ցաքի

head

ցաքի • (cʻakʻi)

xcl-noun

ցաքի • (cʻakʻi)

cʻakʻi (romanization)
ցաքի (nominative singular)
ցաքիք (nominative plural)
ցաքւոյ (genitive singular)
ցաքեաց (genitive plural)
ցաքւոյ (dative singular)
ցաքեաց (dative plural)
ցաքի (accusative singular)
ցաքիս (accusative plural)
ցաքւոյ (ablative singular)
ցաքեաց (ablative plural)
ցաքեաւ (instrumental singular)
ցաքի (locative singular)
ցաքիս (locative plural)

xcl-decl-noun

ցաքեաւք = ցաքեօք

Armenian: ցաքի (cʻakʻi)

From *ցաք (*cʻakʻ) + -ի (-i). See ցաք (cʻakʻ) for more.

Եւ ոմանց ի տերևոց ցաքւոյ (var. ցաբւոյ) և ի կորզոց հիւնից աղացեալ թրէին, յարեգակնային տապոյն արարեալ բլիթս և այն իսկ էր նոցա կերակուր և ոչ հաց[…]
Ew omancʻ i terewocʻ cʻakʻwoy (var. cʻabwoy) ew i korzocʻ hiwnicʻ ałacʻeal tʻrēin, yaregaknayin tapoyn arareal blitʻs ew ayn isk ēr nocʻa kerakur ew očʻ hacʻ[…]

11th century, Grigor Magistros, Grigor Magistrosi tʻłtʻerə [The letters of Grigor Magistros]

Paliurus spina-christi
Paliurus spina-christi#Translingual

Christ's thorn, Jerusalem thorn, Paliurus spina-christi


պրաս

Armenian: պրաս (pras)

Middle Armenian: պռաս (pṙas)

Զի յիշեցաք զձուկնն, զոր ուտէաք յԵգիպտոս ձրի, եւ զսեխն եւ զմեղրապոպ եւ զպրասն (var. զպարասխն, զպրասխն, զպրաս) եւ զսոխն եւ զխստոր։
Zi yišecʻakʻ zjuknn, zor utēakʻ yEgiptos jri, ew zsexn ew zmełrapop ew zprasn (var. zparasxn, zprasxn, zpras) ew zsoxn ew zxstor.

Translation by New English Translation of the Septuagint
We remembered the fish that we used to eat in Egypt for nothing, and the cucumbers and the melons and the leeks and the onions and the garlic.

Իսկ ՚ի գիջոյն և ՚ի թեթևէն՝ որ ըստ մասանց ջերմին է, պրաս․ իսկ հողանման ջերմ կաղամբ և այլ ա՟մ կծու․ իսկ թեթևագոյնսն ՚ի դդումսն և ՚ի սեխս և ՚ի մեղրապոպս։

Ephrem the Syrian, Yayn čaṙēn or vasn erašti ew vašxaṙuacʻ [Homily on Draught and Usurers]

Isk ’i giǰoyn ew ’i tʻetʻewēn, or əst masancʻ ǰermin ē, pras; isk hołanman ǰerm kałamb ew ayl a.m kcu; isk tʻetʻewagoynsn ’i ddumsn ew ’i sexs ew ’i mełrapops.

Allium porrum
Allium porrum#Translingual


թրթուր

head

թրթուր • (tʻrtʻur)

xcl-noun

թրթուր • (tʻrtʻur)

tʻrtʻur (romanization)
թրթուր (nominative singular)
թրթուրք (nominative plural)
թրթրոյ (genitive singular)
թրթրոց (genitive plural)
թրթրոյ (dative singular)
թրթրոց (dative plural)
թրթուր (accusative singular)
թրթուրս (accusative plural)
թրթրոյ (ablative singular)
թրթրոց (ablative plural)
թրթրով (instrumental singular)
թրթրովք (instrumental plural)
թրթուր (locative singular)
թրթուրս (locative plural)

alter

թռթուր (tʻṙtʻur) — Mush

թա̈յթույ (tʻäytʻuy) — Haçin

թռթոռ (tʻṙtʻoṙ) — Vozm

Armenian: թրթուր (tʻrtʻur) — literary, Akhaltsikhe, Kharberd, Erzurum, Sivas, թուրթուր (tʻurtʻur) — Nor Nakhichevan, Tekirdağ, թը՝րթուր (tʻə,rtʻur), թը՝յթուր (tʻə,ytʻur), թօյթույ (tʻōytʻuy), թօրթուր (tʻōrtʻur) — Zeitun, թրթուռ (tʻrtʻuṙ) — Ararat, New Julfa, թռթուր (tʻṙtʻur) — Mush, թռթուռ (tʻṙtʻuṙ) — Alashkert, Van, Salmas, թա̈յթույ (tʻäytʻuy) — Haçin, թռթոռ (tʻṙtʻoṙ) — Vozm, թըռթօռ (tʻəṙtʻōṙ) — Agulis, Moks

→ Azerbaijani: tırtıl

→ Crimean Tatar: тыртыр

→ Russian: тырты́р (tyrtýr)

→ Mariupol Greek: тырты́р (tyrtýr)

desc

→ Ottoman Turkish: طرطر (tırtır), طرتیل (tırtıl)

Turkish: tırtıl, tırtır, turtar, tıltar, tırtor, turtur, tortor

alter

→ Armenian: թըրթըր (tʻərtʻər) — Aslanbeg, Constantinople

desc

→ Northern Kurdish: tirtûl, tertûr, turtûr, tertûl, tirtire, tirtirk, tirtirîk

→ Zazaki: tertul, tirtul, tertur, tertul, tirtir, tertûr, teltur, tentur

→ Romanian: tertel

→ Udi: тыртыр (tərtər)

Reduplication of *թուր- (*tʻur-), from Proto-Indo-European *tōr-, from *terh₁- (“to rub, turn”), whence թուր (tʻur, “sword”); among the cognates compare especially Ancient Greek τερηδών (terēdṓn), Latin tarmes (“woodworm”), Lithuanian trandẽ (“maggot”).

Զմնացորդս թրթրոյ եկեր մարախ, եւ զմնացորդս մարախոյ եկեր ջորեակ, եւ զմնացորդս ջորեկի եկեր երեւիլ։

Zmnacʻords tʻrtʻroy eker marax, ew zmnacʻords maraxoy eker ǰoreak, ew zmnacʻords ǰoreki eker erewil.


կոճապղպեղ

head

կոճապղպեղ • (kočapłpeł)

xcl-noun

կոճապղպեղ • (kočapłpeł)

Armenian: կոճապղպեղ (kočapġpeġ)

պան ի կոճապղպեղէ


բանջար

head

բանջար • (banǰar)

xcl-noun

բանջար • (banǰar)

banǰar (romanization)
բանջար (nominative singular)
բանջարք (nominative plural)
բանջարոյ (genitive singular)
բանջարոց (genitive plural)
բանջարոյ (dative singular)
բանջարոց (dative plural)
բանջար (accusative singular)
բանջարս (accusative plural)
բանջարոյ (ablative singular)
բանջարոց (ablative plural)
բանջարով (instrumental singular)
բանջարովք (instrumental plural)
բանջար (locative singular)
բանջարս (locative plural)
բանջար (nominative singular)
բանջարք (nominative plural)
բանջարի (genitive singular)
բանջարից (genitive plural)
բանջարի (dative singular)
բանջարից (dative plural)
բանջար (accusative singular)
բանջարս (accusative plural)
բանջարէ (ablative singular)
բանջարից (ablative plural)
բանջարիւ (instrumental singular)
բանջարիւք (instrumental plural)
բանջարի (locative singular)
բանջարս (locative plural)
բանջար (nominative singular)
բանջարք (nominative plural)
բանջարի (genitive singular)
բանջարաց (genitive plural)
բանջարի (dative singular)
բանջարաց (dative plural)
բանջար (accusative singular)
բանջարս (accusative plural)
բանջարէ (ablative singular)
բանջարաց (ablative plural)
բանջարաւ (instrumental singular)
բանջարի (locative singular)
բանջարս (locative plural)

xcl-decl-noun

բանջարաւք = բանջարօք

Armenian: բանջար (banǰar) (see there for further descendants)

→ Old Georgian: ბანჯარი (banǯari)

The origin is unknown.
Ačaṙean derives the related terms in Georgian, Turkish and Kurdish from Armenian.

unk

unknown


թաղանթ

head

թաղանթ • (tʻałantʻ)

xcl-noun

թաղանթ • (tʻałantʻ)

tʻałantʻ (romanization)
թաղանթ (nominative singular)
թաղանթք (nominative plural)
թաղանթոյ (genitive singular)
թաղանթոց (genitive plural)
թաղանթոյ (dative singular)
թաղանթոց (dative plural)
թաղանթ (accusative singular)
թաղանթս (accusative plural)
թաղանթոյ (ablative singular)
թաղանթոց (ablative plural)
թաղանթով (instrumental singular)
թաղանթովք (instrumental plural)
թաղանթ (locative singular)
թաղանթս (locative plural)
թաղանթ (nominative singular)
թաղանթք (nominative plural)
թաղանթի (genitive singular)
թաղանթաց (genitive plural)
թաղանթի (dative singular)
թաղանթաց (dative plural)
թաղանթ (accusative singular)
թաղանթս (accusative plural)
թաղանթէ (ablative singular)
թաղանթաց (ablative plural)
թաղանթաւ (instrumental singular)
թաղանթի (locative singular)
թաղանթս (locative plural)

xcl-decl-noun

թաղանթաւք = թաղանթօք

→ Armenian: թաղանթ (tʻaġantʻ) (learned)

unk

unknown


կորկոտ

Middle Armenian: կորկոտ (korkot)

Armenian: կորկոտ (korkot)

→ Udi: korkot

desc

→ Ottoman Turkish: غورغوت (gurgut, gorgot)

Turkish: gurgut, karkot, korkot, korkut, korkota, korkuta, korkata

→ Bulgarian: гургу́т (gurgút), корку́т (korkút), курку́ть (kurkútʹ), корку́да (korkúda)

→ Byzantine Greek: κουρκούτη (kourkoútē), κουρκούτιν (kourkoútin), κορκότον (korkóton)

Greek: κουρκούτι (kourkoúti), κουρκούτη (kourkoúti), κουρκουτό (kourkoutó), κορκοτό (korkotó), κορκότο (korkóto)

Pontic Greek: κορκότα (korkóta)

→ Russian: куркутъ (kurkut) [18th c.]

→ Old Georgian: კორკოტი (ḳorḳoṭi)

desctree

Georgian: კორკოტი (ḳorḳoṭi)
→ Bats: კორკოტ (ḳorḳoṭ)

Ačaṙean derives from Proto-Indo-European *gʷo-gʷrod-, a reduplication of *gʷrod-, with such cognates as Lithuanian grūsti (“to pound barley for making groats”), grū́das (“grain”), Latvian grūst (“to pound”), grauds (“grain”), Russian гру́да (grúda, “heap”), English grout, German Grütze (“groats”), Proto-Germanic *grautaz (“coarse, crude; big, large”), *greutą (“grit”) etc. He concedes that the anlaut is problematic being usually reconstructed as *gʰ- for the cognates (e.g. Pokorny has *gʰrēw-), which is incompatible with Armenian կ- (k-).
An interesting parallel is seen in կարկուտ (karkut).

cog

քոնտրոն [=χόνδρος]· ցորէնի կորկոտ
kʻontron [=χόνδρος]· cʻorēni korkot

6th–12th? centuries, Baṙkʻ Gałianosi [The Greek–Armenian Dictionary to Galen]


սնգոյր

sngoyr (romanization)
սնգոյր (nominative singular)
սնգոյրք (nominative plural)
սնգուրի (genitive singular)
սնգուրաց (genitive plural)
սնգուրի (dative singular)
սնգուրաց (dative plural)
սնգոյր (accusative singular)
սնգոյրս (accusative plural)
սնգուրէ (ablative singular)
սնգուրաց (ablative plural)
սնգուրաւ (instrumental singular)
սնգուրի (locative singular)
սնգոյրս (locative plural)
սնգոյր (nominative singular)
սնգոյրք (nominative plural)
սնգուրոյ (genitive singular)
սնգուրոց (genitive plural)
սնգուրոյ (dative singular)
սնգուրոց (dative plural)
սնգոյր (accusative singular)
սնգոյրս (accusative plural)
սնգուրոյ (ablative singular)
սնգուրոց (ablative plural)
սնգուրով (instrumental singular)
սնգուրովք (instrumental plural)
սնգոյր (locative singular)
սնգոյրս (locative plural)

xcl-decl-noun

սնգուրաւք = սնգուրօք

Armenian: սնգույր (snguyr)

An Iranian borrowing. Compare Persian شنگار (šengâr), Arabized شنجار (šenjâr, “melilot; bugloss”), from the red roots of which men made rouge. Related to Georgian სინგური (singuri).


սամիթ

head

սամիթ • (samitʻ)

xcl-noun

սամիթ • (samitʻ)

desctree

Armenian: սամիթ (samitʻ)
→ Turkish: semit (dialectal)
→ Udi: самит (samit)

Borrowed from an unidentified cognate of Arabic سَنُّوت (sannūt), Akkadian 𒅆𒂍𒌈 (/šibittu/), Hebrew שֶׁבֶת (šéḇeṯ), Jewish Babylonian Aramaic שִׁיבְתָא (šiḇəṯā), Classical Syriac ܫܒܬܐ (šəḇettā), Persian شوید (ševid), Arabic شِبِثّ (šibiṯṯ).

unk

unidentified

cog

Hebrew שֶׁבֶת (šéḇeṯ)

անեթութ (vars. անեթոյ, անեթու, անէթու, աներթու, աթենոյ, անիոյ) = սամիթ
anetʻutʻ (vars. anetʻoy, anetʻu, anētʻu, anertʻu, atʻenoy, anioy) = samitʻ
ἄνηθον (ánēthon) = dill

ասանուբ = սամիթ
asanub = samitʻ
السَنُّوت (as-sannūt) = dill

9th or 10th century, with changes and additions in later centuries, Tʻargmanutʻiwn dełocʻ zor əntrel en imastasērkʻn ew kargeal yayl lezuacʻ [A Medieval Arabic–Armenian Botanical Dictionary]

Anethum graveolens
Anethum graveolens#Translingual


նոճ

noč (romanization)
նոճ (nominative singular)
նոճք (nominative plural)
նոճի (genitive singular)
նոճից (genitive plural)
նոճի (dative singular)
նոճից (dative plural)
նոճ (accusative singular)
նոճս (accusative plural)
նոճէ (ablative singular)
նոճից (ablative plural)
նոճիւ (instrumental singular)
նոճիւք (instrumental plural)
նոճի (locative singular)
նոճս (locative plural)
նոճ (nominative singular)
նոճք (nominative plural)
նոճոյ (genitive singular)
նոճոց (genitive plural)
նոճոյ (dative singular)
նոճոց (dative plural)
նոճ (accusative singular)
նոճս (accusative plural)
նոճոյ (ablative singular)
նոճոց (ablative plural)
նոճով (instrumental singular)
նոճովք (instrumental plural)
նոճ (locative singular)
նոճս (locative plural)

Borrowed from a Middle Iranian word of the shape *nōč. See Old Persian *nauciš for more.

Կանգնեաց զտտուն իւր իբրեւ զնոճի, եւ ջիլք իւր զմիմեամբք պատեալ։

Translation by Claude E. Cox
It stood up its tail like a cypress, and its sinews have been interwoven.

Kangneacʻ zttun iwr ibrew znoči, ew ǰilkʻ iwr zmimeambkʻ pateal.


ջայլամն

head

ջայլամն • (ǰaylamn)

xcl-noun

ջայլամն • (ǰaylamn)

ǰaylamn (romanization)
ջայլամն (nominative singular)
ջայլամունք (nominative plural)
ջայլաման (genitive singular)
ջայլամանց (genitive plural)
ջայլաման (dative singular)
ջայլամանց (dative plural)
ջայլամն (accusative singular)
ջայլամունս (accusative plural)
ջայլամանէ (ablative singular)
ջայլամանց (ablative plural)
ջայլամամբ (instrumental singular)
ջայլամամբք (instrumental plural)
ջայլաման (locative singular)
ջայլամունս (locative plural)

desc

Middle Armenian: ջայլամ (ǰaylam), ջալամ (ǰalam), ճալամ (čalam)

→ Armenian: ջայլամ (ǰaylam)

→ Armeno-Kipchak: ջայլամ (čaylam), ճալամ (džalam)

Uncertain. Ačaṙyan considers a Semitic borrowing, comparing Arabic ظَلِيم (ẓalīm, “male ostrich”), plural ظِلْمَان (ẓilmān). This is however a transparent Arabic-only formation, the first consonant of which corresponds to ṣ /sˤ/ in Akkadian and Northwest Semitic, ṭ /tˤ/ in Aramaic.
In the dialects recorded only as Kharberd չայլամ (čʻaylam, “a kind of bird”) and Sivas ջՙայլամ (ǰʻaylam, “used for comparing to something very tall”), e.g. ջՙայլամի պէս բան մՙէ (ǰʻaylami pēs ban mʻē, “it is a ǰʻaylam-like thing”).

n-g

[…]եւ ջայլեամն (var. ջայլամն, ջալամն, ջայղամն, լայլամն, ջայլամ) եւ բու եւ որոր, եւ որ ինչ նման իցէ նոցա[…]
[…]ew ǰayleamn (var. ǰaylamn, ǰalamn, ǰayłamn, laylamn, ǰaylam) ew bu ew oror, ew or inčʻ nman icʻē nocʻa[…]

[…] the ostrich, the owl, the gull, and any of their kind […]

եւ զորի ու որ ինչ նման իցէ նմա եւ զջայլամն (var. զջալամն, զջայլեամն) եւ զբու եւ զճայ եւ զարագիլ եւ զփոր եը զհողամաղ
ew zori u or inčʻ nman icʻē nma ew zǰaylamn (var. zǰalamn, zǰayleamn) ew zbu ew zčay ew zaragil ew zpʻor eə zhołamał

5th century, Bible, Deuteronomy 14.14–16

Մերկացուցին իբրեւ վիշապք զստինս իւրեանց, եւ դիեցուցին զկորիւնս իւրեանց․ եղեն ուստերք ժողովրդեան իմոյ ՚ի տանջանս հարուածոց, զի չի́ք ն(ո)ց(ա) բժշկութի(ւն)․ եւ տառապեցան իբրեւ ջայլամունք յանապատի։
Merkacʻucʻin ibrew višapkʻ zstins iwreancʻ, ew diecʻucʻin zkoriwns iwreancʻ; ełen usterkʻ žołovrdean imoy ’i tanǰans haruacocʻ, zi čʻíkʻ n(o)cʻ(a) bžškutʻi(wn); ew taṙapecʻan ibrew ǰaylamunkʻ yanapati.

Even the sea monsters draw out the breast, they give suck to their young ones: the daughter of my people is become cruel, like the ostriches in the wilderness.

Struthio camelus
Struthio camelus#Translingual


սկունդ

head

սկունդ • (skund)

xcl-noun

սկունդ • (skund)

skund (romanization)
սկունդ (nominative singular)
սկունդք (nominative plural)
սկնդի (genitive singular)
սկնդաց (genitive plural)
սկնդի (dative singular)
սկնդաց (dative plural)
սկունդ (accusative singular)
սկունդս (accusative plural)
սկնդէ (ablative singular)
սկնդաց (ablative plural)
սկնդաւ (instrumental singular)
սկնդաւք = սկնդօք (skndawkʻ = skndōkʻ) (instrumental plural)
սկնդի (locative singular)
սկունդս (locative plural)

xcl-decl-noun

սկնդաւք = սկնդօք

→ Armenian: սկունդ (skund)

The origin is uncertain.
Attested only in Grigor Magistros (11th c.) and Nersēs Šnorhali (12th c.), both from the noble Pahlavuni family. Not recorded in any dialect, although Ačaṙyan tentatively compares Tokat dialect կոնդիկ (kondik, “puppy”). Probably contained in Old Armenian սկնդ-իկ (sknd-ik), սկնդ-ուկ (sknd-uk, “deserted or barren wife”).
Often derived from Proto-Indo-European *ḱwon-t-, from *ḱwṓ (“dog”), whence շուն (šun), with the same enlargement as in Proto-Germanic *hundaz, but this assumes Proto-Indo-European *ḱw yields Old Armenian *սգ (*sg) → սկ (sk), which contradicts շուն (šun) and էշ (ēš).
Has also been compared to a group of related words in the Iranian languages of Pamir — Wakhi skən, Ishkashimi *skənůk, Yazghulami *sək̊on, Munji skun (“puppy”), as well as to Ossetian стӕн (stæn, “male dog”) and Proto-Slavic *ščenę (“young animal”), and all have been derived from Proto-Indo-European *(s)ken- (“young”). But note that Proto-Indo-European *sk- cannot yield սկ- (sk-). It is better to assume a borrowing from the Iranian cognate.
Compare also Ancient Greek σκύμνος (skúmnos), σκύλαξ (skúlax).

11th century, Grigor Magistros

12th century, Nersēs Šnorhali


բրէտ

head

բրէտ • (brēt)

xcl-noun

բրէտ • (brēt)

brēt (romanization)
բրէտ (nominative singular)
բրէտք (nominative plural)
բրիտի (genitive singular)
բրիտաց (genitive plural)
բրիտի (dative singular)
բրիտաց (dative plural)
բրէտ (accusative singular)
բրէտս (accusative plural)
բրիտէ (ablative singular)
բրիտաց (ablative plural)
բրիտաւ (instrumental singular)
բրիտաւք = բրիտօք (britawkʻ = britōkʻ) (instrumental plural)
բրիտի (locative singular)
բրէտս (locative plural)

xcl-decl-noun

բրիտաւք = բրիտօք

Armenian:

Literary: բրետ (bret)

Dialectal: պրետ (pret) — Moks

→ Georgian: ბრეტი (breṭi)

From Proto-Indo-European *bʰor- (“to hum, buzz”), whence also բոռ (boṙ); see there for more.


կանեփ

head

կանեփ • (kanepʻ)

xcl-noun

կանեփ • (kanepʻ)

desc

Middle Armenian: կանեփ (kanepʻ), կանափ (kanapʻ)

A Wanderwort of uncertain ultimate origin. See Ancient Greek κάνναβις (kánnabis) for more. The immediate source of the Armenian is probably an Iranian language: compare Middle Persian kʾnb, Persian کنب (kanab), کنو (kanav, “kenaf”). Note also Georgian კანაფი (ḳanapi).

Ասեն ի գռեհիկս թե մուրցացի ոմն զկանափ մետաքս կարծեալ ի Թրակացիս տանէր վաճառել․

11th century, Grigor Magistros, Grigor Magistrosi tʻłtʻerə [The letters of Grigor Magistros] page 231

Asen i gṙehiks tʻe murcʻacʻi omn zkanapʻ metakʻs karceal i Tʻrakacʻis tanēr vačaṙel;


սունկն

head

սունկն • (sunkn)

xcl-noun

սունկն • (sunkn)

sunkn (romanization)
սունկն (nominative singular)
սնկունք (nominative plural)
սնկան (genitive singular)
սնկանց (genitive plural)
սնկան (dative singular)
սնկանց (dative plural)
սունկն (accusative singular)
սնկունս (accusative plural)
սնկանէ (ablative singular)
սնկանց (ablative plural)
սնկամբ (instrumental singular)
սնկամբք (instrumental plural)
սնկան (locative singular)
սնկունս (locative plural)

desctree

Armenian: սունկ (sunk)
→ Zazaki: sûng, sıng

Connected with Ancient Greek σπόγγος (spóngos), σφόγγος (sphóngos) and Latin fungus, and together with them probably borrowed from a Mediterranean–Pontic substrate source. Possibly also related to Georgian სოკო (soḳo), Tsez зикӏу (zik’u), Bezhta сакӏо (sakʼo), Moksha панга (panga) and Erzya панго (pango, “mushroom”).


ճերմակ

head

ճերմակ • (čermak)

xcl-adj

ճերմակ • (čermak)

čermak (romanization)
ճերմակ (nominative singular)
ճերմակք (nominative plural)
ճերմակի (genitive singular)
ճերմակաց (genitive plural)
ճերմակի (dative singular)
ճերմակաց (dative plural)
ճերմակ (accusative singular)
ճերմակս (accusative plural)
ճերմակէ (ablative singular)
ճերմակաց (ablative plural)
ճերմակաւ (instrumental singular)
ճերմակի (locative singular)
ճերմակս (locative plural)

xcl-decl-noun

ճերմակաւք = ճերմակօք

Armenian: ճերմակ (čermak)

An Iranian borrowing: compare Central Kurdish چەرمِگ (çermig, “white”) and Classical Persian چرمه (čarma, “white horse; white ass; white hair”).


շամղիտակ

head

շամղիտակ • (šamłitak)

xcl-noun

շամղիտակ • (šamłitak)

A Middle Iranian borrowing, attested in the colchicum sense in Classical Persian شنبلید (šǎnbalīd), شنبلیت (šǎnbalīt), شملید (šamlīd), شملیت (šamlīt), variants of Middle Persian [script needed] (šmblytk' /šambalīdag/), Persian شنبلیله (šanbalile, “fenugreek”), see the latter for more.

cog

Սոյնպէս եւ գունակ գունակ եւ երփն երփն ծաղկանցն․ որպէս մանրագորն եւ վարդն եւ շուշանն եւ ասպազանն եւ յասմիկն եւ անիարն եւ սմնակն եւ ներգիսն եւ շամպղիտակն եւ մեղրուկն, հօրօտն եւ մօրօտն եւ մանիշակն․ եւ այլն ամենայն համասպրամ ծաղկանցն եւ ծառոցն բոյսք բողբոջոցն գարնանւոյն երեւեսցին յետ ձմերանւոյն։

5th century, Agatʻangełos, Patmutʻiwn Hayocʻ [History of the Armenians] 645

Translation by Robert W. Thomson
Likewise the various kinds and colors of flowers, like the mandrake and rose, and lily and soldanel, and jasmin and lotus, and sumach and narcissus, and arum and lungwort, and hyacinth and poppy and violet. And of all the other fragrant flowers and trees, the budding shoots will appear in spring after the winter.

Soynpēs ew gunak gunak ew erpʻn erpʻn całkancʻn; orpēs manragorn ew vardn ew šušann ew aspazann ew yasmikn ew aniarn ew smnakn ew nergisn ew šampłitakn ew mełrukn, hōrōtn ew mōrōtn ew manišakn; ew ayln amenayn hamaspram całkancʻn ew caṙocʻn boyskʻ bołboǰocʻn garnanwoyn erewescʻin yet jmeranwoyn.


ասպաստան

aspastan (romanization)
ասպաստան (nominative singular)
ասպաստանք (nominative plural)
ասպաստանի (genitive singular)
ասպաստանաց (genitive plural)
ասպաստանի (dative singular)
ասպաստանաց (dative plural)
ասպաստան (accusative singular)
ասպաստանս (accusative plural)
ասպաստանէ (ablative singular)
ասպաստանաց (ablative plural)
ասպաստանաւ (instrumental singular)
ասպաստանի (locative singular)
ասպաստանս (locative plural)

xcl-decl-noun

ասպաստանաւք = ասպաստանօք

→ Armenian: ասպաստան (aspastan)

An Iranian borrowing; compare Middle Persian [script needed] (aspastān), Persian اسبستان (asbestân), Avestan 𐬀𐬯𐬞𐬋⸱𐬯𐬙𐬁𐬥𐬀 (aspō.stāna), Sanskrit अश्वस्थान (aśvasthāna, “stable”). For the constituents see Proto-Iranian *Hácwah and -աստան (-astan).


չիղջ

head

չիղջ • (čʻiłǰ)

xcl-noun

չիղջ • (čʻiłǰ)

čʻiłǰ (romanization)
չիղջ (nominative singular)
չիղջք (nominative plural)
չղջի (genitive singular)
չղջից (genitive plural)
չղջի (dative singular)
չղջից (dative plural)
չիղջ (accusative singular)
չիղջս (accusative plural)
չղջէ (ablative singular)
չղջից (ablative plural)
չղջիւ (instrumental singular)
չղջիւք (instrumental plural)
չղջի (locative singular)
չիղջս (locative plural)

desc

Armenian: → չիղջ (čʻiġǰ) (learned), ⇒ չղջիկ (čʻġǰik)

unk

Uncertain

[…]եւ արագիլ եւ քարարդ, եւ որ ինչ նման իցէ նոցա, եւ յոպոպ, եւ չիղջ (var. ջիղջ, չիղջք, ջիւղջ)[…]
[…]ew aragil ew kʻarard, ew or inčʻ nman icʻē nocʻa, ew yopop, ew čʻiłǰ (var. ǰiłǰ, čʻiłǰkʻ, ǰiwłǰ)[…]

[…] and the heron, and the lapwing, and the like to it, and the hoopoe and the bat […]

Translation by Brenton Septuagint Translation


ընկոյզ

head

ընկոյզ • (ənkoyz)

xcl-noun

ընկոյզ • (ənkoyz)

ənkoyz (romanization)
ընկոյզ (nominative singular)
ընկոյզք (nominative plural)
ընկուզոյ (genitive singular)
ընկուզոց (genitive plural)
ընկուզոյ (dative singular)
ընկուզոց (dative plural)
ընկոյզ (accusative singular)
ընկոյզս (accusative plural)
ընկուզոյ (ablative singular)
ընկուզոց (ablative plural)
ընկուզով (instrumental singular)
ընկուզովք (instrumental plural)
ընկոյզ (locative singular)
ընկոյզս (locative plural)
ընկոյզ (nominative singular)
ընկոյզք (nominative plural)
ընկուզի (genitive singular)
ընկուզաց (genitive plural)
ընկուզի (dative singular)
ընկուզաց (dative plural)
ընկոյզ (accusative singular)
ընկոյզս (accusative plural)
ընկուզէ (ablative singular)
ընկուզաց (ablative plural)
ընկուզաւ (instrumental singular)
ընկուզի (locative singular)
ընկոյզս (locative plural)
ընկոյզ (nominative singular)
ընկոյզք (nominative plural)
ընկուզի (genitive singular)
ընկուզից (genitive plural)
ընկուզի (dative singular)
ընկուզից (dative plural)
ընկոյզ (accusative singular)
ընկոյզս (accusative plural)
ընկուզէ (ablative singular)
ընկուզից (ablative plural)
ընկուզիւ (instrumental singular)
ընկուզիւք (instrumental plural)
ընկուզի (locative singular)
ընկոյզս (locative plural)

xcl-decl-noun

ընկուզաւք = ընկուզօք

Middle Armenian: ընկուզ (ənkuz)

Armenian: ընկույզ (ənkuyz)

Cognates are found in many languages of Western and Central Asia: compare Ossetian ӕнгу́з (ængúz), ӕнгозӕ (ængozæ), Georgian ნიგოზი (nigozi), Mingrelian ნეძი (neʒi), ნეზი (nezi), Lomavren aŋkor (Caucasus), անքոտ (ankʻot) (Eğin), Middle Persian [Book Pahlavi needed] (gwc /gōz/), Classical Persian گوز (gōz), Northern Kurdish gûz, goz, gwîz, Central Kurdish گوێز (gwêz), Mazanderani آغوز (āγōz, ăγōz), Shughni ғу̊з (ɣū̊z), Sarikoli γewz, Yidgha [script needed] (oγúzo), Middle Armenian ղոյզ (ġoyz), Aramaic גּוֹזָא (gōzā), Classical Syriac ܓܘܙܐ (gawzā), Arabic جَوْز (jawz), Hebrew אֱגוֹז (ʾĕḡôz), Punic *𐤀𐤂𐤆 (*ʾgz /ʾəgūz/), Chagatai قوز (qoz).
Probably all ultimately from Old Iranian *gauza- (“nut”), with the preverbs *han-, *aH- and *ni-, from the root Proto-Iranian *gauz- (“to hide, conceal”) (compare Sanskrit गूहति (gū́hati)), referring to the fact that the edible nut is enclosed in a green outer fruit wall.
Compare also ողկոյզ (ołkoyz) and կոյզ (koyz).

cog

Hebrew אֱגוֹז (ʾĕḡôz)

der

Ասէ ցնոսա Իսրայէլ հայրն իւրեանց․ Այդպէս իցէ, արարէք զայդ․ առէք ի պտղոյ երկրիս յամանս ձեր, եւ տարայք առնն պատարագս, ռետին եւ մեղր եւ խունկս եւ ստաշխն եւ բեւեկն եւ ընկոյզ։
Asē cʻnosa Israyēl hayrn iwreancʻ; Aydpēs icʻē, ararēkʻ zayd; aṙēkʻ i ptłoy erkris yamans jer, ew taraykʻ aṙnn patarags, ṙetin ew mełr ew xunks ew stašxn ew bewekn ew ənkoyz.

And Israel, their father, said to them, If it be so, do this; take of the fruits of the earth in your vessels, and carry down to the man presents of gum and honey, and frankincense, and stacte, and turpentine, and walnuts.

Սոյնպէս կիտրոնն եւ ապաբաղսամոնն եւ դափնին եւ ձիթենին գեղեցիկ եւ սերկեւիլն եւ մուրտն եւ ընկոյզն եւ նուշն եւ քնարուկն եւ հաճարուկն եւ թութն եւ նուռնն եւ հոյնն:

5th century, Agatʻangełos, Patmutʻiwn Hayocʻ [History of the Armenians] 644

Translation by Robert W. Thomson
Likewise the lemon and balsamon, and laurel and beautiful olive tree, and quince and myrtle, and nut and almond, and lotus and holly, and mulberry and pomegranate and cornel tree.

Soynpēs kitronn ew apabałsamonn ew dapʻnin ew jitʻenin gełecʻik ew serkewiln ew murtn ew ənkoyzn ew nušn ew kʻnarukn ew hačarukn ew tʻutʻn ew nuṙnn ew hoynn:


շահդանակ

head

շահդանակ • (šahdanak)

xcl-noun

շահդանակ • (šahdanak)

→ Armenian: շագանակ (šaganak)

Borrowing from Middle Persian šhdʾnk' (/šahdānag/).

Ունի զառիկ, եւ ՚ի պտղոց շահդանակ, այսինքն գանգար փշոյ սերմն։
Uni zaṙik, ew ’i ptłocʻ šahdanak, aysinkʻn gangar pʻšoy sermn.
It [Korčēkʿ] has arsenic and among the fruits hempseed, i.e. the thistleseed.

7th century, Anania Širakacʻi, Ašxarhacʻoycʻ [Geography]

hy:Բանալի գիտության


ծնեբեկ

cnebek (romanization)
ծնեբեկ (nominative singular)
ծնեբեկք (nominative plural)
ծնեբեկի (genitive singular)
ծնեբեկաց (genitive plural)
ծնեբեկի (dative singular)
ծնեբեկաց (dative plural)
ծնեբեկ (accusative singular)
ծնեբեկս (accusative plural)
ծնեբեկէ (ablative singular)
ծնեբեկաց (ablative plural)
ծնեբեկաւ (instrumental singular)
ծնեբեկի (locative singular)
ծնեբեկս (locative plural)

xcl-decl-noun

ծնեբեկաւք = ծնեբեկօք

desc

Middle Armenian: ծնեբեկ (cnebek), ծնելբեկ (cnelbek)

Armenian: ծնեբեկ (cnebek)

→ Georgian: წინაბეგა (c̣inabega)

From ծին (cin, “birth”) + բեկանեմ (bekanem, “to break”), because the asparagus sprout is eaten very early, as soon as it is born. For the sense development compare Ancient Greek ἀσπάραγος (aspáragos, “asparagus; young shoots”).


խռնջայլ

head

խռնջայլ • (xṙnǰayl)

xcl-noun

խռնջայլ • (xṙnǰayl)

Related to խղունջն (xłunǰn), Georgian ღვინჭილა (ɣvinč̣ila), ღუ̂რინჭილა (ɣûrinč̣ila, “a kind of snail”), all of unknown ultimate origin.

unk

unknown

6th–12th? centuries, Baṙkʻ Gałianosi [The Greek–Armenian Dictionary to Galen]


խղունջն

head

խղունջն • (xłunǰn)

xcl-noun

խղունջն • (xłunǰn)

xłunǰn (romanization)
խղունջն (nominative singular)
խղունջնք (nominative plural)
խղունջնի (genitive singular)
խղունջնաց (genitive plural)
խղունջնի (dative singular)
խղունջնաց (dative plural)
խղունջն (accusative singular)
խղունջնս (accusative plural)
խղունջնէ (ablative singular)
խղունջնաց (ablative plural)
խղունջնաւ (instrumental singular)
խղունջնի (locative singular)
խղունջնս (locative plural)

xcl-decl-noun

խղունջնաւք = խղունջնօք

desc

→ Armenian: խխունջ (xxunǰ), խղունջ (xġunǰ)

The origin is uncertain. Related to խռնջայլ (xṙnǰayl), խռնչող (xṙnčʻoł), Georgian ღვინჭილა (ɣvinč̣ila), ღუ̂რინჭილა (ɣûrinč̣ila, “a kind of snail”), possibly also to Classical Syriac ܚܠܙܘܢܐ (ḥlzwnˀ /ḥəlāzōnā/), ܚܠܝܙܘܢܐ (ḥlyzwnˀ /ḥəlīzōnā/, “murex”), Arabic حَلَزُون (ḥalazūn, “snail”).

cog

Եւ կամ ուստի՞ իցէ խղունջնաց տալ զծիրանիս թագաւորութեան, որ առաւել անցանեն պայծառութեամբ քան զամենայն ծաղիկս՝ որ յամենայն մարգս պայծառացեալ փայլեն։

5th century, Basil of Caesarea, Yałags Vecʻawreay ararčʻutʻean [Homiliae in Hexaemeron] page 152

Ew kam usti icʻē xłunǰnacʻ tal zciranis tʻagaworutʻean, or aṙawel ancʻanen paycaṙutʻeamb kʻan zamenayn całiks, or yamenayn margs paycaṙacʻeal pʻaylen.

a kind of sea snail which produces purple, Purpurschnecke


եղևին

head

եղևին • (ełewin)

xcl-noun

եղևին • (ełewin)

ełewin (romanization)
եղևին (nominative singular)
եղևինք (nominative plural)
եղեւնոյ (genitive singular)
եղեւնոց (genitive plural)
եղեւնոյ (dative singular)
եղեւնոց (dative plural)
եղևին (accusative singular)
եղևինս (accusative plural)
եղեւնոյ (ablative singular)
եղեւնոց (ablative plural)
եղեւնով (instrumental singular)
եղեւնովք (instrumental plural)
եղևին (locative singular)
եղևինս (locative plural)

Middle Armenian: եղեւին (eġewin)

→ Armenian: եղեւին (eġewin)

From Proto-Indo-European *elew-, and cognate with Czech jalovec, Polish jałowiec, Russian я́ловец (jálovec).


ատրագոյն

atragoyn (romanization)
ատրագոյն (nominative singular)
ատրագոյնք (nominative plural)
ատրագունի (genitive singular)
ատրագունից (genitive plural)
ատրագունի (dative singular)
ատրագունից (dative plural)
ատրագոյն (accusative singular)
ատրագոյնս (accusative plural)
ատրագունէ (ablative singular)
ատրագունից (ablative plural)
ատրագունիւ (instrumental singular)
ատրագունիւք (instrumental plural)
ատրագունի (locative singular)
ատրագոյնս (locative plural)

→ Armenian: ատրագույն (atraguyn)

An Iranian borrowing: compare Middle Persian [Term?] (/ādurgōn, ādurgōnag/, “a kind of flower, perhaps marigold or poppy”), Persian آذرگون (âzargun, “fiery; Calendula officinalis”), Northern Kurdish argon (“of fiery colour”). For the constituents see ատր- (atr-, “fire”) and գոյն (goyn, “colour”). Compare the loanwords from the same Iranian compound: Old Georgian ადრაგუნი (adraguni, “a kind of flower”), Arabic آذَرْيُون (ʔāḏaryūn, “Calendula officinalis”), and possibly also the female given name Ահգուն (Ahgun).

cog

a kind of flower, perhaps pheasant's eye, Adonis


ճարտուկ

head

ճարտուկ • (čartuk)

xcl-adj

ճարտուկ • (čartuk)

→ Armenian: ճարտուկ (čartuk)

An Iranian borrowing։ compare Classical Persian چرده (čarda, “color; blackish; bay horse”).

cog

Եւ էր ձին գունով ճարտուկ ճանճկէն

5th century, Pʻawstos Buzand, Hayoc Patmutʻiwnʻ [History of the Armenians]

[…] զի այնչափ ուրեք ոչ գտանէր, զնոյն նման զնոյն կերպարանս ճարտուկ ճանճկէն գտեալ […]
[…]zi aynčʻapʻ urekʻ očʻ gtanēr, znoyn nman znoyn kerparans čartuk čančkēn gteal[…]


ճճի

čči (romanization)
ճճի (nominative singular)
ճճիք (nominative plural)
ճճուոյ (genitive singular)
ճճեաց (genitive plural)
ճճուոյ (dative singular)
ճճեաց (dative plural)
ճճի (accusative singular)
ճճիս (accusative plural)
ճճուոյ (ablative singular)
ճճեաց (ablative plural)
ճճեաւ (instrumental singular)
ճճեաւք = ճճեօք (ččeawkʻ = ččeōkʻ) (instrumental plural)
ճճի (locative singular)
ճճիս (locative plural)
ճճի (nominative singular)
ճճիք (nominative plural)
ճճոյ (genitive singular)
ճճեաց (genitive plural)
ճճոյ (dative singular)
ճճեաց (dative plural)
ճճի (accusative singular)
ճճիս (accusative plural)
ճճոյ (ablative singular)
ճճեաց (ablative plural)
ճճեաւ (instrumental singular)
ճճեաւք = ճճեօք (ččeawkʻ = ččeōkʻ) (instrumental plural)
ճճի (locative singular)
ճճիս (locative plural)

xcl-decl-noun

ճճեաւք = ճճեօք

ճճեաւք = ճճեօք

desc

Middle Armenian: ճճի (čči), ճճու (čču), ճիճու (čiču)

desctree

Armenian: ճիճու (čiču), ճճու (čču); ճճի (čči); ճիճու (čiču) — Akhaltsikhe, Ararat, Erzurum, Tbilisi; ճըջու (čəǰu) — Mush; ճիջու (čiǰu) — Alashkert; ջիջի (ǰiǰi) — Aslanbeg, Tokat, Zeitun, Haçin, Kharberd, Sivas; ճո̈ւճո̈ւ (čüčü) — Shamakhi; ջիջու (ǰiǰu) — Hamshen; ջուջու (ǰuǰu) — Nor Nakhichevan; ջիջա (ǰiǰa, “silkworm”) — Svedia
→ Azerbaijani: cücü
→ Turkish: cici, cucu, cücü

An ideophone for a squishy bug, with parallels in the languages of the Caucasus: compare Georgian ჭია (č̣ia), ჭუა (č̣ua), ჭიაჭუა (č̣iač̣ua), Laz წიწი (ǯiǯi), Budukh чич (čič), Kryts çiç (“worm”). Note also Middle Armenian ճիճու լինել (čiču linel, “to be squashed”) and Proto-Kartvelian *čečw- ~ *ččw- (“to soften”) (whence Georgian ჩვილი (čvili)).


քարաթոթոշ

head

քարաթոթոշ • (kʻaratʻotʻoš)

xcl-noun

քարաթոթոշ • (kʻaratʻotʻoš)

kʻaratʻotʻoš (romanization)
քարաթոթոշ (nominative singular)
քարաթոթոշք (nominative plural)
քարաթոթոշ (accusative singular)
քարաթոթոշս (accusative plural)
քարաթոթոշս (locative plural)

desc

Middle Armenian: քարաթօշ (kʻaratʻōš), քարթօշ (kʻartʻōš), քարթոշ (kʻartʻoš), քարթոյշ (kʻartʻoyš)

Armenian: քարաթոթոշ (kʻaratʻotʻoš)

From քար (kʻar, “stone”) + -ա- (-a-) + *թոթոշ (*tʻotʻoš), the latter being identical with դոդոշ (dodoš).

affix

զի մողէզք եւ կովիդեայք, քարաթաթաւշք եւ բնդռունք ի վերայ եկեալ՝ կերան զորս նորա

10/13th century, Tʻovmay Arcruni and Ananun, Patmutʻiwn tann Arcruneacʻ [History of the House of Artsrunik] A.3

zi mołēzkʻ ew kovideaykʻ, kʻaratʻatʻawškʻ ew bndṙunkʻ i veray ekeal, keran zors nora


լախուր

head

լախուր • (laxur)

xcl-noun

լախուր • (laxur)

desctree

Middle Armenian: նեխուր (nexur), նիախուր (niaxur), նիախօր (niaxōr), նէախօր (nēaxōr)
→ Armenian: նեխուր (nexur) (learned)
→ Georgian: ნიახური (niaxuri)
→ Bats: ნიახურ (niaxur)
→ Laz: ნიახური (niaxuri)
→ Svan: ნიახურ (niaxur)

→ Armenian: լախուր (laxur) (learned)

From Hittite [script needed] (laḫḫur-, “leafy vegetation”).


կինճ

head

կինճ • (kinč)

xcl-noun

կինճ • (kinč)

kinč (romanization)
կինճ (nominative singular)
կինճք (nominative plural)
կնճի (genitive singular)
կնճաց (genitive plural)
կնճի (dative singular)
կնճաց (dative plural)
կինճ (accusative singular)
կինճս (accusative plural)
կնճէ (ablative singular)
կնճաց (ablative plural)
կնճաւ (instrumental singular)
կնճաւք = կնճօք (knčawkʻ = knčōkʻ) (instrumental plural)
կնճի (locative singular)
կինճս (locative plural)

xcl-decl-noun

կնճաւք = կնճօք

→ Armenian: կինճ (kinč)

Perhaps an Iranian borrowing: compare Persian کنج (kenj), کنجر (kenjar, “large elephant”).
Alternatively, a Georgian-Zan borrowing: compare Laz ღეჯი (ğeci), Mingrelian ღეჯი (ɣeǯi), Georgian ღორი (ɣori, “swine”).


շտրպաղանգ

head

շտրպաղանգ • (štrpałang)

xcl-noun

շտրպաղանգ • (štrpałang)

An Iranian borrowing: compare Middle Persian [script needed] (ʾwštlgʾwplng /uštar-gāw-palang/), Persian شترگاوپلنگ (šotorgâvpalang, “giraffe”).
Attested only in Ašxarhacʿoycʿ as շտրպաշանք pl (štrpašankʻ), which is a scribal error for շտրպաղանգք pl (štrpałangkʻ).

cog

Լինի անդ ընձուղտք, Պարսիկք կոչեն շտրպաշանք։
Lini and ənjułtkʻ, Parsikkʻ kočʻen štrpašankʻ.
Here [in India] are found giraffes, which the Persians call strpašankʿ.


մժեխ

head

մժեխ • (mžex)

xcl-noun

մժեխ • (mžex)

mžex (romanization)
մժեխ (nominative singular)
մժեխք (nominative plural)
մժեխի (genitive singular)
մժեխաց (genitive plural)
մժեխի (dative singular)
մժեխաց (dative plural)
մժեխ (accusative singular)
մժեխս (accusative plural)
մժեխէ (ablative singular)
մժեխաց (ablative plural)
մժեխաւ (instrumental singular)
մժեխաւք = մժեխօք (mžexawkʻ = mžexōkʻ) (instrumental plural)
մժեխի (locative singular)
մժեխս (locative plural)

xcl-decl-noun

մժեխաւք = մժեխօք

desc

Middle Armenian: մժեխ (mžex), մժեժխ (mžežx), մժղեղ (mžġeġ), մժղեխկ (mžġexk), մեջեխ (meǰex), մնչեխ (mnčʻex), մնջեխ (mnǰex), մնճեխ (mnčex), մնճղեխ (mnčġex), մնճղուկ (mnčġuk)

Armenian: մժեղ (mžeġ)


շիճ

Probably of the same uncertain origin as the root շիճ- (šič-) of շճեմ (ščem).

(post-Classical, medieval) grain spoilt by rain


ճախանոց

head

ճախանոց • (čaxanocʻ)

xcl-noun

ճախանոց • (čaxanocʻ)

čaxanocʻ (romanization)
ճախանոց (nominative singular)
ճախանոցք (nominative plural)
ճախանոցի (genitive singular)
ճախանոցաց (genitive plural)
ճախանոցի (dative singular)
ճախանոցաց (dative plural)
ճախանոց (accusative singular)
ճախանոցս (accusative plural)
ճախանոցէ (ablative singular)
ճախանոցաց (ablative plural)
ճախանոցաւ (instrumental singular)
ճախանոցի (locative singular)
ճախանոցս (locative plural)

xcl-decl-noun

ճախանոցաւք = ճախանոցօք

From *ճախ (*čax) + -անոց (-anocʻ), the first of which is of unknown meaning and origin. Ačaṙyan tentatively compares it to Old Armenian ճակ (čak, “mare”).

unk

unknown

[…] կապելով [զձին] կնդամբք եւ ճախանոցօք […]
[…]kapelov [zjin] kndambkʻ ew čaxanocʻōkʻ[…]

second half of 5th century or 6th century, Girkʻ Pitoyicʻ [Book of Chries]


մաղապ

head

մաղապ • (małap)

xcl-noun

մաղապ • (małap)

From Arabic مَلاب (malāb, “a species of aromatic”).

bor

7th century, Anania Širakacʻi, Ašxarhacʻoycʻ [Geography]


փաղէժ

head

փաղէժ • (pʻałēž)

xcl-noun

փաղէժ • (pʻałēž)

pʻałēž (romanization)
փաղէժ (nominative singular)
փաղէժք (nominative plural)
փաղիժի (genitive singular)
փաղիժից (genitive plural)
փաղիժի (dative singular)
փաղիժից (dative plural)
փաղէժ (accusative singular)
փաղէժս (accusative plural)
փաղիժէ (ablative singular)
փաղիժից (ablative plural)
փաղիժիւ (instrumental singular)
փաղիժիւք (instrumental plural)
փաղիժի (locative singular)
փաղէժս (locative plural)

desc

→ Armenian: փաղեժ (pʻaġež), փաղիժ (pʻaġiž)

The origin is unknown. Looks similar to փաղանգ (pʻałang). The ending is similar to the Iranian diminutive suffix -էճ (-ēč).

unk

unknown

Քանզի եղջերուք առ խածածս փաղիժիցն իմացան փոխանակ դեղ իւրեանց խեցգետի, որոյ կերակուրն անդէն բժկէ։

6th century, Philo of Alexandria, Yałags ban unel ew anasun kendaneacʻd, aṙ Liwsimakʻos [De Animalibus]

Translation by Abraham Terian
When deer are pricked by venomous spiders, they consider hops for their remedy and are healed.

Kʻanzi ełǰerukʻ aṙ xacacs pʻałižicʻn imacʻan pʻoxanak deł iwreancʻ xecʻgeti, oroy kerakurn andēn bžkē.


ժիժմակ

head

ժիժմակ • (žižmak)

xcl-noun

ժիժմակ • (žižmak)

desctree

Middle Armenian: ժիժմակ (žižmak), ժժմակ (žžmak), ժժմանք pl (žžmankʻ), ժժմունք pl (žžmunkʻ), ժիժմունք pl (žižmunkʻ)
Armenian: ժժմունք (žžmunkʻ), ժժվանք (žžvankʻ)

Ačaṙyan considers this an onomatopoeic formation together with Middle Armenian ժիժի (žiži, “dragonfly”).
More likely an Iranian borrowing: compare Yazghulami ʒəzmág (“camel spider”).

noncog

Արդ յայսմ հետէ ըստ նեպուկի գեաղջն կապճահամար ժժակք յամենայն ի դուռն արքունի ի սատակումն եկեսցեն։

10/13th century, Tʻovmay Arcruni and Ananun, Patmutʻiwn tann Arcruneacʻ [History of the House of Artsrunik]

Ard yaysm hetē əst nepuki geałǰn kapčahamar žžakkʻ yamenayn i duṙn arkʻuni i satakumn ekescʻen.


սարոյ

saroy (romanization)
սարոյ (nominative singular)
սարոյք (nominative plural)
սարոյի (genitive singular)
սարոյից (genitive plural)
սարոյի (dative singular)
սարոյից (dative plural)
սարոյ (accusative singular)
սարոյս (accusative plural)
սարոյէ (ablative singular)
սարոյից (ablative plural)
սարոյիւ (instrumental singular)
սարոյիւք (instrumental plural)
սարոյի (locative singular)
սարոյս (locative plural)

xcl-decl-noun

a genitive-dative plural <i class="Armn mention" lang="xcl">սարոյց</i> (saroycʻ) is also attested

⇒ Middle Armenian: նոճսարի (nočsari)

desctree

→ Old Georgian: საროჲ (saroy, “cypress”)
Georgian: სარო (saro)

An Iranian borrowing: compare Middle Persian 𐫘𐫡𐫇 (srw /sarw/), Persian سرو (sarw), and the Arabic loanword سَرْو (sarw, “cypress”). See the latter for more. For the form սարուէն (saruēn) and the like compare Classical Syriac ܫܱܪܘܱܝܢܳܐ (šarwēnā, “Cupressus sempervirens”). See also սարդ (sard).


նշդարի

head

նշդարի • (nšdari)

xcl-noun

նշդարի • (nšdari)

nšdari (romanization)
նշդարի (nominative singular)
նշդարիք (nominative plural)
նշդարւոյ (genitive singular)
նշդարեաց (genitive plural)
նշդարւոյ (dative singular)
նշդարեաց (dative plural)
նշդարի (accusative singular)
նշդարիս (accusative plural)
նշդարւոյ (ablative singular)
նշդարեաց (ablative plural)
նշդարեաւ (instrumental singular)
նշդարի (locative singular)
նշդարիս (locative plural)

xcl-decl-noun

նշդարեաւք = նշդարեօք

An Iranian borrowing: compare Persian ناشتر (nâštar, “spruce that lives up to 500 years”), possibly related to نوش (nuš) and literally meaning "immortal tree". Formed with the botanical suffix + -ի (-i).

cog

a kind of tree, variously identified as spruce, Picea or hornbeam, Carpinus


կիկնոս

Դարձեալ եթէ կամեսցիս տեղեկանալ մեւս եւս թռչնոյ՝ որ անուանեալ կոչի կիկնոս, այս ինքն փոր կամ ձկնաքաղ, թէ զիարդ կիկնոսն հաւ մխէ զերկայն պարանոցն ի ջուրն, զի ի խորոց անտի ի վեր ածից է զպէտս իւրոյ կերակրոյն։
Darjeal etʻē kamescʻis tełekanal mews ews tʻṙčʻnoy, or anuaneal kočʻi kiknos, ays inkʻn pʻor kam jknakʻał, tʻē ziard kiknosn haw mxē zerkayn paranocʻn i ǰurn, zi i xorocʻ anti i ver acicʻ ē zpēts iwroy kerakroyn.
Translation by John A. C. Greppin
Moreover, if you should wish to be informed of another bird which os called the kiknos, the same as a pʻor ('swan') or jknakʻał ('heron'); how the kiknos bird extends its long neck into the water so that thence from the bottom it would carry up the necessities for its nourishment.

5th century, Basil of Caesarea, Yałags Vecʻawreay ararčʻutʻean [Homiliae in Hexaemeron]


լազանի

Attested only in a work of Thomas Aquinas translated into Armenian in the 14th century. Transliterated from synonymous Medieval Latin lazani, which is also spelled lanzani.

14th century, Thomas Aquinas, Girkʻ aṙakʻinutʻeancʻ [Book of Virtues] :https://books.google.am/books?id=9kFRAAAAcAAJ&pg=PA553&dq=%D5%AC%D5%A1%D5%A6%D5%A1%D5%B6%D5%AB&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwirl_Si4cbmAhXiVxUIHbQyA5oQ6AEIMDAB#v=onepage&q=%D5%AC%D5%A1%D5%A6%D5%A1%D5%B6%D5%AB&f=false
[առիւծն] երկնչի ի փոքր կենդանւոյն ումեմնէ, որ կոչի լազանի, յորոյ գազանութենէ ոչ ոք կենդանի է անհոգ
[aṙiwcn] erknčʻi i pʻokʻr kendanwoyn umemnē, or kočʻi lazani, yoroy gazanutʻenē očʻ okʻ kendani ē anhog

a kind of ferocious small animal which is feared even by the lion


հիրիկ

→ Armenian: հիրիկ (hirik)

An Iranian borrowing: compare Middle Persian [script needed] (hylyk' /hērīg/, “iris, wallflower”), Persian هیری (hiri), خیری (xiri, “wallflower”). Related to Old Armenian հիր (hir) and Middle Armenian խիրի (xiri), խիր (xir).

եւ հիրիկ հինգ հարեւր սիկղ ըստ սրբութեանն, եւ եւղ ի ձիթենեաց հիմենաւ միով

ew hirik hing harewr sikł əst srbutʻeann, ew ewł i jitʻeneacʻ himenaw miov

Ի յեզր Փիսոն գետոյն
Բուսանիս հիրիկ աննման,
Դևքըն սասանին ի քէն
Եւ լինին յոյժ հալածական։
I yezr Pʻison getoyn
Busanis hirik annman,
Dewkʻən sasanin i kʻēn

16th century, Grigoris Ałtʻamarcʻi, Tałer [Poems]


վաղամեռուկ

head

վաղամեռուկ • (vałameṙuk)

xcl-noun

վաղամեռուկ • (vałameṙuk)

Middle Armenian: վաղմեռուկ (vaġmeṙuk)

վաղ (vał, “early”) + -ա- (-a-) + մեռանիմ (meṙanim, “to die”)

affix

Ադխար = վաղամեռուկ։
Adxar = vałameṙuk.
Arabic إِذْخِر (ʔiḏḵir) = vałameṙuk


ցիրդ

head

ցիրդ • (cʻird)

xcl-noun

ցիրդ • (cʻird)

Middle Armenian: ցիրտ (cʻirt)

The origin is unknown. Petersson compares to Sanskrit सिध्रक (sidhraka, “a kind of tree”) and derives from Proto-Indo-European *sḱidʰ-ro-. Adoncʿ and Kapancjan compare to Akkadian 𒄑𒋛𒅕𒁺 (^(GIŠ)si.ir.du /sirdu/), a kind of oil-producing tree nowadays identified with the olive-tree. Perhaps somehow connected to Ancient Greek κέδρος (kédros).

unk

unknown

cog

Սակայն եւ ոչ այն ինչ վնասեաց․ քանզի յոյժ ի բացեայ պահէր ցիրդն։

5th? century, Movsēs Xorenacʻi, Patmutʻiwn Hayocʻ [History of Armenia] Book III.Chapter 45

Translation by Robert Thomson
But this brought no harm because the brambles kept it well away.

Sakayn ew očʻ ayn inčʻ vnaseacʻ; kʻanzi yoyž i bacʻeay pahēr cʻirdn.

Juniperus sabina
Juniperus sabina#Translingual


ցրդի

head

ցրդի • (cʻrdi)

xcl-noun

ցրդի • (cʻrdi)

cʻrdi (romanization)
ցրդի (nominative singular)
ցրդիք (nominative plural)
ցրդւոյ (genitive singular)
ցրդեաց (genitive plural)
ցրդւոյ (dative singular)
ցրդեաց (dative plural)
ցրդի (accusative singular)
ցրդիս (accusative plural)
ցրդւոյ (ablative singular)
ցրդեաց (ablative plural)
ցրդեաւ (instrumental singular)
ցրդեաւք = ցրդեօք (cʻrdeawkʻ = cʻrdeōkʻ) (instrumental plural)
ցրդի (locative singular)
ցրդիս (locative plural)

xcl-decl-noun

ցրդեաւք = ցրդեօք

Armenian: ցրդի (cʻrdi)

Middle Armenian: ձրթի (jrtʻi)

Եւ փոխանակ ցրդւոյն նոճ բուսցի, եւ փոխանակ դժնկին՝ մուրտ ելցէ․ եւ եղիցի Տեառն յանուն եւ ի նշան յաւիտենից, եւ մի՛ պակասեսցէ։
Ew pʻoxanak cʻrdwoyn noč buscʻi, ew pʻoxanak džnkin, murt elcʻē; ew ełicʻi Teaṙn yanun ew i nšan yawitenicʻ, ew mí pakasescʻē.

And instead of the cʻrdi shall come up the cypress, and instead of the nettle shall come up the myrtle: and the Lord shall be for a name, and for an everlasting sign, and shall not fail.


ցրդենի

head

ցրդենի • (cʻrdeni)

xcl-noun

ցրդենի • (cʻrdeni)

cʻrdeni (romanization)
ցրդենի (nominative singular)
ցրդենիք (nominative plural)
ցրդենւոյ (genitive singular)
ցրդենեաց (genitive plural)
ցրդենւոյ (dative singular)
ցրդենեաց (dative plural)
ցրդենի (accusative singular)
ցրդենիս (accusative plural)
ցրդենւոյ (ablative singular)
ցրդենեաց (ablative plural)
ցրդենեաւ (instrumental singular)
ցրդենի (locative singular)
ցրդենիս (locative plural)

xcl-decl-noun

ցրդենեաւք = ցրդենեօք

Armenian: ցրդենի (cʻrdeni)

Աբհուլ (var. աբլուհ)· ցրթնի պտուղ։
Abhul (var. abluh)· cʻrtʻni ptuł.
Arabic أَبْهُل (ʔabhul) = fruit of the savin


ձագի դեղ

head

ձագի դեղ • (jagi deł)

xcl-noun

ձագի դեղ • (jagi deł)

From a post-classical genitive of ձագ (jag, “young of an animal; in modern dialects also swarm of bees”) + դեղ (deł, “herb”). For the sense development compare Turkish oğul otu (“lemon balm”), from oğul (“son; descendant; swarm of bees”) and ot (“grass, herb”). Note that the plant's scientific name Melissa is derived from the Greek word meaning "honeybee", owing to the abundance of nectar in the flower. See also ձագախոտ (jagaxot).

Աթրունջան՝ ձագի դեղ (var. ձագի տեղ)։
Atʻrunǰan, jagi deł (var. jagi teł).
التُّرُنْجَان (at-turunjān) = jagi deł

Melissa officinalis
Melissa officinalis#Translingual


ոփի

head

ոփի • (opʻi)

xcl-noun

ոփի • (opʻi)

opʻi (romanization)
ոփի (nominative singular)
ոփիք (nominative plural)
ոփւոյ (genitive singular)
ոփեաց (genitive plural)
ոփւոյ (dative singular)
ոփեաց (dative plural)
ոփի (accusative singular)
ոփիս (accusative plural)
ոփւոյ (ablative singular)
ոփեաց (ablative plural)
ոփեաւ (instrumental singular)
ոփեաւք = ոփեօք (opʻeawkʻ = opʻeōkʻ) (instrumental plural)
ոփի (locative singular)
ոփիս (locative plural)

xcl-decl-noun

ոփեաւք = ոփեօք

desc

Armenian: հուփփէ (hupʻpʻē), հուփէ (hupʻē), հուփփի (hupʻpʻi), հուպպի (huppi, “poplar”) (dialectal)

→ Georgian: ოფი (opi)

From Proto-Indo-European *Hops- (“aspen”) + -ի (-i). Cognate with Proto-Germanic *aspō, Latvian apse, Lithuanian ẽpušė, ãpušė, Polish osa, Russian оси́на (osína, “aspen”).
հոփի (hopʻi, “laurel”) found only in a medieval dictionary translating Arabic ալխար (alxar) may be unrelated or may result from confusion. It is usually assumed that ալխար (alxar) transcribes الْغَار (al-ḡār, “laurel”), but perhaps it should be understood as الْحَوْر (al-ḥawr, “poplar”) or الْغَرَب (al-ḡarab, “Euphrates poplar”).

Ըստ որմէ եւ երկրորդն դաս երեւէր կարգեալ յարմարակայ յօրինուածով՝ զայնպիսիս ունելով ծառսն ի փայտիցն, ոյք թէեւ հեռի ի պտղաբերութեանն շահից գային, բայց առ յոյժ ուղղաձիգ բարձրութեանցն եւ ողորկատարր բնութեանն եւ առոյգութեանն դիւրայարմարք մատուցանելոյ ի պէտս շինողացն փութոյ էին տունկք ոփեացն եւ կաղամախեացն եւ հաւասարաց նոցունց ցուցելոց։

Əst ormē ew erkrordn das erewēr kargeal yarmarakay yōrinuacov, zaynpisis unelov caṙsn i pʻayticʻn, oykʻ tʻēew heṙi i ptłaberutʻeann šahicʻ gayin, baycʻ aṙ yoyž ułłajig barjrutʻeancʻn ew ołorkatarr bnutʻeann ew aṙoygutʻeann diwrayarmarkʻ matucʻaneloy i pēts šinołacʻn pʻutʻoy ēin tunkkʻ opʻeacʻn ew kałamaxeacʻn ew hawasaracʻ nocʻuncʻ cʻucʻelocʻ.

poplar, aspen, probably specifically white poplar, Populus alba

Ալխար (vars. աղխար, հապալխատ) = հոփի։
Alxar (vars. ałxar, hapalxat) = hopʻi.
الْغَار (al-ḡār) = laurel


մանանիխ

mananix (romanization)
մանանիխ (nominative singular)
մանանիխք (nominative plural)
մանանխոյ (genitive singular)
մանանխոց (genitive plural)
մանանխոյ (dative singular)
մանանխոց (dative plural)
մանանիխ (accusative singular)
մանանիխս (accusative plural)
մանանխոյ (ablative singular)
մանանխոց (ablative plural)
մանանխով (instrumental singular)
մանանխովք (instrumental plural)
մանանիխ (locative singular)
մանանիխս (locative plural)

Armenian: մանանեխ (mananex)

desctree

Middle Armenian: մաննեխ (mannex), մաննիխ (mannix)
Armenian: մա̈նիխ (mänix) — Svedia

The origin is unknown. Has a shape comparable to the Hurro-Urartian անանուխ (ananux).

unk

unknown

Այլ առակ արկ առ նոսա՝ եւ ասէ․ նմանէ արքայութիւն երկնից հատոյ մանանխոյ․ զոր առեալ մարդոյ՝ սերմանեաց յագարակի իւրում։

He told them another parable: The kingdom of heaven is like a mustard seed, which a man took and planted in his field.

Ayl aṙak ark aṙ nosa, ew asē; nmanē arkʻayutʻiwn erknicʻ hatoy mananxoy; zor aṙeal mardoy, sermaneacʻ yagaraki iwrum.


տատասկ

tatask (romanization)
տատասկ (nominative singular)
տատասկք (nominative plural)
տատասկի (genitive singular)
տատասկաց (genitive plural)
տատասկի (dative singular)
տատասկաց (dative plural)
տատասկ (accusative singular)
տատասկս (accusative plural)
տատասկէ (ablative singular)
տատասկաց (ablative plural)
տատասկաւ (instrumental singular)
տատասկի (locative singular)
տատասկս (locative plural)

xcl-decl-noun

տատասկաւք = տատասկօք

desc

Middle Armenian: տատաշկ (tatašk), տատաշ (tataš)

Armenian: տատաշ (tataš)

→ Georgian: ტატაში (ṭaṭaši)

→ Armenian: տատասկ (tatask)

Probably from a reduplicated Iranian cognate of Middle Persian 𐫤𐫢𐫐 (tšk /tašk/, “thistles”), which is likely from Proto-Iranian *tṛška-, ultimately from Proto-Indo-European *ters- (“dry”). Note the Middle Armenian and dialectal forms with a -շ- (-š-).

cog

տիրբոլոս (vars. տիրիսփողոս, տրիոքողու, տիրոբողոս, տրիսբողոս) = տատասկ (vars. տատակ, տատասկն)
tirbolos (vars. tirispʻołos, triokʻołu, tirobołos, trisbołos) = tatask (vars. tatak, tataskn)
τρίβολος (tríbolos) = tatask

ասաքոհիճ = եւ կուտք տատասկ (var. տատասկք)
asakʻohič = ew kutkʻ tatask (var. tataskkʻ)
الشَكُوهَج (aš-šakūhaj) = seed of tatask

Tribulus terrestris
Tribulus terrestris#Translingual

puncture vine, caltrop, Tribulus terrestris


կատուականջ

head

կատուականջ • (katuakanǰ)

xcl-noun

կատուականջ • (katuakanǰ)

From կատու (katu, “cat”) + ականջ (akanǰ, “ear”).
The meaning is uncertain. Found only in a medieval dictionary glossing Arabic آذَان الْفَأْر (ʔāḏān al-faʔr, “Myosotis stricta”, literally “mouse ear”), which is called մկնականջ (mknakanǰ, literally “mouse ear”) in Armenian. Perhaps the Arabic should be corrected to آذَان الْقَطّ (ʔāḏān al-qaṭṭ, literally “cat's ear”), which is found in Amirdovlatʿ as ազան ըլ ղըթ (azan əl ġətʻ) and explained as زَرَاوَنْد مُدَحْرَج (zarāwand mudaḥraj, “Aristolochia rotunda”).

cog

آذَان الْفَأْر

The meaning of this term is uncertain. Possibilities include:


օշինդր

head

օշինդր • (ōšindr)

xcl-noun

օշինդր • (ōšindr)

ōšindr (romanization)
օշինդր (nominative singular uncountable)
օշնդեր (genitive singular uncountable)
օշնդեր (dative singular uncountable)
օշինդր (accusative singular uncountable)
օշնդրէ (ablative singular uncountable)
օշնդերբ (*ōšnderb) (instrumental singular uncountable)
օշնդեր (locative singular uncountable)

→ Armenian: օշինդր (ōšindr)

The older spelling is աւշինդր (awšindr), borrowed from an unidentified Iranian word related to Ancient Greek ἀψίνθιον (apsínthion).

unk

unidentified

աստին (var. ափաթին) = աւշինտր (var. աւշիմդր, օշինտր, օշինդր, աւշմիդր)
astin (var. apʻatʻin) = awšintr (var. awšimdr, ōšintr, ōšindr, awšmidr)
ἀψίνθιον (apsínthion) = wormwood

ափսոնդին (vars. ափսոսթին, ափսոդին) = օշինտր
apʻsondin (vars. apʻsostʻin, apʻsodin) = ōšintr
أَفْسِنْتِين (ʔafsintīn) = wormwood

Ա՛ռ շահմի հանդալ Ա դրամ, պորայ Ա դանկ, կղբու ձու եւ զրեւանդ եւ աւշնտրի քամուքսն եւ մաշի եւ ղուստ Ա Ա դրամ եւ կէս, աֆիոն Ա դանկ․ զամէնն մանր ծեծէ՛ եւ շաղվէ՛ պախրու լեղով եւ ժմուն տրորէ նշի ձիթով եւ ականջն կաթեցու․ օգտէ։

1466 – 1469, Amirdovlatʻ Amasiacʻi, Ogut bžškutʻean [The Benefits of Medicine] 77

Áṙ šahmi handal A dram, poray A dank, kġbu ju ew zrewand ew awšntri kʻamukʻsn ew maši ew ġust A A dram ew kēs, afion A dank; zamēnn manr cecḗ ew šaġvḗ paxru leġov ew žmun trorē nši jitʻov ew akanǰn katʻecʻu; ōgtē.

Artemisia absinthium
Artemisia absinthium#Translingual


մամխի

mamxi (romanization)
մամխի (nominative singular)
մամխիք (nominative plural)
մամխւոյ (genitive singular)
մամխեաց (genitive plural)
մամխւոյ (dative singular)
մամխեաց (dative plural)
մամխի (accusative singular)
մամխիս (accusative plural)
մամխւոյ (ablative singular)
մամխեաց (ablative plural)
մամխեաւ (instrumental singular)
մամխի (locative singular)
մամխիս (locative plural)

xcl-decl-noun

մամխեաւք = մամխեօք

Armenian: մամխի (mamxi)

From *մամուխ (*mamux) + -ի (-i). See Armenian մամուխ (mamux) for more.

Ապա գնայր մարդպետն Հայր ի սուրբ տեղեացն, եւ էջ յափն գետոյն հոսանացն Եփրատու, ի հովիտսն թանձրախուռն անտառին, ի գետախառնունսն երկուց գետոցն, ի թաւութ խարձիցն մամխեացն, որ ի տեղւոջն ի հնոցն իմն շինած քաղաք՝ զոր շինեալ Սանատրուկ արքայի, որում անուն տեղւոյն Մծուրք կոչի։
Apa gnayr mardpetn Hayr i surb tełeacʻn, ew ēǰ yapʻn getoyn hosanacʻn Epʻratu, i hovitsn tʻanjraxuṙn antaṙin, i getaxaṙnunsn erkucʻ getocʻn, i tʻawutʻ xarjicʻn mamxeacʻn, or i tełwoǰn i hnocʻn imn šinac kʻałakʻ, zor šineal Sanatruk arkʻayi, orum anun tełwoyn Mcurkʻ kočʻi.
Translation by Nina G. Garsoïan
Then the hayr-mardpet left the holy places and went down to the bank of the Epʿrat River, to a heavily wooded valley, a thicket of reeds and blackthorn [incorrectly translated as buckthorn] at the junction of two rivers. [This was] the place where a city had been built in antiquity by King Sanatruk, and the name of the place was Mcurn.

5th century, Pʻawstos Buzand, Hayoc Patmutʻiwnʻ [History of the Armenians] IV.14

Prunus spinosa
Prunus spinosa#Translingual


լայնտերևի

լայն (layn, “broad”) + տերեւ (terew, “leaf”) + -ի (-i, “botanical suffix”)

affix

[…]ew očʻ sōsi ew noči očʻ bazum, ew šoči, ew laynterewi sakaw tʻerews gacʻē okʻ[…]

6th century, Plato, Yałags ōrinacʻ ew ōrēnsdrutʻeancʻ [Laws] :https://books.google.am/books?id=H7IpAAAAYAAJ&pg=PA118&dq=%22+%D5%A5%D6%82+%D5%AC%D5%A1%D5%B5%D5%B6%D5%BF%D5%A5%D6%80%D5%A5%D6%82%D5%AB+%D5%BD%D5%A1%D5%AF%D5%A1%D6%82%22&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjS8v-c4cfnAhXmkIsKHdKFDeUQ6AEIPTAC […] եւ ոչ սօսի և նոճի ոչ բազում, եւ շոճի, եւ լայնտերեւի սակաւ թերեւս գացէ ոք […]

Acer pseudoplatanus
Acer pseudoplatanus#Translingual


արատայ

The origin is uncertain. Perhaps a corruption of Latin ardea.


լոք

head

լոք • (lokʻ)

xcl-noun

լոք • (lokʻ)

Armenian: լոք (lokʻ)

desctree

→ Georgian: ლოქო (loko)
→ Armenian: լոքո (lokʻo)
→ Northern Kurdish: loko
→ Bezhta: локо (loko, “barbel”)
→ Hunzib: локо (loko)
→ Mingrelian: ლოქო (loko)
→ Ossetian: локо (loko)
→ Svan: ლოქო (loko)

The origin is unknown.
Note that Karabakh dialect լօ̈ք^յ (lökʻʸ) and Georgian ლოქო (loko) mean both "catfish" and "sluggish, clumsy, doltish", the latter sense being comparable to Chagatai لوك (lük, “fat, heavy; one-humped camel”), Turkish lök (“heavy, awkward; male camel”), Persian لوک (lok, “a sort of burden-bearing camel having very little hair; weak, silly, mean, contemptible; one who crawls on hands and knees”). Note also Georgian ლოხი (loxi, “unidentified large salmon-like fish; (in Javakheti) lazy, idle”), Khotorjur Armenian լոխո (loxo, “sluggish”).
Possibly related to Kazakh лақа (laqa), Uzbek laqqa / лаққа (laqqa), Karakalpak ылақа (ylaqa), Turkmen лакга / lakga, Azerbaijani naqqa, naxa, Tajik лаққа (laqqa), Mongolian лах (lax, “catfish”) and various other Eurasian names for large fish.
Catfish is found in the river Araks and other rivers of the Ararat Plain. It is the largest fish of Armenia.

unk

unknown

cog

Լոք (var. լոկ) մի կալան ի Մարմետի ի գետն յԵրասխ․ եւ ես կշռեցի զնա եւ գտաւ գլուխն չորս մասն ամենայն կշռոյն եւ տուտն Զ, եւ մէջքն ՃԽ լիտր։ Արդ գիտեա՛, թէ ընդ ամենայն քանի՞ լիտր էր։
Lokʻ (var. lok) mi kalan i Marmeti i getn yErasx; ew es kšṙecʻi zna ew gtaw gluxn čʻors masn amenayn kšṙoyn ew tutn Z, ew mēǰkʻn ČX litr. Ard giteá, tʻē ənd amenayn kʻani litr ēr.
They caught a catfish in Marmet in the river Araxes; I weighed it and the head was the fourth part of the total weight and the tail the sixth [part] and the middle part [was] 140 լիտր (litr). Now find out how many լիտր (litr) was it in total.

7th century, Anania Širakacʻi, Yałags harcʻman ew lucman [On Questions and Solutions] Exercise 10

Լեալ էր լոքն (var. լոք) ՄԽ լիտր։
Leal ēr lokʻn (var. lokʻ) MX litr.
The catfish was 240 լիտր (litr).

7th century, Anania Širakacʻi, Yałags harcʻman ew lucman [On Questions and Solutions] Solution of Exercise 10

Իսկ առասական է, այսինքն, տեսակաւոր անուն, որ զհասարակական ինչ էութիւն ասէ, որպէս մարդ կամ ձի կամ ոչխար կամ արջառ եւ այսպիսիք ամենայն ազգ կենդանեաց, աճականաց, եւ անաճից։ Եւ վասն այնորիկ ասէ հասարակական զայսոսիկ, զի ի սոցանէ բաժանին մի մի անհատ գոյացութիւնք՝ Մարկոս, Ադամ, հայր, որդի, թոռն, խնձորի, տանձի, մանուշակ, շուշան, տլփին, սղոցն, դալն, լոքն, բիլն, կապոյտն, ովկի<ա>ն։ Իսկ սեռականաւ իմն այս ի բազումս կոտորի, որք են առասականք, եւ այսք են սեռքն․ կենդանի, տունկ, բոյս, ոչ կենդանի, աճական, անաճ, ցամաքային, ջրային, երկնային, հրային, աւդային, թեւաւոր, թռչուն, գազան, չորքոտանի, սողուն, լուղակ, զեռուն, խոտաբուտ, ձեռնընդեղ, վայրենի, քանզի ամենեքին սոքա ի բազում տեսակս բաժանին, զորս առասական ասէ։
Isk aṙasakan ē, aysinkʻn, tesakawor anun, or zhasarakakan inčʻ ēutʻiwn asē, orpēs mard kam ji kam očʻxar kam arǰaṙ ew ayspisikʻ amenayn azg kendaneacʻ, ačakanacʻ, ew anačicʻ. Ew vasn aynorik asē hasarakakan zaysosik, zi i socʻanē bažanin mi mi anhat goyacʻutʻiwnkʻ, Markos, Adam, hayr, ordi, tʻoṙn, xnjori, tanji, manušak, šušan, tlpʻin, słocʻn, daln, lokʻn, biln, kapoytn, ovki<ա>n. Isk seṙakanaw imn ays i bazums kotori, orkʻ en aṙasakankʻ, ew ayskʻ en seṙkʻn; kendani, tunk, boys, očʻ kendani, ačakan, anač, cʻamakʻayin, ǰrayin, erknayin, hrayin, awdayin, tʻewawor, tʻṙčʻun, gazan, čʻorkʻotani, sołun, lułak, zeṙun, xotabut, jeṙnəndeł, vayreni, kʻanzi amenekʻin sokʻa i bazum tesaks bažanin, zors aṙasakan asē.

8th century, Stepʻannos Siwnecʻi, Meknutʻiwn Kʻerakanin [Commentary on Grammar]

Silurus glanis
Silurus glanis#Translingual


տառեղն

head

տառեղն • (taṙełn)

xcl-noun

տառեղն • (taṙełn)

taṙełn (romanization)
տառեղն (nominative singular)
տառեղունք (nominative plural)
տառեղան (genitive singular)
տառեղանց (genitive plural)
տառեղան (dative singular)
տառեղանց (dative plural)
տառեղն (accusative singular)
տառեղունս (accusative plural)
տառեղանէ (ablative singular)
տառեղանց (ablative plural)
տառեղամբ (instrumental singular)
տառեղամբք (instrumental plural)
տառեղան (locative singular)
տառեղունս (locative plural)

→ Armenian: տառեղ (taṙeġ)

The origin is uncertain. Possibly related to Hittite [script needed] (tarla-, “a type of bird”) and either borrowed from Anatolian or together with Hittite inherited from Proto-Indo-European *(s)ter-, whence Proto-Germanic *sturkaz (“stork”).

cog

Առ այսորիկ ընդդիմաբանելով ասեմք, թէ եւ այլ կենդանիք են ծիծաղական, որպէս վիպէ Արիստոտէլ «Յաղագս կենդանեաց», յորոց մի է եւ տառեղն:
Aṙ aysorik ənddimabanelov asemkʻ, tʻē ew ayl kendanikʻ en cicałakan, orpēs vipē Aristotēl “Yałags kendaneacʻ”, yorocʻ mi ē ew taṙełn:

6th century, Dawitʻ Anyałtʻ, Verlucʻutʻiwn neracutʻeann Porpʻiwri [Commentary on Porphyry’s Isagoge] 28.15

Against this we say, contradicting them, that other animals too are capable of laughter, as Aristotle tells in the History of Animals one of which is the heron.

Յորս որջանան թռչունք, որոց տառեղանն բոյն առաջնորդէ […] Որոց առաջնորդէ տառեղանն բոյն
Yors orǰanan tʻṙčʻunkʻ, orocʻ taṙełann boyn aṙaǰnordē[…] Orocʻ aṙaǰnordē taṙełann boyn

8th century, Gregory of Nyssa, Meknutʻiwn Ergocʻ ergoyn Sołomoni [Commentary on Song of Songs]

Բայց այժմ շէնք աւերակք եւ ամայիք եւ անմարդիք, եւ նոցա ոչ գոյ տեղի բնակութեան․ զի ո՞ւր տառեղունքն բոյն կառուցանեն, եւ ո՞ւր տկարք ի թռչնոց ի նոսա ապաւինին ըստ սաղմոսին ձայնի․ եւ կամ ո՛ւր ծիծառն զիւր վարանից բունիկն յարդարէ՝ աներկիւղ սնուցանելով զառ ի յինքենէ ծնեալսն։

11th century, Aristakēs Lastivertcʻi, Patmutʻiwn [History] 28

Translation by Robert Bedrosian
Presently the cultivated places are in ruins, desolate, depopulated, and lacking places of habitation. Where do the storks build their nests? Where may the weaker birds find refuge in them, as is said in the Psalms. Where does the swallow in agitation fashion a nest to fearlessly raise her chicks?

Baycʻ ayžm šēnkʻ awerakkʻ ew amayikʻ ew anmardikʻ, ew nocʻa očʻ goy tełi bnakutʻean; zi ur taṙełunkʻn boyn kaṙucʻanen, ew ur tkarkʻ i tʻṙčʻnocʻ i nosa apawinin əst sałmosin jayni; ew kam úr cicaṙn ziwr varanicʻ bunikn yardarē, anerkiwł snucʻanelov zaṙ i yinkʻenē cnealsn.

[…] բնաբար ի բարս ունելով […] զարդարութիւն՝ տառեղն, որ զծերացեալ ծնօղն կերակրեն
[…] bnabar i bars unelov […] zardarutʻiwn, taṙełn, or zceracʻeal cnōłn kerakren

Translation by John A. C. Greppin
the stork, which nourishes his aged parent, is naturally behaving in an upright way

Եւ եղեւ ի հանել նոցա ձագ, սողաց օձ առնուլ ի նոցանէ․ և տեսեալ տառեղան՝ եհար աատակեաց զօձն․ և շրջէր եւս շուրջ ի սահմանսն, միանգամայն աատակել զօձսն յաղագս փրկութեան նոցա։

12–13th century, Mxitʻar Goš, Aṙakkʻ [Fables] 122

Translation by Robert Bedrosian
Now it happened that when [the sparrows] had hatched chicks, a snake creeped by to take from among them. When the stork saw this, it struck at and killed the snake; then it flew once around it borders simultaneously killing snakes, for the preservation [of the sparrows].

Ew eġew i hanel nocʻa jag, soġacʻ ōj aṙnul i nocʻanē; ew teseal taṙeġan, ehar aatakeacʻ zōjn; ew šrǰēr ews šurǰ i sahmansn, miangamayn aatakel zōjsn yaġags pʻrkutʻean nocʻa.

stork (bird of the family Ciconiidae) or heron (bird of the family Ardeidae)


պապկայ

papkay (romanization)
պապկայ (nominative singular)
պապկայք (nominative plural)
պապկայի (genitive singular)
պապկայից (genitive plural)
պապկայի (dative singular)
պապկայից (dative plural)
պապկայ (accusative singular)
պապկայս (accusative plural)
պապկայէ (ablative singular)
պապկայից (ablative plural)
պապկայիւ (instrumental singular)
պապկայիւք (instrumental plural)
պապկայի (locative singular)
պապկայս (locative plural)

→ Armenian: պապկա (papka)

Borrowed from a word related to Classical Syriac ܒܒܓܐ (/bbgʾ/), ܦܵܦܵܐ (ppʾ /pāp̄ā/), Arabic بَبَّغَاء (babbaḡāʔ), بَبْغَاء (babḡāʔ), بَبَغَاء (babaḡāʔ), Persian ببغا (babğâ), بپغا (bapğâ, “parrot”). The immediate source of the Armenian is uncertain.

Քանզի կեռնեխք՝ եւ ագռաւք եւ պապկայք, եւ որ միանգամ հոմանմանք, զի թէպէտ եւ զանազանագոյն բարբառեսցին, յօդաւոր ո՛չ երբէք եւ ո՛չ իւիք ձայն կարասցեն հանել։

Translation by Abraham Terian
Although blackbirds, crows, parrots, and all the like can produce different kinds of utterances, they cannot produce an articulated voice in any manner whatever.

Kʻanzi keṙnexkʻ, ew agṙawkʻ ew papkaykʻ, ew or miangam homanmankʻ, zi tʻēpēt ew zanazanagoyn barbaṙescʻin, yōdawor óčʻ erbēkʻ ew óčʻ iwikʻ jayn karascʻen hanel.


արտոյտ

artoyt (romanization)
արտոյտ (nominative singular)
արտոյտք (nominative plural)
արտուտի (genitive singular)
արտուտից (genitive plural)
արտուտի (dative singular)
արտուտից (dative plural)
արտոյտ (accusative singular)
արտոյտս (accusative plural)
արտուտէ (ablative singular)
արտուտից (ablative plural)
արտուտիւ (instrumental singular)
արտուտիւք (instrumental plural)
արտուտի (locative singular)
արտոյտս (locative plural)

desctree

Middle Armenian: արտուտ (artut), արտօտ (artōt)
Armenian: արտուտ (artut), ա՛ռտուտ (áṙtut), արդուդ (ardud) (dialectal)

→ Armenian: արտույտ (artuyt)

The origin is unknown. Traditionally derived from արտ (art, “cornfield”).

unk

unknown

կորիթարոս (vars. կորիրաղոս, կորիդաղոս, կորիռաղոս) = արտոյտ (var. արտուտ)։
koritʻaros (vars. korirałos, koridałos, koriṙałos) = artoyt (var. artut).
κορύδαλος (korúdalos) = lark

6th–12th? centuries, Baṙkʻ Gałianosi [The Greek–Armenian Dictionary to Galen]

ըստ որում որ ի գռեհիկս պատմի առակեալ՝ արտուտի (var. արտիւտի) զգուշութիւն երկնի յստորս կործանիլ
əst orum or i gṙehiks patmi aṙakeal, artuti (var. artiwti) zgušutʻiwn erkni ystors korcanil

11th century, Grigor Magistros, Grigor Magistrosi tʻłtʻerə [The letters of Grigor Magistros]

Translation by John A. C. Greppin
according to which, he narrates in the people's language, making a fable out of the alertness of the lark


ճիռ

čiṙ (romanization)
ճիռ (nominative singular)
ճիռք (nominative plural)
ճռի (genitive singular)
ճռաց (genitive plural)
ճռի (dative singular)
ճռաց (dative plural)
ճիռ (accusative singular)
ճիռս (accusative plural)
ճռէ (ablative singular)
ճռաց (ablative plural)
ճռաւ (instrumental singular)
ճռաւք = ճռօք (čṙawkʻ = čṙōkʻ) (instrumental plural)
ճռի (locative singular)
ճիռս (locative plural)
ճիռ (nominative singular)
ճիռք (nominative plural)
ճռոյ (genitive singular)
ճռոց (genitive plural)
ճռոյ (dative singular)
ճռոց (dative plural)
ճիռ (accusative singular)
ճիռս (accusative plural)
ճռոյ (ablative singular)
ճռոց (ablative plural)
ճռով (instrumental singular)
ճռովք (instrumental plural)
ճիռ (locative singular)
ճիռս (locative plural)

xcl-decl-noun

ճռաւք = ճռօք

desc

Middle Armenian: ճիռ (čiṙ), ճիւռ (čiwṙ), ճեռ (čeṙ), ճուռ (čuṙ)

Armenian: ճիռ (čiṙ), ճիռն (čiṙn) — Karabakh; ճուռ (čuṙ) — dialectal

unk

unknown

an insignificant fruit left on an olive tree


ներգիս

Ultimately from Ancient Greek νάρκισσος (nárkissos).

Սոյնպէս եւ գունակ գունակ եւ երփն երփն ծաղկանցն․ որպէս մանրագորն եւ վարդն եւ շուշանն եւ ասպազանն եւ յասմիկն եւ անիարն եւ սմնակն եւ ներգիսն (var. ներգէսն) եւ շամպղիտակն եւ մեղրուկն, հօրօտն եւ մօրօտն եւ մանիշակն․ եւ այլն ամենայն համասպրամ ծաղկանցն եւ ծառոցն բոյսք բողբոջոցն գարնանւոյն երեւեսցին յետ ձմերանւոյն։
Soynpēs ew gunak gunak ew erpʻn erpʻn całkancʻn; orpēs manragorn ew vardn ew šušann ew aspazann ew yasmikn ew aniarn ew smnakn ew nergisn (var. nergēsn) ew šampłitakn ew mełrukn, hōrōtn ew mōrōtn ew manišakn; ew ayln amenayn hamaspram całkancʻn ew caṙocʻn boyskʻ bołboǰocʻn garnanwoyn erewescʻin yet jmeranwoyn.

5th century, Agatʻangełos, Patmutʻiwn Hayocʻ [History of the Armenians] 645


հաճարուկ

head

հաճարուկ • (hačaruk)

xcl-noun

հաճարուկ • (hačaruk)

⇒? Armenian: հաճարկի (hačarki)

From հաճար- (hačar-, “beech tree”) + -ուկ (-uk, “diminutive suffix”).

af

Սոյնպէս կիտրոնն եւ ապաբաղսամոնն եւ դափնին եւ ձիթենին գեղեցիկ եւ սերկեւիլն եւ մուրտն եւ ընկոյզն եւ նուշն եւ քնարուկն եւ հաճարուկն եւ թութն եւ նուռնն եւ հոյնն:

5th century, Agatʻangełos, Patmutʻiwn Hayocʻ [History of the Armenians] 644


հաճարի

head

հաճարի • (hačari)

xcl-noun

հաճարի • (hačari)

Armenian: հաճարի (hačari)

The origin is unknown. Containing the botanical suffix + -ի (-i).

unk

unknown

Ոչ գոյ բնաւ ոչ հաճարի (var. աճարի) ոմն բանից արժանի, և ոչ սօսի և նոճի ոչ բազում, և շոճի և լայնտերևի սակաւ թերևս գտցէ ոք՝ որով վարիլ նաւակառուցացն առ ներքին մասունսն և ողնափայտիցն հարկաւոր է՛:
Očʻ goy bnaw očʻ hačari (var. ačari) omn banicʻ aržani, ew očʻ sōsi ew noči očʻ bazum, ew šoči ew laynterewi sakaw tʻerews gtcʻē okʻ, orov varil nawakaṙucʻacʻn aṙ nerkʻin masunsn ew ołnapʻayticʻn harkawor ḗ:

6th century, Plato, Yałags ōrinacʻ ew ōrēnsdrutʻeancʻ [Laws]

տեսանես զեղբարսն մեր զհաճարի եւ զփիճի, զի ոչ են բազմաստք եւ ոչ ընդդիմանալ հողմոց կարեն, ի խոր արմատս ոչ ունելով

12–13th century, Mxitʻar Goš, Aṙakkʻ [Fables]

Translation by Robert Bedrosian
You see our brothers, the beech and the pine. They are lacking many branches and are unable to resist the wind, not having deep roots.

tesanes zeġbarsn mer zhačari ew zpʻiči, zi očʻ en bazmastkʻ ew očʻ ənddimanal hoġmocʻ karen, i xor armats očʻ unelov


չաման

head

չաման • (čʻaman)

xcl-noun

չաման • (čʻaman)

čʻaman (romanization)
չաման (nominative singular)
չամանք (nominative plural)
չամանոյ (genitive singular)
չամանոց (genitive plural)
չամանոյ (dative singular)
չամանոց (dative plural)
չաման (accusative singular)
չամանս (accusative plural)
չամանոյ (ablative singular)
չամանոց (ablative plural)
չամանով (instrumental singular)
չամանովք (instrumental plural)
չաման (locative singular)
չամանս (locative plural)

desctree

Armenian: չաման (čʻaman)
→ Azerbaijani: çəmən
→ Karaim: чаман
→ Ottoman Turkish: چمن (çemen)
→ Turkish: çemen
→ Russian: чама́н (čamán)

Borrowed from an unidentified member of the family of Akkadian 𒌑𒁷𒊺𒉪 (Ú.GAMUN /kamūnu/), in Nuzi also 𒌑𒁷𒊺𒉪 (Ú.GAMUN /kamannu/), Aramaic כמונא (kammōnā), Arabic كَمُّون (kammūn), Sumerian 𒁷𒊺𒉪 (gamun), Hittite 𒆏𒉺𒀀𒉌 (kap-pa-a-ni /kappani/), Ancient Greek κύμινον (kúminon) etc. The correspondence of չ- (čʻ-) to Semitic k- is also seen in չամիչ (čʻamičʻ).

unk

unidentified

Վա՜յ ձեզ դպրաց եւ փարիսեցւոց կեղծաւորաց․ զի տասանորդէ՛ք զանանուխ եւ զսամիթ եւ զչաման, եւ թողէք զծանր ծանր օրինացն՝ զդատաստան, եւ զողորմութիւն եւ զհաւատս․ զայս արժա՛ն էր առնել՝ եւ զայն՝ չթողո՛ւլ։
Va^!y jez dpracʻ ew pʻarisecʻwocʻ kełcaworacʻ; zi tasanordḗkʻ zananux ew zsamitʻ ew zčʻaman, ew tʻołēkʻ zcanr canr ōrinacʻn, zdatastan, ew zołormutʻiwn ew zhawats; zays aržán ēr aṙnel, ew zayn, čʻtʻołúl.

Translation by King James Version
Woe unto you, scribes and Pharisees, hypocrites! for ye pay tithe of mint and anise and cummin, and have omitted the weightier [matters] of the law, judgment, mercy, and faith: these ought ye to have done, and not to leave the other undone.

Cuminum cyminum
Cuminum cyminum#Translingual


պանթեր

head

պանթեր • (pantʻer)

xcl-noun

պանթեր • (pantʻer)

pantʻer (romanization)
պանթեր (nominative singular)
պանթերք (nominative plural)
պանթերոյ (genitive singular)
պանթերոց (genitive plural)
պանթերոյ (dative singular)
պանթերոց (dative plural)
պանթեր (accusative singular)
պանթերս (accusative plural)
պանթերոյ (ablative singular)
պանթերոց (ablative plural)
պանթերով (instrumental singular)
պանթերովք (instrumental plural)
պանթեր (locative singular)
պանթերս (locative plural)

Transliteration of Ancient Greek πάνθηρ (pánthēr).

transliteration

Մարգարէն ասէ․ «Եղիցի նա որպէս առեւծն տանդ Յուդա, եւ որպէս պանթէր (var. պանթեր) տանդ Եփրեմի․ որ է յովազ։»
Margarēn asē; “Ełicʻi na orpēs aṙewcn tand Yuda, ew orpēs pantʻēr (var. pantʻer) tand Epʻremi; or ē yovaz.”

The prophet says: "he will be like a lion to the house of Judah and like a panther to the house of Ephraim."

Որպէս զպանթերոյն ասէ բարոյախաւսն, եթէ ամենածաղիկ է․ զի ոչինչ առանց իրիք գիտութեան զանասնոց եւ զթռչնոց խաւսեցան աստուածեղէն գիրք։
Orpēs zpantʻeroyn asē baroyaxawsn, etʻē amenacałik ē; zi očʻinčʻ aṙancʻ irikʻ gitutʻean zanasnocʻ ew ztʻṙčʻnocʻ xawsecʻan astuacełēn girkʻ.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).19.12

So Physiologus says about the panther that it is multicoloured. For the divine Scripture said nothing imprudently about animals and birds.


կասդորիոս

→ Old Georgian: კასპორიოსი (ḳasṗoriosi)

Transliteration of Ancient Greek καστόριον (kastórion).

Է երէ ինչ, որ կոչի կասդորիոս (var. կասդրիոս, կաւտորոց, կաւտորոս, կաստորիոս, կաստրիոս, կոտորոց, կոթորոս), որ թարգմանի կուղբ․ հանդարտ եւ յոյժ զգաւն է երէն։
Ē erē inčʻ, or kočʻi kasdorios (var. kasdrios, kawtorocʻ, kawtoros, kastorios, kastrios, kotorocʻ, kotʻoros), or tʻargmani kułb; handart ew yoyž zgawn ē erēn.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] 26.1

There is an animal called castor, which is translated beaver; the animal is quite and very gentle.


մողէզ

head

մողէզ • (mołēz)

xcl-noun

մողէզ • (mołēz)

Armenian: մողես (moġes)

The origin is unknown. Ačaṙyan compares to Persian مالوس (mâlus, “a green lizard”) and derives from Iranian. The ending is similar to the ending of Middle Armenian խլէզ (xlēz, “lizard”).

unk

unknown

Եւ այս իցէ ձեզ պիղծ յամենայն սողնոց, որ սողիցին ի վերայ երկրի․ աքիս եւ մուկն եւ տիտեռն յոստին եւ մկնաքիս եւ գետնառեւծ եւ կովադիաց եւ մողէզ (var. մողլէզ, մուղէղ, մուղէզ, մողեզ, յուղէզ, մողես) եւ խլուրդ:
Ew ays icʻē jez piłc yamenayn sołnocʻ, or sołicʻin i veray erkri; akʻis ew mukn ew titeṙn yostin ew mknakʻis ew getnaṙewc ew kovadiacʻ ew mołēz (var. mołlēz, mułēł, mułēz, mołez, yułēz, mołes) ew xlurd:

And these are unclean to you of reptiles upon the earth, the weasel, and the mouse, and the lizard, the ferret, and the chameleon, and the evet, and the newt, and the mole.

Վասն մղզի (var. մոխեզի, մսողի, մեղաւորի) որ կոչի արագ նոյ.
Vasn młzi (var. moxezi, msołi, meławori) or kočʻi arag noy.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).1.0


տիտեռն

head

տիտեռն • (titeṙn)

xcl-noun

տիտեռն • (titeṙn)

→ Armenian: տիտեռն (titeṙn) (learned), տիտեռ (titeṙ)

The origin is unknown. Similar in shape to թիթեռն (tʻitʻeṙn, “butterfly”) and բնդեռն (bndeṙn, “a kind of beetle”). The form տիտիոն (tition) found in some manuscripts of the Physiologus is corrupted.

unk

unknown

Եւ այս իցէ ձեզ պիղծ յամենայն սողնոց, որ սողիցին ի վերայ երկրի․ աքիս եւ մուկն եւ տիտեռն յոստին եւ մկնաքիս եւ գետնառեւծ եւ կովադիաց եւ մողէզ եւ խլուրդ:
Ew ays icʻē jez piłc yamenayn sołnocʻ, or sołicʻin i veray erkri; akʻis ew mukn ew titeṙn yostin ew mknakʻis ew getnaṙewc ew kovadiacʻ ew mołēz ew xlurd:

Եւ թշնամի է կոկորդիլոս գազանի, որոյ տիտիոն (var. տիտեառն) անուն է, որ թարգմանի քարթոթոշ։
Ew tʻšnami ē kokordilos gazani, oroy tition (var. titeaṙn) anun ē, or tʻargmani kʻartʻotʻoš.
Translation by Gohar Muradyan
And it [the otter] is hostile to the beast crocodile which is called "great lizard" that is translated քարթոթոշ (kʻartʻotʻoš).

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).28.2


երեկին

Attested only in the Physiologus, transliterating Ancient Greek ἐρικίν- (erikín-).

Եւ են անդ պրակք ինչ մանրոստք, որ կոչին երեկինք (var. երկինք)։ Եւ սկսանի ոգորել էրէն ընդ երեկին (var. երկին) պրակսն․ եւ խառնեալ ոստք ընդ եղջիւրսն, եւ կապին ընդ ոստս պրակին, եւ ի գոչիւն հարկանի, քանզի զերծանել կամի եւ չէ ձեռնհաս, քանզի պատեալ շաղեալ կա։[…]Այլ զգոյշ լեր, գուցէ դու խաղասցես ընդ երեկին (var. երկին) պրա(կ)ուն ընդ սակաւ ինչ պատճառս ընդ հանդերձս կամ ընդ այլ ինչ բարուց։
Ew en and prakkʻ inčʻ manrostkʻ, or kočʻin erekinkʻ (var. erkinkʻ). Ew sksani ogorel ērēn ənd erekin (var. erkin) praksn; ew xaṙneal ostkʻ ənd ełǰiwrsn, ew kapin ənd osts prakin, ew i gočʻiwn harkani, kʻanzi zercanel kami ew čʻē jeṙnhas, kʻanzi pateal šałeal ka.[…]Ayl zgoyš ler, gucʻē du xałascʻes ənd erekin (var. erkin) pra(k)un ənd sakaw inčʻ patčaṙs ənd handerjs kam ənd ayl inčʻ barucʻ.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).3.5–6, 11

And there are shrubs with thin branches called erekins. And the animal [the legendary antelope] starts to butt the "erekin" shrub; and the branches are entangled with the horns, and they are bound to the branches of the shrubs; and it begins to howl, wishing to escape, but is unable, as it is ensnared. […] But watch, lest you play with the "erekin" shrubs for some small reason, for clothes or some other goods.

Erica arborea
Erica arborea#Translingual


կորեակ

koreak (romanization)
կորեակ (nominative singular uncountable)
կորեկան (genitive singular uncountable)
կորեկան (dative singular uncountable)
կորեակ (accusative singular uncountable)
կորեկանէ (ablative singular uncountable)
կորեկամբ (*korekamb) (instrumental singular uncountable)
կորեկան (locative singular uncountable)
կորեակ (nominative singular uncountable)
կորեկոյ (genitive singular uncountable)
կորեկոյ (dative singular uncountable)
կորեակ (accusative singular uncountable)
կորեկոյ (ablative singular uncountable)
կորեկով (instrumental singular uncountable)
կորեակ (locative singular uncountable)

Middle Armenian: կորեկ (korek)

desctree

Armenian: կորեկ (korek)
→ Northern Kurdish: korik

unk

unknown

(by similarity) seeds inside the fig fruit


քարադր

head

քարադր • (kʻaradr)

xcl-noun

քարադր • (kʻaradr)

kʻaradr (romanization)
քարադր (nominative singular)
քարադրք (nominative plural)
քարադրի (genitive singular)
քարադրի (dative singular)
քարադր (accusative singular)
քարադրս (accusative plural)
քարադրէ (ablative singular)
քարադրի (locative singular)
քարադրս (locative plural)

xcl-decl-noun

the instrumental singular and the genitive/dative/instrumental plural are not attested, which does not allow determining whether the word followed an i-type or an i-a-type declension

→ Old Georgian: ქალანდრო (kalandro), ქარანდრი (karandri)

Transliteration of Ancient Greek χαραδριός (kharadriós), χαλαδριός (khaladriós).

transliteration

Է թռչուն ինչ, որ կոչի քաղանդր (var. քաղաթր, քաղարդր, քաղադր, քաղդր, քարադրոս, քարադրոն), զոր եւ յերկրորդ աւրէնսն յիշէ։
Ē tʻṙčʻun inčʻ, or kočʻi kʻałandr (var. kʻałatʻr, kʻałardr, kʻaładr, kʻałdr, kʻaradros, kʻaradron), zor ew yerkrord awrēnsn yišē.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).6.1

There is a bird called chalandrius mentioned in the Deuteronomy.

caladrius (a mythical bird that had healing powers)


որթափայտ

head

որթափայտ • (ortʻapʻayt)

xcl-noun

որթափայտ • (ortʻapʻayt)

ortʻapʻayt (romanization)
որթափայտ (nominative singular)
որթափայտք (nominative plural)
որթափայտի (genitive singular)
որթափայտից (genitive plural)
որթափայտի (dative singular)
որթափայտից (dative plural)
որթափայտ (accusative singular)
որթափայտս (accusative plural)
որթափայտէ (ablative singular)
որթափայտից (ablative plural)
որթափայտիւ (instrumental singular)
որթափայտիւք (instrumental plural)
որթափայտի (locative singular)
որթափայտս (locative plural)

From որթ (ortʻ) + -ա- (-a-) + փայտ (pʻayt). Coined by the translator of the Physiologus to render Ancient Greek ἀμπέλινον ξύλον (ampélinon xúlon).

m+

ἀμπέλινον ξύλον

Եւ քուրմ իբրեւ իմանայ, մտանէ լնու զբագինն որթափայտիւ․ մտանէ հաւն յարեգ քաղաք լի խնգովք եւ ելանէ ի բագինն, իւրովի լուցանէ զկրակն եւ անձամբ զանձն այրէ։
Ew kʻurm ibrew imanay, mtanē lnu zbaginn ortʻapʻaytiw; mtanē hawn yareg kʻałakʻ li xngovkʻ ew elanē i baginn, iwrovi lucʻanē zkrakn ew anjamb zanjn ayrē.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).10.4–5

And the priest being informed goes in and fills the altar with vine wood. The bird enters Heliopolis, filled with incense, mounts the altar, kindles the fire with itself and burns itself.


յոպոպ

yopop (romanization)
յոպոպ (nominative singular)
յոպոպք (nominative plural)
յոպոպոյ (genitive singular)
յոպոպոց (genitive plural)
յոպոպոյ (dative singular)
յոպոպոց (dative plural)
յոպոպ (accusative singular)
յոպոպս (accusative plural)
յոպոպոյ (ablative singular)
յոպոպոց (ablative plural)
յոպոպով (instrumental singular)
յոպոպովք (instrumental plural)
յոպոպ (locative singular)
յոպոպս (locative plural)

Middle Armenian: ոպոպ (opop)

Armenian: հոպոպ (hopop)

Է թռչուն ինչ որ կոչի յոպոպ. յորժամ տեսանեն զծնաւղսն ծերացեալ կամ յաչաց պակասեալ, որդիք փետեն զհին թեւս ծնողացն եւ լեզուն զաչս նոցա եւ ջեռուցանեն զնոսա ընդ թեւաւքն իւրեանց
Ē tʻṙčʻun inčʻ or kočʻi yopop. yoržam tesanen zcnawłsn ceracʻeal kam yačʻacʻ pakaseal, ordikʻ pʻeten zhin tʻews cnołacʻn ew lezun začʻs nocʻa ew ǰeṙucʻanen znosa ənd tʻewawkʻn iwreancʻ

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).11.3

There is a bird called hoopoe; when they see their parents growing old or with weakened eyes, their children pluck the old wings of the parents, lick their eyes and warm them beneath their wings


իշավայր

head

իշավայր • (išavayr)

xcl-noun

իշավայր • (išavayr)

išavayr (romanization)
իշավայր (nominative singular)
իշավայրք (nominative plural)
իշավայրի (genitive singular)
իշավայրից (genitive plural)
իշավայրի (dative singular)
իշավայրից (dative plural)
իշավայր (accusative singular)
իշավայրս (accusative plural)
իշավայրէ (ablative singular)
իշավայրից (ablative plural)
իշավայրիւ (instrumental singular)
իշավայրիւք (instrumental plural)
իշավայրի (locative singular)
իշավայրս (locative plural)
իշավայր (nominative singular)
իշավայրք (nominative plural)
իշավայրի (genitive singular)
իշավայրաց (genitive plural)
իշավայրի (dative singular)
իշավայրաց (dative plural)
իշավայր (accusative singular)
իշավայրս (accusative plural)
իշավայրէ (ablative singular)
իշավայրաց (ablative plural)
իշավայրաւ (instrumental singular)
իշավայրի (locative singular)
իշավայրս (locative plural)

xcl-decl-noun

իշավայրաւք = իշավայրօք

PIE word
 *h₁éḱwos
էշ (ēš) + -ա- (-a-) + վայր (vayr)

Բարոյախաւսն ասէ վասն ցռուց, թէ իշավայրն երամակապան է։ Յորժամ ծնանիցին մատակքն արու մտրուկ, հայրն ծամէ զկարեւորսն նորա, զի մի ի սերմն եւ ի զարմ բազմանայցէ։
Baroyaxawsn asē vasn cʻṙucʻ, tʻē išavayrn eramakapan ē. Yoržam cnanicʻin matakkʻn aru mtruk, hayrn camē zkareworsn nora, zi mi i sermn ew i zarm bazmanaycʻē.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).12.2–3

Physiologus says about the onager that the wild ass is leader of a herd. When the females bring forth a male colt, the father chews its genitals, so that it is not propagated by seed and stock.


ցիռ

head

ցիռ • (cʻiṙ)

xcl-noun

ցիռ • (cʻiṙ)

cʻiṙ (romanization)
ցիռ (nominative singular)
ցիռք (nominative plural)
ցռոյ (genitive singular)
ցռոց (genitive plural)
ցռոյ (dative singular)
ցռոց (dative plural)
ցիռ (accusative singular)
ցիռս (accusative plural)
ցռոյ (ablative singular)
ցռոց (ablative plural)
ցռով (instrumental singular)
ցռովք (instrumental plural)
ցիռ (locative singular)
ցիռս (locative plural)
ցիռ (nominative singular)
ցիռք (nominative plural)
ցռու (genitive singular)
ցռուց (genitive plural)
ցռու (dative singular)
ցռուց (dative plural)
ցիռ (accusative singular)
ցիռս (accusative plural)
ցռէ (ablative singular)
ցռուց (ablative plural)
ցռու (instrumental singular)
ցռուք (instrumental plural)
ցռու (locative singular)
ցիռս (locative plural)

→ Armenian: ցիռ (cʻiṙ) (learned)

The origin is uncertain. J̌ahukyan derives from Proto-Indo-European *skēr-s-, from *sker- (“to jump”), with a close cognate in Old Norse skjarr (“timid, shy, afraid of”). For this root see Pokorny, without the Armenian. On the other hand, Martirosyan explains as "the grey or brown
one" and connects with Irish cíar (“dark brown”), Proto-Slavic *śěrъ (“grey”), Proto-Germanic *hairaz (“grey”). On these see Proto-Indo-European *(s)ḱeh₃-.


շրուանդ

head

շրուանդ • (šruand)

xcl-noun

շրուանդ • (šruand)

→ Armenian: շրվանդ (šrvand) (learned)

unk

unknown

Բարոյախաւսն ասէ զոզնոյ, թէ յորժամ ելանէ յողկոյզն որթոյ, արկանէ ի խոնարհ զպտուղն եւ սփռէ ի գետնին եւ ինքն թաւալի ի վերա․ եւ կառչին պտուղքն ի խոչսն, եւ առեալ տանի ձագուցն իւրեանց եւ թողու լոկ զշրուանդսն (var. զշուանդսն, զշուանգսն)։
Baroyaxawsn asē zoznoy, tʻē yoržam elanē yołkoyzn ortʻoy, arkanē i xonarh zptułn ew spʻṙē i getnin ew inkʻn tʻawali i vera; ew kaṙčʻin ptułkʻn i xočʻsn, ew aṙeal tani jagucʻn iwreancʻ ew tʻołu lok zšruandsn (var. zšuandsn, zšuangsn).

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).17.3–5

Physiologus says about the hedgehog, that when it climbs to the bunch of grapes of the vine, it drops the fruits down and scatters them on the ground, and it itself rolls on top, and the grapes stick to its quills, and it takes them to its young and leaves the bunch empty.


կրիայ

kriay (romanization)
կրիայ (nominative singular)
կրիայք (nominative plural)
կրիայի (genitive singular)
կրիայից (genitive plural)
կրիայի (dative singular)
կրիայից (dative plural)
կրիայ (accusative singular)
կրիայս (accusative plural)
կրիայէ (ablative singular)
կրիայից (ablative plural)
կրիայիւ (instrumental singular)
կրիայիւք (instrumental plural)
կրիայի (locative singular)
կրիայս (locative plural)

Armenian: կրիա (kria)

desc

→ Assyrian Neo-Aramaic: ܩܪܐ (qrā), ܩܪܝܐ (qarāyā)

The origin is uncertain. The derivatives reveal the additional meaning "shell". Probably connected with կուր (kur, “bowl, tub, basin”).

Եթէ ոչ Գաղաադ էր, ապա սուտ էին ի Գաղգաղա իշխանքն որ զոհէին․ եւ սեղանք նոցա իբրեւ զկրայս ի կորդ ագարակի։

Etʻē očʻ Gałaad ēr, apa sut ēin i Gałgała išxankʻn or zohēin; ew sełankʻ nocʻa ibrew zkrays i kord agaraki.

Դարձեալ եւ ջրային կրիայ (var. կրա) եթէ կերիցէ ի մսոյ իժի եւ տագնապ ինչ հասանիցէ նմա ի կերակրոյն, երթայ ուտէ դաղձն եւ այնու անցուցանէ զտապ նեղութեան ի մարմնոյն, զի մի՛ վնասեսցի ի գիշոյն, զոր կերաւ։
Darjeal ew ǰrayin kriay (var. kra) etʻē kericʻē i msoy iži ew tagnap inčʻ hasanicʻē nma i kerakroyn, ertʻay utē dałjn ew aynu ancʻucʻanē ztap nełutʻean i marmnoyn, zi mí vnasescʻi i gišoyn, zor keraw.

5th century, Basil of Caesarea, Yałags Vecʻawreay ararčʻutʻean [Homiliae in Hexaemeron] 9

Ասեն, թէ՝ եւ կրայք յանյագութենէ որկորստութեանն առ լցեալք յիժից՝ ուտել զուիրակ ի վերայ երկիւղիւ մահու․ քանզի միայն ա՛յսպէս ի թունաբերացն՝ որ վնասս լինի՝ ճողոպրել կարեն:

6th century, Philo of Alexandria, Yałags ban unel ew anasun kendaneacʻd, aṙ Liwsimakʻos [De Animalibus]

Translation by Abraham Terian
It is said that when tortoises devour asps because of gluttony, they eat marjoram for fear of dying; for only by this means can they be relieved of the harmful venom.

Asen, tʻē, ew kraykʻ yanyagutʻenē orkorstutʻeann aṙ lcʻealkʻ yižicʻ, utel zuirak i veray erkiwłiw mahu; kʻanzi miayn áyspēs i tʻunaberacʻn, or vnass lini, čołoprel karen:

եռակըմպանոցսն և բազմակըմպանոց, տաճարս ի կրայի պատենից (var. ի կրայպատենից) և ի փղոսկրէ կազմեալս և ի պատուականագոյն նիւթոյ
eṙakəmpanocʻsn ew bazmakəmpanocʻ, tačars i krayi patenicʻ (var. i kraypatenicʻ) ew i pʻłoskrē kazmeals ew i patuakanagoyn niwtʻoy

6th century, Philo of Alexandria, Yałags varucʻ kenacʻ tesakani [De Vita Contemplativa]

Իսկ վասն զի ոչ միայն վասն գեղեցկութեան, այլ եւ վասն բարւոք զգեստու որ ըստ շաւշափելեաց, որով մանաւանդ առաւելու, քան զայլ կենդանիս մարդն, ոչ էարկ շուրջ զմեաւք մորթ թանձր իբրեւ զարջառով եւ կամ զայլովք թարձրամորթիւք, եւ ոչ մազ կուռ եւ խիտ, որպէս այծից եւ ոչխարաց եւ նապաստակաց, եւ ոչ թեփ, որպէս աւձից եւ ձկանց, եւ ոչ խեցի որպէս կրայից (var. կրեայից) եւ գաղտակրաց, եւ ոչ թեւս, որպէս հաւուց, հարկաւորապէս զգեստու կարաւտ եղեալք ի լրումն մեզ, զոր ինչ այլոցն կենդանեաց բնութիւնն պարգեւեաց։
Isk vasn zi očʻ miayn vasn gełecʻkutʻean, ayl ew vasn barwokʻ zgestu or əst šawšapʻeleacʻ, orov manawand aṙawelu, kʻan zayl kendanis mardn, očʻ ēark šurǰ zmeawkʻ mortʻ tʻanjr ibrew zarǰaṙov ew kam zaylovkʻ tʻarjramortʻiwkʻ, ew očʻ maz kuṙ ew xit, orpēs aycicʻ ew očʻxaracʻ ew napastakacʻ, ew očʻ tʻepʻ, orpēs awjicʻ ew jkancʻ, ew očʻ xecʻi orpēs krayicʻ (var. kreayicʻ) ew gałtakracʻ, ew očʻ tʻews, orpēs hawucʻ, harkaworapēs zgestu karawt ełealkʻ i lrumn mez, zor inčʻ aylocʻn kendaneacʻ bnutʻiwnn pargeweacʻ.

717 CE, Nemesius, Yałags bnutʻean mardoy [On Human Nature]

Translation by Sharples and van der Eijk of the Greek original
Not merely for comeliness, but also on account of sensitivity of touch, in which man surpasses all other animals, [God] did not clothe us in a thick skin, like oxen and the other thick-skinned animals, nor in long thick hair like goats, sheep and hares, nor in scales like snakes and fish, nor in shells like tortoises and oysters, nor in a pliable shell like beetles, nor in wings like birds.


վիշապաձուկն

head

վիշապաձուկն • (višapajukn)

xcl-noun

վիշապաձուկն • (višapajukn)

višapajukn (romanization)
վիշապաձուկն (nominative singular)
վիշապաձկունք (nominative plural)
վիշապաձկան (genitive singular)
վիշապաձկանց (genitive plural)
վիշապաձկան (dative singular)
վիշապաձկանց (dative plural)
վիշապաձուկն (accusative singular)
վիշապաձկունս (accusative plural)
վիշապաձկանէ (ablative singular)
վիշապաձկանց (ablative plural)
վիշապաձկամբ (instrumental singular)
վիշապաձկամբք (instrumental plural)
վիշապաձկան (locative singular)
վիշապաձկունս (locative plural)

xcl-decl-noun

վիշապաձկունք

վիշապաձկունս

վիշապաձկամբք

վիշապաձկունս

desc

→ Armenian: վիշապաձուկ (višapajuk) (learned)

վիշապ (višap) + -ա- (-a-) + ձուկն (jukn)

affix

Բարւախաւսն ասէ․ է գազան ինչ ի ծովու, որ կոչի վա[հա]նակրեայ․ վիշապաձուկն նման աւազին կղզոյ է․ ձայն նորա՝ չարաձայն գազանի։
Barwaxawsn asē; ē gazan inčʻ i covu, or kočʻi va[ha]nakreay; višapajukn nman awazin kłzoy ē; jayn nora, čʻarajayn gazani.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).20.2–3

Physiologus says: there is a beast in the sea that is called shield-turtle. The dragon-fish is like a sandy island; its voice is of a harsh-voiced beast.


մանրաձուկն

head

մանրաձուկն • (manrajukn)

xcl-noun

մանրաձուկն • (manrajukn)

manrajukn (romanization)
մանրաձուկն (nominative singular)
մանրաձկունք (nominative plural)
մանրաձկան (genitive singular)
մանրաձկանց (genitive plural)
մանրաձկան (dative singular)
մանրաձկանց (dative plural)
մանրաձուկն (accusative singular)
մանրաձկունս (accusative plural)
մանրաձկանէ (ablative singular)
մանրաձկանց (ablative plural)
մանրաձկամբ (instrumental singular)
մանրաձկամբք (instrumental plural)
մանրաձկան (locative singular)
մանրաձկունս (locative plural)

Մանրաձկունս իմա զանհաւատսն, իսկ մեծամեծ եւ կատարեալ ձկունսն չգտանես մաւտ առ վիշապաձուկն։
Manrajkuns ima zanhawatsn, isk mecamec ew katareal jkunsn čʻgtanes mawt aṙ višapajukn.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).20.9

Know that the small fish are the unbelievers, and you cannot find big and perfect fish near the sea-dragon.


մրջիւնառիւծ

head

մրջիւնառիւծ • (mrǰiwnaṙiwc)

xcl-noun

մրջիւնառիւծ • (mrǰiwnaṙiwc)

desc

→ Armenian: մրջնառյուծ (mrǰnaṙyuc) (learned)

From մրջիւն (mrǰiwn) + առիւծ (aṙiwc). Calque of Ancient Greek μυρμηκολέων (murmēkoléōn).

calque

Մրջիւնառիւծն սատակեցաւ առ ի չգոյէ կերակրոյ․ կորիւնք առիւծուց լքին զմիմեանս։

Translation by Claude E. Cox
The ant-lion perished for lack of food; the lions' whelps abandoned one another.

Mrǰiwnaṙiwcn satakecʻaw aṙ i čʻgoyē kerakroy; koriwnkʻ aṙiwcucʻ lkʻin zmimeans.

Բարոյախաւսն ասէ զմրջունառեւծէ, թէ հաւր նորա դեմք առեւծու են եւ մաւրն՝ մրջմանն․ հայրն գիշակեր է եւ մայրն հնդակեր։
Baroyaxawsn asē zmrǰunaṙewcē, tʻē hawr nora demkʻ aṙewcu en ew mawrn, mrǰmann; hayrn gišaker ē ew mayrn hndaker.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).23.2–3

Physiologus says about the ant-lion, that its father has the face of a lion and the mother—of an ant; its father is carnivorous, and the mother—pulse-eater.

Ապա ուրեմն բարւոք խաւսեցաւ բարոյախաւսն վասն մրջիւնառեւծուն։
Apa uremn barwokʻ xawsecʻaw baroyaxawsn vasn mrǰiwnaṙewcun.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).23.9

So Physiologus spoke well about the ant-lion.


կորնգան

desctree

Armenian: կորնգան (korngan)
→ Azerbaijani: qorunqa
→ Georgian: ყორანგალი (q̇orangali), ყორანღალი (q̇oranɣali), ოლანგარი (olangari) — Meskheti
→ Northern Kurdish: qurînge, qorîngan, goringan, koringe, qorînge, qerîngan, kurîngan
→ Turkish: korunga, gorunga, goringe, görünge, görüngel, koringön, koringa, korungal, korangal, koringön, körigen (dialectal)
→ Zazaki: korinkan

An Iranian borrowing. Compare dialectal Persian هرنگل, کرنگال, گرنگال (gorengâl), گل انگار (gol-engâr), گرنگار (gorengâr) (Markazi, Qom, and Lorestan provinces), dialectal Azerbaijani قورنجا (West Azerbaijan), all meaning "common sainfoin, Onobrychis sativa", the components of which are probably corresponding to گوران (gôrân), the plural of گور (gôr, “wild ass, onager”), and گال (gâl, “foxtail millet”). Typologically compare Turkish eşek otu (“sainfoin”, literally “donkey grass”), as well as Ancient Greek ὀνοβρυχίς (onobrukhís), composed as ὄνος (ónos, “ass, donkey”) + βρύχω (brúkhō, “to devour”), because sainfoin is keenly eaten by donkeys. Note also the derivative իշկորնկան (iškornkan, literally “donkey-sainfoin”).

affix

Եթէ հարիւր բարդ խոլըրձան, վեց կորընկան,
մին մանուշակ խրձադիզեալ […]
Եւ այն վեց բարդ կորընկանն՝
վեցօրեայ գործքն ա՟յ
Etʻē hariwr bard xolərjan, vecʻ korənkan,
min manušak xrjadizeal[…]
Ew ayn vecʻ bard korənkann,

10th century, Grigor Narekacʻi, Tałkʻ [Odes]

Գնդածաղիկք եւ կորնգան եւ խոլորձ, առուոյտ կապոյտ եւ սէզ, եւ նմանք սոցին, ծաղր եդեալ զցինկ՝ ասէին, եթէ զի՞ է՝ զի մեք զուարճացեալք կամք, եւ նա ծիւրեալ դեղնութեամբ։

12–13th century, Mxitʻar Goš, Aṙakkʻ [Fables] 33

Translation by Robert Bedrosian
The southern wood, the origan, the orchid, the blue lucerne, the bent grass and others were ridiculing the meadow-rue, saying: “Why is it that we are so full of joy and you just lie about with a yellow hue?”

Gndacaġikkʻ ew korngan ew xolorj, aṙuoyt kapoyt ew sēz, ew nmankʻ socʻin, caġr edeal zcʻink, asēin, etʻē zi ē, zi mekʻ zuarčacʻealkʻ kamkʻ, ew na ciwreal deġnutʻeamb.


շնջրի

head

շնջրի • (šnǰri)

xcl-noun

շնջրի • (šnǰri)

šnǰri (romanization)
շնջրի (nominative singular)
շնջրիք (nominative plural)
շնջրւոյ (genitive singular)
շնջրեաց (genitive plural)
շնջրւոյ (dative singular)
շնջրեաց (dative plural)
շնջրի (accusative singular)
շնջրիս (accusative plural)
շնջրւոյ (ablative singular)
շնջրեաց (ablative plural)
շնջրեաւ (instrumental singular)
շնջրի (locative singular)
շնջրիս (locative plural)

xcl-decl-noun

շնջրեաւք = շնջրեօք

post-classically the genitive / dative / ablative singular can be <i class="Armn mention" lang="xcl">շնջրոյ</i> (šnǰroy)

շուն (šun, “dog”) + ջրի (ǰri, “aquatic”)

affix

շնջրիք (var. շնճրիք) եւ աղուէսք եւ նապաստակք մի՛ մեռցին։
šnǰrikʻ (var. šnčrikʻ) ew ałuēskʻ ew napastakkʻ mí meṙcʻin.

5th century, Ełišē, Vasn Vardanay ew Hayocʻ paterazmin [History of Vardan and the Armenian War] Chapter 2

Translation by Robert W. Thomson
Otters, foxes, and hares shall not be killed.

Քանզի ոչ եթէ միայն, որ անուանեալ կոչին քսիւփիէ, պրիոնէ, եւ շնջրիք, եւ կեփաղք, եւ զիգն իցեն ահագինք եւ ահարկուք, այլ եւ խայթոցք տրիգոնին, որ է ձուկն ծովուն, որ եւ յետ մահու իւրոյ մեղանչական է։

5th century, Basil of Caesarea, Yałags Vecʻawreay ararčʻutʻean [Homiliae in Hexaemeron]

Translation by Robert W. Thomson
Not only those called swordfish, saw-fish, otters, and whales, and hammer-shark are awesome and fearsome, but also the sting-ray, which is a fish of the sea that even after its death is harmful.

Kʻanzi očʻ etʻē miayn, or anuaneal kočʻin kʻsiwpʻiē, prionē, ew šnǰrikʻ, ew kepʻałkʻ, ew zign icʻen ahaginkʻ ew aharkukʻ, ayl ew xaytʻocʻkʻ trigonin, or ē jukn covun, or ew yet mahu iwroy mełančʻakan ē.

իբրեւ գիտէ շնջրին, թաւալի ի տիղմ տեղի, եւ յորժամ ցամաքի կաւն, եւ դիմէ ի բերան կոկորդիլոսին եւ զամենայն փորն եւ զաղիսն ուտէ։
ibrew gitē šnǰrin, tʻawali i tiłm tełi, ew yoržam cʻamakʻi kawn, ew dimē i beran kokordilosin ew zamenayn pʻorn ew załisn utē.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).28.4

When the otter learns [this], it rolls in a muddy place, and when the clay dries up, it rushes into the crocodile's mouth and devours all its entrails and bowels.

Ապա բարւոք ասաց բարոյախաւսն զշնջրոյ գետոյն։
Apa barwokʻ asacʻ baroyaxawsn zšnǰroy getoyn.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).28.9

So Physiologus spoke well about the otter of the river.


ինքնիմոն

head

ինքնիմոն • (inkʻnimon)

xcl-noun

ինքնիմոն • (inkʻnimon)

→ Old Georgian: იქნამონი (iknamoni)

Transliteration of Ancient Greek ἰχνεύμων (ikhneúmōn). Attested only in the Physiologus, translating that Greek word. Glossed with Armenian հետահան (hetahan).

transliteration

Է երէ ինչ, որ կոչի ինքնիմոն (var. իքնիմոն), որ թարգմանի հետահան․ թշնամի է վիշապի, թէպէտ եւ սաստիկ իցէ վիշապս։
Ē erē inčʻ, or kočʻi inkʻnimon (var. ikʻnimon), or tʻargmani hetahan; tʻšnami ē višapi, tʻēpēt ew sastik icʻē višaps.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).29.1

There is an animal called ichneumon which is translated "tracer." It is the enemy of the dragon, although the dragon is fierce.

Herpestes ichneumon
Herpestes ichneumon#Translingual


պերեդիքսոն

head

պերեդիքսոն • (peredikʻson)

xcl-noun

պերեդիքսոն • (peredikʻson)

desc

→ Old Georgian: პირიდექსიონ (ṗirideksion), პირდექსიონ (ṗirdeksion)

Attested only in the Physiologus, transliterating Ancient Greek περιδέξιον (peridéxion)․

Է ծառ, որ կոչի պերեդիքսոն (var. պերիդիքսիոն, պերիքոն, պետրիքոն, պորդոքսոն), որ թարգմանի կշտապանակ։ Եւ է ի Հնդիկս․ եւ պտուղ ծառոյն քաղցր է, քան զամենայն քաղցրութիւն։
Ē caṙ, or kočʻi peredikʻson (var. peridikʻsion, perikʻon, petrikʻon, pordokʻson), or tʻargmani kštapanak. Ew ē i Hndiks; ew ptuł caṙoyn kʻałcʻr ē, kʻan zamenayn kʻałcʻrutʻiwn.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).30.1–2

There is a tree called peridexion which is translated "side-cover." And it is in India; and the fruit of the tree is sweeter than any sweetness.


թոնձ

head

թոնձ • (tʻonj)

xcl-noun

թոնձ • (tʻonj)

unk

unknown

այլ եւ զջրասուզակ մամռախնդիր խօզակեր մեծանձունք եւ յաղթամարմինք հաւքն, փորն եւ թանձրն եւ սագն, եւ կամ այլ բազում եւ անհամար ցամաքայնոցն եւ ջրայնոցն ջոկք թռչնոցն։

5th century, Łazar Pʻarpecʻi, Patmutʻiwn Hayocʻ [History of Armenia] 7

Translation by Robert W. Thomson
and the large and powerful aquatic birds that seek out weeds and feed on moss—the swan, duck, and goose, and many other numberless coveys of birds, terrestrial or aquatic.

ayl ew zǰrasuzak mamṙaxndir xōzaker mecanjunkʻ ew yałtʻamarminkʻ hawkʻn, pʻorn ew tʻanjrn ew sagn, ew kam ayl bazum ew anhamar cʻamakʻaynocʻn ew ǰraynocʻn ǰokkʻ tʻṙčʻnocʻn.

Արդ զսոսա վասն զի քակել անհնա՛ր էր, որ ասին թոնձք, (լս. պեղականք) դիւրահնարաբար կլանեն յառաջագոյն, զի կոկորդին ջերմութեամբ հալեսցի, որ զպատեանսն պինդ պահէ սինձն, եւ սակաւ թուլացեալ արձակեսցին աղխքն
Ard zsosa vasn zi kʻakel anhnár ēr, or asin tʻonjkʻ, (ls. pełakankʻ) diwrahnarabar klanen yaṙaǰagoyn, zi kokordin ǰermutʻeamb halescʻi, or zpateansn pind pahē sinjn, ew sakaw tʻulacʻeal arjakescʻin ałxkʻn

Translation by Abraham Terian
It is impossible to pry open what are called shellfish [in the margin glossed with "pelicans"]. Whatever is snared is absorbed easily, since it dissolves by the warmth of the gullet. What keeps the shells tight is an elastic, which when relaxed, releases the clasp, so that they open wide to engulf food.


կոտիկ

desc

Armenian: կոտիկ (kotik), կուտիկ (kutik); կօտէգ^յ (kōtēgʸ) — Karabakh, dialectological notation

Borrowed from an Middle Iranian word of the shape *kōtik, which is the same with the Iranian source of կոտակ (kotak) but with a different suffix. See Persian کودک (kudak) for more.

[…] յորժամ ծնանի զկոտիկն մեռեալ […]
[…]yoržam cnani zkotikn meṙeal[…]

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] S Recension.2.15

[…] when [the lioness] gives birth to a dead whelp […]


քարբ

head

քարբ • (kʻarb)

xcl-noun

քարբ • (kʻarb)

kʻarb (romanization)
քարբ (nominative singular)
քարբք (nominative plural)
քարբի (genitive singular)
քարբից (genitive plural)
քարբի (dative singular)
քարբից (dative plural)
քարբ (accusative singular)
քարբս (accusative plural)
քարբէ (ablative singular)
քարբից (ablative plural)
քարբիւ (instrumental singular)
քարբիւք (instrumental plural)
քարբի (locative singular)
քարբս (locative plural)

Armenian: քարբ (kʻarb) (learned), քարբի օձ (kʻarbi ōj) (dialectal)

Unclear. Most likely derived from Proto-Indo-European *(s)ker- (“to cut”), but not directly inherited. A Mediterranean-Pontic substrate or an Iranian mediation is often postulated as donor: compare Ancient Greek σκορπίος (skorpíos, “scorpion; sea-fish”), Persian کروه (karva) and possibly also Latvian ķirpis (“woodboring beetle”).
Moreover, Arabic عَقْرَب (ʕaqrab, “scorpion”), Classical Syriac ܥܩܪܒܐ (‘eqarbā), Hebrew עַקְרָב (ʿaqrāḇ, “scorpion”) and Ancient Greek κάραβος (kárabos, “horned beetle; crayfish”) share phonetic similarities with this word as well. Martirosyan also finds connections with կարիճ (karič), կոր (kor) and the dialectal term քարպիճոն (kʻarpičon, “a kind of horny insect”).

unk

Unclear

cog

[…] ո՞չ նայիցիմք ընդ առաքեալն Աստուծոյ, որպէս և գրեալ է ի պրակս առաքելոցն, թէ՝ մինչ դեռ զխռիւն ժողովէր Պաւղոս՝ իժ մի քարբ կախեցաւ զձեռանէ նորա […]
[…]očʻ nayicʻimkʻ ənd aṙakʻealn Astucoy, orpēs ew greal ē i praks aṙakʻelocʻn, tʻē, minčʻ deṙ zxṙiwn žołovēr Pawłos, iž mi kʻarb kaxecʻaw zjeṙanē nora[…]

5th century, Basil of Caesarea, Yałags Vecʻawreay ararčʻutʻean [Homiliae in Hexaemeron] Homily IX

Translation by Robert W. Thomson
Do we not observe the Apostle of God, as is written in the Acts of the Apostles, how while Paul was gathering brushwood a scorpion hung from his hand […]