ազատ

azat (romanization)
ազատ (nominative singular)
ազատք (nominative plural)
ազատի (genitive singular)
ազատաց (genitive plural)
ազատի (dative singular)
ազատաց (dative plural)
ազատ (accusative singular)
ազատս (accusative plural)
ազատէ (ablative singular)
ազատաց (ablative plural)
ազատաւ (instrumental singular)
ազատաւք = ազատօք (azatawkʻ = azatōkʻ) (instrumental plural)
ազատի (locative singular)
ազատս (locative plural)
ազատ (nominative singular)
ազատք (nominative plural)
ազատի (genitive singular)
ազատից (genitive plural)
ազատի (dative singular)
ազատից (dative plural)
ազատ (accusative singular)
ազատս (accusative plural)
ազատէ (ablative singular)
ազատից (ablative plural)
ազատիւ (instrumental singular)
ազատիւք (instrumental plural)
ազատի (locative singular)
ազատս (locative plural)

xcl-decl-noun

ազատաւք = ազատօք

From Parthian 𐭀𐭆𐭀𐭕 (āzāt). See Persian آزاد (âzâd) for more.

ազատ Մասիս

noble; belonging to the azat class of Armenian nobility


ազատ

ազատաւք = ազատօք

Armenian: ազատ (azat)


ասպետ

aspet (romanization)
ասպետ (nominative singular)
ասպետք (nominative plural)
ասպետի (genitive singular)
ասպետաց (genitive plural)
ասպետի (dative singular)
ասպետաց (dative plural)
ասպետ (accusative singular)
ասպետս (accusative plural)
ասպետէ (ablative singular)
ասպետաց (ablative plural)
ասպետաւ (instrumental singular)
ասպետի (locative singular)
ասպետս (locative plural)
ասպետ (nominative singular)
ասպետք (nominative plural)
ասպետի (genitive singular)
ասպետից (genitive plural)
ասպետի (dative singular)
ասպետից (dative plural)
ասպետ (accusative singular)
ասպետս (accusative plural)
ասպետէ (ablative singular)
ասպետից (ablative plural)
ասպետիւ (instrumental singular)
ասպետիւք (instrumental plural)
ասպետի (locative singular)
ասպետս (locative plural)

ասպետաւք = ասպետօք

→ Armenian: ասպետ (aspet) (learned)

→ Arabic: اسباته (asbāta)

→ Byzantine Greek: ἀσπὲτ (aspèt)

PIE word
 *h₁éḱwos
 PIE word
 *pótis
Borrowed from Iranian, literally “horse-master”, ultimately from Proto-Iranian *Hácwapatiš.

(historical) aspet (Armenian hereditary title)


իշխան

head

իշխան • (išxan)

xcl-noun

իշխան • (išxan)

išxan (romanization)
իշխան (nominative singular)
իշխանք (nominative plural)
իշխանի (genitive singular)
իշխանաց (genitive plural)
իշխանի (dative singular)
իշխանաց (dative plural)
իշխան (accusative singular)
իշխանս (accusative plural)
իշխանէ (ablative singular)
իշխանաց (ablative plural)
իշխանաւ (instrumental singular)
իշխանի (locative singular)
իշխանս (locative plural)

xcl-decl-noun

իշխանաւք = իշխանօք

desctree

Armenian: իշխան (išxan)
→ English: ishkhan
→ Georgian: იშხანი (išxani)
→ Kyrgyz: ишхан (işhan)
→ Russian: ишха́н (išxán)

Borrowed from a Middle Iranian descendant of Old Iranian *xšāna-, with a prothetic vowel and metathesis; ultimately from Proto-Iranian *xšaH- (“to rule, be lord of”). Among the cognates compare especially Sogdian [script needed] (ʾγšʾwʾn /(ə)xšāwan/), [script needed] (ʾγšywny /(ə)xšēwanē/), [script needed] (ʾxšywn(y) /əxšēwanē/, “king”), further also Manichaean Parthian 𐫀𐫟𐫢𐫏𐫗𐫅 (ʾxšynd /axšēnd/, “prince”). Related to իշխեմ (išxem, “to rule”).

cog

իշխանաց իշխան, իշխան աշխարհի

the sovereign, the king; prince, crown-prince, heir-apparent

իշխան զօրուն ― išxan zōrun ― general of the army

իշխան երգոց

իշխան աշխարհի, խաւարի, մոլորութեան

the prince of darkness, satan, demon, fiend

իշխանք

իշխան լինել

to rule, to command, to be in power, in authority

իշխան առնել զոք

իշխան էր իւրոց ախտից

he was master of himself, or his own master

քում գլխոյդ չես իշխան

չէ իշխան

զիշխանի թեկն ածել

to pass oneself off for a prince; to play the grandee, to lord it

Հեղու անարգութիւն ի վերայ իշխանաց․ եւ զխոնարհս բժշկեաց։

Translation by Claude E. Cox
He pours dishonour on rulers, and he healed the humble.

Hełu anargutʻiwn i veray išxanacʻ; ew zxonarhs bžškeacʻ.

Զգունդն առաջին տայր ի ձեռն իշխանին Արծրունեաց, և նիզակակից նմա զմեծ իշխանն Մոկաց․ և զայլն ամենայն նախարարեան համահարզս երկոցունց, և զեմանայն բազմութիւն գնդին թեւս աստի և անտի կազմէր նոցա։

5th century, Ełišē, Vasn Vardanay ew Hayocʻ paterazmin [History of Vardan and the Armenian War] 6

Translation by Robert W. Thomson
The first division he entrusted to the prince of Artsrunik‘, with the great prince of Mokk‘ in support. Many other nobles he appointed as adjutants to these two, and deployed the mass of the troops on the wings to either side.

Zgundn aṙaǰin tayr i jeṙn išxanin Arcruneacʻ, ew nizakakicʻ nma zmec išxann Mokacʻ; ew zayln amenayn naxararean hamaharzs erkocʻuncʻ, ew zemanayn bazmutʻiwn gndin tʻews asti ew anti kazmēr nocʻa.

Եւ էր հրամանատար զաւրուն նորա պարսիկ ոմն իշխան՝ անուն Դատոյեան, հրամանաւ արքունի։

7th century, Sebēos, Patmutʻiwnʻ [History] 28

1999 translation by Robert W. Thomson
The commander of their force was a certain Persian prince named Datoyean, [appointed] by royal command.

Ew ēr hramanatar zawrun nora parsik omn išxan, anun Datoyean, hramanaw arkʻuni.


Խորխոռունի

head

Խորխոռունի • (Xorxoṙuni)

xcl-proper noun

Խորխոռունի • (Xorxoṙuni)

Xorxoṙuni (romanization)
Խորխոռունի (nominative singular)
Խորխոռունիք (nominative plural)
Խորխոռունւոյ (genitive singular)
Խորխոռունեաց (genitive plural)
Խորխոռունւոյ (dative singular)
Խորխոռունեաց (dative plural)
Խորխոռունի (accusative singular)
Խորխոռունիս (accusative plural)
Խորխոռունւոյ (ablative singular)
Խորխոռունեաց (ablative plural)
Խորխոռունեաւ (instrumental singular)
Խորխոռունի (locative singular)
Խորխոռունիս (locative plural)

xcl-decl-noun

Խորխոռունւոյ

Խորխոռունեաց

Խորխոռունւոյ

Խորխոռունեաց

Խորխոռունւոյ

Խորխոռունեաց

Խորխոռունեաւ

Խորխոռունեաւք = Խորխոռունեօք

Armenian: Խորխոռունի (Xorxoṙuni)

a member of the Khorkhoruni noble family


Արշակունի

head

Արշակունի • (Aršakuni)

xcl-proper noun

Արշակունի • (Aršakuni)

Aršakuni (romanization)
Արշակունի (nominative singular)
Արշակունիք (nominative plural)
Արշակունւոյ (genitive singular)
Արշակունեաց (genitive plural)
Արշակունւոյ (dative singular)
Արշակունեաց (dative plural)
Արշակունի (accusative singular)
Արշակունիս (accusative plural)
Արշակունւոյ (ablative singular)
Արշակունեաց (ablative plural)
Արշակունեաւ (instrumental singular)
Արշակունի (locative singular)
Արշակունիս (locative plural)

xcl-decl-noun

Արշակունեաւք = Արշակունեօք

A plural genitive <i class="Armn mention" lang="xcl">Արշակունւոց</i> (Aršakunwocʻ) is also attested.

desc

→ Armenian: Արշակունի (Aršakuni), Արշակունյաց (Aršakunyacʻ) (learned)


Վարաժնունի

head

Վարաժնունի • (Varažnuni)

xcl-proper noun

Վարաժնունի • (Varažnuni)

Varažnuni (romanization)
Վարաժնունի (nominative singular)
Վարաժնունիք (nominative plural)
Վարաժնունւոյ (genitive singular)
Վարաժնունեաց (genitive plural)
Վարաժնունւոյ (dative singular)
Վարաժնունեաց (dative plural)
Վարաժնունի (accusative singular)
Վարաժնունիս (accusative plural)
Վարաժնունւոյ (ablative singular)
Վարաժնունեաց (ablative plural)
Վարաժնունեաւ (instrumental singular)
Վարաժնունի (locative singular)
Վարաժնունիս (locative plural)

xcl-decl-noun

Վարաժնունւոյ

Վարաժնունեաց

Վարաժնունւոյ

Վարաժնունեաց

Վարաժնունւոյ

Վարաժնունեաց

Վարաժնունեաւ

Վարաժնունեաւք = Վարաժնունեօք

Armenian: Վարաժնունի (Varažnuni)


Արծրունի

head

Արծրունի • (Arcruni)

xcl-proper noun

Արծրունի • (Arcruni)

Arcruni (romanization)
Արծրունի (nominative singular)
Արծրունիք (nominative plural)
Արծրունւոյ (genitive singular)
Արծրունեաց (genitive plural)
Արծրունւոյ (dative singular)
Արծրունեաց (dative plural)
Արծրունի (accusative singular)
Արծրունիս (accusative plural)
Արծրունւոյ (ablative singular)
Արծրունեաց (ablative plural)
Արծրունեաւ (instrumental singular)
Արծրունի (locative singular)
Արծրունիս (locative plural)

xcl-decl-noun

Արծրունեաւք = Արծրունեօք

desc

Armenian: Արծրունի (Arcruni), արծրունյաց (arcrunyacʻ)

The ending is -ունի (-uni). The origin of the first element is unknown; it is connected with արծուի (arcui, “eagle”) in the Armenian literary tradition.

5th century, Ełišē, Vasn Vardanay ew Hayocʻ paterazmin [History of Vardan and the Armenian War] chapter 6, (1957 edition, page 116)


Մանդակունի

head

Մանդակունի • (Mandakuni)

xcl-proper noun

Մանդակունի • (Mandakuni)

Mandakuni (romanization)
Մանդակունի (nominative singular)
Մանդակունիք (nominative plural)
Մանդակունւոյ (genitive singular)
Մանդակունեաց (genitive plural)
Մանդակունւոյ (dative singular)
Մանդակունեաց (dative plural)
Մանդակունի (accusative singular)
Մանդակունիս (accusative plural)
Մանդակունւոյ (ablative singular)
Մանդակունեաց (ablative plural)
Մանդակունեաւ (instrumental singular)
Մանդակունի (locative singular)
Մանդակունիս (locative plural)

xcl-decl-noun

Մանդակունւոյ

Մանդակունեաց

Մանդակունւոյ

Մանդակունեաց

Մանդակունւոյ

Մանդակունեաց

Մանդակունեաւ

Մանդակունեաւք = Մանդակունեօք

→ Armenian: Մանդակունի (Mandakuni)

From *Մանդակ (*Mandak) + -ունի (-uni). According to tradition, from the name of the legendary founder of the family Միանդակ (Miandak), of unknown origin. According to Voskanian, from the plant name մանդակ (mandak).

unk

unknown

Mandakuni (member of an Armenian noble family)


Բագրատունի

head

Բագրատունի • (Bagratuni)

xcl-proper noun

Բագրատունի • (Bagratuni)

Bagratuni (romanization)
Բագրատունի (nominative singular)
Բագրատունիք (nominative plural)
Բագրատունւոյ (genitive singular)
Բագրատունեաց (genitive plural)
Բագրատունւոյ (dative singular)
Բագրատունեաց (dative plural)
Բագրատունի (accusative singular)
Բագրատունիս (accusative plural)
Բագրատունւոյ (ablative singular)
Բագրատունեաց (ablative plural)
Բագրատունեաւ (instrumental singular)
Բագրատունի (locative singular)
Բագրատունիս (locative plural)

xcl-decl-noun

Բագրատունւոյ

Բագրատունեաց

Բագրատունւոյ

Բագրատունեաց

Բագրատունւոյ

Բագրատունեաց

Բագրատունեաւ

Բագրատունեաւք = Բագրատունեօք

desc

Բագրատունյաց

Armenian: Բագրատունի (Bagratuni), Բագրատունյաց (Bagratunyacʻ)


ազատանի

azatani (romanization)
ազատանի (nominative singular uncountable)
ազատանւոյ (genitive singular uncountable)
ազատանւոյ (dative singular uncountable)
ազատանի (accusative singular uncountable)
ազատանւոյ (ablative singular uncountable)
ազատանւով (instrumental singular uncountable)
ազատանի (locative singular uncountable)
ազատանի (nominative singular uncountable)
ազատանոյ (genitive singular uncountable)
ազատանոյ (dative singular uncountable)
ազատանի (accusative singular uncountable)
ազատանոյ (ablative singular uncountable)
ազատանով (instrumental singular uncountable)
ազատանի (locative singular uncountable)

Armenian: ազատանի (azatani)

(collectively) the nobility, the aristocracy, the court, the members of the azat class


ոստանիկ

ostanik (romanization)
ոստանիկ (nominative singular)
ոստանիկք (nominative plural)
ոստանկի (genitive singular)
ոստանկաց (genitive plural)
ոստանկի (dative singular)
ոստանկաց (dative plural)
ոստանիկ (accusative singular)
ոստանիկս (accusative plural)
ոստանկէ (ablative singular)
ոստանկաց (ablative plural)
ոստանկաւ (instrumental singular)
ոստանկի (locative singular)
ոստանիկս (locative plural)

xcl-decl-noun

ոստանկաւք = ոստանկօք

→ Armenian: ոստանիկ (ostanik)


սեպուհ

head

սեպուհ • (sepuh)

xcl-noun

սեպուհ • (sepuh)

sepuh (romanization)
սեպուհ (nominative singular)
սեպուհք (nominative plural)
սեպհի (genitive singular)
սեպհաց (genitive plural)
սեպհի (dative singular)
սեպհաց (dative plural)
սեպուհ (accusative singular)
սեպուհս (accusative plural)
սեպհէ (ablative singular)
սեպհաց (ablative plural)
սեպհաւ (instrumental singular)
սեպհաւք = սեպհօք (sephawkʻ = sephōkʻ) (instrumental plural)
սեպհի (locative singular)
սեպուհս (locative plural)

xcl-decl-noun

սեպհաւք = սեպհօք

a genitive plural <i class="Armn mention" lang="xcl">սեպուհեաց</i> (sepuheacʻ) is also attested

→ Armenian: սեպուհ (sepuh)

→ Old Georgian: სეფე (sepe)

An Iranian borrowing, ultimately from Proto-Iranian *wicápuθrah.

hy:Սեպուհ (տիտղոս)


բդեաշխ

head

բդեաշխ • (bdeašx)

xcl-noun

բդեաշխ • (bdeašx)

bdeašx (romanization)
բդեաշխ (nominative singular)
բդեաշխք (nominative plural)
բդեշխի (genitive singular)
բդեշխաց (genitive plural)
բդեշխի (dative singular)
բդեշխաց (dative plural)
բդեաշխ (accusative singular)
բդեաշխս (accusative plural)
բդեշխէ (ablative singular)
բդեշխաց (ablative plural)
բդեշխաւ (instrumental singular)
բդեշխի (locative singular)
բդեաշխս (locative plural)

xcl-decl-noun

բդեշխաւք = բդեշխօք

→ Armenian: բդեշխ (bdešx)

An Iranian borrowing: compare Middle Persian [Book Pahlavi needed] (bythš /bidaxš/), 𐭡𐭲𐭧𐭱𐭩 (btḥšy, “viceroy”) (see it for more).

cog

փոխանակ բդեշխի ― pʻoxanak bdešxi ― proconsul

governor, consul, viceroy, bdeshkh, bidaxsh


բամբիշն

head

բամբիշն • (bambišn)

xcl-noun

բամբիշն • (bambišn)

bambišn (romanization)
բամբիշն (nominative singular)
բամբշունք (nominative plural)
բամբշան (genitive singular)
բամբշանց (genitive plural)
բամբշան (dative singular)
բամբշանց (dative plural)
բամբիշն (accusative singular)
բամբշունս (accusative plural)
բամբշանէ (ablative singular)
բամբշանց (ablative plural)
բամբշամբ (instrumental singular)
բամբշամբք (instrumental plural)
բամբշան (locative singular)
բամբշունս (locative plural)

→ Armenian: բամբիշ (bambiš)

Borrowed from Parthian 𐫁𐫀𐫖𐫁𐫏𐫢𐫗 (bʾmbyšn /bāmbišn/, “queen”), from Proto-Iranian *dmaHnapaθniH (“mistress of the house”).


հազարապետ

hazarapet (romanization)
հազարապետ (nominative singular)
հազարապետք (nominative plural)
հազարապետի (genitive singular)
հազարապետաց (genitive plural)
հազարապետի (dative singular)
հազարապետաց (dative plural)
հազարապետ (accusative singular)
հազարապետս (accusative plural)
հազարապետէ (ablative singular)
հազարապետաց (ablative plural)
հազարապետաւ (instrumental singular)
հազարապետի (locative singular)
հազարապետս (locative plural)

xcl-decl-noun

հազարապետաւք = հազարապետօք

→ Armenian: հազարապետ (hazarapet)

An Iranian borrowing: compare Parthian 𐭇𐭆𐭓𐭅𐭐𐭕 (ḥzrwpt), Middle Persian 𐭧𐭦𐭠𐭫𐭥𐭯𐭲 (ḥzʾlwpt). Ultimately from Proto-Iranian *hazahrapati-. For the constituents see հազար (hazar) and պետ (pet). Also borrowed as Georgian ჰაზარაპეტი (hazaraṗeṭi), Ancient Greek ἀζαραπατεῖς (azarapateîs), ἀζαβαρίτης (azabarítēs), Classical Syriac ܗܙܪܦܬ (hzrpt /hzārpat/).


խաթուն

head

խաթուն • (xatʻun)

xcl-noun

խաթուն • (xatʻun)

A Turkic borrowing, ultimately from Proto-Turkic *xātun (“queen, lady”). Borrowed again as Middle Armenian խաթուն (xatʻun), Խաթուն (Xatʻun), dialectal Armenian խաթուն (xatʻun).

Իսկ ի հիւսիսոյ նորա՝ Հոնք․ եւ քաղաք նոցա Վառաչան, եւ այլք ընդ նմա․ եւ թագաւորն հիւսիսոյ է հականն՝ որ է տէր Խազրաց, և դշխոյն թագուհի է, Խաթունն, որ է կին հականայ ի Բարսլաց ազգէն։
Isk i hiwsisoy nora, Honkʻ; ew kʻałakʻ nocʻa Vaṙačʻan, ew aylkʻ ənd nma; ew tʻagaworn hiwsisoy ē hakann, or ē tēr Xazracʻ, ew dšxoyn tʻaguhi ē, Xatʻunn, or ē kin hakanay i Barslacʻ azgēn.
1992 translation by Robert H. Hewsen
To the north are the Huns with their city of Vaṙačʿan and others [besides]. The king of the north is the khakan, who is lord of the Khazars. The queen, or khatun, the wife of the khakan, is of the Barsilkʿ nation.

7th century, Anania Širakacʻi, Ašxarhacʻoycʻ [Geography]

Եւ հաւանեալ արքայն Խազրաց՝ տայր զքոյրն իւր նմա կնութեան, որում անունն էր Խաթուն․ եւ առաքէր ընդ նմա նաժիշտս եւ աղախնայս եւ ծառայս բազումս։ Եւ կեցեալ Խաթունն սակաւ ինչ ժամանակ՝ վախճանէր։

8th century, Łewond, Patmutʻiwn Hayocʻ [History of the Armenians] 31

2006 translation by Robert Bedrosian
Agreeing to this, the king of the Khazars gave [Yazid] as a wife his sister, named Khatun. [The Khaqan] sent along with her many hand maidens, ladies in waiting, and servants. But Khatun lived for only a short while and then died.

Ew hawaneal arkʻayn Xazracʻ, tayr zkʻoyrn iwr nma knutʻean, orum anunn ēr Xatʻun; ew aṙakʻēr ənd nma nažišts ew ałaxnays ew caṙays bazums. Ew kecʻeal Xatʻunn sakaw inčʻ žamanak, vaxčanēr.


իշխանուհի

head

իշխանուհի • (išxanuhi)

xcl-noun

իշխանուհի • (išxanuhi)

išxanuhi (romanization)
իշխանուհի (nominative singular)
իշխանուհիք (nominative plural)
իշխանուհւոյ (genitive singular)
իշխանուհեաց (genitive plural)
իշխանուհւոյ (dative singular)
իշխանուհեաց (dative plural)
իշխանուհի (accusative singular)
իշխանուհիս (accusative plural)
իշխանուհւոյ (ablative singular)
իշխանուհեաց (ablative plural)
իշխանուհեաւ (instrumental singular)
իշխանուհի (locative singular)
իշխանուհիս (locative plural)

xcl-decl-noun

իշխանուհեաւք = իշխանուհեօք

Armenian: իշխանուհի (išxanuhi)


մարդպետ

mardpet (romanization)
մարդպետ (nominative singular)
մարդպետք (nominative plural)
մարդպետի (genitive singular)
մարդպետաց (genitive plural)
մարդպետի (dative singular)
մարդպետաց (dative plural)
մարդպետ (accusative singular)
մարդպետս (accusative plural)
մարդպետէ (ablative singular)
մարդպետաց (ablative plural)
մարդպետաւ (instrumental singular)
մարդպետի (locative singular)
մարդպետս (locative plural)

մարդպետաւք = մարդպետօք

→ Armenian: մարդպետ (mardpet)

According to Ačaṙean, following Adontz, derived from the name of the Amardi (մարդացիք (mardacʻikʻ)), an Iranian tribe, combined with պետ (pet). It is presumed that a leader of this tribe entered the service of the Armenian court as a chief eunuch, and the word became a synonym for ներքինապետ (nerkʻinapet, “chief eunuch”)․

(historical) the chief eunuch at the royal court of the Arshakuni Kingdom of Armenia, sometimes translated as Grand Chamberlain