պրտու

head

պրտու • (prtu)

xcl-noun

պրտու • (prtu)

prtu (romanization)
պրտու (nominative singular)
պրտուք (nominative plural)
պրտուոյ (genitive singular)
պրտուոց (genitive plural)
պրտուոյ (dative singular)
պրտուոց (dative plural)
պրտու (accusative singular)
պրտուս (accusative plural)
պրտուոյ (ablative singular)
պրտուոց (ablative plural)
պրտուով (instrumental singular)
պրտուովք (instrumental plural)
պրտու (locative singular)
պրտուս (locative plural)

xcl-decl-noun

a genitive singular <i class="Armn mention" lang="xcl">պրտուի</i> (prtui) is also attested

→ Armenian: պրտու (prtu) (learned)

The origin is uncertain. Since Gēorg Dpir usually connected with Arabic بُرْدِيّ (burdiyy), but a direct borrowing from the Arabic is neither chronologically nor phonologically possible. Closely related to Assyrian Neo-Aramaic ܦܪܬܘܟ (pirtūk, “rush, reed”), Northern Kurdish pirtûk, Central Kurdish پەرتووک (pertûk), Zazaki pîrtok (“book”).

cog

Մի թե կանաչանա՞յ պրտու առանց ջրոյ․ կամ բարձրանայցէ՞ կնիւն առանց ըմպելոյ։

Translation by Claude E. Cox
"Does papyrus green without water, or will sedge become tall without drinking?"

Mi tʻe kanačʻanay prtu aṙancʻ ǰroy; kam barjranaycʻē kniwn aṙancʻ əmpeloy.

Cyperus papyrus
Cyperus papyrus#Translingual

papyrus, paper reed, Cyperus papyrus (an aquatic flowering plant of the sedge family)


տօսախ

head

տօսախ • (tōsax)

xcl-noun

տօսախ • (tōsax)

tōsax (romanization)
տօսախ (nominative singular)
տօսախք (nominative plural)
տօսախոյ (genitive singular)
տօսախոց (genitive plural)
տօսախոյ (dative singular)
տօսախոց (dative plural)
տօսախ (accusative singular)
տօսախս (accusative plural)
տօսախոյ (ablative singular)
տօսախոց (ablative plural)
տօսախով (instrumental singular)
տօսախովք (instrumental plural)
տօսախ (locative singular)
տօսախս (locative plural)

Armenian: տոսախ (tosax)

The original spelling is տաւսախ (tawsax). Possibly from Akkadian 𒄑𒌆 (^(GIŠ)TAŠKARIN /taskarinnu/, “box tree”) via the mediation of Hurro-Urartian; compare Hurrian [Term?] (/taskar-/, “box tree”). The Old Armenian derivate may contain the putative plant-suffix *-ախ (*-ax), possibly of Hurro-Urartian origin. Note also Biblical Hebrew תְּאַשּׁוּר (təʾaššūr, “box tree”).

cog

Buxus sempervirens
Buxus sempervirens#Translingual


դուռէճ

head

դուռէճ • (duṙēč)

xcl-noun

դուռէճ • (duṙēč)

Middle Armenian: տուռէճ (tuṙēč)

From Arabic دُرَّاج (durrāj) or Classical Persian دراج (durrāj).

Նոյնպէս եւ թռչնոց, սակս ոչ ունելով ճէ նոցա, յորջորջեն զճուռակն ծուռակ, որպէս եւ ոչ եղելոյ լուղակաց որ ի մերում գաւառի նովին ձայնիւ կոչեն զամարն ամառ եւ զայլսն ամենայն․ եւ զորսոցն՝ զտուռէճն (var. զդուռէճն) դուռէծ եւ զտահուճն տահուծ եւ այսոքիկ բազումք եւ ոչ գիտեն զնա։
Noynpēs ew tʻṙčʻnocʻ, saks očʻ unelov čē nocʻa, yorǰorǰen zčuṙakn cuṙak, orpēs ew očʻ ełeloy lułakacʻ or i merum gawaṙi novin jayniw kočʻen zamarn amaṙ ew zaylsn amenayn; ew zorsocʻn, ztuṙēčn (var. zduṙēčn) duṙēc ew ztahučn tahuc ew aysokʻik bazumkʻ ew očʻ giten zna.

11th century, Grigor Magistros, Meknutʻiwn Kʻerakanin [Commentary on Grammar]

[…] [the Greeks] not having a j [sound] […] call the durrej a durretz […]

Նոյնպէս եւ թռչնոց՝ սակս ոչ ունելով ճէ նոցա, յորջորջեն զճուռակն՝ «ծուռակ», որպէս եւ ոչ եղելոյ լուղակաց, որ ի մերում գաւառի, նովին ձայնիւ կոչեն զամարն «ամառ» եւ զայլսն ամենայն եւ զորսոցն․ զդուռէճն (var. զդուռէճ)՝ «դուռէծ» (var. դուռէծ) եւ զտահուճն՝ «տահուծ»։ Եւ այսոքիկ՝ բազումք, եւ ոչ գիտեն զնա։
Noynpēs ew tʻṙčʻnocʻ, saks očʻ unelov čē nocʻa, yorǰorǰen zčuṙakn, “cuṙak”, orpēs ew očʻ eġeloy luġakacʻ, or i merum gawaṙi, novin jayniw kočʻen zamarn “amaṙ” ew zaylsn amenayn ew zorsocʻn; zduṙēčn (var. zduṙēč), “duṙēc” (var. duṙēc) ew ztahučn, “tahuc”. Ew aysokʻik, bazumkʻ, ew očʻ giten zna.

completed 1291, Yovhannēs Erznkacʻi, Hawakʻumn meknutʻean kʻerakani [Compilation of Commentary on Grammar]


խարագուլ

head

խարագուլ • (xaragul)

xcl-noun

խարագուլ • (xaragul)

desc

→ Armenian: խարագուլ (xaragul) (learned)

From Classical Syriac ܚܪܓܠܐ (ḥargālā) which is found in the same passage in Leviticus. For the vocalism compare Assyrian Neo-Aramaic ܚܪܓܘܠ (ḥargul). The variant readings are influenced by գլուխ (glux).

Եւ այս իցեն, զոր ուտիցէք ի նոցանէ․ զջորեակդ, եւ որ ինչ նման է նմա, եւ զխարագուլ (var. խարայգլուխ, զխարագլուխ, խարագլուխ, զխարագուլ եւ ուղ), եւ որ ինչ նման է նմա[…]
Ew ays icʻen, zor uticʻēkʻ i nocʻanē; zǰoreakd, ew or inčʻ nman ē nma, ew zxaragul (var. xarayglux, zxaraglux, xaraglux, zxaragul ew uł), ew or inčʻ nman ē nma[…]

Translation by New English Translation of the Septuagint
And of them, these you shall eat: the locust larva and those similar to it and the bald locust and those similar to it […]


ջորեակ

head

ջորեակ • (ǰoreak)

xcl-noun

ջորեակ • (ǰoreak)

ǰoreak (romanization)
ջորեակ (nominative singular)
ջորեակք (nominative plural)
ջորեկի (genitive singular)
ջորեկաց (genitive plural)
ջորեկի (dative singular)
ջորեկաց (dative plural)
ջորեակ (accusative singular)
ջորեակս (accusative plural)
ջորեկէ (ablative singular)
ջորեկաց (ablative plural)
ջորեկաւ (instrumental singular)
ջորեկի (locative singular)
ջորեակս (locative plural)

xcl-decl-noun

ջորեկաւք = ջորեկօք

→ Armenian: ջորյակ (ǰoryak) (learned)

From ջորի (ǰori, “mule”) + -ակ (-ak, “diminutive suffix”) with an uncertain sense development also seen in Czech kobylka (“locust”), the diminutive of kobyla (“mare”).

affix

Եւ այս իցեն, զոր ուտիցէք ի նոցանէ․ զջորեակդ, եւ որ ինչ նման է նմա, եւ զխարագուլ, եւ որ ինչ նման է նմա […]
Ew ays icʻen, zor uticʻēkʻ i nocʻanē; zǰoreakd, ew or inčʻ nman ē nma, ew zxaragul, ew or inčʻ nman ē nma[…]

a kind of small locust, or its wingless larva


մեղրապոպ

head

մեղրապոպ • (mełrapop)

xcl-noun

մեղրապոպ • (mełrapop)

mełrapop (romanization)
մեղրապոպ (nominative singular)
մեղրապոպք (nominative plural)
մեղրապոպի (genitive singular)
մեղրապոպից (genitive plural)
մեղրապոպի (dative singular)
մեղրապոպից (dative plural)
մեղրապոպ (accusative singular)
մեղրապոպս (accusative plural)
մեղրապոպէ (ablative singular)
մեղրապոպից (ablative plural)
մեղրապոպիւ (instrumental singular)
մեղրապոպիւք (instrumental plural)
մեղրապոպի (locative singular)
մեղրապոպս (locative plural)

desc

→ Armenian: մեղրապոպ (meġrapop) (learned)

From Ancient Greek μηλοπέπων (mēlopépōn), whose first part was confused with μέλι (méli, “honey”) and replaced with մեղր (mełr, “honey”).

Զի յիշեցաք զձուկնն, զոր ուտէաք յԵգիպտոս ձրի, եւ զսեխն եւ զմեղրապոպ (var. զմեղրապողն, զմեղապոպ) եւ զպրասն եւ զսոխն եւ զխստոր։
Zi yišecʻakʻ zjuknn, zor utēakʻ yEgiptos jri, ew zsexn ew zmełrapop (var. zmełrapołn, zmełapop) ew zprasn ew zsoxn ew zxstor.

Translation by New English Translation of the Septuagint
We remembered the fish that we used to eat in Egypt for nothing, and the cucumbers and the melons and the leeks and the onions and the garlic.

շամամ շամամ#Armenian

a variety of melon (Cucumis melo), namely perhaps the շամամ (šamam), apple melon (Cucumis melo var. dudaim)


սկարոս

Transliteration of Ancient Greek σκάρος (skáros, “parrotfish”) by the translator of Hexaemeron.

transliteration

Եւ չիք ի ձկունս, որ որոճիցէ, բայց միայն մի ազգն, որ անուանեալ կոչի սկարոս (var. սկարօս, սակրօս, սակրոս), որպէս և պատմեն զնոցանէ ոմանք։
Ew čʻikʻ i jkuns, or oročicʻē, baycʻ miayn mi azgn, or anuaneal kočʻi skaros (var. skarōs, sakrōs, sakros), orpēs ew patmen znocʻanē omankʻ.

5th century, Basil of Caesarea, Yałags Vecʻawreay ararčʻutʻean [Homiliae in Hexaemeron] 7

Translation by Robert W. Thomson
Nor is there among fish a ruminant, except only one kind which is called parrot-fish, as some say about it.


խոշակ

head

խոշակ • (xošak)

xcl-noun

խոշակ • (xošak)

xošak (romanization)
hapax (romanization)

desc

Armenian: խոշակ (xošak, “empty ear of corn or nut”)

From Middle Iranian *xōšak. Compare Middle Persian [Book Pahlavi needed] (hwšk' /hōšag/), Persian خوشه (xuše, “ear of corn, cluster”).

cog

Իբրեւ զժանգ ցորենոյ, եւ իբրեւ զխոշակ անդաստանաց, այնպէս կռփի [կրիւք] հասկ հոգւոյն, եւ լինիցի առանց արդեանց։
Ibrew zžang cʻorenoy, ew ibrew zxošak andastanacʻ, aynpēs kṙpʻi [kriwkʻ] hask hogwoyn, ew linicʻi aṙancʻ ardeancʻ.

late 11th century, Daniel of Salah, Commentary on the Psalms Psalm 35


մուրտ

head

մուրտ • (murt)

xcl-noun

մուրտ • (murt)

murt (romanization)
մուրտ (nominative singular)
մուրտք (nominative plural)
մրտոյ (genitive singular)
մրտոց (genitive plural)
մրտոյ (dative singular)
մրտոց (dative plural)
մուրտ (accusative singular)
մուրտս (accusative plural)
մրտոյ (ablative singular)
մրտոց (ablative plural)
մրտով (instrumental singular)
մրտովք (instrumental plural)
մուրտ (locative singular)
մուրտս (locative plural)

→ Armenian: մուրտ (murt) (learned)

From Middle Iranian *mūrt: compare Middle Persian [Book Pahlavi needed] (mwlt'), Parthian 𐫖𐫇𐫇𐫡𐫅 (mwwrd), Persian مورد (murd), Old Georgian მურტი (murṭi), which are related to Ancient Greek μύρτος (múrtos). The Armenian is not from Greek, because then *միւրտ (*miwrt) is expected. մուրտաստան (murtastan) may be wholly borrowed from Iranian.


թեպեկ

head

թեպեկ • (tʻepek)

xcl-noun

թեպեկ • (tʻepek)

desc

> Armenian: թիբըգ (tʻibəg, “jackal”) (inherited) — Svedia, Kessab

Borrowed from the unattested Byzantine Greek ancestor of Pontic Greek θώπεκας (thópekas), θέπεκας (thépekas), θεπέκ (thepék, “jackal”).

Բայց ոչ այսու միայն յայտնեցից, այլ այլովք իրօք․ զի ոչ վասն գեղեցկութեան սորա զսա աստուածացուցանէն, այլ յաղագս իւրեանց անմտութեանն․ թեպեկի վասն է՞ր երկիր պագանէին, կամ կոկորդիլոսի կամ շան, և որ այլ նուաստագոյն է ի գազանաց։

post-classical, John Chrysostom, Andriakan čaṙkʻ [Ad populum Antiochenum homiliae (De statuis)] 10

But this will be evident not from this proof only, but from another besides. For as a proof that it is not for its beauty they have made a deity of it, but by reason of their own folly, why do they adore the ape, the crocodile, the dog, and the vilest of animals?

Baycʻ očʻ aysu miayn yaytnecʻicʻ, ayl aylovkʻ irōkʻ; zi očʻ vasn gełecʻkutʻean sora zsa astuacacʻucʻanēn, ayl yałags iwreancʻ anmtutʻeann; tʻepeki vasn ēr erkir paganēin, kam kokordilosi kam šan, ew or ayl nuastagoyn ē i gazanacʻ.

ԹԵՓԷԿ
Այլ գեղեցիկ և իմաստուն,
Հանց, որ առակս ասէ զնոյն,
Դարպաս շինէ ընդ վիմով անհուն,
Բայց գիշերն գող էր և անքուն,
՚Ւ երակ հաչեր նա զերդ ըզշուն։
TʻEPʻĒK
Ayl geġecʻik ew imastun,
Hancʻ, or aṙaks asē znoyn,
Darpas šinē ənd vimov anhun,
Baycʻ gišern goġ ēr ew ankʻun,

Թոբէկ (var. թոբեկ) թախանձէր զոզնի, թե զորդիդ քո սան առից[…] մերկացո՛ զնա, զի դիւրին իցէ ի գգուել․ և իբրև ետ զնա, սկսաւ ուտել։
Tʻobēk (var. tʻobek) tʻaxanjēr zozni, tʻe zordid kʻo san aṙicʻ[…] merkacʻó zna, zi diwrin icʻē i gguel; ew ibrew et zna, sksaw utel.
The jackal was entreating the hedgehog։ give me your son as a nursling […] lay him bare [of his spines] so I can caress him easily. And when [the hedgehog] gave him, he started eating [him].

12–13th century, Mxitʻar Goš, Aṙakkʻ [Fables]

hy:Մարտիրոս Մինասյան


կիտրոն

→ Armenian: կիտրոն (kitron) (learned)

Borrowed from Ancient Greek κίτρον (kítron).

bor+

Սոյնպէս կիտրոնն (var. կիւտրոնն) և ապաբաղսամոնն և դափնին և ձիթենին գեղեցիկ և սերկևիլն և մուրտն և ընկոյզն և նուշն և քնարուկն և հաճարուկն և թութն և նուռնն և հոյնն:
Soynpēs kitronn (var. kiwtronn) ew apabałsamonn ew dapʻnin ew jitʻenin gełecʻik ew serkewiln ew murtn ew ənkoyzn ew nušn ew kʻnarukn ew hačarukn ew tʻutʻn ew nuṙnn ew hoynn:

5th century, Agatʻangełos, Patmutʻiwn Hayocʻ [History of the Armenians] 644

Translation by Robert W. Thomson
Likewise the lemon and balsamon, and laurel and beautiful olive tree, and quince and myrtle, and nut and almond, and lotus and holly, and mulberry and pomegranate and cornel tree.


օշնան

head

օշնան • (ōšnan)

xcl-noun

օշնան • (ōšnan)

desc

Middle Armenian: օշնան (ōšnan), օշան (ōšan)

→ Armenian: օշնան (ōšnan) (learned)

The original spelling is աւշնան (awšnan). Borrowed from Middle Iranian. See Persian اشنان (ošnân) for more.

Ոչ ոք ումեք ջուր ի ձեռս արկանէր, և ոչ կրտսերք աւագաց դաստառակս մատուցանէին․ չանկաւ օշնան ի ձեռս փափկասուն կանանց, և ոչ մատուցաւ եւղ ի զուարթութիւն խրախութեան։

5th century, Ełišē, Vasn Vardanay ew Hayocʻ paterazmin [History of Vardan and the Armenian War]

Translation by Robert W. Thomson
No one poured water over another’s hands; the younger did not offer the older towels. The delicate women did not use soap, nor were they offered oil for merry feasting.

Očʻ okʻ umekʻ ǰur i jeṙs arkanēr, ew očʻ krtserkʻ awagacʻ dastaṙaks matucʻanēin; čʻankaw ōšnan i jeṙs pʻapʻkasun kanancʻ, ew očʻ matucʻaw ewł i zuartʻutʻiwn xraxutʻean.


ասիդ

Entered through the Bible translation. Transliteration of Ancient Greek ἀσίδα (asída) which the Armenian translator encountered in Job 39.13, itself a transliteration of Biblical Hebrew חסידה (ḥăsiḏɔ).
The ghost form անիդ (anid) is found only in Soukry's 1881 publication of the long version of Ašxarhacʻoycʻ, and in some later editions relying on it. The only known manuscript of the long version, on which Soukry's publication is based, has ասիդ (asid). It has been assumed that անիդ (anid) is Soukry's emendation of the manuscript. However, such an emendation would be completely unmotivated, is not commented upon by Soukry and in the French section is translated as aside by him. More likely we are dealing with a simple misprint of ասիդ (asid). Yakobean's latest critical edition has the correct form ասիդ (asid).

transliteration

Թեւք թռուցելոց նեեղասաց․ եթե յղասցի՞ ասիդն և նեեսայն։

Translation by Claude E. Cox
The wings of those that cause flight, of the neeghasa, if it conceives the asid and the neesai?

Tʻewkʻ tʻṙucʻelocʻ neełasacʻ; etʻe yłascʻi asidn ew neesayn.

Ունի […] ի հաւուց՝ ճարակաւորս զորս կաքաւ, զարաւշ, զասիդ (var. զանիդ) և զայլս։
Uni […] i hawucʻ, čarakawors zors kakʻaw, zarawš, zasid (var. zanid) ew zayls.

7th century, Anania Širakacʻi, Ašxarhacʻoycʻ [Geography]

Translation by Robert Hewsen
[Upper Armenia] has […] among wild fowl, the partridge, bustard, stork, etc.


թիւնոս

head

թիւնոս • (tʻiwnos)

xcl-noun

թիւնոս • (tʻiwnos)

tʻiwnos (romanization)
hapax (romanization)

→ Armenian: թյունոս (tʻyunos) (learned)

Transliteration of Ancient Greek θῦνος (thûnos), a variant of θύννος (thúnnos) in the Greek original of the Commentary on Aristotle’s Categories.

transliteration

[…]դարձեալ բաժանեմ զջրայինսն՝ յարիւնաւոր՝ ի ղաբրաքս և ի թիւնոս [translating θῦνον (thûnon)] և յորփոս և յայսպիսիս, իսկ յանարիւն՝ որպէս ի միպրիկ և թիսիւր, կարապոս[…]
[…]darjeal bažanem zǰrayinsn, yariwnawor, i łabrakʻs ew i tʻiwnos [translating θῦνον (thûnon)] ew yorpʻos ew yayspisis, isk yanariwn, orpēs i miprik ew tʻisiwr, karapos[…]

6th century, Dawitʻ Anyałtʻ, Meknutʻiwn storogutʻeancʻn Aristoteli [Commentary on Aristotle’s Categories]