երկաթ

head

երկաթ • (erkatʻ)

xcl-noun

երկաթ • (erkatʻ)

erkatʻ (romanization)
երկաթ (nominative singular)
երկաթք (nominative plural)
երկաթոյ (genitive singular)
երկաթոց (genitive plural)
երկաթոյ (dative singular)
երկաթոց (dative plural)
երկաթ (accusative singular)
երկաթս (accusative plural)
երկաթոյ (ablative singular)
երկաթոց (ablative plural)
երկաթով (instrumental singular)
երկաթովք (instrumental plural)
երկաթ (locative singular)
երկաթս (locative plural)
երկաթ (nominative singular)
երկաթք (nominative plural)
երկաթի (genitive singular)
երկաթաց (genitive plural)
երկաթի (dative singular)
երկաթաց (dative plural)
երկաթ (accusative singular)
երկաթս (accusative plural)
երկաթէ (ablative singular)
երկաթաց (ablative plural)
երկաթաւ (instrumental singular)
երկաթի (locative singular)
երկաթս (locative plural)
երկաթ (nominative singular)
երկաթք (nominative plural)
երկաթի (genitive singular)
երկաթից (genitive plural)
երկաթի (dative singular)
երկաթից (dative plural)
երկաթ (accusative singular)
երկաթս (accusative plural)
երկաթէ (ablative singular)
երկաթից (ablative plural)
երկաթիւ (instrumental singular)
երկաթիւք (instrumental plural)
երկաթի (locative singular)
երկաթս (locative plural)

xcl-decl-noun

երկաթաւք = երկաթօք

Armenian: երկաթ (erkatʻ)

The origin is unclear. An overview of opinions follows.
etymological note
Often connected with the reflexes of Proto-Georgian-Zan *rḳina- (“iron”) (compare especially Laz ერკინა (erǩina)) and Proto-Lezghian *req̇ʷ (“iron”), as well as with Albanian hékur, ekur (“iron”), but the nature of the relationship is unknown.
According to Schrader, the Armenian is borrowed from Georgian-Zan, the ending -աթ (-atʻ) developing under the analogical influence of արծաթ (arcatʻ, “silver”). Tomaschek and Bork too argue for a Georgian-Zan or Northeast Caucasian origin for Armenian.
Bugge 1889 proposes derivation from Proto-Indo-European through an earlier form *երվաթ (*ervatʻ), with cognates in Old High German aruz, aruzzi, erizzi, German Erz (“ore”) and perhaps Sanskrit अरुण (aruṇa), अरुष (aruṣa, “reddish”). In 1893 he disavows this etymology and prefers the above Caucasian origin, adducing also Northern Mansi аргин (argin), Eastern Mari вӱрге́не (vürgéńe), Komi-Zyrian ыргӧн (yrgön, “copper”), Hungarian horgany (“zinc”) as borrowings from the same Caucasian source, but modern research explains these Uralic words otherwise.
Ačaṙean points to another group of superficially similar eastern Uralic words, namely Northern Mansi ке̄р (kēr), Northern Khanty карты (karty), Udmurt корт (kort), Komi-Zyrian кӧрт (kört), Komi-Permyak кӧрт (kört), Eastern Mari кӹртни (kÿrtńi), Moksha кшни (kšńi), Erzya кшни (kšńi, “iron”), without committing to any solution. He rejects all of the above etymologies and leaves the origin open.
J̌ahukyan 1987 again connects Old Armenian երկաթ (erkatʻ) with the above Kartvelian and Northeast Caucasian words, assuming that all of these languages borrowed the word from some unknown language, perhaps Hurro-Urartian. He adds that the Uralic words for “iron” (Eastern Mari кӹртни (kÿrtńi) etc.) may have been borrowed from Proto-Armenian, if it is accepted that at some point on the way to their historical homeland Proto-Armenians had direct contacts with the Uralic tribes.
Olsen lists երկաթ (erkatʻ) among her words of unknown origin.
Finally, J̌ahukyan 2010 connects with երկինք (erkinkʻ, “sky”), deriving both from Proto-Indo-European *d(i)w-, from *dyew- (“to be bright; sky, heaven”), the ending -աթ (-atʻ) developing under the analogical influence of արծաթ (arcatʻ, “silver”), explaining the connection between “sky” and “iron” by the fact that iron meteorites were one of the earliest sources of usable iron available to humans. For the sound changes see երկու (erku). He adds that the Kartvelian words are probably borrowed from Old Armenian երկինք (erkinkʻ, “sky”). For the association between “sky” and “iron” compare also Coptic ⲃⲉⲛⲓⲡⲉ (benipe, “iron”), which etymologically is from an Egyptian phrase meaning “metal of the heaven” (see Černý).

unk

unclear

(in the plural) fetters, irons, chains, gyves


պղինձ

head

պղինձ • (płinj)

xcl-noun

պղինձ • (płinj)

płinj (romanization)
պղինձ (nominative singular)
պղինձք (nominative plural)
պղնձոյ (genitive singular)
պղնձոց (genitive plural)
պղնձոյ (dative singular)
պղնձոց (dative plural)
պղինձ (accusative singular)
պղինձս (accusative plural)
պղնձոյ (ablative singular)
պղնձոց (ablative plural)
պղնձով (instrumental singular)
պղնձովք (instrumental plural)
պղինձ (locative singular)
պղինձս (locative plural)

Armenian: պղինձ (pġinj)

A Middle Iranian borrowing. See Persian برنج (berenj) for more.


անագ

anag (romanization)
անագ (nominative singular)
անագք (nominative plural)
անագի (genitive singular)
անագաց (genitive plural)
անագի (dative singular)
անագաց (dative plural)
անագ (accusative singular)
անագս (accusative plural)
անագէ (ablative singular)
անագաց (ablative plural)
անագաւ (instrumental singular)
անագաւք = անագօք (anagawkʻ = anagōkʻ) (instrumental plural)
անագի (locative singular)
անագս (locative plural)
անագ (nominative singular)
անագք (nominative plural)
անագոյ (genitive singular)
անագոց (genitive plural)
անագոյ (dative singular)
անագոց (dative plural)
անագ (accusative singular)
անագս (accusative plural)
անագոյ (ablative singular)
անագոց (ablative plural)
անագով (instrumental singular)
անագովք (instrumental plural)
անագ (locative singular)
անագս (locative plural)

xcl-decl-noun

անագաւք = անագօք

→ Armenian: անագ (anag)

From Hurrian *anagi (“tin”), from Akkadian 𒀭𒈾 (annakum, “tin; lead”), ultimately connected to Sumerian 𒀭𒈾 (an-na /anna/, “metal”).

օծանել՝ դրուագել անագաւ

օծումն անագաւ


արծաթ

head

արծաթ • (arcatʻ)

xcl-noun

արծաթ • (arcatʻ)

arcatʻ (romanization)
արծաթ (nominative singular)
արծաթք (nominative plural)
արծաթոյ (genitive singular)
արծաթոց (genitive plural)
արծաթոյ (dative singular)
արծաթոց (dative plural)
արծաթ (accusative singular)
արծաթս (accusative plural)
արծաթոյ (ablative singular)
արծաթոց (ablative plural)
արծաթով (instrumental singular)
արծաթովք (instrumental plural)
արծաթ (locative singular)
արծաթս (locative plural)

Armenian: արծաթ (arcatʻ)

Inherited from Proto-Indo-European *h₂r̥ǵn̥tóm (“silver”); the expected reflex is Proto-Armenian *arcant- → Old Armenian *արծան(դ) (*arcan(d)), but the ending was reshaped under the influence of երկաթ (erkatʻ, “iron”).
Alternatively, a very old borrowing from Indo-Iranian (3rd–2nd millennium BC) or Old Iranian (first half of the 1st millennium BC), from the same Proto-Indo-European word: compare Old Persian 𐎠𐎼𐎭𐎫 (a-r-d-t /ardata/, “silver”).
See also արծնեմ (arcnem) and արծարծեմ (arcarcem).

cog

արծաթոյ տալ, վաճառել


սնդիկ

sndik (romanization)
սնդիկ (nominative singular)
սնդիկք (nominative plural)
սնդկի (genitive singular)
սնդկաց (genitive plural)
սնդկի (dative singular)
սնդկաց (dative plural)
սնդիկ (accusative singular)
սնդիկս (accusative plural)
սնդկէ (ablative singular)
սնդկաց (ablative plural)
սնդկաւ (instrumental singular)
սնդկաւք = սնդկօք (sndkawkʻ = sndkōkʻ) (instrumental plural)
սնդկի (locative singular)
սնդիկս (locative plural)

xcl-decl-noun

սնդկաւք = սնդկօք

Armenian: սնդիկ (sndik)

→? Georgian: სინდიყი (sindiq̇i)

→ Ottoman Turkish: سندك (sindik)

An Iranian borrowing: compare Middle Persian [Book Pahlavi needed] (zy(w)ndk'), Manichaean Middle Persian 𐫉𐫏𐫗𐫅𐫃 (zyndg), Classical Persian زنده (zinda, “alive, living”), Persian جیوه (jive), ژیوه (žive, “mercury”). Compare the Iranian borrowings: Middle Armenian ժիպակ (žipak), Arabic زِئْبَق (ziʔbaq), زَاؤُوق (zāʔūq), Classical Syriac ܙܝܘܓ (zīwag), ܣܐܕܢܓ (/sʾdng/), Georgian სინდიყი (sindiq̇i, “mercury”), the latter possibly via Armenian. For the sense development compare English quicksilver, Latin argentum vivum. The correct etymology was proposed already by Klaproth (1823).

cog

Ասի, եւ սնդիկդ (var. սնդիկտ, սնտիկդ) յառաջագոյն հեղեալ, այն որ շուրջ զնովաւ է՝ կողմանաւորի ուրումն եւ փոշոտ վայրի, ի մանր-մանր գնդակս ոլոռնացեալ, յերկրին սփռել առ ոչինչ յայնոսիկ, որ պատահեցին նմա, խառնեալ։
Asi, ew sndikd (var. sndikt, sntikd) yaṙaǰagoyn hełeal, ayn or šurǰ znovaw ē, kołmanawori urumn ew pʻošot vayri, i manr-manr gndaks oloṙnacʻeal, yerkrin spʻṙel aṙ očʻinčʻ yaynosik, or patahecʻin nma, xaṙneal.

8th century, Gregory of Nyssa, Tesutʻiwn yałags mardoys kazmutʻean [On the Formation of Man]

Վեցերորդ՝ զի ասէ Արիստոտէլ թէ՝ սընդիկն եւ ծծումբն յոր ժամ խառնին ընդ իրեար յերակս երկրի, լինին նիւթ ամենայն հրահալելեաց։ Զի զօրութեամբ աստեղաց՝ սընդիկն եւ ծծումբն յիրեար խառնել, փոխին երբեմնն յոսկի, երբեմն յարծաթ, երբեմն յերկաթ, եւ ի պղինձ, եւ ի կլայեկ։ Արդ՝ թէ երկնից զօրութիւնն զսնդիկն եւ զծծումբն կարէ յոսկի փոխել՝ որչափ եւս առաւել Աստուած կարէ զհացն ի մարմին իւր փոխել։

14th century, Grigor Tatʻewacʻi, Girkʻ kʻarozutʻean or kočʻi Amaṙan hator [Sermons, Summer Part]

Vecʻerord, zi asē Aristotēl tʻē, səndikn ew ccumbn yor žam xaṙnin ənd irear yeraks erkri, linin niwtʻ amenayn hrahaleleacʻ. Zi zōrutʻeamb asteġacʻ, səndikn ew ccumbn yirear xaṙnel, pʻoxin erbemnn yoski, erbemn yarcatʻ, erbemn yerkatʻ, ew i pġinj, ew i klayek. Ard, tʻē erknicʻ zōrutʻiwnn zsndikn ew zccumbn karē yoski pʻoxel, orčʻapʻ ews aṙawel Astuac karē zhacʻn i marmin iwr pʻoxel.


կապար

kapar (romanization)
կապար (nominative singular)
կապարք (nominative plural)
կապարոյ (genitive singular)
կապարոց (genitive plural)
կապարոյ (dative singular)
կապարոց (dative plural)
կապար (accusative singular)
կապարս (accusative plural)
կապարոյ (ablative singular)
կապարոց (ablative plural)
կապարով (instrumental singular)
կապարովք (instrumental plural)
կապար (locative singular)
կապարս (locative plural)
կապար (nominative singular)
կապարք (nominative plural)
կապարի (genitive singular)
կապարաց (genitive plural)
կապարի (dative singular)
կապարաց (dative plural)
կապար (accusative singular)
կապարս (accusative plural)
կապարէ (ablative singular)
կապարաց (ablative plural)
կապարաւ (instrumental singular)
կապարի (locative singular)
կապարս (locative plural)

xcl-decl-noun

կապարաւք = կապարօք

→ Armenian: կապար (kapar)

Unknown origin. Often connected with Akkadian 𒀀𒈖 (A.GAR₅ /abāru/, “lead”) from Sumerian 𒀀𒈖 (A.GAR₅ /agar/, “lead”), but the initial կ- (k-) is difficult to explain.

unk

Unknown


կապար

desc

Armenian: կապար (kapar), կապարասի (kaparasi)

→ Old Georgian: კაპარი (ḳaṗari)

From the unattested Middle Iranian cognate of Persian کبر (kabar, “caper”). Doublet of կապպար (kappar), քապար (kʻapar).

Եւ ի բարձունս հայեսցին, եւ ապշութիւն ի ճանապարհին․ եւ ծաղկեսցի նշին, եւ թանձրասցի մարախն, եւ տարածեսցի կապարն․ զի գնաց մարդ ի տուն իւր յաւիտենից, եւ շուրջ եղեն կոծօղք ի հրապարակս։
Ew i barjuns hayescʻin, ew apšutʻiwn i čanaparhin; ew całkescʻi nšin, ew tʻanjrascʻi maraxn, ew taracescʻi kaparn; zi gnacʻ mard i tun iwr yawitenicʻ, ew šurǰ ełen kocōłkʻ i hraparaks.

And they shall look up, and fears shall be in the way, and the almond tree shall blossom, and the locust shall increase, and the caper shall be scattered: because man has gone to his eternal home, and the mourners have gone about the market.

Translation by Brenton Septuagint Translation


ոսկի

oski (romanization)
ոսկի (nominative singular)
ոսկիք (nominative plural)
ոսկւոյ (genitive singular)
ոսկւոց (genitive plural)
ոսկւոյ (dative singular)
ոսկւոց (dative plural)
ոսկի (accusative singular)
ոսկիս (accusative plural)
ոսկւոյ (ablative singular)
ոսկւոց (ablative plural)
ոսկւով (instrumental singular)
ոսկւովք (instrumental plural)
ոսկի (locative singular)
ոսկիս (locative plural)
ոսկի (nominative singular)
ոսկիք (nominative plural)
ոսկւոյ (genitive singular)
ոսկեաց (genitive plural)
ոսկւոյ (dative singular)
ոսկեաց (dative plural)
ոսկի (accusative singular)
ոսկիս (accusative plural)
ոսկւոյ (ablative singular)
ոսկեաց (ablative plural)
ոսկեաւ (instrumental singular)
ոսկեաւք = ոսկեօք (oskeawkʻ = oskeōkʻ) (instrumental plural)
ոսկի (locative singular)
ոսկիս (locative plural)

xcl-decl-noun

ոսկեաւք = ոսկեօք

The origin is unclear. Similar words are found in Finno-Ugric languages, namely Finnish vaski (“copper”) and Hungarian vas (“iron”), and in Sumerian 𒆬𒄀 (/guškin/, “gold”). Unconvincing Proto-Indo-European etymologies have also been suggested.

unk

unclear


արոյր

aroyr (romanization)
արոյր (nominative singular)
արոյրք (nominative plural)
արուրի (genitive singular)
արուրից (genitive plural)
արուրի (dative singular)
արուրից (dative plural)
արոյր (accusative singular)
արոյրս (accusative plural)
արուրէ (ablative singular)
արուրից (ablative plural)
արուրիւ (instrumental singular)
արուրիւք (instrumental plural)
արուրի (locative singular)
արոյրս (locative plural)

→ Armenian: արույր (aruyr) (learned)

desc

→? Old Georgian: რვალი (rvali) (or directly from Iranian)

Georgian: რვალი (rvali)

Borrowed from Parthian 𐫡𐫇𐫔 (rwδ /rōδ/), from Proto-Iranian *Hrawdáh (“copper, brass”), from Proto-Indo-Iranian *Hrawdʰás. The prothetic ա- (a-) is a regular inner-Armenian development as Armenian phonotactics do not allow a word to start with a ր- (r-).


քուրայ

head

քուրայ • (kʻuray)

xcl-noun

քուրայ • (kʻuray)

kʻuray (romanization)
քուրայ (nominative singular)
քուրայք (nominative plural)
քուրայի (genitive singular)
քուրայից (genitive plural)
քուրայի (dative singular)
քուրայից (dative plural)
քուրայ (accusative singular)
քուրայս (accusative plural)
քուրայէ (ablative singular)
քուրայից (ablative plural)
քուրայիւ (instrumental singular)
քուրայիւք (instrumental plural)
քուրայի (locative singular)
քուրայս (locative plural)

Armenian: քուրա (kʻura)

desc

Cappadocian Greek: κουρά (kourá), κουρέ (kouré), κουράδι (kourádi)

Borrowed from Classical Syriac ܟܘܪܐ (kūrāʼ, “melting pot; furnace”).

bor

crucible, melting pot; cupel; furnace where metal is melted


պողովատ

head

պողովատ • (połovat)

xcl-adj

պողովատ • (połovat)

połovat (romanization)
պողովատ (nominative singular)
պողովատք (nominative plural)
պողովատոյ (genitive singular)
պողովատոց (genitive plural)
պողովատոյ (dative singular)
պողովատոց (dative plural)
պողովատ (accusative singular)
պողովատս (accusative plural)
պողովատոյ (ablative singular)
պողովատոց (ablative plural)
պողովատով (instrumental singular)
պողովատովք (instrumental plural)
պողովատ (locative singular)
պողովատս (locative plural)

desc

Armenian: պողովատ (poġovat), պողպատ (poġpat)

An Iranian borrowing. Compare Middle Persian pwlʾpt' (pōlāwad), Persian پولاد (pulâd).


բով

bov (romanization)
բով (nominative singular)
բովք (nominative plural)
բովոյ (genitive singular)
բովոց (genitive plural)
բովոյ (dative singular)
բովոց (dative plural)
բով (accusative singular)
բովս (accusative plural)
բովոյ (ablative singular)
բովոց (ablative plural)
բովով (instrumental singular)
բովովք (instrumental plural)
բով (locative singular)
բովս (locative plural)
բով (nominative singular)
բովք (nominative plural)
բովու (genitive singular)
բովուց (genitive plural)
բովու (dative singular)
բովուց (dative plural)
բով (accusative singular)
բովս (accusative plural)
բովէ (ablative singular)
բովուց (ablative plural)
բովու (instrumental singular)
բովուք (instrumental plural)
բովու (locative singular)
բովս (locative plural)
բով (nominative singular)
բովք (nominative plural)
բովի (genitive singular)
բովաց (genitive plural)
բովի (dative singular)
բովաց (dative plural)
բով (accusative singular)
բովս (accusative plural)
բովէ (ablative singular)
բովաց (ablative plural)
բովաւ (instrumental singular)
բովաւք = բովօք (bovawkʻ = bovōkʻ) (instrumental plural)
բովի (locative singular)
բովս (locative plural)

xcl-decl-noun

բովաւք = բովօք

Armenian: բով (bov)

→ Romani: bov (“oven, stove”)

Ačaṙyan derives from Proto-Indo-European *bʰō- or *bʰow-, from *bʰeh₁-.