տաղաւար

head

տաղաւար • (taławar)

xcl-noun

տաղաւար • (taławar)

taławar (romanization)
տաղաւար (nominative singular)
տաղաւարք (nominative plural)
տաղաւարի (genitive singular)
տաղաւարաց (genitive plural)
տաղաւարի (dative singular)
տաղաւարաց (dative plural)
տաղաւար (accusative singular)
տաղաւարս (accusative plural)
տաղաւարէ (ablative singular)
տաղաւարաց (ablative plural)
տաղաւարաւ (instrumental singular)
տաղաւարի (locative singular)
տաղաւարս (locative plural)

xcl-decl-noun

տաղաւարաւք = տաղաւարօք

Armenian: տաղավար (taġavar)

→ Aghwan: 𐕜𐔰𐔾𐔰𐕛𐔰𐕙 (ṭalavar)

→ Old Georgian: ტალავარი (ṭalavari)

From Parthian 𐫤𐫓𐫇𐫀𐫡 (tlwʾr /talawār/, “hall, tabernacle”).


կնդրուկ

head

կնդրուկ • (kndruk)

xcl-noun

կնդրուկ • (kndruk)

kndruk (romanization)
կնդրուկ (nominative singular)
կնդրուկք (nominative plural)
կնդրկի (genitive singular)
կնդրկաց (genitive plural)
կնդրկի (dative singular)
կնդրկաց (dative plural)
կնդրուկ (accusative singular)
կնդրուկս (accusative plural)
կնդրկէ (ablative singular)
կնդրկաց (ablative plural)
կնդրկաւ (instrumental singular)
կնդրկի (locative singular)
կնդրուկս (locative plural)

xcl-decl-noun

կնդրկաւք = կնդրկօք

Armenian: կնդրուկ (kndruk)

Middle Armenian: կնտրուկ (kntruk)

An Iranian borrowing: compare Middle Persian [Book Pahlavi needed] (kwndl /kundur/, “frankincense”), Persian کندر (kondor) and see the latter for more.

cog

կնդրուկ երեւելի

Ղիբոն (vars. ղոբոն, մազգի)՝ կնդրուկ։
Łibon (vars. łobon, mazgi), kndruk.
λιβανωτός (libanōtós) = frankincense

6th–12th? centuries, Baṙkʻ Gałianosi [The Greek–Armenian Dictionary to Galen]

Լուկուան՝ սպիտակ կնդրուկ (var. կնտրուկ)։
Lukuan, spitak kndruk (var. kntruk).
لُبَان (lubān) (?) = white frankincense

9th or 10th century, with changes and additions in later centuries, Tʻargmanutʻiwn dełocʻ zor əntrel en imastasērkʻn ew kargeal yayl lezuacʻ [A Medieval Arabic–Armenian Botanical Dictionary]


կապիճ

head

կապիճ • (kapič)

xcl-noun

կապիճ • (kapič)

kapič (romanization)
կապիճ (nominative singular)
կապիճք (nominative plural)
կապճի (genitive singular)
կապճաց (genitive plural)
կապճի (dative singular)
կապճաց (dative plural)
կապիճ (accusative singular)
կապիճս (accusative plural)
կապճէ (ablative singular)
կապճաց (ablative plural)
կապճաւ (instrumental singular)
կապճաւք = կապճօք (kapčawkʻ = kapčōkʻ) (instrumental plural)
կապճի (locative singular)
կապիճս (locative plural)

xcl-decl-noun

կապճաւք = կապճօք

Middle Armenian: կապիճ (kapič)

desc

Armenian: կապեճ (kapeč), կապաիճ (kapaič)

⇒ Armenian: կապճակ (kapčak)

→ Armenian: կապիճ (kapič)

→ Old Georgian: კაპიჭი (ḳaṗič̣i)

An Iranian borrowing: compare Middle Persian [Book Pahlavi needed] (kpyc, “a grain measure”). See Arabic قَفِيز (qafīz) for more.
In the dialects survives in Moks կապաիճ (kapaič, “unit of measure equal to 5–6 kilograms”), Mush կապեճ (kapeč, “hay of grass and wheat”), Hamshen կապճակ (kapčak, “tithe of wheat given to miller”) and կապիծ (kapic), the latter a borrowing from Laz კაპიწი (ǩap̌iǯi).

cog

Laz კაპიწი (ǩap̌iǯi)

a grain measure, equal to 1/10 գրիւ (griw)

gaiters or some kind of torture instrument for the legs


զառիկ

head

զառիկ • (zaṙik)

xcl-noun

զառիկ • (zaṙik)

desc

Middle Armenian: զառիկ (zaṙik), զառեկ (zaṙek)

→ Armenian: զառիկ (zaṙik)

Borrowing from Middle Iranian *zarrīk, by assimilation from earlier *zarnīk. Compare Persian زرنی (zarni), زرنه (zarna, “arsenic”) and the Iranian borrowings: Classical Syriac ܙܪܢܝܟܐ (zarnīḵā), Arabic زِرْنِيخ (zirnīḵ), زَرْنِيق (zarnīq), Turkish zırnık, Northern Kurdish zirnix, Ancient Greek ἀρσενικόν (arsenikón). Ultimately from Proto-Iranian *jr̥Hanyam (“gold”), because of the golden color of orpiment.

Վեցերորդ՝ Կորճէք յելից կայ Մոկաց առ Ասորեստանիւ։ Եւ գաւառս ունի մետասան․ զԿորդիս, զԿորդիս վերին, զԿորդիս միջին, զԿորդիս ներքին, զԱյտուանս, զՄոթղանս, զՈրսիրանս, զԿարատունիս, զՃահուկ, զՓոքր Աղբակ։ Եւ ունի զառիկ․ եւ ի պտղոց՝ շահդանակ։
Vecʻerord, Korčēkʻ yelicʻ kay Mokacʻ aṙ Asorestaniw. Ew gawaṙs uni metasan; zKordis, zKordis verin, zKordis miǰin, zKordis nerkʻin, zAytuans, zMotʻłans, zOrsirans, zKaratunis, zČahuk, zPʻokʻr Ałbak. Ew uni zaṙik; ew i ptłocʻ, šahdanak.
1992 translation by Robert H. Hewsen

7th century, Anania Širakacʻi, Ašxarhacʻoycʻ [Geography]

Korčēkʿ is east of Mokkʿ by Assyria. It has eleven districts: Kordis, Upper Kordis, Middle Kordis, Lower Kordis, Aytuans, Motʿłans, Orsirans, Karatunis, Čahuk, and Lesser Ałbak. It has arsenic and among its fruits is the chestnut.


խունկ

head

խունկ • (xunk)

xcl-noun

խունկ • (xunk)

xunk (romanization)
խունկ (nominative singular)
խունկք (nominative plural)
խնկոյ (genitive singular)
խնկոց (genitive plural)
խնկոյ (dative singular)
խնկոց (dative plural)
խունկ (accusative singular)
խունկս (accusative plural)
խնկոյ (ablative singular)
խնկոց (ablative plural)
խնկով (instrumental singular)
խնկովք (instrumental plural)
խունկ (locative singular)
խունկս (locative plural)

xcl-decl-noun

an i-a-type instrumental plural խնկօք (xnkōkʻ) = խնկաւք (xnkawkʻ) is also attested

Armenian: խունկ (xunk)

→ Turkish: ḫunk, hunk

→ Northern Kurdish: xûng

→ Romani: xung

An Iranian borrowing. Compare Persian خنگ (xong, “incense”).

Է թռչուն ինչ ի հնդիկս, որ կոչի փիւնիքս։ Ըստ հինգհարիւր ամին գայ ի ծառսն Լիբանանու եւ լնու զերկոսին թեւսն իւր խնկաւք. եւ երթայ ազդ առնէ քրմին Արեգ քաղաքի ի յամսեան պայեմոդի կամ ի փարմոդի, այսինքն արեգ կամ ի կանխոց։
Ē tʻṙčʻun inčʻ i hndiks, or kočʻi pʻiwnikʻs. Əst hinghariwr amin gay i caṙsn Libananu ew lnu zerkosin tʻewsn iwr xnkawkʻ. ew ertʻay azd aṙnē kʻrmin Areg kʻałakʻi i yamsean payemodi kam i pʻarmodi, aysinkʻn areg kam i kanxocʻ.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).10.2–3

There is a bird in India called phoenix. Every five hundred years it comes to the trees of Lebanon and fills both its wings with incense, and goes to inform the priest of Heliopolis, in the month Phamenoth or Pharmuthi, that is Areg or the preceding months [i.e. Meheki].

Եւ քուրմ իբրեւ իմանայ, մտանէ լնու զբագինն որթափայտիւ․ մտանէ հաւն յարեգ քաղաք լի խնգովք եւ ելանէ ի բագինն, իւրովի լուցանէ զկրակն եւ անձամբ զանձն այրէ։
Ew kʻurm ibrew imanay, mtanē lnu zbaginn ortʻapʻaytiw; mtanē hawn yareg kʻałakʻ li xngovkʻ ew elanē i baginn, iwrovi lucʻanē zkrakn ew anjamb zanjn ayrē.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).10.4–5

And the priest being informed goes in and fills the altar with vine wood. The bird enters Heliopolis, filled with incense, mounts the altar, kindles the fire with itself and burns itself.


շաղ

šał (romanization)
շաղ (nominative singular)
շաղք (nominative plural)
շաղի (genitive singular)
շաղից (genitive plural)
շաղի (dative singular)
շաղից (dative plural)
շաղ (accusative singular)
շաղս (accusative plural)
շաղէ (ablative singular)
շաղից (ablative plural)
շաղիւ (instrumental singular)
շաղիւք (instrumental plural)
շաղի (locative singular)
շաղս (locative plural)

desctree

Middle Armenian: շաղ (šaġ)
Armenian: շաղ (šaġ)
→ Cappadocian Greek: σ̌άγι (šági), σ̌άβι (šávi)

The origin is uncertain. Possibly connected with Old Armenian շաղեմ (šałem, “to knead”), շաղախ (šałax, “mortar”), շողիք (šołikʻ, “drool, drivel”).

Ո՞վ է հայր անձրեւի․ և ո՞վ է որ ծնաւ զշաւղս (var. զշաւիղս, զշաղս) ցաւղոյ:
Ov ē hayr anjrewi; ew ov ē or cnaw zšawłs (var. zšawiłs, zšałs) cʻawłoy:

Translation by Claude E. Cox
Who is the rain's father? And who is it that gave birth to the dew's traces?

Զի գլուխ իմ լի եղեւ ցաւղով եւ վարսք իմ ի շաղից (var. շուղից, շողից) գիշերւոյ:
Zi glux im li ełew cʻawłov ew varskʻ im i šałicʻ (var. šułicʻ, šołicʻ) gišerwoy:

Translation by New English Translation of the Septuagint
For my head is wet with dew, and my locks with drops of the night.


ներբանք

nerbankʻ (romanization)
ներբանք (nominative plural-only)
ներբանաց (genitive plural-only)
ներբանաց (dative plural-only)
ներբանս (accusative plural-only)
ներբանաց (ablative plural-only)
ներբանս (locative plural-only)

xcl-decl-noun-pl

ներբանաւք = ներբանօք

Middle Armenian: լերբանք (lerbankʻ)

→ Armenian: ներբան (nerban)

unk

unknown


փուքք

head

փուքք • (pʻukʻkʻ) pl

xcl-noun

փուքք • (pʻukʻkʻ) pl

pʻukʻkʻ (romanization)
փուքք (nominative plural-only)
փքոց (genitive plural-only)
փքոց (dative plural-only)
փուքս (accusative plural-only)
փքոց (ablative plural-only)
փքովք (instrumental plural-only)
փուքս (locative plural-only)

desctree

Armenian: փուքս (pʻukʻs)
→ Georgian: ფუქსი (puksi)


ակնակապիճք

head

ակնակապիճք • (aknakapičkʻ) pl

xcl-noun

ակնակապիճք • (aknakapičkʻ) pl

aknakapičkʻ (romanization)
ակնակապիճք (nominative plural-only)
ակնակապճաց (genitive plural-only)
ակնակապճաց (dative plural-only)
ակնակապիճս (accusative plural-only)
ակնակապճաց (ablative plural-only)
ակնակապիճս (locative plural-only)

xcl-decl-noun-pl

ակնակապճաւք = ակնակապճօք

→ Armenian: ակնակապիճ (aknakapič)

ակն (akn) + -ա- (-a-) + կապիճ (kapič) + -ք (-kʻ)


զանգակատուն

head

զանգակատուն • (zangakatun)

xcl-noun

զանգակատուն • (zangakatun)

zangakatun (romanization)
զանգակատուն (nominative singular)
զանգակատունք (nominative plural)
զանգակատան (genitive singular)
զանգակատանց (genitive plural)
զանգակատան (dative singular)
զանգակատանց (dative plural)
զանգակատուն (accusative singular)
զանգակատունս (accusative plural)
զանգակատանէ (ablative singular)
զանգակատանց (ablative plural)
զանգակատամբ (instrumental singular)
զանգակատամբք (instrumental plural)
զանգակատան (locative singular)
զանգակատունս (locative plural)

xcl-decl-noun

զանգակատունք

զանգակատունս

զանգակատամբք

զանգակատունս

Armenian: զանգակատուն (zangakatun)

զանգակ (zangak) + -ա- (-a-) + տուն (tun)


գլխացաւ

head

գլխացաւ • (glxacʻaw)

xcl-adj

գլխացաւ • (glxacʻaw)

glxacʻaw (romanization)
գլխացաւ (nominative singular)
գլխացաւք (nominative plural)
գլխացաւի (genitive singular)
գլխացաւաց (genitive plural)
գլխացաւի (dative singular)
գլխացաւաց (dative plural)
գլխացաւ (accusative singular)
գլխացաւս (accusative plural)
գլխացաւէ (ablative singular)
գլխացաւաց (ablative plural)
գլխացաւաւ (instrumental singular)
գլխացաւի (locative singular)
գլխացաւս (locative plural)

xcl-decl-noun

գլխացաւաւք = գլխացաւօք

Armenian: գլխացավ (glxacʻav)

գլուխ (glux) + -ա- (-a-) + ցաւիմ (cʻawim)


փողացաւ

head

փողացաւ • (pʻołacʻaw)

xcl-adj

փողացաւ • (pʻołacʻaw)

pʻołacʻaw (romanization)
փողացաւ (nominative singular)
փողացաւք (nominative plural)
փողացաւի (genitive singular)
փողացաւաց (genitive plural)
փողացաւի (dative singular)
փողացաւաց (dative plural)
փողացաւ (accusative singular)
փողացաւս (accusative plural)
փողացաւէ (ablative singular)
փողացաւաց (ablative plural)
փողացաւաւ (instrumental singular)
փողացաւի (locative singular)
փողացաւս (locative plural)
փողացաւ (nominative singular)
փողացաւք (nominative plural)
փողացաւոյ (genitive singular)
փողացաւոց (genitive plural)
փողացաւոյ (dative singular)
փողացաւոց (dative plural)
փողացաւ (accusative singular)
փողացաւս (accusative plural)
փողացաւոյ (ablative singular)
փողացաւոց (ablative plural)
փողացաւով (instrumental singular)
փողացաւովք (instrumental plural)
փողացաւ (locative singular)
փողացաւս (locative plural)

xcl-decl-noun

փողացաւաւք = փողացաւօք

փող (pʻoł) + -ա- (-a-) + ցաւիմ (cʻawim), ցաւ (cʻaw)


փողացաւ

head

փողացաւ • (pʻołacʻaw)

xcl-noun

փողացաւ • (pʻołacʻaw)

xcl-decl-noun

փողացաւաւք = փողացաւօք

desc

Middle Armenian: փողցաւ (pʻoġcʻaw), փողայցաւ (pʻoġaycʻaw)

Armenian: փողացավ (pʻoġacʻav)


սափրեմ

head

սափրեմ • (sapʻrem)

xcl-verb

սափրեմ • (sapʻrem)

sapʻrem (romanization)
սափրել (infinitive)
սափրեցեալ (participle)
սափրեալ (participle)
սափրեց- (stem)
սափրեմ (first-person indicative present singular)
սափրես (indicative present second-person singular)
սափրէ (indicative present singular third-person)
սափրեմք (first-person indicative plural present)
սափրէք (indicative plural present second-person)
սափրեն (indicative plural present third-person)
սափրէի (first-person imperfect indicative singular)
սափրեի (sapʻrēi, sapʻrei*) (first-person imperfect indicative singular)
սափրէիր (imperfect indicative second-person singular)
սափրեիր (sapʻrēir, sapʻreir*) (imperfect indicative second-person singular)
սափրէր (imperfect indicative singular third-person)
սափրէաք (first-person imperfect indicative plural)
սափրեաք (sapʻrēakʻ, sapʻreakʻ*) (first-person imperfect indicative plural)
սափրէիք (imperfect indicative plural second-person)
սափրեիք (sapʻrēikʻ, sapʻreikʻ*) (imperfect indicative plural second-person)
սափրէին (imperfect indicative plural third-person)
սափրեին (sapʻrēin, sapʻrein*) (imperfect indicative plural third-person)
սափրեցի (aorist first-person indicative singular)
սափրեցեր (aorist indicative second-person singular)
սափրեաց (aorist indicative singular third-person)
սափրեցաք (aorist first-person indicative plural)
սափրեցէք (aorist indicative plural second-person)
սափրեցիք (aorist indicative plural second-person)
սափրեցին (aorist indicative plural third-person)
սափրիցեմ (first-person present singular subjunctive)
սափրիցես (present second-person singular subjunctive)
սափրիցէ (present singular subjunctive third-person)
սափրիցեմք (first-person plural present subjunctive)
սափրիցէք (plural present second-person subjunctive)
սափրիցեն (plural present subjunctive third-person)
սափրեցից (aorist first-person singular subjunctive)
սափրեսցես (aorist second-person singular subjunctive)
սափրեսցէ (aorist singular subjunctive third-person)
սափրեսցուք (aorist first-person plural subjunctive)
սափրեսջիք (aorist plural second-person subjunctive)
սափրեսցեն (aorist plural subjunctive third-person)
սափրեա՛ (imperative rare singular)
սափրեցէ՛ք (imperative plural rare)
սափրեսջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
սափրեսջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ սափրեր (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ սափրէք (imperative plural prohibitive rare)
սափրել (infinitive)
սափրիլ (sapʻrel, sapʻril*) (infinitive)
սափրեցեալ (participle)
սափրեալ (participle)
սափրեց- (stem)
սափրիմ (first-person indicative present singular)
սափրիս (indicative present second-person singular)
սափրի (indicative present singular third-person)
սափրիմք (first-person indicative plural present)
սափրիք (indicative plural present second-person)
սափրին (indicative plural present third-person)
սափրէի (first-person imperfect indicative singular)
սափրէիր (imperfect indicative second-person singular)
սափրէր (imperfect indicative singular third-person)
սափրիւր (imperfect indicative singular third-person)
սափրէաք (first-person imperfect indicative plural)
սափրէիք (imperfect indicative plural second-person)
սափրէին (imperfect indicative plural third-person)
սափրեցայ (aorist first-person indicative singular)
սափրեցար (aorist indicative second-person singular)
սափրեցաւ (aorist indicative singular third-person)
սափրեցաք (aorist first-person indicative plural)
սափրեցայք (aorist indicative plural second-person)
սափրեցան (aorist indicative plural third-person)
սափրիցիմ (first-person present singular subjunctive)
սափրիցիս (present second-person singular subjunctive)
սափրիցի (present singular subjunctive third-person)
սափրիցիմք (first-person plural present subjunctive)
սափրիցիք (plural present second-person subjunctive)
սափրիցին (plural present subjunctive third-person)
սափրեցայց (aorist first-person singular subjunctive)
սափրեսցիս (aorist second-person singular subjunctive)
սափրեսցի (aorist singular subjunctive third-person)
սափրեսցուք (aorist first-person plural subjunctive)
սափրեսջիք (aorist plural second-person subjunctive)
սափրեսցին (aorist plural subjunctive third-person)
սափրեա՛ց (imperative rare singular)
սափրեցարո՛ւք (imperative plural rare)
սափրեսջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
սափրեսջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ սափրիր (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ սափրիք (imperative plural prohibitive rare)

xcl-conj

active

սափրեցեալ, սափրեալ

սափրէի, սափրեի*

սափրէիր, սափրեիր*

սափրէաք, սափրեաք*

սափրէիք, սափրեիք*

սափրէին, սափրեին*

սափրեցէք, սափրեցիք

mediopassive

սափրել, սափրիլ*

սափրեցեալ, սափրեալ

սափրէր, սափրիւր

սափրեցարո՛ւք

→ Armenian: սափրել (sapʻrel)

From Classical Syriac ܣܦܪ (spr /sappar/, “he shaved”).


շալակ

head

շալակ • (šalak)

xcl-noun

շալակ • (šalak)

šalak (romanization)
շալակ (nominative singular)
շալակք (nominative plural)
շալակի (genitive singular)
շալակաց (genitive plural)
շալակի (dative singular)
շալակաց (dative plural)
շալակ (accusative singular)
շալակս (accusative plural)
շալակէ (ablative singular)
շալակաց (ablative plural)
շալակաւ (instrumental singular)
շալակի (locative singular)
շալակս (locative plural)

xcl-decl-noun

շալակաւք = շալակօք

Middle Armenian: շալակ (šalak)

desctree

Armenian: շալակ (šalak)
→ Azerbaijani: şele
→ Turkish: şeleg, şelek, şele
→ Udi: шӏалакӏ (š:alaḳ)

Probably borrowed from Iranian together with Arabic شَلَّاق (šallāq, “beggar’s knapsack”), but the details are uncertain. See the Arabic for more.


վէրք

head

վէրք • (vērkʻ) pl

xcl-noun

վէրք • (vērkʻ) pl

vērkʻ (romanization)
վէրք (nominative plural-only)
վիրաց (genitive plural-only)
վիրաց (dative plural-only)
վէրս (accusative plural-only)
վիրաց (ablative plural-only)
վիրաւք = վիրօք (virawkʻ = virōkʻ) (instrumental plural-only)
վէրս (locative plural-only)

xcl-decl-noun-pl

վիրաւք = վիրօք

→ Armenian: վերք (verkʻ)

Borrowed from Iranian *vaiδa-, which is cognate with Sanskrit वेध (védha, “piercing; wounding, a wound”), from विधति (vídhyati, “to pierce, stab”).


սկաւառակ

head

սկաւառակ • (skawaṙak)

xcl-noun

սկաւառակ • (skawaṙak)

skawaṙak (romanization)
սկաւառակ (nominative singular)
սկաւառակք (nominative plural)
սկաւառակի (genitive singular)
սկաւառակաց (genitive plural)
սկաւառակի (dative singular)
սկաւառակաց (dative plural)
սկաւառակ (accusative singular)
սկաւառակս (accusative plural)
սկաւառակէ (ablative singular)
սկաւառակաց (ablative plural)
սկաւառակաւ (instrumental singular)
սկաւառակի (locative singular)
սկաւառակս (locative plural)

xcl-decl-noun

սկաւառակաւք = սկաւառակօք

→ Armenian: սկավառակ (skavaṙak)

An Iranian borrowing. Compare Persian سکوره (sokôra) and see it for more. Doublet of սկեւռին (skewṙin).

Փարիսեցի կոյր, սրբեա նախ զներքին բաժակին եւ զսկաւառակին, զի լինիցի եւ արտաքինն նոցա սուրբ։

Thou blind Pharisee, cleanse first that [which is] within the cup and platter, that the outside of them may be clean also.

Pʻarisecʻi koyr, srbea nax znerkʻin bažakin ew zskawaṙakin, zi linicʻi ew artakʻinn nocʻa surb.


ծեփ

head

ծեփ • (cepʻ)

xcl-noun

ծեփ • (cepʻ)

cepʻ (romanization)
ծեփ (nominative singular)
ծեփք (nominative plural)
ծեփոյ (genitive singular)
ծեփոց (genitive plural)
ծեփոյ (dative singular)
ծեփոց (dative plural)
ծեփ (accusative singular)
ծեփս (accusative plural)
ծեփոյ (ablative singular)
ծեփոց (ablative plural)
ծեփով (instrumental singular)
ծեփովք (instrumental plural)
ծեփ (locative singular)
ծեփս (locative plural)

xcl-decl-noun

plural instrumental <i class="Armn mention" lang="xcl">ծեփօք</i> (cepʻōkʻ) is also attested

Armenian: ծեփ (cepʻ)

From Old Georgian წებო (c̣ebo, “gum, glue”). For the correspondence of the endings compare Old Armenian թեփ (tʻepʻ) ~ Georgian თებო (tebo).

Lo, when the wall is fallen, shall it not be said unto you, Where [is] the daubing wherewith ye have daubed.

5th century, Bible, Ezekiel 13.12.Եւ ահա կործանեցաւ որմն․ եւ ո՞չ եւս ասասցեն ցձեզ, թէ՝ Ո՞ւր է ծեփն ձեր զոր ծեփեցէքն։


տաղախ

head

տաղախ • (tałax)

xcl-noun

տաղախ • (tałax)

Armenian: տաղախ (taġax)

Of unknown origin. Rare in Armenian. Related to Georgian ტალახი (ṭalaxi, “clay, mud; adobe”), and possibly dialectal Armenian տալախ (talax), տալաղ (talaġ, “coagulated, clotted”). Ačaṙyan derives տաղախ (tałax) from Georgian-Zan, because the word is more widespread there and may have a native origin: compare Georgian ტალა (ṭala, “pus from bad tooth”). The similarity with Arabic طَلْخ (ṭalḵ, “muddy water”), which represents a rare metathesis of the known root ل ط خ (l-ṭ-ḵ), is accidental.

unk

unknown

ar-root

ل ط خ (l-ṭ-ḵ)

Եւ էր ժամ զի օգնէր եղբօր իւրում` կրելով զզէնն ի ձեռին իւրում, եւ միւսով ձեռամբն տայր ցեղբայր իւր զխիճն կամ զտաղախ։
Ew ēr žam zi ōgnēr ełbōr iwrum` krelov zzēnn i jeṙin iwrum, ew miwsov jeṙambn tayr cʻełbayr iwr zxičn kam ztałax.


ագարակաբաշխ

head

ագարակաբաշխ • (agarakabašx)

xcl-noun

ագարակաբաշխ • (agarakabašx)

agarakabašx (romanization)
ագարակաբաշխ (nominative singular)
ագարակաբաշխք (nominative plural)
ագարակաբաշխի (genitive singular)
ագարակաբաշխաց (genitive plural)
ագարակաբաշխի (dative singular)
ագարակաբաշխաց (dative plural)
ագարակաբաշխ (accusative singular)
ագարակաբաշխս (accusative plural)
ագարակաբաշխէ (ablative singular)
ագարակաբաշխաց (ablative plural)
ագարակաբաշխաւ (instrumental singular)
ագարակաբաշխի (locative singular)
ագարակաբաշխս (locative plural)

xcl-decl-noun

ագարակաբաշխք

ագարակաբաշխի

ագարակաբաշխաց

ագարակաբաշխի

ագարակաբաշխաց

ագարակաբաշխս

ագարակաբաշխէ

ագարակաբաշխաց

ագարակաբաշխաւ

ագարակաբաշխաւք = ագարակաբաշխօք

ագարակաբաշխի

ագարակաբաշխս

From ագարակ (agarak) + -ա- (-a-) + բաշխեմ (bašxem). Calque of Ancient Greek ἀγρονόμος (agronómos).


շամբ

head

շամբ • (šamb)

xcl-noun

շամբ • (šamb)

šamb (romanization)
շամբ (nominative singular)
շամբք (nominative plural)
շամբի (genitive singular)
շամբից (genitive plural)
շամբի (dative singular)
շամբից (dative plural)
շամբ (accusative singular)
շամբս (accusative plural)
շամբէ (ablative singular)
շամբից (ablative plural)
շամբիւ (instrumental singular)
շամբիւք (instrumental plural)
շամբի (locative singular)
շամբս (locative plural)

desctree

Armenian: շամբ (šamb)
→ Azerbaijani: şam (Karabakh)

The origin is unknown. Related to Georgian შამბი (šambi, “reed”), Bats შამბ (šamb) and probably Adyghe щэмбар (śɛmbar), Kabardian шамбыр (šambər, “bamboo”).

unk

unknown


տիկ

tik (romanization)
տիկ (nominative singular)
տիկք (nominative plural)
տկի (genitive singular)
տկաց (genitive plural)
տկի (dative singular)
տկաց (dative plural)
տիկ (accusative singular)
տիկս (accusative plural)
տկէ (ablative singular)
տկաց (ablative plural)
տկաւ (instrumental singular)
տկաւք = տկօք (tkawkʻ = tkōkʻ) (instrumental plural)
տկի (locative singular)
տիկս (locative plural)

xcl-decl-noun

տկաւք = տկօք

Armenian: տիկ (tik)

→ Old Georgian: ტიკი (ṭiḳi)

Georgian: ტიკი (ṭiḳi)

desc

→ Udi: тӏикӏ (ṭiḳ)

→ Udi: тӏикӏ (ṭiḳ)

⇒ Middle Armenian: տկճոր (tkčor)

→ Assyrian Neo-Aramaic: ܩܘܟܘܪ (kūčūr)

→ Georgian: ტიკჭორა (ṭiḳč̣ora)

The origin is uncertain. Traditionally explained as "goat (skin)" and connected with Proto-West Germanic *tigā (“she-goat”), *tikkīn (“kid, young goat”, diminutive), Laconian Ancient Greek δίζα (díza, “goat”), and derived from Proto-Indo-European *digʰ- (“goat”), but that would rather give *տիգ (*tig). Similar words are found in non-Indo-European languages: Old Georgian თიკანი (tiḳani, “kid, young goat”), Proto-Avaro-Andian *ṭuka (“he-goat”), Proto-Tsezian *ṭiġ̥₁a (“he-goat”), Proto-Turkic *teke (“he-goat”). The interrelationship of these forms is uncertain. Finally, note the group of Semitic words meaning "wineskin" or "goatskin": Imperial Aramaic 𐡆𐡒 (zq), Jewish Palestinian Aramaic, Jewish Literary Aramaic, Jewish Babylonian Aramaic זִיקָּא (ziqqā), Classical Syriac ܙܩܐ (zeqqā), Arabic زِقّ (ziqq), Akkadian 𒋢𒍣𒄣 (^(KUŠ)zi-qu /ziqqu/).

cog

skin (vessel made of animal skin (such as goatskin), used for holding liquids such as wine (wineskin), water (waterskin), oil, etc.)


յուռութ

head

յուռութ • (yuṙutʻ)

xcl-noun

յուռութ • (yuṙutʻ)

yuṙutʻ (romanization)
յուռութ (nominative singular)
յուռութք (nominative plural)
յուռթի (genitive singular)
յուռթից (genitive plural)
յուռթի (dative singular)
յուռթից (dative plural)
յուռութ (accusative singular)
յուռութս (accusative plural)
յուռթէ (ablative singular)
յուռթից (ablative plural)
յուռթիւ (instrumental singular)
յուռթիւք (instrumental plural)
յուռթի (locative singular)
յուռութս (locative plural)
an o-type յուռթոց  is also attested

xcl-decl-noun

an o-type <i class="Armn mention" lang="xcl">յուռթոց</i> (yuṙtʻocʻ) is also attested

→ Armenian: հուռութ (huṙutʻ)

unk

unknown


զմռնիտեան քար

head

զմռնիտեան քար

զմռնիտեան քար • (zmṙnitean kʻar)

xcl-noun

զմռնիտեան քար

զմռնիտեան քար • (zmṙnitean kʻar)

→ Armenian: զմռնիտ (zmṙnit)

From Ancient Greek σμυρνίτης / σμιρίτης / σμυρίτης λίθος (smurnítēs / smirítēs / smurítēs líthos, “emery, smyrite stone”), from σμύρις (smúris). զմռնիտեան (zmṙnitean) is formed as unattested *զմռնիտ (*zmṙnit) + -եան (-ean).

bor

σμυρνίτης / σμιρίτης / σμυρίτης λίθος

Ասէ զկապ եւ զյօդ նորա քար զմռնիտեան, զի քարդ այդ խստագոյն է քան զամենայն քար

13th century, Yovhannēs Vanakan Vardapet Tawušecʻi, Meknutʻiwn grocʻn Yobay [Commentary on the Book of Job]

Asē zkap ew zyōd nora kʻar zmṙnitean, zi kʻard ayd xstagoyn ē kʻan zamenayn kʻar


կուպր

head

կուպր • (kupr)

xcl-noun

կուպր • (kupr)

kupr (romanization)
կուպր (nominative singular uncountable)
կպրոյ (genitive singular uncountable)
կպրոյ (dative singular uncountable)
կուպր (accusative singular uncountable)
կպրոյ (ablative singular uncountable)
կպրով (instrumental singular uncountable)
կուպր (locative singular uncountable)
կուպր (nominative singular uncountable)
կպեր (genitive singular uncountable)
կպեր (dative singular uncountable)
կուպր (accusative singular uncountable)
կպերէ (ablative singular uncountable)
կպերբ (instrumental singular uncountable)
կպեր (locative singular uncountable)

desctree

Armenian: կուպր (kupr)
→ Georgian: კუპრი (ḳuṗri)
→ Bats: კუპრ (ḳuṗr)

A Semitic borrowing: compare Akkadian 𒇒𒌓𒀀 (kupru, “bitumen, pitch”), whence Aramaic כּוּפְרָא / ܟܘܦܪܐ (kūp̄rā, “pitch, tar; asphalt”) and Arabic كُفْر (kufr, “pitch, tar”).

cog

Aramaic כּוּפְרָא

Եւ ասեն այր ցընկեր իւր․ Եկայք արկցուք աղիւս եւ թրծեսցուք զայն հրով։ Եւ եղեւ նոցա աղիւսն ի տեղի քարի, եւ կուպր ի տեղի շաղախոյ։

And they said to one another, “Come, let us make bricks, and burn them thoroughly.” And they had brick for stone, and bitumen for mortar.

Ew asen ayr cʻənker iwr; Ekaykʻ arkcʻukʻ ałiws ew tʻrcescʻukʻ zayn hrov. Ew ełew nocʻa ałiwsn i tełi kʻari, ew kupr i tełi šałaxoy.


դահանակ

Middle Armenian: դահակն (dahakn)

→ Armenian: դահանակ (dahanak)

Borrowed from a Middle Iranian cognate of Persian دهنه (dahana).

Եւ ոսկի երկրին այնորիկ ազնիւ․ եւ անդ է սուտակն եւ ակն դահանակ։

And the gold of that land is good, there also is sutakn and dahanak.

Ew oski erkrin aynorik azniw; ew and ē sutakn ew akn dahanak.

Եւ ամենայն հրապարակքն Երուսաղեմի բիւրեղ եւ դահանակ եւ սարդիոն ակամբք կազմեսցին։

And the streets of Jerusalem shall be paved with beryl and dahanak and sardion.

Ew amenayn hraparakkʻn Erusałemi biwreł ew dahanak ew sardion akambkʻ kazmescʻin.

a gem resembling an emerald, probably malachite


բորակ

borak (romanization)
բորակ (nominative singular)
բորակք (nominative plural)
բորակի (genitive singular)
բորակաց (genitive plural)
բորակի (dative singular)
բորակաց (dative plural)
բորակ (accusative singular)
բորակս (accusative plural)
բորակէ (ablative singular)
բորակաց (ablative plural)
բորակաւ (instrumental singular)
բորակի (locative singular)
բորակս (locative plural)

xcl-decl-noun

բորակաւք = բորակօք

Armenian: բորակ (borak)

From Middle Iranian *bōrak. See Persian بوره (bure) for more.

Եթէ լուասցիս բարակաւ, եւ յաճախեսցես քեզ աճառ, սակայն ծրդեալ կաս յանիրաւութիւնս քո առաջի իմ, ասէ Տէր Տէր։
Etʻē luascʻis barakaw, ew yačaxescʻes kʻez ačaṙ, sakayn crdeal kas yanirawutʻiwns kʻo aṙaǰi im, asē Tēr Tēr.

Though thou shouldest wash thyself with nitre, and multiply to thyself soap, still thou art stained by thine iniquities before me, saith the Lord.

Translation by Brenton Septuagint Translation

Ես ետ հրաման բերել աղ եւ բորակ եւ բարկ քացախ, եւ ընկենուլ զնա յորսայս, եւ դնել փող եղեգան ի քիթս նորա, եւ արկանել զայն ընդ քիթս նորա։

5th century, Agatʻangełos, Patmutʻiwn Hayocʻ [History of the Armenians] 106

Translation by R. W. Thomson
And he ordered salt and borax and rough vinegar to be brought, and for him to be turned on his back, his head to be placed in a carpenter's vice, and a reed tube to be put in his nose, and this liquid to be poured down his nose.

Es et hraman berel ał ew borak ew bark kʻacʻax, ew ənkenul zna yorsays, ew dnel pʻoł ełegan i kʻitʻs nora, ew arkanel zayn ənd kʻitʻs nora.

նիտրոն = բորակ
nitron = borak
νίτρον (nítron) = borak


գումարեմ

head

գումարեմ • (gumarem)

xcl-verb

գումարեմ • (gumarem)

gumarem (romanization)
գումարել (infinitive)
գումարեցեալ (participle)
գումարեալ (participle)
գումարեց- (stem)
գումարեմ (first-person indicative present singular)
գումարես (indicative present second-person singular)
գումարէ (indicative present singular third-person)
գումարեմք (first-person indicative plural present)
գումարէք (indicative plural present second-person)
գումարեն (indicative plural present third-person)
գումարէի (first-person imperfect indicative singular)
գումարեի (gumarēi, gumarei*) (first-person imperfect indicative singular)
գումարէիր (imperfect indicative second-person singular)
գումարեիր (gumarēir, gumareir*) (imperfect indicative second-person singular)
գումարէր (imperfect indicative singular third-person)
գումարէաք (first-person imperfect indicative plural)
գումարեաք (gumarēakʻ, gumareakʻ*) (first-person imperfect indicative plural)
գումարէիք (imperfect indicative plural second-person)
գումարեիք (gumarēikʻ, gumareikʻ*) (imperfect indicative plural second-person)
գումարէին (imperfect indicative plural third-person)
գումարեին (gumarēin, gumarein*) (imperfect indicative plural third-person)
գումարեցի (aorist first-person indicative singular)
գումարեցեր (aorist indicative second-person singular)
գումարեաց (aorist indicative singular third-person)
գումարեցաք (aorist first-person indicative plural)
գումարեցէք (aorist indicative plural second-person)
գումարեցիք (aorist indicative plural second-person)
գումարեցին (aorist indicative plural third-person)
գումարիցեմ (first-person present singular subjunctive)
գումարիցես (present second-person singular subjunctive)
գումարիցէ (present singular subjunctive third-person)
գումարիցեմք (first-person plural present subjunctive)
գումարիցէք (plural present second-person subjunctive)
գումարիցեն (plural present subjunctive third-person)
գումարեցից (aorist first-person singular subjunctive)
գումարեսցես (aorist second-person singular subjunctive)
գումարեսցէ (aorist singular subjunctive third-person)
գումարեսցուք (aorist first-person plural subjunctive)
գումարեսջիք (aorist plural second-person subjunctive)
գումարեսցեն (aorist plural subjunctive third-person)
գումարեա՛ (imperative rare singular)
գումարեցէ՛ք (imperative plural rare)
գումարեսջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
գումարեսջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ գումարեր (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ գումարէք (imperative plural prohibitive rare)
գումարել (infinitive)
գումարիլ (gumarel, gumaril*) (infinitive)
գումարեցեալ (participle)
գումարեալ (participle)
գումարեց- (stem)
գումարիմ (first-person indicative present singular)
գումարիս (indicative present second-person singular)
գումարի (indicative present singular third-person)
գումարիմք (first-person indicative plural present)
գումարիք (indicative plural present second-person)
գումարին (indicative plural present third-person)
գումարէի (first-person imperfect indicative singular)
գումարէիր (imperfect indicative second-person singular)
գումարէր (imperfect indicative singular third-person)
գումարիւր (imperfect indicative singular third-person)
գումարէաք (first-person imperfect indicative plural)
գումարէիք (imperfect indicative plural second-person)
գումարէին (imperfect indicative plural third-person)
գումարեցայ (aorist first-person indicative singular)
գումարեցար (aorist indicative second-person singular)
գումարեցաւ (aorist indicative singular third-person)
գումարեցաք (aorist first-person indicative plural)
գումարեցայք (aorist indicative plural second-person)
գումարեցան (aorist indicative plural third-person)
գումարիցիմ (first-person present singular subjunctive)
գումարիցիս (present second-person singular subjunctive)
գումարիցի (present singular subjunctive third-person)
գումարիցիմք (first-person plural present subjunctive)
գումարիցիք (plural present second-person subjunctive)
գումարիցին (plural present subjunctive third-person)
գումարեցայց (aorist first-person singular subjunctive)
գումարեսցիս (aorist second-person singular subjunctive)
գումարեսցի (aorist singular subjunctive third-person)
գումարեսցուք (aorist first-person plural subjunctive)
գումարեսջիք (aorist plural second-person subjunctive)
գումարեսցին (aorist plural subjunctive third-person)
գումարեա՛ց (imperative rare singular)
գումարեցարո՛ւք (imperative plural rare)
գումարեսջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
գումարեսջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ գումարիր (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ գումարիք (imperative plural prohibitive rare)

xcl-conj

active

գումարեցեալ, գումարեալ

գումարէի, գումարեի*

գումարէիր, գումարեիր*

գումարէաք, գումարեաք*

գումարէիք, գումարեիք*

գումարէին, գումարեին*

գումարեցէք, գումարեցիք

գումարեսցուք

գումարեսջի՛ր

գումարեսջի՛ք

մի՛ գումարեր

մի՛ գումարէք

mediopassive

գումարել, գումարիլ*

գումարեցեալ, գումարեալ

գումարէր, գումարիւր

գումարեսցուք

գումարեցարո՛ւք

գումարեսջի՛ր

գումարեսջի՛ք

մի՛ գումարիր

մի՛ գումարիք

→ Armenian: գումարել (gumarel)

գումարեաց եդ ի ձեռին որդւոյն իւրում Նաբուկոդրոսորայ, որ այնուհետեւ ի չափ իսկ հասակի հասեալ էր, մասն ինչ ի զօրացն

5th century, Eusebius of Caesarea, Chronicon I.65–66

Translation by Robert Bedrosian
he put part of the troops he had assembled under the control of his son, Nebuchadnezzar, who had reached maturity

gumareacʻ ed i jeṙin ordwoyn iwrum Nabukodrosoray, or aynuhetew i čʻapʻ isk hasaki haseal ēr, masn inčʻ i zōracʻn

(transitive) to assemble; to convoke; to gather together

(mediopassive, intransitive) to assemble together, gather together

(mediopassive, intransitive) to be astonished, amazed, surprised, confused


կլափն

head

կլափն • (klapʻn)

xcl-noun

կլափն • (klapʻn)

klapʻn (romanization)
կլափն (nominative singular uncountable)
կլափին (genitive singular uncountable)
կլափին (dative singular uncountable)
կլափն (accusative singular uncountable)
կլափնէ (*klapʻnē) (ablative singular uncountable)
կլափամբ (instrumental singular uncountable)
կլափին (locative singular uncountable)

desctree

Middle Armenian: կլափ (klapʻ)
Armenian: կլափ (klapʻ)

Probably a sound-symbolic formation based on կլանեմ (klanem) and լափեմ (lapʻem).


պատշգամ

head

պատշգամ • (patšgam)

xcl-noun

պատշգամ • (patšgam)

patšgam (romanization)
պատշգամ (nominative singular)
պատշգամք (nominative plural)
պատշգամի (genitive singular)
պատշգամաց (genitive plural)
պատշգամի (dative singular)
պատշգամաց (dative plural)
պատշգամ (accusative singular)
պատշգամս (accusative plural)
պատշգամէ (ablative singular)
պատշգամաց (ablative plural)
պատշգամաւ (instrumental singular)
պատշգամի (locative singular)
պատշգամս (locative plural)

xcl-decl-noun

պատշգամաւք = պատշգամօք

desc

→ Armenian: պատշգամբ (patšgamb), պատշգամ (patšgam)

An Iranian borrowing: compare Middle Persian 𐫛𐫅𐫏𐫢𐫞𐫖𐫁 (pdyšqmb /padiškamb/, “room”) and Persian پشکم (paškam, “porch, portico”). Ultimately from Proto-Iranian *pati-škamba-.

cog

Եւ ել ի պատշգամն, եւ անց ընդ վանդակապատսն, եւ փակեաց զդուրս վերնատանն ընդդէմ նորա եւ աղխեաց։
Ew el i patšgamn, ew ancʻ ənd vandakapatsn, ew pʻakeacʻ zdurs vernatann ənddēm nora ew ałxeacʻ.

And Aod went out to the porch, and passed out by the appointed guards, and shut the doors of the chamber upon him, and locked them.


երանք

erankʻ (romanization)
երանք (nominative plural-only)
երանաց (genitive plural-only)
երանաց (dative plural-only)
երանս (accusative plural-only)
երանաց (ablative plural-only)
երանաւք = երանօք (eranawkʻ = eranōkʻ) (instrumental plural-only)
երանս (locative plural-only)

xcl-decl-noun-pl

երանաւք = երանօք

→ Armenian: երանք (erankʻ)

A Middle Iranian borrowing + -ք (-kʻ), ultimately from Proto-Iranian *rā́nah.

Եւ եդ ծառայն Աբրաամու զձեռն իւր ընդ երանաւք տեառն իւրոյ եւ երդուաւ նմա վասն բանիս այսորիկ։
Ew ed caṙayn Abraamu zjeṙn iwr ənd eranawkʻ teaṙn iwroy ew erduaw nma vasn banis aysorik.

And the servant put his hand under the thigh of his master Abraam, and swore to him concerning this matter.

զի յորժամ ի ձի հեծեալ էր, երան բարձի նորա ոչ յանձին և ի ծունկն ոչ հասանէր, այլ ի բացեայ կայ ի ձիոյ անտի
zi yoržam i ji heceal ēr, eran barji nora očʻ yanjin ew i cunkn očʻ hasanēr, ayl i bacʻeay kay i jioy anti

5th century, Pʻawstos Buzand, Hayoc Patmutʻiwnʻ [History of the Armenians] V.43

whenever he rode on horseback, his legs were not [held] close and did not touch up to the knee, but stuck out from the horse


սանտր

santr (romanization)
սանտր (nominative singular)
սանտրք (nominative plural)
սանտրոյ (genitive singular)
սանտրոց (genitive plural)
սանտրոյ (dative singular)
սանտրոց (dative plural)
սանտր (accusative singular)
սանտրս (accusative plural)
սանտրոյ (ablative singular)
սանտրոց (ablative plural)
սանտրով (instrumental singular)
սանտրովք (instrumental plural)
սանտր (locative singular)
սանտրս (locative plural)

desc

Armenian: սանր (sanr), սանդր (sandr), սանտր (santr) — Western Armenian, dialectal, սանդերք (sanderkʻ)

Most likely inherited from the zero-grade of Proto-Indo-European *ḱent-r-om (“pointed tool”), and cognate with Ancient Greek κέντρον (kéntron, “something with a sharp point”), Albanian çandër (“forked pole”). Doublet of կենդրովն (kendrovn).

cog

Չօծան իւղով, չյարմարեցին սանտրով զհեր գլխոյ իւրեանց

5th century, Łazar Pʻarpecʻi, Patmutʻiwn Hayocʻ [History of Armenia]

Translation by Robert W. Thomson
They did not anoint themselves with perfume, they did not arrange the hair of their heads with combs.

Čʻōcan iwłov, čʻyarmarecʻin santrov zher glxoy iwreancʻ


նետընկէց

head

նետընկէց • (netənkēcʻ)

xcl-noun

նետընկէց • (netənkēcʻ)

netənkēcʻ (romanization)
նետընկէց (nominative singular)
նետընկէցք (nominative plural)
նետընկեցի (genitive singular)
նետընկեցաց (genitive plural)
նետընկեցի (dative singular)
նետընկեցաց (dative plural)
նետընկէց (accusative singular)
նետընկէցս (accusative plural)
նետընկեցէ (ablative singular)
նետընկեցաց (ablative plural)
նետընկեցաւ (instrumental singular)
նետընկեցի (locative singular)
նետընկէցս (locative plural)

xcl-decl-noun

նետընկեցաւք = նետընկեցօք

desc

→ Armenian: նետընկեց (netənkecʻ) (learned)

bowshot (distance that the arrow can travel)


վտաւան

vtawan (romanization)
վտաւան (nominative singular)
վտաւանք (nominative plural)
վտաւանի (genitive singular)
վտաւանաց (genitive plural)
վտաւանի (dative singular)
վտաւանաց (dative plural)
վտաւան (accusative singular)
վտաւանս (accusative plural)
վտաւանէ (ablative singular)
վտաւանաց (ablative plural)
վտաւանաւ (instrumental singular)
վտաւանի (locative singular)
վտաւանս (locative plural)

xcl-decl-noun

վտաւանաւք = վտաւանօք

→ Armenian: վտավան (vtavan) (learned)

→ Old Georgian: უტევანი (uṭevani)

From Parthian 𐭅𐭕𐭀𐭅𐭍𐭉 (wtʾwny, “distance of a bowshot”), ultimately probably from the preverb *wi- + *tau- (“to throw, spread, sow”), whence Ossetian ӕф-таун (æf-tawn, “to throw on; to increase; to take out, away, to pull out”).

cog

Յորժամ տեսանէ զնաւս առագաստեալս, նմանի նոցա․ ամբառնայ զթեւս ի նմանութիւն առագաստաց եւ հակառակի ընդ նաւսն․ եւ երթա վտաւանս երեսուն կամ քառասուն․ իբրեւ վաստակի, խոնարհեցուցանէ զթեւսն եւ յինքն ամբփոփէ յաշխատութենէ։
Yoržam tesanē znaws aṙagasteals, nmani nocʻa; ambaṙnay ztʻews i nmanutʻiwn aṙagastacʻ ew hakaṙaki ənd nawsn; ew ertʻa vtawans eresun kam kʻaṙasun; ibrew vastaki, xonarhecʻucʻanē ztʻewsn ew yinkʻn ambpʻopʻē yašxatutʻenē.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).5.2–3

When it [the "saw-fish"] sees ships driven by sails, it imitates them: it raises its wings like sails and competes with the ships. After racing 30 or 40 stadia, growing tired, it brings the wings down and folds them to itself because of fatigue.


կարկառ

head

կարկառ • (karkaṙ)

xcl-noun

կարկառ • (karkaṙ)

karkaṙ (romanization)
կարկառ (nominative singular)
կարկառք (nominative plural)
կարկառի (genitive singular)
կարկառաց (genitive plural)
կարկառի (dative singular)
կարկառաց (dative plural)
կարկառ (accusative singular)
կարկառս (accusative plural)
կարկառէ (ablative singular)
կարկառաց (ablative plural)
կարկառաւ (instrumental singular)
կարկառի (locative singular)
կարկառս (locative plural)

xcl-decl-noun

կարկառաւք = կարկառօք

Armenian: կաշկառ (kaškaṙ), (learned) կարկառ (karkaṙ)

desc

→ Old Georgian: კარკარი (ḳarḳari), კარკალი (ḳarḳali, “tall rock”)

The origin is uncertain. Perhaps a reduplication of կառ- (kaṙ-, “to erect, build, fix”), on which see կառչիմ (kaṙčʻim). Has been compared to Ancient Greek κάρχαρος (kárkharos, “biting, sharp, raw”), Hesychian κάρκαροι (kárkaroi, “τραχεῖς”).

cog

Բարոյախաւսն ասէ․ զանգեղէ, թէ ի բարձուանդակի եւ ի կարկառս (var. կակաջս, կակաչս, կանաչս, կականչս) եւ ի քարանձաւս եւ ի կատարս լերանց բնակէ․ եւ յորժամ կամեսցի, երթայ ի հնդիկս եւ առնու զակն դիւրածին․ եւ ակն այն ընկուզազարդ է բոլորակ։
Baroyaxawsn asē; zangełē, tʻē i barjuandaki ew i karkaṙs (var. kakaǰs, kakačʻs, kanačʻs, kakančʻs) ew i kʻaranjaws ew i katars lerancʻ bnakē; ew yoržam kamescʻi, ertʻay i hndiks ew aṙnu zakn diwracin; ew akn ayn ənkuzazard ē bolorak.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).22.3–4

Physiologus says about the vulture that it dwells in the heights and on heaps of stones and in the caves and on the summits of mountains. And when it wishes, it goes to India and takes the stone that aids in childbirth; that stone is round in the shape of a nut.


պալատն

palatn (romanization)
պալատն (nominative singular)
պալատունք (nominative plural)
պալատան (genitive singular)
պալատանց (genitive plural)
պալատան (dative singular)
պալատանց (dative plural)
պալատն (accusative singular)
պալատունս (accusative plural)
պալատանէ (ablative singular)
պալատանց (ablative plural)
պալատամբ (instrumental singular)
պալատամբք (instrumental plural)
պալատան (locative singular)
պալատունս (locative plural)

Armenian: պալատ (palat)

From Ancient Greek παλάτιον (palátion), παλάτιν (palátin), from Latin palātium.

Կոյս սուրբ տանին ընկենուն առաջի նորա, եւ նա դիմէ ի ծոց կուսին․ եւ կոյսն ջեռուցանէ եւ ածէ ի պաղատ թագաւորին։
Koys surb tanin ənkenun aṙaǰi nora, ew na dimē i cocʻ kusin; ew koysn ǰeṙucʻanē ew acē i pałat tʻagaworin.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).25.3–4

One casts a chaste virgin before it, and it rushes to the virgin's bosom; and the virgin warms and takes it to the king's palace.


բոլորակ

bolorak (romanization)
բոլորակ (nominative singular)
բոլորակք (nominative plural)
բոլորակի (genitive singular)
բոլորակաց (genitive plural)
բոլորակի (dative singular)
բոլորակաց (dative plural)
բոլորակ (accusative singular)
բոլորակս (accusative plural)
բոլորակէ (ablative singular)
բոլորակաց (ablative plural)
բոլորակաւ (instrumental singular)
բոլորակի (locative singular)
բոլորակս (locative plural)

xcl-decl-noun

բոլորակաւք = բոլորակօք

Armenian: բոլորակ (bolorak)


գնդաձև

Armenian: գնդաձեւ (gndajew)

Իսկ տեսականքն, որ սոսկ զտեսութիւնն ունին, որպիսի․ «եթէ գնդաձեւ՞ իցէ երկին», «եթէ հոգի անմա՞հ»։

second half of 5th century or 6th century, Girkʻ Pitoyicʻ [Book of Chries] X

Isk tesakankʻn, or sosk ztesutʻiwnn unin, orpisi; “etʻē gndajew icʻē erkin”, “etʻē hogi anmah”.


ոսկեքար

head

ոսկեքար • (oskekʻar)

xcl-noun

ոսկեքար • (oskekʻar)

desc

→ Armenian: ոսկեքար (oskekʻar) (learned)

From ոսկի (oski) + -ա- (-a-) + քար (kʻar). Calque of Ancient Greek χρυσόλιθος (khrusólithos).

calque

[…] զմեղեսիկն, զոսկեքարն, զբիւրեղն, զեղնգնաքարն
[…]zmełesikn, zoskekʻarn, zbiwrełn, zełngnakʻarn
Translation by Brenton Septuagint Translation
[…] and amethyst, and chrysolite, and beryl, and onyx

[…] եւթներորդն` ոսկեքար […]
[…]ewtʻnerordn` oskekʻar[…]


սրունք

srunkʻ (romanization)
սրունք (nominative plural-only)
սրնից (genitive plural-only)
սրնից (dative plural-only)
սրունս (accusative plural-only)
սրնից (ablative plural-only)
սրնիւք (instrumental plural-only)
սրունս (locative plural-only)
սրունք (nominative plural-only)
սրնոց (genitive plural-only)
սրնոց (dative plural-only)
սրունս (accusative plural-only)
սրնոց (ablative plural-only)
սրնովք (instrumental plural-only)
սրունս (locative plural-only)
սրունք (nominative plural-only)
սրանց (genitive plural-only)
սրանց (dative plural-only)
սրունս (accusative plural-only)
սրանց (ablative plural-only)
սրամբք (instrumental plural-only)
սրունս (locative plural-only)
սրունք (nominative plural-only)
սրուանց (genitive plural-only)
սրուանց (dative plural-only)
սրունս (accusative plural-only)
սրուանց (ablative plural-only)
սրուամբք (instrumental plural-only)
սրունս (locative plural-only)

→ Armenian: սրունք (srunkʻ) (learned)

From Proto-Indo-European *ḱrūs-ni- + -ք (-kʻ). Cognate with Latin crūs.


կարկեհան

karkehan (romanization)
կարկեհան (nominative singular)
կարկեհանք (nominative plural)
կարկեհանի (genitive singular)
կարկեհանաց (genitive plural)
կարկեհանի (dative singular)
կարկեհանաց (dative plural)
կարկեհան (accusative singular)
կարկեհանս (accusative plural)
կարկեհանէ (ablative singular)
կարկեհանաց (ablative plural)
կարկեհանաւ (instrumental singular)
կարկեհանի (locative singular)
կարկեհանս (locative plural)

xcl-decl-noun

կարկեհանաւք = կարկեհանօք

desc

→ Armenian: կարկեհան (karkehan) (learned)

An Iranian borrowing. See Arabic كَرْكَنْد (karkand) for more.

Եւ կարգն երկրորդ՝ կարկեհան եւ շափիղա եւ յասպիս։
Ew kargn erkrord, karkehan ew šapʻiła ew yaspis.

And the second row, a carbuncle, a sapphire, and a jasper.


ձիւթ

head

ձիւթ • (jiwtʻ)

xcl-noun

ձիւթ • (jiwtʻ)

jiwtʻ (romanization)
ձիւթ (nominative singular)
ձիւթք (nominative plural)
ձիթոյ (genitive singular)
ձիթոց (genitive plural)
ձիթոյ (dative singular)
ձիթոց (dative plural)
ձիւթ (accusative singular)
ձիւթս (accusative plural)
ձիթոյ (ablative singular)
ձիթոց (ablative plural)
ձիթով (instrumental singular)
ձիթովք (instrumental plural)
ձիւթ (locative singular)
ձիւթս (locative plural)

Armenian: ձյութ (jyutʻ)

desctree

→ Old Georgian: ძივთი (ʒivti) (or directly from Semitic)
Georgian: (Guria) ძინთი (ʒinti), (Chveneburi) ძივთი (ʒivti)

A Semitic borrowing. See Arabic زِفْت (zift) for more. For ձ- (j-) compare ձէթ (jētʻ).

Եւ ոչ դադարէին որք արկին զնոսա սպասաւորք թագաւորին ի հնոցն բորբոքելոյ նաւթիւ եւ ձիթով եւ վշով եւ որթով:

Translation by New Revised Standard Version Catholic Edition
Now the king’s servants who threw them in kept stoking the furnace with naphtha, pitch, tow, and brushwood.

Ew očʻ dadarēin orkʻ arkin znosa spasaworkʻ tʻagaworin i hnocʻn borbokʻeloy nawtʻiw ew jitʻov ew všov ew ortʻov:

pitch (a dark, extremely viscous material remaining in still after distilling crude oil and tar)


գաւաթ

head

գաւաթ • (gawatʻ)

xcl-noun

գաւաթ • (gawatʻ)

desctree

Armenian: գավաթ (gavatʻ)
→ Udi: гамат (gamat)

Ըստ իմաստուն բժշկացն, որք, զկծուագոյնս դեղոցն տալով ըմպել հիւանդաց, մեղու բազում անգամ զգաւաթն աւծանեն։

6th–7th centuries, Basil of Caesarea, Meknutʻiwn sałmosacʻ. I sałmosn aṙaǰin [Homiliae super psalmos. In ps. I] 1

Əst imastun bžškacʻn, orkʻ, zkcuagoyns dełocʻn talov əmpel hiwandacʻ, mełu bazum angam zgawatʻn awcanen.

Եւ անօրէն Փիլառտոսին հանեալ զսկաւառակ գլխոյն՝ արար գաւաթ եւ նովաւ ըմպէր գինի

1113 – 1140, Mattʻēos Uṙhayecʻi, Žamanakagrutʻiwn [Chronicle]

Translation by Ara Dostourian
His head was brought to Philaretus, and this impious man, taking the skull, made it into a cup which he used for drinking wine

Ew anōrēn Pʻilaṙtosin haneal zskawaṙak glxoyn, arar gawatʻ ew novaw əmpēr gini


շողիք

head

շողիք • (šołikʻ) pl

xcl-noun

շողիք • (šołikʻ) pl

desc

Middle Armenian: շողիք (šoġikʻ), շողինք (šoġinkʻ)

Armenian: շողիք (šoġikʻ), շողինք (šoġinkʻ), շողունք (šoġunkʻ)

From *շող (*šoł, “slime, mucus”) + -իք (-ikʻ). The root *շող (*šoł), of uncertain origin, is also found in dialectal շողուկ (šoġuk), շողոտ (šoġot), and is usually connected with շաղ (šał), շաղեմ (šałem), շաղախ (šałax).
Perhaps a Zan borrowing: compare the Laz and Mingrelian descendants of Proto-Georgian-Zan *s₁owl- (“to wet, make wet”).

cog

ի բերանոյն հոսեն շողիք․ և երանի թէ շողիս, և ոչ այլ ինչ անպատեհս

5th century, John Chrysostom, Commentary on Epistles of Paul 9.9

i beranoyn hosen šołikʻ; ew erani tʻē šołis, ew očʻ ayl inčʻ anpatehs

drool, drivel, saliva trickling from the mouth


գաւակ

gawak (romanization)
գաւակ (nominative singular)
գաւակք (nominative plural)
գաւակի (genitive singular)
գաւակաց (genitive plural)
գաւակի (dative singular)
գաւակաց (dative plural)
գաւակ (accusative singular)
գաւակս (accusative plural)
գաւակէ (ablative singular)
գաւակաց (ablative plural)
գաւակաւ (instrumental singular)
գաւակի (locative singular)
գաւակս (locative plural)

xcl-decl-noun

գաւակաւք = գաւակօք

desctree

Armenian: գավակ (gavak)
→? Turkish: kavak

desc

⇒ Middle Armenian: գաւկել (gawkel), գաւկեղ (gawkeġ)

The origin is uncertain. Related to the synonymous Georgian გავა (gava). Because of -ակ (-ak), an Iranian origin is suspected. Middle Armenian գաւ-եղ (gaw-eġ, “having a large rump”) may preserve the root *գաւ (*gaw), if it is not a misspelling of գաւկեղ (gawkeġ).
According to Ačaṙyan, the similarity with Arabic كَفَل (kafal, “rump”) is accidental.

cog

rump, hindquarters of a horse or another animal


ջրվէժ

head

ջրվէժ • (ǰrvēž)

xcl-noun

ջրվէժ • (ǰrvēž)

→ Armenian: ջրվեժ (ǰrvež) (learned)

ջուր (ǰur) + վիժեմ (vižem)

affix

ջուր (ǰur) + վիժեմ (vižem)

[…] եւ կարգեալ զռազմն ի միջոցէ մայրւոյն, որում Խոսրովակերտն ասեն՝ անցուցանէր ի վերայ դաստակերտին, մինչեւ ի լեռնակողմնն զոր Ջրվէժն կոչեն։
[…] ew kargeal zṙazmn i miǰocʻē mayrwoyn, orum Xosrovakertn asen, ancʻucʻanēr i veray dastakertin, minčʻew i leṙnakołmnn zor J̌rvēžn kočʻen.
Translation by Robert W. Thomson
[…] he extended its column from the middle of the forest called Xosrovakert, across the plain, as far as the flank of the mountain called J̌rvēž.

5th century, Łazar Pʻarpecʻi, Patmutʻiwn Hayocʻ [History of Armenia] 78


նիշտր

head

նիշտր • (ništr)

xcl-noun

նիշտր • (ništr)

ništr (romanization)
նիշտր (nominative singular)
նիշտրք (nominative plural)
նշտրոյ (genitive singular)
նշտրոց (genitive plural)
նշտրոյ (dative singular)
նշտրոց (dative plural)
նիշտր (accusative singular)
նիշտրս (accusative plural)
նշտրոյ (ablative singular)
նշտրոց (ablative plural)
նշտրով (instrumental singular)
նշտրովք (instrumental plural)
նիշտր (locative singular)
նիշտրս (locative plural)

From Middle Iranian *ništra-, formed with a base ultimately going back to Proto-Indo-Iranian *náyȷ́žʰam and the tool-suffix *-tra-. See Persian نیشتر (ništar) for more. Doublet of Middle Armenian նշտար (nštar).

Վասն առողջութեան մարմնոյ թոյլ տան նշտրով փորձել զվէրս

Vasn aṙołǰutʻean marmnoy tʻoyl tan nštrov pʻorjel zvērs


հարճ

head

հարճ • (harč)

xcl-noun

հարճ • (harč)

harč (romanization)
հարճ (nominative singular)
հարճք (nominative plural)
հարճի (genitive singular)
հարճից (genitive plural)
հարճի (dative singular)
հարճից (dative plural)
հարճ (accusative singular)
հարճս (accusative plural)
հարճէ (ablative singular)
հարճից (ablative plural)
հարճիւ (instrumental singular)
հարճիւք (instrumental plural)
հարճի (locative singular)
հարճս (locative plural)

→ Armenian: հարճ (harč) (learned)

Together with the synonymous Old Georgian ხარჭი (xarč̣i) borrowed from Middle Iranian *harč, attested as the first part of the Sassanian title for the chief eunuch / head of the harem – Middle Persian 𐭠𐭫𐭰𐭯𐭲 (ʾlcpt /arzbed/), Classical Syriac ܐܪܙܒܕ (ˀrzbd /arzbed/), Persian هرزهبد (hrzhbd /harzbad, harzbed/), Arabic هرزبد (hrzbd), هرجبد (harjbad) – formed with -pt' (/-bed/, “lord, master”) and literally meaning "woman-master, person in charge of women". First etymologized by Asatrian (apud Tafazzoli 1990). According to Asatrian the Middle Iranian word is cognate with Avestan 𐬵𐬁𐬌𐬭𐬌𐬱𐬍 (hāⁱrišī, “woman”).
For a less likely Northeast Caucasian origin see Old Georgian ხარჭი (xarč̣i).

cog

Եւ հարճն նորին որոյ էր անուն Ռեէմա, ծնաւ եւ նա զՏաբեկ եւ զԳաամ եւ զՏոքոս եւ զՄովքա:
Ew harčn norin oroy ēr anun Ṙeēma, cnaw ew na zTabek ew zGaam ew zTokʻos ew zMovkʻa:

And his concubine, whose name was Reumah, she bare also Tebah, and Gaham, and Thahash, and Maachah.


մակարդ

makard (romanization)
մակարդ (nominative singular)
մակարդք (nominative plural)
մակարդի (genitive singular)
մակարդից (genitive plural)
մակարդի (dative singular)
մակարդից (dative plural)
մակարդ (accusative singular)
մակարդս (accusative plural)
մակարդէ (ablative singular)
մակարդից (ablative plural)
մակարդիւ (instrumental singular)
մակարդիւք (instrumental plural)
մակարդի (locative singular)
մակարդս (locative plural)

desctree

Armenian: մակարդ (makard)
→ Laz: მაკათი (maǩati), მარკათი (marǩati), მაკატი (maǩaťi), მარკატი (marǩaťi)
→ Cappadocian Greek: μακάρτι (makárti)
→ Greek: μακάρτι (makárti), μακάρτ' (makárt'), μαρκάτ' (markát'), μαρκάτι (markáti), μαρκάτη (markáti)
→ Aromanian: mãrcat, marcat
→ Pontic Greek: μακάρτι (makárti), μαρκάτι (markáti), μακάρτιν (makártin), μακάρτ' (makárt')

unk

unknown

Քանզի ի սկզբանն էարկ սատանայ զայսպիսի բանս մակարդ ի կաթն մեր՝ և ապականեաց զմեզ․ իսկ այժմ խախացեալ եղաք ի ձեռն Քրիստոսի, վասն որոյ այլ ևս ո՛չ կարէ մակարդել զմեզ և վնասել։ […] Արդ՝ երկո՛ւ են՝ որ յերևելիսս ժողովեն զկաթն․ խախացն ժողովէ և պնդէ, և մակարդն կտրէ՝ ցրուէ և քացախէ։
Kʻanzi i skzbann ēark satanay zayspisi bans makard i katʻn mer, ew apakaneacʻ zmez; isk ayžm xaxacʻeal eġakʻ i jeṙn Kʻristosi, vasn oroy ayl ews óčʻ karē makardel zmez ew vnasel. […] Ard, erkú en, or yereweliss žoġoven zkatʻn; xaxacʻn žoġovē ew pndē, ew makardn ktrē, cʻruē ew kʻacʻaxē.

1325, Barseł Maškeworcʻi, Meknutʻiwn srboy Awetaranin, or əst Markosi [Commentary on Mark]

curdled milk obtained from an animal's stomach, containing (and used as) rennet

[…] իսկ որք ժլատեալք ի նորա նուէրսն բերեն աչս, եւ այնմ ցանկան, վասն այսորիկ նա մի՛ հասցէ առ այն՝ որով սպառնացաւն, այլ խափան լիցի իւր յառաջեւ նմա բազում մակարդ մեղացն իւրոց գործելոց։
[…]isk orkʻ žlatealkʻ i nora nuērsn beren ačʻs, ew aynm cʻankan, vasn aysorik na mí hascʻē aṙ ayn, orov spaṙnacʻawn, ayl xapʻan licʻi iwr yaṙaǰew nma bazum makard mełacʻn iwrocʻ gorcelocʻ.

5th century, Pʻawstos Buzand, Hayoc Patmutʻiwnʻ [History of the Armenians] IV.14

But whoever casts a covetous eye on what has been dedicated to Him and desires it shall not achieve what he threatens [to do], for this very reason , for his plan will be impeded by the great mass of sins he has committed.


ծրտեմ

crtem (romanization)
ծրտել (infinitive)
ծրտեցեալ (participle)
ծրտեալ (participle)
ծրտեց- (stem)
ծրտեմ (first-person indicative present singular)
ծրտես (indicative present second-person singular)
ծրտէ (indicative present singular third-person)
ծրտեմք (first-person indicative plural present)
ծրտէք (indicative plural present second-person)
ծրտեն (indicative plural present third-person)
ծրտէի (first-person imperfect indicative singular)
ծրտեի (crtēi, crtei*) (first-person imperfect indicative singular)
ծրտէիր (imperfect indicative second-person singular)
ծրտեիր (crtēir, crteir*) (imperfect indicative second-person singular)
ծրտէր (imperfect indicative singular third-person)
ծրտէաք (first-person imperfect indicative plural)
ծրտեաք (crtēakʻ, crteakʻ*) (first-person imperfect indicative plural)
ծրտէիք (imperfect indicative plural second-person)
ծրտեիք (crtēikʻ, crteikʻ*) (imperfect indicative plural second-person)
ծրտէին (imperfect indicative plural third-person)
ծրտեին (crtēin, crtein*) (imperfect indicative plural third-person)
ծրտեցի (aorist first-person indicative singular)
ծրտեցեր (aorist indicative second-person singular)
ծրտեաց (aorist indicative singular third-person)
ծրտեցաք (aorist first-person indicative plural)
ծրտեցէք (aorist indicative plural second-person)
ծրտեցիք (aorist indicative plural second-person)
ծրտեցին (aorist indicative plural third-person)
ծրտիցեմ (first-person present singular subjunctive)
ծրտիցես (present second-person singular subjunctive)
ծրտիցէ (present singular subjunctive third-person)
ծրտիցեմք (first-person plural present subjunctive)
ծրտիցէք (plural present second-person subjunctive)
ծրտիցեն (plural present subjunctive third-person)
ծրտեցից (aorist first-person singular subjunctive)
ծրտեսցես (aorist second-person singular subjunctive)
ծրտեսցէ (aorist singular subjunctive third-person)
ծրտեսցուք (aorist first-person plural subjunctive)
ծրտեսջիք (aorist plural second-person subjunctive)
ծրտեսցեն (aorist plural subjunctive third-person)
ծրտեա՛ (imperative rare singular)
ծրտեցէ՛ք (imperative plural rare)
ծրտեսջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
ծրտեսջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ ծրտեր (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ ծրտէք (imperative plural prohibitive rare)

xcl-conj

active

ծրտեցեալ, ծրտեալ

ծրտէի, ծրտեի*

ծրտէիր, ծրտեիր*

ծրտէաք, ծրտեաք*

ծրտէիք, ծրտեիք*

ծրտէին, ծրտեին*

ծրտեցէք, ծրտեցիք

Armenian: ծրտել (crtel)


ծիրտ

desctree

Armenian: ծերտ (cert), ծիրտ (cirt)
→ Northern Kurdish: ç’êrt, ç’îrt

unk

unknown

poop, dung, dropping (of birds, bees and flies)


մեհեան

mehean (romanization)
մեհեան (nominative singular)
մեհեանք (nominative plural)
մեհենի (genitive singular)
մեհենաց (genitive plural)
մեհենի (dative singular)
մեհենաց (dative plural)
մեհեան (accusative singular)
մեհեանս (accusative plural)
մեհենէ (ablative singular)
մեհենաց (ablative plural)
մեհենաւ (instrumental singular)
մեհենի (locative singular)
մեհեանս (locative plural)
dative
մեհեան (nominative singular)
մեհեանք (nominative plural)
մեհենի (genitive singular)
մեհենից (genitive plural)
մեհենի (dative singular)
մեհենից (dative plural)
մեհեան (accusative singular)
մեհեանս (accusative plural)
մեհենէ (ablative singular)
մեհենից (ablative plural)
մեհենիւ (instrumental singular)
մեհենիւք (instrumental plural)
մեհենի (locative singular)
մեհեանս (locative plural)

xcl-decl-noun

մեհենաւք = մեհենօք

the irregular nominative plural մեհենք (mehenkʻ) and genitive/dative/ablative plural մեհենեաց (meheneacʻ) are also attested

→ Armenian: մեհյան (mehyan) (learned)

From Iranian *miθriyāna- (“belonging to or associated with Mithra”, a substantivized adjective), ultimately from Proto-Indo-Iranian *mitrás.


վերաբերեմ

veraberem (romanization)
վերաբերել (infinitive)
վերաբերեցեալ (participle)
վերաբերեալ (participle)
վերաբերեց- (stem)
վերաբերեմ (first-person indicative present singular)
վերաբերես (indicative present second-person singular)
վերաբերէ (indicative present singular third-person)
վերաբերեմք (first-person indicative plural present)
վերաբերէք (indicative plural present second-person)
վերաբերեն (indicative plural present third-person)
վերաբերէի (first-person imperfect indicative singular)
վերաբերեի (veraberēi, veraberei*) (first-person imperfect indicative singular)
վերաբերէիր (imperfect indicative second-person singular)
վերաբերեիր (veraberēir, verabereir*) (imperfect indicative second-person singular)
վերաբերէր (imperfect indicative singular third-person)
վերաբերէաք (first-person imperfect indicative plural)
վերաբերեաք (veraberēakʻ, verabereakʻ*) (first-person imperfect indicative plural)
վերաբերէիք (imperfect indicative plural second-person)
վերաբերեիք (veraberēikʻ, verabereikʻ*) (imperfect indicative plural second-person)
վերաբերէին (imperfect indicative plural third-person)
վերաբերեին (veraberēin, veraberein*) (imperfect indicative plural third-person)
վերաբերեցի (aorist first-person indicative singular)
վերաբերեցեր (aorist indicative second-person singular)
վերաբերեաց (aorist indicative singular third-person)
վերաբերեցաք (aorist first-person indicative plural)
վերաբերեցէք (aorist indicative plural second-person)
վերաբերեցիք (aorist indicative plural second-person)
վերաբերեցին (aorist indicative plural third-person)
վերաբերիցեմ (first-person present singular subjunctive)
վերաբերիցես (present second-person singular subjunctive)
վերաբերիցէ (present singular subjunctive third-person)
վերաբերիցեմք (first-person plural present subjunctive)
վերաբերիցէք (plural present second-person subjunctive)
վերաբերիցեն (plural present subjunctive third-person)
վերաբերեցից (aorist first-person singular subjunctive)
վերաբերեսցես (aorist second-person singular subjunctive)
վերաբերեսցէ (aorist singular subjunctive third-person)
վերաբերեսցուք (aorist first-person plural subjunctive)
վերաբերեսջիք (aorist plural second-person subjunctive)
վերաբերեսցեն (aorist plural subjunctive third-person)
վերաբերեա՛ (imperative rare singular)
վերաբերեցէ՛ք (imperative plural rare)
վերաբերեսջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
վերաբերեսջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ վերաբերեր (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ վերաբերէք (imperative plural prohibitive rare)
rare
վերաբերել (infinitive)
վերաբերիլ (veraberel, veraberil*) (infinitive)
վերաբերեցեալ (participle)
վերաբերեալ (participle)
վերաբերեց- (stem)
վերաբերիմ (first-person indicative present singular)
վերաբերիս (indicative present second-person singular)
վերաբերի (indicative present singular third-person)
վերաբերիմք (first-person indicative plural present)
վերաբերիք (indicative plural present second-person)
վերաբերին (indicative plural present third-person)
վերաբերէի (first-person imperfect indicative singular)
վերաբերէիր (imperfect indicative second-person singular)
վերաբերէր (imperfect indicative singular third-person)
վերաբերիւր (imperfect indicative singular third-person)
վերաբերէաք (first-person imperfect indicative plural)
վերաբերէիք (imperfect indicative plural second-person)
վերաբերէին (imperfect indicative plural third-person)
վերաբերեցայ (aorist first-person indicative singular)
վերաբերեցար (aorist indicative second-person singular)
վերաբերեցաւ (aorist indicative singular third-person)
վերաբերեցաք (aorist first-person indicative plural)
վերաբերեցայք (aorist indicative plural second-person)
վերաբերեցան (aorist indicative plural third-person)
վերաբերիցիմ (first-person present singular subjunctive)
վերաբերիցիս (present second-person singular subjunctive)
վերաբերիցի (present singular subjunctive third-person)
վերաբերիցիմք (first-person plural present subjunctive)
վերաբերիցիք (plural present second-person subjunctive)
վերաբերիցին (plural present subjunctive third-person)
վերաբերեցայց (aorist first-person singular subjunctive)
վերաբերեսցիս (aorist second-person singular subjunctive)
վերաբերեսցի (aorist singular subjunctive third-person)
վերաբերեսցուք (aorist first-person plural subjunctive)
վերաբերեսջիք (aorist plural second-person subjunctive)
վերաբերեսցին (aorist plural subjunctive third-person)
վերաբերեա՛ց (imperative rare singular)
վերաբերեցարո՛ւք (imperative plural rare)
վերաբերեսջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
վերաբերեսջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ վերաբերիր (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ վերաբերիք (imperative plural prohibitive rare)
post-classical

xcl-conj

active

վերաբերեցեալ, վերաբերեալ

վերաբերէի, վերաբերեի*

վերաբերէիր, վերաբերեիր*

վերաբերէաք, վերաբերեաք*

վերաբերէիք, վերաբերեիք*

վերաբերէին, վերաբերեին*

վերաբերեցէք, վերաբերեցիք

վերաբերեսցես

վերաբերեսցուք

վերաբերեսջիք

վերաբերեսցեն

վերաբերիցեմք

վերաբերեցէ՛ք

վերաբերեսջի՛ր

վերաբերեսջի՛ք

մի՛ վերաբերեր

մի՛ վերաբերէք

*rare
 the aorist can also be conjugated like բերեմ (berem), with the active first person singular aorist վերաբերի (veraberi)

mediopassive

վերաբերել, վերաբերիլ*

վերաբերեցեալ, վերաբերեալ

վերաբերէր, վերաբերիւր

վերաբերեցայք

վերաբերեցայց

վերաբերեսցիս

վերաբերեսցուք

վերաբերեսջիք

վերաբերեսցին

վերաբերիցիմք

վերաբերեցարո՛ւք

վերաբերեսջի՛ր

վերաբերեսջի՛ք

մի՛ վերաբերիր

մի՛ վերաբերիք

*post-classical
 the aorist can also be conjugated like բերեմ (berem), with the active first person singular aorist վերաբերի (veraberi)

desc

Armenian: վերաբերել (veraberel), վերաբերիլ (veraberil)

From վեր (ver) + -ա- (-a-) + բերեմ (berem).


խոփ

head

խոփ • (xopʻ)

xcl-noun

խոփ • (xopʻ)

xopʻ (romanization)
խոփ (nominative singular)
խոփք (nominative plural)
խոփոյ (genitive singular)
խոփոց (genitive plural)
խոփոյ (dative singular)
խոփոց (dative plural)
խոփ (accusative singular)
խոփս (accusative plural)
խոփոյ (ablative singular)
խոփոց (ablative plural)
խոփով (instrumental singular)
խոփովք (instrumental plural)
խոփ (locative singular)
խոփս (locative plural)

desctree

Armenian: խոփ (xopʻ)
→ Turkish: hop, ḫop

Akin to Georgian ხოპი (xoṗi), ხოფი (xopi), Mingrelian ხოპი (xoṗi), ხოფი (xopi), Laz ხოპე (xop̌e). Because the Georgian-Zan words exhibit more basic meanings, Ačaṙean derives the Armenian from them. He also connects Kubachin Dargwa hob (“spade”) found only in Erckert.

Եւ էին կութք պատրաստ հնձելոյ, և կահին երեք սկեղք էին՝ խոփոյ և կացնոյ և մանգաղի յարգ հանգոյն նմին։
Ew ēin kutʻkʻ patrast hnjeloy, ew kahin erekʻ skełkʻ ēin, xopʻoy ew kacʻnoy ew mangałi yarg hangoyn nmin.

And it was near the time of vintage: and their tools were valued at three shekels for a ploughshare, and there was the same rate for the axe and the sickle.

Եւ դատեսցի ի մէջ հեթանոսաց, և յանդիմանեսցէ զժողովուրդս բազումս․ և ձուլեսցեն զսուսերս իւրեանց ի խոփս, և զսուինս իւրեանց ի մանգաղս․ ոչ առնուցու ազգ յազգի վերայ սուր, և ոչ ևս ուսանիցին տալ պատերազմ։

Translation by King James Bible
And he shall judge among the nations, and shall rebuke many people: and they shall beat their swords into plowshares, and their spears into pruninghooks: nation shall not lift up sword against nation, neither shall they learn war any more.

Ew datescʻi i mēǰ hetʻanosacʻ, ew yandimanescʻē zžołovurds bazums; ew julescʻen zsusers iwreancʻ i xopʻs, ew zsuins iwreancʻ i mangałs; očʻ aṙnucʻu azg yazgi veray sur, ew očʻ ews usanicʻin tal paterazm.


մխեմ

mxem (romanization)
մխել (infinitive)
մխեցեալ (participle)
մխեալ (participle)
մխեց- (stem)
մխեմ (first-person indicative present singular)
մխես (indicative present second-person singular)
մխէ (indicative present singular third-person)
մխեմք (first-person indicative plural present)
մխէք (indicative plural present second-person)
մխեն (indicative plural present third-person)
մխէի (first-person imperfect indicative singular)
մխեի (mxēi, mxei*) (first-person imperfect indicative singular)
մխէիր (imperfect indicative second-person singular)
մխեիր (mxēir, mxeir*) (imperfect indicative second-person singular)
մխէր (imperfect indicative singular third-person)
մխէաք (first-person imperfect indicative plural)
մխեաք (mxēakʻ, mxeakʻ*) (first-person imperfect indicative plural)
մխէիք (imperfect indicative plural second-person)
մխեիք (mxēikʻ, mxeikʻ*) (imperfect indicative plural second-person)
մխէին (imperfect indicative plural third-person)
մխեին (mxēin, mxein*) (imperfect indicative plural third-person)
մխեցի (aorist first-person indicative singular)
մխեցեր (aorist indicative second-person singular)
մխեաց (aorist indicative singular third-person)
մխեցաք (aorist first-person indicative plural)
մխեցէք (aorist indicative plural second-person)
մխեցիք (aorist indicative plural second-person)
մխեցին (aorist indicative plural third-person)
մխիցեմ (first-person present singular subjunctive)
մխիցես (present second-person singular subjunctive)
մխիցէ (present singular subjunctive third-person)
մխիցեմք (first-person plural present subjunctive)
մխիցէք (plural present second-person subjunctive)
մխիցեն (plural present subjunctive third-person)
մխեցից (aorist first-person singular subjunctive)
մխեսցես (aorist second-person singular subjunctive)
մխեսցէ (aorist singular subjunctive third-person)
մխեսցուք (aorist first-person plural subjunctive)
մխեսջիք (aorist plural second-person subjunctive)
մխեսցեն (aorist plural subjunctive third-person)
մխեա՛ (imperative rare singular)
մխեցէ՛ք (imperative plural rare)
մխեսջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
մխեսջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ մխեր (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ մխէք (imperative plural prohibitive rare)
մխել (infinitive)
մխիլ (mxel, mxil*) (infinitive)
մխեցեալ (participle)
մխեալ (participle)
մխեց- (stem)
մխիմ (first-person indicative present singular)
մխիս (indicative present second-person singular)
մխի (indicative present singular third-person)
մխիմք (first-person indicative plural present)
մխիք (indicative plural present second-person)
մխին (indicative plural present third-person)
մխէի (first-person imperfect indicative singular)
մխէիր (imperfect indicative second-person singular)
մխէր (imperfect indicative singular third-person)
մխիւր (imperfect indicative singular third-person)
մխէաք (first-person imperfect indicative plural)
մխէիք (imperfect indicative plural second-person)
մխէին (imperfect indicative plural third-person)
մխեցայ (aorist first-person indicative singular)
մխեցար (aorist indicative second-person singular)
մխեցաւ (aorist indicative singular third-person)
մխեցաք (aorist first-person indicative plural)
մխեցայք (aorist indicative plural second-person)
մխեցան (aorist indicative plural third-person)
մխիցիմ (first-person present singular subjunctive)
մխիցիս (present second-person singular subjunctive)
մխիցի (present singular subjunctive third-person)
մխիցիմք (first-person plural present subjunctive)
մխիցիք (plural present second-person subjunctive)
մխիցին (plural present subjunctive third-person)
մխեցայց (aorist first-person singular subjunctive)
մխեսցիս (aorist second-person singular subjunctive)
մխեսցի (aorist singular subjunctive third-person)
մխեսցուք (aorist first-person plural subjunctive)
մխեսջիք (aorist plural second-person subjunctive)
մխեսցին (aorist plural subjunctive third-person)
մխեա՛ց (imperative rare singular)
մխեցարո՛ւք (imperative plural rare)
մխեսջի՛ր (cohortative imperative rare singular)
մխեսջի՛ք (cohortative imperative plural rare)
մի՛ մխիր (imperative prohibitive rare singular)
մի՛ մխիք (imperative plural prohibitive rare)

xcl-conj

active

մխեցեալ, մխեալ

մխէիր, մխեիր*

մխէաք, մխեաք*

մխէիք, մխեիք*

մխէին, մխեին*

մխեցէք, մխեցիք

mediopassive

մխեցեալ, մխեալ

Armenian: մխել (mxel)

desc

→⇒? Old Georgian: მო-მუხ-ვა (mo-mux-va, “to cut, injure”)

The root is մուխ- (mux-) as evidenced by the derivatives. Since Bugge usually connected with Ancient Greek μυχός (mukhós, “the inmost part of a place”), further also with Sanskrit मुख॑ (múkha, “mouth”), Proto-Germanic *smeuganą (“to creep, slip through or into”), Lithuanian smùkti (“to glide away”), Proto-Slavic *mъknǫti (“to move”), Latvian mukt (“knock off, slip”) but reconstructing a Proto-Indo-European source accounting for all these forms or even for Armenian and Greek alone is formally and semantically difficult.
We are likely dealing with a sound-symbolic formation.

ncog

(transitive, metallurgy) to quench (to dip metal in water for hardening)