պանթեր

head

պանթեր • (pantʻer)

xcl-noun

պանթեր • (pantʻer)

pantʻer (romanization)
պանթեր (nominative singular)
պանթերք (nominative plural)
պանթերոյ (genitive singular)
պանթերոց (genitive plural)
պանթերոյ (dative singular)
պանթերոց (dative plural)
պանթեր (accusative singular)
պանթերս (accusative plural)
պանթերոյ (ablative singular)
պանթերոց (ablative plural)
պանթերով (instrumental singular)
պանթերովք (instrumental plural)
պանթեր (locative singular)
պանթերս (locative plural)

Transliteration of Ancient Greek πάνθηρ (pánthēr).

transliteration

Մարգարէն ասէ․ «Եղիցի նա որպէս առեւծն տանդ Յուդա, եւ որպէս պանթէր (var. պանթեր) տանդ Եփրեմի․ որ է յովազ։»
Margarēn asē; “Ełicʻi na orpēs aṙewcn tand Yuda, ew orpēs pantʻēr (var. pantʻer) tand Epʻremi; or ē yovaz.”

The prophet says: "he will be like a lion to the house of Judah and like a panther to the house of Ephraim."

Որպէս զպանթերոյն ասէ բարոյախաւսն, եթէ ամենածաղիկ է․ զի ոչինչ առանց իրիք գիտութեան զանասնոց եւ զթռչնոց խաւսեցան աստուածեղէն գիրք։
Orpēs zpantʻeroyn asē baroyaxawsn, etʻē amenacałik ē; zi očʻinčʻ aṙancʻ irikʻ gitutʻean zanasnocʻ ew ztʻṙčʻnocʻ xawsecʻan astuacełēn girkʻ.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).19.12

So Physiologus says about the panther that it is multicoloured. For the divine Scripture said nothing imprudently about animals and birds.


կասդորիոս

→ Old Georgian: კასპორიოსი (ḳasṗoriosi)

Transliteration of Ancient Greek καστόριον (kastórion).

Է երէ ինչ, որ կոչի կասդորիոս (var. կասդրիոս, կաւտորոց, կաւտորոս, կաստորիոս, կաստրիոս, կոտորոց, կոթորոս), որ թարգմանի կուղբ․ հանդարտ եւ յոյժ զգաւն է երէն։
Ē erē inčʻ, or kočʻi kasdorios (var. kasdrios, kawtorocʻ, kawtoros, kastorios, kastrios, kotorocʻ, kotʻoros), or tʻargmani kułb; handart ew yoyž zgawn ē erēn.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] 26.1

There is an animal called castor, which is translated beaver; the animal is quite and very gentle.


տիտեռն

head

տիտեռն • (titeṙn)

xcl-noun

տիտեռն • (titeṙn)

→ Armenian: տիտեռն (titeṙn) (learned), տիտեռ (titeṙ)

The origin is unknown. Similar in shape to թիթեռն (tʻitʻeṙn, “butterfly”) and բնդեռն (bndeṙn, “a kind of beetle”). The form տիտիոն (tition) found in some manuscripts of the Physiologus is corrupted.

unk

unknown

Եւ այս իցէ ձեզ պիղծ յամենայն սողնոց, որ սողիցին ի վերայ երկրի․ աքիս եւ մուկն եւ տիտեռն յոստին եւ մկնաքիս եւ գետնառեւծ եւ կովադիաց եւ մողէզ եւ խլուրդ:
Ew ays icʻē jez piłc yamenayn sołnocʻ, or sołicʻin i veray erkri; akʻis ew mukn ew titeṙn yostin ew mknakʻis ew getnaṙewc ew kovadiacʻ ew mołēz ew xlurd:

And these are unclean to you of reptiles upon the earth, the weasel, and the mouse, and the lizard, the ferret, and the chameleon, and the evet, and the newt, and the mole.

Translation by Brenton Septuagint Translation

Եւ թշնամի է կոկորդիլոս գազանի, որոյ տիտիոն (var. տիտեառն) անուն է, որ թարգմանի քարթոթոշ։
Ew tʻšnami ē kokordilos gazani, oroy tition (var. titeaṙn) anun ē, or tʻargmani kʻartʻotʻoš.
Translation by Gohar Muradyan
And it [the otter] is hostile to the beast crocodile which is called "great lizard" that is translated քարթոթոշ (kʻartʻotʻoš).

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).28.2


մողէզ

head

մողէզ • (mołēz)

xcl-noun

մողէզ • (mołēz)

Armenian: մողես (moġes)

The origin is unknown. Ačaṙyan compares to Persian مالوس (mâlus, “a green lizard”) and derives from Iranian. The ending is similar to the ending of Middle Armenian խլէզ (xlēz, “lizard”).

unk

unknown

Եւ այս իցէ ձեզ պիղծ յամենայն սողնոց, որ սողիցին ի վերայ երկրի․ աքիս եւ մուկն եւ տիտեռն յոստին եւ մկնաքիս եւ գետնառեւծ եւ կովադիաց եւ մողէզ (var. մողլէզ, մուղէղ, մուղէզ, մողեզ, յուղէզ, մողես) եւ խլուրդ:
Ew ays icʻē jez piłc yamenayn sołnocʻ, or sołicʻin i veray erkri; akʻis ew mukn ew titeṙn yostin ew mknakʻis ew getnaṙewc ew kovadiacʻ ew mołēz (var. mołlēz, mułēł, mułēz, mołez, yułēz, mołes) ew xlurd:

Վասն մղզի (var. մոխեզի, մսողի, մեղաւորի) որ կոչի արագ նոյ.
Vasn młzi (var. moxezi, msołi, meławori) or kočʻi arag noy.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).1.0


բարոյախօս

head

բարոյախօս • (baroyaxōs)

xcl-noun

բարոյախօս • (baroyaxōs)

Armenian: բարոյախոս (baroyaxos)

From բարոյք (baroykʻ) + -ա- (-a-) + խօսիմ (xōsim).

affix

Որպէս բարոյախաւսն ասէ, յորժամ ծերասցի եւ վատիցի յերկոցունց աչացն, եւ չկարէ տեսանել զլոյսն արեգական, զի՞նչ հնարեսցի իւր գեղեցիկ բնութեամբ։
Orpēs baroyaxawsn asē, yoržam cerascʻi ew vaticʻi yerkocʻuncʻ ačʻacʻn, ew čʻkarē tesanel zloysn aregakan, zinčʻ hnarescʻi iwr gełecʻik bnutʻeamb.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).1.1–3

As Physiologus says, When it grows old and becomes weak in both eyes and cannot see the sunlight, to what trick does it resort by its nice nature?

one who inquires into the behavior of animals (with moral and theological applications)


աւթողոփոս

head

աւթողոփոս • (awtʻołopʻos)

xcl-noun

աւթողոփոս • (awtʻołopʻos)

→ Old Georgian: ავთოლოფოსი (avtoloposi)

Attested only in the Physiologus, transliterating Ancient Greek ἀνθόλοψ (anthólops), mistakenly reading αν- (an-) as αυ- (au-). Attested with numerous corrupted variant readings.

Է երէ ինչ, որ կոչի աւթողոփոս (var. թողոքայ, թոզռիայ, աթողփողք, ութողփոքր)․ գազան սաստիկ էրէ․ մինչ որսորդաց չէ հնար զնա ի բուռն արկանել։ Եղջիւրս ունի երկայնս եւ սղոցաձեւս, մինչեւ զծառս մեծամեծս եւ բարձունս սղոցել․ եւ յորժամ ծարաւեսցի, գնայ յԱրածանի գետ եւ ըմբէ ջուր։
Ē erē inčʻ, or kočʻi awtʻołopʻos (var. tʻołokʻay, tʻozṙiay, atʻołpʻołkʻ, utʻołpʻokʻr); gazan sastik ērē; minčʻ orsordacʻ čʻē hnar zna i buṙn arkanel. Ełǰiwrs uni erkayns ew słocʻajews, minčʻew zcaṙs mecamecs ew barjuns słocʻel; ew yoržam carawescʻi, gnay yAracani get ew əmbē ǰur.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).3.1–4

There is an animal called autholops, an exceedingly fierce animal; until the hunters are unable to catch it. It has long horns in the shape of a saw, so that it is able to saw very large and high trees. And when it is thirsty, it goes to the river Aracani and drinks water.


Արածանի

Aracani (romanization)
Արածանի (nominative singular uncountable)
Արածանւոյ (genitive singular uncountable)
Արածանւոյ (dative singular uncountable)
Արածանի (accusative singular uncountable)
Արածանւոյ (ablative singular uncountable)
Արածանւով (instrumental singular uncountable)
Արածանի (locative singular uncountable)

Armenian: Արածանի (Aracani)

Compare Ancient Greek Ἀρσανίας (Arsanías).

Է երէ ինչ, որ կոչի աւթողոփոս․ գազան սաստիկ էրէ․ մինչ որսորդաց չէ հնար զնա ի բուռն արկանել։ Եղջիւրս ունի երկայնս եւ սղոցաձեւս, մինչեւ զծառս մեծամեծս եւ բարձունս սղոցել․ եւ յորժամ ծարաւեսցի, գնայ յԱրածանի գետ եւ ըմբէ ջուր։
Ē erē inčʻ, or kočʻi awtʻołopʻos; gazan sastik ērē; minčʻ orsordacʻ čʻē hnar zna i buṙn arkanel. Ełǰiwrs uni erkayns ew słocʻajews, minčʻew zcaṙs mecamecs ew barjuns słocʻel; ew yoržam carawescʻi, gnay yAracani get ew əmbē ǰur.

Eastern Euphrates
Eastern Euphrates#English

Eastern Euphrates, Aratsani, Murat (a river in Armenia)


երեկին

Attested only in the Physiologus, transliterating Ancient Greek ἐρικίν- (erikín-).

Եւ են անդ պրակք ինչ մանրոստք, որ կոչին երեկինք (var. երկինք)։ Եւ սկսանի ոգորել էրէն ընդ երեկին (var. երկին) պրակսն․ եւ խառնեալ ոստք ընդ եղջիւրսն, եւ կապին ընդ ոստս պրակին, եւ ի գոչիւն հարկանի, քանզի զերծանել կամի եւ չէ ձեռնհաս, քանզի պատեալ շաղեալ կա։[…]Այլ զգոյշ լեր, գուցէ դու խաղասցես ընդ երեկին (var. երկին) պրա(կ)ուն ընդ սակաւ ինչ պատճառս ընդ հանդերձս կամ ընդ այլ ինչ բարուց։
Ew en and prakkʻ inčʻ manrostkʻ, or kočʻin erekinkʻ (var. erkinkʻ). Ew sksani ogorel ērēn ənd erekin (var. erkin) praksn; ew xaṙneal ostkʻ ənd ełǰiwrsn, ew kapin ənd osts prakin, ew i gočʻiwn harkani, kʻanzi zercanel kami ew čʻē jeṙnhas, kʻanzi pateal šałeal ka.[…]Ayl zgoyš ler, gucʻē du xałascʻes ənd erekin (var. erkin) pra(k)un ənd sakaw inčʻ patčaṙs ənd handerjs kam ənd ayl inčʻ barucʻ.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).3.5–6, 11

And there are shrubs with thin branches called erekins. And the animal [the legendary antelope] starts to butt the "erekin" shrub; and the branches are entangled with the horns, and they are bound to the branches of the shrubs; and it begins to howl, wishing to escape, but is unable, as it is ensnared. […] But watch, lest you play with the "erekin" shrubs for some small reason, for clothes or some other goods.

Erica arborea
Erica arborea#Translingual


թաղի

head

թաղի • (tʻałi)

xcl-noun

թաղի • (tʻałi)

tʻałi (romanization)
թաղի (nominative singular)
թաղիք (nominative plural)
թաղւոյ (genitive singular)
թաղեաց (genitive plural)
թաղւոյ (dative singular)
թաղեաց (dative plural)
թաղի (accusative singular)
թաղիս (accusative plural)
թաղւոյ (ablative singular)
թաղեաց (ablative plural)
թաղեաւ (instrumental singular)
թաղեաւք = թաղեօք (tʻałeawkʻ = tʻałeōkʻ) (instrumental plural)
թաղի (locative singular)
թաղիս (locative plural)

xcl-decl-noun

թաղեաւք = թաղեօք

Middle Armenian: թաղիս (tʻaġis)

desc

Armenian: թաղիք (tʻaġikʻ), թաղիս (tʻaġis) — dialectal

Մինչեւ յոչ կամաց գումարեալ թշնամեացն ի ճակատ․ եւ զօրագլուխ նիզակաւորացն լեալ անարի ոմն սկայ վառեալ, եւ թաղեաւ (var. թաղաւ, թաղիւ, թողիւ) կաճեայ բոլորով ամենեւիմբ պարածածկեցեալ, շահատակէր ի մէջ զօրացն։
Minčʻew yočʻ kamacʻ gumareal tʻšnameacʻn i čakat; ew zōraglux nizakaworacʻn leal anari omn skay vaṙeal, ew tʻałeaw (var. tʻaław, tʻałiw, tʻołiw) kačeay bolorov amenewimb paracackecʻeal, šahatakēr i mēǰ zōracʻn.

5th? century, Movsēs Xorenacʻi, Patmutʻiwn Hayocʻ [History of Armenia] III.9

Translation by Robert W. Thomson
Finally the enemy unwillingly drew up his battle line. The commander of their lancers, a fearsome armed giant completely enveloped in felt, was assaulting the main body of the army.


մարդակեր

mardaker (romanization)
մարդակեր (nominative singular)
մարդակերք (nominative plural)
մարդակերի (genitive singular)
մարդակերաց (genitive plural)
մարդակերի (dative singular)
մարդակերաց (dative plural)
մարդակեր (accusative singular)
մարդակերս (accusative plural)
մարդակերէ (ablative singular)
մարդակերաց (ablative plural)
մարդակերաւ (instrumental singular)
մարդակերի (locative singular)
մարդակերս (locative plural)

xcl-decl-noun

մարդակերաւք = մարդակերօք

Armenian: մարդակեր (mardaker)


շեշտ

head

շեշտ • (šešt)

šešt (romanization)
շեշտ (nominative singular)
շեշտք (nominative plural)
շեշտի (genitive singular)
շեշտից (genitive plural)
շեշտի (dative singular)
շեշտից (dative plural)
շեշտ (accusative singular)
շեշտս (accusative plural)
շեշտէ (ablative singular)
շեշտից (ablative plural)
շեշտիւ (instrumental singular)
շեշտիւք (instrumental plural)
շեշտի (locative singular)
շեշտս (locative plural)

→ Armenian: շեշտ (šešt) (learned)

Ոլորակ է բացագանչութիւն պատկանաւոր ձայնի, թե ըստ վերսաստութեան շեշտիւն [translating ὀξεῖα (oxeîa)], թե ըստ հարթութեան բթիւն, թե ըստ պարբեկութեան պարուկաւն։
Olorak ē bacʻagančʻutʻiwn patkanawor jayni, tʻe əst versastutʻean šeštiwn [translating ὀξεῖα (oxeîa)], tʻe əst hartʻutʻean btʻiwn, tʻe əst parbekutʻean parukawn.

6th century, Dionysius Thrax, The Art of Grammar

Tone is the resonance of a voice endowed with harmony. It is heightened in the acute, balanced in the grave, and broken in the circumflex.

(grammar) accent, stress, emphasis; the corresponding Armenian emphasis mark (՛)


յոպնակ

yopnak (romanization)
յոպնակ (nominative singular)
յոպնակք (nominative plural)
յոպնակի (genitive singular)
յոպնակաց (genitive plural)
յոպնակի (dative singular)
յոպնակաց (dative plural)
յոպնակ (accusative singular)
յոպնակս (accusative plural)
յոպնակէ (ablative singular)
յոպնակաց (ablative plural)
յոպնակաւ (instrumental singular)
յոպնակի (locative singular)
յոպնակս (locative plural)

xcl-decl-noun

յոպնակաւք = յոպնակօք

→ Armenian: հոպնակ (hopnak) (learned)

The origin is unknown. Has a shape of an Iranian loan.

unk

unknown

նաև զփայտ և զքար այնպէս կրեն սայլիւք կամ յոպնակօք

5th century, John Chrysostom, Commentary on Matthew

naew zpʻayt ew zkʻar aynpēs kren sayliwkʻ kam yopnakōkʻ


կորեակ

koreak (romanization)
կորեակ (nominative singular uncountable)
կորեկան (genitive singular uncountable)
կորեկան (dative singular uncountable)
կորեակ (accusative singular uncountable)
կորեկանէ (ablative singular uncountable)
կորեկամբ (*korekamb) (instrumental singular uncountable)
կորեկան (locative singular uncountable)
կորեակ (nominative singular uncountable)
կորեկոյ (genitive singular uncountable)
կորեկոյ (dative singular uncountable)
կորեակ (accusative singular uncountable)
կորեկոյ (ablative singular uncountable)
կորեկով (instrumental singular uncountable)
կորեակ (locative singular uncountable)

Middle Armenian: կորեկ (korek)

desctree

Armenian: կորեկ (korek)
→ Northern Kurdish: korik

unk

unknown

Ո՞չ ապաքէն նախ կակղէ զերեսս նորա, եւ ապա սերմանէ փոքր մի արջնդեղ եւ չաման․ եւ ապա սերմանեսցէ ցորեան եւ գարի, կորեակ եւ հաճար ի սահմանս իւր։
Očʻ apakʻēn nax kakłē zeress nora, ew apa sermanē pʻokʻr mi arǰndeł ew čʻaman; ew apa sermanescʻē cʻorean ew gari, koreak ew hačar i sahmans iwr.

Does he not, when he has levelled the surface thereof, then sow the small black poppy, or cumin, and afterward sow wheat, and barley, and millet, and bread-corn in thy borders?

Եւ դու ա՛ռ քեզ ցորեան եւ գարի, ոսպն եւ ոլոռն եւ կորեակ եւ հաճար, եւ արկցես զայն յաման մի խեցեղէն․ եւ արասցես դու զայն քեզ հաց․ եւ ըստ թուոյ աւուրցն զոր ննջեսցես դու ի կողմն քո՝ հարեւր եւ իննսուն օր կերիցես զայն։
Ew du áṙ kʻez cʻorean ew gari, ospn ew oloṙn ew koreak ew hačar, ew arkcʻes zayn yaman mi xecʻełēn; ew arascʻes du zayn kʻez hacʻ; ew əst tʻuoy awurcʻn zor nnǰescʻes du i kołmn kʻo, harewr ew innsun ōr kericʻes zayn.

Take thou also to thee wheat, and barley, and beans, and lentils, and millet, and bread-corn; and thou shalt cast them into one earthen vessel, and shalt make them into loaves for thyself; and thou shalt eat them a hundred and ninety days, according to the number of the days during which thou sleepest on thy side.

(by similarity) seeds inside the fig fruit


նետընկէց

head

նետընկէց • (netənkēcʻ)

xcl-noun

նետընկէց • (netənkēcʻ)

netənkēcʻ (romanization)
նետընկէց (nominative singular)
նետընկէցք (nominative plural)
նետընկեցի (genitive singular)
նետընկեցաց (genitive plural)
նետընկեցի (dative singular)
նետընկեցաց (dative plural)
նետընկէց (accusative singular)
նետընկէցս (accusative plural)
նետընկեցէ (ablative singular)
նետընկեցաց (ablative plural)
նետընկեցաւ (instrumental singular)
նետընկեցի (locative singular)
նետընկէցս (locative plural)

xcl-decl-noun

նետընկեցաւք = նետընկեցօք

desc

→ Armenian: նետընկեց (netənkecʻ) (learned)

bowshot (distance that the arrow can travel)


վտաւան

vtawan (romanization)
վտաւան (nominative singular)
վտաւանք (nominative plural)
վտաւանի (genitive singular)
վտաւանաց (genitive plural)
վտաւանի (dative singular)
վտաւանաց (dative plural)
վտաւան (accusative singular)
վտաւանս (accusative plural)
վտաւանէ (ablative singular)
վտաւանաց (ablative plural)
վտաւանաւ (instrumental singular)
վտաւանի (locative singular)
վտաւանս (locative plural)

xcl-decl-noun

վտաւանաւք = վտաւանօք

→ Armenian: վտավան (vtavan) (learned)

→ Old Georgian: უტევანი (uṭevani)

From Parthian 𐭅𐭕𐭀𐭅𐭍𐭉 (wtʾwny, “distance of a bowshot”), ultimately probably from the preverb *wi- + *tau- (“to throw, spread, sow”), whence Ossetian ӕф-таун (æf-tawn, “to throw on; to increase; to take out, away, to pull out”).

cog

Յորժամ տեսանէ զնաւս առագաստեալս, նմանի նոցա․ ամբառնայ զթեւս ի նմանութիւն առագաստաց եւ հակառակի ընդ նաւսն․ եւ երթա վտաւանս երեսուն կամ քառասուն․ իբրեւ վաստակի, խոնարհեցուցանէ զթեւսն եւ յինքն ամբփոփէ յաշխատութենէ։
Yoržam tesanē znaws aṙagasteals, nmani nocʻa; ambaṙnay ztʻews i nmanutʻiwn aṙagastacʻ ew hakaṙaki ənd nawsn; ew ertʻa vtawans eresun kam kʻaṙasun; ibrew vastaki, xonarhecʻucʻanē ztʻewsn ew yinkʻn ambpʻopʻē yašxatutʻenē.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).5.2–3

When it [the "saw-fish"] sees ships driven by sails, it imitates them: it raises its wings like sails and competes with the ships. After racing 30 or 40 stadia, growing tired, it brings the wings down and folds them to itself because of fatigue.


արծաթսիրութիւն

head

արծաթսիրութիւն • (arcatʻsirutʻiwn)

xcl-noun

արծաթսիրութիւն • (arcatʻsirutʻiwn)

arcatʻsirutʻiwn (romanization)
արծաթսիրութիւն (nominative singular)
արծաթսիրութիւնք (nominative plural)
արծաթասիրութեան (genitive singular)
արծաթասիրութեանց (genitive plural)
արծաթասիրութեան (dative singular)
արծաթասիրութեանց (dative plural)
արծաթսիրութիւն (accusative singular)
արծաթսիրութիւնս (accusative plural)
արծաթասիրութենէ (ablative singular)
արծաթասիրութեանց (ablative plural)
արծաթասիրութեամբ (instrumental singular)
արծաթասիրութեամբք (instrumental plural)
արծաթասիրութեան (locative singular)
արծաթսիրութիւնս (locative plural)

xcl-decl-noun

արծաթսիրութիւն

արծաթսիրութիւնք

արծաթասիրութեան

արծաթասիրութեանց

արծաթասիրութեան

արծաթասիրութեանց

արծաթսիրութիւն

արծաթսիրութիւնս

արծաթասիրութենէ

արծաթասիրութեանց

արծաթասիրութեամբ

արծաթասիրութեամբք

արծաթասիրութեան

արծաթսիրութիւնս

desc

արծաթասիրություն

Armenian: արծաթասիրություն (arcatʻasirutʻyun)

From արծաթասէր (arcatʻasēr) + -ութիւն (-utʻiwn). Calque of Ancient Greek φιλαργυρία (philarguría).

calque

Խոկալով ի գործս բարութեան, չկարացին հանել ի գլուխ վասն արծաթսիրութեան կամ ամբարհաւաճութեան կամ շնութեան, պոռնկութեան եւ կամ վասն զաւշաքաղութեան կամ վասն այլ իրիք
Xokalov i gorcs barutʻean, čʻkaracʻin hanel i glux vasn arcatʻsirutʻean kam ambarhawačutʻean kam šnutʻean, poṙnkutʻean ew kam vasn zawšakʻałutʻean kam vasn ayl irikʻ

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).5.8

Thinking of good deeds, they did not persevere to the end because of love of money or arrogance, or adultery, fornication or because of avarice or some other thing


ամբարհաւաճութիւն

head

ամբարհաւաճութիւն • (ambarhawačutʻiwn)

xcl-noun

ամբարհաւաճութիւն • (ambarhawačutʻiwn)

ambarhawačutʻiwn (romanization)
ամբարհաւաճութիւն (nominative singular)
ամբարհաւաճութիւնք (nominative plural)
ամբարհաւաճութեան (genitive singular)
ամբարհաւաճութեանց (genitive plural)
ամբարհաւաճութեան (dative singular)
ամբարհաւաճութեանց (dative plural)
ամբարհաւաճութիւն (accusative singular)
ամբարհաւաճութիւնս (accusative plural)
ամբարհաւաճութենէ (ablative singular)
ամբարհաւաճութեանց (ablative plural)
ամբարհաւաճութեամբ (instrumental singular)
ամբարհաւաճութեամբք (instrumental plural)
ամբարհաւաճութեան (locative singular)
ամբարհաւաճութիւնս (locative plural)

xcl-decl-noun

ամբարհաւաճութիւն

ամբարհաւաճութիւնք

ամբարհաւաճութեան

ամբարհաւաճութեանց

ամբարհաւաճութեան

ամբարհաւաճութեանց

ամբարհաւաճութիւն

ամբարհաւաճութիւնս

ամբարհաւաճութենէ

ամբարհաւաճութեանց

ամբարհաւաճութեամբ

ամբարհաւաճութեամբք

ամբարհաւաճութեան

ամբարհաւաճութիւնս

desc

ամբարհավաճություն

→ Armenian: ամբարհավաճություն (ambarhavačutʻyun) (learned)

ամբարհաւաճ (ambarhawač) + -ութիւն (-utʻiwn)


զօշաքաղութիւն

head

զօշաքաղութիւն • (zōšakʻałutʻiwn)

xcl-noun

զօշաքաղութիւն • (zōšakʻałutʻiwn)

zōšakʻałutʻiwn (romanization)
զօշաքաղութիւն (nominative singular)
զօշաքաղութիւնք (nominative plural)
զօշաքաղութեան (genitive singular)
զօշաքաղութեանց (genitive plural)
զօշաքաղութեան (dative singular)
զօշաքաղութեանց (dative plural)
զօշաքաղութիւն (accusative singular)
զօշաքաղութիւնս (accusative plural)
զօշաքաղութենէ (ablative singular)
զօշաքաղութեանց (ablative plural)
զօշաքաղութեամբ (instrumental singular)
զօշաքաղութեամբք (instrumental plural)
զօշաքաղութեան (locative singular)
զօշաքաղութիւնս (locative plural)

xcl-decl-noun

զօշաքաղութիւն

զօշաքաղութիւնք

զօշաքաղութեան

զօշաքաղութեանց

զօշաքաղութեան

զօշաքաղութեանց

զօշաքաղութիւն

զօշաքաղութիւնս

զօշաքաղութենէ

զօշաքաղութեանց

զօշաքաղութեամբ

զօշաքաղութեամբք

զօշաքաղութեան

զօշաքաղութիւնս

desc

զոշաքաղություն

→ Armenian: զոշաքաղություն (zošakʻaġutʻyun) (learned)

զօշաքաղ (zōšakʻał) + -ութիւն (-utʻiwn)

af

զօշաքաղ (zōšakʻał) + -ութիւն (-utʻiwn)


զաւշաքաղութիւն

head

զաւշաքաղութիւն • (zawšakʻałutʻiwn)

xcl-noun

զաւշաքաղութիւն • (zawšakʻałutʻiwn)

zawšakʻałutʻiwn (romanization)
զաւշաքաղութիւն (nominative singular)
զաւշաքաղութիւնք (nominative plural)
զաւշաքաղութեան (genitive singular)
զաւշաքաղութեանց (genitive plural)
զաւշաքաղութեան (dative singular)
զաւշաքաղութեանց (dative plural)
զաւշաքաղութիւն (accusative singular)
զաւշաքաղութիւնս (accusative plural)
զաւշաքաղութենէ (ablative singular)
զաւշաքաղութեանց (ablative plural)
զաւշաքաղութեամբ (instrumental singular)
զաւշաքաղութեամբք (instrumental plural)
զաւշաքաղութեան (locative singular)
զաւշաքաղութիւնս (locative plural)

xcl-decl-noun

զաւշաքաղութիւն

զաւշաքաղութիւնք

զաւշաքաղութեան

զաւշաքաղութեանց

զաւշաքաղութեան

զաւշաքաղութեանց

զաւշաքաղութիւն

զաւշաքաղութիւնս

զաւշաքաղութենէ

զաւշաքաղութեանց

զաւշաքաղութեամբ

զաւշաքաղութեամբք

զաւշաքաղութեան

զաւշաքաղութիւնս

զօշաքաղութիւն

զօշաքաղութիւն#Old_Armenian

Alternative form of զօշաքաղութիւն (zōšakʻałutʻiwn)


քարադր

head

քարադր • (kʻaradr)

xcl-noun

քարադր • (kʻaradr)

kʻaradr (romanization)
քարադր (nominative singular)
քարադրք (nominative plural)
քարադրի (genitive singular)
քարադրի (dative singular)
քարադր (accusative singular)
քարադրս (accusative plural)
քարադրէ (ablative singular)
քարադրի (locative singular)
քարադրս (locative plural)

xcl-decl-noun

the instrumental singular and the genitive/dative/instrumental plural are not attested, which does not allow determining whether the word followed an i-type or an i-a-type declension

→ Old Georgian: ქალანდრო (kalandro), ქარანდრი (karandri)

Transliteration of Ancient Greek χαραδριός (kharadriós), χαλαδριός (khaladriós).

transliteration

Է թռչուն ինչ, որ կոչի քաղանդր (var. քաղաթր, քաղարդր, քաղադր, քաղդր, քարադրոս, քարադրոն), զոր եւ յերկրորդ աւրէնսն յիշէ։
Ē tʻṙčʻun inčʻ, or kočʻi kʻałandr (var. kʻałatʻr, kʻałardr, kʻaładr, kʻałdr, kʻaradros, kʻaradron), zor ew yerkrord awrēnsn yišē.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).6.1

There is a bird called chalandrius mentioned in the Deuteronomy.

caladrius (a mythical bird that had healing powers)


շլացութիւն

head

շլացութիւն • (šlacʻutʻiwn)

xcl-noun

շլացութիւն • (šlacʻutʻiwn)

šlacʻutʻiwn (romanization)
շլացութիւն (nominative singular)
շլացութիւնք (nominative plural)
շլացութեան (genitive singular)
շլացութեանց (genitive plural)
շլացութեան (dative singular)
շլացութեանց (dative plural)
շլացութիւն (accusative singular)
շլացութիւնս (accusative plural)
շլացութենէ (ablative singular)
շլացութեանց (ablative plural)
շլացութեամբ (instrumental singular)
շլացութեամբք (instrumental plural)
շլացութեան (locative singular)
շլացութիւնս (locative plural)

xcl-decl-noun

շլացութեամբք

Եւ խնդրէ աղբիւր ջրոյ, եւ թռչի յեթերն ի բարձուանդակս արեգականն. եւ խարակէ զթեւսն եւ զաչացն շլացութիւն. իջանէ աղբիւրն եւ մկրտի երիցս անգամ եւ մանգանայ։
Ew xndrē ałbiwr ǰroy, ew tʻṙčʻi yetʻern i barjuandaks aregakann. ew xarakē ztʻewsn ew začʻacʻn šlacʻutʻiwn. iǰanē ałbiwrn ew mkrti ericʻs angam ew manganay.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).9.3

And it searches for a fountain of water, and flies to the ether, to the height of the sun; and it burns its wings and the dimness of its eyes, descends to the fountain and is immersed thrice and becomes young.


պեմենովթ

head

պեմենովթ • (pemenovtʻ)

xcl-noun

պեմենովթ • (pemenovtʻ)

Է թռչուն ինչ ի հնդիկս, որ կոչի փիւնիքս։ Ըստ հինգհարիւր ամին գայ ի ծառսն Լիբանանու եւ լնու զերկոսին թեւսն իւր խնկաւք. եւ երթայ ազդ առնէ քրմին Արեգ քաղաքի ի յամսեան պայեմոդի (var. պարեմոդի, պահեմորդի, պեմենովթ, փասնուտ, փասնուդ) կամ ի փարմոդի, այսինքն արեգ կամ ի կանխոց։
Ē tʻṙčʻun inčʻ i hndiks, or kočʻi pʻiwnikʻs. Əst hinghariwr amin gay i caṙsn Libananu ew lnu zerkosin tʻewsn iwr xnkawkʻ. ew ertʻay azd aṙnē kʻrmin Areg kʻałakʻi i yamsean payemodi (var. paremodi, pahemordi, pemenovtʻ, pʻasnut, pʻasnud) kam i pʻarmodi, aysinkʻn areg kam i kanxocʻ.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).10.2–3

There is a bird in India called phoenix. Every five hundred years it comes to the trees of Lebanon and fills both its wings with incense, and goes to inform the priest of Heliopolis, in the month Phamenoth or Pharmuthi, that is Areg or the preceding months [i.e. Meheki].

Phamenoth (the seventh month of the Ancient Egyptian calendar)


փարմութի

head

փարմութի • (pʻarmutʻi)

xcl-noun

փարմութի • (pʻarmutʻi)

From Ancient Greek Φαρμουθί (Pharmouthí).

Է թռչուն ինչ ի հնդիկս, որ կոչի փիւնիքս։ Ըստ հինգհարիւր ամին գայ ի ծառսն Լիբանանու եւ լնու զերկոսին թեւսն իւր խնկաւք. եւ երթայ ազդ առնէ քրմին Արեգ քաղաքի ի յամսեան պայեմոդի կամ ի փարմոդի (var. փարմութի, փարմոդէ, պարմոփի, պարմափիւր, պատմիփի), այսինքն արեգ կամ ի կանխոց։
Ē tʻṙčʻun inčʻ i hndiks, or kočʻi pʻiwnikʻs. Əst hinghariwr amin gay i caṙsn Libananu ew lnu zerkosin tʻewsn iwr xnkawkʻ. ew ertʻay azd aṙnē kʻrmin Areg kʻałakʻi i yamsean payemodi kam i pʻarmodi (var. pʻarmutʻi, pʻarmodē, parmopʻi, parmapʻiwr, patmipʻi), aysinkʻn areg kam i kanxocʻ.

Pharmouthi (the eight month of the Ancient Egyptian calendar)


որթափայտ

head

որթափայտ • (ortʻapʻayt)

xcl-noun

որթափայտ • (ortʻapʻayt)

ortʻapʻayt (romanization)
որթափայտ (nominative singular)
որթափայտք (nominative plural)
որթափայտի (genitive singular)
որթափայտից (genitive plural)
որթափայտի (dative singular)
որթափայտից (dative plural)
որթափայտ (accusative singular)
որթափայտս (accusative plural)
որթափայտէ (ablative singular)
որթափայտից (ablative plural)
որթափայտիւ (instrumental singular)
որթափայտիւք (instrumental plural)
որթափայտի (locative singular)
որթափայտս (locative plural)

From որթ (ortʻ) + -ա- (-a-) + փայտ (pʻayt). Coined by the translator of the Physiologus to render Ancient Greek ἀμπέλινον ξύλον (ampélinon xúlon).

m+

ἀμπέλινον ξύλον

Եւ քուրմ իբրեւ իմանայ, մտանէ լնու զբագինն որթափայտիւ․ մտանէ հաւն յարեգ քաղաք լի խնգովք եւ ելանէ ի բագինն, իւրովի լուցանէ զկրակն եւ անձամբ զանձն այրէ։
Ew kʻurm ibrew imanay, mtanē lnu zbaginn ortʻapʻaytiw; mtanē hawn yareg kʻałakʻ li xngovkʻ ew elanē i baginn, iwrovi lucʻanē zkrakn ew anjamb zanjn ayrē.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).10.4–5

And the priest being informed goes in and fills the altar with vine wood. The bird enters Heliopolis, filled with incense, mounts the altar, kindles the fire with itself and burns itself.


խունգ

head

խունգ • (xung)

xcl-noun

խունգ • (xung)

xung (romanization)
խունգ (nominative singular)
խունգք (nominative plural)
խնգոյ (genitive singular)
խնգոց (genitive plural)
խնգոյ (dative singular)
խնգոց (dative plural)
խունգ (accusative singular)
խունգս (accusative plural)
խնգոյ (ablative singular)
խնգոց (ablative plural)
խնգով (instrumental singular)
խնգովք (instrumental plural)
խունգ (locative singular)
խունգս (locative plural)

xcl-decl-noun

an i-a-type instrumental plural խնգօք (xngōkʻ) = խնգաւք (xngawkʻ) is also attested


յոպոպ

yopop (romanization)
յոպոպ (nominative singular)
յոպոպք (nominative plural)
յոպոպոյ (genitive singular)
յոպոպոց (genitive plural)
յոպոպոյ (dative singular)
յոպոպոց (dative plural)
յոպոպ (accusative singular)
յոպոպս (accusative plural)
յոպոպոյ (ablative singular)
յոպոպոց (ablative plural)
յոպոպով (instrumental singular)
յոպոպովք (instrumental plural)
յոպոպ (locative singular)
յոպոպս (locative plural)

Middle Armenian: ոպոպ (opop)

Armenian: հոպոպ (hopop)

Է թռչուն ինչ որ կոչի յոպոպ. յորժամ տեսանեն զծնաւղսն ծերացեալ կամ յաչաց պակասեալ, որդիք փետեն զհին թեւս ծնողացն եւ լեզուն զաչս նոցա եւ ջեռուցանեն զնոսա ընդ թեւաւքն իւրեանց
Ē tʻṙčʻun inčʻ or kočʻi yopop. yoržam tesanen zcnawłsn ceracʻeal kam yačʻacʻ pakaseal, ordikʻ pʻeten zhin tʻews cnołacʻn ew lezun začʻs nocʻa ew ǰeṙucʻanen znosa ənd tʻewawkʻn iwreancʻ

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).11.3

There is a bird called hoopoe; when they see their parents growing old or with weakened eyes, their children pluck the old wings of the parents, lick their eyes and warm them beneath their wings


ցիռ

head

ցիռ • (cʻiṙ)

xcl-noun

ցիռ • (cʻiṙ)

cʻiṙ (romanization)
ցիռ (nominative singular)
ցիռք (nominative plural)
ցռոյ (genitive singular)
ցռոց (genitive plural)
ցռոյ (dative singular)
ցռոց (dative plural)
ցիռ (accusative singular)
ցիռս (accusative plural)
ցռոյ (ablative singular)
ցռոց (ablative plural)
ցռով (instrumental singular)
ցռովք (instrumental plural)
ցիռ (locative singular)
ցիռս (locative plural)
ցիռ (nominative singular)
ցիռք (nominative plural)
ցռու (genitive singular)
ցռուց (genitive plural)
ցռու (dative singular)
ցռուց (dative plural)
ցիռ (accusative singular)
ցիռս (accusative plural)
ցռէ (ablative singular)
ցռուց (ablative plural)
ցռու (instrumental singular)
ցռուք (instrumental plural)
ցռու (locative singular)
ցիռս (locative plural)

→ Armenian: ցիռ (cʻiṙ) (learned)

The origin is uncertain. J̌ahukyan derives from Proto-Indo-European *skēr-s-, from *sker- (“to jump”), with a close cognate in Old Norse skjarr (“timid, shy, afraid of”). For this root see Pokorny, without the Armenian. On the other hand, Martirosyan explains as "the grey or brown
one" and connects with Irish cíar (“dark brown”), Proto-Slavic *śěrъ (“grey”), Proto-Germanic *hairaz (“grey”). On these see Proto-Indo-European *(s)ḱeh₃-.

cog

Բարոյախաւսն ասէ վասն ցռուց, թէ իշավայրն երամակապան է։ Յորժամ ծնանիցին մատակքն արու մտրուկ, հայրն ծամէ զկարեւորսն նորա, զի մի ի սերմն եւ ի զարմ բազմանայցէ։
Baroyaxawsn asē vasn cʻṙucʻ, tʻē išavayrn eramakapan ē. Yoržam cnanicʻin matakkʻn aru mtruk, hayrn camē zkareworsn nora, zi mi i sermn ew i zarm bazmanaycʻē.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).12.2–3

Physiologus says about the onager that the wild ass is leader of a herd. When the females bring forth a male colt, the father chews its genitals, so that it is not propagated by seed and stock.


իշավայր

head

իշավայր • (išavayr)

xcl-noun

իշավայր • (išavayr)

išavayr (romanization)
իշավայր (nominative singular)
իշավայրք (nominative plural)
իշավայրի (genitive singular)
իշավայրից (genitive plural)
իշավայրի (dative singular)
իշավայրից (dative plural)
իշավայր (accusative singular)
իշավայրս (accusative plural)
իշավայրէ (ablative singular)
իշավայրից (ablative plural)
իշավայրիւ (instrumental singular)
իշավայրիւք (instrumental plural)
իշավայրի (locative singular)
իշավայրս (locative plural)
իշավայր (nominative singular)
իշավայրք (nominative plural)
իշավայրի (genitive singular)
իշավայրաց (genitive plural)
իշավայրի (dative singular)
իշավայրաց (dative plural)
իշավայր (accusative singular)
իշավայրս (accusative plural)
իշավայրէ (ablative singular)
իշավայրաց (ablative plural)
իշավայրաւ (instrumental singular)
իշավայրի (locative singular)
իշավայրս (locative plural)

xcl-decl-noun

իշավայրաւք = իշավայրօք

PIE word
 *h₁éḱwos
էշ (ēš) + -ա- (-a-) + վայր (vayr)


իշավայրի

head

իշավայրի • (išavayri)

xcl-noun

իշավայրի • (išavayri)

išavayri (romanization)
իշավայրի (nominative singular)
իշավայրիք (nominative plural)
իշավայրոյ (genitive singular)
իշավայրեաց (genitive plural)
իշավայրոյ (dative singular)
իշավայրեաց (dative plural)
իշավայրի (accusative singular)
իշավայրիս (accusative plural)
իշավայրոյ (ablative singular)
իշավայրեաց (ablative plural)
իշավայրեաւ (instrumental singular)
իշավայրի (locative singular)
իշավայրիս (locative plural)

xcl-decl-noun

իշավայրեաւք = իշավայրեօք


քարածերպ

head

քարածերպ • (kʻaracerp)

xcl-noun

քարածերպ • (kʻaracerp)

Armenian: քարածերպ (kʻaracerp)

[…] եւ գտանիցէ քարածերպն նեղ եւ մտանիցէ պնդով եւ ընկենու զխորխն […]
[…]ew gtanicʻē kʻaracerpn neł ew mtanicʻē pndov ew ənkenu zxorxn[…]

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).14.5

[…] and it [the snake] finds a narrow cleft in a rock and goes inside with effort and sheds its skin […]


յուշկապարիկ

head

յուշկապարիկ • (yuškaparik)

xcl-noun

յուշկապարիկ • (yuškaparik)

yuškaparik (romanization)
յուշկապարիկ (nominative singular)
յուշկապարիկք (nominative plural)
յուշկապարկի (genitive singular)
յուշկապարկաց (genitive plural)
յուշկապարկի (dative singular)
յուշկապարկաց (dative plural)
յուշկապարիկ (accusative singular)
յուշկապարիկս (accusative plural)
յուշկապարկէ (ablative singular)
յուշկապարկաց (ablative plural)
յուշկապարկաւ (instrumental singular)
յուշկապարկի (locative singular)
յուշկապարիկս (locative plural)

xcl-decl-noun

յուշկապարիկք

յուշկապարկաց

յուշկապարկաց

յուշկապարիկս

յուշկապարկաց

յուշկապարկաւ

յուշկապարկաւք = յուշկապարկօք

յուշկապարիկս

desc

→ Armenian: հուշկապարիկ (huškaparik) (learned)

The textual evidence and the etymology point to յուշկապարիկ (yuškaparik) being a donkey-like demon. Borrowed from an Iranian compound, whose first part means "ass, donkey" (compare rare Persian وشک (vošk, “donkey”), Khotanese [script needed] (jūṣḍa-), Wakhi yukš (“wild goat, ibex”)), and the second part is the etymon of պարիկ (parik). Compare also Old Georgian ვირდევი (virdevi) referring to the same concept.

Եւ յուշկապարիկք [translating ὀνοκένταυρος (onokéntauros)] բնակեսցեն ի նմա, եւ ոզնիք ձագս հանցեն յապարանս նորա։
Ew yuškaparikkʻ [translating ὀνοκένταυρος (onokéntauros)] bnakescʻen i nma, ew oznikʻ jags hancʻen yaparans nora.

and satyrs shall dwell there; and hedgehogs shall make their nests in their houses

[…] զյուշկապարկաց ասեն բնակել յաւերակսն, զոր յոյն լեզու իշացուլս ասէ։
[…]zyuškaparkacʻ asen bnakel yaweraksn, zor yoyn lezu išacʻuls asē.
Translation by Blanchard & Young
[…] they say concerning the yuškaparik, which in the Greek language are called "իշացուլ (išacʻul)" [onokentauros], that they live in ruins.

5th century, Eznik Kołbacʻi, Ełc ałandocʻ [Refutation of the Sects] 122

Բարոյախաւսն ասաց զուշկապարկաց [translating Σειρήν (Seirḗn)], էթէ մահաբերք են եւ ի ծովու են
Baroyaxawsn asacʻ zuškaparkacʻ [translating Σειρήν (Seirḗn)], ētʻē mahaberkʻ en ew i covu en

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).16.2

Physiologus says about the Sirens that they cause death and are in the sea.


իշացուլ

head

իշացուլ • (išacʻul)

xcl-noun

իշացուլ • (išacʻul)

išacʻul (romanization)
իշացուլ (nominative singular)
իշացուլք (nominative plural)
իշացլու (genitive singular)
իշացլուց (genitive plural)
իշացլու (dative singular)
իշացլուց (dative plural)
իշացուլ (accusative singular)
իշացուլս (accusative plural)
իշացլէ (ablative singular)
իշացլուց (ablative plural)
իշացլու (instrumental singular)
իշացլուք (instrumental plural)
իշացլու (locative singular)
իշացուլս (locative plural)

PIE word
 *h₁éḱwos
"Ass-bull", from էշ (ēš) + -ա- (-a-) + ցուլ (cʻul). An imprecise calque of Ancient Greek ὀνοκένταυρος (onokéntauros).

calque

ὀνοκένταυρος

[…] զյուշկապարկաց ասեն բնակել յաւերակսն, զոր յոյն լեզու իշացուլս ասէ։
[…]zyuškaparkacʻ asen bnakel yaweraksn, zor yoyn lezu išacʻuls asē.
Translation by Blanchard & Young
[…] they say concerning the yuškaparik, which in the Greek language are called "išacʻul" [onokentauros], that they live in ruins.

Նոյնպէս եւ իշացլուցն կէսն արու մարդոյ (var. իշոյ), եւ կէսն իշոյ (var. ցլոյ)։
Noynpēs ew išacʻlucʻn kēsn aru mardoy (var. išoy), ew kēsn išoy (var. cʻloy).

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).16.5

Likewise the onocentaurs have the half of man (var. ass) and the half of ass (var. bull).


աշխարաւանդ

head

աշխարաւանդ • (ašxarawand)

xcl-noun

աշխարաւանդ • (ašxarawand)

desc

→ Armenian: աշխարավանդ (ašxaravand) (learned)

Borrowed from an unidentified Iranian compound, the second part of which is *bandah (“tie”), on which see բանտ (bant). The first part is uncertain; perhaps it is identical with աշխարհ (ašxarh, “country; world”), in which case the compound is to be understood as the "tie of the realm". Related to Old Georgian შარავანდი (šaravandi, “royal crown”) and possibly to Old Armenian շարաւանդ (šarawand, “fetters”).

unk

unidentified

cog

Զսոյն եւ սպարապետին Մանուէլի սոյնպէս ետ տանել զթագաւորական պատմուճանն, սամոյր մ՚ եւ զգլխոյ պատիւ գարգմանակ ոսկի արծաթ, ու ի պատիւ գլխոյ ի վերայ գագաթանն ի թիկանց արծուոյն հանգոյցք թագի կապեալ աշխարաւանդ հանգոյց, եւ լանջաց պատիւ ապիզակ, որպէս օրէնք են ունել թագաւորաց․ եւ շիկակարմիր խորան, եւ ի վերայ խորանին արծուի նշան, եւ սրահակս մեծամեծ եւ կապուտակ երկնագոյն հովանոցս։
Zsoyn ew sparapetin Manuēli soynpēs et tanel ztʻagaworakan patmučann, samoyr m’ ew zglxoy patiw gargmanak oski arcatʻ, u i patiw glxoy i veray gagatʻann i tʻikancʻ arcuoyn hangoycʻkʻ tʻagi kapeal ašxarawand hangoycʻ, ew lanǰacʻ patiw apizak, orpēs ōrēnkʻ en unel tʻagaworacʻ; ew šikakarmir xoran, ew i veray xoranin arcui nšan, ew srahaks mecamec ew kaputak erknagoyn hovanocʻs.
Translation by Nina G. Garsoïan
He likewise sent royal robes to the sparapet Manuēl, sables, and a gargmanak diadem of gold and silver for the head with the knot over the crest of the diadem behind the eagle tied in an ašxarawand knot, and an apizak chest ornament [patiw], as is the rule for kings; also a crimson pavilion with the insignia of an eagle on top of it and very large hangings, as well as a sky-blue canopy.

5th century, Pʻawstos Buzand, Hayoc Patmutʻiwnʻ [History of the Armenians] V.38


խոչ

head

խոչ • (xočʻ)

xcl-noun

խոչ • (xočʻ)

xočʻ (romanization)
խոչ (nominative singular)
խոչք (nominative plural)
խոչոյ (genitive singular)
խոչոց (genitive plural)
խոչոյ (dative singular)
խոչոց (dative plural)
խոչ (accusative singular)
խոչս (accusative plural)
խոչոյ (ablative singular)
խոչոց (ablative plural)
խոչով (instrumental singular)
խոչովք (instrumental plural)
խոչ (locative singular)
խոչս (locative plural)
խոչ (nominative singular)
խոչք (nominative plural)
խոչի (genitive singular)
խոչից (genitive plural)
խոչի (dative singular)
խոչից (dative plural)
խոչ (accusative singular)
խոչս (accusative plural)
խոչէ (ablative singular)
խոչից (ablative plural)
խոչիւ (instrumental singular)
խոչիւք (instrumental plural)
խոչի (locative singular)
խոչս (locative plural)

Armenian: խոչ (xočʻ)

The origin is uncertain. Probably related to խէչ (xēčʻ), խաչ (xačʻ).

Բարոյախաւսն ասէ զոզնոյ, թէ յորժամ ելանէ յողկոյզն որթոյ, արկանէ ի խոնարհ զպտուղն եւ սփռէ ի գետնին եւ ինքն թաւալի ի վերա․ եւ կառչին պտուղքն ի խոչսն, եւ առեալ տանի ձագուցն իւրեանց եւ թողու լոկ զշրուանդսն։
Baroyaxawsn asē zoznoy, tʻē yoržam elanē yołkoyzn ortʻoy, arkanē i xonarh zptułn ew spʻṙē i getnin ew inkʻn tʻawali i vera; ew kaṙčʻin ptułkʻn i xočʻsn, ew aṙeal tani jagucʻn iwreancʻ ew tʻołu lok zšruandsn.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).17.3–5

Physiologus says about the hedgehog, that when it climbs to the bunch of grapes of the vine, it drops the fruits down and scatters them on the ground, and it itself rolls on top, and the grapes stick to its quills, and it takes them to its young and leaves the bunch empty.


շրուանդ

head

շրուանդ • (šruand)

xcl-noun

շրուանդ • (šruand)

→ Armenian: շրվանդ (šrvand) (learned)

unk

unknown

Բարոյախաւսն ասէ զոզնոյ, թէ յորժամ ելանէ յողկոյզն որթոյ, արկանէ ի խոնարհ զպտուղն եւ սփռէ ի գետնին եւ ինքն թաւալի ի վերա․ եւ կառչին պտուղքն ի խոչսն, եւ առեալ տանի ձագուցն իւրեանց եւ թողու լոկ զշրուանդսն (var. զշուանդսն, զշուանգսն)։
Baroyaxawsn asē zoznoy, tʻē yoržam elanē yołkoyzn ortʻoy, arkanē i xonarh zptułn ew spʻṙē i getnin ew inkʻn tʻawali i vera; ew kaṙčʻin ptułkʻn i xočʻsn, ew aṙeal tani jagucʻn iwreancʻ ew tʻołu lok zšruandsn (var. zšuandsn, zšuangsn).


ջղջ

desc

Armenian: ճի՛րճէմնը (čírčēmnə), ճրճիմ (črčim, “marsh, swamp”) (dialectal)

The origin is unknown. Possibly related to Georgian ჭენჭყო (č̣enč̣q̇o, “boggy, marshy, damp”), ჭონჭყი (č̣onč̣q̇i), ჭონჭყო (č̣onč̣q̇o, “marshy area, bogland”).

unk

unknown

cog

Զաղուեսէ ասէ բարոյախաւսն, թէ ամենեւին նենգաւոր է եւ դրժող է անասունս․ յորժամ քաղցնու եւ չգտանէ ինչ որ որս առնէ եւ ուտել, երթայ գտանէ ջղջ (var. ջղջին) ինչ տեղի կամ ուր յարդ կայ, եւ ի մոխրի թաւալի եւ երթայ անկանի ի դաշտի ուրեք եւ ի վեր եւեթ չհայի եւ զշունչն յինքն ամփոփէ եւ ուռուցանէ զինքն ամենեւիմբ։
Załuesē asē baroyaxawsn, tʻē amenewin nengawor ē ew držoł ē anasuns; yoržam kʻałcʻnu ew čʻgtanē inčʻ or ors aṙnē ew utel, ertʻay gtanē ǰłǰ (var. ǰłǰin) inčʻ tełi kam ur yard kay, ew i moxri tʻawali ew ertʻay ankani i dašti urekʻ ew i ver ewetʻ čʻhayi ew zšunčʻn yinkʻn ampʻopʻē ew uṙucʻanē zinkʻn amenewimb.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).18.0–2

Concerning the Fox Physiologus says that this animal is in all respects insidious and perfidious. When it gets hungry and does not find any prey to hunt and to eat, it goes and finds a muddy place or wherever there is chaff, and rolls over the ashes and falls on its back in a field and does not look upwards and holds its breath and swells thoroughly.

ճղճիմ· վատ տիղմ, կամ խոհերեց, կամ եղտիւր, կամ ցիխ
čłčim· vat tiłm, kam xoherecʻ, kam ełtiwr, kam cʻix

16–17th centuries, Eremia Mełrecʻi, Baṙgirkʻ hayocʻ [Armenian Dictionary] Ճ.109

հահիճ· ժողով ջուրց, կամ կացուն ջուր, կամ ճղճիմք, կամ գետտք
hahič· žołov ǰurcʻ, kam kacʻun ǰur, kam čłčimkʻ, kam gettkʻ

16–17th centuries, Eremia Mełrecʻi, Baṙgirkʻ hayocʻ [Armenian Dictionary] Ճ.19


վահանակրեայ

→ Old Georgian: ვაჰანაკრაჲ (vahanaḳray)

From վահան (vahan) + -ա- (-a-) + կրեայ (kreay). Calque of Ancient Greek ἀσπιδοχελώνη (aspidokhelṓnē).

calque

ἀσπιδοχελώνη

Բարւախաւսն ասէ․ է գազան ինչ ի ծովու, որ կոչի վա[հա]նակրեայ (var. վահանակրիայ, վա[հա]նակրեա)․ վիշապաձուկն նման աւազին կղզոյ է․ ձայն նորա՝ չարաձայն գազանի։
Barwaxawsn asē; ē gazan inčʻ i covu, or kočʻi va[ha]nakreay (var. vahanakriay, va[ha]nakrea); višapajukn nman awazin kłzoy ē; jayn nora, čʻarajayn gazani.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).20.2–3

Physiologus says: there is a beast in the sea that is called shield-turtle. The dragon-fish is like a sandy island; its voice is of a harsh-voiced beast.


կրիայ

kriay (romanization)
կրիայ (nominative singular)
կրիայք (nominative plural)
կրիայի (genitive singular)
կրիայից (genitive plural)
կրիայի (dative singular)
կրիայից (dative plural)
կրիայ (accusative singular)
կրիայս (accusative plural)
կրիայէ (ablative singular)
կրիայից (ablative plural)
կրիայիւ (instrumental singular)
կրիայիւք (instrumental plural)
կրիայի (locative singular)
կրիայս (locative plural)

Armenian: կրիա (kria)

desc

→ Assyrian Neo-Aramaic: ܩܪܐ (qrā), ܩܪܝܐ (qarāyā)

The origin is uncertain. The derivatives reveal the additional meaning "shell". Probably connected with կուր (kur, “bowl, tub, basin”).

Եթէ ոչ Գաղաադ էր, ապա սուտ էին ի Գաղգաղա իշխանքն որ զոհէին․ եւ սեղանք նոցա իբրեւ զկրայս ի կորդ ագարակի։

Etʻē očʻ Gałaad ēr, apa sut ēin i Gałgała išxankʻn or zohēin; ew sełankʻ nocʻa ibrew zkrays i kord agaraki.

Դարձեալ եւ ջրային կրիայ (var. կրա) եթէ կերիցէ ի մսոյ իժի եւ տագնապ ինչ հասանիցէ նմա ի կերակրոյն, երթայ ուտէ դաղձն եւ այնու անցուցանէ զտապ նեղութեան ի մարմնոյն, զի մի՛ վնասեսցի ի գիշոյն, զոր կերաւ։
Darjeal ew ǰrayin kriay (var. kra) etʻē kericʻē i msoy iži ew tagnap inčʻ hasanicʻē nma i kerakroyn, ertʻay utē dałjn ew aynu ancʻucʻanē ztap nełutʻean i marmnoyn, zi mí vnasescʻi i gišoyn, zor keraw.

5th century, Basil of Caesarea, Yałags Vecʻawreay ararčʻutʻean [Homiliae in Hexaemeron] 9

Ասեն, թէ՝ եւ կրայք յանյագութենէ որկորստութեանն առ լցեալք յիժից՝ ուտել զուիրակ ի վերայ երկիւղիւ մահու․ քանզի միայն ա՛յսպէս ի թունաբերացն՝ որ վնասս լինի՝ ճողոպրել կարեն:

6th century, Philo of Alexandria, Yałags ban unel ew anasun kendaneacʻd, aṙ Liwsimakʻos [De Animalibus]

Translation by Abraham Terian
It is said that when tortoises devour asps because of gluttony, they eat marjoram for fear of dying; for only by this means can they be relieved of the harmful venom.

Asen, tʻē, ew kraykʻ yanyagutʻenē orkorstutʻeann aṙ lcʻealkʻ yižicʻ, utel zuirak i veray erkiwłiw mahu; kʻanzi miayn áyspēs i tʻunaberacʻn, or vnass lini, čołoprel karen:

եռակըմպանոցսն և բազմակըմպանոց, տաճարս ի կրայի պատենից (var. ի կրայպատենից) և ի փղոսկրէ կազմեալս և ի պատուականագոյն նիւթոյ
eṙakəmpanocʻsn ew bazmakəmpanocʻ, tačars i krayi patenicʻ (var. i kraypatenicʻ) ew i pʻłoskrē kazmeals ew i patuakanagoyn niwtʻoy

6th century, Philo of Alexandria, Yałags varucʻ kenacʻ tesakani [De Vita Contemplativa]

Իսկ վասն զի ոչ միայն վասն գեղեցկութեան, այլ եւ վասն բարւոք զգեստու որ ըստ շաւշափելեաց, որով մանաւանդ առաւելու, քան զայլ կենդանիս մարդն, ոչ էարկ շուրջ զմեաւք մորթ թանձր իբրեւ զարջառով եւ կամ զայլովք թարձրամորթիւք, եւ ոչ մազ կուռ եւ խիտ, որպէս այծից եւ ոչխարաց եւ նապաստակաց, եւ ոչ թեփ, որպէս աւձից եւ ձկանց, եւ ոչ խեցի որպէս կրայից (var. կրեայից) եւ գաղտակրաց, եւ ոչ թեւս, որպէս հաւուց, հարկաւորապէս զգեստու կարաւտ եղեալք ի լրումն մեզ, զոր ինչ այլոցն կենդանեաց բնութիւնն պարգեւեաց։
Isk vasn zi očʻ miayn vasn gełecʻkutʻean, ayl ew vasn barwokʻ zgestu or əst šawšapʻeleacʻ, orov manawand aṙawelu, kʻan zayl kendanis mardn, očʻ ēark šurǰ zmeawkʻ mortʻ tʻanjr ibrew zarǰaṙov ew kam zaylovkʻ tʻarjramortʻiwkʻ, ew očʻ maz kuṙ ew xit, orpēs aycicʻ ew očʻxaracʻ ew napastakacʻ, ew očʻ tʻepʻ, orpēs awjicʻ ew jkancʻ, ew očʻ xecʻi orpēs krayicʻ (var. kreayicʻ) ew gałtakracʻ, ew očʻ tʻews, orpēs hawucʻ, harkaworapēs zgestu karawt ełealkʻ i lrumn mez, zor inčʻ aylocʻn kendaneacʻ bnutʻiwnn pargeweacʻ.

717 CE, Nemesius, Yałags bnutʻean mardoy [On Human Nature]

Translation by Sharples and van der Eijk of the Greek original
Not merely for comeliness, but also on account of sensitivity of touch, in which man surpasses all other animals, [God] did not clothe us in a thick skin, like oxen and the other thick-skinned animals, nor in long thick hair like goats, sheep and hares, nor in scales like snakes and fish, nor in shells like tortoises and oysters, nor in a pliable shell like beetles, nor in wings like birds.


կրայ

kray (romanization)
կրայ (nominative singular)
կրայք (nominative plural)
կրայի (genitive singular)
կրայից (genitive plural)
կրայի (dative singular)
կրայից (dative plural)
կրայ (accusative singular)
կրայս (accusative plural)
կրայէ (ablative singular)
կրայից (ablative plural)
կրայիւ (instrumental singular)
կրայիւք (instrumental plural)
կրայի (locative singular)
կրայս (locative plural)


կրեայ

kreay (romanization)
կրեայ (nominative singular)
կրեայք (nominative plural)
կրեայի (genitive singular)
կրեայից (genitive plural)
կրեայի (dative singular)
կրեայից (dative plural)
կրեայ (accusative singular)
կրեայս (accusative plural)
կրեայէ (ablative singular)
կրեայից (ablative plural)
կրեայիւ (instrumental singular)
կրեայիւք (instrumental plural)
կրեայի (locative singular)
կրեայս (locative plural)


վիշապաձուկն

head

վիշապաձուկն • (višapajukn)

xcl-noun

վիշապաձուկն • (višapajukn)

višapajukn (romanization)
վիշապաձուկն (nominative singular)
վիշապաձկունք (nominative plural)
վիշապաձկան (genitive singular)
վիշապաձկանց (genitive plural)
վիշապաձկան (dative singular)
վիշապաձկանց (dative plural)
վիշապաձուկն (accusative singular)
վիշապաձկունս (accusative plural)
վիշապաձկանէ (ablative singular)
վիշապաձկանց (ablative plural)
վիշապաձկամբ (instrumental singular)
վիշապաձկամբք (instrumental plural)
վիշապաձկան (locative singular)
վիշապաձկունս (locative plural)

xcl-decl-noun

վիշապաձկունք

վիշապաձկունս

վիշապաձկամբք

վիշապաձկունս

desc

→ Armenian: վիշապաձուկ (višapajuk) (learned)

վիշապ (višap) + -ա- (-a-) + ձուկն (jukn)

affix

Բարւախաւսն ասէ․ է գազան ինչ ի ծովու, որ կոչի վա[հա]նակրեայ․ վիշապաձուկն նման աւազին կղզոյ է․ ձայն նորա՝ չարաձայն գազանի։
Barwaxawsn asē; ē gazan inčʻ i covu, or kočʻi va[ha]nakreay; višapajukn nman awazin kłzoy ē; jayn nora, čʻarajayn gazani.


մանրաձուկն

head

մանրաձուկն • (manrajukn)

xcl-noun

մանրաձուկն • (manrajukn)

manrajukn (romanization)
մանրաձուկն (nominative singular)
մանրաձկունք (nominative plural)
մանրաձկան (genitive singular)
մանրաձկանց (genitive plural)
մանրաձկան (dative singular)
մանրաձկանց (dative plural)
մանրաձուկն (accusative singular)
մանրաձկունս (accusative plural)
մանրաձկանէ (ablative singular)
մանրաձկանց (ablative plural)
մանրաձկամբ (instrumental singular)
մանրաձկամբք (instrumental plural)
մանրաձկան (locative singular)
մանրաձկունս (locative plural)

Մանրաձկունս իմա զանհաւատսն, իսկ մեծամեծ եւ կատարեալ ձկունսն չգտանես մաւտ առ վիշապաձուկն։
Manrajkuns ima zanhawatsn, isk mecamec ew katareal jkunsn čʻgtanes mawt aṙ višapajukn.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).20.9

Know that the small fish are the unbelievers, and you cannot find big and perfect fish near the sea-dragon.


խռիւ

head

խռիւ • (xṙiw)

xcl-noun

խռիւ • (xṙiw)

xṙiw (romanization)
խռիւ (nominative singular)
խռիւք (nominative plural)
խռուոյ (genitive singular)
խռուոց (genitive plural)
խռուոյ (dative singular)
խռուոց (dative plural)
խռիւ (accusative singular)
խռիւս (accusative plural)
խռուոյ (ablative singular)
խռուոց (ablative plural)
խռուով (instrumental singular)
խռուովք (instrumental plural)
խռիւ (locative singular)
խռիւս (locative plural)

→ Armenian: խռիվ (xṙiv) (learned)

Considered a word of unknown origin. Perhaps from Aramaic חריף / Classical Syriac ܚܪܝܦ (ḥarrīp̄, “sharp”), which also refers to a plant name. On this word see Arabic حِرِّيف (ḥirrīf) and The Comprehensive Aramaic Lexicon Project.

unk

unknown origin

bor

Ի մէջ արձագանգաց գոչեսցեն․ որք ընդ խռուովք վայրենեաւք բնակեալ եին:

Translation by Claude E. Cox
Among the echoes they cry out, who lived under wild bushes

I mēǰ arjagangacʻ gočʻescʻen; orkʻ ənd xṙuovkʻ vayreneawkʻ bnakeal ein:

Եւ ի ժողովելն պաւղոսի խռիւ ինչ բազում եւ դնել ի վերայ խարուկին, իժ մի ի ջերմութենէն ելեալ կալաւ զձեռանէ նորա։

5th century, Bible, Acts of the Apostles 28.3

And when Paul had gathered a bundle of sticks, and laid them on the fire, there came a viper out of the heat, and fastened on his hand.

Ew i žołoveln pawłosi xṙiw inčʻ bazum ew dnel i veray xarukin, iž mi i ǰermutʻenēn eleal kalaw zjeṙanē nora.

[…] ո՞չ նայիցիմք ընդ առաքեալն Աստուծոյ, որպէս և գրեալ է ի պրակս առաքելոցն, թէ՝ մինչ դեռ զխռիւն ժողովէր Պաւղոս՝ իժ մի քարբ կախեցաւ զձեռանէ նորա […]
[…]očʻ nayicʻimkʻ ənd aṙakʻealn Astucoy, orpēs ew greal ē i praks aṙakʻelocʻn, tʻē, minčʻ deṙ zxṙiwn žołovēr Pawłos, iž mi kʻarb kaxecʻaw zjeṙanē nora[…]

5th century, Basil of Caesarea, Yałags Vecʻawreay ararčʻutʻean [Homiliae in Hexaemeron] Homily IX

Translation by Robert W. Thomson
Do we not observe the Apostle of God, as is written in the Acts of the Apostles, how while Paul was gathering brushwood a scorpion hung from his hand […]

Քանզի զաւտարին ձուս գողանայ եւ յիւր բունն տանի․ եւ մինչ չկարէ հանդարտել թխոյն վասն բազում ձագուցն, երթայ կուտէ խռիւ ինչ եւ թոյլ տայ, որ ցամաքի․ եւ այնպէս խռուովն հանդերձ թխէ։
Kʻanzi zawtarin jus gołanay ew yiwr bunn tani; ew minčʻ čʻkarē handartel tʻxoyn vasn bazum jagucʻn, ertʻay kutē xṙiw inčʻ ew tʻoyl tay, or cʻamakʻi; ew aynpēs xṙuovn handerj tʻxē.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).21.3

For it steals the eggs of the others and takes them to its nest; and until it cannot rest sitting on eggs because of many nestlings, it goes, heaps some brushwood and lets it dry up, and thus sits on eggs with the brushwood.


կարկառ

head

կարկառ • (karkaṙ)

xcl-noun

կարկառ • (karkaṙ)

karkaṙ (romanization)
կարկառ (nominative singular)
կարկառք (nominative plural)
կարկառի (genitive singular)
կարկառաց (genitive plural)
կարկառի (dative singular)
կարկառաց (dative plural)
կարկառ (accusative singular)
կարկառս (accusative plural)
կարկառէ (ablative singular)
կարկառաց (ablative plural)
կարկառաւ (instrumental singular)
կարկառի (locative singular)
կարկառս (locative plural)

xcl-decl-noun

կարկառաւք = կարկառօք

Armenian: կաշկառ (kaškaṙ), (learned) կարկառ (karkaṙ)

desc

→ Old Georgian: კარკარი (ḳarḳari), კარკალი (ḳarḳali, “tall rock”)

The origin is uncertain. Perhaps a reduplication of կառ- (kaṙ-, “to erect, build, fix”), on which see կառչիմ (kaṙčʻim). Has been compared to Ancient Greek κάρχαρος (kárkharos, “biting, sharp, raw”), Hesychian κάρκαροι (kárkaroi, “τραχεῖς”).

cog

Բարոյախաւսն ասէ․ զանգեղէ, թէ ի բարձուանդակի եւ ի կարկառս (var. կակաջս, կակաչս, կանաչս, կականչս) եւ ի քարանձաւս եւ ի կատարս լերանց բնակէ․ եւ յորժամ կամեսցի, երթայ ի հնդիկս եւ առնու զակն դիւրածին․ եւ ակն այն ընկուզազարդ է բոլորակ։
Baroyaxawsn asē; zangełē, tʻē i barjuandaki ew i karkaṙs (var. kakaǰs, kakačʻs, kanačʻs, kakančʻs) ew i kʻaranjaws ew i katars lerancʻ bnakē; ew yoržam kamescʻi, ertʻay i hndiks ew aṙnu zakn diwracin; ew akn ayn ənkuzazard ē bolorak.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).22.3–4

Physiologus says about the vulture that it dwells in the heights and on heaps of stones and in the caves and on the summits of mountains. And when it wishes, it goes to India and takes the stone that aids in childbirth; that stone is round in the shape of a nut.


մրջիւնառիւծ

head

մրջիւնառիւծ • (mrǰiwnaṙiwc)

xcl-noun

մրջիւնառիւծ • (mrǰiwnaṙiwc)

desc

→ Armenian: մրջնառյուծ (mrǰnaṙyuc) (learned)

From մրջիւն (mrǰiwn) + առիւծ (aṙiwc). Calque of Ancient Greek μυρμηκολέων (murmēkoléōn).

calque

Մրջիւնառիւծն սատակեցաւ առ ի չգոյէ կերակրոյ․ կորիւնք առիւծուց լքին զմիմեանս։

Translation by Claude E. Cox
The ant-lion perished for lack of food; the lions' whelps abandoned one another.

Mrǰiwnaṙiwcn satakecʻaw aṙ i čʻgoyē kerakroy; koriwnkʻ aṙiwcucʻ lkʻin zmimeans.

Բարոյախաւսն ասէ զմրջունառեւծէ, թէ հաւր նորա դեմք առեւծու են եւ մաւրն՝ մրջմանն․ հայրն գիշակեր է եւ մայրն հնդակեր։
Baroyaxawsn asē zmrǰunaṙewcē, tʻē hawr nora demkʻ aṙewcu en ew mawrn, mrǰmann; hayrn gišaker ē ew mayrn hndaker.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).23.2–3

Physiologus says about the ant-lion, that its father has the face of a lion and the mother—of an ant; its father is carnivorous, and the mother—pulse-eater.

Ապա ուրեմն բարւոք խաւսեցաւ բարոյախաւսն վասն մրջիւնառեւծուն։
Apa uremn barwokʻ xawsecʻaw baroyaxawsn vasn mrǰiwnaṙewcun.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).23.9

So Physiologus spoke well about the ant-lion.


մրջիւնառևծ

head

մրջիւնառևծ • (mrǰiwnaṙewc)

xcl-noun

մրջիւնառևծ • (mrǰiwnaṙewc)

mrǰiwnaṙewc (romanization)
մրջիւնառևծ (nominative singular)
մրջիւնառևծք (nominative plural)
մրջիւնառևծու (genitive singular)
մրջիւնառևծուց (genitive plural)
մրջիւնառևծու (dative singular)
մրջիւնառևծուց (dative plural)
մրջիւնառևծ (accusative singular)
մրջիւնառևծս (accusative plural)
մրջիւնառևծէ (ablative singular)
մրջիւնառևծուց (ablative plural)
մրջիւնառևծու (instrumental singular)
մրջիւնառևծուք (instrumental plural)
մրջիւնառևծու (locative singular)
մրջիւնառևծս (locative plural)

xcl-decl-noun

մրջիւնառևծու

մրջիւնառևծուց

մրջիւնառևծու

մրջիւնառևծուց

մրջիւնառևծուց

մրջիւնառևծու

մրջիւնառևծուք

մրջիւնառևծու

Alternative form of մրջիւնառիւծ (mrǰiwnaṙiwc)


թատր

head

թատր • (tʻatr)

xcl-noun

թատր • (tʻatr)

tʻatr (romanization)
թատր (nominative singular)
թատերք (nominative plural)
թատեր (genitive singular)
թատերց (genitive plural)
թատերաց (genitive plural)
թատեր (dative singular)
թատերց (dative plural)
թատերաց (dative plural)
թատր (accusative singular)
թատերս (accusative plural)
թատերէ (ablative singular)
թատերց (ablative plural)
թատերաց (ablative plural)
թատերբ (instrumental singular)
թատերբք (instrumental plural)
թատեր (locative singular)
թատերս (locative plural)

xcl-decl-noun

թատերց, թատերաց

թատերց, թատերաց

թատերց, թատերաց

թատերբք, թատերաւք = թատերօք

→ Armenian: թատրոն (tʻatron) (learned)

From Ancient Greek θέατρον (théatron). The forms թէատրոն (tʻēatron), թեատրոն (tʻeatron) are literary transliterations directly from Greek, whereas թատր (tʻatr) is a popular form probably borrowed via Aramaic.


թէատրոն

head

թէատրոն • (tʻēatron)

xcl-noun

թէատրոն • (tʻēatron)

tʻēatron (romanization)
թէատրոն (nominative singular)
թէատրոնք (nominative plural)
թէատրոնի (genitive singular)
թէատրոնաց (genitive plural)
թէատրոնի (dative singular)
թէատրոնաց (dative plural)
թէատրոն (accusative singular)
թէատրոնս (accusative plural)
թէատրոնէ (ablative singular)
թէատրոնաց (ablative plural)
թէատրոնաւ (instrumental singular)
թէատրոնի (locative singular)
թէատրոնս (locative plural)

xcl-decl-noun

թէատրոնաւք = թէատրոնօք


պաճոյճ

head

պաճոյճ • (pačoyč)

xcl-noun

պաճոյճ • (pačoyč)

From Iranian. Compare Sogdian [Term?] (/pʾγwch/, “ornate”), Khotanese [script needed] (bitcūśś-, “ornament, decorate, beautify”).


իշխանուհի

head

իշխանուհի • (išxanuhi)

xcl-noun

իշխանուհի • (išxanuhi)

išxanuhi (romanization)
իշխանուհի (nominative singular)
իշխանուհիք (nominative plural)
իշխանուհւոյ (genitive singular)
իշխանուհեաց (genitive plural)
իշխանուհւոյ (dative singular)
իշխանուհեաց (dative plural)
իշխանուհի (accusative singular)
իշխանուհիս (accusative plural)
իշխանուհւոյ (ablative singular)
իշխանուհեաց (ablative plural)
իշխանուհեաւ (instrumental singular)
իշխանուհի (locative singular)
իշխանուհիս (locative plural)

xcl-decl-noun

իշխանուհեաւք = իշխանուհեօք

Armenian: իշխանուհի (išxanuhi)


միեղջիւր

head

միեղջիւր • (miełǰiwr)

xcl-noun

միեղջիւր • (miełǰiwr)

miełǰiwr (romanization)
միեղջիւր (nominative singular)
միեղջիւրք (nominative plural)
միեղջիւրու (genitive singular)
միեղջիւրուց (genitive plural)
միեղջիւրու (dative singular)
միեղջիւրուց (dative plural)
միեղջիւր (accusative singular)
միեղջիւրս (accusative plural)
միեղջիւրէ (ablative singular)
միեղջիւրուց (ablative plural)
միեղջիւրու (instrumental singular)
միեղջիւրուք (instrumental plural)
միեղջիւրու (locative singular)
միեղջիւրս (locative plural)

desc

→ Armenian: միեղջյուր (mieġǰyur) (learned)

From մի (mi) + եղջիւր (ełǰiwr). Calque of Ancient Greek μονόκερως (monókerōs).

calque

Բարոյախաւսն ասէ զմիեղջիւրէ [translating μονόκερως (monókerōs)], թէ այնպիսի բարք ունի. փոքր է նման ուլոյ եւ սաստիկ է գազան յոյժ, եւ մի եղջիւր է ի գլուխն։
Baroyaxawsn asē zmiełǰiwrē [translating μονόκερως (monókerōs)], tʻē aynpisi barkʻ uni. pʻokʻr ē nman uloy ew sastik ē gazan yoyž, ew mi ełǰiwr ē i gluxn.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).25.1

Physiologus says about the unicorn that it has the following nature: it is small as a kid and the beast is exceedingly fierce; and it has one horn on the head.

Մի եղջիւր միեղջիւրուն [translating μονόκερως (monókerōs)]
Mi ełǰiwr miełǰiwrun [translating μονόκερως (monókerōs)]

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).25.5


պալատն

palatn (romanization)
պալատն (nominative singular)
պալատունք (nominative plural)
պալատան (genitive singular)
պալատանց (genitive plural)
պալատան (dative singular)
պալատանց (dative plural)
պալատն (accusative singular)
պալատունս (accusative plural)
պալատանէ (ablative singular)
պալատանց (ablative plural)
պալատամբ (instrumental singular)
պալատամբք (instrumental plural)
պալատան (locative singular)
պալատունս (locative plural)

Armenian: պալատ (palat)

From Ancient Greek παλάτιον (palátion), παλάτιν (palátin), from Latin palātium.

Կոյս սուրբ տանին ընկենուն առաջի նորա, եւ նա դիմէ ի ծոց կուսին․ եւ կոյսն ջեռուցանէ եւ ածէ ի պաղատ թագաւորին։
Koys surb tanin ənkenun aṙaǰi nora, ew na dimē i cocʻ kusin; ew koysn ǰeṙucʻanē ew acē i pałat tʻagaworin.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).25.3–4

One casts a chaste virgin before it, and it rushes to the virgin's bosom; and the virgin warms and takes it to the king's palace.


կորնգան

desctree

Armenian: կորնգան (korngan)
→ Azerbaijani: qorunqa
→ Georgian: ყორანგალი (q̇orangali), ყორანღალი (q̇oranɣali), ოლანგარი (olangari) — Meskheti
→ Northern Kurdish: qurînge, qorîngan, goringan, koringe, qorînge, qerîngan, kurîngan
→ Turkish: korunga, gorunga, goringe, görünge, görüngel, koringön, koringa, korungal, korangal, koringön, körigen (dialectal)
→ Zazaki: korinkan

An Iranian borrowing. Compare dialectal Persian هرنگل, کرنگال, گرنگال (gorengâl), گل انگار (gol-engâr), گرنگار (gorengâr) (Markazi, Qom, and Lorestan provinces), dialectal Azerbaijani قورنجا (West Azerbaijan), all meaning "common sainfoin, Onobrychis sativa", the components of which are probably corresponding to گوران (gôrân), the plural of گور (gôr, “wild ass, onager”), and گال (gâl, “foxtail millet”). Typologically compare Turkish eşek otu (“sainfoin”, literally “donkey grass”), as well as Ancient Greek ὀνοβρυχίς (onobrukhís), composed as ὄνος (ónos, “ass, donkey”) + βρύχω (brúkhō, “to devour”), because sainfoin is keenly eaten by donkeys. Note also the derivative իշկորնկան (iškornkan, literally “donkey-sainfoin”).

affix

Եթէ հարիւր բարդ խոլըրձան, վեց կորընկան,
մին մանուշակ խրձադիզեալ […]
Եւ այն վեց բարդ կորընկանն՝
վեցօրեայ գործքն ա՟յ
Etʻē hariwr bard xolərjan, vecʻ korənkan,
min manušak xrjadizeal[…]
Ew ayn vecʻ bard korənkann,

10th century, Grigor Narekacʻi, Tałkʻ [Odes]

Գնդածաղիկք եւ կորնգան եւ խոլորձ, առուոյտ կապոյտ եւ սէզ, եւ նմանք սոցին, ծաղր եդեալ զցինկ՝ ասէին, եթէ զի՞ է՝ զի մեք զուարճացեալք կամք, եւ նա ծիւրեալ դեղնութեամբ։

12–13th century, Mxitʻar Goš, Aṙakkʻ [Fables] 33

Translation by Robert Bedrosian
The southern wood, the origan, the orchid, the blue lucerne, the bent grass and others were ridiculing the meadow-rue, saying: “Why is it that we are so full of joy and you just lie about with a yellow hue?”

Gndacaġikkʻ ew korngan ew xolorj, aṙuoyt kapoyt ew sēz, ew nmankʻ socʻin, caġr edeal zcʻink, asēin, etʻē zi ē, zi mekʻ zuarčacʻealkʻ kamkʻ, ew na ciwreal deġnutʻeamb.


մահու

head

մահու • (mahu)


համբաւ

hambaw (romanization)
համբաւ (nominative singular)
համբաւք (nominative plural)
համբաւոյ (genitive singular)
համբաւոց (genitive plural)
համբաւոյ (dative singular)
համբաւոց (dative plural)
համբաւ (accusative singular)
համբաւս (accusative plural)
համբաւոյ (ablative singular)
համբաւոց (ablative plural)
համբաւով (instrumental singular)
համբաւովք (instrumental plural)
համբաւ (locative singular)
համբաւս (locative plural)
համբաւ (nominative singular)
համբաւք (nominative plural)
համբաւու (genitive singular)
համբաւուց (genitive plural)
համբաւու (dative singular)
համբաւուց (dative plural)
համբաւ (accusative singular)
համբաւս (accusative plural)
համբաւէ (ablative singular)
համբաւուց (ablative plural)
համբաւու (instrumental singular)
համբաւուք (instrumental plural)
համբաւու (locative singular)
համբաւս (locative plural)
համբաւ (nominative singular)
համբաւք (nominative plural)
համբաւի (genitive singular)
համբաւաց (genitive plural)
համբաւի (dative singular)
համբաւաց (dative plural)
համբաւ (accusative singular)
համբաւս (accusative plural)
համբաւէ (ablative singular)
համբաւաց (ablative plural)
համբաւաւ (instrumental singular)
համբաւի (locative singular)
համբաւս (locative plural)

xcl-decl-noun

համբաւաւք = համբաւօք

Armenian: համբավ (hambav)

desc

→ Aghwan: 𐕆𐔰𐕌𐔱𐔰𐕡 (hambaw) (or directly from Iranian)

→ Old Georgian: ჰამბავი (hambavi) (or directly from Iranian)

desctree

Georgian: ამბავი (ambavi)
→ Bats: ამბუჲ (ambuy)
→ Laz: ამბარი (ambari), ამბაი (ambai), ამბაჲი (ambayi) — alternative spellings
→ Mingrelian: ამბე (ambe)
→ Svan: ამბა̈უ (ambäu), ამბა̈ (ambä)

Borrowed from an unattested Iranian word prefixed with *ham- and containing a reflex of Proto-Indo-European *bʰeh₂- (“to speak, say”). The formation parallels Sanskrit सभा (sabhā, “assembly, meeting”).


շնջրի

head

շնջրի • (šnǰri)

xcl-noun

շնջրի • (šnǰri)

šnǰri (romanization)
շնջրի (nominative singular)
շնջրիք (nominative plural)
շնջրւոյ (genitive singular)
շնջրեաց (genitive plural)
շնջրւոյ (dative singular)
շնջրեաց (dative plural)
շնջրի (accusative singular)
շնջրիս (accusative plural)
շնջրւոյ (ablative singular)
շնջրեաց (ablative plural)
շնջրեաւ (instrumental singular)
շնջրի (locative singular)
շնջրիս (locative plural)

xcl-decl-noun

շնջրեաւք = շնջրեօք

post-classically the genitive / dative / ablative singular can be <i class="Armn mention" lang="xcl">շնջրոյ</i> (šnǰroy)

շուն (šun, “dog”) + ջրի (ǰri, “aquatic”)

affix

շնջրիք (var. շնճրիք) եւ աղուէսք եւ նապաստակք մի՛ մեռցին։
šnǰrikʻ (var. šnčrikʻ) ew ałuēskʻ ew napastakkʻ mí meṙcʻin.

5th century, Ełišē, Vasn Vardanay ew Hayocʻ paterazmin [History of Vardan and the Armenian War] Chapter 2

Translation by Robert W. Thomson
Otters, foxes, and hares shall not be killed.

Քանզի ոչ եթէ միայն, որ անուանեալ կոչին քսիւփիէ, պրիոնէ, եւ շնջրիք, եւ կեփաղք, եւ զիգն իցեն ահագինք եւ ահարկուք, այլ եւ խայթոցք տրիգոնին, որ է ձուկն ծովուն, որ եւ յետ մահու իւրոյ մեղանչական է։

5th century, Basil of Caesarea, Yałags Vecʻawreay ararčʻutʻean [Homiliae in Hexaemeron]

Translation by Robert W. Thomson
Not only those called swordfish, saw-fish, otters, and whales, and hammer-shark are awesome and fearsome, but also the sting-ray, which is a fish of the sea that even after its death is harmful.

Kʻanzi očʻ etʻē miayn, or anuaneal kočʻin kʻsiwpʻiē, prionē, ew šnǰrikʻ, ew kepʻałkʻ, ew zign icʻen ahaginkʻ ew aharkukʻ, ayl ew xaytʻocʻkʻ trigonin, or ē jukn covun, or ew yet mahu iwroy mełančʻakan ē.

իբրեւ գիտէ շնջրին, թաւալի ի տիղմ տեղի, եւ յորժամ ցամաքի կաւն, եւ դիմէ ի բերան կոկորդիլոսին եւ զամենայն փորն եւ զաղիսն ուտէ։
ibrew gitē šnǰrin, tʻawali i tiłm tełi, ew yoržam cʻamakʻi kawn, ew dimē i beran kokordilosin ew zamenayn pʻorn ew załisn utē.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).28.4

When the otter learns [this], it rolls in a muddy place, and when the clay dries up, it rushes into the crocodile's mouth and devours all its entrails and bowels.

Ապա բարւոք ասաց բարոյախաւսն զշնջրոյ գետոյն։
Apa barwokʻ asacʻ baroyaxawsn zšnǰroy getoyn.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).28.9

So Physiologus spoke well about the otter of the river.


ինքնիմոն

head

ինքնիմոն • (inkʻnimon)

xcl-noun

ինքնիմոն • (inkʻnimon)

→ Old Georgian: იქნამონი (iknamoni)

Transliteration of Ancient Greek ἰχνεύμων (ikhneúmōn). Attested only in the Physiologus, translating that Greek word. Glossed with Armenian հետահան (hetahan).

transliteration

Է երէ ինչ, որ կոչի ինքնիմոն (var. իքնիմոն), որ թարգմանի հետահան․ թշնամի է վիշապի, թէպէտ եւ սաստիկ իցէ վիշապս։
Ē erē inčʻ, or kočʻi inkʻnimon (var. ikʻnimon), or tʻargmani hetahan; tʻšnami ē višapi, tʻēpēt ew sastik icʻē višaps.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).29.1

There is an animal called ichneumon which is translated "tracer." It is the enemy of the dragon, although the dragon is fierce.

Herpestes ichneumon
Herpestes ichneumon#Translingual


պերեդիքսոն

head

պերեդիքսոն • (peredikʻson)

xcl-noun

պերեդիքսոն • (peredikʻson)

desc

→ Old Georgian: პირიდექსიონ (ṗirideksion), პირდექსიონ (ṗirdeksion)

Attested only in the Physiologus, transliterating Ancient Greek περιδέξιον (peridéxion)․

Է ծառ, որ կոչի պերեդիքսոն (var. պերիդիքսիոն, պերիքոն, պետրիքոն, պորդոքսոն), որ թարգմանի կշտապանակ։ Եւ է ի Հնդիկս․ եւ պտուղ ծառոյն քաղցր է, քան զամենայն քաղցրութիւն։
Ē caṙ, or kočʻi peredikʻson (var. peridikʻsion, perikʻon, petrikʻon, pordokʻson), or tʻargmani kštapanak. Ew ē i Hndiks; ew ptuł caṙoyn kʻałcʻr ē, kʻan zamenayn kʻałcʻrutʻiwn.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).30.1–2

There is a tree called peridexion which is translated "side-cover." And it is in India; and the fruit of the tree is sweeter than any sweetness.


թոնձ

head

թոնձ • (tʻonj)

xcl-noun

թոնձ • (tʻonj)

unk

unknown

այլ եւ զջրասուզակ մամռախնդիր խօզակեր մեծանձունք եւ յաղթամարմինք հաւքն, փորն եւ թանձրն եւ սագն, եւ կամ այլ բազում եւ անհամար ցամաքայնոցն եւ ջրայնոցն ջոկք թռչնոցն։

5th century, Łazar Pʻarpecʻi, Patmutʻiwn Hayocʻ [History of Armenia] 7

Translation by Robert W. Thomson
and the large and powerful aquatic birds that seek out weeds and feed on moss—the swan, duck, and goose, and many other numberless coveys of birds, terrestrial or aquatic.

ayl ew zǰrasuzak mamṙaxndir xōzaker mecanjunkʻ ew yałtʻamarminkʻ hawkʻn, pʻorn ew tʻanjrn ew sagn, ew kam ayl bazum ew anhamar cʻamakʻaynocʻn ew ǰraynocʻn ǰokkʻ tʻṙčʻnocʻn.

Արդ զսոսա վասն զի քակել անհնա՛ր էր, որ ասին թոնձք, (լս. պեղականք) դիւրահնարաբար կլանեն յառաջագոյն, զի կոկորդին ջերմութեամբ հալեսցի, որ զպատեանսն պինդ պահէ սինձն, եւ սակաւ թուլացեալ արձակեսցին աղխքն
Ard zsosa vasn zi kʻakel anhnár ēr, or asin tʻonjkʻ, (ls. pełakankʻ) diwrahnarabar klanen yaṙaǰagoyn, zi kokordin ǰermutʻeamb halescʻi, or zpateansn pind pahē sinjn, ew sakaw tʻulacʻeal arjakescʻin ałxkʻn

6th century, Philo of Alexandria, Yałags ban unel ew anasun kendaneacʻd, aṙ Liwsimakʻos [De Animalibus]

Translation by Abraham Terian
It is impossible to pry open what are called shellfish [in the margin glossed with "pelicans"]. Whatever is snared is absorbed easily, since it dissolves by the warmth of the gullet. What keeps the shells tight is an elastic, which when relaxed, releases the clasp, so that they open wide to engulf food.


շաւիղ

head

շաւիղ • (šawił)

xcl-noun

շաւիղ • (šawił)

šawił (romanization)
շաւիղ (nominative singular)
շաւիղք (nominative plural)
շաւղի (genitive singular)
շաւղաց (genitive plural)
շաւղի (dative singular)
շաւղաց (dative plural)
շաւիղ (accusative singular)
շաւիղս (accusative plural)
շաւղէ (ablative singular)
շաւղաց (ablative plural)
շաւղաւ (instrumental singular)
շաւղաւք = շաւղօք (šawławkʻ = šawłōkʻ) (instrumental plural)
շաւղի (locative singular)
շաւիղս (locative plural)

xcl-decl-noun

շաւղաւք = շաւղօք

→ Armenian: շավիղ (šaviġ) (learned)

Մի զշաւիղն յաւիտենական պահեսցես, զոր կոխեցին արք արդարք

Translation by Claude E. Cox
You will not keep the ageless way that just men trod

Mi zšawiłn yawitenakan pahescʻes, zor koxecʻin arkʻ ardarkʻ


շաւեղ

head

շաւեղ • (šaweł)

xcl-noun

շաւեղ • (šaweł)

šaweł (romanization)
շաւեղ (nominative singular)
շաւեղք (nominative plural)
շաւեղի (genitive singular)
շաւեղաց (genitive plural)
շաւեղի (dative singular)
շաւեղաց (dative plural)
շաւեղ (accusative singular)
շաւեղս (accusative plural)
շաւեղէ (ablative singular)
շաւեղաց (ablative plural)
շաւեղաւ (instrumental singular)
շաւեղի (locative singular)
շաւեղս (locative plural)

xcl-decl-noun

շաւեղաւք = շաւեղօք


շաւիւղ

head

շաւիւղ • (šawiwł)

xcl-noun

շաւիւղ • (šawiwł)

šawiwł (romanization)
շաւիւղ (nominative singular)
շաւիւղք (nominative plural)
շաւիղի (genitive singular)
շաւիղաց (genitive plural)
շաւիղի (dative singular)
շաւիղաց (dative plural)
շաւիւղ (accusative singular)
շաւիւղս (accusative plural)
շաւիղէ (ablative singular)
շաւիղաց (ablative plural)
շաւիղաւ (instrumental singular)
շաւիղի (locative singular)
շաւիւղս (locative plural)

xcl-decl-noun

շաւիղաւք = շաւիղօք


բոլորակ

bolorak (romanization)
բոլորակ (nominative singular)
բոլորակք (nominative plural)
բոլորակի (genitive singular)
բոլորակաց (genitive plural)
բոլորակի (dative singular)
բոլորակաց (dative plural)
բոլորակ (accusative singular)
բոլորակս (accusative plural)
բոլորակէ (ablative singular)
բոլորակաց (ablative plural)
բոլորակաւ (instrumental singular)
բոլորակի (locative singular)
բոլորակս (locative plural)

բոլորակաւք = բոլորակօք

Armenian: բոլորակ (bolorak)


կոտիկ

desc

Armenian: կոտիկ (kotik), կուտիկ (kutik), կօտէգ^յ (kōtēgʸ) — Karabakh, dialectological notation

Borrowed from an Middle Iranian word of the shape *kōtik, which is the same with the Iranian source of կոտակ (kotak) but with a different suffix. See Persian کودک (kudak) for more.

[…] յորժամ ծնանի զկոտիկն մեռեալ […]
[…]yoržam cnani zkotikn meṙeal[…]

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] S Recension.2.15

[…] when [the lioness] gives birth to a dead whelp […]


աւազան

awazan (romanization)
աւազան (nominative singular)
աւազանք (nominative plural)
աւազանի (genitive singular)
աւազանաց (genitive plural)
աւազանի (dative singular)
աւազանաց (dative plural)
աւազան (accusative singular)
աւազանս (accusative plural)
աւազանէ (ablative singular)
աւազանաց (ablative plural)
աւազանաւ (instrumental singular)
աւազանի (locative singular)
աւազանս (locative plural)

xcl-decl-noun

աւազանաւք = աւազանօք

Middle Armenian: ավզալ (avzal)

→ Armenian: ավազան (avazan) (learned)

→ Aghwan: 𐔰𐕛𐔰𐔵𐔰𐕎 (avazan)

→ Armeno-Kipchak: աւազան (awazan)

desctree

→ Old Georgian: ავაზანი (avazani)
Georgian: ავაზანი (avazani)
→ Turkish: ağzan, avzon, avazan

An Iranian borrowing. See Persian آبزن (âbzan, “bath, pool”) for more.


ոսոխութիւն

head

ոսոխութիւն • (osoxutʻiwn)

xcl-noun

ոսոխութիւն • (osoxutʻiwn)

osoxutʻiwn (romanization)
ոսոխութիւն (nominative singular)
ոսոխութիւնք (nominative plural)
ոսոխութեան (genitive singular)
ոսոխութեանց (genitive plural)
ոսոխութեան (dative singular)
ոսոխութեանց (dative plural)
ոսոխութիւն (accusative singular)
ոսոխութիւնս (accusative plural)
ոսոխութենէ (ablative singular)
ոսոխութեանց (ablative plural)
ոսոխութեամբ (instrumental singular)
ոսոխութեամբք (instrumental plural)
ոսոխութեան (locative singular)
ոսոխութիւնս (locative plural)

xcl-decl-noun

ոսոխութեամբք

desc

→ Armenian: ոսոխություն (osoxutʻyun) (learned)


կշտապանակ

head

կշտապանակ • (kštapanak)

xcl-noun

կշտապանակ • (kštapanak)

kštapanak (romanization)
կշտապանակ (nominative singular)
կշտապանակք (nominative plural)
կշտապանակի (genitive singular)
կշտապանակի (dative singular)
կշտապանակ (accusative singular)
կշտապանակս (accusative plural)
կշտապանակէ (ablative singular)
կշտապանակի (locative singular)
կշտապանակս (locative plural)

Literally, "side-guardian" or "side-sover", wholly borrowed from an unattested Iranian compound equivalent to կուշտ (kušt) + -ապանակ (-apanak). Old Georgian კუშტაბანი (ḳušṭabani, “buttonhole”) is from the same source.

cog

եւ զմատանիս եւ զկշտապանակս նոցա, զդիպակս եւ զճեղանակս

ew zmatanis ew zkštapanaks nocʻa, zdipaks ew zčełanaks

Է ծառ, որ կոչի պերեդիքսոն, որ թարգմանի կշտապանակ։
Ē caṙ, or kočʻi peredikʻson, or tʻargmani kštapanak.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).30.1

There is a tree called peridexion which is translated "side-cover."

a kind of jewelry worn one one's arm or side


կինամոմոն

kinamomon (romanization)
կինամոմոն (nominative singular)
կինամոմոնք (nominative plural)
կինամոմոնոյ (genitive singular)
կինամոմոնոց (genitive plural)
կինամոմոնոյ (dative singular)
կինամոմոնոց (dative plural)
կինամոմոն (accusative singular)
կինամոմոնս (accusative plural)
կինամոմոնոյ (ablative singular)
կինամոմոնոց (ablative plural)
կինամոմոնով (instrumental singular)
կինամոմոնովք (instrumental plural)
կինամոմոն (locative singular)
կինամոմոնս (locative plural)
կինամոմոն (nominative singular)
կինամոմոնք (nominative plural)
կինամոմոնի (genitive singular)
կինամոմոնաց (genitive plural)
կինամոմոնի (dative singular)
կինամոմոնաց (dative plural)
կինամոմոն (accusative singular)
կինամոմոնս (accusative plural)
կինամոմոնէ (ablative singular)
կինամոմոնաց (ablative plural)
կինամոմոնաւ (instrumental singular)
կինամոմոնի (locative singular)
կինամոմոնս (locative plural)

xcl-decl-noun

կինամոմոնովք

կինամոմոնաւք = կինամոմոնօք

desc

→ Armenian: կինամոն (kinamon), կինամոմոն (kinamomon) — rare (learned)

desctree

→? Old Georgian: კინამოჲ (ḳinamoy), კინამომაჲ (ḳinamomay)
Middle Georgian: კინამო (ḳinamo)
Georgian: კინამო (ḳinamo)

From Ancient Greek κιννάμωμον (kinnámōmon), κίνναμον (kínnamon).

Եւ դու ա՛ռ քեզ խունկս անուշունս, ծաղիկ ընտիր զմռնենեաց հինգ հարեւր սիկղ, եւ կինամոմոն զանոյշ զկէս այնորիկ՝ երկերիւր եւ յիսուն, եւ զխունկեղէգն զանոյշ՝ երկերիւր եւ յիսուն
Ew du áṙ kʻez xunks anušuns, całik əntir zmṙneneacʻ hing harewr sikł, ew kinamomon zanoyš zkēs aynorik, erkeriwr ew yisun, ew zxunkełēgn zanoyš, erkeriwr ew yisun

Do thou also take sweet herbs, the flower of choice myrrh five hundred shekels, and the half of this two hundred and fifty shekels of sweet-smelling cinnamon, and two hundred and fifty shekels of sweet-smelling calamus


կինամոն

kinamon (romanization)
կինամոն (nominative singular)
կինամոնք (nominative plural)
կինամոնոյ (genitive singular)
կինամոնոց (genitive plural)
կինամոնոյ (dative singular)
կինամոնոց (dative plural)
կինամոն (accusative singular)
կինամոնս (accusative plural)
կինամոնոյ (ablative singular)
կինամոնոց (ablative plural)
կինամոնով (instrumental singular)
կինամոնովք (instrumental plural)
կինամոն (locative singular)
կինամոնս (locative plural)
կինամոն (nominative singular)
կինամոնք (nominative plural)
կինամոնի (genitive singular)
կինամոնաց (genitive plural)
կինամոնի (dative singular)
կինամոնաց (dative plural)
կինամոն (accusative singular)
կինամոնս (accusative plural)
կինամոնէ (ablative singular)
կինամոնաց (ablative plural)
կինամոնաւ (instrumental singular)
կինամոնի (locative singular)
կինամոնս (locative plural)

xcl-decl-noun

կինամոնաւք = կինամոնօք

Alternative form of կինամոմոն (kinamomon)


որդեգրութիւն

head

որդեգրութիւն • (ordegrutʻiwn)

xcl-noun

որդեգրութիւն • (ordegrutʻiwn)

ordegrutʻiwn (romanization)
որդեգրութիւն (nominative singular)
որդեգրութիւնք (nominative plural)
որդեգրութեան (genitive singular)
որդեգրութեանց (genitive plural)
որդեգրութեան (dative singular)
որդեգրութեանց (dative plural)
որդեգրութիւն (accusative singular)
որդեգրութիւնս (accusative plural)
որդեգրութենէ (ablative singular)
որդեգրութեանց (ablative plural)
որդեգրութեամբ (instrumental singular)
որդեգրութեամբք (instrumental plural)
որդեգրութեան (locative singular)
որդեգրութիւնս (locative plural)

xcl-decl-noun

որդեգրութիւն

որդեգրութիւնք

որդեգրութեան

որդեգրութեանց

որդեգրութեան

որդեգրութեանց

որդեգրութիւն

որդեգրութիւնս

որդեգրութենէ

որդեգրութեանց

որդեգրութեամբ

որդեգրութեամբք

որդեգրութեան

որդեգրութիւնս

desc

որդեգրություն

Armenian: որդեգրություն (ordegrutʻyun)

Սոյնպէս տէր մեր Յիսուս Քրիստոս սիրեաց զմեզ, որ նստէաք ի խաւարի եւ ի ստուերս մահու․ զժողովուրդս հեթանոսաց առաւել քան զհրէից, որոց որդէգրութիւնն էր եւ աւետիք հարցն։
Soynpēs tēr mer Yisus Kʻristos sireacʻ zmez, or nstēakʻ i xawari ew i stuers mahu; zžołovurds hetʻanosacʻ aṙawel kʻan zhrēicʻ, orocʻ ordēgrutʻiwnn ēr ew awetikʻ harcʻn.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).8.2

Likewise our Lord Jesus Christ loved us, "who sit in darkness and in the shadow of death", the peoples of the Gentiles rather than the Jews, that had the adoption and the promise of the fathers.

adoption (process whereby a person assumes the parenting of another)


երամակապան

eramakapan (romanization)
երամակապան (nominative singular)
երամակապանք (nominative plural)
երամակապանի (genitive singular)
երամակապանաց (genitive plural)
երամակապանի (dative singular)
երամակապանաց (dative plural)
երամակապան (accusative singular)
երամակապանս (accusative plural)
երամակապանէ (ablative singular)
երամակապանաց (ablative plural)
երամակապանաւ (instrumental singular)
երամակապանի (locative singular)
երամակապանս (locative plural)

xcl-decl-noun

երամակապանաց

երամակապանաց

երամակապանաց

երամակապանաւ

երամակապանաւք = երամակապանօք

From երամակ (eramak) + -ապան (-apan). Calque of Ancient Greek ἀγελάρχης (agelárkhēs).

calque

Բարոյախաւսն ասէ վասն ցռուց, թէ իշավայրն երամակապան է։ Յորժամ ծնանիցին մատակքն արու մտրուկ, հայրն ծամէ զկարեւորսն նորա, զի մի ի սերմն եւ ի զարմ բազմանայցէ։
Baroyaxawsn asē vasn cʻṙucʻ, tʻē išavayrn eramakapan ē. Yoržam cnanicʻin matakkʻn aru mtruk, hayrn camē zkareworsn nora, zi mi i sermn ew i zarm bazmanaycʻē.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).12.2–3

Physiologus says about the onager that the wild ass is leader of a herd. When the females bring forth a male colt, the father chews its genitals, so that it is not propagated by seed and stock.

Իսկ փաղանունք ասին, որ են զոյգ անուանք․ անիւ և ճղուղ, առեղ և աւարտք, հեւան եւ դանդանք, կունդք եւ ականոց, հեց եւ բոյթ, կապերտ եւ գորգ, ձի եւ դզի, երամակապան եւ կուտպան, բիր եւ մահակ, որոց բնութիւն մի եւ անուանք այլ։

8th century, Stepʻannos Siwnecʻi, Meknutʻiwn Kʻerakanin [Commentary on Grammar]

Isk pʻałanunkʻ asin, or en zoyg anuankʻ; aniw ew čłuł, aṙeł ew awartkʻ, hewan ew dandankʻ, kundkʻ ew akanocʻ, hecʻ ew boytʻ, kapert ew gorg, ji ew dzi, eramakapan ew kutpan, bir ew mahak, orocʻ bnutʻiwn mi ew anuankʻ ayl.


ողորմութիւն

head

ողորմութիւն • (ołormutʻiwn)

xcl-noun

ողորմութիւն • (ołormutʻiwn)

ołormutʻiwn (romanization)
ողորմութիւն (nominative singular)
ողորմութիւնք (nominative plural)
ողորմութեան (genitive singular)
ողորմութեանց (genitive plural)
ողորմութեան (dative singular)
ողորմութեանց (dative plural)
ողորմութիւն (accusative singular)
ողորմութիւնս (accusative plural)
ողորմութենէ (ablative singular)
ողորմութեանց (ablative plural)
ողորմութեամբ (instrumental singular)
ողորմութեամբք (instrumental plural)
ողորմութեան (locative singular)
ողորմութիւնս (locative plural)

xcl-decl-noun

ողորմութիւնք

ողորմութեանց

ողորմութեանց

ողորմութիւնս

ողորմութեանց

ողորմութեամբ

ողորմութեամբք

ողորմութիւնս

desc

ողորմություն

Armenian: ողորմություն (oġormutʻyun)

Նոյնպէս եւ Տէր մեր կենարարն յարեաւ ի մեռելոց, եւ հոտ անոյշից բուրեաց մեզ՝ «հեռաւորաց եւ մերձաւորաց», եւ արար խաղաղութիւն յերկինս եւ յերկրի․ որպէս եւ առաքեալ ասէ, բազմածաղիկ իմանալի իմաստութիւն Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի, ողորմութիւն, կուսութիւն, հաւատք, խաղաղութիւն, միաբանութիւն եւ երկայնմտութիւն։
Noynpēs ew Tēr mer kenararn yareaw i meṙelocʻ, ew hot anoyšicʻ bureacʻ mez, “heṙaworacʻ ew merjaworacʻ”, ew arar xałałutʻiwn yerkins ew yerkri; orpēs ew aṙakʻeal asē, bazmacałik imanali imastutʻiwn Teaṙn meroy Yisusi Kʻristosi, ołormutʻiwn, kusutʻiwn, hawatkʻ, xałałutʻiwn, miabanutʻiwn ew erkaynmtutʻiwn.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).19.10–11

Likewise our Lord the Saviour arose from the dead, and exhaled aromatic odours for us "who were far off and who were near" and caused peace in heaven [and] on the earth, as the Apostle says, "the manifold intelligible wisdom of our Lord Jesus Christ," mercy, virginity, faithfulness, peace, unanimity and [patience].


կուսութիւն

head

կուսութիւն • (kusutʻiwn)

xcl-noun

կուսութիւն • (kusutʻiwn)

kusutʻiwn (romanization)
կուսութիւն (nominative singular)
կուսութիւնք (nominative plural)
կուսութեան (genitive singular)
կուսութեանց (genitive plural)
կուսութեան (dative singular)
կուսութեանց (dative plural)
կուսութիւն (accusative singular)
կուսութիւնս (accusative plural)
կուսութենէ (ablative singular)
կուսութեանց (ablative plural)
կուսութեամբ (instrumental singular)
կուսութեամբք (instrumental plural)
կուսութեան (locative singular)
կուսութիւնս (locative plural)

xcl-decl-noun

կուսութեամբք

Armenian: կուսություն (kusutʻyun)


միաբանութիւն

head

միաբանութիւն • (miabanutʻiwn)

xcl-noun

միաբանութիւն • (miabanutʻiwn)

miabanutʻiwn (romanization)
միաբանութիւն (nominative singular)
միաբանութիւնք (nominative plural)
միաբանութեան (genitive singular)
միաբանութեանց (genitive plural)
միաբանութեան (dative singular)
միաբանութեանց (dative plural)
միաբանութիւն (accusative singular)
միաբանութիւնս (accusative plural)
միաբանութենէ (ablative singular)
միաբանութեանց (ablative plural)
միաբանութեամբ (instrumental singular)
միաբանութեամբք (instrumental plural)
միաբանութեան (locative singular)
միաբանութիւնս (locative plural)

xcl-decl-noun

միաբանութիւն

միաբանութիւնք

միաբանութեան

միաբանութեանց

միաբանութեան

միաբանութեանց

միաբանութիւն

միաբանութիւնս

միաբանութենէ

միաբանութեանց

միաբանութեամբ

միաբանութեամբք

միաբանութեան

միաբանութիւնս

desc

միաբանություն

Armenian: միաբանություն (miabanutʻyun)


երկայնմտութիւն

head

երկայնմտութիւն • (erkaynmtutʻiwn)

xcl-noun

երկայնմտութիւն • (erkaynmtutʻiwn)

erkaynmtutʻiwn (romanization)
երկայնմտութիւն (nominative singular)
երկայնմտութիւնք (nominative plural)
երկայնմտութեան (genitive singular)
երկայնմտութեանց (genitive plural)
երկայնմտութեան (dative singular)
երկայնմտութեանց (dative plural)
երկայնմտութիւն (accusative singular)
երկայնմտութիւնս (accusative plural)
երկայնմտութենէ (ablative singular)
երկայնմտութեանց (ablative plural)
երկայնմտութեամբ (instrumental singular)
երկայնմտութեամբք (instrumental plural)
երկայնմտութեան (locative singular)
երկայնմտութիւնս (locative plural)

xcl-decl-noun

երկայնմտութիւն

երկայնմտութիւնք

երկայնմտութեան

երկայնմտութեանց

երկայնմտութեան

երկայնմտութեանց

երկայնմտութիւն

երկայնմտութիւնս

երկայնմտութենէ

երկայնմտութեանց

երկայնմտութեամբ

երկայնմտութեամբք

երկայնմտութեան

երկայնմտութիւնս

desc

երկայնամտություն

Armenian: երկայնամտություն (erkaynamtutʻyun)

From երկայնամիտ (erkaynamit) + -ութիւն (-utʻiwn). Calque of Ancient Greek μακροθυμία (makrothumía).


հաստատութիւն

head

հաստատութիւն • (hastatutʻiwn)

xcl-noun

հաստատութիւն • (hastatutʻiwn)

hastatutʻiwn (romanization)
հաստատութիւն (nominative singular)
հաստատութիւնք (nominative plural)
հաստատութեան (genitive singular)
հաստատութեանց (genitive plural)
հաստատութեան (dative singular)
հաստատութեանց (dative plural)
հաստատութիւն (accusative singular)
հաստատութիւնս (accusative plural)
հաստատութենէ (ablative singular)
հաստատութեանց (ablative plural)
հաստատութեամբ (instrumental singular)
հաստատութեամբք (instrumental plural)
հաստատութեան (locative singular)
հաստատութիւնս (locative plural)

xcl-decl-noun

հաստատութիւն

հաստատութիւնք

հաստատութեան

հաստատութեանց

հաստատութեան

հաստատութեանց

հաստատութիւն

հաստատութիւնս

հաստատութենէ

հաստատութեանց

հաստատութեամբ

հաստատութեամբք

հաստատութեան

հաստատութիւնս

desc

հաստատություն

Armenian: հաստատություն (hastatutʻyun)

Ընդէ՞ր ասէ, Զաստուածս ո՛չ հայհոյեսցես։ Եւ արդ ևս մեղադրե՞ն զա՟ծային օրէնս, իբրու թէ զայլոց սովորութիւնս քակեն․ քանզի ահա՛ ոչ միայն հաստատութիւն մատուցանեն այլափառացն, յընդունելութիւն և ի պատիւ այնոցիկ՝ զորս ի սկզբանէն կարծեցին թէ են ա՟ծք․ այլ և զիւրեանց աշակերտեալսն ըմբերանեն և սանձեն, ոչ տուեալ թոյլ արձակ լեզուով բամբասել զնոսա, լաւ զբարեհամբաւ գովութիւն համարեալք։

6th century, Philo of Alexandria, Aynocʻik or yElsn ē xndrocʻ ew lucmancʻ [Quaestiones et Solutiones in Exodum] 2.5

Translation by Ralph Marcus
Why does (Scripture) say, "gods thou shalt not revile"? Do they then still accuse the divine Law of breaking down the customs of others? For, behold, not only does it offer support to those of different opinion by accepting and honouring those whom they have from the beginning believed to be gods, but it also muzzles and restrains its own disciples, not permitting them to revile these with a loose tongue, for it believes that well-spoken praise is better.

Əndēr asē, Zastuacs óčʻ hayhoyescʻes. Ew ard ews meładren za.cayin ōrēns, ibru tʻē zaylocʻ sovorutʻiwns kʻaken; kʻanzi ahá očʻ miayn hastatutʻiwn matucʻanen aylapʻaṙacʻn, yəndunelutʻiwn ew i patiw aynocʻik, zors i skzbanēn karcecʻin tʻē en a.ckʻ; ayl ew ziwreancʻ ašakertealsn əmberanen ew sanjen, očʻ tueal tʻoyl arjak lezuov bambasel znosa, law zbarehambaw govutʻiwn hamarealkʻ.


բարեպաշտութիւն

head

բարեպաշտութիւն • (barepaštutʻiwn)

xcl-noun

բարեպաշտութիւն • (barepaštutʻiwn)

barepaštutʻiwn (romanization)
բարեպաշտութիւն (nominative singular)
բարեպաշտութիւնք (nominative plural)
բարեպաշտութեան (genitive singular)
բարեպաշտութեանց (genitive plural)
բարեպաշտութեան (dative singular)
բարեպաշտութեանց (dative plural)
բարեպաշտութիւն (accusative singular)
բարեպաշտութիւնս (accusative plural)
բարեպաշտութենէ (ablative singular)
բարեպաշտութեանց (ablative plural)
բարեպաշտութեամբ (instrumental singular)
բարեպաշտութեամբք (instrumental plural)
բարեպաշտութեան (locative singular)
բարեպաշտութիւնս (locative plural)

xcl-decl-noun

բարեպաշտութիւն

բարեպաշտութիւնք

բարեպաշտութեան

բարեպաշտութեանց

բարեպաշտութեան

բարեպաշտութեանց

բարեպաշտութիւն

բարեպաշտութիւնս

բարեպաշտութենէ

բարեպաշտութեանց

բարեպաշտութեամբ

բարեպաշտութեամբք

բարեպաշտութեան

բարեպաշտութիւնս

desc

բարեպաշտություն

Armenian: բարեպաշտություն (barepaštutʻyun)

From բարեպաշտ (barepašt) + -ութիւն (-utʻiwn). Calque of Ancient Greek εὐσέβεια (eusébeia).


նուագերգութիւն

head

նուագերգութիւն • (nuagergutʻiwn)

xcl-noun

նուագերգութիւն • (nuagergutʻiwn)

nuagergutʻiwn (romanization)
նուագերգութիւն (nominative singular)
նուագերգութիւնք (nominative plural)
նուագերգութեան (genitive singular)
նուագերգութեանց (genitive plural)
նուագերգութեան (dative singular)
նուագերգութեանց (dative plural)
նուագերգութիւն (accusative singular)
նուագերգութիւնս (accusative plural)
նուագերգութենէ (ablative singular)
նուագերգութեանց (ablative plural)
նուագերգութեամբ (instrumental singular)
նուագերգութեամբք (instrumental plural)
նուագերգութեան (locative singular)
նուագերգութիւնս (locative plural)

xcl-decl-noun

նուագերգութիւն

նուագերգութիւնք

նուագերգութեան

նուագերգութեանց

նուագերգութեան

նուագերգութեանց

նուագերգութիւն

նուագերգութիւնս

նուագերգութենէ

նուագերգութեանց

նուագերգութեամբ

նուագերգութեամբք

նուագերգութեան

նուագերգութիւնս

desc

նվագերգություն

→ Armenian: նվագերգություն (nvagergutʻyun) (learned)

From նուագերգեմ (nuagergem) + -ութիւն (-utʻiwn). Calque of Ancient Greek μελῳδία (melōidía).

calque

Պահք զարբեցութիւն բժշկեսցեն, սաղմոս՝ զգարշելի նուագերգութիւն

6th–7th centuries, Basil of Caesarea, Zarbecʻołacʻ [In ebriosos]

Pahkʻ zarbecʻutʻiwn bžškescʻen, sałmos, zgaršeli nuagergutʻiwn


անուշահոտութիւն

head

անուշահոտութիւն • (anušahotutʻiwn)

xcl-noun

անուշահոտութիւն • (anušahotutʻiwn)

anušahotutʻiwn (romanization)
անուշահոտութիւն (nominative singular)
անուշահոտութիւնք (nominative plural)
անուշահոտութեան (genitive singular)
անուշահոտութեանց (genitive plural)
անուշահոտութեան (dative singular)
անուշահոտութեանց (dative plural)
անուշահոտութիւն (accusative singular)
անուշահոտութիւնս (accusative plural)
անուշահոտութենէ (ablative singular)
անուշահոտութեանց (ablative plural)
անուշահոտութեամբ (instrumental singular)
անուշահոտութեամբք (instrumental plural)
անուշահոտութեան (locative singular)
անուշահոտութիւնս (locative plural)

xcl-decl-noun

անուշահոտութիւն

անուշահոտութիւնք

անուշահոտութեան

անուշահոտութեանց

անուշահոտութեան

անուշահոտութեանց

անուշահոտութիւն

անուշահոտութիւնս

անուշահոտութենէ

անուշահոտութեանց

անուշահոտութեամբ

անուշահոտութեամբք

անուշահոտութեան

անուշահոտութիւնս

desc

անուշահոտություն

→ Armenian: անուշահոտություն (anušahotutʻyun) (learned)

From անուշահոտ (anušahot) + -ութիւն (-utʻiwn). Calque of Ancient Greek εὐωδία (euōdía).


քարբ

head

քարբ • (kʻarb)

xcl-noun

քարբ • (kʻarb)

kʻarb (romanization)
քարբ (nominative singular)
քարբք (nominative plural)
քարբի (genitive singular)
քարբից (genitive plural)
քարբի (dative singular)
քարբից (dative plural)
քարբ (accusative singular)
քարբս (accusative plural)
քարբէ (ablative singular)
քարբից (ablative plural)
քարբիւ (instrumental singular)
քարբիւք (instrumental plural)
քարբի (locative singular)
քարբս (locative plural)

Armenian: քարբ (kʻarb) (learned), քարբի օձ (kʻarbi ōj) (dialectal)

Unclear. Most likely derived from Proto-Indo-European *(s)ker- (“to cut”), but not directly inherited. A Mediterranean-Pontic substrate or an Iranian mediation is often postulated as donor: compare Ancient Greek σκορπίος (skorpíos, “scorpion; sea-fish”), Persian کروه (karva) and possibly also Latvian ķirpis (“woodboring beetle”).
Moreover, Arabic عَقْرَب (ʕaqrab, “scorpion”), Classical Syriac ܥܩܪܒܐ (‘eqarbā), Hebrew עַקְרָב (ʿaqrāḇ, “scorpion”) and Ancient Greek κάραβος (kárabos, “horned beetle; crayfish”) share phonetic similarities with this word as well. Martirosyan also finds connections with կարիճ (karič), կոր (kor) and the dialectal term քարպիճոն (kʻarpičon, “a kind of horny insect”).

unk

Unclear

cog

[…] ո՞չ նայիցիմք ընդ առաքեալն Աստուծոյ, որպէս և գրեալ է ի պրակս առաքելոցն, թէ՝ մինչ դեռ զխռիւն ժողովէր Պաւղոս՝ իժ մի քարբ կախեցաւ զձեռանէ նորա […]
[…]očʻ nayicʻimkʻ ənd aṙakʻealn Astucoy, orpēs ew greal ē i praks aṙakʻelocʻn, tʻē, minčʻ deṙ zxṙiwn žołovēr Pawłos, iž mi kʻarb kaxecʻaw zjeṙanē nora[…]

5th century, Basil of Caesarea, Yałags Vecʻawreay ararčʻutʻean [Homiliae in Hexaemeron] Homily IX

Translation by Robert W. Thomson
Do we not observe the Apostle of God, as is written in the Acts of the Apostles, how while Paul was gathering brushwood a scorpion hung from his hand […]


ղենջակ

head

ղենջակ • (łenǰak)

xcl-noun

ղենջակ • (łenǰak)

łenǰak (romanization)
ղենջակ (nominative singular)
ղենջակք (nominative plural)
ղենջակի (genitive singular)
ղենջակաց (genitive plural)
ղենջակի (dative singular)
ղենջակաց (dative plural)
ղենջակ (accusative singular)
ղենջակս (accusative plural)
ղենջակէ (ablative singular)
ղենջակաց (ablative plural)
ղենջակաւ (instrumental singular)
ղենջակի (locative singular)
ղենջակս (locative plural)

xcl-decl-noun

ղենջակաւք = ղենջակօք

Armenian: ղենջակ (ġenǰak)

A borrowing from Ancient Greek λέντιον (léntion), from Latin linteum, but via Iranian, as testified by the presence of suffix -ակ (-ak). Doublet of ղենտի (łenti)


ողջախոհութիւն

head

ողջախոհութիւն • (ołǰaxohutʻiwn)

xcl-noun

ողջախոհութիւն • (ołǰaxohutʻiwn)

ołǰaxohutʻiwn (romanization)
ողջախոհութիւն (nominative singular)
ողջախոհութիւնք (nominative plural)
ողջախոհութեան (genitive singular)
ողջախոհութեանց (genitive plural)
ողջախոհութեան (dative singular)
ողջախոհութեանց (dative plural)
ողջախոհութիւն (accusative singular)
ողջախոհութիւնս (accusative plural)
ողջախոհութենէ (ablative singular)
ողջախոհութեանց (ablative plural)
ողջախոհութեամբ (instrumental singular)
ողջախոհութեամբք (instrumental plural)
ողջախոհութեան (locative singular)
ողջախոհութիւնս (locative plural)

xcl-decl-noun

ողջախոհութիւն

ողջախոհութիւնք

ողջախոհութեան

ողջախոհութեանց

ողջախոհութեան

ողջախոհութեանց

ողջախոհութիւն

ողջախոհութիւնս

ողջախոհութենէ

ողջախոհութեանց

ողջախոհութեամբ

ողջախոհութեամբք

ողջախոհութեան

ողջախոհութիւնս

desc

ողջախոհություն

→ Armenian: ողջախոհություն (oġǰaxohutʻyun) (learned)

From ողջախոհ (ołǰaxoh) + -ութիւն (-utʻiwn). Calque of Ancient Greek σωφροσύνη (sōphrosúnē).

calque

զանձն յիմաստութիւն եւ յողջախոհութիւն, յարութիւն եւ յարդարութիւն

second half of 5th century or 6th century, Girkʻ Pitoyicʻ [Book of Chries]

zanjn yimastutʻiwn ew yołǰaxohutʻiwn, yarutʻiwn ew yardarutʻiwn

soundness of mind, prudence, discretion; sanity

moderation in sensual desires, self-control, temperance


բազմաստուածութիւն

head

բազմաստուածութիւն • (bazmastuacutʻiwn)

xcl-noun

բազմաստուածութիւն • (bazmastuacutʻiwn)

bazmastuacutʻiwn (romanization)
բազմաստուածութիւն (nominative singular)
բազմաստուածութիւնք (nominative plural)
բազմաստուածութեան (genitive singular)
բազմաստուածութեանց (genitive plural)
բազմաստուածութեան (dative singular)
բազմաստուածութեանց (dative plural)
բազմաստուածութիւն (accusative singular)
բազմաստուածութիւնս (accusative plural)
բազմաստուածութենէ (ablative singular)
բազմաստուածութեանց (ablative plural)
բազմաստուածութեամբ (instrumental singular)
բազմաստուածութեամբք (instrumental plural)
բազմաստուածութեան (locative singular)
բազմաստուածութիւնս (locative plural)

xcl-decl-noun

բազմաստուածութիւն

բազմաստուածութիւնք

բազմաստուածութեան

բազմաստուածութեանց

բազմաստուածութեան

բազմաստուածութեանց

բազմաստուածութիւն

բազմաստուածութիւնս

բազմաստուածութենէ

բազմաստուածութեանց

բազմաստուածութեամբ

բազմաստուածութեամբք

բազմաստուածութեան

բազմաստուածութիւնս

desc

բազմաստվածություն

→ Armenian: բազմաստվածություն (bazmastvacutʻyun) (learned)

From բազմաստուած (bazmastuac) + -ութիւն (-utʻiwn). Calque of Ancient Greek πολυθεότης (polutheótēs).

calque

զի մի՛ բազմաստուածութիւն՝ ըստ հեթանոսաց իմանայցեմք

5th century, Athanasius, Sermons, Letters and Controversies

zi mí bazmastuacutʻiwn, əst hetʻanosacʻ imanaycʻemkʻ


տօնավաճառ

head

տօնավաճառ • (tōnavačaṙ)

xcl-noun

տօնավաճառ • (tōnavačaṙ)

tōnavačaṙ (romanization)
տօնավաճառ (nominative singular)
տօնավաճառք (nominative plural)
տօնավաճառի (genitive singular)
տօնավաճառաց (genitive plural)
տօնավաճառի (dative singular)
տօնավաճառաց (dative plural)
տօնավաճառ (accusative singular)
տօնավաճառս (accusative plural)
տօնավաճառէ (ablative singular)
տօնավաճառաց (ablative plural)
տօնավաճառաւ (instrumental singular)
տօնավաճառի (locative singular)
տօնավաճառս (locative plural)

xcl-decl-noun

տօնավաճառաւք = տօնավաճառօք

Armenian: տոնավաճառ (tonavačaṙ)


ծարաւ

caraw (romanization)
ծարաւ (nominative singular)
ծարաւք (nominative plural)
ծարաւոյ (genitive singular)
ծարաւոց (genitive plural)
ծարաւոյ (dative singular)
ծարաւոց (dative plural)
ծարաւ (accusative singular)
ծարաւս (accusative plural)
ծարաւոյ (ablative singular)
ծարաւոց (ablative plural)
ծարաւով (instrumental singular)
ծարաւովք (instrumental plural)
ծարաւ (locative singular)
ծարաւս (locative plural)
ծարաւ (nominative singular)
ծարաւք (nominative plural)
ծարաւու (genitive singular)
ծարաւուց (genitive plural)
ծարաւու (dative singular)
ծարաւուց (dative plural)
ծարաւ (accusative singular)
ծարաւս (accusative plural)
ծարաւէ (ablative singular)
ծարաւուց (ablative plural)
ծարաւու (instrumental singular)
ծարաւուք (instrumental plural)
ծարաւու (locative singular)
ծարաւս (locative plural)

The origin is unknown. Has been compared to Urartian 𒍢𒊏𒁀𒂊 (ṣi-ra-ba-e /ṣirabae/, “uninhabited, unwatered?”)․

unk

unknown

cog

Եւ ած զքեզ ընդ անապատն մեծ եւ ընդ ահագին, ուր օձն խածանէր եւ կարիճ եւ ծարաւ, եւ ոչ գոյր ջուր, եւ եհան քեզ յապառաժ վիմէ աղբեւր ջուրց։
Ew ac zkʻez ənd anapatn mec ew ənd ahagin, ur ōjn xacanēr ew karič ew caraw, ew očʻ goyr ǰur, ew ehan kʻez yapaṙaž vimē ałbewr ǰurcʻ.

Who brought thee through that great and terrible wilderness, where is the biting serpent, and scorpion, and drought, where there was no water; who brought thee a fountain of water out of the flinty rock.

Translation by Brenton Septuagint Translation


տարփ

head

տարփ • (tarpʻ)

xcl-noun

տարփ • (tarpʻ)

→ Armenian: տարփ (tarpʻ) (learned)

An Iranian borrowing: compare Avestan 𐬚𐬭𐬄𐬟𐬯 (θrąfs, “contentedness”), Persian تلف (tolf, “repletion from eating grapes”), Sanskrit तृप्यति (tṛpyati, “to become satisfied, be pleased or contented”). All ultimately from Proto-Indo-European *terp- (“to satisfy”). Georgian ტურფა (ṭurpa), Elamite 𒋻𒉿𒅖 (/Tarpiš/), 𒋾𒅕𒉿𒅖 (/Tirpiš/), 𒌉𒉿𒅖 (/Turpiš/, “given names”) are also from Iranian.


մժղուկ

head

մժղուկ • (mžłuk)

xcl-noun

մժղուկ • (mžłuk)

mžłuk (romanization)
մժղուկ (nominative singular)
մժղուկք (nominative plural)
մժղկի (genitive singular)
մժղկաց (genitive plural)
մժղկի (dative singular)
մժղկաց (dative plural)
մժղուկ (accusative singular)
մժղուկս (accusative plural)
մժղկէ (ablative singular)
մժղկաց (ablative plural)
մժղկաւ (instrumental singular)
մժղկաւք = մժղկօք (mžłkawkʻ = mžłkōkʻ) (instrumental plural)
մժղկի (locative singular)
մժղուկս (locative plural)
մժղուկ (nominative singular)
մժղկունք (nominative plural)
մժղկան (genitive singular)
մժղկանց (genitive plural)
մժղկան (dative singular)
մժղկանց (dative plural)
մժղուկ (accusative singular)
մժղկունս (accusative plural)
մժղկանէ (ablative singular)
մժղկանց (ablative plural)
մժղկամբ (instrumental singular)
մժղկամբք (instrumental plural)
մժղկան (locative singular)
մժղկունս (locative plural)

xcl-decl-noun

մժղկաւք = մժղկօք

Armenian: մժղուկ (mžġuk)

[Ագռաւք] օտարանան ժամանակս ինչ […] զայնքան ժամանակս՝ ի տեառնէ եւ մժղկաց կերակրին ի խնամոցն աստուծոյ, մինչ ի դառնալ ծնողացն
[Agṙawkʻ] ōtaranan žamanaks inčʻ[…] zaynkʻan žamanaks, i teaṙnē ew mžłkacʻ kerakrin i xnamocʻn astucoy, minčʻ i daṙnal cnołacʻn

13th century, Vardan Arewelcʻi, Meknutʻiwn Sałmosacʻ Dawtʻi [Commentary on Psalms of David] 146

[The crows] withdraw for some time […] , during this time [their young] are fed by the Lord and gnats due to God's care, until their parents return


ոսկեքար

head

ոսկեքար • (oskekʻar)

xcl-noun

ոսկեքար • (oskekʻar)

desc

→ Armenian: ոսկեքար (oskekʻar) (learned)

From ոսկի (oski) + -ա- (-a-) + քար (kʻar). Calque of Ancient Greek χρυσόλιθος (khrusólithos).

calque

[…] զմեղեսիկն, զոսկեքարն, զբիւրեղն, զեղնգնաքարն
[…]zmełesikn, zoskekʻarn, zbiwrełn, zełngnakʻarn
Translation by Brenton Septuagint Translation
[…] and amethyst, and chrysolite, and beryl, and onyx

[…] եւթներորդն` ոսկեքար […]
[…]ewtʻnerordn` oskekʻar[…]