չամիչ

head

չամիչ • (čʻamičʻ)

xcl-noun

չամիչ • (čʻamičʻ)

čʻamičʻ (romanization)
չամիչ (nominative singular)
չամիչք (nominative plural)
չամչոյ (genitive singular)
չամչոց (genitive plural)
չամչոյ (dative singular)
չամչոց (dative plural)
չամիչ (accusative singular)
չամիչս (accusative plural)
չամչոյ (ablative singular)
չամչոց (ablative plural)
չամչով (instrumental singular)
չամչովք (instrumental plural)
չամիչ (locative singular)
չամիչս (locative plural)

Armenian: չամիչ (čʻamičʻ)

→ Georgian: ჩამიჩი (čamiči)

→ Romani: čamik

desc

→ Turkish: çamıç, çamiç, çemiç, cemiç, çemiş, çemit, çemin

→ Udi: чамич (čamič)

Usually considered of unknown origin.
Probably a Semitic borrowing: compare Assyrian Neo-Aramaic ܟܡܝܫܐ (kmiša, “dried up, dry, shrivelled (of grapes in a drought)”), ܟܡܫ (kamiš, “to become dry, become scorched, dehydrate; to fade, wither, shrivel up, wilt”). Note that here k and š are both pronounced as an emphatic /t͡ʃ/. Accordingly, these are usually transcribed as č̣mič̣a, č̣aməč̣. Ačaṙyan treats the Assyrian Neo-Aramaic words as Armenian borrowings, but they have native origin from the Aramaic root ܟ-ܡ-ܫ (k-m-š, “to wither”), whence Aramaic / Classical Syriac [script needed] (kmyš) / ܟܡܝܫܐ (kmyšʾ /kəmīšā/, “wrinkled”), Classical Syriac ܟܡܫܘܢܐ (kmšwnˀ /kamšōnē/, “grape seed, dried raisin”).

unk

unknown

cog

Զամենայն աւուրս ուխտին իւրոյ յամենայնէ զինչ եւ լինիցի յորթոյ՝ զգինի, ի չամչոյ (var. չամչին, չամիչոյ) մինչեւ ցթինն մի՛ կերիցէ:
Zamenayn awurs uxtin iwroy yamenaynē zinčʻ ew linicʻi yortʻoy, zgini, i čʻamčʻoy (var. čʻamčʻin, čʻamičʻoy) minčʻew cʻtʻinn mí kericʻē:


խաղող

head

խաղող • (xałoł)

xcl-noun

խաղող • (xałoł)

xałoł (romanization)
խաղող (nominative singular)
խաղողք (nominative plural)
խաղողոյ (genitive singular)
խաղողոց (genitive plural)
խաղողոյ (dative singular)
խաղողոց (dative plural)
խաղող (accusative singular)
խաղողս (accusative plural)
խաղողոյ (ablative singular)
խաղողոց (ablative plural)
խաղողով (instrumental singular)
խաղողովք (instrumental plural)
խաղող (locative singular)
խաղողս (locative plural)
խաղող (nominative singular)
խաղողք (nominative plural)
խաղողի (genitive singular)
խաղողաց (genitive plural)
խաղողի (dative singular)
խաղողաց (dative plural)
խաղող (accusative singular)
խաղողս (accusative plural)
խաղողէ (ablative singular)
խաղողաց (ablative plural)
խաղողաւ (instrumental singular)
խաղողի (locative singular)
խաղողս (locative plural)

xcl-decl-noun

խաղողաւք = խաղողօք

Middle Armenian: հաղող (haġoġ)

Armenian: խաղող (xaġoġ)

hy:Մարգարիտ Խաչիկյան

A Hurro-Urartian borrowing: compare Urartian 𒄩𒇻𒇷 (ḫa-lu-li /ḫaluli/, “grape?, vine?”), Hurrian 𒄑𒄩𒇻𒇷 (^(GIŠ)ḫaluli, “grape”). In their turn, these may be borrowed from Semitic. Coptic ⲁⲗⲟⲗⲓ (aloli, “grape”) (from Egyptian jꜣrrt) and Ancient Greek χάλις (khális, “unmixed wine”) have also been compared. Note especially the Late Egyptian pronunciation /ʔaˈla(ʔ)lə/ of jꜣrrt.

cog

կուտ խաղողոյ ― kut xałołoy ― grapestone

խակ խաղող

կթել զխաղող

արիւն խաղողոյ ― ariwn xałołoy ― wine


կտուց

head

կտուց • (ktucʻ)

xcl-noun

կտուց • (ktucʻ)

ktucʻ (romanization)
կտուց (nominative singular)
կտուցք (nominative plural)
կտցի (genitive singular)
կտցաց (genitive plural)
կտցի (dative singular)
կտցաց (dative plural)
կտուց (accusative singular)
կտուցս (accusative plural)
կտցէ (ablative singular)
կտցաց (ablative plural)
կտցաւ (instrumental singular)
կտցաւք = կտցօք (ktcʻawkʻ = ktcʻōkʻ) (instrumental plural)
կտցի (locative singular)
կտուցս (locative plural)

xcl-decl-noun

կտցաւք = կտցօք

desc

Middle Armenian: կտնուց (ktnucʻ), կտունց (ktuncʻ)

Armenian: կտուց (ktucʻ)

The origin is uncertain. May contain the suffix -ուց (-ucʻ).


այգի

aygi (romanization)
այգի (nominative singular)
այգիք (nominative plural)
այգւոյ (genitive singular)
այգեաց (genitive plural)
այգւոյ (dative singular)
այգւոջ (dative singular)
այգեաց (dative plural)
այգի (accusative singular)
այգիս (accusative plural)
այգւոյ (ablative singular)
այգեաց (ablative plural)
այգեաւ (instrumental singular)
այգեաւք = այգեօք (aygeawkʻ = aygeōkʻ) (instrumental plural)
այգւոջ (locative singular)
այգիս (locative plural)

xcl-decl-noun

այգւոյ, այգւոջ

այգեաւք = այգեօք

note the irregular dative/locative
an o-type singular instrumental <i class="Armn mention" lang="xcl">այգւով</i> (aygwov) is also attested

Armenian: այգի (aygi)

→ Arabic: أَيْك (ʔayk)

From *այգ (*ayg, “grapes, vine”) + -ի (-i, “botanical suffix”), from Proto-Indo-European *h₁eyHw-.


փետուր

head

փետուր • (pʻetur)

xcl-noun

փետուր • (pʻetur)

pʻetur (romanization)
փետուր (nominative singular)
փետուրք (nominative plural)
փետրոյ (genitive singular)
փետրոց (genitive plural)
փետրոյ (dative singular)
փետրոց (dative plural)
փետուր (accusative singular)
փետուրս (accusative plural)
փետրոյ (ablative singular)
փետրոց (ablative plural)
փետրով (instrumental singular)
փետրովք (instrumental plural)
փետուր (locative singular)
փետուրս (locative plural)

Armenian: փետուր (pʻetur)

The etymology remains uncertain.
Since long connected with the descendants of Proto-Indo-European *péth₂r̥ (“wing; feather”), but Armenian is usually not considered to be inherited from the latter because of phonological problems (e.g. Proto-Indo-European *pe- would yield Old Armenian հե- (he-)). Ačaṙyan and J̌ahukyan imply, that we may be dealing with an early borrowing from some descendant of that Proto-Indo-European root, Ačaṙyan pointing specifically to Hittite 𒁁𒋻 n (pattar, “wing”), which should perhaps be read as pettar.
On the other hand, Martirosyan and Simon are more positive about the inheritance, Martirosyan reconstructing a nominative singular auslaut *-ōr with a question mark.
In Middle Armenian and dialects the form թեպուր (tʻepur) is also attested.

cog

նուրբ, մանր փետուրք

խոշոր փետուրք

յարդարել զփետուրս ― yardarel zpʻeturs ― to preen, cleanse or dress the feathers

աւել ի փետրոց ― awel i pʻetrocʻ ― featherbroom


երբուծ

head

երբուծ • (erbuc)

xcl-noun

երբուծ • (erbuc)

erbuc (romanization)
երբուծ (nominative singular)
երբուծք (nominative plural)
երբծոյ (genitive singular)
երբծոց (genitive plural)
երբծոյ (dative singular)
երբծոց (dative plural)
երբուծ (accusative singular)
երբուծս (accusative plural)
երբծոյ (ablative singular)
երբծոց (ablative plural)
երբծով (instrumental singular)
երբծովք (instrumental plural)
երբուծ (locative singular)
երբուծս (locative plural)

→ Armenian: երբուծ (erbuc) (learned)

Inherited from a derivative of Proto-Indo-European *bʰruHg- and cognate with Ancient Greek φάρυγξ (phárunx), Latin frūmen and possibly Albanian bark.


սմբակ

smbak (romanization)
սմբակ (nominative singular)
սմբակք (nominative plural)
սմբակի (genitive singular)
սմբակաց (genitive plural)
սմբակի (dative singular)
սմբակաց (dative plural)
սմբակ (accusative singular)
սմբակս (accusative plural)
սմբակէ (ablative singular)
սմբակաց (ablative plural)
սմբակաւ (instrumental singular)
սմբակի (locative singular)
սմբակս (locative plural)

xcl-decl-noun

սմբակաւք = սմբակօք

Middle Armenian: սնպակ (snpak)

→ Armenian: սմբակ (smbak)

An Iranian borrowing: compare Middle Persian [script needed] (swmb' /sumb/, “hoof”). Ultimately from Proto-Indo-Iranian *ćapʰás.

cog

առ սմբակ պղտորել զջուրս

to foul or muddy water by walking through it


ազոխ

azox (romanization)
ազոխ (nominative singular)
ազոխք (nominative plural)
ազոխի (genitive singular)
ազոխից (genitive plural)
ազոխի (dative singular)
ազոխից (dative plural)
ազոխ (accusative singular)
ազոխս (accusative plural)
ազոխէ (ablative singular)
ազոխից (ablative plural)
ազոխիւ (instrumental singular)
ազոխիւք (instrumental plural)
ազոխի (locative singular)
ազոխս (locative plural)

Armenian: ազոխ (azox)

Uncertain. Compare Persian ازخ (azox, “rotten and empty nut”), which does not fit semantically. Perhaps the Iranian word had a broader meaning earlier, potentially reflected in Arabic سُحّ (suḥḥ, “dates of a dry kind which dissolve well in the mouth”), in which case ազոխ (azox) is an Iranian borrowing.
Martirosyan connects with Abkhaz а-ӡахәа́ (a-dzaxʷá, “grapevine”).


հօտ

hōt (romanization)
հօտ (nominative singular)
հօտք (nominative plural)
հօտի (genitive singular)
հօտից (genitive plural)
հօտի (dative singular)
հօտից (dative plural)
հօտ (accusative singular)
հօտս (accusative plural)
հօտէ (ablative singular)
հօտից (ablative plural)
հօտիւ (instrumental singular)
հօտիւք (instrumental plural)
հօտի (locative singular)
հօտս (locative plural)

Armenian: հոտ (hot)

The original spelling is հաւտ (hawt), from Proto-Indo-European *peh₂- (“to shepherd”) grown with -d-, as in Persian پاده (pâda, “flock”). Alternatively, connected with հատանեմ (hatanem, “to cut”) and հօտ (hōt, “cut-off branch”) with a semantic development ‘to cut, divide’ → ‘a division of the flock’ → ‘flock of sheep’. See also հոտաղ (hotaġ).

inh

(figuratively, Christianity) the faithful, the universal Church


ձետ

jet (romanization)
ձետ (nominative singular)
ձետք (nominative plural)
ձետոյ (genitive singular)
ձետոց (genitive plural)
ձետոյ (dative singular)
ձետոց (dative plural)
ձետ (accusative singular)
ձետս (accusative plural)
ձետոյ (ablative singular)
ձետոց (ablative plural)
ձետով (instrumental singular)
ձետովք (instrumental plural)
ձետ (locative singular)
ձետս (locative plural)

Middle Armenian: ձետ (jet, “penis”)

→ Armenian: ձետ (jet) (learned)

Inherited from Proto-Indo-European *ǵʰedos, from *ǵʰed- with a semantic shift ‘rump’ → ‘tail’.

inh+

ձետ առ ձետ


որթ

head

որթ • (ortʻ)

xcl-noun

որթ • (ortʻ)

ortʻ (romanization)
որթ (nominative singular)
որթք (nominative plural)
որթոյ (genitive singular)
որթոց (genitive plural)
որթոյ (dative singular)
որթոց (dative plural)
որթ (accusative singular)
որթս (accusative plural)
որթոյ (ablative singular)
որթոց (ablative plural)
որթով (instrumental singular)
որթովք (instrumental plural)
որթ (locative singular)
որթս (locative plural)

Armenian: որթ (ortʻ)

According to Ačaṙyan, developed figuratively from որթ (ortʻ, “calf”); typologically he compares երինջ (erinǰ, “heifer; sprout of grapes”), Ancient Greek βλαστός (blastós, “sprout; child”), μόσχος (móskhos, “calf; young shoot, twig”). Martirosyan does not discuss որթ (ortʻ, “vine”) s.v. որթ (ortʻ, “calf”), but he mentions the pair under the semantic field young animals : young branches : child, generation (human, fauna and flora), along with երինջ (erinǰ, “heifer”) : երինջ (erinǰ, “sprout of grapes”) and մորճ (morč, “thicket; young branch”) : մանուկ-մորճուկ (manuk-morčuk, “young (children, orphans)”), մորճիկ (morčik, “offspring, son or daughter”).
J̌ahukyan, following Pedersen, derives from Proto-Indo-European *ortʰo-, beside *ort- (“vine”), with Albanian hardhi as a cognate. Alternatively, following Petersson, he derives this from Proto-Indo-European *portʰo-, beside *pertʰ- (“pole, sprout”), with Ancient Greek πτόρθος (ptórthos, “sprout”) as a cognate.

cog

Բարոյախաւսն ասէ զոզնոյ, թէ յորժամ ելանէ յողկոյզն որթոյ, արկանէ ի խոնարհ զպտուղն եւ սփռէ ի գետնին եւ ինքն թաւալի ի վերա․ եւ կառչին պտուղքն ի խոչսն, եւ առեալ տանի ձագուցն իւրեանց եւ թողու լոկ զշրուանդսն։
Baroyaxawsn asē zoznoy, tʻē yoržam elanē yołkoyzn ortʻoy, arkanē i xonarh zptułn ew spʻṙē i getnin ew inkʻn tʻawali i vera; ew kaṙčʻin ptułkʻn i xočʻsn, ew aṙeal tani jagucʻn iwreancʻ ew tʻołu lok zšruandsn.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).17.3–5

Physiologus says about the hedgehog, that when it climbs to the bunch of grapes of the vine, it drops the fruits down and scatters them on the ground, and it itself rolls on top, and the grapes stick to its quills, and it takes them to its young and leaves the bunch empty.


ճիրան

head

ճիրան • (čiran)

xcl-noun

ճիրան • (čiran)

čiran (romanization)
ճիրան (nominative singular)
ճիրանք (nominative plural)
ճիրանի (genitive singular)
ճիրանաց (genitive plural)
ճիրանի (dative singular)
ճիրանաց (dative plural)
ճիրան (accusative singular)
ճիրանս (accusative plural)
ճիրանէ (ablative singular)
ճիրանաց (ablative plural)
ճիրանաւ (instrumental singular)
ճիրանի (locative singular)
ճիրանս (locative plural)

xcl-decl-noun

ճիրանաւք = ճիրանօք

→ Armenian: ճիրան (čiran) (learned)

The origin is uncertain. Ačaṙyan reconstructs the older form as *ճէրան (*čēran).

զճիրանսն ցցել

ճիրանամբք խզել


մագիլ

magil (romanization)
մագիլ (nominative singular)
մագիլք (nominative plural)
մագլի (genitive singular)
մագլաց (genitive plural)
մագլի (dative singular)
մագլաց (dative plural)
մագիլ (accusative singular)
մագիլս (accusative plural)
մագլէ (ablative singular)
մագլաց (ablative plural)
մագլաւ (instrumental singular)
մագլաւք = մագլօք (maglawkʻ = maglōkʻ) (instrumental plural)
մագլի (locative singular)
մագիլս (locative plural)

մագլաւք = մագլօք

Middle Armenian: մաքիլ (makʻil)

→ Armenian: մագիլ (magil) (learned)

Uncertain.
Sometimes considered a cognate of Ancient Greek ὄνυξ (ónux) and Old Armenian եղունգն (ełungn), inherited from some derivative of Proto-Indo-European *h₃nṓgʰs through complicated sound changes and analogical influences.
More likely a Northeast Caucasian borrowing: compare Avar малъ (malˢ), dialectal малгь (malh, “nail; claw”), plural малъал (malˢal), dialectal plural малгьил (malhil), малгьал (malhal), малал (malal), малъал (malˢal), махьял (max̂jal), Bagvalal милгьв (milhʷ), Udi мух (muχ), Chechen мӏара (mˀara), маӏар (maˀar), Bats მჵაჲრი̆ (m'ayrĭ, “nail; claw”) etc. Nikolayev and Starostin consider these terms to be native. For other body part names possibly borrowed from Northeast Caucasian compare աք (akʻ, “leg”), աթուր (atʻur, “foot”), քիթ (kʻitʻ, “nose”), գանգ (gang, “skull”), կառափն (kaṙapʻn, “skull”).

երկաթի մագիլք

ըմբռնել մագլօք

to seize with the claws or talons, to clutch, to grapple, to grasp, to hook


թաթուլ

head

թաթուլ • (tʻatʻul)

xcl-noun

թաթուլ • (tʻatʻul)

tʻatʻul (romanization)
թաթուլ (nominative singular)
թաթուլք (nominative plural)
թաթլոյ (genitive singular)
թաթլոց (genitive plural)
թաթլոյ (dative singular)
թաթլոց (dative plural)
թաթուլ (accusative singular)
թաթուլս (accusative plural)
թաթլոյ (ablative singular)
թաթլոց (ablative plural)
թաթլով (instrumental singular)
թաթլովք (instrumental plural)
թաթուլ (locative singular)
թաթուլս (locative plural)

Armenian: թաթուլ (tʻatʻul)


բողկուկ

head

բողկուկ • (bołkuk)

xcl-noun

բողկուկ • (bołkuk)

bołkuk (romanization)
բողկուկ (nominative singular)
բողկուկք (nominative plural)
բողկկի (genitive singular)
բողկկաց (genitive plural)
բողկկի (dative singular)
բողկկաց (dative plural)
բողկուկ (accusative singular)
բողկուկս (accusative plural)
բողկկէ (ablative singular)
բողկկաց (ablative plural)
բողկկաւ (instrumental singular)
բողկկի (locative singular)
բողկուկս (locative plural)

xcl-decl-noun

բողկկաւք = բողկկօք

Armenian: բողկուկ (boġkuk)

Possibly from *բողկ (*bołk, “radish”) + -ուկ (-uk) (Middle Armenian բողկ (boġk)), i.e. "radish-like small horn".


երախ

erax (romanization)
երախ (nominative singular)
երախք (nominative plural)
երախի (genitive singular)
երախաց (genitive plural)
երախի (dative singular)
երախաց (dative plural)
երախ (accusative singular)
երախս (accusative plural)
երախէ (ablative singular)
երախաց (ablative plural)
երախաւ (instrumental singular)
երախաւք = երախօք (eraxawkʻ = eraxōkʻ) (instrumental plural)
երախի (locative singular)
երախս (locative plural)

երախաւք = երախօք

→ Armenian: երախ (erax) (learned)

A Middle Iranian borrowing. Compare Sogdian 𐽀𐼲𐼰𐼳 (rɣʾh), Yagnobi рах (rax). Dialectal ռեխ (ṙex) is borrowed from an unidentified New Iranian representative of the same family. Further possibly related to Avestan 𐬯𐬭𐬀𐬑𐬙𐬌 (sraxti, “edge, corner”), Persian رخ (rox, “cheek”), رخ (rax, “chink, notch”).


ողկոյզ

head

ողկոյզ • (ołkoyz)

xcl-noun

ողկոյզ • (ołkoyz)

ołkoyz (romanization)
ողկոյզ (nominative singular)
ողկոյզք (nominative plural)
ողկուզոյ (genitive singular)
ողկուզոց (genitive plural)
ողկուզոյ (dative singular)
ողկուզոց (dative plural)
ողկոյզ (accusative singular)
ողկոյզս (accusative plural)
ողկուզոյ (ablative singular)
ողկուզոց (ablative plural)
ողկուզով (instrumental singular)
ողկուզովք (instrumental plural)
ողկոյզ (locative singular)
ողկոյզս (locative plural)
ողկոյզ (nominative singular)
ողկոյզք (nominative plural)
ողկուզի (genitive singular)
ողկուզից (genitive plural)
ողկուզի (dative singular)
ողկուզից (dative plural)
ողկոյզ (accusative singular)
ողկոյզս (accusative plural)
ողկուզէ (ablative singular)
ողկուզից (ablative plural)
ողկուզիւ (instrumental singular)
ողկուզիւք (instrumental plural)
ողկուզի (locative singular)
ողկոյզս (locative plural)
ողկոյզ (nominative singular)
ողկոյզք (nominative plural)
ողկուզի (genitive singular)
ողկուզաց (genitive plural)
ողկուզի (dative singular)
ողկուզաց (dative plural)
ողկոյզ (accusative singular)
ողկոյզս (accusative plural)
ողկուզէ (ablative singular)
ողկուզաց (ablative plural)
ողկուզաւ (instrumental singular)
ողկուզի (locative singular)
ողկոյզս (locative plural)

xcl-decl-noun

ողկուզաւք = ողկուզօք

Armenian: ողկույզ (oġkuyz)

The origin is uncertain. Related to Middle Armenian կոյզ (koyz, “bunch of grapes”) and possibly the second part of Old Armenian ընկոյզ (ənkoyz, “walnut”).

cog

bunch, cluster of other fruits or flowers growing on a single stalk (e.g. dates)


ճիռ

čiṙ (romanization)
ճիռ (nominative singular)
ճիռք (nominative plural)
ճռի (genitive singular)
ճռաց (genitive plural)
ճռի (dative singular)
ճռաց (dative plural)
ճիռ (accusative singular)
ճիռս (accusative plural)
ճռէ (ablative singular)
ճռաց (ablative plural)
ճռաւ (instrumental singular)
ճռաւք = ճռօք (čṙawkʻ = čṙōkʻ) (instrumental plural)
ճռի (locative singular)
ճիռս (locative plural)
ճիռ (nominative singular)
ճիռք (nominative plural)
ճռոյ (genitive singular)
ճռոց (genitive plural)
ճռոյ (dative singular)
ճռոց (dative plural)
ճիռ (accusative singular)
ճիռս (accusative plural)
ճռոյ (ablative singular)
ճռոց (ablative plural)
ճռով (instrumental singular)
ճռովք (instrumental plural)
ճիռ (locative singular)
ճիռս (locative plural)

xcl-decl-noun

ճռաւք = ճռօք

desc

Middle Armenian: ճիռ (čiṙ), ճիւռ (čiwṙ), ճեռ (čeṙ), ճուռ (čuṙ)

Armenian: ճիռ (čiṙ), ճիռն (čiṙn) — Karabakh, ճուռ (čuṙ) — dialectal

unk

unknown

an insignificant fruit left on an olive tree


շրուանդ

head

շրուանդ • (šruand)

xcl-noun

շրուանդ • (šruand)

→ Armenian: շրվանդ (šrvand) (learned)

unk

unknown

Բարոյախաւսն ասէ զոզնոյ, թէ յորժամ ելանէ յողկոյզն որթոյ, արկանէ ի խոնարհ զպտուղն եւ սփռէ ի գետնին եւ ինքն թաւալի ի վերա․ եւ կառչին պտուղքն ի խոչսն, եւ առեալ տանի ձագուցն իւրեանց եւ թողու լոկ զշրուանդսն (var. զշուանդսն, զշուանգսն)։
Baroyaxawsn asē zoznoy, tʻē yoržam elanē yołkoyzn ortʻoy, arkanē i xonarh zptułn ew spʻṙē i getnin ew inkʻn tʻawali i vera; ew kaṙčʻin ptułkʻn i xočʻsn, ew aṙeal tani jagucʻn iwreancʻ ew tʻołu lok zšruandsn (var. zšuandsn, zšuangsn).