ատրագոյն

atragoyn (romanization)
ատրագոյն (nominative singular)
ատրագոյնք (nominative plural)
ատրագունի (genitive singular)
ատրագունից (genitive plural)
ատրագունի (dative singular)
ատրագունից (dative plural)
ատրագոյն (accusative singular)
ատրագոյնս (accusative plural)
ատրագունէ (ablative singular)
ատրագունից (ablative plural)
ատրագունիւ (instrumental singular)
ատրագունիւք (instrumental plural)
ատրագունի (locative singular)
ատրագոյնս (locative plural)

→ Armenian: ատրագույն (atraguyn)

An Iranian borrowing: compare Middle Persian [Term?] (/ādurgōn, ādurgōnag/, “a kind of flower, perhaps marigold or poppy”), Persian آذرگون (âzargun, “fiery; Calendula officinalis”), Northern Kurdish argon (“of fiery colour”). For the constituents see ատր- (atr-, “fire”) and գոյն (goyn, “colour”). Compare the loanwords from the same Iranian compound: Old Georgian ადრაგუნი (adraguni, “a kind of flower”), Arabic آذَرْيُون (ʔāḏaryūn, “Calendula officinalis”), and possibly also the female given name Ահգուն (Ahgun).

cog

a kind of flower, perhaps pheasant's eye, Adonis


ճարտուկ

head

ճարտուկ • (čartuk)

xcl-adj

ճարտուկ • (čartuk)

→ Armenian: ճարտուկ (čartuk)

An Iranian borrowing։ compare Classical Persian چرده (čarda, “color; blackish; bay horse”).

cog

Եւ էր ձին գունով ճարտուկ ճանճկէն

5th century, Pʻawstos Buzand, Hayoc Patmutʻiwnʻ [History of the Armenians]

[…] զի այնչափ ուրեք ոչ գտանէր, զնոյն նման զնոյն կերպարանս ճարտուկ ճանճկէն գտեալ […]
[…]zi aynčʻapʻ urekʻ očʻ gtanēr, znoyn nman znoyn kerparans čartuk čančkēn gteal[…]


պիսակ

pisak (romanization)
պիսակ (nominative singular)
պիսակք (nominative plural)
պիսակի (genitive singular)
պիսակաց (genitive plural)
պիսակի (dative singular)
պիսակաց (dative plural)
պիսակ (accusative singular)
պիսակս (accusative plural)
պիսակէ (ablative singular)
պիսակաց (ablative plural)
պիսակաւ (instrumental singular)
պիսակի (locative singular)
պիսակս (locative plural)

xcl-decl-noun

պիսակաւք = պիսակօք

An Iranian borrowing; compare Middle Persian [Book Pahlavi needed] (pys /pēs/, “mottled, leprous; leper”) and Persian پیسه (pise, “piebald”). Ultimately from Proto-Indo-European *peyḱ- (“to mark; variegated, motley, spotted, freckled”); compare պէս (pēs). Also from Iranian: Aghwan 𐕢𐔼𐕚𐔰𐔲 (pisag), Ancient Greek πισάγας (piságas), Classical Syriac ܦܝܣܟܝܐ (pysky /payskāy/).


աւեր

An Iranian borrowing; compare Parthian 𐭀𐭅𐭉𐭓𐭍 (ʾwyrn, “ruin, destruction”), Middle Persian [Book Pahlavi needed] (ʾwylʾn' /awērān/), Persian ویران (virân, “desolate, ruined”), and see the latter for more.


վզուրկ

head

վզուրկ • (vzurk)

xcl-adj

վզուրկ • (vzurk)

An Iranian borrowing; compare Parthian 𐫇𐫉𐫡𐫃 (wzrg), Middle Persian [Book Pahlavi needed] (wc(w)lg /wuzurg/), Old Persian 𐎺𐏀𐎼𐎣 (v-z-r-k /vazạrka/, “big, great”). Ultimately, from Proto-Indo-Iranian *wáȷ́ras.


ուրուական

head

ուրուական • (uruakan)

xcl-adj

ուրուական • (uruakan)

uruakan (romanization)
ուրուական (nominative singular)
ուրուականք (nominative plural)
ուրուականի (genitive singular)
ուրուականաց (genitive plural)
ուրուականի (dative singular)
ուրուականաց (dative plural)
ուրուական (accusative singular)
ուրուականս (accusative plural)
ուրուականէ (ablative singular)
ուրուականաց (ablative plural)
ուրուականաւ (instrumental singular)
ուրուականի (locative singular)
ուրուականս (locative plural)

xcl-decl-noun

ուրուականաւք = ուրուականօք

ուրուական պղծութիւն

fantastic, imaginary, visionary, false, apparent, chimerical


գիրգ

→ Armenian: գիրգ (girg)

The origin is unknown. See գուրգուրել (gurgurel).

unk

unknown


վաւեր

→ Armenian: վավեր (vaver)

An Iranian borrowing: compare Middle Persian [script needed] (wʾp̄l /wābar/, “truth; belief”), [script needed] (wʾp̄lykʾn' /wābarīgān/, “true, trustworthy”), Persian باور (bâvar, “belief”).


հակ

The origin is uncertain. Perhaps from Proto-Indo-European *pog-, *peg- (“shoulder, hip, side”), whence Sanskrit पक्ष (pakṣa), Latin pectus, Russian пах (pax).
The sense "bale, bag" developed from a pair of bags hanging opposite each other from the sides of a horse.


համբոյր

→ Armenian: համբույր (hambuyr)

desc

→ Old Georgian: ჰამბორი (hambori), ამბორი (ambori)

Georgian: ამბორი (ambori)

From Parthian *ham-bōδ; compare Parthian 𐫀𐫖𐫁𐫇𐫏𐫀𐫅 (ʾmbwyʾd /ambōyād/, “kissed”). For the constituents see համ- (ham-) and բոյր (boyr).

cog

հաշտ եւ համբոյր առնել, համբոյր յարդարել

to appease, to calm, to pacify, to reconcile

համբոյր եւ կամակ բարս ստանալ

affable, gentle, mild, meek; agreeing, unanimous


անոյշ

head

անոյշ • (anoyš)

xcl-adj

անոյշ • (anoyš)

anoyš (romanization)
անոյշ (nominative singular)
անոյշք (nominative plural)
անուշի (genitive singular)
անուշից (genitive plural)
անուշի (dative singular)
անուշից (dative plural)
անոյշ (accusative singular)
անոյշս (accusative plural)
անուշէ (ablative singular)
անուշից (ablative plural)
անուշիւ (instrumental singular)
անուշիւք (instrumental plural)
անուշի (locative singular)
անոյշս (locative plural)

A Middle Iranian borrowing. Compare Parthian 𐫀𐫗𐫇𐫢 (ʾnwš /anōš/, “immortal”), 𐫀𐫗𐫇𐫢𐫏𐫗 (ʾnwšyn /anōšēn/, “ambrosial, sweet”), Middle Persian [Book Pahlavi needed] (ʾnwš /anōš/, “elixir, antidote”, literally “immortal”), 𐫀𐫗𐫇𐫢 (ʾnwš /anōš/, “immortal”), Persian نوش (nuš, “ambrosia, nectar; elixir; antidote”), Ossetian ӕнус (ænus, “eternity; century; age”), Avestan 𐬀𐬥𐬀𐬊𐬱𐬀 (anaoša, “immortal”).

cog

հոտ անոյշ բուրել


անուշակ

head

անուշակ • (anušak)

xcl-adj

անուշակ • (anušak)

anušak (romanization)
անուշակ (nominative singular)
անուշակք (nominative plural)
անուշակի (genitive singular)
անուշակաց (genitive plural)
անուշակի (dative singular)
անուշակաց (dative plural)
անուշակ (accusative singular)
անուշակս (accusative plural)
անուշակէ (ablative singular)
անուշակաց (ablative plural)
անուշակաւ (instrumental singular)
անուշակի (locative singular)
անուշակս (locative plural)

xcl-decl-noun

անուշակաւք = անուշակօք

→ Armenian: անուշակ (anušak)

An Iranian borrowing: compare Parthian 𐫀𐫗𐫇𐫢𐫐 (ʾnwšk /anōšag/), Persian انوشه (anuše).

անուշակ կերակուր ― anušak kerakur ― ambrosia


դէպ

dēp (romanization)
դէպ (nominative singular)
դէպք (nominative plural)
դիպի (genitive singular)
դիպաց (genitive plural)
դիպի (dative singular)
դիպաց (dative plural)
դէպ (accusative singular)
դէպս (accusative plural)
դիպէ (ablative singular)
դիպաց (ablative plural)
դիպաւ (instrumental singular)
դիպաւք = դիպօք (dipawkʻ = dipōkʻ) (instrumental plural)
դիպում (locative singular)
դէպս (locative plural)

դիպաւք = դիպօք

An Iranian borrowing։ compare Manichaean Middle Persian 𐫅𐫏𐫁 (dyb /dēb/), Parthian 𐫅𐫏𐫁 (dyb /dēb/, “fortune, luck”). Perhaps ultimately from Proto-Iranian *diHp- (“to shine, light up”); see Cheung and Sanskrit दीप् (dīp, “to blaze, to glow”) for more on the root.

cog

ի դէպ լինել

ի դէպ ժամանակի

ի դէպ գալ, պատահել, ելանել, տալ

to agree, to suit, to be convenient; to succeed, to happen

ի դեպ է

դէպ է

դէպ թուիլ

դէպ եւ դէպ


աշխարհակալ

head

աշխարհակալ • (ašxarhakal)

xcl-adj

աշխարհակալ • (ašxarhakal)

→ Armenian: աշխարհակալ (ašxarhakal)

From աշխարհ (ašxarh) + -ա- (-a-) + կալում (kalum). The whole formation is a calque of Iranian: compare Parthian 𐫢𐫍𐫡𐫅𐫀𐫡 (šhrdʾr, “lord (of the land), king”), Middle Persian [script needed] (štr'dʾl /šahr-yār/, “lord, sovereign, ruler”, literally “holding the world”), Persian شهریار (šahryâr).

cog

աշխարհակալ ծով


վրէպ

head

վրէպ • (vrēp)

xcl-adj

վրէպ • (vrēp)

vrēp (romanization)
վրէպ (nominative singular)
վրէպք (nominative plural)
վրէպ (accusative singular)
վրէպս (accusative plural)
վրէպս (locative plural)

→ Armenian: վրեպ (vrep) (learned)

An Iranian borrowing: compare Persian وریب (varēb, vurēb, “crooked, curved”).

cog

ոչ վրէպ ի ճշմարտութենէ

վրէպ ելանել, գտանիլ

to want, to fail, to miss, to be deprived of; to be rendered useless, inefficacious, to be deluded, annulled


յիմար

yimar (romanization)
յիմար (nominative singular)
յիմարք (nominative plural)
յիմարի (genitive singular)
յիմարաց (genitive plural)
յիմարի (dative singular)
յիմարաց (dative plural)
յիմար (accusative singular)
յիմարս (accusative plural)
յիմարէ (ablative singular)
յիմարաց (ablative plural)
յիմարաւ (instrumental singular)
յիմարի (locative singular)
յիմարս (locative plural)

xcl-decl-noun

յիմարաւք = յիմարօք

Armenian: հիմար (himar)

Middle Armenian: իմար (imar)

Usually considered a word of unknown origin. Patrubány (apud Ačaṙean) and Urišean derive from Arabic حِمَار (ḥimār, “donkey”), however this is rejected by Ačaṙean because the word is attested already in the 5th century, when Armenian had no contact with Arabic yet.
More likely borrowed from Aramaic אִימְּרָא / אִמְּרָא (ʾimmərā) / ܐܶܡܪܳܐ (ʾemmərā, “lamb”), absolute state אִימַּר / אִמַּר (ʾimmar) / ܐܶܡܱܪ (ʾemmar), which has the same meaning as the Armenian adjective in Arabic إِمَّر (ʔimmar) borrowed from it, vouching for the popularity of the meaning “simple-minded, simpleton” of this word for “lamb” in lesser-known Aramaic lects, the consonantism of which is illustrated by variants like Classical Syriac ܝܗܠܐ (yahlā) for the ʾahlā in the other Aramaics, or the general observation that under the disguise of conservative spellings the initial consonants ʾ (/ʔ/) and y (/j/) were prone to be dropped, the former a universal trend towards Neo-Aramaic, Punic and modern Ethiopian Semitic, the latter as well evidenced early enough by Arabic هُود (hūd) for يَهُود (yahūd, “Jews”).

unk

unknown

bor

Aramaic אִימְּרָא

Զա՞յդ Տեառն հատուցանէք այդպէս, ժողովուրդ յիմար եւ ոչ իմաստուն․ ո՞չ նա է Հայրն որ ստացաւ զքեզ, արար զքեզ եւ հաստատեաց զքեզ։

Translation by King James Bible
Do ye thus requite the LORD, O foolish people and unwise? [Is] not he thy father [that] hath bought thee? Hath he not made thee, and established thee.

Zayd Teaṙn hatucʻanēkʻ aydpēs, žołovurd yimar ew očʻ imastun; očʻ na ē Hayrn or stacʻaw zkʻez, arar zkʻez ew hastateacʻ zkʻez.


աւագ

awag (romanization)
աւագ (nominative singular)
աւագք (nominative plural)
աւագի (genitive singular)
աւագաց (genitive plural)
աւագի (dative singular)
աւագաց (dative plural)
աւագ (accusative singular)
աւագս (accusative plural)
աւագէ (ablative singular)
աւագաց (ablative plural)
աւագաւ (instrumental singular)
աւագաւք = աւագօք (awagawkʻ = awagōkʻ) (instrumental plural)
աւագի (locative singular)
աւագս (locative plural)

xcl-decl-noun

աւագաւք = աւագօք

Middle Armenian: աւագ (awag)

→ Armenian: ավագ (avag)

The origin is uncertain. Olsen derives from Iranian *ā-βaγa-, equating it with Sanskrit आभग (ā́-bhaga, “one who is to be honoured by a share”), the second part ultimately from Proto-Indo-Iranian *bʰagás.

cog

աւագ շաբաթ

աւագ ուրբաթ

աւագ սեղան, խորան


ստուգաբան

head

ստուգաբան • (stugaban)

xcl-adj

ստուգաբան • (stugaban)

stugaban (romanization)
ստուգաբան (nominative singular)
ստուգաբանք (nominative plural)
ստուգաբանի (genitive singular)
ստուգաբանից (genitive plural)
ստուգաբանի (dative singular)
ստուգաբանից (dative plural)
ստուգաբան (accusative singular)
ստուգաբանս (accusative plural)
ստուգաբանէ (ablative singular)
ստուգաբանից (ablative plural)
ստուգաբանիւ (instrumental singular)
ստուգաբանիւք (instrumental plural)
ստուգաբանի (locative singular)
ստուգաբանս (locative plural)

xcl-decl-noun

ստուգաբանիւք

Armenian: ստուգաբան (stugaban)


տպաւոր

tpawor (romanization)
տպաւոր (nominative singular)
տպաւորք (nominative plural)
տպաւորի (genitive singular)
տպաւորաց (genitive plural)
տպաւորի (dative singular)
տպաւորաց (dative plural)
տպաւոր (accusative singular)
տպաւորս (accusative plural)
տպաւորէ (ablative singular)
տպաւորաց (ablative plural)
տպաւորաւ (instrumental singular)
տպաւորի (locative singular)
տպաւորս (locative plural)

տպաւորաւք = տպաւորօք


ճիշդ

head

ճիշդ • (čišd)

xcl-adj

ճիշդ • (čišd)

čišd (romanization)
ճիշդ (nominative singular)
ճիշդք (nominative plural)
ճշդի (genitive singular)
ճշդից (genitive plural)
ճշդի (dative singular)
ճշդից (dative plural)
ճիշդ (accusative singular)
ճիշդս (accusative plural)
ճշդէ (ablative singular)
ճշդից (ablative plural)
ճշդիւ (instrumental singular)
ճշդիւք (instrumental plural)
ճշդի (locative singular)
ճիշդս (locative plural)

An Iranian borrowing: compare the second part of Middle Persian [Book Pahlavi needed] (nʾmčšt' /nām-čišt/, “in particular, especially”), [Book Pahlavi needed] (nʾmčštyk' /nām-čištīg/, “famous, well known”, literally “known by name”), which is a participle formation from the verb reflected in Avestan 𐬗𐬌𐬥𐬀𐬯𐬙𐬌 (cinasti, “to make known, teach”). For further origin of the Iranian verb see Cheung.

cog

[…] իբրեւ ես երթայց առ նա, հրաման տուր արձակել զնա ի կապանացն, եւ ես իշխեցից լուանալ զգլուխ նորա եւ օծանել, եւ ագուցանել նմա պատմուճան, եւ արկանել նմա բազմականս՝ եւ դնել առաջի նորա խորտիկս, եւ տալ նմա գինի, եւ ուրախ առնել զնա արուեստականօքն մի օր ճիշդ։
[…]ibrew es ertʻaycʻ aṙ na, hraman tur arjakel zna i kapanacʻn, ew es išxecʻicʻ luanal zglux nora ew ōcanel, ew agucʻanel nma patmučan, ew arkanel nma bazmakans, ew dnel aṙaǰi nora xortiks, ew tal nma gini, ew urax aṙnel zna aruestakanōkʻn mi ōr čišd.

5th century, Pʻawstos Buzand, Hayoc Patmutʻiwnʻ [History of the Armenians] 7


կիրթ

head

կիրթ • (kirtʻ)

xcl-adj

կիրթ • (kirtʻ)

kirtʻ (romanization)
կիրթ (nominative singular)
կիրթք (nominative plural)
կիրթ (accusative singular)
կիրթս (accusative plural)
կիրթս (locative plural)

Perhaps an Iranian borrowing: compare Parthian 𐫐𐫏𐫡𐫅 (kyrd), 𐫞𐫏𐫡𐫅 (qyrd /kird/), Middle Persian 𐫐𐫏𐫡𐫅 (kyrd /kird/), past participle of the verb "to do, make" (see Persian کردن (kardan)).
On the other hand, Ačaṙean connects with Georgian კრთომა (ḳrtoma, “quivering, trembling, shivering; fear, anxiety; shimmering (of light)”), დაკრთომა (daḳrtoma, “being startled; fright”), Old Georgian გაკრთომა (gaḳrtoma, “astonishing”), კირთება (ḳirteba, “slavery; oppression”) which correspond to some of the senses of կիրթ (kirtʻ), կրթեմ (krtʻem), e.g. յապուշ կրթեմ (yapuš krtʻem, “to be surprised, astonished”), and derives all from an unattested Urartian substrate.

cog

կիրթ ախորժակ

կիրթ ի մտի ունել


յոռի

head

յոռի • (yoṙi)

xcl-adj

յոռի • (yoṙi)

yoṙi (romanization)
յոռի (nominative singular)
յոռիք (nominative plural)
յոռւոյ (genitive singular)
յոռեաց (genitive plural)
յոռւոյ (dative singular)
յոռեաց (dative plural)
յոռի (accusative singular)
յոռիս (accusative plural)
յոռւոյ (ablative singular)
յոռեաց (ablative plural)
յոռեաւ (instrumental singular)
յոռեաւք = յոռեօք (yoṙeawkʻ = yoṙeōkʻ) (instrumental plural)
յոռի (locative singular)
յոռիս (locative plural)

xcl-decl-noun

յոռեաւք = յոռեօք

a genitive plural <i class="Armn mention" lang="xcl">յոռից</i> (yoṙicʻ) is also attested

→ Armenian: հոռի (hoṙi)

The origin is uncertain. Some of the compounds and the genitive plural յոռից (yoṙicʻ) point to a root *յոռ (*yoṙ), which would make -ի (-i) a suffix. Perhaps from Proto-Indo-European *h₁en-h₁or(H)s-yo- or the like and cognate with Old Armenian հեռ (heṙ, “discord, strife”), Sanskrit ईर्ष्या (īrṣyā́, “envy”), Lithuanian aršùs (“vehement; passionate; extravagant; fanatical; bad; ill; evil; vicious”).


շէկ

šēk (romanization)
շէկ (nominative singular)
շէկք (nominative plural)
շիկի (genitive singular)
շիկաց (genitive plural)
շիկի (dative singular)
շիկաց (dative plural)
շէկ (accusative singular)
շէկս (accusative plural)
շիկէ (ablative singular)
շիկաց (ablative plural)
շիկաւ (instrumental singular)
շիկաւք = շիկօք (šikawkʻ = šikōkʻ) (instrumental plural)
շիկի (locative singular)
շէկս (locative plural)

xcl-decl-noun

շիկաւք = շիկօք

Armenian: շեկ (šek)

of fawn colour, reddish, leonine, light, tawny


սերտ

sert (romanization)
սերտ (nominative singular)
սերտք (nominative plural)
սերտի (genitive singular)
սերտից (genitive plural)
սերտի (dative singular)
սերտից (dative plural)
սերտ (accusative singular)
սերտս (accusative plural)
սերտէ (ablative singular)
սերտից (ablative plural)
սերտիւ (instrumental singular)
սերտիւք (instrumental plural)
սերտի (locative singular)
սերտս (locative plural)

The origin is uncertain. Perhaps from Proto-Indo-European *ḱer-d-, from *ḱer- (“to grow, nourish”).

solid, firm, hard, compact, constant, stable, strong

սերտ առաքինութիւն

սերտ սիրով

(figurative) true, sincere, close, intimate, cordial


կոտակ

Armenian: կոտակ (kotak)

An Iranian borrowing: compare Middle Persian [Book Pahlavi needed] (kwtk' /kōdak/, “young, small; baby”), Persian کودک (kudak, “child”), and see the latter for more.
Related to Old Armenian կոտիկ (kotik, “young of an animal”), also from Iranian.


խոնաւ

xonaw (romanization)
խոնաւ (nominative singular)
խոնաւք (nominative plural)
խոնաւոյ (genitive singular)
խոնաւոց (genitive plural)
խոնաւոյ (dative singular)
խոնաւոց (dative plural)
խոնաւ (accusative singular)
խոնաւս (accusative plural)
խոնաւոյ (ablative singular)
խոնաւոց (ablative plural)
խոնաւով (instrumental singular)
խոնաւովք (instrumental plural)
խոնաւ (locative singular)
խոնաւս (locative plural)
խոնաւ (nominative singular)
խոնաւք (nominative plural)
խոնաւի (genitive singular)
խոնաւից (genitive plural)
խոնաւի (dative singular)
խոնաւից (dative plural)
խոնաւ (accusative singular)
խոնաւս (accusative plural)
խոնաւէ (ablative singular)
խոնաւից (ablative plural)
խոնաւիւ (instrumental singular)
խոնաւիւք (instrumental plural)
խոնաւի (locative singular)
խոնաւս (locative plural)
խոնաւ (nominative singular)
խոնաւք (nominative plural)
խոնաւու (genitive singular)
խոնաւուց (genitive plural)
խոնաւու (dative singular)
խոնաւուց (dative plural)
խոնաւ (accusative singular)
խոնաւս (accusative plural)
խոնաւէ (ablative singular)
խոնաւուց (ablative plural)
խոնաւու (instrumental singular)
խոնաւուք (instrumental plural)
խոնաւու (locative singular)
խոնաւս (locative plural)

Usually treated as a word of uncertain origin, for which an Iranian explanation is to be sought.
Has been compared to Northern Kurdish xunav, xunaf, xûnav, xinav (“dew; moisture; drizzling rain”), Central Kurdish خوناو (xunaw), خِناو (xinaw, “dew”), خوناوکە (xunawke, “drizzling rain”). Note also Northern Kurdish xwonav (“dew”) recorded by Orbeli in Moks. Ačaṙean considers the similarity accidental, because Justi derives the Kurdish from Persian خونابه (xunâba), خوناب (xunâb, “bloody water; tears of blood”), containing خون (xun, “blood”). However, such a semantic development seems unlikely. Old Armenian խոնաւ (xonaw) / հոնաւ (honaw) is probably connected with the Kurdish after all and is borrowed from its unknown Middle Iranian cognate. The ultimate origin of the Iranian etymon is perhaps the Proto-Iranian root *hau- ~ hu- (“to extract, (ex)press, squeeze out (juice)”), from Proto-Indo-Iranian *saw-, from Proto-Indo-European *sew- (“juice; liquid, rain”), whence Avestan 𐬵𐬎𐬥𐬀𐬊𐬌𐬙𐬌 (hunaoⁱti, “presses, extracts”), Middle Persian [Book Pahlavi needed] (hwnytn' /hunīdan/, “to extract, express (juice)”). ESIJa remarks that the Iranian reflexes of this root are commonly from the present stem: *hu-nu- ~ hu-nau- ~ hu-nwa-. Alternatively, the ultimate source is a different Proto-Iranian root: *hwaid- (“to sweat”), from Proto-Indo-European *sweyd-, whence Southern Kurdish خۊسە (xüse, “dew”), Middle Persian 𐫟𐫇𐫏𐫅 (xwyd /xwēd/, “damp, moist, fresh”), Persian خیسدن (xêsedan, “to become wet, soak”), Yazghulami xist (“wet, moist, soaked”). On these Iranian roots see Cheung and the ESIJa, without the Kurdish or Armenian. In either case, the second component may be a descendant of Proto-Iranian *Hā́fš (“water”).
According to Dankoff, Turkish dialectal hanav (“moist soil suitable for seeds to sprout”) (Bitlis, Malatya), hinav (“moist soil”) (Van) are borrowed from Armenian. However, Ačaṙean does not record any dialectal descendants of Old Armenian խոնաւ (xonaw), apart from Mush խօնավուտեն (xōnavuten, “humidity”) and Moks խոնավ (xonav, “rain”). The Turkish words are more likely borrowed from Kurdish, given the more suitable meanings and forms in Kurdish. Moks խոնավ (xonav, “rain”) may also be borrowed from Kurdish, which has the meaning "drizzling rain".


վրիպակ

vripak (romanization)
վրիպակ (nominative singular)
վրիպակք (nominative plural)
վրիպակի (genitive singular)
վրիպակաց (genitive plural)
վրիպակի (dative singular)
վրիպակաց (dative plural)
վրիպակ (accusative singular)
վրիպակս (accusative plural)
վրիպակէ (ablative singular)
վրիպակաց (ablative plural)
վրիպակաւ (instrumental singular)
վրիպակի (locative singular)
վրիպակս (locative plural)

xcl-decl-noun

վրիպակաւք = վրիպակօք

→ Armenian: վրիպակ (vripak)

վրիպակ գտանիլ


թաւալ

head

թաւալ • (tʻawal)

xcl-adj

թաւալ • (tʻawal)

Middle Armenian: թապալ (tʻapal)

Armenian: թավալ (tʻaval), թոլ (tʻol)

The origin is unknown.
Often connected with Old Armenian տապալեմ (tapalem), which has certainly influenced Middle Armenian թապալ (tʻapal), and with Romanian tăvăli (“to roll”). Has also been compared to Central Kurdish تاوێر (tawêr, “boulder”); for the sense development compare Central Kurdish تاوێرکِردِنەوە (tawêrkirdinewe, “to roll”) and Old Armenian գիլ (gil).
Perhaps from Proto-Indo-European *tap- (“to press down, press together”), and cognate with Ancient Greek ταπεινός (tapeinós, “low”), Old Norse þefja (“to stir, thicken”), þófi (“felt”).

unk

unknown

cog

تاوێرکِردِنەوە

cog

թաւալ անկեալ գլոր խաղալ

to tumble down, to roll down, to prostrate one's self


ազդարար

azdarar (romanization)
ազդարար (nominative singular)
ազդարարք (nominative plural)
ազդարարի (genitive singular)
ազդարարաց (genitive plural)
ազդարարի (dative singular)
ազդարարաց (dative plural)
ազդարար (accusative singular)
ազդարարս (accusative plural)
ազդարարէ (ablative singular)
ազդարարաց (ablative plural)
ազդարարաւ (instrumental singular)
ազդարարի (locative singular)
ազդարարս (locative plural)

xcl-decl-noun

ազդարարաւք = ազդարարօք

Armenian: ազդարար (azdarar)


գլխացաւ

head

գլխացաւ • (glxacʻaw)

xcl-adj

գլխացաւ • (glxacʻaw)

glxacʻaw (romanization)
գլխացաւ (nominative singular)
գլխացաւք (nominative plural)
գլխացաւի (genitive singular)
գլխացաւաց (genitive plural)
գլխացաւի (dative singular)
գլխացաւաց (dative plural)
գլխացաւ (accusative singular)
գլխացաւս (accusative plural)
գլխացաւէ (ablative singular)
գլխացաւաց (ablative plural)
գլխացաւաւ (instrumental singular)
գլխացաւի (locative singular)
գլխացաւս (locative plural)

xcl-decl-noun

գլխացաւաւք = գլխացաւօք

Armenian: գլխացավ (glxacʻav)

գլուխ (glux) + -ա- (-a-) + ցաւիմ (cʻawim)


փողացաւ

head

փողացաւ • (pʻołacʻaw)

xcl-adj

փողացաւ • (pʻołacʻaw)

pʻołacʻaw (romanization)
փողացաւ (nominative singular)
փողացաւք (nominative plural)
փողացաւի (genitive singular)
փողացաւաց (genitive plural)
փողացաւի (dative singular)
փողացաւաց (dative plural)
փողացաւ (accusative singular)
փողացաւս (accusative plural)
փողացաւէ (ablative singular)
փողացաւաց (ablative plural)
փողացաւաւ (instrumental singular)
փողացաւի (locative singular)
փողացաւս (locative plural)
փողացաւ (nominative singular)
փողացաւք (nominative plural)
փողացաւոյ (genitive singular)
փողացաւոց (genitive plural)
փողացաւոյ (dative singular)
փողացաւոց (dative plural)
փողացաւ (accusative singular)
փողացաւս (accusative plural)
փողացաւոյ (ablative singular)
փողացաւոց (ablative plural)
փողացաւով (instrumental singular)
փողացաւովք (instrumental plural)
փողացաւ (locative singular)
փողացաւս (locative plural)

xcl-decl-noun

փողացաւաւք = փողացաւօք

փող (pʻoł) + -ա- (-a-) + ցաւիմ (cʻawim), ցաւ (cʻaw)


սին

sin (romanization)
սին (nominative singular)
սինք (nominative plural)
սնոյ (genitive singular)
սնոց (genitive plural)
սնոյ (dative singular)
սնոց (dative plural)
սին (accusative singular)
սինս (accusative plural)
սնոյ (ablative singular)
սնոց (ablative plural)
սնով (instrumental singular)
սնովք (instrumental plural)
սին (locative singular)
սինս (locative plural)

→ Armenian: սին (sin)

From Proto-Indo-European *ḱeno- and cognate with Ancient Greek κενός (kenós). An Armeno–Greek isogloss.
Ačaṙyan considers synonymous ոսին (osin) an alternative form, without explaining the ո- (o-).


հրատապ

→ Armenian: հրատապ (hratap)


սեղմ

head

սեղմ • (sełm)

xcl-adj

սեղմ • (sełm)

sełm (romanization)
սեղմ (nominative singular)
սեղմք (nominative plural)
սեղմի (genitive singular)
սեղմից (genitive plural)
սեղմի (dative singular)
սեղմից (dative plural)
սեղմ (accusative singular)
սեղմս (accusative plural)
սեղմէ (ablative singular)
սեղմից (ablative plural)
սեղմիւ (instrumental singular)
սեղմիւք (instrumental plural)
սեղմի (locative singular)
սեղմս (locative plural)

→ Armenian: սեղմ (seġm)

unk

unknown


անոյշք

head

անոյշք • (anoyškʻ)


աւերակ

Wholly borrowed from Iranian: compare Middle Persian [Book Pahlavi needed] (ʾwylk' /awērag/, “desolate, ruined”). See աւեր (awer) for more.


կոպտարանձն

From *կոպիտ (*kopit) + անձն (anjn). See Middle Armenian կոպիտ (kopit). The -ար- (-ar-) is either a misspelling or the suffix -ար (-ar).

Իսկ զայր խոժոռագեղ և բարձր և կոպտարանձն և տափակաքիթ, խորակն և դժնահայեաց, ի զաւակէ Պասքամայ, ի Հայկայ թոռնէ, Տուրք անուն կոչեցեալ, որ վասն առաւել ժահադիմութեանն ձայնէին Անգեղեայ, վիթխարի հասակաւ և ուժով, հաստատէ կուսակալ արևմտից […]
Isk zayr xožoṙageł ew barjr ew koptaranjn ew tapʻakakʻitʻ, xorakn ew džnahayeacʻ, i zawakē Paskʻamay, i Haykay tʻoṙnē, Turkʻ anun kočʻecʻeal, or vasn aṙawel žahadimutʻeann jaynēin Angełeay, vitʻxari hasakaw ew užov, hastatē kusakal arewmticʻ[…]

5th? century, Movsēs Xorenacʻi, Patmutʻiwn Hayocʻ [History of Armenia] 2.8

Translation by Robert W. Thomson
As governor of the west he appointed a man called Turk‘, who was deformed, tall, monstrous, with a squashed nose, deep-sunk sockets, and fearsome aspect, from the offspring of Pask‘am, grandson of Hayk […]


մրգուզ

head

մրգուզ • (mrguz)

xcl-adj

մրգուզ • (mrguz)

The origin has been considered unknown. NHB compares to Arabic مَرْكُوز (markūz, “fixed, fastened; hid, buried”), passive participle of رَكَزَ (rakaza, “to plant into the ground”). A better comparison is Arabic مَرْجُوس (marjūs, “filthy, abominable”), passive participle of رَجِسَ (rajisa, “to be filthy, to be abominable”) from the root ر ج س (r-j-s) which is well-used in various forms though this passive participle is hardly known because the active participle رَاجِس (rājis) or rather the – lexicalized – adjective form رَجِس (rajis) is expected, likely cognate to Ge'ez ረኵሰ (räkʷsä, “to be impure, to be contaminated”) also with many formations in its root, pars pro toto for all Ethiopian Semitic languages as this root is widely present in Ethiopian and Cushitic where the root has been borrowed from Ethiopian. For the sound correspondence note that the classical dictionaries also list رِجْز (rijz) and رِكْس (riks) as dialectal variants of رِجْس (rijs, “filth”).
Note also Classical Syriac ܡܪܓܙܢܐܼ (mrgznˀ /margəzānā/, “quarrelsome; one who provokes to anger”), from the root of ܪܘܓܙܐ (rūḡzā, “anger”).
Under both theories, Latin murcus (“a coward, who, to escape military service, cuts off his thumb”) and murgisō (“shrewd shyster”), likely foreign borrowings, might be related.

unk

unknown

lang

ركن الدين محمد بن محرز بن محمد الوهراني

ركن الدين محمد بن محرز بن محمد الوهراني

ركن الدين محمد بن محمد بن محرز الوهراني

ركن الدين محمد بن محمد بن محرز الوهراني

دار صفحات للدراسات و النشر

دار صفحات للدراسات و النشر

cog

5th century, Ełišē, Ban xratu yałags mianjancʻ [Exhortation to the monks] :https://books.google.am/books?id=uMo-AAAAcAAJ&pg=PA217&dq=%D5%B4%D6%80%D5%A3%D5%B8%D6%82%D5%A6%D6%84&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjEtNCU-4TlAhUo_CoKHfizB0kQ6AEINzAC#v=onepage&q=%D5%B4%D6%80%D5%A3%D5%B8%D6%82%D5%A6%D6%84&f=false
Մրգուզք անյագք եղաք ի կերակուրս, եւ առանց չափոյ արբաք գինի պղտորիչ խորհրդոց եւ մտաց։
Mrguzkʻ anyagkʻ ełakʻ i kerakurs, ew aṙancʻ čʻapʻoy arbakʻ gini płtoričʻ xorhrdocʻ ew mtacʻ.

Քանզի զո՞ր տարւոյն ժամանակ դադարեմք յԱստղկան ցանկութեանցն, ի սովորութիւն եւ զանխառնակացն զհետ երթալ մրգուզքս։

6th century, Philo of Alexandria, Yałags ban unel ew anasun kendaneacʻd, aṙ Liwsimakʻos [De Animalibus]

Translation by Abraham Terian
For at what season of the year do we cease from venereal pleasures and from practicing our customary and constant vices?

Kʻanzi zor tarwoyn žamanak dadaremkʻ yAstłkan cʻankutʻeancʻn, i sovorutʻiwn ew zanxaṙnakacʻn zhet ertʻal mrguzkʻs.

Մրգուզ փանաք ծրդեալ ծեքեալ անհոյծ ոգեալ յառեալ

11th century, Grigor Magistros, Grigor Magistrosi tʻłtʻerə [The letters of Grigor Magistros]

Mrguz pʻanakʻ crdeal cekʻeal anhoyc ogeal yaṙeal

vile, abject, low, base, mean, despicable; obscure


զեղխ

head

զեղխ • (zełx)

xcl-adj

զեղխ • (zełx)

→ Armenian: զեղխ (zeġx)

Usually considered a word of unknown origin. Probably a Semitic borrowing: compare the Arabic root ز ل ق (z-l-q) forming words related to slipping, notably زَلِق (zaliq, “slippery”).

unk

unknown

Զի ի ճանապարհս կենաց ոչ գնան, զեղխ են ճանապարհք նորա` եւ ոչ յայտնիք։
Zi i čanaparhs kenacʻ očʻ gnan, zełx en čanaparhkʻ nora` ew očʻ yaytnikʻ.

Lest thou shouldest ponder the path of life, her ways are moveable, [that] thou canst not know.


տնական

tnakan (romanization)
տնական (nominative singular)
տնականք (nominative plural)
տնականի (genitive singular)
տնականաց (genitive plural)
տնականի (dative singular)
տնականաց (dative plural)
տնական (accusative singular)
տնականս (accusative plural)
տնականէ (ablative singular)
տնականաց (ablative plural)
տնականաւ (instrumental singular)
տնականի (locative singular)
տնականս (locative plural)

xcl-decl-noun

տնականաւք = տնականօք

Armenian: տնական (tnakan)


անգեղ

head

անգեղ • (angeł)

xcl-adj

անգեղ • (angeł)

→ Armenian: անգեղ (angeġ)


սեփհական

head

սեփհական • (sepʻhakan)

xcl-adj

սեփհական • (sepʻhakan)

sepʻhakan (romanization)
սեփհական (nominative singular)
սեփհականք (nominative plural)
սեփհականի (genitive singular)
սեփհականաց (genitive plural)
սեփհականի (dative singular)
սեփհականաց (dative plural)
սեփհական (accusative singular)
սեփհականս (accusative plural)
սեփհականէ (ablative singular)
սեփհականաց (ablative plural)
սեփհականաւ (instrumental singular)
սեփհականի (locative singular)
սեփհականս (locative plural)

xcl-decl-noun

սեփհականաւք = սեփհականօք


սեպհական

sephakan (romanization)
սեպհական (nominative singular)
սեպհականք (nominative plural)
սեպհականի (genitive singular)
սեպհականաց (genitive plural)
սեպհականի (dative singular)
սեպհականաց (dative plural)
սեպհական (accusative singular)
սեպհականս (accusative plural)
սեպհականէ (ablative singular)
սեպհականաց (ablative plural)
սեպհականաւ (instrumental singular)
սեպհականի (locative singular)
սեպհականս (locative plural)

սեպհականաւք = սեպհականօք

Armenian: սեփական (sepʻakan)

Wholly borrowed from Iranian: compare Middle Persian [Book Pahlavi needed] (wʾspwhlkʾn /wāspuhragān/, “special, particular”). Equivalent to սեպուհ (sepuh) + -ական (-akan). Doublet of վասպուրական (vaspurakan).

cog

սեպհականք

սեպհական էր նմա


եգիպտացի

head

եգիպտացի • (egiptacʻi)

xcl-adj

եգիպտացի • (egiptacʻi)

egiptacʻi (romanization)
եգիպտացի (nominative singular)
եգիպտացիք (nominative plural)
եգիպտացւոյ (genitive singular)
եգիպտացւոց (genitive plural)
եգիպտացւոյ (dative singular)
եգիպտացւոց (dative plural)
եգիպտացի (accusative singular)
եգիպտացիս (accusative plural)
եգիպտացւոյ (ablative singular)
եգիպտացւոց (ablative plural)
եգիպտացւով (instrumental singular)
եգիպտացւովք (instrumental plural)
եգիպտացի (locative singular)
եգիպտացիս (locative plural)

Armenian: եգիպտացի (egiptacʻi)


տիրաշօշափ

head

տիրաշօշափ • (tirašōšapʻ)

xcl-adj

տիրաշօշափ • (tirašōšapʻ)

տէր (tēr) + -ա- (-a-) + շօշափեմ (šōšapʻem)

affix

Ոհ թէ այն պահն, որ զքեզ տեսնէի,
Զաջդ տիրաշօշափ ես համբուրէի,
Ժամ մի դէմ երեսիդ աչօք հայէի,
Ապա զհոգիս մարմնոյս իմ աւանդէի։
Oh tʻē ayn pahn, or zkʻez tesnēi,
Zaǰd tirašōšapʻ es hamburēi,
Žam mi dēm eresid ačʻōkʻ hayēi,

Translation by S. Peter Cowe
O for the moment when I'd see you,
Kiss your right hand that touched the Lord,
That for a time I'd gaze upon your face with my eyes,
Then would I yield up the ghost from my body.


անյաղթ

head

անյաղթ • (anyałtʻ)

xcl-adj

անյաղթ • (anyałtʻ)

anyałtʻ (romanization)
անյաղթ (nominative singular)
անյաղթք (nominative plural)
անյաղթի (genitive singular)
անյաղթից (genitive plural)
անյաղթի (dative singular)
անյաղթից (dative plural)
անյաղթ (accusative singular)
անյաղթս (accusative plural)
անյաղթէ (ablative singular)
անյաղթից (ablative plural)
անյաղթիւ (instrumental singular)
անյաղթիւք (instrumental plural)
անյաղթի (locative singular)
անյաղթս (locative plural)

Armenian: անհաղթ (anhaġtʻ)

Առ յոտըս երջանիկ րաբունապետի՝
Գրիգորիոս անուն արթուն հըսկողի,
Քաջ հըռետոր անյաղթ փիլիսոփայի
Եւ երիցս երանեալ մեծ վարժապետի։
Aṙ yotəs erǰanik rabunapeti,
Grigorios anun artʻun həskoġi,
Kʻaǰ həṙetor anyaġtʻ pʻilisopʻayi

16th century, Grigoris Ałtʻamarcʻi, Tałer [Poems]

Translation by S. Peter Cowe
At the feet of fortunate rabunapet
The vigilant watchful one, Grigoris by name
The excellent rhetorician, the invincible philosopher,
And thrice-blessed great teacher.


երկնակառոյց

head

երկնակառոյց • (erknakaṙoycʻ)

xcl-adj

երկնակառոյց • (erknakaṙoycʻ)

desc

երկնակառույց

Armenian: երկնակառույց (erknakaṙuycʻ)

երկինք (erkinkʻ) + -ա- (-a-) + կառուցանեմ (kaṙucʻanem)

affix

զգեղեցկայարմար շրթունսն. զերկնակառոյց բազուկն, եւ զշնորհաբաշխ աջն. զպնտակազմ անդամսն, եւ զանսահելի ոտսն. զօձահալած գարշապարն, եւ զերկնաթռիչ գնացսն

1350 – 1425, Aṙakʻel Siwnecʻi, Eulogy on Grigor Tatʿewacʿi

Translation by S. Peter Cowe
beautifully shaped lips, his arm of heavenly construction, his right hand distributing favors, his firmly formed limbs and unwavering legs, his heel which trod on serpents, and his steps soaring heavenward

zgeġecʻkayarmar šrtʻunsn. zerknakaṙoycʻ bazukn, ew zšnorhabašx aǰn. zpntakazm andamsn, ew zansaheli otsn. zōjahalac garšaparn, ew zerknatʻṙičʻ gnacʻsn

founded in heaven, constructed in heaven


գեղեցկայարմար

head

գեղեցկայարմար • (gełecʻkayarmar)

xcl-adj

գեղեցկայարմար • (gełecʻkayarmar)

desc

գեղեցկահարմար

Armenian: գեղեցկահարմար (geġecʻkaharmar)

գեղեցիկ (gełecʻik) + -ա- (-a-) + յարմարեմ (yarmarem)


օձահալած

head

օձահալած • (ōjahalac)

xcl-adj

օձահալած • (ōjahalac)


խանդակաթ

head

խանդակաթ • (xandakatʻ)

xcl-adj

խանդակաթ • (xandakatʻ)

խանդ (xand) + -ա- (-a-) + կաթեմ (katʻem)

affix

Նըւաղեալ սիրտ իմ յոյժ տոչորի,
Խանդակաթ առ քեզ լինի,
Սիրով կապեալ ընդ քեզ կապի,
Ի այլ ի քեզնէ ոչ բաժանի։
Nəwaġeal sirt im yoyž točʻori,
Xandakatʻ aṙ kʻez lini,
Sirov kapeal ənd kʻez kapi,

Translation by S. Peter Cowe
My heart faints and is mightily aflame,
It is full of tenderness toward you,
In love it is bound to your love
No more will it be parted from you.

tender, full of tenderness, compassionate, affectionate


շնորհաբաշխ

head

շնորհաբաշխ • (šnorhabašx)

xcl-adj

շնորհաբաշխ • (šnorhabašx)

→ Armenian: շնորհաբաշխ (šnorhabašx)

շնորհ (šnorh) + -ա- (-a-) + բաշխեմ (bašxem)


երկնաթռիչ

head

երկնաթռիչ • (erknatʻṙičʻ)

xcl-adj

երկնաթռիչ • (erknatʻṙičʻ)

→ Armenian: երկնաթռիչ (erknatʻṙičʻ)

երկինք (erkinkʻ) + -ա- (-a-) + թռչիմ (tʻṙčʻim)


տիղմ

head

տիղմ • (tiłm)

xcl-adj

տիղմ • (tiłm)

Armenian: տիղմ (tiġm)

The origin is uncertain. Has been connected with տեղ (teł), dialectal տիլ (til) and with Ancient Greek τέλμα (télma).

իբրեւ գիտէ շնջրին, թաւալի ի տիղմ տեղի, եւ յորժամ ցամաքի կաւն, եւ դիմէ ի բերան կոկորդիլոսին եւ զամենայն փորն եւ զաղիսն ուտէ։
ibrew gitē šnǰrin, tʻawali i tiłm tełi, ew yoržam cʻamakʻi kawn, ew dimē i beran kokordilosin ew zamenayn pʻorn ew załisn utē.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).28.4

When the otter learns [this], it rolls in a muddy place, and when the clay dries up, it rushes into the crocodile's mouth and devours all its entrails and bowels.


մահապարտ

mahapart (romanization)
մահապարտ (nominative singular)
մահապարտք (nominative plural)
մահապարտի (genitive singular)
մահապարտաց (genitive plural)
մահապարտի (dative singular)
մահապարտաց (dative plural)
մահապարտ (accusative singular)
մահապարտս (accusative plural)
մահապարտէ (ablative singular)
մահապարտաց (ablative plural)
մահապարտաւ (instrumental singular)
մահապարտի (locative singular)
մահապարտս (locative plural)

xcl-decl-noun

մահապարտաւք = մահապարտօք

Armenian: մահապարտ (mahapart)

Արդ՝ ելեալ դահճապետն պարծելով՝ չարամահ առնել զնա, եւ ետ հանել զնոսա շղթայիւք ի քաղաքէն ընդ դուռն հարաւոյ, ընդ կողմն պողոտային որ հանէր ի Մեծամօրի կամուրջն, ի տեղին յայն, ուր սովոր էին սպանանել զամենայն մահապարտս, ի ճախճախուտ տեղի մի, մօտ ի պարկէն փոսին որ շուրջ գայր զքաղաքաւն։ Եւ վարեցին չորս չորս ցիցս միում միում ի նոցանէն։

5th century, Agatʻangełos, Patmutʻiwn Hayocʻ [History of the Armenians] 206

Translation by Robert W. Thomson
So the chief-executioner came out boasting that he would put her to a cruel death. He had them taken in chains out of the city by the South Gate, along the road that leads to the Metsamawr bridge, to the place where they were accustomed to execute those condemned to death, a marshy place near the moat which ran round the city. And they brought four stakes for each one of them.

Ard, eleal dahčapetn parcelov, čʻaramah aṙnel zna, ew et hanel znosa šłtʻayiwkʻ i kʻałakʻēn ənd duṙn harawoy, ənd kołmn połotayin or hanēr i Mecamōri kamurǰn, i tełin yayn, ur sovor ēin spananel zamenayn mahaparts, i čaxčaxut tełi mi, mōt i parkēn pʻosin or šurǰ gayr zkʻałakʻawn. Ew varecʻin čʻors čʻors cʻicʻs mium mium i nocʻanēn.


ցից

head

ցից • (cʻicʻ)

xcl-adj

ցից • (cʻicʻ)

Armenian: ցից (cʻicʻ)

From Akkadian 𒍢𒄑𒋢 (ṣi-iṣ-su /ṣiṣṣu/, “manacles or handcuffs, bracelets rigidly connected to a bar instead of a chain; a device used to restrict movement, hold in place or position”). Also found in Classical Syriac ܨܨܐ (ṣeṣṣā, “nail”), and semantically nearest Arabic صِيصِيَة (ṣīṣiya, “stake, picket, pale”).


հերիք

head

հերիք • (herikʻ)

xcl-adj

հերիք • (herikʻ)

Armenian: հերիք (herikʻ)

The origin is uncertain. Perhaps from an adjective Proto-Indo-European *peri-ko- or a noun *peri-twom (“beyondness”), from the root *per- (“to go through; to carry forth, fare”). Alternatively, perhaps from Proto-Indo-European *seri and cognate with Luwian 𒊬𒊑 (šarri, “above; up”), Lycian 𐊛𐊕𐊆 (hri, “up; on (top)”) and Ancient Greek ἐρι- (eri-, “very, high”), the sense ‘sufficient’ developing from the original meaning ‘all the way up, reaching the top’, and -ք (-kʻ) being a suffix forming adverbs with spatial meaning (see -աք (-akʻ)).

Բայց արդ ծերացայ, եւ դուք հերի՛ք էք յամս իմ, փոխանակ իմ եւ եղբօր իմոյ․ արդ ելէ՛ք մարտերո՛ւք ի վերայ ազգիդ մերոյ․ եւ զօրութիւն օգնութեանց յերկնից եղիցի ընդ ձեզ։
Baycʻ ard ceracʻay, ew dukʻ heríkʻ ēkʻ yams im, pʻoxanak im ew ełbōr imoy; ard elḗkʻ marterúkʻ i veray azgid meroy; ew zōrutʻiwn ōgnutʻeancʻ yerknicʻ ełicʻi ənd jez.

But now I am old, and ye, by God's mercy, are of a sufficient age: be ye instead of me and my brother, and go and fight for our nation, and the help from heaven be with you.

Translation by Brenton Septuagint Translation

զի անյագ է չարիս նենգաւորն, եւ երբէք հերիք ո՛չ ասէ

10th century, Xosrow Anjewacʻi, Meknutʻiwn žamakargutʻean [Commentary on the Breviary]

zi anyag ē čʻaris nengaworn, ew erbēkʻ herikʻ óčʻ asē

Եւս զի անկ իւրումն բնութեանն բաւականապէս օժանդակեալ՝ անձին հերիք զուժոյն դնելով պնդութիւն:

second half of 5th century or 6th century, Girkʻ Pitoyicʻ [Book of Chries]

Ews zi ank iwrumn bnutʻeann bawakanapēs ōžandakeal, anjin herikʻ zužoyn dnelov pndutʻiwn:


յաւիտենական

yawitenakan (romanization)
յաւիտենական (nominative singular)
յաւիտենականք (nominative plural)
յաւիտենականի (genitive singular)
յաւիտենականաց (genitive plural)
յաւիտենականի (dative singular)
յաւիտենականաց (dative plural)
յաւիտենական (accusative singular)
յաւիտենականս (accusative plural)
յաւիտենականէ (ablative singular)
յաւիտենականաց (ablative plural)
յաւիտենականաւ (instrumental singular)
յաւիտենականի (locative singular)
յաւիտենականս (locative plural)

xcl-decl-noun

յաւիտենականք

յաւիտենականի

յաւիտենականաց

յաւիտենականի

յաւիտենականաց

յաւիտենականս

յաւիտենականէ

յաւիտենականաց

յաւիտենականաւ

յաւիտենականաւք = յաւիտենականօք

յաւիտենականի

յաւիտենականս

Armenian: հավիտենական (havitenakan)

Զաղեղն իմ եդից յամպս եւ եղիցի ի նշանակ յաւիտենական ուխտին ընդ իս եւ ընդ ամենայն երկիր։
Załełn im edicʻ yamps ew ełicʻi i nšanak yawitenakan uxtin ənd is ew ənd amenayn erkir.

I shall place my bow in the clouds, and it shall be a sign of the eternal covenant between me and the earth.


յստակ

ystak (romanization)
յստակ (nominative singular)
յստակք (nominative plural)
յստակի (genitive singular)
յստակաց (genitive plural)
յստակի (dative singular)
յստակաց (dative plural)
յստակ (accusative singular)
յստակս (accusative plural)
յստակէ (ablative singular)
յստակաց (ablative plural)
յստակաւ (instrumental singular)
յստակի (locative singular)
յստակս (locative plural)

յստակաւք = յստակօք

unk

unknown

(figuratively, of a sound or voice) resounding, ringing


մանրոստ

From մանր (manr) + ոստ (ost). Attested only in the Physiologus, translating and calquing Ancient Greek λεπτόκλωνος (leptóklōnos).

Եւ են անդ պրակք ինչ մանրոստք, որ կոչին երեկինք։
Ew en and prakkʻ inčʻ manrostkʻ, or kočʻin erekinkʻ.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).3.5

And there are shrubs with thin branches called erekins.


սղոցաձև

head

սղոցաձև • (słocʻajew)

xcl-adj

սղոցաձև • (słocʻajew)

Armenian: սղոցաձեւ (sġocʻajew)

Ահաւասիկ արարից զքեզ իբրեւ զանիւս նորս սղոցաձեւ կամնասայլից․ կասեսցես զլերինս եւ մանրեսցես զբլուրս, եւ արասցես զնոսա իբրեւ զփոշի։
Ahawasik araricʻ zkʻez ibrew zaniws nors słocʻajew kamnasaylicʻ; kasescʻes zlerins ew manrescʻes zblurs, ew arascʻes znosa ibrew zpʻoši.

Behold, I have made thee as new saw-shaped threshing wheels of a waggon; and thou shalt thresh the mountains, and beat the hills to powder, and make them as chaff:

Է երէ ինչ, որ կոչի աւթողոփոս․ գազան սաստիկ էրէ․ մինչ որսորդաց չէ հնար զնա ի բուռն արկանել։ Եղջիւրս ունի երկայնս եւ սղոցաձեւս, մինչեւ զծառս մեծամեծս եւ բարձունս սղոցել․ եւ յորժամ ծարաւեսցի, գնայ յԱրածանի գետ եւ ըմբէ ջուր։
Ē erē inčʻ, or kočʻi awtʻołopʻos; gazan sastik ērē; minčʻ orsordacʻ čʻē hnar zna i buṙn arkanel. Ełǰiwrs uni erkayns ew słocʻajews, minčʻew zcaṙs mecamecs ew barjuns słocʻel; ew yoržam carawescʻi, gnay yAracani get ew əmbē ǰur.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).3.1–4

There is an animal called autholops, an exceedingly fierce animal; until the hunters are unable to catch it. It has long horns in the shape of a saw, so that it is able to saw very large and high trees. And when it is thirsty, it goes to the river Aracani and drinks water.


հրահան

hrahan (romanization)
հրահան (nominative singular)
հրահանք (nominative plural)
հրահանի (genitive singular)
հրահանաց (genitive plural)
հրահանի (dative singular)
հրահանաց (dative plural)
հրահան (accusative singular)
հրահանս (accusative plural)
հրահանէ (ablative singular)
հրահանաց (ablative plural)
հրահանաւ (instrumental singular)
հրահանի (locative singular)
հրահանս (locative plural)

xcl-decl-noun

հրահանաւք = հրահանօք

Armenian: հրահան (hrahan)

From հուր (hur) + -ա- (-a-) + հանեմ (hanem). Calque of Ancient Greek πυροβόλος (purobólos).

calque

Զի են եւ քարինք ինչ հրահանաց արու եւ էգ․ մինչեւ բացեայ ի միմեանց են, չհարկանի ուրէք հրդեհ. ապա թէ մաւտիցի արուն յէգն, հուր բորբոքի եւ այրէ զվայրս բազումս։
Zi en ew kʻarinkʻ inčʻ hrahanacʻ aru ew ēg; minčʻew bacʻeay i mimeancʻ en, čʻharkani urēkʻ hrdeh. apa tʻē mawticʻi arun yēgn, hur borbokʻi ew ayrē zvayrs bazums.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).4.1–2

There exist certain fire-striking stones, male and female. As long as they are separate from one another, nowhere fire is lit, but if the male approaches the female, it sets fire and burns many places.


ամենակալ

amenakal (romanization)
ամենակալ (nominative singular)
ամենակալք (nominative plural)
ամենակալի (genitive singular)
ամենակալաց (genitive plural)
ամենակալի (dative singular)
ամենակալաց (dative plural)
ամենակալ (accusative singular)
ամենակալս (accusative plural)
ամենակալէ (ablative singular)
ամենակալաց (ablative plural)
ամենակալաւ (instrumental singular)
ամենակալի (locative singular)
ամենակալս (locative plural)

xcl-decl-noun

ամենակալաւք = ամենակալօք

Armenian: ամենակալ (amenakal)

From ամէն (amēn) + -ա- (-a-) + կալում (kalum). Calque of Ancient Greek παντοκράτωρ (pantokrátōr).


առողջարար

head

առողջարար • (aṙołǰarar)

xcl-adj

առողջարար • (aṙołǰarar)

aṙołǰarar (romanization)
առողջարար (nominative singular)
առողջարարք (nominative plural)
առողջարարի (genitive singular)
առողջարարաց (genitive plural)
առողջարարի (dative singular)
առողջարարաց (dative plural)
առողջարար (accusative singular)
առողջարարս (accusative plural)
առողջարարէ (ablative singular)
առողջարարաց (ablative plural)
առողջարարաւ (instrumental singular)
առողջարարի (locative singular)
առողջարարս (locative plural)

xcl-decl-noun

առողջարարաւք = առողջարարօք

Armenian: առողջարար (aṙoġǰarar)

առողջ (aṙołǰ) + առնեմ (aṙnem)

affix

առողջ (aṙołǰ) + առնեմ (aṙnem)


հանդարտ

handart (romanization)
հանդարտ (nominative singular)
հանդարտք (nominative plural)
հանդարտի (genitive singular)
հանդարտից (genitive plural)
հանդարտի (dative singular)
հանդարտից (dative plural)
հանդարտ (accusative singular)
հանդարտս (accusative plural)
հանդարտէ (ablative singular)
հանդարտից (ablative plural)
հանդարտիւ (instrumental singular)
հանդարտիւք (instrumental plural)
հանդարտի (locative singular)
հանդարտս (locative plural)

xcl-decl-noun

declension class based on post-classical evidence

From Iranian *han-darta-, composed of the prefix *ham- (“together”) and the past participle of *dárati (“to hold, have”), from Proto-Indo-European *dʰer-. Compare Sanskrit संधृत (saṃdhṛta, “firmly held together, closely connected”).

cog

Եթե կարող ես տուր ինձ առ այս պատասխանի․ ապա թե ոչ՝ հանդարտ լեր․ կաց ըստ իս՝ եւ ես ըստ քեզ։

Translation by Claude E. Cox
Do give me an answer to this, if you can; if not, wait, take a stand with me, and I with you.

Etʻe karoł es tur inj aṙ ays patasxani; apa tʻe očʻ, handart ler; kacʻ əst is, ew es əst kʻez.

Այլ գոյ ինչ եւ յաւձին բարի, զի իմաստուն է․ եւ յառեւծն, զի հզաւր է․ եւ յոչխարն, զի հանդարտ է։
Ayl goy inčʻ ew yawjin bari, zi imastun ē; ew yaṙewcn, zi hzawr ē; ew yočʻxarn, zi handart ē.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).6.17

But there is something good in the serpent, for it is wise, and in the lion too, for it is mighty, and in the sheep, for it is gentle.

Է երէ ինչ, որ կոչի կասդորիոս, որ թարգմանի կուղբ․ հանդարտ եւ յոյժ զգաւն է երէն։
Ē erē inčʻ, or kočʻi kasdorios, or tʻargmani kułb; handart ew yoyž zgawn ē erēn.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).26.1.

There is an animal called castor, which is translated beaver; the animal is quite and very gentle.


զերծ

→ Armenian: զերծ (zerc) (learned)


ամենածաղիկ

head

ամենածաղիկ • (amenacałik)

xcl-adj

ամենածաղիկ • (amenacałik)

Hy-ամենածաղիկ.ogg

Որպէս զպանթերոյն ասէ բարոյախաւսն, եթէ ամենածաղիկ է․ զի ոչինչ առանց իրիք գիտութեան զանասնոց եւ զթռչնոց խաւսեցան աստուածեղէն գիրք։
Orpēs zpantʻeroyn asē baroyaxawsn, etʻē amenacałik ē; zi očʻinčʻ aṙancʻ irikʻ gitutʻean zanasnocʻ ew ztʻṙčʻnocʻ xawsecʻan astuacełēn girkʻ.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).19.12

So Physiologus says about the panther that it is multicoloured. For the divine Scripture said nothing imprudently about animals and birds.


ամենախայտ

From ամէն (amēn) + -ա- (-a-) + խայտ (xayt). Coined by the translator of the Physiologus as a calque of Ancient Greek παμποίκιλος (pampoíkilos).

calque

Բարոյախաւսն ասէ զյովազէ, թէ այսպիսի բարս ունի, որ ամենայն անասնոց սիրելի է, բայց միայն աւձի թշնամի է․ ամենախայտ է, իբրեւ զծաղկեայ պատմուճանն Յովսեփու, գեղեցիկ եւ զարդարուն։
Baroyaxawsn asē zyovazē, tʻē ayspisi bars uni, or amenayn anasnocʻ sireli ē, baycʻ miayn awji tʻšnami ē; amenaxayt ē, ibrew zcałkeay patmučann Yovsepʻu, gełecʻik ew zardarun.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).19.2–4

Physiologus says about the panther, that it has such a custom: it is dear to all animals, but hostile only to the dragon. It is multicolored like Joseph's robe of many colours, it is beautiful and adorned.


դրժող

head

դրժող • (držoł)

xcl-adj

դրժող • (držoł)

držoł (romanization)
դրժող (nominative singular)
դրժողք (nominative plural)
դրժողի (genitive singular)
դրժողաց (genitive plural)
դրժողի (dative singular)
դրժողաց (dative plural)
դրժող (accusative singular)
դրժողս (accusative plural)
դրժողէ (ablative singular)
դրժողաց (ablative plural)
դրժողաւ (instrumental singular)
դրժողի (locative singular)
դրժողս (locative plural)

xcl-decl-noun

դրժողաւք = դրժողօք

Զաղուեսէ ասէ բարոյախաւսն, թէ ամենեւին նենգաւոր է եւ դրժող է անասունս․ յորժամ քաղցնու եւ չգտանէ ինչ որ որս առնէ եւ ուտել, երթայ գտանէ ջղջ ինչ տեղի կամ ուր յարդ կայ, եւ ի մոխրի թաւալի եւ երթայ անկանի ի դաշտի ուրեք եւ ի վեր եւեթ չհայի եւ զշունչն յինքն ամփոփէ եւ ուռուցանէ զինքն ամենեւիմբ։
Załuesē asē baroyaxawsn, tʻē amenewin nengawor ē ew držoł ē anasuns; yoržam kʻałcʻnu ew čʻgtanē inčʻ or ors aṙnē ew utel, ertʻay gtanē ǰłǰ inčʻ tełi kam ur yard kay, ew i moxri tʻawali ew ertʻay ankani i dašti urekʻ ew i ver ewetʻ čʻhayi ew zšunčʻn yinkʻn ampʻopʻē ew uṙucʻanē zinkʻn amenewimb.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).18.0–2

Concerning the Fox Physiologus says that this animal is in all respects insidious and perfidious. When it gets hungry and does not find any prey to hunt and to eat, it goes and finds a muddy place or wherever there is chaff, and rolls over the ashes and falls on its back in a field and does not look upwards and holds its breath and swells thoroughly.


նենգաւոր

nengawor (romanization)
նենգաւոր (nominative singular)
նենգաւորք (nominative plural)
նենգաւորի (genitive singular)
նենգաւորաց (genitive plural)
նենգաւորի (dative singular)
նենգաւորաց (dative plural)
նենգաւոր (accusative singular)
նենգաւորս (accusative plural)
նենգաւորէ (ablative singular)
նենգաւորաց (ablative plural)
նենգաւորաւ (instrumental singular)
նենգաւորի (locative singular)
նենգաւորս (locative plural)

նենգաւորաւք = նենգաւորօք

desc

→ Armenian: նենգավոր (nengavor) (learned)


ընկուզազարդ

head

ընկուզազարդ • (ənkuzazard)

xcl-adj

ընկուզազարդ • (ənkuzazard)

ընկոյզ (ənkoyz) + -ա- (-a-) + զարդ (zard)

affix

Բարոյախաւսն ասէ․ զանգեղէ, թէ ի բարձուանդակի եւ ի կարկառս եւ ի քարանձաւս եւ ի կատարս լերանց բնակէ․ եւ յորժամ կամեսցի, երթայ ի հնդիկս եւ առնու զակն դիւրածին․ եւ ակն այն ընկուզազարդ է բոլորակ։
Baroyaxawsn asē; zangełē, tʻē i barjuandaki ew i karkaṙs ew i kʻaranjaws ew i katars lerancʻ bnakē; ew yoržam kamescʻi, ertʻay i hndiks ew aṙnu zakn diwracin; ew akn ayn ənkuzazard ē bolorak.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).22.3–4

Physiologus says about the vulture that it dwells in the heights and on heaps of stones and in the caves and on the summits of mountains. And when it wishes, it goes to India and takes the stone that aids in childbirth; that stone is round in the shape of a nut.


դիւրածին

From դիւր (diwr) + -ա- (-a-) + ծնանիմ (cnanim). Calque of Ancient Greek εὐτόκιος (eutókios).


ունդակեր

head

ունդակեր • (undaker)

xcl-adj

ունդակեր • (undaker)

From ունդ (und) + -ա- (-a-) + -կեր (-ker, “to eat”). Calque of Ancient Greek ὀσπριοφάγος (ospriophágos).

calque

Բարոյախաւսն ասէ զմրջունառեւծէ, թէ հաւր նորա դեմք առեւծու են եւ մաւրն՝ մրջմանն․ հայրն գիշակեր է եւ մայրն հնդակեր։
Baroyaxawsn asē zmrǰunaṙewcē, tʻē hawr nora demkʻ aṙewcu en ew mawrn, mrǰmann; hayrn gišaker ē ew mayrn hndaker.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).23.2–3

Physiologus says about the ant-lion, that its father has the face of a lion and the mother—of an ant; its father is carnivorous, and the mother—pulse-eater.


հնդակեր

հունդ (hund) + -ա- (-a-) + -կեր (-ker, “to eat”)


գիշակեր

head

գիշակեր • (gišaker)

xcl-adj

գիշակեր • (gišaker)

gišaker (romanization)
գիշակեր (nominative singular)
գիշակերք (nominative plural)
գիշակերի (genitive singular)
գիշակերաց (genitive plural)
գիշակերի (dative singular)
գիշակերաց (dative plural)
գիշակեր (accusative singular)
գիշակերս (accusative plural)
գիշակերէ (ablative singular)
գիշակերաց (ablative plural)
գիշակերաւ (instrumental singular)
գիշակերի (locative singular)
գիշակերս (locative plural)

xcl-decl-noun

գիշակերաւք = գիշակերօք

Armenian: գիշակեր (gišaker)

գէշ (gēš) + -ա- (-a-) + -կեր (-ker, “to eat”)


պաճոյճ

head

պաճոյճ • (pačoyč)

xcl-adj

պաճոյճ • (pačoyč)

→ Armenian: պաճույճ (pačuyč) (learned)

From Iranian. Compare Sogdian [Term?] (/pʾγwch/, “ornate”), Khotanese [script needed] (bitcūśś-, “ornament, decorate, beautify”).


չտես

head

չտես • (čʻtes)

xcl-adj

չտես • (čʻtes)

čʻtes (romanization)
չտես (nominative singular)
չտեսք (nominative plural)
չտեսի (genitive singular)
չտեսաց (genitive plural)
չտեսի (dative singular)
չտեսաց (dative plural)
չտես (accusative singular)
չտեսս (accusative plural)
չտեսէ (ablative singular)
չտեսաց (ablative plural)
չտեսաւ (instrumental singular)
չտեսաւք = չտեսօք (čʻtesawkʻ = čʻtesōkʻ) (instrumental plural)
չտեսի (locative singular)
չտեսս (locative plural)

xcl-decl-noun

չտեսաւք = չտեսօք

Armenian: չտես (čʻtes)

չ- (čʻ-, “negative prefix”) + տեսանեմ (tesanem, “to see”)

af

ընդ չտեսս առնել

to act as if one cannot see something, turn a blind eye


հետահան

Է երէ ինչ, որ կոչի ինքնիմոն, որ թարգմանի հետահան․ թշնամի է վիշապի, թէպէտ եւ սաստիկ իցէ վիշապս։
Ē erē inčʻ, or kočʻi inkʻnimon, or tʻargmani hetahan; tʻšnami ē višapi, tʻēpēt ew sastik icʻē višaps.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).29.1

There is an animal called ichneumon which is translated "tracer." It is the enemy of the dragon, although the dragon is fierce.


միայնայր

From միայն (miayn) + այր (ayr). Found only in the Physiologus, translating and calquing Ancient Greek μόνανδρος (mónandros). The reading միայնայր (miaynayr) is a conjecture by Marr, supported by ერთ ხოლო მამალი არნ (ert xolo mamali arn) in the Old Georgian version.

Բարոյախաւսն ասէ զագռաւէ, եթէ միայնայր (var. ի միաւորութենէ) է։ Եւ թէ մեռանի վարուժանն, էգն յայլ վարուժան չհպի։
Baroyaxawsn asē zagṙawē, etʻē miaynayr (var. i miaworutʻenē) ē. Ew tʻē meṙani varužann, ēgn yayl varužan čʻhpi.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).31.2–3

Physiologus says about the crow that it is monogamous, and if the male dies, the female does not touch other male.


յաղթամարմին

head

յաղթամարմին • (yałtʻamarmin)

xcl-adj

յաղթամարմին • (yałtʻamarmin)

Armenian: հաղթամարմին (haġtʻamarmin)

յաղթ (yałtʻ) + -ա- (-a-) + մարմին (marmin)

affix

այլ եւ զջրասուզակ մամռախնդիր խօզակեր մեծանձունք եւ յաղթամարմինք հաւքն, փորն եւ թանձրն եւ սագն, եւ կամ այլ բազում եւ անհամար ցամաքայնոցն եւ ջրայնոցն ջոկք թռչնոցն։

5th century, Łazar Pʻarpecʻi, Patmutʻiwn Hayocʻ [History of Armenia] 7

Translation by Robert W. Thomson
and the large and powerful aquatic birds that seek out weeds and feed on moss—the swan, duck, and goose, and many other numberless coveys of birds, terrestrial or aquatic.

ayl ew zǰrasuzak mamṙaxndir xōzaker mecanjunkʻ ew yałtʻamarminkʻ hawkʻn, pʻorn ew tʻanjrn ew sagn, ew kam ayl bazum ew anhamar cʻamakʻaynocʻn ew ǰraynocʻn ǰokkʻ tʻṙčʻnocʻn.


ցամաքային

head

ցամաքային • (cʻamakʻayin)

xcl-adj

ցամաքային • (cʻamakʻayin)

cʻamakʻayin (romanization)
ցամաքային (nominative singular)
ցամաքայինք (nominative plural)
ցամաքայնոյ (genitive singular)
ցամաքայնոց (genitive plural)
ցամաքայնոյ (dative singular)
ցամաքայնոց (dative plural)
ցամաքային (accusative singular)
ցամաքայինս (accusative plural)
ցամաքայնոյ (ablative singular)
ցամաքայնոց (ablative plural)
ցամաքայնով (instrumental singular)
ցամաքայնովք (instrumental plural)
ցամաքային (locative singular)
ցամաքայինս (locative plural)

Armenian: ցամաքային (cʻamakʻayin)


ջրային

head

ջրային • (ǰrayin)

xcl-adj

ջրային • (ǰrayin)

ǰrayin (romanization)
ջրային (nominative singular)
ջրայինք (nominative plural)
ջրայնոյ (genitive singular)
ջրայնոց (genitive plural)
ջրայնոյ (dative singular)
ջրայնոց (dative plural)
ջրային (accusative singular)
ջրայինս (accusative plural)
ջրայնոյ (ablative singular)
ջրայնոց (ablative plural)
ջրայնով (instrumental singular)
ջրայնովք (instrumental plural)
ջրային (locative singular)
ջրայինս (locative plural)

Armenian: ջրային (ǰrayin)


ջրասուզակ

head

ջրասուզակ • (ǰrasuzak)

xcl-adj

ջրասուզակ • (ǰrasuzak)

Armenian: ջրասուզակ (ǰrasuzak)


բոլորակաշէն

head

բոլորակաշէն • (bolorakašēn)

xcl-adj

բոլորակաշէն • (bolorakašēn)

բոլորակ (bolorak) + -ա- (-a-) + շինեմ (šinem)

affix

Բարոյախաւսն ասէ․ զանգեղէ, թէ ի բարձուանդակի եւ ի կարկառս եւ ի քարանձաւս եւ ի կատարս լերանց բնակէ․ եւ յորժամ կամեսցի, երթայ ի հնդիկս եւ առնու զակն դիւրածին․ եւ ակն այն ընկուզազարդ է բոլորակ (var. ամենեւին բոլորակաշէն է)։
Baroyaxawsn asē; zangełē, tʻē i barjuandaki ew i karkaṙs ew i kʻaranjaws ew i katars lerancʻ bnakē; ew yoržam kamescʻi, ertʻay i hndiks ew aṙnu zakn diwracin; ew akn ayn ənkuzazard ē bolorak (var. amenewin bolorakašēn ē).

hy:Ժողովածու (2174)


որդեսէր

head

որդեսէր • (ordesēr)

xcl-adj

որդեսէր • (ordesēr)

ordesēr (romanization)
որդեսէր (nominative singular)
որդեսէրք (nominative plural)
որդեսիրի (genitive singular)
որդեսիրաց (genitive plural)
որդեսիրի (dative singular)
որդեսիրաց (dative plural)
որդեսէր (accusative singular)
որդեսէրս (accusative plural)
որդեսիրէ (ablative singular)
որդեսիրաց (ablative plural)
որդեսիրաւ (instrumental singular)
որդեսիրի (locative singular)
որդեսէրս (locative plural)

xcl-decl-noun

որդեսիրաւք = որդեսիրօք

Armenian: որդեսեր (ordeser)

From որդի (ordi) + -ա- (-a-) + սիրեմ (sirem). Calque of Ancient Greek φιλότεκνος (philóteknos).

calque

Բարուախաւսն ասէ զհաւալուսն, թէ կարի որդեսէր է․ եւ յորժամ հանէ զձագսն, եւ սակաւիկ մի աճեն, ապտակեն զերեսս հաւրն եւ մաւրն։
Baruaxawsn asē zhawalusn, tʻē kari ordesēr ē; ew yoržam hanē zjagsn, ew sakawik mi ačen, aptaken zeress hawrn ew mawrn.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).7.2–3

Physiologus says about the pelican that it is an extraordinary lover of its young. And when it brings forth nestlings and they grow a bit, they slap their father and mother on the face.


բազմածաղիկ

head

բազմածաղիկ • (bazmacałik)

xcl-adj

բազմածաղիկ • (bazmacałik)

Armenian: բազմածաղիկ (bazmacaġik)

բազում (bazum) + -ա- (-a-) + ծաղիկ (całik)

affix

Նոյնպէս եւ Տէր մեր կենարարն յարեաւ ի մեռելոց, եւ հոտ անոյշից բուրեաց մեզ՝ «հեռաւորաց եւ մերձաւորաց», եւ արար խաղաղութիւն յերկինս եւ յերկրի․ որպէս եւ առաքեալ ասէ, բազմածաղիկ իմանալի իմաստութիւն Տեառն մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի, ողորմութիւն, կուսութիւն, հաւատք, խաղաղութիւն, միաբանութիւն եւ երկայնմտութիւն։
Noynpēs ew Tēr mer kenararn yareaw i meṙelocʻ, ew hot anoyšicʻ bureacʻ mez, “heṙaworacʻ ew merjaworacʻ”, ew arar xałałutʻiwn yerkins ew yerkri; orpēs ew aṙakʻeal asē, bazmacałik imanali imastutʻiwn Teaṙn meroy Yisusi Kʻristosi, ołormutʻiwn, kusutʻiwn, hawatkʻ, xałałutʻiwn, miabanutʻiwn ew erkaynmtutʻiwn.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).19.10–11

Likewise our Lord the Saviour arose from the dead, and exhaled aromatic odours for us "who were far off and who were near" and caused peace in heaven [and] on the earth, as the Apostle says, "the manifold intelligible wisdom of our Lord Jesus Christ," mercy, virginity, faithfulness, peace, unanimity and [patience].


սովամահ

Armenian: սովամահ (sovamah)

Ոչ սովամահ առնէ Տէր զանձն արդարոյ, եւ զկեանս ամպարշտաց կործանեսցէ։
Očʻ sovamah aṙnē Tēr zanjn ardaroy, ew zkeans amparštacʻ korcanescʻē.

The Lord will not famish a righteous soul: but he will overthrow the life of the ungodly.

Երկրորդ բարք մրջմանն․ յորժամ համբարեսցէ զհատսն յորջսն, ընդ մէջ կտրէ, թէ գուցէ ձմեռն գա, եւ անձրեւք լինին, եւ բուսանին հատքն, եւ սովամահ լինիցին։
Erkrord barkʻ mrǰmann; yoržam hambarescʻē zhatsn yorǰsn, ənd mēǰ ktrē, tʻē gucʻē jmeṙn ga, ew anjrewkʻ linin, ew busanin hatkʻn, ew sovamah linicʻin.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).15.6

The second custom of the ant: when it stores up the grain in its nest, it cuts it in the middle, so that when winter comes and it rains, lest the grain germinate and it starve to death


ճարտարագէտ

head

ճարտարագէտ • (čartaragēt)

xcl-adj

ճարտարագէտ • (čartaragēt)

Armenian: ճարտարագետ (čartaraget)

ճարտար (čartar) + -ա- (-a-) + գիտեմ (gitem)


թևաբոյս

From թեւ (tʻew) + -ա- (-a-) + բուսանիմ (busanim). Calque of Ancient Greek πτεροφυέω (pterophuéō).

calque

Այ՟ ամենայն զօրութիւնքն թեւաբո՛յս լինին՝ վերին առ հայրն ճանապարհի ցանկացեալք եւ բաղձացեալք։

6th century, Philo of Alexandria, Aynocʻik or yElsn ē xndrocʻ ew lucmancʻ [Quaestiones et Solutiones in Exodum] 2.65

Translation by Ralph Marcus
All the powers of God are winged, striving for and desiring the path upward to the Father.

Ay. amenayn zōrutʻiwnkʻn tʻewabóys linin, verin aṙ hayrn čanaparhi cʻankacʻealkʻ ew bałjacʻealkʻ.

that has grown feathers or wings; winged


նախածին

naxacin (romanization)
նախածին (nominative singular)
նախածինք (nominative plural)
նախածնի (genitive singular)
նախածնաց (genitive plural)
նախածնի (dative singular)
նախածնաց (dative plural)
նախածին (accusative singular)
նախածինս (accusative plural)
նախածնէ (ablative singular)
նախածնաց (ablative plural)
նախածնաւ (instrumental singular)
նախածնի (locative singular)
նախածինս (locative plural)
նախածին (nominative singular)
նախածինք (nominative plural)
նախածնի (genitive singular)
նախածնից (genitive plural)
նախածնի (dative singular)
նախածնից (dative plural)
նախածին (accusative singular)
նախածինս (accusative plural)
նախածնէ (ablative singular)
նախածնից (ablative plural)
նախածնիւ (instrumental singular)
նախածնիւք (instrumental plural)
նախածնի (locative singular)
նախածինս (locative plural)

xcl-decl-noun

նախածնաւք = նախածնօք

→ Armenian: նախածին (naxacin) (learned)

որ է պատկեր Աստուծոյ անտեսանելոյ, նախծին ամենայն արարածոյ, զի նովաւ շինեցաւ ամենայն զ՚ ի յերկինս և զ՚ ի վերայ երկրիս […] եւ ինքն է գլուխ մարմնոյ եկեղեցւոյ, որ է սկիզբն, նախծին ի մեռելոց
or ē patker Astucoy antesaneloy, naxcin amenayn araracoy, zi novaw šinecʻaw amenayn z’ i yerkins ew z’ i veray erkris […] ew inkʻn ē glux marmnoy ekełecʻwoy, or ē skizbn, naxcin i meṙelocʻ

6th century, Timothy Aelurus, Hakačaṙutʻiwn [Against the Definition of the Council of Chalcedon]

created, born or produced first; firstborn


մայրասպան

mayraspan (romanization)
մայրասպան (nominative singular)
մայրասպանք (nominative plural)
մայրասպանի (genitive singular)
մայրասպանաց (genitive plural)
մայրասպանի (dative singular)
մայրասպանաց (dative plural)
մայրասպան (accusative singular)
մայրասպանս (accusative plural)
մայրասպանէ (ablative singular)
մայրասպանաց (ablative plural)
մայրասպանաւ (instrumental singular)
մայրասպանի (locative singular)
մայրասպանս (locative plural)

մայրասպանաւք = մայրասպանօք

մայր (mayr) + -ա- (-a-) + սպանանեմ (spananem)

affix

Եւ այնպէս հայրասպանք եւ մայրասպանք լինին։
Ew aynpēs hayraspankʻ ew mayraspankʻ linin.
Translation by Gohar Muradyan

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).13.6


հայրասպան

hayraspan (romanization)
հայրասպան (nominative singular)
հայրասպանք (nominative plural)
հայրասպանի (genitive singular)
հայրասպանաց (genitive plural)
հայրասպանի (dative singular)
հայրասպանաց (dative plural)
հայրասպան (accusative singular)
հայրասպանս (accusative plural)
հայրասպանէ (ablative singular)
հայրասպանաց (ablative plural)
հայրասպանաւ (instrumental singular)
հայրասպանի (locative singular)
հայրասպանս (locative plural)

xcl-decl-noun

հայրասպանաւք = հայրասպանօք

հայր (hayr) + -ա- (-a-) + սպանանեմ (spananem)


բարեպաշտ

head

բարեպաշտ • (barepašt)

xcl-adj

բարեպաշտ • (barepašt)

barepašt (romanization)
բարեպաշտ (nominative singular)
բարեպաշտք (nominative plural)
բարեպաշտի (genitive singular)
բարեպաշտից (genitive plural)
բարեպաշտի (dative singular)
բարեպաշտից (dative plural)
բարեպաշտ (accusative singular)
բարեպաշտս (accusative plural)
բարեպաշտէ (ablative singular)
բարեպաշտից (ablative plural)
բարեպաշտիւ (instrumental singular)
բարեպաշտիւք (instrumental plural)
բարեպաշտի (locative singular)
բարեպաշտս (locative plural)
բարեպաշտ (nominative singular)
բարեպաշտք (nominative plural)
բարեպաշտի (genitive singular)
բարեպաշտաց (genitive plural)
բարեպաշտի (dative singular)
բարեպաշտաց (dative plural)
բարեպաշտ (accusative singular)
բարեպաշտս (accusative plural)
բարեպաշտէ (ablative singular)
բարեպաշտաց (ablative plural)
բարեպաշտաւ (instrumental singular)
բարեպաշտի (locative singular)
բարեպաշտս (locative plural)

xcl-decl-noun

բարեպաշտաւք = բարեպաշտօք

Armenian: բարեպաշտ (barepašt)

From բարի (bari) + -ա- (-a-) + պաշտեմ (paštem). Calque of Ancient Greek εὐσεβής (eusebḗs).


մահաբեր

mahaber (romanization)
մահաբեր (nominative singular)
մահաբերք (nominative plural)
մահաբերի (genitive singular)
մահաբերաց (genitive plural)
մահաբերի (dative singular)
մահաբերաց (dative plural)
մահաբեր (accusative singular)
մահաբերս (accusative plural)
մահաբերէ (ablative singular)
մահաբերաց (ablative plural)
մահաբերաւ (instrumental singular)
մահաբերի (locative singular)
մահաբերս (locative plural)
մահաբեր (nominative singular)
մահաբերք (nominative plural)
մահաբերի (genitive singular)
մահաբերից (genitive plural)
մահաբերի (dative singular)
մահաբերից (dative plural)
մահաբեր (accusative singular)
մահաբերս (accusative plural)
մահաբերէ (ablative singular)
մահաբերից (ablative plural)
մահաբերիւ (instrumental singular)
մահաբերիւք (instrumental plural)
մահաբերի (locative singular)
մահաբերս (locative plural)

xcl-decl-noun

մահաբերաւք = մահաբերօք

Armenian: մահաբեր (mahaber)

From մահ (mah) + -ա- (-a-) + բերեմ (berem). Calque of Ancient Greek θανατήφορος (thanatḗphoros).

calque

Բարոյախաւսն ասաց զուշկապարկաց, էթէ մահաբերք են եւ ի ծովու են
Baroyaxawsn asacʻ zuškaparkacʻ, ētʻē mahaberkʻ en ew i covu en

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).16.2

Physiologus says about the Sirens that they cause death and are in the sea


այլափառ

head

այլափառ • (aylapʻaṙ)

xcl-adj

այլափառ • (aylapʻaṙ)

aylapʻaṙ (romanization)
այլափառ (nominative singular)
այլափառք (nominative plural)
այլափառի (genitive singular)
այլափառաց (genitive plural)
այլափառի (dative singular)
այլափառաց (dative plural)
այլափառ (accusative singular)
այլափառս (accusative plural)
այլափառէ (ablative singular)
այլափառաց (ablative plural)
այլափառաւ (instrumental singular)
այլափառի (locative singular)
այլափառս (locative plural)
այլափառ (nominative singular)
այլափառք (nominative plural)
այլափառի (genitive singular)
այլափառից (genitive plural)
այլափառի (dative singular)
այլափառից (dative plural)
այլափառ (accusative singular)
այլափառս (accusative plural)
այլափառէ (ablative singular)
այլափառից (ablative plural)
այլափառիւ (instrumental singular)
այլափառիւք (instrumental plural)
այլափառի (locative singular)
այլափառս (locative plural)

xcl-decl-noun

այլափառաւք = այլափառօք

desc

→ Armenian: այլափառ (aylapʻaṙ) (learned)

From այլ (ayl) + -ա- (-a-) + փառք (pʻaṙkʻ). Calque of Ancient Greek ἑτερόδοξος (heteródoxos).

calque

Ընդէ՞ր ասէ, Զաստուածս ո՛չ հայհոյեսցես։ Եւ արդ ևս մեղադրե՞ն զա՟ծային օրէնս, իբրու թէ զայլոց սովորութիւնս քակեն․ քանզի ահա՛ ոչ միայն հաստատութիւն մատուցանեն այլափառացն, յընդունելութիւն և ի պատիւ այնոցիկ՝ զորս ի սկզբանէն կարծեցին թէ են ա՟ծք․ այլ և զիւրեանց աշակերտեալսն ըմբերանեն և սանձեն, ոչ տուեալ թոյլ արձակ լեզուով բամբասել զնոսա, լաւ զբարեհամբաւ գովութիւն համարեալք։

6th century, Philo of Alexandria, Aynocʻik or yElsn ē xndrocʻ ew lucmancʻ [Quaestiones et Solutiones in Exodum] 2.5

Translation by Ralph Marcus
Why does (Scripture) say, "gods thou shalt not revile"? Do they then still accuse the divine Law of breaking down the customs of others? For, behold, not only does it offer support to those of different opinion by accepting and honouring those whom they have from the beginning believed to be gods, but it also muzzles and restrains its own disciples, not permitting them to revile these with a loose tongue, for it believes that well-spoken praise is better.

Əndēr asē, Zastuacs óčʻ hayhoyescʻes. Ew ard ews meładren za.cayin ōrēns, ibru tʻē zaylocʻ sovorutʻiwns kʻaken; kʻanzi ahá očʻ miayn hastatutʻiwn matucʻanen aylapʻaṙacʻn, yəndunelutʻiwn ew i patiw aynocʻik, zors i skzbanēn karcecʻin tʻē en a.ckʻ; ayl ew ziwreancʻ ašakertealsn əmberanen ew sanjen, očʻ tueal tʻoyl arjak lezuov bambasel znosa, law zbarehambaw govutʻiwn hamarealkʻ.


ծարաւ

caraw (romanization)
ծարաւ (nominative singular)
ծարաւք (nominative plural)
ծարաւոյ (genitive singular)
ծարաւոց (genitive plural)
ծարաւոյ (dative singular)
ծարաւոց (dative plural)
ծարաւ (accusative singular)
ծարաւս (accusative plural)
ծարաւոյ (ablative singular)
ծարաւոց (ablative plural)
ծարաւով (instrumental singular)
ծարաւովք (instrumental plural)
ծարաւ (locative singular)
ծարաւս (locative plural)
ծարաւ (nominative singular)
ծարաւք (nominative plural)
ծարաւու (genitive singular)
ծարաւուց (genitive plural)
ծարաւու (dative singular)
ծարաւուց (dative plural)
ծարաւ (accusative singular)
ծարաւս (accusative plural)
ծարաւէ (ablative singular)
ծարաւուց (ablative plural)
ծարաւու (instrumental singular)
ծարաւուք (instrumental plural)
ծարաւու (locative singular)
ծարաւս (locative plural)

Armenian: ծարավ (carav)

The origin is unknown. Has been compared to Urartian 𒍢𒊏𒁀𒂊 (ṣi-ra-ba-e /ṣirabae/, “uninhabited, unwatered?”)․

unk

unknown


ուղղափառ

head

ուղղափառ • (ułłapʻaṙ)

xcl-adj

ուղղափառ • (ułłapʻaṙ)

ułłapʻaṙ (romanization)
ուղղափառ (nominative singular)
ուղղափառք (nominative plural)
ուղղափառի (genitive singular)
ուղղափառաց (genitive plural)
ուղղափառի (dative singular)
ուղղափառաց (dative plural)
ուղղափառ (accusative singular)
ուղղափառս (accusative plural)
ուղղափառէ (ablative singular)
ուղղափառաց (ablative plural)
ուղղափառաւ (instrumental singular)
ուղղափառի (locative singular)
ուղղափառս (locative plural)

xcl-decl-noun

ուղղափառաւք = ուղղափառօք

Armenian: ուղղափառ (uġġapʻaṙ)

From ուղիղ (ułił) + -ա- (-a-) + փառք (pʻaṙkʻ). Calque of Ancient Greek ὀρθόδοξος (orthódoxos).


դժուարամերկ

head

դժուարամերկ • (džuaramerk)

xcl-adj

դժուարամերկ • (džuaramerk)

դժուար (džuar) + -ա- (-a-) + մերկանամ (merkanam)

affix

Զմիւռնեան (var. Զմիւռնէսն)՝ զոմն ի խեցէմորթիցն ի տուն իւր կոչէր առնել նմա ճաշ, եւ ի մահիճս հանգուցանել․ եւ նա յանձն ոչ առնոյր, եթէ չէ դիւրին ինձ մերկանալ եւ անկողին մտանել, թէեւ ի ճաշն վայելեմ։ Եւ դժուարամերկն լինել ցուցանել կամելով, սակաւ ինչ յիւրմէ զխեցին թողացուցեալ, ձգէ գազանն քար ի պատեանն, եւ ըմբռնեալ ուտէ։
Zmiwṙnean (var. Zmiwṙnēsn), zomn i xecʻēmortʻicʻn i tun iwr kočʻēr aṙnel nma čaš, ew i mahičs hangucʻanel; ew na yanjn očʻ aṙnoyr, etʻē čʻē diwrin inj merkanal ew ankoġin mtanel, tʻēew i čašn vayelem. Ew džuaramerkn linel cʻucʻanel kamelov, sakaw inčʻ yiwrmē zxecʻin tʻoġacʻucʻeal, jgē gazann kʻar i pateann, ew əmbṙneal utē.

12–13th century, Mxitʻar Goš, Aṙakkʻ [Fables] 73

The conger invited a shell-fish home for a dinner and to rest in bed, but it did not promise: "it is not easy for me to bare myself and to go to bed, although I would enjoy the dinner." And willing to show that it is difficult for it to bare itself, it slightly loosened its shell, and [the conger] caught it and ate.

who has trouble baring oneself, for whom it is difficult to bare oneself


ուրախակից

head

ուրախակից • (uraxakicʻ)

xcl-adj

ուրախակից • (uraxakicʻ)

Armenian: ուրախակից (uraxakicʻ)

Այլ թէպէտ եւ նուիրիմ ի վերայ պատարագի եւ պաշտաման հաւատոցն ձերոց, խնդամ եւ ուրախակից եմ ամենեցուն ձեր։ Նոյնպէս եւ դուք խնդացէք եւ ուրախակից եղերուք ինձ։

Yea, and if I be offered upon the sacrifice and service of your faith, I joy, and rejoice with you all. For the same cause also do ye joy, and rejoice with me.

Ayl tʻēpēt ew nuirim i veray pataragi ew paštaman hawatocʻn jerocʻ, xndam ew uraxakicʻ em amenecʻun jer. Noynpēs ew dukʻ xndacʻēkʻ ew uraxakicʻ ełerukʻ inj.

rejoicing together with, sharing joy with


գնդաձև

Armenian: գնդաձեւ (gndajew)

Իսկ տեսականքն, որ սոսկ զտեսութիւնն ունին, որպիսի․ «եթէ գնդաձեւ՞ իցէ երկին», «եթէ հոգի անմա՞հ»։

second half of 5th century or 6th century, Girkʻ Pitoyicʻ [Book of Chries] X

Isk tesakankʻn, or sosk ztesutʻiwnn unin, orpisi; “etʻē gndajew icʻē erkin”, “etʻē hogi anmah”.


լղպոր

head

լղպոր • (lłpor)

xcl-adj

լղպոր • (lłpor)

desc

Armenian: լղպոր (lġpor), լխպոր (lxpor), լխմոր (lxmor)

The origin is unknown. Likely related to dialectal լղբել (lġbel, “to become too ripe (of fruits)”)

unk

unknown

Եւ է նոցա բարք․ զի յորժամ ծերանան ծնաւղքն, ժողովին ձագերըն եւ փետեն զամենայն փետուրսն, մինչեւ լինի նա լըղպոր (var. մերկ)։
Ew ē nocʻa barkʻ; zi yoržam ceranan cnawłkʻn, žołovin jagerən ew pʻeten zamenayn pʻetursn, minčʻew lini na ləłpor (var. merk).

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Shorter recension C based on a manuscript written in 1400


խնդակից

head

խնդակից • (xndakicʻ)

xcl-adj

խնդակից • (xndakicʻ)

Armenian: խնդակից (xndakicʻ)

Արդ որպէս՝ այնր որ լսէրն՝ է խնդակիցն լինել

6th century, Philo of Alexandria, Astuacayin orinacʻn aylabanutʻean [Legum Allegoriae I–II]

Ard orpēs, aynr or lsērn, ē xndakicʻn linel


խառն

head

խառն • (xaṙn)

xcl-adj

խառն • (xaṙn)

xaṙn (romanization)
խառն (nominative singular)
խառնք (nominative plural)
խառնի (genitive singular)
խառնից (genitive plural)
խառնի (dative singular)
խառնից (dative plural)
խառն (accusative singular)
խառնս (accusative plural)
խառնէ (ablative singular)
խառնից (ablative plural)
խառնիւ (instrumental singular)
խառնիւք (instrumental plural)
խառնի (locative singular)
խառնս (locative plural)

The origin is uncertain. Related to խուռն (xuṙn). Likely an Anatolian borrowing: compare Luwian [script needed] (ḫarnanti-), [script needed] (ḫarnamman), Hittite [script needed] (ḫarnanta-), [script needed] (ḫarnammar, “yeast, leavening”).

խառն ի խուռն


անսուաղ

head

անսուաղ • (ansuał)

xcl-adj

անսուաղ • (ansuał)

Armenian: անսվաղ (ansvaġ)

Զի քառասուն աւր ի պահ կենայ եւ ոչ կերակրի, այլ անսըւալ մընայ որ մորթն ամենայն յանձնէն թուլանայ։

Zi kʻaṙasun awr i pah kenay ew očʻ kerakri, ayl ansəwal mənay or mortʻn amenayn yanjnēn tʻulanay.


միասիրտ

Armenian: միասիրտ (miasirt)

մի (mi, “one”) + -ա- (-a-) + սիրտ (sirt, “heart”)


ռամիկ

head

ռամիկ • (ṙamik)

xcl-adj

ռամիկ • (ṙamik)

Armenian: ռամիկ (ṙamik)

From Middle Persian *ramīk, suffixed from the etymon of ռամ (ṙam), երամ (eram).


նեխ

Usually considered a word of unknown origin. Attempts to derive from Proto-Indo-European *neḱ- (“to perish, disappear”) are unconvincing, as that root would rather yield *նես- (*nes-) in Armenian.
Possibly a Georgian-Zan borrowing: compare Georgian ნეხვი (nexvi, “dung”), for which a native Kartvelian origin has been proposed. Alternatively, the Kartvelian and Armenian terms are borrowed from a third unidentified source.

unk

unknown


յեղափոխ

head

յեղափոխ • (yełapʻox)

xcl-adj

յեղափոխ • (yełapʻox)

յեղափոխ պատերազմունք

յեղափոխ արկածք

subject to change, variable, mutable, fickle, inconstant


ծայրայեղ

head

ծայրայեղ • (cayrayeł)

xcl-adj

ծայրայեղ • (cayrayeł)

desc

→ Armenian: ծայրահեղ (cayraheġ) (learned)

ծայր (cayr) + -ա- (-a-) + յեղում (yełum)

af

ծայրայեղ խոտորմունք

ծայրայեղ լինել ի սէր, յատելութիւն


թիւր

head

թիւր • (tʻiwr)

xcl-adj

թիւր • (tʻiwr)

tʻiwr (romanization)
թիւր (nominative singular)
թիւրք (nominative plural)
թիւրի (genitive singular)
թիւրաց (genitive plural)
թիւրի (dative singular)
թիւրաց (dative plural)
թիւր (accusative singular)
թիւրս (accusative plural)
թիւրէ (ablative singular)
թիւրաց (ablative plural)
թիւրաւ (instrumental singular)
թիւրաւք = թիւրօք (tʻiwrawkʻ = tʻiwrōkʻ) (instrumental plural)
թիւրի (locative singular)
թիւրս (locative plural)
թիւր (nominative singular)
թիւրք (nominative plural)
թիւրոյ (genitive singular)
թիւրոց (genitive plural)
թիւրոյ (dative singular)
թիւրոց (dative plural)
թիւր (accusative singular)
թիւրս (accusative plural)
թիւրոյ (ablative singular)
թիւրոց (ablative plural)
թիւրով (instrumental singular)
թիւրովք (instrumental plural)
թիւր (locative singular)
թիւրս (locative plural)

xcl-decl-noun

թիւրաւք = թիւրօք

The origin is uncertain. According to Petersson, from Proto-Indo-European *tēkro-, a derivative of *tek- (“to weave”), whence also թեքեմ (tʻekʻem, “to fashion, forge, make”).


դժգոհ

head

դժգոհ • (džgoh)

xcl-adj

դժգոհ • (džgoh)

Armenian: դժգոհ (džgoh)


արծաթապատ

head

արծաթապատ • (arcatʻapat)

xcl-adj

արծաթապատ • (arcatʻapat)

arcatʻapat (romanization)
արծաթապատ (nominative singular)
արծաթապատք (nominative plural)
արծաթապատի (genitive singular)
արծաթապատաց (genitive plural)
արծաթապատի (dative singular)
արծաթապատաց (dative plural)
արծաթապատ (accusative singular)
արծաթապատս (accusative plural)
արծաթապատէ (ablative singular)
արծաթապատաց (ablative plural)
արծաթապատաւ (instrumental singular)
արծաթապատի (locative singular)
արծաթապատս (locative plural)

xcl-decl-noun

արծաթապատաւք = արծաթապատօք

From արծաթ (arcatʻ, “silver”) + -ա- (-a-) + պատեմ (patem, “to cover”).

affix

silver-plated, overlaid with silver, covered with silver


ներգոյ

nergoy (romanization)
ներգոյ (nominative singular)
ներգոյք (nominative plural)
ներգոյի (genitive singular)
ներգոյից (genitive plural)
ներգոյի (dative singular)
ներգոյից (dative plural)
ներգոյ (accusative singular)
ներգոյս (accusative plural)
ներգոյէ (ablative singular)
ներգոյից (ablative plural)
ներգոյիւ (instrumental singular)
ներգոյիւք (instrumental plural)
ներգոյի (locative singular)
ներգոյս (locative plural)

→ Armenian: ներգո (nergo) (learned)


ցան

head

ցան • (cʻan)

xcl-adj

ցան • (cʻan)

Armenian: ցան (cʻan), ցանք (cʻankʻ)

ցան եւ ցիր, ցիր եւ ցան

scattered about, dispersed everywhere; here and there


խռպոտ

head

խռպոտ • (xṙpot)

xcl-adj

խռպոտ • (xṙpot)

desctree

Armenian: խռպոտ (xṙpot)
→ Azerbaijani: herpet

From onomatopoeic խռպ- (xṙp-) + -ոտ (-ot). The root is also found in Old Armenian խռպող (xṙpoł) and dialectal խռպել (xṙpel), խռպոզ (xṙpoz), խռպոն (xṙpon).

[…] որոյ ոչ խռպոտ եւ խիստ են բարքն, այլ յառաքինութիւն դիւրաւ գայ։
[…]oroy očʻ xṙpot ew xist en barkʻn, ayl yaṙakʻinutʻiwn diwraw gay.

6th century, Philo of Alexandria, I linelutʻeann xndrocʻ ew lucmancʻ [Quaestiones et Solutiones in Genesim] 3.42

Translation by Ralph Marcus
[…] and whose characters are not unpleasant and hard but easily give place to virtue and are submissive to right reason․

խռբոտ· խոշոր (var. խոժոռ; խոժոռ, կամ խոշոր)
xṙbot· xošor (var. xožoṙ; xožoṙ, kam xošor)
xṙbot = large

16–17th centuries, Eremia Mełrecʻi, Baṙgirkʻ hayocʻ [Armenian Dictionary] Խ.300

Նոյնպէս եթէ ոք խռպոտ եւ պոռոտ եւ արտանուագ ձայն ունելով՝ երգել ձեռնարկիցէ […]
Noynpēs etʻē okʻ xṙpot ew poṙot ew artanuag jayn unelov, ergel jeṙnarkicʻē[…]
Translation by M. Awgereancʻ
Similiter si quis raucisonus, horrisonus, ac melodiae expers praesumat canere […]

6th century, Philo of Alexandria, Yałags naxaxnamutʻean [De Providentia II]


պէսպէս

head

պէսպէս • (pēspēs)

→ Armenian: պեսպես (pespes) (learned)

Դարձեալ և այլք, որ ձուս արկանեն, և բազում ազգք ամենայն ձկանց, որ ունին պէսպէս կերպարանս՝ կէսքն թեփամորթք և կէսքն լերկամորթք, կէսքն խայտաբղէտք, և կէսքն միատարրք, և կէսքն թևաւորք, և կէսքն անթևք։

5th century, Basil of Caesarea, Yałags Vecʻawreay ararčʻutʻean [Homiliae in Hexaemeron] Homily VII

Translation by Robert W. Thomson
Furthermore others which lay eggs, and many kinds of all fishes that have various forms — some with scaly skin, some with hairless skin, some dappled, some homogeneous, some with fins, and some without fins.

Darjeal ew aylkʻ, or jus arkanen, ew bazum azgkʻ amenayn jkancʻ, or unin pēspēs kerparans, kēskʻn tʻepʻamortʻkʻ ew kēskʻn lerkamortʻkʻ, kēskʻn xaytabłētkʻ, ew kēskʻn miatarrkʻ, ew kēskʻn tʻewaworkʻ, ew kēskʻn antʻewkʻ.


թևաւոր

tʻewawor (romanization)
թևաւոր (nominative singular)
թևաւորք (nominative plural)
թևաւորի (genitive singular)
թևաւորաց (genitive plural)
թևաւորի (dative singular)
թևաւորաց (dative plural)
թևաւոր (accusative singular)
թևաւորս (accusative plural)
թևաւորէ (ablative singular)
թևաւորաց (ablative plural)
թևաւորաւ (instrumental singular)
թևաւորի (locative singular)
թևաւորս (locative plural)

xcl-decl-noun

թևաւորաւք = թևաւորօք

Armenian: թեւավոր (tʻewavor)


խայտաբղէտ

head

խայտաբղէտ • (xaytabłēt)

xcl-adj

խայտաբղէտ • (xaytabłēt)

desc

→ Armenian: խայտաբղետ (xaytabġet) (learned)

From խայտ (xayt) + -ա- (-a-) + *բղէտ (*błēt, “speckle, spot”). The *բղէտ (*błēt) is not used independently and is not attested in any other compound. Per J̌ahukyan, it may be inherited from Proto-Indo-European *bʰleyd-, whence Proto-Slavic *blědъ, Proto-West Germanic *blait.


միատարր

→ Armenian: միատարր (miatarr) (learned)


անթև

antʻew (romanization)
անթև (nominative singular)
անթևք (nominative plural)
անթևի (genitive singular)
անթևից (genitive plural)
անթևի (dative singular)
անթևից (dative plural)
անթև (accusative singular)
անթևս (accusative plural)
անթևէ (ablative singular)
անթևից (ablative plural)
անթևիւ (instrumental singular)
անթևիւք (instrumental plural)
անթևի (locative singular)
անթևս (locative plural)

Armenian: անթեւ (antʻew)


թեփամորթ

head

թեփամորթ • (tʻepʻamortʻ)

xcl-adj

թեփամորթ • (tʻepʻamortʻ)

desc

→ Armenian: թեփամորթ (tʻepʻamortʻ) (learned)


լերկամորթ

head

լերկամորթ • (lerkamortʻ)

xcl-adj

լերկամորթ • (lerkamortʻ)

desc

→ Armenian: լերկամորթ (lerkamortʻ) (learned)


խէնէշ

head

խէնէշ • (xēnēš)

xcl-adj

խէնէշ • (xēnēš)


խենէշ

head

խենէշ • (xenēš)

xcl-adj

խենէշ • (xenēš)

xenēš (romanization)
խենէշ (nominative singular)
խենէշք (nominative plural)
խենեշի (genitive singular)
խենեշի (dative singular)
խենէշ (accusative singular)
խենէշս (accusative plural)
խենեշէ (ablative singular)
խենեշի (locative singular)
խենէշս (locative plural)

xcl-decl-noun

the instrumental singular and the genitive/dative/instrumental plural are not attested, which does not allow determining whether the word followed an i-type or an i-a-type declension

Armenian: խենեշ (xeneš)

→ Old Georgian: ხენეში (xeneši)

unk

unknown

Որք ամենեւին զխենէշ վատասրտութիւնն արտաքոյ յիւրեանց վարեալ հալածեցին սահմանաց […]
Orkʻ amenewin zxenēš vatasrtutʻiwnn artakʻoy yiwreancʻ vareal halacecʻin sahmanacʻ[…]

second half of 5th century or 6th century, Girkʻ Pitoyicʻ [Book of Chries]

Իսկ եթէ որք դիւցազանցն նմանեալք, այսգունակ բոլոր ասացեալ բարութեամբք յօրանան առձեռնպատրաստ, ապա անարեացն եւ ամենեւին խենէշ լքելոցն զի՞նչ ինչ ոչ բիւրապատիկ աղիտիցն վերաբերիցին թշուառութիւնք։

Isk etʻē orkʻ diwcʻazancʻn nmanealkʻ, aysgunak bolor asacʻeal barutʻeambkʻ yōranan aṙjeṙnpatrast, apa anareacʻn ew amenewin xenēš lkʻelocʻn zinčʻ inčʻ očʻ biwrapatik ałiticʻn verabericʻin tʻšuaṙutʻiwnkʻ.

Իսկ ոյք անվարժութեամբն դերեւանան, եւ անարի խենէշ տաղտկութեամբք զգածեալք լինին յամենայն վայելչական իրաց մերկք եւ կողոպուտք լինելով՝ զվերջին թշուառութեանցն ամբարեն կորուստ։

Isk oykʻ anvaržutʻeambn derewanan, ew anari xenēš tałtkutʻeambkʻ zgacealkʻ linin yamenayn vayelčʻakan iracʻ merkkʻ ew kołoputkʻ linelov, zverǰin tʻšuaṙutʻeancʻn ambaren korust.

[…] եւ այնպէս հարեալ կայ յոյժ պարաւանդելով կնատ եւ խէնէշ գոյացութեամբն։
[…] ew aynpēs hareal kay yoyž parawandelov knat ew xēnēš goyacʻutʻeambn.

Եւ կնացուցեալ յեղու ի խէնէշ վատասրտութիւն։

Ew knacʻucʻeal yełu i xēnēš vatasrtutʻiwn.

[…] խենէշ վատութեանն նշանակիչս ասել գոլ […]
[…]xenēš vatutʻeann nšanakičʻs asel gol[…]

Արդ՝ զայս կարծիս հաստատեալ հաստատագոյն, զի մի՛ եւս խենէշ եւ թոյլ ի քեզ փոխեսցի […]
Ard, zays karcis hastateal hastatagoyn, zi mí ews xenēš ew tʻoyl i kʻez pʻoxescʻi[…]

6th century, Philo of Alexandria, I linelutʻeann xndrocʻ ew lucmancʻ [Quaestiones et Solutiones in Genesim] 4.49

Translation by Ralph Marcus
And now that thou hast most firmly established these opinions, so that no longer may anything soft or dissolute change in thee […]

[…] քանզի ընունելութիւն վատթարին եւ խենեշի թէպէտ եւ լիցի երբէք, սակաւաժամանակեայ է եւ առօրեայ […]
[…]kʻanzi ənunelutʻiwn vattʻarin ew xeneši tʻēpēt ew licʻi erbēkʻ, sakawažamanakeay ē ew aṙōreay[…]

6th century, Philo of Alexandria, I linelutʻeann xndrocʻ ew lucmancʻ [Quaestiones et Solutiones in Genesim] 4.166

Translation by Ralph Marcus
For the admission of evil and weakness, if it does sometimes occur, is shortlived and ephemeral […]

[…] եւ զօրէն յոռւոյ եւ խենեշի կառավարի՝ զյարձակմունսն եւ զըմբահկելն եւ զվզանումն լծելոց ձիոցն ոչ կարացեալ արգելուլ […]
[…]ew zōrēn yoṙwoy ew xeneši kaṙavari, zyarjakmunsn ew zəmbahkeln ew zvzanumn lcelocʻ jiocʻn očʻ karacʻeal argelul[…]

6th century, Philo of Alexandria, I linelutʻeann xndrocʻ ew lucmancʻ [Quaestiones et Solutiones in Genesim] 4.183

Translation by Ralph Marcus
[…] and, like a bad and weak charioteer, is unable to restrain the headlong course and wildness of yoked horses […]

effeminate, weak; dissolute, debauched, wanton


շաղալից

head

շաղալից • (šałalicʻ)

xcl-adj

շաղալից • (šałalicʻ)

շաղ (šał, “drop, dew”) + -ա- (-a-) + լնում (lnum, “to fill”)

affix

Եւ համատարած լիճ ջրոց՝ յուսոյն շաղալից […]
Ew hamatarac lič ǰrocʻ, yusoyn šałalicʻ[…]

10–11th century, Vardan Anecʻi, Anecʻi Vardana vardapeti ergel i kaṙs [Panegyric on the Divine Chariot] 347


անցող

head

անցող • (ancʻoł)

xcl-adj

անցող • (ancʻoł)

ancʻoł (romanization)
անցող (nominative singular)
անցողք (nominative plural)
անցողի (genitive singular)
անցողաց (genitive plural)
անցողի (dative singular)
անցողաց (dative plural)
անցող (accusative singular)
անցողս (accusative plural)
անցողէ (ablative singular)
անցողաց (ablative plural)
անցողաւ (instrumental singular)
անցողի (locative singular)
անցողս (locative plural)

xcl-decl-noun

անցողաւք = անցողօք


ծաղկուտ

head

ծաղկուտ • (całkut)

xcl-adj

ծաղկուտ • (całkut)

Armenian: ծաղկուտ (caġkut)

desctree

→ Old Georgian: წალკოტი (c̣alḳoṭi)
Georgian: წალკოტი (c̣alḳoṭi)

(of a place) abounding in flowers, flowery


լիրբ

lirb (romanization)
լիրբ (nominative singular)
լիրբք (nominative plural)
լրբի (genitive singular)
լրբաց (genitive plural)
լրբի (dative singular)
լրբաց (dative plural)
լիրբ (accusative singular)
լիրբս (accusative plural)
լրբէ (ablative singular)
լրբաց (ablative plural)
լրբաւ (instrumental singular)
լրբաւք = լրբօք (lrbawkʻ = lrbōkʻ) (instrumental plural)
լրբի (locative singular)
լիրբս (locative plural)

xcl-decl-noun

լրբաւք = լրբօք

desctree

Armenian: լիրբ (lirb)
→ Georgian: ლირფი (lirpi)

→ Old Georgian: ლირბი (lirbi)

Probably from Proto-Indo-European *(s)libʰ-reh₂, and cognate with Proto-Germanic *slipraz (“smooth; slippery”), Ancient Greek ὀλιβρός (olibrós, “slippery”), though the cognates point to a *-b-, not *-bʰ-.

cog

Հողմ հիւսիսոյ զամպս յարուցանէ, եւ երեսք լիրբք զլեզու գրգռեն:

The north wind raises clouds; so an impudent face provokes the tongue.

Hołm hiwsisoy zamps yarucʻanē, ew ereskʻ lirbkʻ zlezu grgṙen:

Եւ ո՛չ որպէս բազումք յանամօթից և ի լրբաց, որք և ո՛չ սակաւ ինչ ի նորա ուղղութեանցն՝ զոր գործեաց՝ գործիցեն, և եթէ տեսանիցեն զայլս ի բարիս և զանձինս սակաւ ինչ ի տրտմութեան, բազում հայհոյութեամբք կորուսանեն զոգիս։

5th century, John Chrysostom, Commentary on Matthew

Ew óčʻ orpēs bazumkʻ yanamōtʻicʻ ew i lrbacʻ, orkʻ ew óčʻ sakaw inčʻ i nora ułłutʻeancʻn, zor gorceacʻ, gorcicʻen, ew etʻē tesanicʻen zayls i baris ew zanjins sakaw inčʻ i trtmutʻean, bazum hayhoyutʻeambkʻ korusanen zogis.


լորտ

desc

լորդմանան<lb:սեբ>

Armenian: (Mush) լորտ (lort, “lazy”), ⇒ (Sivas) լորդմանան (lordmanan, “fat and lazy woman”)

unk

unknown


աւրհասական

awrhasakan (romanization)
աւրհասական (nominative singular)
աւրհասականք (nominative plural)
աւրհասականի (genitive singular)
աւրհասականաց (genitive plural)
աւրհասականի (dative singular)
աւրհասականաց (dative plural)
աւրհասական (accusative singular)
աւրհասականս (accusative plural)
աւրհասականէ (ablative singular)
աւրհասականաց (ablative plural)
աւրհասականաւ (instrumental singular)
աւրհասականաւք (instrumental plural)
աւրհասականի (locative singular)
աւրհասականս (locative plural)

xcl-decl-noun

աւրհասականաց

աւրհասականաց

աւրհասականաց

աւրհասականաւ

աւրհասականաւք

Alternative spelling of օրհասական (ōrhasakan)


օրհասական

head

օրհասական • (ōrhasakan)

xcl-adj

օրհասական • (ōrhasakan)

ōrhasakan (romanization)
օրհասական (nominative singular)
օրհասականք (nominative plural)
օրհասականի (genitive singular)
օրհասականաց (genitive plural)
օրհասականի (dative singular)
օրհասականաց (dative plural)
օրհասական (accusative singular)
օրհասականս (accusative plural)
օրհասականէ (ablative singular)
օրհասականաց (ablative plural)
օրհասականաւ (instrumental singular)
օրհասականօք (instrumental plural)
օրհասականի (locative singular)
օրհասականս (locative plural)

Armenian: օրհասական (ōrhasakan)

(rare, nominalized) the day of one's death


հոգեվար

հոգի (hogi) + -ա- (-a-) + վարեմ (varem).

experiencing death throes, dying, close to death


քաջալեր

head

քաջալեր • (kʻaǰaler)

xcl-adj

քաջալեր • (kʻaǰaler)

desc

→ Armenian: քաջալեր (kʻaǰaler) (learned)

Univerbation of քաջ (kʻaǰ, “brave”) + լե՛ր (lér, “be!”), interfixed with -ա- (-a-).


ներկայ

nerkay (romanization)
ներկայ (nominative singular)
ներկայք (nominative plural)
ներկայի (genitive singular)
ներկայից (genitive plural)
ներկայի (dative singular)
ներկայից (dative plural)
ներկայ (accusative singular)
ներկայս (accusative plural)
ներկայէ (ablative singular)
ներկայից (ablative plural)
ներկայիւ (instrumental singular)
ներկայիւք (instrumental plural)
ներկայի (locative singular)
ներկայս (locative plural)

Armenian: ներկա (nerka)

Coordinate term: բացակայ (bacʻakay)


ցիր

head

ցիր • (cʻir)

ցիր և ցան


զաւրական

zawrakan (romanization)
զաւրական (nominative singular)
զաւրականք (nominative plural)
զաւրականի (genitive singular)
զաւրականաց (genitive plural)
զաւրականի (dative singular)
զաւրականաց (dative plural)
զաւրական (accusative singular)
զաւրականս (accusative plural)
զաւրականէ (ablative singular)
զաւրականաց (ablative plural)
զաւրականաւ (instrumental singular)
զաւրականաւք (instrumental plural)
զաւրականի (locative singular)
զաւրականս (locative plural)

Alternative spelling of զօրական (zōrakan)


զօրական

զօրական • (zōrakan)

xcl-adj

զօրական • (zōrakan)

zōrakan (romanization)
զօրական (nominative singular)
զօրականք (nominative plural)
զօրականի (genitive singular)
զօրականաց (genitive plural)
զօրականի (dative singular)
զօրականաց (dative plural)
զօրական (accusative singular)
զօրականս (accusative plural)
զօրականէ (ablative singular)
զօրականաց (ablative plural)
զօրականաւ (instrumental singular)
զօրականօք (instrumental plural)
զօրականի (locative singular)
զօրականս (locative plural)

Armenian: զորական (zorakan)


անառիկ

head

անառիկ • (anaṙik)

xcl-adj

անառիկ • (anaṙik)

Armenian: անառիկ (anaṙik)

ան- (an-) + առնում (aṙnum) + -իկ (-ik) or անառ (anaṙ) + -իկ (-ik)


մազապուրծ

head

մազապուրծ • (mazapurc)

xcl-adj

մազապուրծ • (mazapurc)

Armenian: մազապուրծ (mazapurc)

մազ (maz) + -ա- (-a-) + պրծանիմ (prcanim).

affix

having survived or escaped some calamity very narrowly, i.e., by a hair's breadth


վրիժառու

head

վրիժառու • (vrižaṙu)

xcl-adj

վրիժառու • (vrižaṙu)

Armenian: վրիժառու (vrižaṙu)

From վրէժ (vrēž) + առնում (aṙnum) + -ու (-u).

avenging, vengeful, taking or seeking vengeance


առասպելական

head

առասպելական • (aṙaspelakan)

xcl-adj

առասպելական • (aṙaspelakan)

aṙaspelakan (romanization)
առասպելական (nominative singular)
առասպելականք (nominative plural)
առասպելականի (genitive singular)
առասպելականաց (genitive plural)
առասպելականի (dative singular)
առասպելականաց (dative plural)
առասպելական (accusative singular)
առասպելականս (accusative plural)
առասպելականէ (ablative singular)
առասպելականաց (ablative plural)
առասպելականաւ (instrumental singular)
առասպելականի (locative singular)
առասպելականս (locative plural)

xcl-decl-noun

առասպելականք

առասպելականի

առասպելականաց

առասպելականի

առասպելականաց

առասպելականս

առասպելականէ

առասպելականաց

առասպելականաւ

առասպելականաւք = առասպելականօք

առասպելականի

առասպելականս

desc

→ Armenian: առասպելական (aṙaspelakan) (learned)

Եւ այլք բազումք ի փիլիսոփայից՝ առասպելական բանիւք բանդագուշեալք՝ խոստանան զԱստուածոյ պատմութիւնս կատարել։

5th century, Eznik Kołbacʻi, Ełc ałandocʻ [Refutation of the Sects] 356

Translation by Blanchard & Young
And many others from among the philosophers, raving with fabulous words, promise to tell this history about God.

Ew aylkʻ bazumkʻ i pʻilisopʻayicʻ, aṙaspelakan baniwkʻ bandagušealkʻ, xostanan zAstuacoy patmutʻiwns katarel.


զրադաշտական

head

զրադաշտական • (zradaštakan)

xcl-adj

զրադաշտական • (zradaštakan)

zradaštakan (romanization)
զրադաշտական (nominative singular)
զրադաշտականք (nominative plural)
զրադաշտականի (genitive singular)
զրադաշտականաց (genitive plural)
զրադաշտականի (dative singular)
զրադաշտականաց (dative plural)
զրադաշտական (accusative singular)
զրադաշտականս (accusative plural)
զրադաշտականէ (ablative singular)
զրադաշտականաց (ablative plural)
զրադաշտականաւ (instrumental singular)
զրադաշտականի (locative singular)
զրադաշտականս (locative plural)

xcl-decl-noun

զրադաշտականք

զրադաշտականի

զրադաշտականաց

զրադաշտականի

զրադաշտականաց

զրադաշտականս

զրադաշտականէ

զրադաշտականաց

զրադաշտականաւ

զրադաշտականաւք = զրադաշտականօք

զրադաշտականի

զրադաշտականս

desc

→ Armenian: զրադաշտական (zradaštakan) (learned)


խուժ

head

խուժ • (xuž)

xcl-adj

խուժ • (xuž)

xuž (romanization)
խուժ (nominative singular)
խուժք (nominative plural)
խուժի (genitive singular)
խուժաց (genitive plural)
խուժի (dative singular)
խուժաց (dative plural)
խուժ (accusative singular)
խուժս (accusative plural)
խուժէ (ablative singular)
խուժաց (ablative plural)
խուժաւ (instrumental singular)
խուժաւք = խուժօք (xužawkʻ = xužōkʻ) (instrumental plural)
խուժի (locative singular)
խուժս (locative plural)
խուժ (nominative singular)
խուժք (nominative plural)
խժի (genitive singular)
խժաց (genitive plural)
խժի (dative singular)
խժաց (dative plural)
խուժ (accusative singular)
խուժս (accusative plural)
խժէ (ablative singular)
խժաց (ablative plural)
խժաւ (instrumental singular)
խժաւք = խժօք (xžawkʻ = xžōkʻ) (instrumental plural)
խժի (locative singular)
խուժս (locative plural)
խուժ (nominative singular)
խուժք (nominative plural)
խուժի (genitive singular)
խուժից (genitive plural)
խուժի (dative singular)
խուժից (dative plural)
խուժ (accusative singular)
խուժս (accusative plural)
խուժէ (ablative singular)
խուժից (ablative plural)
խուժիւ (instrumental singular)
խուժիւք (instrumental plural)
խուժի (locative singular)
խուժս (locative plural)

xcl-decl-noun

խուժաւք = խուժօք

խժաւք = խժօք

Borrowed from Middle Persian hwc (Hūz), the name of the inhabitants of the Iranian province of Khuzestan, who were viewed as savages.


թափառական

head

թափառական • (tʻapʻaṙakan)

xcl-adj

թափառական • (tʻapʻaṙakan)

tʻapʻaṙakan (romanization)
թափառական (nominative singular)
թափառականք (nominative plural)
թափառականի (genitive singular)
թափառականաց (genitive plural)
թափառականի (dative singular)
թափառականաց (dative plural)
թափառական (accusative singular)
թափառականս (accusative plural)
թափառականէ (ablative singular)
թափառականաց (ablative plural)
թափառականաւ (instrumental singular)
թափառականի (locative singular)
թափառականս (locative plural)

xcl-decl-noun

թափառականաւք = թափառականօք

Armenian: թափառական (tʻapʻaṙakan)

From թափառիմ (tʻapʻaṙim) + -ական (-akan).


կռապաշտ

head

կռապաշտ • (kṙapašt)

xcl-adj

կռապաշտ • (kṙapašt)

→ Armenian: կռապաշտ (kṙapašt) (learned)

From կուռք (kuṙkʻ) + -ա- (-a-) + պաշտեմ (paštem).


շփոթ

head

շփոթ • (špʻotʻ)

xcl-adj

շփոթ • (špʻotʻ)

→ Armenian: շփոթ (špʻotʻ) (learned)

Together with Old Georgian შფოთი (špoti) borrowed from a Middle Iranian formation (probably a past participle) from the root which appears with the preverb *aH- in Parthian 𐫀𐫢𐫏𐫜𐫤 (ʾšyft /āšift/, “troubled”), 𐫀𐫀𐫢𐫇𐫁 (ʾʾšwb /āšōβ/, “turmoil, disturbance”), Middle Persian [script needed] (ʾšwpt' /āšuft/, “turmoil”), Persian آشفتن (âšoftan, “to agitate”).


զօրագոյն

head

զօրագոյն • (zōragoyn)

xcl-adj

զօրագոյն • (zōragoyn)

zōragoyn (romanization)
զօրագոյն (nominative singular)
զօրագոյնք (nominative plural)
զօրագունի (genitive singular)
զօրագունաց (genitive plural)
զօրագունի (dative singular)
զօրագունաց (dative plural)
զօրագոյն (accusative singular)
զօրագոյնս (accusative plural)
զօրագունէ (ablative singular)
զօրագունաց (ablative plural)
զօրագունաւ (instrumental singular)
զօրագունօք (instrumental plural)
զօրագունի (locative singular)
զօրագոյնս (locative plural)

desc

→ Armenian: զորագույն (zoraguyn) (learned)


մաշկեղէն

head

մաշկեղէն • (maškełēn)

xcl-adj

մաշկեղէն • (maškełēn)

maškełēn (romanization)
մաշկեղէն (nominative singular)
մաշկեղէնք (nominative plural)
մաշկեղինի (genitive singular)
մաշկեղինաց (genitive plural)
մաշկեղինի (dative singular)
մաշկեղինաց (dative plural)
մաշկեղէն (accusative singular)
մաշկեղէնս (accusative plural)
մաշկեղինէ (ablative singular)
մաշկեղինաց (ablative plural)
մաշկեղինաւ (instrumental singular)
մաշկեղինի (locative singular)
մաշկեղէնս (locative plural)

xcl-decl-noun

մաշկեղինաւք = մաշկեղինօք

գօտի մաշկեղէն

ոտք մաշկեղէնք ― otkʻ maškełēnkʻ ― web-footed

մարմին մաշկեղէն


զաւրագոյն

zawragoyn (romanization)
զաւրագոյն (nominative singular)
զաւրագոյնք (nominative plural)
զօրագունի (genitive singular)
զօրագունաց (genitive plural)
զօրագունի (dative singular)
զօրագունաց (dative plural)
զաւրագոյն (accusative singular)
զաւրագոյնս (accusative plural)
զօրագունէ (ablative singular)
զօրագունաց (ablative plural)
զօրագունաւ (instrumental singular)
զաւրագունաւք (instrumental plural)
զօրագունի (locative singular)
զաւրագոյնս (locative plural)

զաւրագունաւք

Alternative spelling of զօրագոյն (zōragoyn)


խոկ

→ Armenian: խոկ (xok) (learned)

According to J̌ahukyan, an Iranian borrowing from the family of Middle Persian [Book Pahlavi needed] (hwk' /xōg/, “nature, character, disposition”), whence Persian خو (xu).


դժխեմ

head

դժխեմ • (džxem)

xcl-adj

դժխեմ • (džxem)

→ Armenian: դժխեմ (džxem) (learned)

Borrowed from Middle Persian [Book Pahlavi needed] (dwšhym /dušxēm/, “evil-natured”). Compare Persian دژخیم (dežxim).


տրտում

head

տրտում • (trtum)

xcl-adj

տրտում • (trtum)

Maybe reduplicated from Proto-Indo-European *drem-.


հուպ

head

հուպ • (hup)

xcl-adj

հուպ • (hup)

Maybe from Proto-Indo-European *(s)up (“above”).