վիշապ

head

վիշապ • (višap)

xcl-noun

վիշապ • (višap)

višap (romanization)
վիշապ (nominative singular)
վիշապք (nominative plural)
վիշապի (genitive singular)
վիշապաց (genitive plural)
վիշապի (dative singular)
վիշապաց (dative plural)
վիշապ (accusative singular)
վիշապս (accusative plural)
վիշապէ (ablative singular)
վիշապաց (ablative plural)
վիշապաւ (instrumental singular)
վիշապի (locative singular)
վիշապս (locative plural)

xcl-decl-noun

վիշապաւք = վիշապօք

Armenian: վիշապ (višap)

Borrowed from Iranian. Compare Avestan 𐬬𐬌𐬱𐬁𐬞𐬀 (višāpa, “an epithet of a dragon”). Georgian ვეშაპი (vešaṗi) is also from Iranian.


հսկայ

hskay (romanization)
հսկայ (nominative singular)
հսկայք (nominative plural)
հսկայի (genitive singular)
հսկայից (genitive plural)
հսկայի (dative singular)
հսկայից (dative plural)
հսկայ (accusative singular)
հսկայս (accusative plural)
հսկայէ (ablative singular)
հսկայից (ablative plural)
հսկայիւ (instrumental singular)
հսկայիւք (instrumental plural)
հսկայի (locative singular)
հսկայս (locative plural)

→ Armenian: հսկա (hska)

From հ- (h-, “intensifying prefix”) + սկայ (skay, “giant”).


սկայ

skay (romanization)
սկայ (nominative singular)
սկայք (nominative plural)
սկայի (genitive singular)
սկայից (genitive plural)
սկայի (dative singular)
սկայից (dative plural)
սկայ (accusative singular)
սկայս (accusative plural)
սկայէ (ablative singular)
սկայից (ablative plural)
սկայիւ (instrumental singular)
սկայիւք (instrumental plural)
սկայի (locative singular)
սկայս (locative plural)

→ Armenian: սկա (ska)

The origin is uncertain. Probably borrowed from a Middle Iranian descendant of Proto-Indo-Iranian *káwHiš, with the augmentative prefix ս- (s-). Has also been connected with the Iranian ethnonym Saka.

սկայ կին ― skay kin ― giantess

սկայ անարի


արմաւ

armaw (romanization)
արմաւ (nominative singular)
արմաւք (nominative plural)
արմաւոյ (genitive singular)
արմաւոց (genitive plural)
արմաւոյ (dative singular)
արմաւոց (dative plural)
արմաւ (accusative singular)
արմաւս (accusative plural)
արմաւոյ (ablative singular)
արմաւոց (ablative plural)
արմաւով (instrumental singular)
արմաւովք (instrumental plural)
արմաւ (locative singular)
արմաւս (locative plural)
արմաւ (nominative singular)
արմաւք (nominative plural)
արմաւու (genitive singular)
արմաւուց (genitive plural)
արմաւու (dative singular)
արմաւուց (dative plural)
արմաւ (accusative singular)
արմաւս (accusative plural)
արմաւէ (ablative singular)
արմաւուց (ablative plural)
արմաւու (instrumental singular)
արմաւուք (instrumental plural)
արմաւու (locative singular)
արմաւս (locative plural)

desc

Middle Armenian: արմաւ (armaw), ամրաւ (amraw), ամբրաւ (ambraw), ամպրաւ (ampraw), ամպրու (ampru)

Armenian: արմավ (armav), ամրավ (amrav), ամբրավ (ambrav)

From Parthian [Book Pahlavi needed] (Tᵍ /*amrāw/). Note especially the non-metathesized Middle Armenian ամրաւ (amraw), if not an inner-Armenian development under the influence of ամր- (amr-, “hard, solid”). See Persian خرما (xormâ) for more.
The other senses are a semantic loan from Ancient Greek φοῖνιξ (phoînix).


փիւնիկ

head

փիւնիկ • (pʻiwnik)

xcl-noun

փիւնիկ • (pʻiwnik)

pʻiwnik (romanization)
փիւնիկ (nominative singular)
փիւնիկք (nominative plural)
փիւնկի (genitive singular)
փիւնկի (dative singular)
փիւնիկ (accusative singular)
փիւնիկս (accusative plural)
փիւնկէ (ablative singular)
փիւնկի (locative singular)
փիւնիկս (locative plural)
փիւնիկ (nominative singular)
փիւնկան (genitive singular)
փիւնիկ (accusative singular)

xcl-decl-noun

the instrumental singular and the genitive/dative/instrumental plural are not attested, which does not allow determining whether the word followed an i-type or an i-a-type declension

→ Armenian: փյունիկ (pʻyunik) (learned)

→ Old Georgian: ფუვინკაჲ (puvinḳay)

Է թռչուն ինչ ի հնդիկս, որ կոչի փիւնիքս։ Ըստ հինգհարիւր ամին գայ ի ծառսն Լիբանանու եւ լնու զերկոսին թեւսն իւր խնկաւք․ եւ երթայ ազդ առնէ քրմին Արեգ քաղաքի ի յամսեան պայեմոդի կամ ի փարմոդի, այսինքն արեգ կամ ի կանխոց։ […] Փոնիքս աւրինակ կենարարին բերէ
Ē tʻṙčʻun inčʻ i hndiks, or kočʻi pʻiwnikʻs. Əst hinghariwr amin gay i caṙsn Libananu ew lnu zerkosin tʻewsn iwr xnkawkʻ; ew ertʻay azd aṙnē kʻrmin Areg kʻałakʻi i yamsean payemodi kam i pʻarmodi, aysinkʻn areg kam i kanxocʻ.[…] Pʻonikʻs awrinak kenararin berē

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).10.2–3, 10

There is a bird in India called phoenix. Every five hundred years it comes to the trees of Lebanon and fills both its wings with incense, and goes to inform the priest of Heliopolis, in the month Phamenoth or Pharmuthi, that is Areg or the preceding months [i.e. Meheki]. […] The phoenix represents the Saviour


ընգղայ

head

ընգղայ • (əngłay)

xcl-noun

ընգղայ • (əngłay)

The origin is unknown. Attested only in Chrysostom, rendering Ancient Greek Ἐρινύες (Erinúes). If the original meaning is ‘eel’, ‘water-snake’, then comparable to Latin anguilla, Ancient Greek ἔγχελυς (énkhelus), ἴμβηρις (ímbēris), Lithuanian ungurỹs, Proto-Slavic *ǫgořь, and Georgian ანკარა (anḳara).

unk

unknown

եւ իբրեւ զդեւս հալածականս, եւ իբրեւ զընգղայս ծովու վնասակարս

5th century, John Chrysostom, Commentary on Matthew 2.15

ew ibrew zdews halacakans, ew ibrew zəngłays covu vnasakars

sea monster or sea-devil (probably female)


պարիկ

parik (romanization)
պարիկ (nominative singular)
պարիկք (nominative plural)
պարկի (genitive singular)
պարկաց (genitive plural)
պարկի (dative singular)
պարկաց (dative plural)
պարիկ (accusative singular)
պարիկս (accusative plural)
պարկէ (ablative singular)
պարկաց (ablative plural)
պարկաւ (instrumental singular)
պարկաւք = պարկօք (parkawkʻ = parkōkʻ) (instrumental plural)
պարկի (locative singular)
պարիկս (locative plural)

xcl-decl-noun

պարկաւք = պարկօք

→ Armenian: պարիկ (parik) (learned)

From Middle Iranian *parīk. Compare Middle Persian plyk' (parīg, “witch”), Persian پری (pari), Avestan 𐬞𐬀𐬌𐬭𐬌𐬐𐬁 (paⁱrikā, “sorceress, witch; temptress”), Sogdian [script needed] (pṛʿyk-, “demoness”).


նհանգ

nhang (romanization)
նհանգ (nominative singular)
նհանգք (nominative plural)
նհանգի (genitive singular)
նհանգաց (genitive plural)
նհանգի (dative singular)
նհանգաց (dative plural)
նհանգ (accusative singular)
նհանգս (accusative plural)
նհանգէ (ablative singular)
նհանգաց (ablative plural)
նհանգաւ (instrumental singular)
նհանգի (locative singular)
նհանգս (locative plural)

xcl-decl-noun

նհանգաւք = նհանգօք

→ Armenian: նհանգ (nhang) (learned)

→ Georgian: ნიანგი (niangi)

From Middle Iranian *nihang. Compare Manichaean Middle Persian 𐫗𐫍𐫗𐫃 (nhng) and see there for more.


աւթողոփոս

head

աւթողոփոս • (awtʻołopʻos)

xcl-noun

աւթողոփոս • (awtʻołopʻos)

→ Old Georgian: ავთოლოფოსი (avtoloposi)

Attested only in the Physiologus, transliterating Ancient Greek ἀνθόλοψ (anthólops), mistakenly reading αν- (an-) as αυ- (au-). Attested with numerous corrupted variant readings.

Է երէ ինչ, որ կոչի աւթողոփոս (var. թողոքայ, թոզռիայ, աթողփողք, ութողփոքր)․ գազան սաստիկ էրէ․ մինչ որսորդաց չէ հնար զնա ի բուռն արկանել։ Եղջիւրս ունի երկայնս եւ սղոցաձեւս, մինչեւ զծառս մեծամեծս եւ բարձունս սղոցել․ եւ յորժամ ծարաւեսցի, գնայ յԱրածանի գետ եւ ըմբէ ջուր։
Ē erē inčʻ, or kočʻi awtʻołopʻos (var. tʻołokʻay, tʻozṙiay, atʻołpʻołkʻ, utʻołpʻokʻr); gazan sastik ērē; minčʻ orsordacʻ čʻē hnar zna i buṙn arkanel. Ełǰiwrs uni erkayns ew słocʻajews, minčʻew zcaṙs mecamecs ew barjuns słocʻel; ew yoržam carawescʻi, gnay yAracani get ew əmbē ǰur.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).3.1–4

There is an animal called autholops, an exceedingly fierce animal; until the hunters are unable to catch it. It has long horns in the shape of a saw, so that it is able to saw very large and high trees. And when it is thirsty, it goes to the river Aracani and drinks water.


քարադր

head

քարադր • (kʻaradr)

xcl-noun

քարադր • (kʻaradr)

kʻaradr (romanization)
քարադր (nominative singular)
քարադրք (nominative plural)
քարադրի (genitive singular)
քարադրի (dative singular)
քարադր (accusative singular)
քարադրս (accusative plural)
քարադրէ (ablative singular)
քարադրի (locative singular)
քարադրս (locative plural)

→ Old Georgian: ქალანდრო (kalandro), ქარანდრი (karandri)

Transliteration of Ancient Greek χαραδριός (kharadriós), χαλαδριός (khaladriós).

transliteration

Է թռչուն ինչ, որ կոչի քաղանդր (var. քաղաթր, քաղարդր, քաղադր, քաղդր, քարադրոս, քարադրոն), զոր եւ յերկրորդ աւրէնսն յիշէ։
Ē tʻṙčʻun inčʻ, or kočʻi kʻałandr (var. kʻałatʻr, kʻałardr, kʻaładr, kʻałdr, kʻaradros, kʻaradron), zor ew yerkrord awrēnsn yišē.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).6.1

There is a bird called chalandrius mentioned in the Deuteronomy.

caladrius (a mythical bird that had healing powers)


իշացուլ

head

իշացուլ • (išacʻul)

xcl-noun

իշացուլ • (išacʻul)

išacʻul (romanization)
իշացուլ (nominative singular)
իշացուլք (nominative plural)
իշացլու (genitive singular)
իշացլուց (genitive plural)
իշացլու (dative singular)
իշացլուց (dative plural)
իշացուլ (accusative singular)
իշացուլս (accusative plural)
իշացլէ (ablative singular)
իշացլուց (ablative plural)
իշացլու (instrumental singular)
իշացլուք (instrumental plural)
իշացլու (locative singular)
իշացուլս (locative plural)

PIE word
 *h₁éḱwos
"Ass-bull", from էշ (ēš) + -ա- (-a-) + ցուլ (cʻul). An imprecise calque of Ancient Greek ὀνοκένταυρος (onokéntauros).

calque

ὀνοκένταυρος

[…] զյուշկապարկաց ասեն բնակել յաւերակսն, զոր յոյն լեզու իշացուլս ասէ։
[…]zyuškaparkacʻ asen bnakel yaweraksn, zor yoyn lezu išacʻuls asē.
Translation by Blanchard & Young
[…] they say concerning the yuškaparik, which in the Greek language are called "išacʻul" [onokentauros], that they live in ruins.

5th century, Eznik Kołbacʻi, Ełc ałandocʻ [Refutation of the Sects] 122

Նոյնպէս եւ իշացլուցն կէսն արու մարդոյ (var. իշոյ), եւ կէսն իշոյ (var. ցլոյ)։
Noynpēs ew išacʻlucʻn kēsn aru mardoy (var. išoy), ew kēsn išoy (var. cʻloy).

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).16.5

Likewise the onocentaurs have the half of man (var. ass) and the half of ass (var. bull).


յուշկապարիկ

head

յուշկապարիկ • (yuškaparik)

xcl-noun

յուշկապարիկ • (yuškaparik)

yuškaparik (romanization)
յուշկապարիկ (nominative singular)
յուշկապարիկք (nominative plural)
յուշկապարկի (genitive singular)
յուշկապարկաց (genitive plural)
յուշկապարկի (dative singular)
յուշկապարկաց (dative plural)
յուշկապարիկ (accusative singular)
յուշկապարիկս (accusative plural)
յուշկապարկէ (ablative singular)
յուշկապարկաց (ablative plural)
յուշկապարկաւ (instrumental singular)
յուշկապարկի (locative singular)
յուշկապարիկս (locative plural)

xcl-decl-noun

յուշկապարիկք

յուշկապարկաց

յուշկապարկաց

յուշկապարիկս

յուշկապարկաց

յուշկապարկաւ

յուշկապարկաւք = յուշկապարկօք

յուշկապարիկս

desc

→ Armenian: հուշկապարիկ (huškaparik) (learned)

The textual evidence and the etymology point to յուշկապարիկ (yuškaparik) being a donkey-like demon. Borrowed from an Iranian compound, whose first part means "ass, donkey" (compare rare Persian وشک (vošk, “donkey”), Khotanese [script needed] (jūṣḍa-), Wakhi yukš (“wild goat, ibex”)), and the second part is the etymon of պարիկ (parik). Compare also Old Georgian ვირდევი (virdevi) referring to the same concept.

Եւ յուշկապարիկք [translating ὀνοκένταυρος (onokéntauros)] բնակեսցեն ի նմա, եւ ոզնիք ձագս հանցեն յապարանս նորա։
Ew yuškaparikkʻ [translating ὀνοκένταυρος (onokéntauros)] bnakescʻen i nma, ew oznikʻ jags hancʻen yaparans nora.

and satyrs shall dwell there; and hedgehogs shall make their nests in their houses

Translation by Brenton Septuagint Translation

[…] զյուշկապարկաց ասեն բնակել յաւերակսն, զոր յոյն լեզու իշացուլս ասէ։
[…]zyuškaparkacʻ asen bnakel yaweraksn, zor yoyn lezu išacʻuls asē.
Translation by Blanchard & Young
[…] they say concerning the yuškaparik, which in the Greek language are called "իշացուլ (išacʻul)" [onokentauros], that they live in ruins.


վահանակրեայ

→ Old Georgian: ვაჰანაკრაჲ (vahanaḳray)

From վահան (vahan) + -ա- (-a-) + կրեայ (kreay). Calque of Ancient Greek ἀσπιδοχελώνη (aspidokhelṓnē).

calque

ἀσπιδοχελώνη

Բարւախաւսն ասէ․ է գազան ինչ ի ծովու, որ կոչի վա[հա]նակրեայ (var. վահանակրիայ, վա[հա]նակրեա)․ վիշապաձուկն նման աւազին կղզոյ է․ ձայն նորա՝ չարաձայն գազանի։
Barwaxawsn asē; ē gazan inčʻ i covu, or kočʻi va[ha]nakreay (var. vahanakriay, va[ha]nakrea); višapajukn nman awazin kłzoy ē; jayn nora, čʻarajayn gazani.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).20.2–3

Physiologus says: there is a beast in the sea that is called shield-turtle. The dragon-fish is like a sandy island; its voice is of a harsh-voiced beast.


վիշապաձուկն

head

վիշապաձուկն • (višapajukn)

xcl-noun

վիշապաձուկն • (višapajukn)

višapajukn (romanization)
վիշապաձուկն (nominative singular)
վիշապաձկունք (nominative plural)
վիշապաձկան (genitive singular)
վիշապաձկանց (genitive plural)
վիշապաձկան (dative singular)
վիշապաձկանց (dative plural)
վիշապաձուկն (accusative singular)
վիշապաձկունս (accusative plural)
վիշապաձկանէ (ablative singular)
վիշապաձկանց (ablative plural)
վիշապաձկամբ (instrumental singular)
վիշապաձկամբք (instrumental plural)
վիշապաձկան (locative singular)
վիշապաձկունս (locative plural)

xcl-decl-noun

վիշապաձկունք

վիշապաձկունս

վիշապաձկամբք

վիշապաձկունս

desc

→ Armenian: վիշապաձուկ (višapajuk) (learned)

վիշապ (višap) + -ա- (-a-) + ձուկն (jukn)

affix

Բարւախաւսն ասէ․ է գազան ինչ ի ծովու, որ կոչի վա[հա]նակրեայ․ վիշապաձուկն նման աւազին կղզոյ է․ ձայն նորա՝ չարաձայն գազանի։
Barwaxawsn asē; ē gazan inčʻ i covu, or kočʻi va[ha]nakreay; višapajukn nman awazin kłzoy ē; jayn nora, čʻarajayn gazani.


միեղջիւր

head

միեղջիւր • (miełǰiwr)

xcl-noun

միեղջիւր • (miełǰiwr)

miełǰiwr (romanization)
միեղջիւր (nominative singular)
միեղջիւրք (nominative plural)
միեղջիւրու (genitive singular)
միեղջիւրուց (genitive plural)
միեղջիւրու (dative singular)
միեղջիւրուց (dative plural)
միեղջիւր (accusative singular)
միեղջիւրս (accusative plural)
միեղջիւրէ (ablative singular)
միեղջիւրուց (ablative plural)
միեղջիւրու (instrumental singular)
միեղջիւրուք (instrumental plural)
միեղջիւրու (locative singular)
միեղջիւրս (locative plural)

desc

→ Armenian: միեղջյուր (mieġǰyur) (learned)

From մի (mi) + եղջիւր (ełǰiwr). Calque of Ancient Greek μονόκερως (monókerōs).

calque

Բարոյախաւսն ասէ զմիեղջիւրէ [translating μονόκερως (monókerōs)], թէ այնպիսի բարք ունի. փոքր է նման ուլոյ եւ սաստիկ է գազան յոյժ, եւ մի եղջիւր է ի գլուխն։
Baroyaxawsn asē zmiełǰiwrē [translating μονόκερως (monókerōs)], tʻē aynpisi barkʻ uni. pʻokʻr ē nman uloy ew sastik ē gazan yoyž, ew mi ełǰiwr ē i gluxn.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).25.1

Physiologus says about the unicorn that it has the following nature: it is small as a kid and the beast is exceedingly fierce; and it has one horn on the head.

Մի եղջիւր միեղջիւրուն [translating μονόκερως (monókerōs)]
Mi ełǰiwr miełǰiwrun [translating μονόκερως (monókerōs)]

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).25.5