտ • (mut)

xcl-noun

մուտ • (mut)

mut (romanization)
մուտ (nominative singular)
մուտք (nominative plural)
մտի (genitive singular)
մտից (genitive plural)
մտի (dative singular)
մտից (dative plural)
մուտ (accusative singular)
մուտս (accusative plural)
մտէ (ablative singular)
մտից (ablative plural)
մտիւ (instrumental singular)
մտիւք (instrumental plural)
մտի (locative singular)
մուտս (locative plural)

xcl-decl-noun

post-classically the genitive can be o-type <i class="Armn mention" lang="xcl">մտոյ</i> (mtoy)

Armenian: մուտք (mutkʻ), մտից (mticʻ)

մուտք եւ ելք

մուտ եւ ել նաւաց

մուտ առնել

մուտ եւ ել առնել

մուտ/մուտս գտանել

to be admitted, to have access, to be received

իմանալ զմուտ եւ զել ուրուք

to know all a person's goings out and comings in, all his designs and actions

ժամս որոշել ել եւ մտից

համարձակ մուտ շնորհել առ ինքն

ոչ գիտեմ զել եւ զմուտ իմ

խաղաղութի՞ւն իցէ մուտդ քո

the act of entering, entry, coming or going in, introduction, access, approach, admission

մուտ ամսոյ

the place of entrance, gate, street door, portal; porch, atrium, vestibule

մուտ եւ ել/ել եւ մուտ

մուտք արեւու

sunset, setting, going down; the setting sun, the west

մուտք արեւային

մուտք աստեղ

յելից մինչեւ ցմուտս արեւու

ի մտից արեւու

ի մուտս լինել/դառնալ արեւու


մտից

head

մտից • (mticʻ)


թաղ

թաղ • (tʻał)

desctree

Armenian: թաղ (tʻaġ)
→ Northern Kurdish: t’aẍ
→ Udi: тагъ (taɣ)

Probably from Proto-Indo-European *tl̥h₂-, the zero-grade of *telh₂- (“ground”), and related to թաղեմ (tʻałem, “to bury”).

Իսկ որ յառաջագոյն շինեալ Բիւզանդիոսն էր՝ է թաղ մի յեզեր նորին քաղաքի, որ մինչև ցայսօր նորին անուամբ կոչի Բիւզանդիոս:

5th century, Łazar Pʻarpecʻi, Patmutʻiwn Hayocʻ [History of Armenia] 3

Translation by Robert W. Thomson
The Byzantium that was built earlier is a quarter at the edge of the city, which up to today is called by its name Byzantium.

Isk or yaṙaǰagoyn šineal Biwzandiosn ēr, ē tʻał mi yezer norin kʻałakʻi, or minčʻew cʻaysōr norin anuamb kočʻi Biwzandios:

Այլև՝ որպէս քաղաք ասելն՝ նշանակէ զզգալիս, որ թաղք թաղք շինեցաւ յամենայն երկիր․ նման գոլ իմանալւոյն՝ որ անդ են դասք և թաղք զօրացն հրեղինաց, ուր և զպակասն լնուն որդիք Ադամայ, շինեալք զաւերեալն յապստամբէն։

13th century, Vardan Arewelcʻi, Meknutʻiwn Sałmosacʻ Dawtʻi [Commentary on Psalms of David]

Aylew, orpēs kʻałakʻ aseln, nšanakē zzgalis, or tʻałkʻ tʻałkʻ šinecʻaw yamenayn erkir; nman gol imanalwoyn, or and en daskʻ ew tʻałkʻ zōracʻn hrełinacʻ, ur ew zpakasn lnun ordikʻ Adamay, šinealkʻ zawerealn yapstambēn.


թաղ

head

թաղ • (tʻał)

→? Khinalug: ттагьла (tːahla)

A Zan borrowing, ultimately from Proto-Kartvelian *tel- (“to trample, to tighten”), whence Mingrelian თალ-უას (tal-uas, “to trample”), Georgian თელ-ავს (tel-avs, “to trample; to felt”) etc.
The more basic meaning "dense, compacted, fulled" is seen in the derivatives թաղ-ուն (tʻał-un), reduplicated թա-թաղ-ուն (tʻa-tʻał-un, “thick, compact, dense”), թաղ-կ-իմ (tʻał-k-im, “to be pressed closely together”).
According to Ačaṙyan, the following group of words in neighbouring languages is directly or indirectly borrowed from Armenian: Georgian თალია (talia, “animal-skin bag; sack”), თალაია (talaia, “animal-skin bag”), თალისა (talisa, “bale (of unsorted wool etc)”), Bats თაჲლზი (taylzi, “saddlebag”), Persian تله (tala, “bag”), تلیسه (talîsa, “saddlecloth, saddlebag”), Classical Syriac ܬܠܝܣܐ (talīsā, “bag, small sack”), Arabic تِلِّيس (tillīs, “sack”), Azerbaijani təlis (“sackcloth; sack”), dialectal Turkish telis (“a kind of sack”), Kazakh талыс (talys, “a small bag of hide”), Byzantine Greek θαλλίς (thallís, “pouch, bag; a measure of grain; a basket of twigs”), θαλλίον (thallíon), θάλιον (thálion, “foliage or twigs”), θαλλίν (thallín, “basket of twigs”) – confounded apparently with θαλλός (thallós, “shoot, branch; palm leaf”) –, Coptic ⲑⲁⲗⲗⲓⲥ (thallis), ⲑⲁⲗⲓⲥ (thalis), ⲑⲁⲗⲓⲉ (thalie), ⲑⲁⲗⲓⲉ (thalie), ⲑⲁⲗⲙ (thalm), ⲧⲁⲗⲓⲥ (talis), ⲧⲁⲗⲗⲓⲥ (tallis, “sack as either a blanket or corn measure or shirt”). For the sense development compare քուրձ (kʻurj). The variation in forms can be explained by թաղ (tʻał), its derivative թաղի (tʻałi), plural nominative թաղի-ք (tʻałi-kʻ), plural accusative թաղի-ս (tʻałi-s); the latter two are used as frozen nominative singulars denoting "felt" and goods made of felt in Middle Armenian and in the dialects.

cog

[…] և ի տունջեան ամպ թանձրախոծ իբրև զթաղ լմեալ բալաձև սպիտակափայլ յոյժ․ զայնմանէ ասէին՝ երկիր օտար անծանօթ։
[…]ew i tunǰean amp tʻanjraxoc ibrew ztʻał lmeal balajew spitakapʻayl yoyž; zaynmanē asēin, erkir ōtar ancanōtʻ.

10/13th century, Tʻovmay Arcruni and Ananun, Patmutʻiwn tann Arcruneacʻ [History of the House of Artsrunik]

Translation by Robert W. Thomson
[…] and in the daytime [it is covered with] a very dense cloud like soft felt, in the form of a very bright white mist.

Եւ որք մերձ առ պարսպօքն զճակատն վառէին և զմարտն գրգռէին՝ զգեստն ինքեանց յասուէից կազմեալ, զոր ի զօրութիւն թիկանց ուժոյ բազկաց ճնշեալ և մածուցեալ ընդ միմեանս՝ զնրբութիւն մազոյն թաղ կոչեցին, զոր ի ջուր եդեալ՝ ծծէ իբրև զսպունգ, զայն զինեալ ի վերայ անձանց՝ սաստկացուցանեն զպատերազմն, աներկիւղ մնալով ի հրոյն տոչորմանէ

Translation by Robert W. Thomson
Those near the ramparts equipped the battle line and provoked battle. They put on garments made from woollen fleeces, pressed and glued together by powerful arms to strengthen the backs; they called the fine hairs “felt.” Placed in water, it soaks it up like a sponge. Putting this on themselves as armour, they [the Muslims] render combat more intense since they are not frightened by the heat of the fire.

Ew orkʻ merj aṙ parspōkʻn zčakatn vaṙēin ew zmartn grgṙēin, zgestn inkʻeancʻ yasuēicʻ kazmeal, zor i zōrutʻiwn tʻikancʻ užoy bazkacʻ čnšeal ew macucʻeal ənd mimeans, znrbutʻiwn mazoyn tʻał kočʻecʻin, zor i ǰur edeal, ccē ibrew zspung, zayn zineal i veray anjancʻ, sastkacʻucʻanen zpaterazmn, anerkiwł mnalov i hroyn točʻormanē


կիր

kir (romanization)
կիր (nominative singular)
կիրք (nominative plural)
կրոյ (genitive singular)
կրոց (genitive plural)
կրոյ (dative singular)
կրոց (dative plural)
կիր (accusative singular)
կիրս (accusative plural)
կրոյ (ablative singular)
կրոց (ablative plural)
կրով (instrumental singular)
կրովք (instrumental plural)
կիր (locative singular)
կիրս (locative plural)

Armenian: կիր (kir)
→ Zazaki: kirey

→ Old Georgian: კირი (ḳiri) (see there for further descendants)

From Akkadian 𒌋𒀜 (kīru), from Sumerian 𒌋𒀜 (gir, “oven, kiln”).

lime (calcium-containing inorganic mineral)

(figuratively, pathology) a kind of white blister, morphew (a malignant itch)


կիր

kir (romanization)
կիր (nominative singular)
կիրք (nominative plural)
կրի (genitive singular)
կրից (genitive plural)
կրի (dative singular)
կրից (dative plural)
կիր (accusative singular)
կիրս (accusative plural)
կրէ (ablative singular)
կրից (ablative plural)
կրիւ (instrumental singular)
կրիւք (instrumental plural)
կրի (locative singular)
կիրս (locative plural)

desc

→ Armenian: կիրք (kirkʻ), ⇒ կիրառել (kiraṙel), ⇒ կիրարկել (kirarkel) (learned)

Uncertain. According to Ałayan, from Proto-Indo-European *gʷērh₂-, from *gʷerh₂- (“heavy”).
The sense of "Passover" is a semantic loan from Ancient Greek πάσχα (páskha, “Passover”), which was mistakenly etymologized from πάσχω (páskhō, “to bear, suffer”). The rest of the senses all developed from the basic meaning "to bear, to carry".

semantic loan

the act of carrying, bearing or being subjected to an action

ի կիր ածել

ի կիր առնուլ

ի կիր արկանել

(in the plural, grammar) symbol used to split a word into syllables


վերմակ

vermak (romanization)
վերմակ (nominative singular)
վերմակք (nominative plural)
վերմակի (genitive singular)
վերմակաց (genitive plural)
վերմակի (dative singular)
վերմակաց (dative plural)
վերմակ (accusative singular)
վերմակս (accusative plural)
վերմակէ (ablative singular)
վերմակաց (ablative plural)
վերմակաւ (instrumental singular)
վերմակի (locative singular)
վերմակս (locative plural)

xcl-decl-noun

վերմակաւք = վերմակօք

→ Armenian: վերմակ (vermak)

An Iranian borrowing. Compare Khotanese [script needed] (aurmaka, “covering”), Ossetian уормег (uormeg, “cloak”), Sanskrit वर (vara, “covering, enclosing”). Ultimately from Proto-Indo-European *wer- (“to cover, envelop”).


բարձ

barj (romanization)
բարձ (nominative singular)
բարձք (nominative plural)
բարձի (genitive singular)
բարձից (genitive plural)
բարձի (dative singular)
բարձից (dative plural)
բարձ (accusative singular)
բարձս (accusative plural)
բարձէ (ablative singular)
բարձից (ablative plural)
բարձիւ (instrumental singular)
բարձիւք (instrumental plural)
բարձի (locative singular)
բարձս (locative plural)

Armenian: բարձ (barj)

→ Chechen: барч (barč)

→ Georgian: ბარძაყი (barʒaq̇i)

From Iranian *barz-, from Proto-Iranian *barjíš (“pillow”), from Proto-Indo-Iranian *bʰarȷ́ʰíš. The later senses developed from the original meaning of "pillow".

փետրալից բարձ

բարձ երեսաց

բարձ առաջին

cushion for sitting, considered a sign of dignity

բարձ տալ ումեք


աղուէս

head

աղուէս • (ałuēs)

xcl-noun

աղուէս • (ałuēs)

ałuēs (romanization)
աղուէս (nominative singular)
աղուէսք (nominative plural)
աղուեսու (genitive singular)
աղուեսուց (genitive plural)
աղուեսու (dative singular)
աղուեսուց (dative plural)
աղուէս (accusative singular)
աղուէսս (accusative plural)
աղուեսէ (ablative singular)
աղուեսուց (ablative plural)
աղուեսու (instrumental singular)
աղուեսուք (instrumental plural)
աղուեսու (locative singular)
աղուէսս (locative plural)

xcl-decl-noun

the nominative plural can be n-type աղուեսունք (ałuesunkʻ), and the accusative/locative plural can be n-type աղուեսունս (ałuesuns)
the genitive/dative singular can also be o-type աղուեսոյ (ałuesoy)

Middle Armenian: աղուվէս (aġuvēs)

Armenian: աղվես (aġves)

Related to Ancient Greek ἀλώπηξ (alṓpēx, “fox”), Sanskrit लोपाश (lopāśá), Persian روباه (rubâh), possibly also to Proto-Celtic *loɸernos, Avestan 𐬭𐬀𐬋𐬞𐬌 (raōpi), Latin vulpēs (“fox”), Lithuanian lãpė, and either inherited from Proto-Indo-European or of non-Indo-European substrate origin.

շնջրիք եւ աղուէսք եւ նապաստակք մի՛ մեռցին։

5th century, Ełišē, Vasn Vardanay ew Hayocʻ paterazmin [History of Vardan and the Armenian War] Chapter 2

Translation by Robert W. Thomson
Otters, foxes, and hares shall not be killed.

šnǰrikʻ ew ałuēskʻ ew napastakkʻ mí meṙcʻin.

Զաղուեսէ [translating ἀλώπηξ (alṓpēx)] ասէ բարոյախաւսն, թէ ամենեւին նենգաւոր է եւ դրժող է անասունս․ յորժամ քաղցնու եւ չգտանէ ինչ որ որս առնէ եւ ուտել, երթայ գտանէ ջղջ ինչ տեղի կամ ուր յարդ կայ, եւ ի մոխրի թաւալի եւ երթայ անկանի ի դաշտի ուրեք եւ ի վեր եւեթ չհայի եւ զշունչն յինքն ամփոփէ եւ ուռուցանէ զինքն ամենեւիմբ։
Załuesē [translating ἀλώπηξ (alṓpēx)] asē baroyaxawsn, tʻē amenewin nengawor ē ew držoł ē anasuns; yoržam kʻałcʻnu ew čʻgtanē inčʻ or ors aṙnē ew utel, ertʻay gtanē ǰłǰ inčʻ tełi kam ur yard kay, ew i moxri tʻawali ew ertʻay ankani i dašti urekʻ ew i ver ewetʻ čʻhayi ew zšunčʻn yinkʻn ampʻopʻē ew uṙucʻanē zinkʻn amenewimb.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).18.0–2

Concerning the Fox Physiologus says that this animal is in all respects insidious and perfidious. When it gets hungry and does not find any prey to hunt and to eat, it goes and finds a muddy place or wherever there is chaff, and rolls over the ashes and falls on its back in a field and does not look upwards and holds its breath and swells thoroughly.


ծիրանի

cirani (romanization)
ծիրանի (nominative singular)
ծիրանիք (nominative plural)
ծիրանւոյ (genitive singular)
ծիրանեաց (genitive plural)
ծիրանւոյ (dative singular)
ծիրանեաց (dative plural)
ծիրանի (accusative singular)
ծիրանիս (accusative plural)
ծիրանւոյ (ablative singular)
ծիրանեաց (ablative plural)
ծիրանեաւ (instrumental singular)
ծիրանի (locative singular)
ծիրանիս (locative plural)
ծիրանի (nominative singular)
ծիրանիք (nominative plural)
ծիրանւոյ (genitive singular)
ծիրանւոց (genitive plural)
ծիրանւոյ (dative singular)
ծիրանւոց (dative plural)
ծիրանի (accusative singular)
ծիրանիս (accusative plural)
ծիրանւոյ (ablative singular)
ծիրանւոց (ablative plural)
ծիրանւով (instrumental singular)
ծիրանւովք (instrumental plural)
ծիրանի (locative singular)
ծիրանիս (locative plural)

ծիրանեաւք = ծիրանեօք

→ Armenian: ծիրանի (cirani) (learned)

desc

→? Svan: წჷრნი (c̣ərni), წჷრა̈ნი (c̣əräni)

Either formed within Armenian as ծիրան (ciran, “apricot”) + -ի (-i, adjectival suffix), i.e. "apricot-colored", or in a more complicated relationship with ծիրան (ciran); see it for more.

af

ծիրանի Տիւրոսի/Ծուրայ

purple-fish (a shellfish yielding purple dye)

ծիրանիս արկանել

to be clad or clothed in purple, to assume the purple; (figuratively) to assume the imperial dignity


իղձ

iłj (romanization)
իղձ (nominative singular)
իղձք (nominative plural)
ըղձի (genitive singular)
ըղձից (genitive plural)
ըղձի (dative singular)
ըղձից (dative plural)
իղձ (accusative singular)
իղձս (accusative plural)
ըղձէ (ablative singular)
ըղձից (ablative plural)
ըղձիւ (instrumental singular)
ըղձիւք (instrumental plural)
ըղձի (locative singular)
իղձս (locative plural)
իղձ (nominative singular)
իղձք (nominative plural)
ըղձի (genitive singular)
ըղձաց (genitive plural)
ըղձի (dative singular)
ըղձաց (dative plural)
իղձ (accusative singular)
իղձս (accusative plural)
ըղձէ (ablative singular)
ըղձաց (ablative plural)
ըղձաւ (instrumental singular)
ըղձաւք = ըղձօք (əłjawkʻ = əłjōkʻ) (instrumental plural)
ըղձի (locative singular)
իղձս (locative plural)

xcl-decl-noun

ըղձաւք = ըղձօք

→ Armenian: իղձ (iġj) (learned)

Likely inherited from Proto-Indo-European *h₁iǵʰ-l- by metathesis, a derivative of *h₁eyǵʰ-. First etymologized by Tērvišean.

inh+

իղձ լինել

to wish for, to envy, to covet, to desire eagerly, to burn with envy, with impatience

լնուլ զիղձս իւր

to satisfy one's desire, one's curiosity

magician, sorcerer, foreteller of events


խոհ

xoh (romanization)
խոհ (nominative singular)
խոհք (nominative plural)
խոհի (genitive singular)
խոհից (genitive plural)
խոհի (dative singular)
խոհից (dative plural)
խոհ (accusative singular)
խոհս (accusative plural)
խոհէ (ablative singular)
խոհից (ablative plural)
խոհիւ (instrumental singular)
խոհիւք (instrumental plural)
խոհի (locative singular)
խոհս (locative plural)

→ Armenian: խոհ (xoh), խահ (xah)

From earlier *խորհ (*xorh), from Middle Iranian *xvarh. Compare Persian خوال (xvâl, “food”). The spelling խահ (xah) is from earlier *խարհ (*xarh), from the same Iranian source. The forms խոխ (xox) and խախ- (xax-) reflect dialectal/post-classical developments.


լիկ

lik (romanization)
լիկ (nominative singular)
լիկք (nominative plural)
լիկի (genitive singular)
լիկի (dative singular)
լիկ (accusative singular)
լիկս (accusative plural)
լիկէ (ablative singular)
լիկի (locative singular)
լիկս (locative plural)
լիկ (nominative singular)
լիկք (nominative plural)
լկի (genitive singular)
լկի (dative singular)
լիկ (accusative singular)
լիկս (accusative plural)
լկէ (ablative singular)
լկի (locative singular)
լիկս (locative plural)

xcl-decl-noun

the instrumental singular and the genitive/dative/instrumental plural are not attested, which does not allow determining whether the word followed an i-type or an i-a-type declension

From Proto-Indo-European *lig-, *leyg-. Cognate with Lithuanian liūgas (“puddle”), Latvian Ludza (“place name in Latvia”), Russian лужа (luža) and Albanian lëgatë (“puddle”). See also լիճ (lič).


աստուած

head

աստուած • (astuac)

xcl-noun

աստուած • (astuac)

astuac (romanization)
աստուած (nominative singular)
աստուածք (nominative plural)
աստուածոյ (genitive singular)
աստուածոց (genitive plural)
աստուածոյ (dative singular)
աստուածոց (dative plural)
աստուած (accusative singular)
աստուածս (accusative plural)
աստուածոյ (ablative singular)
աստուածոց (ablative plural)
աստուածով (instrumental singular)
աստուածովք (instrumental plural)
աստուած (locative singular)
աստուածս (locative plural)
աստուած (nominative singular)
աստուածք (nominative plural)
աստուծոյ (genitive singular)
աստուծոց (genitive plural)
աստուծոյ (dative singular)
աստուծոց (dative plural)
աստուած (accusative singular)
աստուածս (accusative plural)
աստուծոյ (ablative singular)
աստուծոց (ablative plural)
աստուծով (instrumental singular)
աստուծովք (instrumental plural)
աստուած (locative singular)
աստուածս (locative plural)

xcl-decl-noun

Older grammarians taught that the above declension is for “pagan gods” and that in the sense of “true God” the declension is Աստուծոյ (Astucoy), Աստուծով (Astucov), etc. However, this is incorrect. The word and its inflections were always written in an abbreviated form—Ած՟ (Ac.), Այ՟ (Ay.), յԱյ՟ (yAy.), Ավ՟ (Av.) etc., and in the situation where the correct inflections were not explicitly attested the Middle Armenian form Աստուծոյ (Astucoy), which had regularly developed from Old Armenian *Աստուածոյ (*Astuacoy), was taken to be true also for Old Armenian, and the incorrect spellings were introduced into manuscripts of Old Armenian made in the Middle Ages. That the correct forms are *Աստուածոյ (*Astuacoy) etc. is shown by phonological laws of Old Armenian and by the attested declension of the sense “false god”.

Armenian: աստված (astvac)

Uncertain. Numerous unsatisfactory etymologies have been proposed. See some of them inside the Further reading section.

արար Ած՟ զաշխարհս յանգոյից

տալ փառս Այ՟

to glorify God, to give or render glory to God, to thank God

ի պատկեր Այ՟

(capitalized, singular only) God of Christianity


լոյս

loys (romanization)
լոյս (nominative singular)
լոյսք (nominative plural)
լուսոյ (genitive singular)
լուսոց (genitive plural)
լուսոյ (dative singular)
լուսոց (dative plural)
լոյս (accusative singular)
լոյսս (accusative plural)
լուսոյ (ablative singular)
լուսոց (ablative plural)
լուսով (instrumental singular)
լուսովք (instrumental plural)
լոյս (locative singular)
լոյսս (locative plural)

Armenian: լույս (luys)

From Proto-Indo-European *lewkos or *lowkos, from *lewk-.

լոյս/լոյս անեղ

լոյս հաւատոյ, լոյս մտաց

լոյս քաղցր

լոյս զոդիակոսի ― loys zodiakosi ― northern lights (aurora borealis)

լոյս ելեկտրական

լոյս կազի

ի լոյս

by the light of, in broad daylight, openly, visibly

եղիցի՛ լոյս, եւ եղեւ լոյս

լոյս սո՛ւրբ, ողջո՛յն ընդ քեզ, անդրանիկ դու երկնից ծնունդ, եւ կամ՝ մշտնջենին յաւատակից դու ճառագայթ

hail, Holy Light! offspring of heaven firstborn, or of the Eternal coeternal beam

loys súrb, ołǰóyn ənd kʻez, andranik du erknicʻ cnund, ew kam, mštnǰenin yawatakicʻ du čaṙagaytʻ

չիք լոյս անվթար կամ բաժակ անմրուր

ծագել լուսոյ

մինչ լոյսն զգիշերն մերկանայր

it was scarcely break of day, at day break, at early down

ի լոյս գալ, ի կենաց հասանել

to come out, to appear; to come into the world, to he born; to give birth or life to

կորուսանել զլոյս աչաց

լոյս տալ աչաց

to open the eyes, to cause to perceive, to warn

ամփոփել լուսոյ ուրուք

no longer to behold the light of day, to die

ի լոյս ածել, հանել ի լոյս

to bring to light, to discover, to publish, to illustrate

ի լոյս ընծայել զմատեան

լոյս առնուլ

to see the day; to grow light; to be enlightened, illuminated

ի լոյս դառնալ

լոյս տալ

լոյս աչաց իմոց, լոյսդ իմ անձկութեան

light of my eyes, my life, my heart, my love, my darling, my dearest one, my sweet one

աչք իմ մի՛ տեսցէն զլոյս

brightness, splendour; fire; illumination; day; sun; sky; eye

(figuratively) consolation, relief, balm, balsam


լուսանունք

head

լուսանունք • (lusanunkʻ)

xcl-noun

լուսանունք • (lusanunkʻ)

desc

Armenian: → լուսան (lusan) (learned), > (Karabakh) լո̈ւսէմնը (lüsēmnə) (inherited), > (Ghazakh) լիսամ (lisam) (inherited)

Attested only once, in the plural. The singular can be reconstructed as *լուսանն (*lusann) or *լուսան (*lusan), theoretically also as *լուսանուն (*lusanun). Related to Ancient Greek λύγξ (lúnx), Proto-Slavic *rysь, Lithuanian lūšis, Proto-Germanic *luhsaz and inherited from a derivative of Proto-Indo-European *lewk-.

[…]և լուսանունք (var. լոյսանունք, լուսանիւթք) և ինձք և վագերք և կարճագիք և փիղք և եզնախոյք և զուարակափիղք[…]
[…]ew lusanunkʻ (var. loysanunkʻ, lusaniwtʻkʻ) ew injkʻ ew vagerkʻ ew karčagikʻ ew pʻiłkʻ ew eznaxoykʻ ew zuarakapʻiłkʻ[…]

5th century, with changes and additions in later centuries, Alexander Romance

Translation by Albert M. Wolohojian
[…] and lynxes, leopards, and tigers, and scorpions, and elephants, and wild oxen, and bull elephants […]


կարթ

head

կարթ • (kartʻ)

xcl-noun

կարթ • (kartʻ)

kartʻ (romanization)
կարթ (nominative singular)
կարթք (nominative plural)
կարթի (genitive singular)
կարթից (genitive plural)
կարթի (dative singular)
կարթից (dative plural)
կարթ (accusative singular)
կարթս (accusative plural)
կարթէ (ablative singular)
կարթից (ablative plural)
կարթիւ (instrumental singular)
կարթիւք (instrumental plural)
կարթի (locative singular)
կարթս (locative plural)

Armenian: կարթ (kartʻ)

desc

Old Georgian: კართი (ḳarti), კარსი (ḳarsi)

From Proto-Armenian *kar(p)tʰi-, from Proto-Indo-European *gr̥(b)-ti-, from *ger-b- (“to bend”). Cognate with Proto-Slavic *gъrbъ (“hump”) (Russian горб (gorb)), Lithuanian gárbana (“lock, curl”), Proto-Germanic *krappô (“hook; clasp”).

կարթ ընկենուլ

hook-like projection on the legs of birds or insects

(figuratively) trap, snare that deceives people by luring


նաւ

naw (romanization)
նաւ (nominative singular)
նաւք (nominative plural)
նաւի (genitive singular)
նաւաց (genitive plural)
նաւի (dative singular)
նաւաց (dative plural)
նաւ (accusative singular)
նաւս (accusative plural)
նաւէ (ablative singular)
նաւաց (ablative plural)
նաւաւ (instrumental singular)
նաւաւք = նաւօք (nawawkʻ = nawōkʻ) (instrumental plural)
նաւի (locative singular)
նաւս (locative plural)
նաւ (nominative singular)
նաւք (nominative plural)
նաւու (genitive singular)
նաւուց (genitive plural)
նաւու (dative singular)
նաւուց (dative plural)
նաւ (accusative singular)
նաւս (accusative plural)
նաւէ (ablative singular)
նաւուց (ablative plural)
նաւու (instrumental singular)
նաւուք (instrumental plural)
նաւու (locative singular)
նաւս (locative plural)
նաւ (nominative singular)
նաւք (nominative plural)
նաւոյ (genitive singular)
նաւոց (genitive plural)
նաւոյ (dative singular)
նաւոց (dative plural)
նաւ (accusative singular)
նաւս (accusative plural)
նաւոյ (ablative singular)
նաւոց (ablative plural)
նաւով (instrumental singular)
նաւովք (instrumental plural)
նաւ (locative singular)
նաւս (locative plural)

xcl-decl-noun

նաւաւք = նաւօք

Armenian: նավ (nav)

→ Old Georgian: ნავი (navi) (possibly)

Georgian: ნავი (navi)

→ Svan: ნა̈ვ (näv)

From Proto-Indo-European *néh₂us. A borrowing from the Iranian descendant of the same is formally possible (compare Middle Persian [Book Pahlavi needed] (nʾw /nāw/)), but the native origin is more likely.

cog

նաւ պատերազմիկ

նաւ մեծ

նաւ հրձիգ

նաւ հինից ― naw hinicʻ ― privateer, corsair

նաւ զօրագլխական ― naw zōraglxakan ― admiral's ship, flagship

նաւ զրահեալ

նաւ վաճառական

նաւ շոգեմուղ

նաւ առագաստաւոր

նաւ թեւճակաւոր

գումարտակ նաւուց

վարձ նաւու

վարձել զնաւ

կպրով օծանել/կպրաձիւթել զնաւ

կպրաձիւթող նաւուց ― kprajiwtʻoł nawucʻ ― caulker

մտանել, ելանել, երթալ ի նաւ

to embark, to go on shipboard, to go on board a ship, to take a shipping

ելանել ի նաւէ

դնել ի նաւ

հանել ի նաւէ

to disembark, to put a-shore, to unload goods


տրամագիծ

tramagic (romanization)
տրամագիծ (nominative singular)
տրամագիծք (nominative plural)
տրամագծի (genitive singular)
տրամագծաց (genitive plural)
տրամագծի (dative singular)
տրամագծաց (dative plural)
տրամագիծ (accusative singular)
տրամագիծս (accusative plural)
տրամագծէ (ablative singular)
տրամագծաց (ablative plural)
տրամագծաւ (instrumental singular)
տրամագծի (locative singular)
տրամագիծս (locative plural)

xcl-decl-noun

տրամագծաւք = տրամագծօք

Armenian: տրամագիծ (tramagic)

From տրամ (tram, “dia-”) + -ա- (-a-) + գիծ (gic, “line”). Calque of Ancient Greek διαγραφή (diagraphḗ) and διάγραμμα (diágramma).


ճաճանչ

head

ճաճանչ • (čačančʻ)

xcl-noun

ճաճանչ • (čačančʻ)

čačančʻ (romanization)
ճաճանչ (nominative singular)
ճաճանչք (nominative plural)
ճաճանչի (genitive singular)
ճաճանչից (genitive plural)
ճաճանչի (dative singular)
ճաճանչից (dative plural)
ճաճանչ (accusative singular)
ճաճանչս (accusative plural)
ճաճանչէ (ablative singular)
ճաճանչից (ablative plural)
ճաճանչիւ (instrumental singular)
ճաճանչիւք (instrumental plural)
ճաճանչի (locative singular)
ճաճանչս (locative plural)

xcl-decl-noun

This declension is attested post-classically. According to Nor Baṙgirkʿ Haykazean Lezui plural genitive ճաճանչաց (čačančʻacʻ) and plural instrumental ճաճանչօք (čačančʻōkʻ) are also attested.

Armenian: ճաճանչ (čačančʻ)

ճաճանչ սրբութեան ― čačančʻ srbutʻean ― monstrance, remonstrance

ray; light, glare, brilliancy, splendour

աղօտաճաճանչ

ałōtačačančʻ


ճառագայթ

head

ճառագայթ • (čaṙagaytʻ)

xcl-noun

ճառագայթ • (čaṙagaytʻ)

čaṙagaytʻ (romanization)
ճառագայթ (nominative singular)
ճառագայթք (nominative plural)
ճառագայթի (genitive singular)
ճառագայթից (genitive plural)
ճառագայթի (dative singular)
ճառագայթից (dative plural)
ճառագայթ (accusative singular)
ճառագայթս (accusative plural)
ճառագայթէ (ablative singular)
ճառագայթից (ablative plural)
ճառագայթիւ (instrumental singular)
ճառագայթիւք (instrumental plural)
ճառագայթի (locative singular)
ճառագայթս (locative plural)

Armenian: ճառագայթ (čaṙagaytʻ)

The root is *ճառագ (*čaṙag), of unknown origin, whence also dialectal and modern Armenian ճառագել (čaṙagel, “to shine, emit light”).

unk

unknown

ճառագայթս արձակել

light, splendour, brightness, brilliance


շող

šoł (romanization)
շող (nominative singular)
շողք (nominative plural)
շողոյ (genitive singular)
շողոց (genitive plural)
շողոյ (dative singular)
շողոց (dative plural)
շող (accusative singular)
շողս (accusative plural)
շողոյ (ablative singular)
շողոց (ablative plural)
շողով (instrumental singular)
շողովք (instrumental plural)
շող (locative singular)
շողս (locative plural)
շող (nominative singular)
շողք (nominative plural)
շողի (genitive singular)
շողից (genitive plural)
շողի (dative singular)
շողից (dative plural)
շող (accusative singular)
շողս (accusative plural)
շողէ (ablative singular)
շողից (ablative plural)
շողիւ (instrumental singular)
շողիւք (instrumental plural)
շողի (locative singular)
շողս (locative plural)

The origin is uncertain. See also նշոյլ (nšoyl).

շողս արձակել


շրջան

head

շրջան • (šrǰan)

xcl-noun

շրջան • (šrǰan)

šrǰan (romanization)
շրջան (nominative singular)
շրջանք (nominative plural)
շրջանի (genitive singular)
շրջանաց (genitive plural)
շրջանի (dative singular)
շրջանաց (dative plural)
շրջան (accusative singular)
շրջանս (accusative plural)
շրջանէ (ablative singular)
շրջանաց (ablative plural)
շրջանաւ (instrumental singular)
շրջանի (locative singular)
շրջանս (locative plural)

xcl-decl-noun

շրջանաւք = շրջանօք

Armenian: շրջան (šrǰan)

շրջան առնուլ

to turn, to make or take a turn; to turn or whirl round and round; to circulate, to revolve, to move; to spin round upon one leg

շրջանք ջուրց

շրջան մեծ

period or cycle of five hundred and thirty-two years

շրջան զօրաց

turn, gyre, turning, circuit, revolution, circumvolution, circulation, conversion; course, cycle, period, circle, round; turning, wheeling, winding; sinuosity


շուրջ

head

շուրջ • (šurǰ)

unk

unknown

շուրջ առնուլ


տրամաչափ

head

տրամաչափ • (tramačʻapʻ)

xcl-noun

տրամաչափ • (tramačʻapʻ)

From տրամ (tram, “dia-”) + -ա- (-a-) + չափ (čʻapʻ). Calque of Ancient Greek διάμετρος (diámetros).


չափ

head

չափ • (čʻapʻ)

xcl-noun

չափ • (čʻapʻ)

čʻapʻ (romanization)
չափ (nominative singular)
չափք (nominative plural)
չափոյ (genitive singular)
չափոց (genitive plural)
չափոյ (dative singular)
չափոց (dative plural)
չափ (accusative singular)
չափս (accusative plural)
չափոյ (ablative singular)
չափոց (ablative plural)
չափով (instrumental singular)
չափովք (instrumental plural)
չափ (locative singular)
չափս (locative plural)
չափ (nominative singular)
չափք (nominative plural)
չափու (genitive singular)
չափուց (genitive plural)
չափու (dative singular)
չափուց (dative plural)
չափ (accusative singular)
չափս (accusative plural)
չափէ (ablative singular)
չափուց (ablative plural)
չափու (instrumental singular)
չափուք (instrumental plural)
չափու (locative singular)
չափս (locative plural)

xcl-decl-noun

the singular instrumental can be i-a type <i class="Armn mention" lang="xcl">չափաւ</i> (čʻapʻaw)

ըստ չափու

զչափ առնուլ

to measure, to prove, to weigh; to try, to feel

առնուլ զչափ հանդերձի

չափով

միտք նորա չափով ― mitkʻ nora čʻapʻov ― person of shallow intellect or weak mind

ի չափու ունել

to confine within due limits, to limit, to keep within bounds, to restrain, to repress

ի չափու ունել զանձն, գիտել զչափ անձին

to conduct oneself with moderation, to restrain, to regulate oneself, to be master of oneself

զամենայն ինչ առնել չափով եւ կշռով

անդր քան զչափ անցուցանել, անցանել ըստ չափ

to go rather too far, beyond bounds, to outstrip, to carry to excess

andr kʻan zčʻapʻ ancʻucʻanel, ancʻanel əst čʻapʻ

չափ դնել, չափ եւ սահման դնել

to place limits to, to moderate, to restrain

կալ ի չափու

to restrain oneself; to keep one's temper

չկալ ի չափու

ծախս առնել ըստ չափու եկամտիցն

ճանաչել զչափ անձին

զառն չափ ոչ գիտել

to know not a man: not to know mankind, to be ignorant of human nature

ունի սա չափ ժամանակի առաւել քան զինն հարիւր ամաց

it has lasted for more then nine hundred years

uni sa čʻapʻ žamanaki aṙawel kʻan zinn hariwr amacʻ

ունի չափ ժամանակի հարիւր ամաց

it is a period of a hundred years, it is a century

առաւել քան զչափն

very much, immeasurably, exceedingly, extremely, excessively

գալով չափ բանին քոյոյ

լրացեալ է չափն

the measure is heaped up; the cup is full

measure; that by which any thing is measured; extent, dimension, measurement; quantity, dose; measure, bounds, compass; mediocrity; moderation; rule, proportion, measure; reach, value, capacity; boundary, limits, end

չափով բան, բանք չափաւ

չափով

(music, poetry) measure, time; cadence, metre, foot, measure, rhythm

ի չափ հասեալ

ի չափ հասանել

to arrive at or to be in the flower of manhood; to become of age, to be grown up, adult, marriageable

ի չափ աւուրց հասանել


վանկ

vank (romanization)
վանկ (nominative singular)
վանկք (nominative plural)
վանկի (genitive singular)
վանկից (genitive plural)
վանկի (dative singular)
վանկից (dative plural)
վանկ (accusative singular)
վանկս (accusative plural)
վանկէ (ablative singular)
վանկից (ablative plural)
վանկիւ (instrumental singular)
վանկիւք (instrumental plural)
վանկի (locative singular)
վանկս (locative plural)


բաղաձայն

head

բաղաձայն • (bałajayn)

xcl-noun

բաղաձայն • (bałajayn)

bałajayn (romanization)
բաղաձայն (nominative singular)
բաղաձայնք (nominative plural)
բաղաձայնի (genitive singular)
բաղաձայնից (genitive plural)
բաղաձայնի (dative singular)
բաղաձայնից (dative plural)
բաղաձայն (accusative singular)
բաղաձայնս (accusative plural)
բաղաձայնէ (ablative singular)
բաղաձայնից (ablative plural)
բաղաձայնիւ (instrumental singular)
բաղաձայնիւք (instrumental plural)
բաղաձայնի (locative singular)
բաղաձայնս (locative plural)

Armenian: բաղաձայն (baġajayn)

From բաղա- (bała-, “con-”) + ձայն (jayn, “sound”). Compare Ancient Greek σύμ-φωνον (súm-phōnon) and Latin cōn-sonāns, built on the same pattern.


էջ

ēǰ (romanization)
էջ (nominative singular)
էջք (nominative plural)
իջի (genitive singular)
իջից (genitive plural)
իջի (dative singular)
իջից (dative plural)
էջ (accusative singular)
էջս (accusative plural)
իջէ (ablative singular)
իջից (ablative plural)
իջիւ (instrumental singular)
իջիւք (instrumental plural)
իջի (locative singular)
էջս (locative plural)

Middle Armenian: էջք (ēǰkʻ)

Armenian: էջք (ēǰkʻ)

→ Armenian: էջ (ēǰ) (learned)

→ Middle Georgian: ეჯი (eǯi)

էջս առնել

էջս եւ ելս առնել

էջ սնդկի ի ծանրաչափի

ահա գեղապանծ էջ կենաց նորա


հասարակած

hasarakac (romanization)
հասարակած (nominative singular)
հասարակածք (nominative plural)
հասարակածի (genitive singular)
հասարակածաց (genitive plural)
հասարակածի (dative singular)
հասարակածաց (dative plural)
հասարակած (accusative singular)
հասարակածս (accusative plural)
հասարակածէ (ablative singular)
հասարակածաց (ablative plural)
հասարակածաւ (instrumental singular)
հասարակածի (locative singular)
հասարակածս (locative plural)

xcl-decl-noun

հասարակածաւք = հասարակածօք

Armenian: հասարակած (hasarakac)

զհասարակածաւ գիշերոյ


տոմար

tomar (romanization)
տոմար (nominative singular)
տոմարք (nominative plural)
տոմարի (genitive singular)
տոմարաց (genitive plural)
տոմարի (dative singular)
տոմարաց (dative plural)
տոմար (accusative singular)
տոմարս (accusative plural)
տոմարէ (ablative singular)
տոմարաց (ablative plural)
տոմարաւ (instrumental singular)
տոմարի (locative singular)
տոմարս (locative plural)

տոմարաւք = տոմարօք

Armenian: տոմար (tomar)

տոմար Լեւոնի

Dogmatical Letter of Pope Leo I to the Patriarch Flavian

նորոգութիւն տոմարի


տոմս

toms (romanization)
տոմս (nominative singular)
տոմսք (nominative plural)
տոմսի (genitive singular)
տոմսից (genitive plural)
տոմսի (dative singular)
տոմսից (dative plural)
տոմս (accusative singular)
տոմսս (accusative plural)
տոմսէ (ablative singular)
տոմսից (ablative plural)
տոմսիւ (instrumental singular)
տոմսիւք (instrumental plural)
տոմսի (locative singular)
տոմսս (locative plural)

→ Armenian: տոմս (toms) (learned)

From Ancient Greek τόμος (tómos, “section, roll of papyrus, tome”).

bor

տոմս մահագոյժ

announcement of decease; invitation to a funeral

տոմս հարսանեկան


բառգիրք

head

բառգիրք • (baṙgirkʻ) pl

xcl-noun

բառգիրք • (baṙgirkʻ) pl

baṙgirkʻ (romanization)
բառգիրք (nominative plural)
բառգրոց (genitive plural)
բառգրոց (dative plural)
բառգիրս (accusative plural)
բառգրոց (ablative plural)
բառգրովք (instrumental plural)
բառգիրս (locative plural)

dictionary, vocabulary, lexicon, glossary


դի

di (romanization)
դի (nominative singular)
դիք (nominative plural)
դիոյ (genitive singular)
դիոց (genitive plural)
դիոյ (dative singular)
դիոց (dative plural)
դի (accusative singular)
դիս (accusative plural)
դիոյ (ablative singular)
դիոց (ablative plural)
դիով (instrumental singular)
դիովք (instrumental plural)
դի (locative singular)
դիս (locative plural)

Armenian: դի (di)

Proto-Indo-European *dʰw-iH-to-, from *dʰew- (“to die, pass away”).


ցերեկ

head

ցերեկ • (cʻerek)

xcl-noun

ցերեկ • (cʻerek)

cʻerek (romanization)
ցերեկ (nominative singular)
ցերեկք (nominative plural)
ցերեկոյ (genitive singular)
ցերեկոց (genitive plural)
ցերեկոյ (dative singular)
ցերեկոց (dative plural)
ցերեկ (accusative singular)
ցերեկս (accusative plural)
ցերեկոյ (ablative singular)
ցերեկոց (ablative plural)
ցերեկով (instrumental singular)
ցերեկովք (instrumental plural)
ցերեկ (locative singular)
ցերեկս (locative plural)

xcl-decl-noun

the declension here follows Baṙgirkʿ Haykazean Lezui

ց- (cʻ-, “until”) + երեկ (erek, “evening”)

prefix

զցայգ եւ զցերեկ

զցերեակ


ծաղկան

head

ծաղկան • (całkan)


երաժիշտ

երաժիշտ • (eražišt)

xcl-noun

երաժիշտ • (eražišt)

eražišt (romanization)
երաժիշտ (nominative singular)
երաժիշտք (nominative plural)
երաժշտի (genitive singular)
երաժշտաց (genitive plural)
երաժշտի (dative singular)
երաժշտաց (dative plural)
երաժիշտ (accusative singular)
երաժիշտս (accusative plural)
երաժշտէ (ablative singular)
երաժշտաց (ablative plural)
երաժշտաւ (instrumental singular)
երաժշտի (locative singular)
երաժիշտս (locative plural)

xcl-decl-noun

երաժշտաւք = երաժշտօք

→ Armenian: երաժիշտ (eražišt)

From Parthian *ražišt, from Proto-Iranian *raǰišta-. Compare Sanskrit रज्यति (rajyati, “to be affected with a strong feeling”).

cog

երաժիշտքն


տնտես

tntes (romanization)
տնտես (nominative singular)
տնտեսք (nominative plural)
տնտեսի (genitive singular)
տնտեսից (genitive plural)
տնտեսի (dative singular)
տնտեսից (dative plural)
տնտես (accusative singular)
տնտեսս (accusative plural)
տնտեսէ (ablative singular)
տնտեսից (ablative plural)
տնտեսիւ (instrumental singular)
տնտեսիւք (instrumental plural)
տնտեսի (locative singular)
տնտեսս (locative plural)
տնտես (nominative singular)
տնտեսք (nominative plural)
տնտեսի (genitive singular)
տնտեսաց (genitive plural)
տնտեսի (dative singular)
տնտեսաց (dative plural)
տնտես (accusative singular)
տնտեսս (accusative plural)
տնտեսէ (ablative singular)
տնտեսաց (ablative plural)
տնտեսաւ (instrumental singular)
տնտեսի (locative singular)
տնտեսս (locative plural)

xcl-decl-noun

տնտեսաւք = տնտեսօք

Armenian: տնտես (tntes)

տնտես վանաց ― tntes vanacʻ ― cellarist

տնտես եկեղեցւոյ

տնտես աստուածային օրինաց


ափսէ

head

ափսէ • (apʻsē)

xcl-noun

ափսէ • (apʻsē)

apʻsē (romanization)
ափսէ (nominative singular)
ափսէք (nominative plural)
ափսէի (genitive singular)
ափսէից (genitive plural)
ափսէի (dative singular)
ափսէից (dative plural)
ափսէ (accusative singular)
ափսէս (accusative plural)
ափսէէ (ablative singular)
ափսէից (ablative plural)
ափսէիւ (instrumental singular)
ափսէիւք (instrumental plural)
ափսէի (locative singular)
ափսէս (locative plural)

Armenian: ափսե (apʻse)

Abaza: апс (aps)

Adyghe: апс (aps)

From Ancient Greek ἁψίς (hapsís, “any curved form; wheel; disc”).


ափսեայ

head

ափսեայ • (apʻseay)

xcl-noun

ափսեայ • (apʻseay)

apʻseay (romanization)
ափսեայ (nominative singular)
ափսեայք (nominative plural)
ափսէի (genitive singular)
ափսէից (genitive plural)
ափսէի (dative singular)
ափսէից (dative plural)
ափսեայ (accusative singular)
ափսեայս (accusative plural)
ափսէէ (ablative singular)
ափսէից (ablative plural)
ափսէիւ (instrumental singular)
ափսէիւք (instrumental plural)
ափսէի (locative singular)
ափսեայս (locative plural)


հատոր

hator (romanization)
հատոր (nominative singular)
հատորք (nominative plural)
հատորոյ (genitive singular)
հատորոց (genitive plural)
հատորոյ (dative singular)
հատորոց (dative plural)
հատոր (accusative singular)
հատորս (accusative plural)
հատորոյ (ablative singular)
հատորոց (ablative plural)
հատորով (instrumental singular)
հատորովք (instrumental plural)
հատոր (locative singular)
հատորս (locative plural)

→ Armenian: հատոր (hator) (learned)

From հատանեմ (hatanem) + -որ (-or). The sense "volume, tome" is a semantic loan from Ancient Greek τόμος (tómos).

semantic loan

հատոր հոգւոյս


տիկին

tikin (romanization)
տիկին (nominative singular)
տիկնայք (nominative plural)
տիկնոջ (genitive singular)
տիկնայց (genitive plural)
տիկնաց (genitive plural)
տիկնանց (genitive plural)
տիկնոջ (dative singular)
տիկնայց (dative plural)
տիկնաց (dative plural)
տիկնաց (dative plural)
տիկին (accusative singular)
տիկնայս (accusative plural)
տիկնոջէ (ablative singular)
տիկնայց (ablative plural)
տիկնաց (ablative plural)
տիկնաց (ablative plural)
տիկնամբ (instrumental singular)
տիկնաւ (instrumental singular)
տիկնամբք (instrumental plural)
տիկնոջ (locative singular)
տիկնայս (locative plural)

xcl-decl-noun

տիկնայց, տիկնաց, տիկնանց

տիկնայց, տիկնաց, տիկնաց

տիկնայց, տիկնաց, տիկնաց

տիկնամբ, տիկնաւ

desctree

Armenian: տիկին (tikin)
→ Georgian: ტიკინი (ṭiḳini)

From *տի- (*ti-, “of the house”) + կին (kin, “woman”). The first component is also found in տէր (tēr) and տի-եզերք (ti-ezerkʻ) and is inherited from Proto-Indo-European *déms, the genitive of *dṓm (“house”).

compound

տիկնանց տիկին

տիկին երկնից

տիկին վանաց ― tikin vanacʻ ― superioress, abbess


ողնաշար

head

ողնաշար • (ołnašar)

xcl-noun

ողնաշար • (ołnašar)

ołnašar (romanization)
ողնաշար (nominative singular)
ողնաշարք (nominative plural)
ողնաշարի (genitive singular)
ողնաշարից (genitive plural)
ողնաշարի (dative singular)
ողնաշարից (dative plural)
ողնաշար (accusative singular)
ողնաշարս (accusative plural)
ողնաշարէ (ablative singular)
ողնաշարից (ablative plural)
ողնաշարիւ (instrumental singular)
ողնաշարիւք (instrumental plural)
ողնաշարի (locative singular)
ողնաշարս (locative plural)

xcl-decl-noun

the oblique cases apart from singular genitive are post-classical

Armenian: ողնաշար (oġnašar)

ողնաշար տանց

(anatomy) spine, backbone, vertebral column, spinal column


շար

šar (romanization)
շար (nominative singular)
շարք (nominative plural)
շարի (genitive singular)
շարից (genitive plural)
շարի (dative singular)
շարից (dative plural)
շար (accusative singular)
շարս (accusative plural)
շարէ (ablative singular)
շարից (ablative plural)
շարիւ (instrumental singular)
շարիւք (instrumental plural)
շարի (locative singular)
շարս (locative plural)
շար (nominative singular)
շարք (nominative plural)
շարու (genitive singular)
շարուց (genitive plural)
շարու (dative singular)
շարուց (dative plural)
շար (accusative singular)
շարս (accusative plural)
շարէ (ablative singular)
շարուց (ablative plural)
շարու (instrumental singular)
շարուք (instrumental plural)
շարու (locative singular)
շարս (locative plural)

Armenian: շարք (šarkʻ)

շարք մարգարտաց

ոսկի շար

շարք լերանց

շար ազգաբանութեան

ի շարի հարկանել

to register, to record, to set or write down

ի շարի արկանել

ի շար արկեալ թուել

ի միում շարի հարեալ ընդ մի համարել

յանտեղեաց շարին է այս

string, file, line, range, row, rank, order, long string, concatenation, chain, series, suite, train

շար ճանճից

շար մրջմանց

շար շանց


շարք

head

շարք • (šarkʻ)


ողն

ołn (romanization)
ողն (nominative singular)
ողունք (nominative plural)
ողին (genitive singular)
ողանց (genitive plural)
ողին (dative singular)
ողանց (dative plural)
ողն (accusative singular)
ողունս (accusative plural)
յողանէ (ablative singular)
ողանց (ablative plural)
ողամբ (instrumental singular)
ողամբք (instrumental plural)
ողին (locative singular)
ողունս (locative plural)

xcl-decl-noun

genitive <i class="Armn mention" lang="xcl">ողան</i> (ołan) is attested in post-classical times

Armenian: ող (oġ)

From Proto-Indo-European *olen-, from *Heh₃l-.

բեկանել զողն

ողն անկանել

to lie down, to lay oneself down, to stretch one's limbs; (figuratively) to neglect, not to care for

յողն երթալ

to stretch oneself; to stretch out one's arms (in yawning or awaking)

յողն կալ

to stand erect, to draw oneself up; (figuratively) to grow proud; to become rebellious

խստացուցանել զողն

to stiffen one's neck, to be proud, stubborn, contumacious

ողն առնուլ

to lean against; (figuratively) to find support

ողն առնուլ ի վշտաց

to breathe from one's troubles, to repose from care or affliction

ողն բեկանիլ

to sprain or break one's back or neck; (figuratively) to end in smoke; to become discouraged, disheartened, desponding, to droop

ողն նաւին

ողն երկնի

ողունք երկրի

(figuratively) the upper part of something (e.g. of the sky, mountain, ship, etc.)


կամք

kamkʻ (romanization)
կամք (nominative plural)
կամաց (genitive plural)
կամաց (dative plural)
կամս (accusative plural)
կամաց (ablative plural)
կամաւք = կամօք (kamawkʻ = kamōkʻ) (instrumental plural)
կամս (locative plural)

xcl-decl-noun-pl

կամաւք = կամօք

o-type instrumentals կամով (kamov) and կամովք (kamovkʻ) are also attested

Armenian: կամք (kamkʻ), կամաց (kamacʻ)

An Iranian borrowing, ultimately from Proto-Indo-Iranian *káHmas. The conjunction կամ (kam, “or”) is from the same source.

կամ է ինձ

ի կամաց, կամօք եւ ախորժիւք

կամօք

ըստ կամի, ըստ կամս

at will, ad libitum, arbitrarily, at pleasure; at discretion

յոչ կամաց

unwillingly, in spite of oneself, against one's will, reluctantly, grudgingly

յօժար կամք

հաստատուն, անյողդողդ կամք

firm will, determination, iron will, resoluteness

յեղյեղուկ կամք

ինքնիշխան, բացարձակ կամք

անձնիշխան կամք

անձնահաճ կամք

ըստ կամս անձին գնալ

փոխել զկամս

անձնատուր լինել ի կամս ուրուք

to submit to the guidance of; to comply with all the whims of

ի կամս ուրուք դնել զիմն

եթէ Տեառն կամք իցեն

Տեառն կամք լիցին

որչափ եւ կամք իցեն նորա

եթէ կամք իցեն քո

ըստ հաճոյից կամաց քոց

at your will or pleasure; as well as you could wish

կամք էին ինձ

կամք են ինձ ասել

կամ որպէս կամք են բանիս ասել

կամք եղեն նմա

կամք էին նորա

հակառակ կամաց նորա

որ ինչ ի կամս մեր

որպէս զիարդ եւ կամք իցեն նոցա

will, determination, intention, design; wish, desire; humour, fantasy, whim, caprice


կտակ

ktak (romanization)
կտակ (nominative singular)
կտակք (nominative plural)
կտակի (genitive singular)
կտակաց (genitive plural)
կտակի (dative singular)
կտակաց (dative plural)
կտակ (accusative singular)
կտակս (accusative plural)
կտակէ (ablative singular)
կտակաց (ablative plural)
կտակաւ (instrumental singular)
կտակաւք = կտակօք (ktakawkʻ = ktakōkʻ) (instrumental plural)
կտակի (locative singular)
կտակս (locative plural)

xcl-decl-noun

կտակաւք = կտակօք

Armenian: կտակ (ktak)

desc

→ Udi: кӏтӏакӏ (ḳṭaḳ)

→ Udi: кӏтӏакӏ (ḳṭaḳ)

Borrowed from Middle Iranian: compare Middle Persian [Inscriptional Pahlavi needed] (gtky), [Inscriptional Pahlavi needed] (gty), [Book Pahlavi needed] (GTʾk, “will, testament, document”). Borrowed into Iranian from Aramaic: compare Classical Syriac ܓܛܐ (geṭṭā, “will, testament, document”).

cog

կտակ առնել

կտակաւ տալ, թողուլ

to bequeath by will, to leave a legacy to

կատարել զկտակ


կտակարան

ktakaran (romanization)
կտակարան (nominative singular)
կտակարանք (nominative plural)
կտակարանի (genitive singular)
կտակարանաց (genitive plural)
կտակարանի (dative singular)
կտակարանաց (dative plural)
կտակարան (accusative singular)
կտակարանս (accusative plural)
կտակարանէ (ablative singular)
կտակարանաց (ablative plural)
կտակարանաւ (instrumental singular)
կտակարանի (locative singular)
կտակարանս (locative plural)

xcl-decl-noun

կտակարանաւք = կտակարանօք

Armenian: կտակարան (ktakaran)

հին կտակարան

նոր կտակարան

testament (covenant and book of the Bible)


գիր

gir (romanization)
գիր (nominative singular)
գիրք (nominative plural)
գրոյ (genitive singular)
գրոց (genitive plural)
գրոյ (dative singular)
գրոց (dative plural)
գիր (accusative singular)
գիրս (accusative plural)
գրոյ (ablative singular)
գրոց (ablative plural)
գրով (instrumental singular)
գրովք (instrumental plural)
գիր (locative singular)
գիրս (locative plural)

Armenian: գիր (gir), գիրք (girkʻ)

Inherited from Proto-Indo-European *wēr-, from *wer- (“to cut, scratch, tear, sketch an outline”). Cognate with Sanskrit व्रण (vraṇa), Proto-Slavic *ràna, Albanian varrë (“wound”), Ancient Greek ῥινός (rhinós, “skin”), Proto-Germanic *wrītaną (“to scratch; to engrave, write”). For the sense development compare Ancient Greek γράφω (gráphō, “to scratch; to write”). First etymologized by Ačaṙean (1935).

ncog

գիր/թուղթ մեկնելոյ

գիր առնել, հանել

գիր հաստատել

to post up or stake on the wall a bill, writing or advertisement

ի գիր, ընդ գրով անկանել, լինել

ի գիր արկանել, հանել, դրոշմել, արձանացուցանել, ի գրի առնել, զգրի հարկանել

to write, to write down, to registrate; to treat a subject; to circumscribe

i gir arkanel, hanel, drošmel, arjanacʻucʻanel, i gri aṙnel, zgri harkanel

writing, document, something written; letter, epistle

զգրով/զգրովք գալ

(often in the plural) book, volume, manuscript

(often in the plural) holy scripture, Bible


մատեան

matean (romanization)
մատեան (nominative singular)
մատեանք (nominative plural)
մատենի (genitive singular)
մատենից (genitive plural)
մատենի (dative singular)
մատենից (dative plural)
մատեան (accusative singular)
մատեանս (accusative plural)
մատենէ (ablative singular)
մատենից (ablative plural)
մատենիւ (instrumental singular)
մատենիւք (instrumental plural)
մատենի (locative singular)
մատեանս (locative plural)

xcl-decl-noun

A plural genitive <i class="Armn mention" lang="xcl">մատեանց</i> (mateancʻ) is also attested.

→ Armenian: մատյան (matyan) (learned)

desc

→ Old Georgian: მატიანე (maṭiane), მატიანი (maṭiani)

A Southwestern Iranian borrowing. Compare Middle Persian [Book Pahlavi needed] (mʾtgdʾn' /mādayān/, “book”), Manichaean Middle Persian 𐫖𐫀𐫅𐫏𐫀𐫗 (mʾdyʾn /mādayān/, “book, writing”). Old Georgian მატიანე (maṭiane), მატიანი (maṭiani) are from the same source, according to Ačaṙean borrowed via Armenian.

cog

աստուածային, աստուածաշունչ մատեանք

the Holy Scriptures, Holy Bible, Holy Writ

մատենից դարան

ի մատենի հարկանել, տալ

to write, to set down or couch in writing, to register, to record

book; parchment, scroll, roll, register; code, manuscript


մոլի

moli (romanization)
մոլի (nominative singular)
մոլիք (nominative plural)
մոլւոյ (genitive singular)
մոլեաց (genitive plural)
մոլւոյ (dative singular)
մոլեաց (dative plural)
մոլի (accusative singular)
մոլիս (accusative plural)
մոլւոյ (ablative singular)
մոլեաց (ablative plural)
մոլեաւ (instrumental singular)
մոլեաւք = մոլեօք (moleawkʻ = moleōkʻ) (instrumental plural)
մոլի (locative singular)
մոլիս (locative plural)

xcl-decl-noun

մոլեաւք = մոլեօք

Armenian: մոլի (moli)

a kind of sorcerer (referring to the ecstatic fury of the sorcerer or the prophet)


սեռ

seṙ (romanization)
սեռ (nominative singular)
սեռք (nominative plural)
սեռի (genitive singular)
սեռից (genitive plural)
սեռի (dative singular)
սեռից (dative plural)
սեռ (accusative singular)
սեռս (accusative plural)
սեռէ (ablative singular)
սեռից (ablative plural)
սեռիւ (instrumental singular)
սեռիւք (instrumental plural)
սեռի (locative singular)
սեռս (locative plural)

Armenian: սեռ (seṙ)

From the same Proto-Indo-European root as սեր (ser, “kind, race, species”).

սեռ եւ տեսակ

մարդկային սեռ

հայկական սեռ


խոճկոր

head

խոճկոր • (xočkor)

xcl-noun

խոճկոր • (xočkor)

xočkor (romanization)
խոճկոր (nominative singular)
խոճկորք (nominative plural)
խոճկորի (genitive singular)
խոճկորաց (genitive plural)
խոճկորի (dative singular)
խոճկորաց (dative plural)
խոճկոր (accusative singular)
խոճկորս (accusative plural)
խոճկորէ (ablative singular)
խոճկորաց (ablative plural)
խոճկորաւ (instrumental singular)
խոճկորի (locative singular)
խոճկորս (locative plural)

xcl-decl-noun

խոճկորաւք = խոճկորօք

desc

Middle Armenian: խոչկոր (xočʻkor), խոչքոր (xočʻkʻor)

→ Armenian: խոճկոր (xočkor) (learned)

Probably formed as *խոճ (*xoč, “pig”) + *կոր (*kor, “baby animal”), the first being a Zan borrowing (compare Mingrelian ღეჯი (ɣeǯi), Laz ღეჯი (ğeci, “pig”)), and the second being the unattested root of կոր-իւն (kor-iwn). For the խ (x) see խրամ (xram).

affix

Իբրև կամէր խոզ մի մատակ յղի զենուլ և զոհել՝ համակ սպիտակ, ի ձեռաց զերծանէր, և սրանայր ելանէր ի բլուր ինչ, ուր և երեսուն խոճկորս ծնանէր։ […] Տեսանէր երեսս ինչ ի քուն՝ որ յայտ յանդիման արգելոյր զնա, և խրատ տայր յետ լ՟ ամի շինել՝ զնոյն կշիռ ըստ թուոյ խոճկորացն ծնելոց․ յիրացն՝ զոր եդ ի մտի՝ մեկուսի կալ։
Ibrew kamēr xoz mi matak yłi zenul ew zohel, hamak spitak, i jeṙacʻ zercanēr, ew sranayr elanēr i blur inčʻ, ur ew eresun xočkors cnanēr.[…]Tesanēr eress inčʻ i kʻun, or yayt yandiman argeloyr zna, ew xrat tayr yet l. ami šinel, znoyn kšiṙ əst tʻuoy xočkoracʻn cnelocʻ; yiracʻn, zor ed i mti, mekusi kal.

5th century, Eusebius of Caesarea, Chronicon

Translation by Robert Bedrosian
When he was preparing to sacrifice a pregnant white sow, the sow escaped from his grasp and was chased up a hill, where she gave birth to thirty piglets. […] But he was warned in a dream, that he should not found the city until thirty years had passed, the same number as the piglets which were born to the sow.


խեթ

head

խեթ • (xetʻ)

xcl-noun

խեթ • (xetʻ)

An ablaut grade of խայթ (xaytʻ), from Proto-Indo-European *kh₂eyd-.


ոստայնանկ

ostaynank (romanization)
ոստայնանկ (nominative singular)
ոստայնանկք (nominative plural)
ոստայնանկի (genitive singular)
ոստայնանկաց (genitive plural)
ոստայնանկի (dative singular)
ոստայնանկաց (dative plural)
ոստայնանկ (accusative singular)
ոստայնանկս (accusative plural)
ոստայնանկէ (ablative singular)
ոստայնանկաց (ablative plural)
ոստայնանկաւ (instrumental singular)
ոստայնանկի (locative singular)
ոստայնանկս (locative plural)

xcl-decl-noun

ոստայնանկաւք = ոստայնանկօք

Armenian: ոստայնանկ (ostaynank)


ոստայն

ostayn (romanization)
ոստայն (nominative singular)
ոստայնք (nominative plural)
ոստայնի (genitive singular)
ոստայնից (genitive plural)
ոստայնի (dative singular)
ոստայնից (dative plural)
ոստայն (accusative singular)
ոստայնս (accusative plural)
ոստայնէ (ablative singular)
ոստայնից (ablative plural)
ոստայնիւ (instrumental singular)
ոստայնիւք (instrumental plural)
ոստայնի (locative singular)
ոստայնս (locative plural)

Armenian: ոստայն (ostayn)

Uncertain.
According to Ačaṙean, analyzable as *ոստ (*ost) + -այն (-ayn), the *ոստ (*ost) being of unknown origin and surviving in modern dialects as ոստ (ost, “the spun yarn collected around the spindle”).
According to Olsen, *ոստ (*ost) might go back to Proto-Indo-European *poḱ-ti-, ultimately from *peḱ-, whence also Old English feht and Middle Dutch vacht, and -այն (-ayn) may be from Proto-Indo-European *ten- (“to stretch, to extend”).
J̌ahukyan connects with ոստ (ost, “branch, bough; knot, joint”), assuming Proto-Indo-European *sed- (“to sit”) is underlying both, because textile "sits" on the spindle.

inh

ոստայն սարդի

խզել զոստայն կենաց


բողբոջ

head

բողբոջ • (bołboǰ)

xcl-noun

բողբոջ • (bołboǰ)

bołboǰ (romanization)
բողբոջ (nominative singular)
բողբոջք (nominative plural)
բողբոջոյ (genitive singular)
բողբոջոց (genitive plural)
բողբոջոյ (dative singular)
բողբոջոց (dative plural)
բողբոջ (accusative singular)
բողբոջս (accusative plural)
բողբոջոյ (ablative singular)
բողբոջոց (ablative plural)
բողբոջով (instrumental singular)
բողբոջովք (instrumental plural)
բողբոջ (locative singular)
բողբոջս (locative plural)
բողբոջ (nominative singular)
բողբոջք (nominative plural)
բողբոջի (genitive singular)
բողբոջից (genitive plural)
բողբոջի (dative singular)
բողբոջից (dative plural)
բողբոջ (accusative singular)
բողբոջս (accusative plural)
բողբոջէ (ablative singular)
բողբոջից (ablative plural)
բողբոջիւ (instrumental singular)
բողբոջիւք (instrumental plural)
բողբոջի (locative singular)
բողբոջս (locative plural)
բողբոջ (nominative singular)
բողբոջք (nominative plural)
բողբոջի (genitive singular)
բողբոջաց (genitive plural)
բողբոջի (dative singular)
բողբոջաց (dative plural)
բողբոջ (accusative singular)
բողբոջս (accusative plural)
բողբոջէ (ablative singular)
բողբոջաց (ablative plural)
բողբոջաւ (instrumental singular)
բողբոջի (locative singular)
բողբոջս (locative plural)

xcl-decl-noun

բողբոջաւք = բողբոջօք

Armenian: բողբոջ (boġboǰ)

desc

Middle Armenian: բողբուճ (boġbuč), բողբոճ (boġboč)

From *բող-բողջ (*boł-bołǰ), reduplication of *բողջ- (*bołǰ-), from Proto-Indo-European *bʰol-yo-, from *bʰleh₃-.

(figuratively) offspring, scion, sons, descendants, posterity


բոյր

boyr (romanization)
բոյր (nominative singular)
բոյրք (nominative plural)
բուրի (genitive singular)
բուրից (genitive plural)
բուրի (dative singular)
բուրից (dative plural)
բոյր (accusative singular)
բոյրս (accusative plural)
բուրէ (ablative singular)
բուրից (ablative plural)
բուրիւ (instrumental singular)
բուրիւք (instrumental plural)
բուրի (locative singular)
բոյրս (locative plural)

Armenian: բույր (buyr)

From Middle Iranian *βōδ. Compare Parthian 𐫁𐫇𐫏 (bwy /bōy/, “smell, scent; incense”), Middle Persian 𐫁𐫇𐫏 (bwy /bōy/, “smell, scent; incense”), Avestan 𐬠𐬀𐬊𐬌𐬜𐬌 (baoⁱδi, “scent”), Sogdian [script needed] (bwd /βōδ/, “incense”), Persian بو (bu, “smell”), Pashto بوى (buy, “smell”), Ossetian буд (bud, “incense”), Baluchi بود (būd, “smell”).


մուկն

head

մուկն • (mukn)

xcl-noun

մուկն • (mukn)

mukn (romanization)
մուկն (nominative singular)
մկունք (nominative plural)
մկան (genitive singular)
մկանց (genitive plural)
մկան (dative singular)
մկանց (dative plural)
մուկն (accusative singular)
մկունս (accusative plural)
մկանէ (ablative singular)
մկանց (ablative plural)
մկամբ (instrumental singular)
մկամբք (instrumental plural)
մկան (locative singular)
մկունս (locative plural)

Armenian: մուկ (muk)

From Proto-Indo-European *múh₂s (“mouse”) + -կն (-kn), or from *múh₂s-m̥, accusative singular of *múh₂s (“mouse”).

ազգ մկանց

մուկն մեծ

մուկն վայրի

մուկն դաշտի

մուկն ջրային

մուկն ալպեան

մուկն լերանց

մուկն փարաւոնի ― mukn pʻarawoni ― ichneumon

գեղացի եւ քաղաքացի մուկն

ծակ մկանց ― cak mkancʻ ― mousehole

բոյն մկանց

աղբ մկանց

ականատ մկանց ― akanat mkancʻ ― mousetrap

որսորդ մկանց

որսորդութիւն մկանց ― orsordutʻiwn mkancʻ ― mousehunt

մուկն որսալ

մուկն չչէ


մուկն

head

մուկն • (mukn)

xcl-noun

մուկն • (mukn)

Of the same origin as the above word. The sense development “mouse” > “muscle” happened already in Proto-Indo-European: compare Ancient Greek μῦς (mûs, “mouse; muscle”), Latin mūsculus (“muscle”), from mūs (“mouse”), Russian мышца (myšca), from мышь (myšʹ). The word մկան (mkan, “back”) has the same origin.


հիւթ

head

հիւթ • (hiwtʻ)

xcl-noun

հիւթ • (hiwtʻ)

hiwtʻ (romanization)
հիւթ (nominative singular)
հիւթք (nominative plural)
հիւթոյ (genitive singular)
հիւթոց (genitive plural)
հիւթոյ (dative singular)
հիւթոց (dative plural)
հիւթ (accusative singular)
հիւթս (accusative plural)
հիւթոյ (ablative singular)
հիւթոց (ablative plural)
հիւթով (instrumental singular)
հիւթովք (instrumental plural)
հիւթ (locative singular)
հիւթս (locative plural)
հիւթ (nominative singular)
հիւթք (nominative plural)
հիւթի (genitive singular)
հիւթից (genitive plural)
հիւթի (dative singular)
հիւթից (dative plural)
հիւթ (accusative singular)
հիւթս (accusative plural)
հիւթէ (ablative singular)
հիւթից (ablative plural)
հիւթիւ (instrumental singular)
հիւթիւք (instrumental plural)
հիւթի (locative singular)
հիւթս (locative plural)

Armenian: հյութ (hyutʻ)

From Proto-Indo-European *sipto-, grown from *seyp-, *seyb- (“to pour, rain, sift”). Cognates include Ancient Greek τρύγ-οιπος (trúg-oipos, “strainingcloth for wine”), εἴβω (eíbō, “to drop”), Old English sipian (English seep).

cog

հիւթ պտղոց

հիւթ բուսոց

հիւթ մսոյ

հիւթ փորոտեաց

հիւթ ստամոքային

ապակային հիւթ

(figuratively) essence, substance, nature


զեփիւռ

head

զեփիւռ • (zepʻiwṙ)

xcl-noun

զեփիւռ • (zepʻiwṙ)

zepʻiwṙ (romanization)
զեփիւռ (nominative singular)
զեփիւռք (nominative plural)
զեփիւռի (genitive singular)
զեփիւռից (genitive plural)
զեփիւռի (dative singular)
զեփիւռից (dative plural)
զեփիւռ (accusative singular)
զեփիւռս (accusative plural)
զեփիւռէ (ablative singular)
զեփիւռից (ablative plural)
զեփիւռիւ (instrumental singular)
զեփիւռիւք (instrumental plural)
զեփիւռի (locative singular)
զեփիւռս (locative plural)

→ Armenian: զեփյուռ (zepʻyuṙ)

քաղցրաշունչ զեփիւռ

զովարար զեփիւռ


զեփիւռոս

head

զեփիւռոս • (zepʻiwṙos)

xcl-noun

զեփիւռոս • (zepʻiwṙos)

zepʻiwṙos (romanization)
զեփիւռոս (nominative singular)
զեփիւռոսք (nominative plural)
զեփիւռոսի (genitive singular)
զեփիւռոսից (genitive plural)
զեփիւռոսի (dative singular)
զեփիւռոսից (dative plural)
զեփիւռոս (accusative singular)
զեփիւռոսս (accusative plural)
զեփիւռոսէ (ablative singular)
զեփիւռոսից (ablative plural)
զեփիւռոսիւ (instrumental singular)
զեփիւռոսիւք (instrumental plural)
զեփիւռոսի (locative singular)
զեփիւռոսս (locative plural)


գէս

gēs (romanization)
գէս (nominative singular)
գէսք (nominative plural)
գիսոյ (genitive singular)
գիսոց (genitive plural)
գիսոյ (dative singular)
գիսոց (dative plural)
գէս (accusative singular)
գէսս (accusative plural)
գիսոյ (ablative singular)
գիսոց (ablative plural)
գիսով (instrumental singular)
գիսովք (instrumental plural)
գէս (locative singular)
գէսս (locative plural)
գէս (nominative singular)
գէսք (nominative plural)
գիսի (genitive singular)
գիսաց (genitive plural)
գիսի (dative singular)
գիսաց (dative plural)
գէս (accusative singular)
գէսս (accusative plural)
գիսէ (ablative singular)
գիսաց (ablative plural)
գիսաւ (instrumental singular)
գիսաւք = գիսօք (gisawkʻ = gisōkʻ) (instrumental plural)
գիսի (locative singular)
գէսս (locative plural)
գէս (nominative singular)
գէսք (nominative plural)
գիսու (genitive singular)
գիսուց (genitive plural)
գիսու (dative singular)
գիսուց (dative plural)
գէս (accusative singular)
գէսս (accusative plural)
գիսէ (ablative singular)
գիսուց (ablative plural)
գիսու (instrumental singular)
գիսուք (instrumental plural)
գիսու (locative singular)
գէսս (locative plural)

xcl-decl-noun

գիսաւք = գիսօք

Armenian: գես (ges)

From Middle Persian gys (gēs, “curl, locks”). Compare Persian گیس (gis), گیسو (gisu, “ringlet of hair, forelock, sidelock, curl”), Ossetian хъис (qis, “bristle”), Avestan 𐬔𐬀𐬉𐬯𐬎- (gaēsu-, “curls”).


եղջերու

head

եղջերու • (ełǰeru)

xcl-noun

եղջերու • (ełǰeru)

ełǰeru (romanization)
եղջերու (nominative singular)
եղջերուք (nominative plural)
եղջերուի (genitive singular)
եղջերուաց (genitive plural)
եղջերուի (dative singular)
եղջերուաց (dative plural)
եղջերու (accusative singular)
եղջերուս (accusative plural)
եղջերուէ (ablative singular)
եղջերուաց (ablative plural)
եղջերուաւ (instrumental singular)
եղջերուի (locative singular)
եղջերուս (locative plural)
եղջերու (nominative singular)
եղջերուք (nominative plural)
եղջերուոյ (genitive singular)
եղջերուոց (genitive plural)
եղջերուոյ (dative singular)
եղջերուոց (dative plural)
եղջերու (accusative singular)
եղջերուս (accusative plural)
եղջերուոյ (ablative singular)
եղջերուոց (ablative plural)
եղջերուով (instrumental singular)
եղջերուովք (instrumental plural)
եղջերու (locative singular)
եղջերուս (locative plural)

xcl-decl-noun

եղջերուաւք = եղջերուօք

Armenian: եղջերու (eġǰeru)

Բարոյախաւսն ասէ վասն եղջերուոյ, թէ կարի թշնամի է աւձի. յորժամ փախչի աւձն եւ մտանէ ի ծակն, երթայ եղջերուն, լնու զամանն իւր ջրով եւ գայ ի ծակն, ուր աւձն մտաւ։ Եւ արկանէ ի ծակն աւձին, մինչեւ հանէ զաւձն, կոխէ եւ սպանանէ զնա։
Baroyaxawsn asē vasn ełǰeruoy, tʻē kari tʻšnami ē awji. yoržam pʻaxčʻi awjn ew mtanē i cakn, ertʻay ełǰerun, lnu zamann iwr ǰrov ew gay i cakn, ur awjn mtaw. Ew arkanē i cakn awjin, minčʻew hanē zawjn, koxē ew spananē zna.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).34.2–3

Physiologus says about the deer that it is very hostile to the serpent; when the serpent escapes and goes into a hole, it goes and fills its vessel with water and comes to the hole which the serpent entered; and pours it into the serpent's hole until it draws the serpent out, tramples and kills it.


եղջիւր

head

եղջիւր • (ełǰiwr)

xcl-noun

եղջիւր • (ełǰiwr)

ełǰiwr (romanization)
եղջիւր (nominative singular)
եղջերք (nominative plural)
եղջեր (genitive singular)
եղջերց (genitive plural)
եղջերաց (genitive plural)
եղջեր (dative singular)
եղջերց (dative plural)
եղջերաց (dative plural)
եղջիւր (accusative singular)
եղջերս (accusative plural)
եղջերէ (ablative singular)
եղջերց (ablative plural)
եղջերաց (ablative plural)
եղջերբ (instrumental singular)
եղջերբք (instrumental plural)
եղջեր (locative singular)
եղջերս (locative plural)

xcl-decl-noun

եղջերց, եղջերաց

եղջերց, եղջերաց

եղջերց, եղջերաց

եղջերբք, եղջերաւք = եղջերօք

in post-classical times singular instrumentals եղջերիւ (ełǰeriw), եղջիւրիւ (ełǰiwriw) and եղջիւրով (ełǰiwrov) are also attested

→ Armenian: եղջյուր (eġǰyur) (literary)

desc

Armenian: ախջիր (axǰir), ախջՙիր (axǰʻir), ախջՙէր (axǰʻēr), ախջՙէյ (axǰʻēy), էխջՙիյ (ēxǰʻiy), յէխչիուր (yēxčʻiur) (dialectal)

The oldest form is եղջեւր (ełǰewr), of unknown origin.

unk

unknown

եղջիւր խողովակաւոր

եղջիւր ածել

to puff oneself up with pride; to threaten, to menace

ամբառնալ, բերձացուցանել զեղջիւրս, համբառնալ ի բարձունս զեղջիւրս, բարձրանալ եղջեր ամբարտաւանութեան

to lift up the horns, to become insolent, arrogant, proud, tyrannical; to raise one's crest, to rebel

ambaṙnal, berjacʻucʻanel zełǰiwrs, hambaṙnal i barjuns zełǰiwrs, barjranal ełǰer ambartawanutʻean

փշրել, խորակել զեղջիւր ամբարտաւանութեան

to break the horns, to humble, to humiliate, to break down, to lower the pride

pʻšrel, xorakel zełǰiwr ambartawanutʻean

եղջիւր փրկութեան իմոյ

horn of my salvation; reliance, support, strength, prop

բարձր եղիցի եղջիւր արդարոյ

the just shall lift up his head; the righteous shall be exalted

(figuratively, Hebraic style) power, force; glory, honour, praise


եղն

ełn (romanization)
եղն (nominative singular)
եղինք (nominative plural)
եղին (genitive singular)
եղանց (genitive plural)
եղին (dative singular)
եղանց (dative plural)
եղն (accusative singular)
եղինս (accusative plural)
եղանէ (ablative singular)
եղանց (ablative plural)
եղամբ (instrumental singular)
եղամբք (instrumental plural)
եղին (locative singular)
եղինս (locative plural)

Armenian: եղնիկ (eġnik)

From Proto-Indo-European *h₁él-h₁ēn, from *h₁el- (“red deer, elk”).


լոգարան

logaran (romanization)
լոգարան (nominative singular)
լոգարանք (nominative plural)
լոգարանի (genitive singular)
լոգարանաց (genitive plural)
լոգարանի (dative singular)
լոգարանաց (dative plural)
լոգարան (accusative singular)
լոգարանս (accusative plural)
լոգարանէ (ablative singular)
լոգարանաց (ablative plural)
լոգարանաւ (instrumental singular)
լոգարանի (locative singular)
լոգարանս (locative plural)

xcl-decl-noun

լոգարանաւք = լոգարանօք

Armenian: լոգարան (logaran)


բաղանիք

head

բաղանիք • (bałanikʻ) pl

xcl-noun

բաղանիք • (bałanikʻ) pl

bałanikʻ (romanization)
բաղանիք (nominative plural)
բաղանեաց (genitive plural)
բաղանեաց (dative plural)
բաղանիս (accusative plural)
բաղանեաց (ablative plural)
բաղանիս (locative plural)

xcl-decl-noun-pl

բաղանեաւք = բաղանեօք

Armenian: բաղնիք (baġnikʻ)

From Ancient Greek βαλανεῖον (balaneîon, “bathhouse”) + -ք (-kʻ).

affix

տաշտ բաղանեաց

վերարկու բաղանեաց

եղանակ բաղանեաց

սրահ, սենեակ բաղանեաց

ի բաղանիս մտանել, բաղանիս առնուլ

ի բաղանիս երթալ

գետոյ բաղանիք

ծովու բաղանիք

բաղանիք գոլորշւոյ

բժշկական բաղանիք

նստական բաղանիք

ջերմ ջրոյ բաղանիք

ցուրտ ջրոյ բաղանիք


լոգանք

logankʻ (romanization)
լոգանք (nominative plural)
լոգանաց (genitive plural)
լոգանաց (dative plural)
լոգանս (accusative plural)
լոգանաց (ablative plural)
լոգանս (locative plural)

xcl-decl-noun-pl

լոգանաւք = լոգանօք

Armenian: լոգանք (logankʻ)


սառն

head

սառն • (saṙn)

xcl-noun

սառն • (saṙn)

saṙn (romanization)
սառն (nominative singular)
սառին (genitive singular)
սառանց (genitive plural)
սառին (dative singular)
սառանց (dative plural)
սառն (accusative singular)
սառնէ (ablative singular)
սառանց (ablative plural)
սառամբ (instrumental singular)
սառամբք (instrumental plural)
սառին (locative singular)

xcl-decl-noun

The plural nominative/accusative is not attested.

From Proto-Indo-European (the exact reconstruction is disputed). Cognate with Proto-Germanic *herzną, Proto-Slavic *sẽrnъ, Latvian sȩ̄rsna, Lithuanian šerkšnas.

հատոր սառանց


թթու

head

թթու • (tʻtʻu)

xcl-noun

թթու • (tʻtʻu)

tʻtʻu (romanization)
թթու (nominative singular)
թթուք (nominative plural)
թթուոյ (genitive singular)
թթուոց (genitive plural)
թթուոյ (dative singular)
թթուոց (dative plural)
թթու (accusative singular)
թթուս (accusative plural)
թթուոյ (ablative singular)
թթուոց (ablative plural)
թթուով (instrumental singular)
թթուովք (instrumental plural)
թթու (locative singular)
թթուս (locative plural)

From an unknown root *թութ- (*tʻutʻ-) or *թիթ- (*tʻitʻ-) + -ու (-u).

unk

unknown


քրքում

head

քրքում • (kʻrkʻum)

xcl-noun

քրքում • (kʻrkʻum)

kʻrkʻum (romanization)
քրքում (nominative singular)
քրքումք (nominative plural)
քրքմի (genitive singular)
քրքմի (dative singular)
քրքում (accusative singular)
քրքումս (accusative plural)
քրքմէ (ablative singular)
քրքմի (locative singular)
քրքումս (locative plural)
քրքում (nominative singular)
քրքումք (nominative plural)
քրքմոյ (genitive singular)
քրքմոց (genitive plural)
քրքմոյ (dative singular)
քրքմոց (dative plural)
քրքում (accusative singular)
քրքումս (accusative plural)
քրքմոյ (ablative singular)
քրքմոց (ablative plural)
քրքմով (instrumental singular)
քրքմովք (instrumental plural)
քրքում (locative singular)
քրքումս (locative plural)

→ Armenian: քրքում (kʻrkʻum)

From Middle Persian [Book Pahlavi needed] (kwlkwm /kurkum/), which is related to Arabic كُرْكُم (kurkum).

bor

Նարդոս եւ քրքում, խունկեղէգն եւ կինամոմոն, հանդերձ ամենայն ծառօք Լիբանանու․ զմուռս եւ հալուէ, հանդերձ ամենայն գլխաւոր խնկօք։

Nardos ew kʻrkʻum, xunkełēgn ew kinamomon, handerj amenayn caṙōkʻ Libananu; zmuṙs ew haluē, handerj amenayn glxawor xnkōkʻ.


ձեռն

head

ձեռն • (jeṙn)

xcl-noun

ձեռն • (jeṙn)

jeṙn (romanization)
ձեռն (nominative singular uncountable)
ձեռին (genitive singular uncountable)
ձեռին (dative singular uncountable)
ձեռն (accusative singular uncountable)
ձեռանէ (ablative singular uncountable)
ձեռամբ (instrumental singular uncountable)
ձեռին (locative singular uncountable)
ձեռք (nominative plural)
ձեռաց (genitive plural)
ձեռաց (dative plural)
ձեռս (accusative plural)
ձեռաց (ablative plural)
ձեռաւք = ձեռօք (jeṙawkʻ = jeṙōkʻ) (instrumental plural)
ձեռս (locative plural)

xcl-decl-noun-unc

The singular forms follow n-type declension.

xcl-decl-noun-pl

ձեռաւք = ձեռօք

The plural forms follow an i-a-type declension, but an n-type plural instrumental ձեռամբք (jeṙambkʻ) is once attested. An o-type plural instrumental ձեռովք (jeṙovkʻ) is also attested.

→ Arabic: زرنوك (zarnūk)

Armenian: ձեռք (jeṙkʻ), ձեռ (jeṙ)

From Proto-Indo-European *ǵʰésr-m̥, accusative of *ǵʰésr- (“hand”). The plural ձեռք (jeṙkʻ) is from Proto-Indo-European *ǵʰesr-es. The old instrumental *ձերբ (*jerb), found only in compounds, continues Proto-Indo-European *ǵʰesr̥-bʰi (see -բ (-b)).

ի ձեռն, ընդ ձեռն

by, by means of, through the medium or channel of

զձեռամբ

as much as one can, according to one's power

ի ձեռանէ

պաշտօնեայ ի ձեռանէ

առ ձեռն

ready at hand, under one's hand, near, at hand

առ ձեռն բառարան

ձեռն ի ձեռանէ, ընդ ձեռն, ձեռն ի ձեռն ― jeṙn i jeṙanē, ənd jeṙn, jeṙn i jeṙn ― from hand to hand, from one to another, from me to you, from you to him, etc.

որ ընդ ձեռամբ է

հզօր ձեռամբ

ձեռն օտար

յերկոցունց ձեռաց աջողակ

ambidexter, right- and left-handed person

ձեռն հաւանութեան

ձեռս ի կապ

with one's hand tied; with folded arms; (figuratively) idle

ձեռս յետս կապեալ

ձեռք փապարեալք յաշխատութէնէ

մահահամբոյր ձեռամբ

ձեռն Տեառն

ըստ ձեռին բաւականի, ըստ կարի ձեռաց իւրոց

according to one's strength, power or means

əst jeṙin bawakani, əst kari jeṙacʻ iwrocʻ

ամբարձ զձեռն իւր ի տիրապետել

he formed the project of seizing the chief authority

ձեռօք իւրեանց հայթայթէին զպէտսն

ի ձեռանէ նորա վարէ իշխանութիւն

ի ձեռս քո է

չէր ձեռն նորա բաւական

ահա ձեռն իմ ընդ քեզ

յամենայն տեղիս ուր միանգամայն հասանէր ձեռն իւր

yamenayn tełis ur miangamayn hasanēr jeṙn iwr

եղեւ ձեռն տեառն ի վերայ իմ

ձեռն տալ իրերաց

ձեռն տալ ի

ձեռն տալ անմեղութեան

ձեռն տալ

to lend a hand to, to stretch out a helping hand, to aid, to succour, to assist, to help

ձեռն արկանել

to lay hands on, to seize, to take possession of

ձեռն արկանել, ձեռն ի գործ արկանել/առնել

to lay one's hand on, to put one's hand to, to set about, to undertake, to take in hand, to begin, to attempt, to try

ի ձեռն տալ

to hand over, to deliver over, to give up

ձեռս բառնալ

ձեռս ամբառնալ

դնել զանձն ի ձեռին իւրում

ձեռն անձին հարկանել

to boast, to brag, to vaunt, to plume or pique oneself, to be proud of, to take to oneself the credit of, to avail oneself of, to deem it an honour

ձեռն յանձին հարկանել

to oblige oneself to, ("on my head be it")

ձեռն դնել

to lay hands on, to ordain, to consecrate; to put one's signature to, to sign

ձեռն տալ աղջկան

ընդ ձեռամբ/զձեռամբ լինել

to be in the hands of, under the power, in subjection to

ունել ընդ ձեռամբ

ընդ ձեռամբ առնել, նուաճել, արկանել ընդ ձեռամբ

to bring under one's power, to subdue, to subjugate

ənd jeṙamb aṙnel, nuačel, arkanel ənd jeṙamb

կալ ընդ ձեռամբ ուրուք

to put oneself under the protection of; to submit, to yield; to be submissive

ընդ ձեռամբ անկանիլ, գալ ի ձեռս, ի ձեռս անկանել

to fall into the hands of, to be taken or seized, to get caught

ənd jeṙamb ankanil, gal i jeṙs, i jeṙs ankanel

ի ձեռս բերել

to obtain, to procure, to entrap, to catch

անկանել ի ձեռս ուրուք

ձեռն օգնականութեան գտանել

to find a helping hand, to be sustained by, favoured with

զձեռանէ առնուլ, ունել, ձգել

ձեռամբ առնել

զձեռամբ լինել

զձեռօք ածել

ի ձեռն առնուլ

to obtain, to acquire; to reacquire; to undertake, to begin

տարածել զձեռս իւր առ ոք

ճողոպրիլ ի ներքուստ ձեռին ուրուք

ձեռն մխել

to meddle, to interfere; to set a hand to, to undertake

ձեռն մխել յոք

to raise the hand against, to lay violent hands on, to ill-reat; to put to death

ի բաց կալ, ապստամբել ի ձեռանէ ուրուք

to rebel, to throw off the yoke, to save or rescue from the hands of

ձեռն/ձեռս ի գլուխ ելանել, դառնալ

to be confounded by shame or grief, to be greatly abashed, or cast down

ձեռն զձեռամբ փոփոխելով քարշել զչուանն

to draw a cord, to tighten a rope hand over hand

jeṙn zjeṙamb pʻopʻoxelov kʻaršel zčʻuann

ձեռն արկանել զգանձիւն

լուանալ զձեռս

(figuratively) to wash one's hands of, to clear oneself from

ձեռն ունել

ձեռին կատակ՝ գռեհկաց կատակ

rough play is bear's play, joking with hands are jokes of blackguards

(anatomy) hand; fist; arm; (figuratively) strength, might, power, force, main strength; aid, succour, protection


շարժ

head

շարժ • (šarž)

xcl-noun

շարժ • (šarž)

šarž (romanization)
շարժ (nominative singular)
շարժք (nominative plural)
շարժի (genitive singular)
շարժից (genitive plural)
շարժի (dative singular)
շարժից (dative plural)
շարժ (accusative singular)
շարժս (accusative plural)
շարժէ (ablative singular)
շարժից (ablative plural)
շարժիւ (instrumental singular)
շարժիւք (instrumental plural)
շարժի (locative singular)
շարժս (locative plural)

Armenian: շարժ (šarž), ժաժ (žaž)

Unknown. An Iranian origin is suspected.

unk

Unknown


մարգարիտ

margarit (romanization)
մարգարիտ (nominative singular)
մարգարիտք (nominative plural)
մարգարտոյ (genitive singular)
մարգարտոց (genitive plural)
մարգարտոյ (dative singular)
մարգարտոց (dative plural)
մարգարիտ (accusative singular)
մարգարիտս (accusative plural)
մարգարտոյ (ablative singular)
մարգարտոց (ablative plural)
մարգարտով (instrumental singular)
մարգարտովք (instrumental plural)
մարգարիտ (locative singular)
մարգարիտս (locative plural)
մարգարիտ (nominative singular)
մարգարիտք (nominative plural)
մարգարտի (genitive singular)
մարգարտաց (genitive plural)
մարգարտի (dative singular)
մարգարտաց (dative plural)
մարգարիտ (accusative singular)
մարգարիտս (accusative plural)
մարգարտէ (ablative singular)
մարգարտաց (ablative plural)
մարգարտաւ (instrumental singular)
մարգարտի (locative singular)
մարգարիտս (locative plural)

xcl-decl-noun

մարգարտաւք = մարգարտօք

Armenian: մարգարիտ (margarit) (see there for further descendants)

desctree

→? Old Georgian: მარგალიტი (margaliṭi), მარგარიტი (margariṭi)
Georgian: მარგალიტი (margaliṭi)
→ Abkhaz: а-мыркы́лд (a-mərkʼə́ld), а-маркылд (a-markʼəld) (possibly via Mingrelian)
→ Avar: маргъал (marğal)
→ Bats: მარგალიტ (margaliṭ)
→ Mingrelian: მარგალიტი (margaliṭi)
→ Svan: მარგლიტ (margliṭ), მარგლი (margli), მარგალი (margali)

Borrowed from the Iranian source of Ancient Greek μαργαρίτης (margarítēs). See Persian مروارید (marvârid, morvârid) for more.


բաղարջ

head

բաղարջ • (bałarǰ)

xcl-noun

բաղարջ • (bałarǰ)

bałarǰ (romanization)
բաղարջ (nominative singular)
բաղարջք (nominative plural)
բաղարջի (genitive singular)
բաղարջաց (genitive plural)
բաղարջի (dative singular)
բաղարջաց (dative plural)
բաղարջ (accusative singular)
բաղարջս (accusative plural)
բաղարջէ (ablative singular)
բաղարջաց (ablative plural)
բաղարջաւ (instrumental singular)
բաղարջի (locative singular)
բաղարջս (locative plural)
բաղարջ (nominative singular)
բաղարջք (nominative plural)
բաղարջի (genitive singular)
բաղարջից (genitive plural)
բաղարջի (dative singular)
բաղարջից (dative plural)
բաղարջ (accusative singular)
բաղարջս (accusative plural)
բաղարջէ (ablative singular)
բաղարջից (ablative plural)
բաղարջիւ (instrumental singular)
բաղարջիւք (instrumental plural)
բաղարջի (locative singular)
բաղարջս (locative plural)
բաղարջ (nominative singular)
բաղարջք (nominative plural)
բաղարջոյ (genitive singular)
բաղարջոց (genitive plural)
բաղարջոյ (dative singular)
բաղարջոց (dative plural)
բաղարջ (accusative singular)
բաղարջս (accusative plural)
բաղարջոյ (ablative singular)
բաղարջոց (ablative plural)
բաղարջով (instrumental singular)
բաղարջովք (instrumental plural)
բաղարջ (locative singular)
բաղարջս (locative plural)

xcl-decl-noun

բաղարջաւք = բաղարջօք


աւել

desctree

Armenian: ավել (avel)
→⇒ Northern Kurdish: avlêk, havlêk, havlik

desc

→ Georgian: ავლი (avli), ავლინი (avlini)

From Proto-Indo-European *h₃bʰel-. Cognate with Ancient Greek ὀφέλλω (ophéllō, “to sweep”), ὄφελμα (óphelma, “broom”).

cog

աւել ածել


աւելուկ

head

աւելուկ • (aweluk)

xcl-noun

աւելուկ • (aweluk)

aweluk (romanization)
աւելուկ (nominative singular)
աւելուկք (nominative plural)
աւելկի (genitive singular)
աւելկաց (genitive plural)
աւելկի (dative singular)
աւելկաց (dative plural)
աւելուկ (accusative singular)
աւելուկս (accusative plural)
աւելկէ (ablative singular)
աւելկաց (ablative plural)
աւելկաւ (instrumental singular)
աւելկի (locative singular)
աւելուկս (locative plural)

xcl-decl-noun

աւելկաւք = աւելկօք

Armenian: ավելուկ (aveluk)


ըմբիշ

head

ըմբիշ • (əmbiš)

xcl-noun

ըմբիշ • (əmbiš)

əmbiš (romanization)
ըմբիշ (nominative singular)
ըմբիշք (nominative plural)
ըմբշի (genitive singular)
ըմբշաց (genitive plural)
ըմբշի (dative singular)
ըմբշաց (dative plural)
ըմբիշ (accusative singular)
ըմբիշս (accusative plural)
ըմբշէ (ablative singular)
ըմբշաց (ablative plural)
ըմբշաւ (instrumental singular)
ըմբշաւք = ըմբշօք (əmbšawkʻ = əmbšōkʻ) (instrumental plural)
ըմբշի (locative singular)
ըմբիշս (locative plural)

xcl-decl-noun

ըմբշաւք = ըմբշօք

Middle Armenian: ըմբիշտ (əmbišt)

→ Armenian: ըմբիշ (əmbiš) (learned)

The origin is unknown. Has a shape of an Iranian loan.

unk

unknown


ըմբշամարտ

head

ըմբշամարտ • (əmbšamart)

xcl-noun

ըմբշամարտ • (əmbšamart)

əmbšamart (romanization)
ըմբշամարտ (nominative singular)
ըմբշամարտք (nominative plural)
ըմբշամարտի (genitive singular)
ըմբշամարտից (genitive plural)
ըմբշամարտի (dative singular)
ըմբշամարտից (dative plural)
ըմբշամարտ (accusative singular)
ըմբշամարտս (accusative plural)
ըմբշամարտէ (ablative singular)
ըմբշամարտից (ablative plural)
ըմբշամարտիւ (instrumental singular)
ըմբշամարտիւք (instrumental plural)
ըմբշամարտի (locative singular)
ըմբշամարտս (locative plural)

xcl-decl-noun

ըմբշամարտիւք

Armenian: ըմբշամարտ (əmbšamart)


կիթ

head

կիթ • (kitʻ)

xcl-noun

կիթ • (kitʻ)

kitʻ (romanization)
կիթ (nominative singular)
կիթք (nominative plural)
կթոյ (genitive singular)
կթոց (genitive plural)
կթոյ (dative singular)
կթոց (dative plural)
կիթ (accusative singular)
կիթս (accusative plural)
կթոյ (ablative singular)
կթոց (ablative plural)
կթով (instrumental singular)
կթովք (instrumental plural)
կիթ (locative singular)
կիթս (locative plural)
կիթ (nominative singular)
կիթք (nominative plural)
կթի (genitive singular)
կթի (dative singular)
կիթ (accusative singular)
կիթս (accusative plural)
կթէ (ablative singular)
կթի (locative singular)
կիթս (locative plural)

Armenian: կիթ (kitʻ)

The origin is uncertain. The word կութ (kutʻ) is another form of this.

հաւու կիթ

product derived from domestic animals (milk, butter, eggs, etc.)

the act of collecting these products; the act of milking

կիթք


հաւկիթ

head

հաւկիթ • (hawkitʻ)

xcl-noun

հաւկիթ • (hawkitʻ)

Armenian: հավկիթ (havkitʻ)


բորենի

boreni (romanization)
բորենի (nominative singular)
բորենիք (nominative plural)
բորենւոյ (genitive singular)
բորենեաց (genitive plural)
բորենւոյ (dative singular)
բորենեաց (dative plural)
բորենի (accusative singular)
բորենիս (accusative plural)
բորենւոյ (ablative singular)
բորենեաց (ablative plural)
բորենեաւ (instrumental singular)
բորենի (locative singular)
բորենիս (locative plural)

xcl-decl-noun

բորենեաւք = բորենեօք

post-classically the genitive-dative-ablative singular can be <i class="Armn mention" lang="xcl">բորենոյ</i> (borenoy)

→ Armenian: բորենի (boreni)

From Proto-Indo-European *bʰerH- (“brown”), either as an inheritance or more likely a borrowing from the Iranian cognate: compare Middle Persian [script needed] (bwl /bōr/, “reddish-brown, bay, chestnut (horse)”), Persian بور (bur) and possibly Khwarezmian 𐿂𐾻𐾾𐾲𐾶𐿂𐾺𐾻 (rknβwryk, “hyena”). If the original meaning was 'fur of hyena', the word may contain the fur-suffix -ենի (-eni).
See also բոր (bor), բորեկ (borek).

cog

Բարոյախաւսն ասէ զբորենոյ, թէ արու եւ էգ է․ երբեմն արու լինի եւ երբեմն էգ։
Baroyaxawsn asē zborenoy, tʻē aru ew ēg ē; erbemn aru lini ew erbemn ēg.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).27.2

Physiologus says about the hyena that it is hermaphrodite: at times it becomes male and at times female.


կեռնեխ

head

կեռնեխ • (keṙnex)

xcl-noun

կեռնեխ • (keṙnex)

→ Armenian: կեռնեխ (keṙnex) (learned)

unk

unknown

Քանզի կեռնեխք եւ տատրակք եւ ծիծառնուկք ոչ միայն երգել բնաւորեալ են, այլ եւ յօդաւոր ձայնիւ երգեն, մինչ զի եւ ասել եւ գրել կարել զնուագացն բառս։

6th century, Philo of Alexandria, Yałags ban unel ew anasun kendaneacʻd, aṙ Liwsimakʻos [De Animalibus]

Translation by Abraham Terian
Blackbirds, turtledoves, and swallows not only twitter but also sing in rhythmic tunes, making it possible to express and to write words for the tunes.

Kʻanzi keṙnexkʻ ew tatrakkʻ ew cicaṙnukkʻ očʻ miayn ergel bnaworeal en, ayl ew yōdawor jayniw ergen, minčʻ zi ew asel ew grel karel znuagacʻn baṙs.

Քանզի կեռնեխք՝ եւ ագռաւք եւ պապկայք, եւ որ միանգամ հոմանմանք, զի թէպէտ եւ զանազանագոյն բարբառեսցին, յօդաւոր ո՛չ երբէք եւ ո՛չ իւիք ձայն կարասցեն հանել։

Translation by Abraham Terian
Although blackbirds, crows, parrots, and all the like can produce different kinds of utterances, they cannot produce an articulated voice in any manner whatever.

Kʻanzi keṙnexkʻ, ew agṙawkʻ ew papkaykʻ, ew or miangam homanmankʻ, zi tʻēpēt ew zanazanagoyn barbaṙescʻin, yōdawor óčʻ erbēkʻ ew óčʻ iwikʻ jayn karascʻen hanel.

a kind of perching bird: the blackbird or the starling


այծքաղ

head

այծքաղ • (ayckʻał)

xcl-noun

այծքաղ • (ayckʻał)

ayckʻał (romanization)
այծքաղ (nominative singular)
այծքաղք (nominative plural)
այծքաղի (genitive singular)
այծքաղից (genitive plural)
այծքաղի (dative singular)
այծքաղից (dative plural)
այծքաղ (accusative singular)
այծքաղս (accusative plural)
այծքաղէ (ablative singular)
այծքաղից (ablative plural)
այծքաղիւ (instrumental singular)
այծքաղիւք (instrumental plural)
այծքաղի (locative singular)
այծքաղս (locative plural)

xcl-decl-noun

the declension follows Baṙgirkʿ Haykazean Lezui

Armenian: այծքաղ (ayckʻaġ)


նախիր

naxir (romanization)
նախիր (nominative singular)
նախիրք (nominative plural)
նախրի (genitive singular)
նախրաց (genitive plural)
նախրի (dative singular)
նախրաց (dative plural)
նախիր (accusative singular)
նախիրս (accusative plural)
նախրէ (ablative singular)
նախրաց (ablative plural)
նախրաւ (instrumental singular)
նախրաւք = նախրօք (naxrawkʻ = naxrōkʻ) (instrumental plural)
նախրի (locative singular)
նախիրս (locative plural)

նախրաւք = նախրօք

Armenian:

Literary: Armenian: նախիր (naxir)

Dialectal:

desc

ալշ,ար,ղրբ,մկ,մշ,վն,տփ

Armenian: նախիր (naxir) — Alashkert, Ararat, Karabakh, Moks, Mush, Van, Tbilisi

Armenian: նա̈խիր (näxir) — Maragheh, Salmas

Armenian: նախէ^յր (naxēʸr) — Vozm

ախց,կր,շմ,սվեդ

Armenian: նախը՛ր (naxə́r) — Akhaltsikhe, Erzurum, Shamakhi, Svedia

Armenian: նախըռ (naxəṙ) — Zeitun, Kharberd

Armenian: նա՛հիր (náhir) — Agulis

→ Georgian: ნახირი (naxiri), ნახირ (naxir)

→ Budukh: нехи́р (nexı̇́r)

→ Khinalug: нихе́р (niꭓér)

→ Kryts: naxir

→ Lezgi: нехи́р (neꭓír)

→ Rutul: нехир (neꭓir)

→ Tsakhur: нехир (nʲeꭓir)

→ Northern Kurdish: naxir

→ Zazaki: naxır

→ Turkish: nahır, naḫır

→ Azerbaijani: naxır

→ Aghul: нахир (naxir)

unk

unknown

Հասարակական նախիր ʼի հասարակէ ժողովեալ:

8th century, Gregory of Nyssa, Tesutʻiwn yałags mardoys kazmutʻean [On the Formation of Man]

[…] եթէ մինչ մանուկ էի և արածէի զնախիրս ընդ այլոց մանկանց […]
[…]etʻē minčʻ manuk ēi ew aracēi znaxirs ənd aylocʻ mankancʻ[…]

Որոց այնքան կամակոր յամառութիւն եղեւ, մինչեւ յայնչափ ի բազում ի նախրաց փիլիսոփայիցն աստուածոց եւ ոչ մի աստուած ըմբռնել:

5th century, Eznik Kołbacʻi, Ełc ałandocʻ [Refutation of the Sects] chapter 14

Orocʻ aynkʻan kamakor yamaṙutʻiwn ełew, minčʻew yaynčʻapʻ i bazum i naxracʻ pʻilisopʻayicʻn astuacocʻ ew očʻ mi astuac əmbṙnel:

(derogatory) group of philosophers or pagan gods


երամակ

eramak (romanization)
երամակ (nominative singular)
երամակք (nominative plural)
երամակի (genitive singular)
երամակաց (genitive plural)
երամակի (dative singular)
երամակաց (dative plural)
երամակ (accusative singular)
երամակս (accusative plural)
երամակէ (ablative singular)
երամակաց (ablative plural)
երամակաւ (instrumental singular)
երամակի (locative singular)
երամակս (locative plural)

xcl-decl-noun

երամակաւք = երամակօք

→ Armenian: երամակ (eramak) (learned)

Of Iranian origin. Compare Manichaean Parthian [Manichaean needed] (rmg' /ramag/, “flock”), Middle Persian [script needed] (lmk' /ramag/, “herd, flock”), Persian رمه (rama, “herd, flock”). Related to երամ (eram).

cog

երամակ ձիոց

երամակ այծից, ոչխարաց

երամակ խոզից


ձագ

jag (romanization)
ձագ (nominative singular)
ձագք (nominative plural)
ձագու (genitive singular)
ձագուց (genitive plural)
ձագու (dative singular)
ձագուց (dative plural)
ձագ (accusative singular)
ձագս (accusative plural)
ձագէ (ablative singular)
ձագուց (ablative plural)
ձագու (instrumental singular)
ձագուք (instrumental plural)
ձագու (locative singular)
ձագս (locative plural)

xcl-decl-noun

the nominative plural can be <i class="Armn mention" lang="xcl">ձագունք</i> (jagunkʻ) post-classically

Armenian: ձագ (jag)

Kurdish:

→ Northern Kurdish: sak

→ Cappadocian Greek: ζάκα (záka)

Connected with Albanian zog, perhaps also Middle Persian [Book Pahlavi needed] (zhk'), 𐫉𐫍𐫃 (zhg /zahag/, “offspring, child”), Parthian 𐫉𐫍𐫃 (zhg /zahag/, “offspring, child”), Persian زه (zah, “offspring of men or of cattle”), زاق (zâq, “the young of anything”), Pashto [script needed] (zag), Sogdian [script needed] (zʾk /zāk/, “child”), which go back to Proto-Indo-European *ǵʰāgʷʰ- (Pokorny, Ačaṙean, J̌ahukyan) or *ǵʰāgʰu- (Olsen).
According to Hübschmann (followed by Pokorny), Armenian is borrowed from Iranian, but in that case *զագ (*zag) was expected, as is pointed out by J̌ahukyan and Olsen.
Georgian ზაქი (zaki, “buffalo calf”) and Classical Syriac ܙܓܐ (zagā, “chicken”) are borrowed from Iranian.

cog

Բարուախաւսն ասէ զհաւալուսն, թէ կարի որդեսէր է․ եւ յորժամ հանէ զձագսն, եւ սակաւիկ մի աճեն, ապտակեն զերեսս հաւրն եւ մաւրն։
Baruaxawsn asē zhawalusn, tʻē kari ordesēr ē; ew yoržam hanē zjagsn, ew sakawik mi ačen, aptaken zeress hawrn ew mawrn.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).7.2–3

Physiologus says about the pelican that it is an extraordinary lover of its young. And when it brings forth nestlings and they grow a bit, they slap their father and mother on the face.


մտրուկ

head

մտրուկ • (mtruk)

xcl-noun

մտրուկ • (mtruk)

mtruk (romanization)
մտրուկ (nominative singular)
մտրուկք (nominative plural)
մտրկի (genitive singular)
մտրկաց (genitive plural)
մտրկի (dative singular)
մտրկաց (dative plural)
մտրուկ (accusative singular)
մտրուկս (accusative plural)
մտրկէ (ablative singular)
մտրկաց (ablative plural)
մտրկաւ (instrumental singular)
մտրկաւք = մտրկօք (mtrkawkʻ = mtrkōkʻ) (instrumental plural)
մտրկի (locative singular)
մտրուկս (locative plural)

xcl-decl-noun

մտրկաւք = մտրկօք

Armenian: մտրուկ (mtruk)

→ Old Georgian: მუტრუკი (muṭruḳi)

desctree

Georgian: მუტრუკი (muṭruḳi)
→ Armenian: մու՛տրուկ (mútruk) (Tbilisi)

The origin is uncertain. An Iranian origin is suspected.

Բարոյախաւսն ասէ վասն ցռուց, թէ իշավայրն երամակապան է։ Յորժամ ծնանիցին մատակքն արու մտրուկ, հայրն ծամէ զկարեւորսն նորա, զի մի ի սերմն եւ ի զարմ բազմանայցէ։
Baroyaxawsn asē vasn cʻṙucʻ, tʻē išavayrn eramakapan ē. Yoržam cnanicʻin matakkʻn aru mtruk, hayrn camē zkareworsn nora, zi mi i sermn ew i zarm bazmanaycʻē.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).12.2–3

Physiologus says about the onager that the wild ass is leader of a herd. When the females bring forth a male colt, the father chews its genitals, so that it is not propagated by seed and stock.


մարաջախտ

head

մարաջախտ • (maraǰaxt)

xcl-noun

մարաջախտ • (maraǰaxt)

maraǰaxt (romanization)
մարաջախտ (nominative singular)
մարաջախտք (nominative plural)
մարաջախտի (genitive singular)
մարաջախտից (genitive plural)
մարաջախտի (dative singular)
մարաջախտից (dative plural)
մարաջախտ (accusative singular)
մարաջախտս (accusative plural)
մարաջախտէ (ablative singular)
մարաջախտից (ablative plural)
մարաջախտիւ (instrumental singular)
մարաջախտիւք (instrumental plural)
մարաջախտի (locative singular)
մարաջախտս (locative plural)

Armenian: մարաջախտ (maraǰaxt)

From Old French *mareschalt, from Old High German marahscalc (“groom”); see English marshal for more. Borrowed by the Armenian Kingdom of Cilicia during the Rubenid dynasty.


արբանեակ

arbaneak (romanization)
արբանեակ (nominative singular)
արբանեակք (nominative plural)
արբանեկի (genitive singular)
արբանեկաց (genitive plural)
արբանեկի (dative singular)
արբանեկաց (dative plural)
արբանեակ (accusative singular)
արբանեակս (accusative plural)
արբանեկէ (ablative singular)
արբանեկաց (ablative plural)
արբանեկաւ (instrumental singular)
արբանեկի (locative singular)
արբանեակս (locative plural)

xcl-decl-noun

արբանեկաւք = արբանեկօք

Armenian: արբանյակ (arbanyak)

From Proto-Indo-European *arbʰ- and cognate with Sanskrit अर्भ (árbha, “little, small; boy”), Old Church Slavonic рабъ (rabŭ), работа (rabota), Gothic 𐌰𐍂𐌱𐌰𐌹𐌸𐍃 (arbaiþs).

cog

արբանեակ մոլորակի


մարթանք

martʻankʻ (romanization)
մարթանք (nominative plural)
մարթանաց (genitive plural)
մարթանաց (dative plural)
մարթանս (accusative plural)
մարթանաց (ablative plural)
մարթանս (locative plural)

xcl-decl-noun-pl

մարթանաւք = մարթանօք

մարթանօք

stratagem; means, expedient, resource, remedy; skill, art, ability, cleverness, mastery


ջորի

head

ջորի • (ǰori)

xcl-noun

ջորի • (ǰori)

ǰori (romanization)
ջորի (nominative singular)
ջորիք (nominative plural)
ջորւոյ (genitive singular)
ջորեաց (genitive plural)
ջորւոյ (dative singular)
ջորւոջ (dative singular)
ջորեաց (dative plural)
ջորի (accusative singular)
ջորիս (accusative plural)
ջորւոյ (ablative singular)
ջորեաց (ablative plural)
ջորեաւ (instrumental singular)
ջորեաւք = ջորեօք (ǰoreawkʻ = ǰoreōkʻ) (instrumental plural)
ջորւոջ (locative singular)
ջորիս (locative plural)

xcl-decl-noun

ջորւոյ, ջորւոջ

ջորեաւք = ջորեօք

note the irregular dative/locative with <i class="Armn mention" lang="xcl">-ոջ</i> (-oǰ)

Armenian: ջորի (ǰori)

→? Old Georgian: ჯორი (ǯori)

desctree

Georgian: ჯორი (ǯori)
→ Mingrelian: ჯორი (ǯori)
→ Svan: ჯორ (ǯor)

The origin is uncertain. Old Georgian ჯორი (ǯori) is related and is possibly borrowed from Armenian.
Perhaps from Proto-Indo-European *ye/owo-ro- (“yoked animal”), from *yew- (“to tie together, to yoke”), whence Sanskrit यौति (yaúti), युवति (yuváti, “to bind to, to mix”), Lithuanian jáuti (“to mix”).

inh

մատակ ջորի

մտրուկ ջորւոյ

Helmut Rix
Lexikon der indogermanischen Verben