նետ

Armenian: նետ (net)

From Old Armenian նետ (net), from Proto-Indo-European *nedo- (“reed”).


թուզ

head

թուզ • (tʻuz)

Armenian: թուզ (tʻuz)


կուղբ

կուղբ • (kuġb) (genitive singular կղբու)

kuġb (romanization)
կղբու (genitive singular)

Armenian: կուղբ (kuġb)

[…] աֆթիմոն երեք դրամ. կղբու ձու մի դրամ […]
[…]aftʻimon erekʻ dram. kġbu ju mi dram[…]

1184, Mxitʻar Heracʻi, J̌ermancʻ mxitʻarutʻiwn [Relief of Fevers]

(please add an English translation of this quotation)

Մեղադիր եղեն ոմանք կղբու, եթէ զիա՞րդ ի ջուր յաճախ դեգերիս […]
Meġadir eġen omankʻ kġbu, etʻē ziard i ǰur yačax degeris[…]

12–13th century, Mxitʻar Goš, Aṙakkʻ [Fables]

12–13th century, Vardan Aygekcʻi, Žołovacʻoykʻ aṙakacʻ Vardanay [Collections of Fables of Vardan]


ձմերուկ

ձմերուկ • (jmeruk)

axm-noun

ձմերուկ • (jmeruk), genitive singular ձմերկի (jmerki)

jmeruk (romanization)
jmerki (romanization)

Armenian: ձմերուկ (jmeruk)

From Old Armenian ձմեր- (jmer-), oblique stem of ձմեռն (jmeṙn, “winter”), + -ուկ (-uk).
The sense development is unclear. Ačaṙean tentatively explains it by the coolness of watermelon juice. For the association with "winter" compare Georgian საზამთრო (sazamtro, “watermelon; wintry, of winter”) from ზამთარი (zamtari, “winter”), Talysh зымсони (zımsoni, “watermelon”) from зымсон (zımson, “winter”) and Tat zumustuni (“watermelon”) from zumustun (“winter”). Compare also Greek χειμωνικό (cheimonikó, “watermelon”), Cappadocian Greek σ̌αμανικό (šamanikó, “a kind of melon”), σιαμανίκο (siamaníko, “watermelon”) from Ancient Greek χειμωνικός (kheimōnikós, “for winter use; wintry”). According to Leake, the Greek word refers not to the watermelon, but a particular sort of muskmelon which ripens late and can be kept right into the winter, hence the name.

cog

Citrullus lanatus
Citrullus lanatus#Translingual

Citrullus vulgaris
Wikispecies:Citrullus vulgaris

watermelon (plant and fruit) (Citrullus lanatus, syn. Citrullus vulgaris)


մորի

mori (romanization)
մորնի (alternative)
մօրի (alternative)

Armenian: մորի (mori)


մորի

axm-noun

մորի • (mori), genitive singular մորւոյ (morwoy)

mori (romanization)
morwoy (romanization)

Armenian: մորի (mori)


բալ

բալ • (bal), genitive singular բալի (bali)

Armenian: բալ (bal)


սալոր

desctree

Armenian: սալոր (salor), շլոր (šlor), շլոռ (šloṙ) — dialectal
Kurdish:
→ Northern Kurdish: şilor

From Old Armenian *սալոր (*salor), from Hurrian 𒄑𒄒 (^(GIŠ)KIB /*s̄all-orə/) or from the cognate Urartian *šaluri. Compare especially the dialectal form շլոր (šlor). The Hurrian word was borrowed also as Akkadian 𒄒 (šallūru).


գազար

head

գազար • (gazar) (genitive singular գազարի)

gazar (romanization)
գազարի (genitive singular)

desctree

Armenian: գազար (gazar)
→ Udi: кӏаьзаьр (ḳäzär)

Borrowed from Classical Persian گَزَر (gazar).

bor+

Daucus carota
Daucus carota#Translingual


բողկ

head

բողկ • (boġk)

Armenian: բողկ (boġk)

A borrowing of unknown immediate and ultimate origin, but related to the synonymous words in Western Asia and the Caucasus: Akkadian 𒁍𒊌𒇻 (/puglu/), Classical Syriac ܦܘܓܠܐ (puḡlā), Arabic فُجْل (fujl); Georgian ბოლოკი (boloḳi), Mingrelian ბულეკი (buleḳi), Laz ბულეკი (buleǩi), Ossetian булкъ (bulk’), болгӕ (bolgæ), Kabardian балыджэ (balədžɛ), Abaza бальыгъа (balᶻəɣa, “radish”); Chechen балг (balg), Ingush болак (bolak, “Jerusalem artichoke”). See also Old Armenian բողկուկ (bołkuk).

unk

unknown


կարագ

Armenian: կարագ (karag)

→ Cappadocian Greek: καράκι (karáki)

→ Georgian: კარაქი (ḳaraki)

desc

→ Udi: кӏаракӏ (ḳaraḳ)

→ Udi: кӏаракӏ (ḳaraḳ)

Inherited from Old Armenian *կարակ (*karak), from Middle Persian *karag. Compare Persian کره (kare, “butter”). Displaced native Old Armenian կոգի (kogi).


ծիրան

desctree

Armenian: ծիրան (ciran), ճիրան (čiran) — Alashkert, Mush
→ Georgian: წირანი (c̣irani)

Inherited from Old Armenian ծիրան (ciran).

inh+

Ի միասին սալոր և դամոն և ծիրան ամբաստանեցան՝ թէ ընդէ՛ր զատամունս հարկանեն։

12–13th century, Mxitʻar Goš, Aṙakkʻ [Fables] 15

Translation by Robert Bedrosian
The plum, prune and apricot were all accused of setting the teeth on edge.

I miasin salor ew damon ew ciran ambastanecʻan, tʻē əndḗr zatamuns harkanen.

Զծիրանն եւս այսպէս արա, որ կուտն քաղցրանայ։

13th century, Girkʻ Vastakocʻ [Geoponica] 237

Zcirann ews ayspēs ara, or kutn kʻaġcʻranay.

Prunus armeniaca
Prunus armeniaca#Translingual


ոռ

axm-noun

ոռ • (oṙ), nominative plural ոռք (oṙkʻ), genitive plural ոռից (oṙicʻ)

oṙ (romanization)
oṙkʻ (romanization)
oṙicʻ (romanization)

Armenian: ոռ (oṙ)

From Old Armenian *ոռ (*oṙ), from Proto-Indo-European *h₁órsos (“arse”). Unattested in Old Armenian due to its vulgar status. The i-type declension recorded so late cannot be taken as evidence against the existence of an o-stem in the Classical period.

(usually in the plural) the bottom (of objects)


վարպետ

վարպետ • (varpet), genitive singular վարպետի (varpeti)

varpet (romanization)
varpeti (romanization)


անդամ

andam (romanization)
անդամն (alternative)

desc

Armenian: անդամ (andam), անդեմնը (andemnə)

From Old Armenian անդամ (andam), from Proto-Iranian *hamdaHma.


մոծակ

Armenian: մոծակ (mocak)

The origin is uncertain.
Ačaṙean considers մոծակ (mocak) a Northeast Caucasian borrowing: compare Udi моцӏакӏ (moc̣aḳ), dialectal Avar мучак (mučak), Lezgi мичек (miček), Budukh мичек (miček), Lak мичӏак (mičʼak, “mosquito”), Khinalug мичаьг (mičäg, “fly”).
Has also been compared to Chagatai موچاك (mučak, “mosquito”), Northern Kurdish moz, Sanskrit मशक (maśáka), Abkhaz а-мҵ (a-mcʼ, “fly”), dialectal Turkish mucuk (“small fly; small mosquito; sandfly”), mücük (“fly”).
According to J̌ahukyan, the Armenian and most of the cognates are onomatopoeic formations, while closely similar Udi моцӏакӏ (moc̣aḳ) is borrowed from Armenian.

cog

Udi моцӏакӏ (moc̣aḳ)

Udi моцӏакӏ (moc̣aḳ)


բու

axm-noun

բու • (bu), genitive singular բուոյ (buoy)

Armenian: բու (bu)


ջուր

head

ջուր • (ǰur)

Armenian: ջուր (ǰur)


դեղնուց

դեղնուց • (deġnucʻ)

axm-noun

դեղնուց • (deġnucʻ)

Armenian: դեղնուց (deġnucʻ)


պուց

head

պուց • (pucʻ)

axm-noun

պուց • (pucʻ)

Armenian: պուց (pucʻ)

According to Ačaṙyan, from earlier *պուղց (*pułcʻ), inherited from Proto-Indo-European *bul-sḱ-, extended from the root *bul- (“to swell”); among the cognates he compares especially Sanskrit बुलि (buli, “vulva; anus”), Lithuanian buli̇̀s (“buttock”). Related to պղպջակ (płpǰak), պլլիկ (pllik).


թութակ

head

թութակ • (tʻutʻak)

tʻutʻak (romanization)
դուդաք (alternative)

→ Armenian: թութակ (tʻutʻak) (learned)

Borrowed from Classical Persian تُوتَک (tūtak), which is related to طُوطِی (tūtī).


կլիր

Armenian: կլիր (klir)

Probably from Georgian ყლე (q̇le, “penis”), contaminated with Persian کیر (kir, “penis”).


քար

head

քար • (kʻar)

axm-noun

քար • (kʻar)

desctree

Armenian: քար (kʻar)
→ Cappadocian Greek: καρά (kará)


ձու

axm-noun

ձու • (ju), genitive singular ձուի (jui), nominative plural ձվեր (jver) or ձուեր (juer) or ձուք (jukʻ)

ju (romanization)
jui (romanization)
jver (romanization)
juer (romanization)
jukʻ (romanization)

Armenian: ձու (ju)

From Old Armenian ձու (ju), from Proto-Indo-European *h₂ōwyóm (“egg”).


բոզ

Armenian: բոզ (boz)


բազուկ

head

բազուկ • (bazuk)

Armenian: բազուկ (bazuk) (see there for further descendants)

From Old Armenian բազուկ (bazuk). The meaning "chard" developed by ellipsis of ճակնդղի բազուկ (čakndġi bazuk, literally “beet arm, beet leafstalk”) attested in Heracʿi, as opposed to տակ (tak, “beetroot, the edible root”). The "chard" words in neighboring languages are borrowed from Armenian, reflecting the b → p, pʿ sound change in Armenian dialects.

ellipsis

ճակնդղի բազուկ

Եւ զկերակուրն հացի փշրուկ տուր, եւ ճակնդղի բազուկ, եւ սիսռան ջուր․ զամէնդ քաղցր նշի ձիթով․ եւ ի յօրն հաղ մի տուր, եւ զայն թեթեւ։
Ew zkerakurn hacʻi pʻšruk tur, ew čakndġi bazuk, ew sisṙan ǰur; zamēnd kʻaġcʻr nši jitʻov; ew i yōrn haġ mi tur, ew zayn tʻetʻew.
Translation by Ernst Seidel

Als Speise gewähre Brotkrume, Mangold und Kichererbsenwasser, alles zusammen mit Süßmandelöl

Առ հազրի ունդ նուկի մէկ, անմեռկի բազկի ջուր՝ նուկի մէկ […]
Aṙ hazri und nuki mēk, anmeṙki bazki ǰur, nuki mēk[…]

13th century, Faraj the Syrian, Bžškaran jioy ew aṙhasarak grastnoy [Medical Book on Horses and Other Beasts of Burden] 49

Take one ounce of lettuce seeds, one ounce of purslane stalk juice […]

(figuratively) stalks and other arm-like parts of various plants

Բազուկ․ որ յ. սիլխ, եւ հռ. սեւքլաւն ասէ․ եւ ինքն Բ ցեղ է․ կարմիր եւ սպիտակ է․
Bazuk; or y. silx, ew hṙ. sewkʻlawn asē; ew inkʻn B cʻeġ ē; karmir ew spitak ē;
Bazuk = In Arabic it is called سِلْق (silq), and in Greek σεῦτλον (seûtlon). It has two kinds, the red and the white.

1478 – 1492, Amirdovlatʻ Amasiacʻi, Angitacʻ anpēt [Useless for Ignoramuses]


ունք

axm-noun

ունք • (unkʻ) pl, nominative plural ուներ (uner), genitive plural ունաց (unacʻ)

unkʻ (romanization)
uner (romanization)
unacʻ (romanization)

Armenian: ունք (unkʻ)


դունչ

head

դունչ • (dunčʻ)

axm-noun

դունչ • (dunčʻ), genitive singular դնչի (dnčʻi)

dunčʻ (romanization)
dnčʻi (romanization)

Armenian: դունչ (dunčʻ)

The origin is uncertain. Usually said to be from Old Armenian *ընդ-ունչ (*ənd-unčʻ), from ընդ (ənd) + ունչ (unčʻ). But compare Georgian დრუნჩი (drunči), დრუნგი (drungi), დინგი (dingi, “snout”), ტუჩი (ṭuči, “lip; snout, muzzle”).

the projecting part of the head, including the nose, mouth and jaws


քիմիա

head

քիմիա • (kʻimia)

Armenian: քիմիա (kʻimia)

Borrowed from Classical Persian کِیمِیَا (kīmiyā).


պատ

Armenian: պատ (pat)

Deverbal from պատել (patel, “to surround, enclose”).


դեղ

Armenian: դեղ (deġ)


կակաչ

head

կակաչ • (kakačʻ)

kakačʻ (romanization)
կակաջ (alternative)

desctree

Armenian: կակաչ (kakačʻ)
→ Northern Kurdish: kakaç (Moks)
→ Turkish: gagaç’, gagaç, kakaç

Related to Georgian ყაყაჩო (q̇aq̇ačo, “poppy”). Of uncertain ultimate origin. Compare Persian خشخاش (xašxâš).

Եղեւ գժտութիւն երբեմն ի մէջ լեռնականաց և դաշտականացն ծաղկանց, զի հօրուտն եւ մօրուտն եւ ասպուզանն եւ այլք այսպիսիք ոչ տանէին պարսաւանացն դաշտականաց՝ արքայածաղկին, կակաջին (var. կակաչին) եւ այլոց նմանեաց․ զի ստգտանէին իբրեւ տմարդիք եւ անիմաստք, եւ զինքեանս հանճարեղս եւ ի բժշկութիւնս պատրաստ, եւ ի տեսիլս՝ առձեռն։
Eġew gžtutʻiwn erbemn i mēǰ leṙnakanacʻ ew daštakanacʻn caġkancʻ, zi hōrutn ew mōrutn ew aspuzann ew aylkʻ ayspisikʻ očʻ tanēin parsawanacʻn daštakanacʻ, arkʻayacaġkin, kakaǰin (var. kakačʻin) ew aylocʻ nmaneacʻ; zi stgtanēin ibrew tmardikʻ ew animastkʻ, ew zinkʻeans hančareġs ew i bžškutʻiwns patrast, ew i tesils, aṙjeṙn.

12–13th century, Mxitʻar Goš, Aṙakkʻ [Fables] 30

Translation by Robert Bedrosian
A quarrel once arose between the mountain flowers and the flowers of the field. For the tuberose, the rose campion, the marigold and others like them could not bear the criticism of the field flowers such as the checkered lily and the tulip which considered the former rustic and useless. They praised themselves, however, as geniuses, good for medicinal purposes and decoration.

Է՜ վիզ շողկտան, է՜ այտեր կակաչ […]
Ē^! viz šoġktan, ē^! ayter kakačʻ[…]

14–15th centuries, Yovhannēs Tʻlkurancʻi, Tałer [Poems] 13

Translation by James R. Russell
O shining neck and tulip cheeks […]


քաք

head

քաք • (kʻakʻ)

axm-noun

քաք • (kʻakʻ)

Armenian: քաք (kʻakʻ)

From Proto-Indo-European *kakka-, whence also Old Armenian քակոր (kʻakor, “dung”); see it for more.


քաք

head

քաք • (kʻakʻ)

axm-noun

քաք • (kʻakʻ)


գորտնուկ

head

գորտնուկ • (gortnuk)

axm-noun

գորտնուկ • (gortnuk), genitive singular գորտնուկի (gortnuki)

gortnuk (romanization)
gortnuki (romanization)

Armenian: գորտնուկ (gortnuk)

From գորտն (gortn) + -ուկ (-uk). The association between frogs and warts is common in many cultures.


մալ

մալ • (mal), genitive singular մալի (mali)

Armenian: մալ (mal)

From Old Armenian մալ (mal). The tax sense is also found in Georgian მალი (mali, “money tax”).


հուն

head

հուն • (hun)

axm-noun

հուն • (hun)

Armenian: հուն (hun)

From Old Armenian հուն (hun), from Proto-Indo-European *pónteh₁s.

ի հուն ելնել

to come to one's senses, to come to reason

ի հուն հանել

ի հուն ելանել

to cope with, succeed in, to come up to the top, to a successful accomplishment

ի հուն հանել


մկրատ

desctree

→ Georgian: მაკრატელი (maḳraṭeli)
→ Abkhaz: амаркаты́л (amarkʼatʼə́l)
→ Bats: მაკარტაჼ (maḳarṭã)
→ Mingrelian: მარგატელი (margaṭeli)
→ Georgian: მარგატელი (margaṭeli), მაგატელი (magaṭeli)
→ Hinukh: мокӏортӏи (mok’ort’i)

desc

→ Budukh: мыкӏраьтӏ (mıkʼrätʼ)

→ Budukh: мыкӏраьтӏ (mıkʼrätʼ)

→ Lezgi: мукӏратӏ (muḳraṭ)

→ Khinalug: мукӏрад (muḳrad)

→ Kryts: mık'rət'

Borrowed from Arabic مِقْرَاض (miqrāḍ). First etymologized by Schröder.


ճպուռ

head

ճպուռ • (čpuṙ)

Armenian: ճպուռ (čpuṙ), ճիպռ (čipṙ)

A Zan borrowing. Compare Proto-Georgian-Zan *c̣₁irṗl-, whence Mingrelian ჭირპი (č̣irṗi), Georgian წირპლი (c̣irṗli). Replaced Old Armenian բիժ (biž). Dialectal Armenian ծպուր (cpur, “sheep droppings”) may be related. First etymologized by Ačaṙean.

m+

Զաչսն գիճացուցանէ արտասուօք և ճպռօք զքիմսն և զհոտոտելիսն և զբերանն զազրացուցանէ դառնութեամբ

A late interpolation in a homily attributed to Yovhan Mandakuni 17

Začʻsn gičacʻucʻanē artasuōkʻ ew čpṙōkʻ zkʻimsn ew zhototelisn ew zberann zazracʻucʻanē daṙnutʻeamb

Բայց այսոր նշաննին այլ ի բաց լինին, եւ այլ ի յերեւան․ զի աչքն խորանայ, եւ աչաց գուբն դարտկի, եւ ի յաչքն ճպուռ լինի, եւ կոպքն թուլանան, եւ ի վայր քաշվի, զերդ մարդոյ՝ որ կքայ եւ ՚ի քուն կամի լինել […]
Baycʻ aysor nšannin ayl i bacʻ linin, ew ayl i yerewan; zi ačʻkʻn xoranay, ew ačʻacʻ gubn dartki, ew i yačʻkʻn čpuṙ lini, ew kopkʻn tʻulanan, ew i vayr kʻašvi, zerd mardoy, or kkʻay ew ’i kʻun kami linel[…]
Translation by Ernst Seidel

1184, Mxitʻar Heracʻi, J̌ermancʻ mxitʻarutʻiwn [Relief of Fevers] 21

Seine Merkzeichen sind noch deutlicher und offenkundigen. So sinken die Augen ein, die Augenhöhle wird leerer, es sondert sich Augenbutter ab, die Lider werden schlaff und nach unten gezogen, wie bei einem Menschen, der, in sich zusammenfallend, in Schlaf versinken will.

[…] հանց որ սրութիւնն եւ կսկիծն ի յաչքն կելնէ, եւ աչիցն արցունք կու վաթի, աչիցն աղբուրն աղտ եւ ճիպռ կու ժողվի եւ կու պնդնայ ժամանակն այն ճիպռն, որպէս որ ի ականջն կու լինի աղտի պէս: Եւ յորժամ զինքն սպաննեն, եւ առնուն զան աղտի պէս ճիպռն եւ պահեն, աւգտէ մահացու դեղոց […]
[…]hancʻ or srutʻiwnn ew kskicn i yačʻkʻn kelnē, ew ačʻicʻn arcʻunkʻ ku vatʻi, ačʻicʻn aġburn aġt ew čipṙ ku žoġvi ew ku pndnay žamanakn ayn čipṙn, orpēs or i akanǰn ku lini aġti pēs: Ew yoržam zinkʻn spannen, ew aṙnun zan aġti pēs čipṙn ew pahen, awgtē mahacʻu deġocʻ[…]
Translation by Стелла Варданян
Жгучая боль доходит до глаз и вызывает слезы [у животного], и в слезном роднике скапливаются грязь и гнойные выделения, и они со временем уплотняются, как это бывает и с ушной грязью. А когда оленя убивают, то собирают те выделения [из его глаза], похожие на грязь, и они помогают при [отравлении] ядовитыми лекарствами […]

hy:Մարտիրոս Մինասյան


ծղրիդ

head

ծղրիդ • (cġrid)

axm-noun

ծղրիդ • (cġrid)

cġrid (romanization)
ծղրիթ (alternative)

desc

Armenian: ծղրիդ (cġrid), ⇒ ծղրդիկ (cġrdik)

Probably onomatopoeic. Compare ծղրալ (cġral), ծղրտալ (cġrtal), ծղրտան (cġrtan), ծղրտոց (cġrtocʻ), and Avar цӏирт (cʼirt).


մշուշ

head

մշուշ • (mšuš)

axm-noun

մշուշ • (mšuš)

Armenian: մշուշ (mšuš)

The origin is unknown. Ačaṙyan compares to Assyrian Neo-Aramaic ܡܝܫ (miš, “fog, mist”), Akkadian 𒈪 (/mūšu/, “night”), 𒈬𒅆𒅖 (/mūšiš/, “at night”, literally “as night, to be like darkness, obscuring of light or vision”), Arabic مَسَاء (masāʔ, “evening”).

unk

unknown


բամբակ

bambak (romanization)
բանբակ (alternative)
բամպակ (alternative)

Armenian: բամբակ (bambak)

From Old Armenian բամբակ (bambak), from Middle Persian pmbk' (/pambak/).


բրինձ

head

բրինձ • (brinj) (genitive singular բրնձի)

brinj (romanization)
բրնձի (genitive singular)
բրինծ (alternative)

desctree

Armenian: բրինձ (brinj)
→ Khinalug: ппарынцӏ (pːarɨnc̣)
→ Udi: бириндз (birinʒ)

From Old Armenian բրինձ (brinj), from Middle Persian blnc (/brinǰ/).


ձկնկուլ

head

ձկնկուլ • (jknkul)

axm-noun

ձկնկուլ • (jknkul), genitive singular ձկնկլու (jknklu)

jknkul (romanization)
jknklu (romanization)

Armenian: ձկնկուլ (jknkul)

From Old Armenian ձուկն (jukn) + կլանեմ (klanem), literally ‘fish-swallower’.

Ardea cinerea
Ardea cinerea#Translingual


թութ

head

թութ • (tʻutʻ)

Armenian: թութ (tʻutʻ), թութք (tʻutʻkʻ)

From Old Armenian թութ (tʻutʻ). The sense of sores or haemorrhoids possibly a semantic loan from Classical Syriac ܬܘܬܐ (tūṯā), that is found therewith already in the 6th-century Book of Medicines and has similar analogues like Arabic بَاسُور (bāsūr, “haemorrhoids”) from a derivative of Classical Syriac ܒܣܪܐ (*busrā, “unripe grapes”).

cog

Յաղագս թըթի, որ լինի ի տոշն եւ ի ձուքն
Yaġags tʻətʻi, or lini i tošn ew i jukʻn

13th century, Faraj the Syrian, Bžškaran jioy ew aṙhasarak grastnoy [Medical Book on Horses and Other Beasts of Burden] 20

About tʻutʻ, which occurs on the horse penis and testicles

Յաղագս թթի, որ ի սմբակն կենայ
Yaġags tʻtʻi, or i smbakn kenay

13th century, Faraj the Syrian, Bžškaran jioy ew aṙhasarak grastnoy [Medical Book on Horses and Other Beasts of Burden] 117

Յաղագս թթի, որ քիթքն ելնէ
Yaġags tʻtʻi, or kʻitʻkʻn elnē

13th century, Faraj the Syrian, Bžškaran jioy ew aṙhasarak grastnoy [Medical Book on Horses and Other Beasts of Burden] 170

On tʻutʻ, which comes out on the nostrils

Պաւասիր որ է սունկն եւ թութ որ ի նստոյտեղն լինայ

1466 – 1469, Amirdovlatʻ Amasiacʻi, Ogut bžškutʻean [The Benefits of Medicine] 146

Pawasir or ē sunkn ew tʻutʻ or i nstoyteġn linay

(medicine) mulberry-like sore, ulcer, hemorrhoid


կեռաս

head

կեռաս • (keṙas) (genitive singular կեռասի or կեռասոյ)

keṙas (romanization)
կեռասի (genitive singular)
կեռասոյ (genitive singular)
կերաս (alternative)

Armenian: կեռաս (keṙas)

From Ancient Greek κερασός (kerasós), κεράσιον (kerásion); see for more.


թառ

թառ • (tʻaṙ)

axm-noun

թառ • (tʻaṙ), nominative plural թառեր (tʻaṙer)

tʻaṙ (romanization)
tʻaṙer (romanization)
դառ (alternative)

desctree

Armenian: թառ (tʻaṙ)
→ Azerbaijani: tar
→ Turkish: tar
→ Udi: таьр (tär)

→ Middle Georgian: თარო (taro)
→ Mingrelian: თარო (taro)
→ Laz: ნთარო (ntaro), ნთაო (ntao) — Lome, თარო (taro) — Khopa

Inherited from Old Armenian *թառ (*tʻaṙ), Proto-Indo-European *tr̥sós (“surface for drying”), from Proto-Indo-European *ters- (“dry”). The o-stem of the Armenian is preserved in the Georgian borrowing თარო (taro).

inh

a bar from which fruits (e.g. grapes) are hung to dry


ոտն

otn (romanization)
ոտք (alternative)
ոտ (alternative)

desc

Armenian: ոտք (otkʻ), ոտ (ot) — colloquial, dialectal


ճատրակ

head

ճատրակ • (čatrak)

čatrak (romanization)
ճարտրակ (alternative)
ճատրկուց (alternative)
ճատրկոց (alternative)

→ Armenian: ճատրակ (čatrak) (learned)

From Old Armenian *ճատրակ (*čatrak), from Middle Persian 𐭰𐭠𐭲𐭫𐭠𐭭𐭢 (ctlng /čatrang/) or perhaps from a secondary *čatrak form. Ultimately from Sanskrit चतुरङ्ग (cátur-aṅga, “"four parts" of an army: king, elephants, horses, foot soldiers”).


թան

tʻan (romanization)
թանի (genitive singular)

Armenian: թան (tʻan)


աներձագ

axm-noun

աներձագ • (anerjag), genitive singular աներձագի (anerjagi)

anerjag (romanization)
anerjagi (romanization)

Armenian: աներձագ (anerjag)

From աներ (aner) + ձագ (jag), literally “father-in-law’s youngling”.


կրունկ

head

կրունկ • (krunk)

axm-noun

կրունկ • (krunk)

Armenian: կրունկ (krunk)


մանիշակ

head

մանիշակ • (manišak) (genitive singular մանիշակի or մանիշկի)

manišak (romanization)
մանիշակի (genitive singular)
մանիշկի (genitive singular)
մանեմշակ (alternative)

desctree

Armenian: մանիշակ (manišak)
→ Turkish: manişak — Trabzon

Borrowed from Classical Syriac ܡܢܝܫܟܐ (mənīškāʼ), from Middle Persian wnpšk' (wanafšag), whence մանուշակ (manušak).


ափիոն

head

ափիոն • (apʻion)

axm-noun

ափիոն • (apʻion)

apʻion (romanization)
աֆիօն (alternative)
աֆիոն (alternative)
աբիոն (alternative)

→ Armenian: ափիոն (apʻion) (learned)

From Old Armenian ափիոն (apʻion) (in Galen), from Middle Persian [Term?] (/apiyōn/), from Ancient Greek ὄπιον (ópion). The forms աֆիոն (afion), աֆիոն (afion) are from Arabic أفيون (ʔafyūn) or Persian افیون (afyun).


Սմբատ

Smbat (romanization)
Սմպատ (alternative)

ԱՅՍ Է ՀԱՆԳԻՍՏ ՍՄՊԱՏԱ ։ Թ ։ ՉԻԹ
AYS Ē HANGIST SMPATA . Tʻ . ČʻITʻ
This is the tomb of Smpat, in the year 729 [AE = 1280 CE]

1280, Inscription (Tombstone 3 in the Orbelian family cemetery in Eġegis, Vayocʻ Jor, Armenia)

]ԱՏ ՀՈՐԱՂԲԱՅՐ ՍՄԲԱՏԱՅ Գ[
]AT HORAĠBAYR SMBATAY G[

Inscription (Tombstone 8 in the Orbelian family cemetery in Eġegis, Vayocʻ Jor, Armenia)


կէտ

Armenian: կետ (ket)

Probably of the same origin as Old Armenian կիծ- (kic-, “to bite”).

a kind of fly that bites donkeys and cattle


շաղգամ

head

շաղգամ • (šaġgam)

šaġgam (romanization)
շողգամ (alternative)
շողգամբ (alternative)
շողգամպ (alternative)
շակքամ (alternative)

Armenian: շաղգամ (šaġgam)

From Old Armenian շաղգամ (šałgam). Doublet of շալղամ (šalġam), շալճամ (šalčam), and սալճամ (salčam).

doublet

Brassica rapa
Brassica rapa#Translingual


ճակնդեղ

head

ճակնդեղ • (čakndeġ) (genitive singular ճակնդեղի)

čakndeġ (romanization)
ճակնդեղի (genitive singular)

Beta vulgaris
Beta vulgaris#Translingual


ծեծ

Armenian: ծեծ (cec)


ուրուր

ուրուր • (urur)

axm-noun

ուրուր • (urur)

Armenian: ուրուր (urur)

desc

→ Arabic: رورو (rūrū) (in the Arabic translation of Vardan Aygekcʿi)

A reduplicated formation from Proto-Indo-European *h₃ōr-. Cognate with Proto-Indo-European *h₃érō (“eagle”), Old Armenian որոր (oror, “gull”), Proto-Slavic *orь̃lъ (“eagle”).


բեղ

beġ (romanization)
բեխ (alternative)
պէխ (alternative)
պեխ (alternative)

Armenian: բեղ (beġ)

A Turkic borrowing; compare Chagatai بیغ (bïɣ), Azerbaijani bığ, Turkish bıyık, dialectal bığ. All ultimately from Proto-Turkic *bïdïk.


թարթիչ

head

թարթիչ • (tʻartʻičʻ)

Armenian: թարթիչ (tʻartʻičʻ)

Literally "blinker", from թարթել (tʻartʻel) + -իչ (-ičʻ).


ակնթարթ

ակնթարթ • (akntʻartʻ)

Armenian: ակնթարթ (akntʻartʻ)


լեհ

Armenian: լեհ (leh)

Ի Բիւթանացոց աշխարհն են անկեալ լեզուք զանազան մաճարք եւ պուլղարք ասեն լեհն ու սերֆ […]
I Biwtʻanacʻocʻ ašxarhn en ankeal lezukʻ zanazan mačarkʻ ew pulġarkʻ asen lehn u serf[…]

15–16th century, Karapet Bałišecʻi, Otanawors asacʻeal ē Karapet vardapetē, i veraycʻ ordocʻn Noyi, or bažanecʻin zašxarhs Z bažin


ցին

ցին • (cʻin)

Armenian: ցին (cʻin)

Likely related to dialectal ցան (cʻan) and inherited from Proto-Indo-European *sken-, from *sek- (“to cut, cut off”). See ցանեմ (cʻanem) for more.

Գնայ [արջն] ի յորձանս ջուրց, բանայ զբերանն եւ զջուրն ի փորն առնու եւ ողողէ զամենայն աղիսն եւ զորովայնն, մինչեւ գիտենայ, որ ոչ մնայ աղտեղութիւն եւ ցին ի փորն։ […] Եւ թէ մնացեալ լինի յաղտոյ ինչ եւ կամ ցին յաղիսն, այն նեխեալ սպանանէ զարջն, եւ այլ ոչ կենդանանայ։
Gnay [arǰn] i yorjans ǰurcʻ, banay zberann ew zǰurn i pʻorn aṙnu ew ołołē zamenayn ałisn ew zorovaynn, minčʻew gitenay, or očʻ mnay ałtełutʻiwn ew cʻin i pʻorn.[…] Ew tʻē mnacʻeal lini yałtoy inčʻ ew kam cʻin yałisn, ayn nexeal spananē zarǰn, ew ayl očʻ kendananay.

5th century, with changes and additions in later centuries, Baroyaxōs [Physiologus] Shorter recension C based on a manuscript written in 1400

[The bear] goes to water currents, opens his mouth and takes the water into his entrails and rinses all of the intestines and the stomach until he knows that no uncleanness and feces are left in the entrails. […] And if any of excrements or feces are left in the intestines, they kill the bear by putrefying, and he does not revive again.


տիզ

Armenian: տիզ (tiz)

From the zero grade *diǵʰ- of Proto-Indo-European *deyǵʰ-. Cognate with Middle Irish dega (“stag beetle”) and Proto-West Germanic *tīkō (“tick”).


բակլայ

desctree

Armenian: բակլա (bakla)
→ Georgian: ბაკლა (baḳla) (Javakheti)

From Arabic بَاقِلّاء (bāqillāʔ, “broad bean”).


լովիաս

axm-noun

լովիաս • (lovias), genitive singular լովիասի (loviasi)

lovias (romanization)
loviasi (romanization)
լովէստ (alternative)
լուպիա (alternative)
լուպիայ (alternative)
լուպիաս (alternative)
լուվիաս (alternative)
լօվիաս (alternative)

Armenian: լուբիա (lubia)

Borrowed from Arabic لُوبِيَا (lūbiyā) or Classical Persian لوبِیَا (lōbiyā), لووِیَا (lōwiyā). See also լոբի (lobi).


պարոն

hy:Բերդատեր պարոն

head

պարոն • (paron) (genitive singular պարոնի, genitive plural պարոնաց, nominative singular պարոնք or պարոնայք)

paron (romanization)
պարոնի (genitive singular)
պարոնաց (genitive plural)
պարոնք (nominative singular)
պարոնայք (nominative singular)

→ Armenian: պարոն (paron) (learned)

desc

→ Azerbaijani: barı́n (“title for Armenians in Iranian Azerbaijan”)

→ Classical Syriac: ܒܐܪܘܢ (bārōn, “an Armenian title”)

Armenian Kingdom of Cilicia
w:Armenian Kingdom of Cilicia

paron, baron (a title of nobility in the Armenian Kingdom of Cilicia)


ստեպղին

head

ստեպղին • (stepġin) (genitive singular ստեպղնի)

stepġin (romanization)
ստեպղնի (genitive singular)
ստեփղին (alternative)
ստեպեղին (alternative)
ըստպղի (alternative)

desc

Armenian: ստեպղին (stepġin), տապղին (tapġin)

From Ancient Greek σταφυλῖνος (staphulînos).

վայրի ստեպղին


լակոտ

head

լակոտ • (lakot) (genitive singular լակոտի, nominative plural լակոտանի or լակոտունք)

lakot (romanization)
լակոտի (genitive singular)
լակոտանի (nominative plural)
լակոտունք (nominative plural)

Armenian: լակոտ (lakot)


քուռակ

քուռակ • (kʻuṙak)

kʻuṙak (romanization)
քո՛ւռ (alternative)
քո՛ւռի (alternative)

Armenian: քուռակ (kʻuṙak)

From Old Armenian *քուռակ (*kʻuṙak), an Iranian borrowing. Compare Middle Persian [Book Pahlavi needed] (kwlk' /kurrag/, “colt”), Northern Kurdish kurrik (“young of horse or donkey”), Persian کره (korre, “young of horse or donkey”), and see the latter for more.

cog

young of a horse or a donkey, colt, foal


մոշ

Armenian: մոշ (moš)

From Old Armenian *մոշ (*moš), attested in մոշավայրի (mošavayri), of uncertain origin. Possibly from earlier *mor-s- and related to մոր (mor, “blackberry”).

blackberry, dewberry, bramble, Rubus gen. et spp. (berry and shrub)


մոշենի

head

մոշենի • (mošeni)

axm-noun

մոշենի • (mošeni)

Armenian: մոշենի (mošeni)

blackberry, dewberry, bramble, Rubus gen. et spp. (shrub)


դուքան

head

դուքան • (dukʻan) (genitive singular դուքանի)

dukʻan (romanization)
դուքանի (genitive singular)
տուքան (alternative)

desc

Armenian: դուքան (dukʻan), դուքյան (dukʻyan)


սապոն

axm-noun

սապոն • (sapon), instrumental singular սապոնով (saponov)

sapon (romanization)
saponov (romanization)

Armenian: սապոն (sapon)

From Old Armenian սապոն (sapon). Doublet of սապուն (sapun).


մզկիթ

head

մզկիթ • (mzkitʻ)

mzkitʻ (romanization)
մզգիթ (alternative)
մսքիթ (alternative)
մզքիթ (alternative)

Armenian: մզկիթ (mzkitʻ)

եւ զհրաշափառ եւ զմեծ եկեղեցին Անւոյ զսուրբ Կաթուղիկէն, զոր մսքիթ էին արարեալ, ժողովեաց զեպիսկոպոսունսն եւ զքահանայս եւ զկրօնաւորս Հայոց աշխարհին, եւ օրհնեաց զսուրբ Կաթուղիկէն մեծաւ հանդիսիւ

1113 – 1140, Mattʻēos Uṙhayecʻi, Žamanakagrutʻiwn [Chronicle]

Translation by Ara Dostourian
The magnificent, huge, and holy Cathedral of Ani, which the infidels had turned into a mosque, now was thronged with the bishops, priests, and monks of Armenia, who reconsecrated it in solemn pomp.

ew zhrašapʻaṙ ew zmec ekeġecʻin Anwoy zsurb Katʻuġikēn, zor mskʻitʻ ēin arareal, žoġoveacʻ zepiskoposunsn ew zkʻahanays ew zkrōnawors Hayocʻ ašxarhin, ew ōrhneacʻ zsurb Katʻuġikēn mecaw handisiw

Այլ դու յիշեա՛ զիս յուրբաթին
ի յաղօթելն՝ ի մըզկըթին
Ayl du yišeá zis yurbatʻin

1145, Nersēs Šnorhali, Ołb Edesioy [Elegy on the Fall of Edessa]

Translation by Theo van Lint
But remember me on Friday,
in your prayers in the mosque

Զզարդ և սպասք սուրբ տաճարաց
Պեղծ մզքթացն ձօնէին
Zzard ew spaskʻ surb tačaracʻ

The ornaments and vessels of holy temples
They dedicated to unclean mosques


ալքիմիա

ալքիմիա • (alkʻimia)

Armenian: ալքիմիա (alkʻimia)

bor

اَلْكِيمِيَاء

Arabic اَلْكِيمِيَاء (al-kīmiyāʔ)


կոտիմն

head

կոտիմն • (kotimn) (genitive singular կոտման)

kotimn (romanization)
կոտման (genitive singular)


կոտեմ

kotem (romanization)
կոտիմ (alternative)
կոտիմն (alternative)

desctree

Armenian: կոտեմ (kotem), կոտեմ (kotem) — New Julfa, Salmas, կօտէմ (kōtēm) — Akhaltsikhe, Erzurum, գօդէմ (gōdēm) — Kharberd, Svedia, կօտիմ (kōtim) — Ararat, Tbilisi, (ջր)գօդիմ ((ǰr)gōdim) — Hamshen, կօտա̈մ (kōtäm) — Shamakhi, գօ̈դէմ (gödēm) — Aslanbeg, կո՛ւտէմնը (kútēmnə), կի՛տէմնը (kítēmnə) — Goris, Karabakh, կ^յա̈՛տիմ (kʸä́tim) — Agulis, գիդիմ (gidim) — Haçin
→ Cappadocian Greek: κότιμο (kótimo)

From Old Armenian. A wanderword of uncertain immediate and ultimate origin, reflected also in Akkadian 𒆪𒌓𒋾𒅎𒈬 (ku-ut-ti-im-mu /kuttimmu, kutīmu/), 𒌑𒆪𒁲𒈨 (^(U₂)ku-di-me /kuddimmu, kudimmu/, “kind of salt or plant-based lye, cress”), possibly also in Classical Persian کودم (kōdim/kūdim, “a sort of plant (water-cress?)”) attested only in the 14th c. Dastūr ul-afāḍil glossary, Akkadian 𒌑𒆪𒁲𒈨𒊒 (^(U₂)ku-di-me-ru /kudimēru/), 𒌑𒆪𒁲𒈨𒊏𒉡 (^(U₂)ku-di-me-ra-nu /kudimeranu/, “the name of a sort of cress”), Ancient Greek κάρδαμον (kárdamon, “garden cress”), and Hittite 𒄑𒋼𒀀𒊭𒉌 (^(GIŠ)kar-ša-ni /karšani/, “an alcalic plant”).

cog

Կարդամ (var. կարդամամոյ, կարդամայ, կարդամոմոյ) = ասորակ կամ կոտիմն (var. սորեակ կամ կոտիմն, կոտիմ)։
Kardam (var. kardamamoy, kardamay, kardamomoy) = asorak kam kotimn (var. soreak kam kotimn, kotim).
κάρδαμον (kárdamon) = garden cress

6th–12th? centuries, Baṙkʻ Gałianosi [The Greek–Armenian Dictionary to Galen]

Հորփ = կոտիմն։
Horpʻ = kotimn.
حُرْف (ḥurf) = garden cress

9th or 10th century, with changes and additions in later centuries, Tʻargmanutʻiwn dełocʻ zor əntrel en imastasērkʻn ew kargeal yayl lezuacʻ [A Medieval Arabic–Armenian Botanical Dictionary]

Քէրէֆսն, ստեպղինն, անանուխն, սամիթն, ճակնդեղն, հազարն, կոտեմն, քուռաթն, բողկն եւ շողգամն։

13th century, Girkʻ Vastakocʻ [Geoponica] 271

Kʻērēfsn, stepġinn, ananuxn, samitʻn, čakndeġn, hazarn, kotemn, kʻuṙatʻn, boġkn ew šoġgamn.

Ա՛ռ սխտոր ու չամիչ, կոտման հունդ, ցրտի պտուղ […]
Áṙ sxtor u čʻamičʻ, kotman hund, cʻrti ptuġ[…]

13th century, Faraj the Syrian, Bžškaran jioy ew aṙhasarak grastnoy [Medical Book on Horses and Other Beasts of Burden] 124

[…] եւ թէ զծիրտն կոտման հնդով կամ մաննեխով խառնէ եւ ուտէ, աւգտէ ցուրտ անցած մարդուն […]
[…]ew tʻē zcirtn kotman hndov kam mannexov xaṙnē ew utē, awgtē cʻurt ancʻac mardun[…]

1478 – 1492, Amirdovlatʻ Amasiacʻi, Angitacʻ anpēt [Useless for Ignoramuses]

Lepidium sativum
Lepidium sativum#Translingual


նարտ

Armenian: նարտ (nart)

Borrowed from Classical Persian نَرْد (nard). See also տապեղ (tapeł).

bor+

խաղալ ի նարտ


ալոճ

head

ալոճ • (aloč)

aloč (romanization)
ալուճ (alternative)
ալօճ (alternative)

desc

Armenian: ալոճ (aloč), ալոջ (aloǰ), ալուճ (aluč)

From Ottoman Turkish آلوج (aluç) (Turkish alıç), from Classical Persian آلوچه (ālūča), the diminutive of آلو (âlu, “plum”).

ոքսիական [= ὀξυάκανθος (oxuákanthos)]· ալոճ
okʻsiakan [= ὀξυάκανθος (oxuákanthos)]· aloč

Վասն սերկեւիլի, դամոնի, կեռասի եւ սնձեաց, որ է ալուճն

13th century, Girkʻ Vastakocʻ [Geoponica]

Vasn serkewili, damoni, keṙasi ew snjeacʻ, or ē alučn

Իպն ասէ, թէ իր ծառն նման է ալուճին ծառին․ եւ միրգն այլ ի ալուճ կու նմանէ։

Ipn asē, tʻē ir caṙn nman ē alučin caṙin; ew mirgn ayl i aluč ku nmanē.


պլոր

Armenian: պլոր (plor)

According to Martirosyan, likely formed from the sound-symbolic root *պուլ- (*pul-, “small, spherical and plump”), along with Armenian պուպուլ (pupul) and պլլիկ (pllik).


սպանախ

axm-noun

սպանախ • (spanax), instrumental singular սպանախով (spanaxov)

spanax (romanization)
spanaxov (romanization)
ասպանախ (alternative)
սպաննախ (alternative)

Armenian: սպանախ (spanax)

Borrowed from Classical Persian اِسْپَنَاخ (ispanāx).

bor+

Ասպանախ· որ հ. շոմին ասէ, եւ ծմել այլ կու ասէ […]
Aspanax· or h. šomin asē, ew cmel ayl ku asē[…]
Spinach = In Armenian it is called շոմին (šomin) and also ծմել (cmel).

Սպաննախ· որ է շոմինն, որ է ծմելն․ յիշած է:
Spannax· or ē šominn, or ē cmeln; yišac ē:
Spinach = It is the շոմին (šomin), which is the ծմել (cmel). It has been mentioned.


ալմաս

almas (romanization)
ալմաստ (alternative)
ալմազ (alternative)
էլմաս (alternative)

desc

Armenian: ալմաս (almas), ալմաստ (almast)

From Classical Persian الماس (almās). The form էլմաս (ēlmas) is from Ottoman Turkish الماس (elmas). Ačaṙyan explains the -տ (-t) in the form ալմաստ (almast) as an inner-Armenian development, comparing such pairs as Սաղամաս (Sałamas) → Սալմաստ (Salmast, “Salmas”), սուս (sus) → dialectal սուստ (sust, “silent”), պես (pes) → dialectal -պեստ (-pest, “like”), ռուս (ṙus) → dialectal ռուստ (ṙust, “Russian”). But compare Middle Persian [script needed] (ʾlmʾst' /almāst/), Northern Kurdish almast, Zazaki almast.


ալուճ

head

ալուճ • (aluč)


ալուճ

ալուճ • (aluč)

Dehkhoda Dictionary
Dehkhoda Dictionary Institute
University of Tehran Press

From Persian الوج (aluj, “a herb, which is a specific against the bite of serpents”).

bor

Ալուճ· որ է ինքն մուխալլասային ցեղերուն. որ պ. քազնաք կասեն. եւ յիշած է ի վերայ քէին:
Aluč· or ē inkʻn muxallasayin cʻeġerun. or p. kʻaznakʻ kasen. ew yišac ē i veray kʻēin:
Aluč = Is from the family of muxallasa [= Arabic مُخَلِّصَة (muḵalliṣa)]. The Persians call it kʻaznakʻ [= Persian کازرک (kâzrak)]. It is mentioned under the letter "kʻ".


կակաջ

head

կակաջ • (kakaǰ)

axm-noun

կակաջ • (kakaǰ)


ձետ

From Old Armenian ձետ (jet), from Proto-Indo-European *ǵʰedos, from *ǵʰed-.


աման

desctree

Armenian: աման (aman)
→ Northern Kurdish: aman
→⇒ Lomavren: telaman


երէց

head

երէց • (erēcʻ)

erēcʻ (romanization)
էրէց (alternative)
իրից (alternative)
երից (alternative)

desctree

Armenian: երեց (erecʻ)
→ Northern Kurdish: êrês
→ Central Kurdish: ئێرێس (êrês)


երիցուկ

head

երիցուկ • (ericʻuk)


մատն

axm-noun

մատն • (matn), nominative plural մատներ (matner)

matn (romanization)
matner (romanization)

Armenian: մատ (mat)

From Arabic مَتْن (matn, “ridge”), whence also Ottoman Turkish متن (metn, “a high and rocky ridge”), Persian متن (matn, “a hard piece of ground”).


դոխն

head

դոխն • (doxn) (genitive singular դոխին, genitive instrumental դոխամբ)

doxn (romanization)
դոխին (genitive singular)
դոխամբ (genitive instrumental)

Armenian: դոխ (dox)

From earlier *դողն (*doġn), from Classical Persian دول (dōl, “mill hopper”).

bor

mill hopper (a funnel-shaped container, whence the grist is discharged into the mill)


քարուկիր

head

քարուկիր • (kʻarukir)

Armenian: քարուկիր (kʻarukir)

desc

→ Northern Kurdish: kargir, kargîr, kagir, kagîr

desctree

→ Persian: کارگیر (kârgir)
→ Ottoman Turkish: كاركیر (kârgir), كاغر (kâgir), كاوكیر (kâvgir)
Turkish: kârgir
→ Armenian: քեավկիր (kʻeavkir)
→ Romanian: gherghir

From քար (kʻar, “stone”) + ու (u, “and”) + կիր (kir, “lime”).


մարի

desctree

Armenian: մարի (mari)
→ Turkish: meri (“female partridge”)
→ Northern Kurdish: marî (“female partridge”)
→ Zazaki: mari (“female partridge”)

Inherited from Old Armenian մարի (mari), from Proto-Indo-European *mer-.


էրիկ

head

էրիկ • (ērik)

axm-noun

էրիկ • (ērik), genitive singular էրկան (ērkan)

ērik (romanization)
ērkan (romanization)

Armenian: էրիկ (ērik)

էրիկ տալ


յաղթ

head

յաղթ • (yaġtʻ)

axm-noun

յաղթ • (yaġtʻ), genitive singular յաղթոյ (yaġtʻoy)

yaġtʻ (romanization)
yaġtʻoy (romanization)


գամփռ

head

գամփռ • (gampʻṙ)

axm-noun

գամփռ • (gampʻṙ)

gampʻṙ (romanization)
գամբռ (alternative)
գափռ (alternative)

Armenian: գամփռ (gampʻṙ)

→ Northern Kurdish: gembol

Ačaṙean does not know the origin. According to J̌ahukyan, we are dealing with a sound-symbolic formation.
Ačaṙean considers Northern Kurdish gembol (“large watchdog”) a borrowing from Armenian, with the r → l sound change occurring within Kurdish, because there is no Armenian dialectal form with an -լ (-l). Compare also Central Kurdish گەماڵ (gemall, “male dog; mastiff”) and Northern Kurdish gemal (“mastiff”).

unk

origin

cog

[…]և տանուտէր մի եբեր շուն մի գամբռ (var. գամփռ) և սաստիկ ուժեղ[…]
[…]ew tanutēr mi eber šun mi gambṙ (var. gampʻṙ) ew sastik užeġ[…]

12–13th century, Vardan Aygekcʻi, Žołovacʻoykʻ aṙakacʻ Vardanay [Collections of Fables of Vardan]

[…] գամփռ շուն մի իւրեանց մեծն և էր կուր […]
[…]gampʻṙ šun mi iwreancʻ mecn ew ēr kur[…]


ապիկի

axm-noun

ապիկի • (apiki), genitive singular ապիկոյ (apikoy) or ապիկու (apiku)

apiki (romanization)
apikoy (romanization)
apiku (romanization)

ապիկու խոտ, փրփուր, ֆրփուր

ապիկիս արկանել


ղանոն

head

ղանոն • (ġanon)

axm-noun

ղանոն • (ġanon)


ձաւար

desctree

Armenian: ձավար (javar)
Kurdish:
→ Northern Kurdish: savar
→ Central Kurdish: ساوار (sawar), ساوەر (sawer)
→ Turkish: zavar, zaval, zavır, zevar, zavara
→ Armenian: զավառ (zavaṙ) (Sivas)
→ Zazaki: savar

The origin is uncertain. Usually connected with the family of Proto-Indo-Iranian *yáwas (“barley; cereal, grain”), either as a common inheritance from Proto-Indo-European or a borrowing from Iranian.

cog

եւ զգարին ձաւար արա, եւ կարագով մնշեա, եւ լօշ ա՛ծ ի ներք, եւ տուր

13th century, Girkʻ Vastakocʻ [Geoponica] 305

ew zgarin jawar ara, ew karagov mnšea, ew lōš ác i nerkʻ, ew tur

եւ այլ, յետ վեց աւուր ձաւար գարի տուր

boiled and crushed wheat, barley or spelt


կճուճ

head

կճուճ • (kčuč)

kčuč (romanization)
կճիճ (alternative)
կճուկ (alternative)

Armenian: կճուճ (kčuč)

A Zan borrowing: compare Mingrelian ჭკუჯი (č̣ḳuǯi, “vessel”). Ultimately from Proto-Georgian-Zan *č̣ur- (“vessel”). The forms կճուկ (kčuk) and կճիկ (kčik) are probably from earlier *կճճուկ (*kččuk) and *կճճիկ (*kččik), suffixed with -ուկ (-uk) and -իկ (-ik) respectively.


կճիճ

կճիճ • (kčič)


տաքդեղ

տաքդեղ • (takʻdeġ)

axm-noun

տաքդեղ • (takʻdeġ)

takʻdeġ (romanization)
տաքտեղ (alternative)

Armenian: տաքդեղ (takʻdeġ)

From տաք (takʻ, “hot”) + դեղ (deġ, “grass, herb”). For a similar formation compare Turkish isot (“red pepper”), from ısı (“heat”) + ot (“grass”).


վազ

Armenian: վազ (vaz)

From Old Armenian վազ (vaz, “leap, jump, springing forward; run, running”). The basic sense is "something that has sprung forward, new shoot". Compare Russian побе́г (pobég) from бежа́ть (bežátʹ), English sprout (“to spring up; new growth on a plant”) for similar formations. The sense "shoot (of vine)" must have existed already in Old Armenian, from which Old Georgian ვაზი (vazi, “shoot”) was borrowed.

m+

[…] և կտրեց զխախողին վազն և կուժն լցեց գինով […] նուռն զթափսին այլ չէր լնուլ և վազն՝ զկուժն […]
[…] ew ktrecʻ zxaxoġin vazn ew kužn lcʻecʻ ginov […] nuṙn ztʻapʻsin ayl čʻēr lnul ew vazn, zkužn […]


տուղտ

head

տուղտ • (tuġt)

desctree

Armenian: տուղտ (tuġt), տուխտ (tuxt), տուղդ (tuġd) — dialectal
→ Georgian: ტუხტი (ṭuxṭi), თუხტი (tuxṭi), დუხტი (duxṭi) — dialectal

From Old Armenian, perhaps from Hurrian *tulti (“a kind of a medicinal plant”), attested in Akkadian as 𒌑𒌋𒌆𒁺 (/tuldu/).

der

Althaea officinalis
Althaea officinalis#Translingual


թաթպան

head

թաթպան • (tʻatʻpan)

desctree

Armenian: թաթպան (tʻatʻpan), թաթման (tʻatʻman) — Khotorjur, Ararat, Nor Bayazet, Ghazakh, Akhalkalaki, թաթպան (tʻatʻpan) — Lori, Van, թաթվան (tʻatʻvan) — Shirak, Mush, Bitlis, Alashkert
→ Turkish: tatman (dialectal)

→ Middle Georgian: თათმანი (tatmani)


այրիկ

axm-noun

այրիկ • (ayrik), genitive singular այրկան (ayrkan) or արկան (arkan), nominative plural արկտի (arkti)

ayrik (romanization)
ayrkan (romanization)
arkan (romanization)
arkti (romanization)
էրիկ (alternative)

Armenian: էրիկ (ērik)

այրիկ առնուլ


մարխ

marx (romanization)
մարխի (genitive singular)
մախր (alternative)

Armenian: մարխ (marx)

Said to be from Classical Persian مَرْخ (marx), but this is doubtful in view of the variant form մախր (maxr). Related to Northern Kurdish merx (“a variety of juniper”), Arabic مَرْخ (marḵ, “Leptadenia pyrotechnica”), Akkadian 𒎌 (MEŠ /miḫru/, “a fir tree”, “possibly Juniperus excelsa”), Ugaritic 𐎎𐎃𐎗 (mḫr, “a conifer”, only retained in a place-name). All possibly continuing Hurrian 𒈠𒄴𒊑 (ma-aḫ-ri /māḫri/, “juniper”). Compare also Lak мархъ (marq), Budukh мерх (merx, “birch”).

der

a kind of a resinous conifer, perhaps Pinus pinea or Pinus cembra

[…] եւ ապա ա՛ռ սեւ ձիւթ եւ կվենւոյ փայտի կամ մարխի սղոցուքով […]
[…]ew apa áṙ sew jiwtʻ ew kvenwoy pʻayti kam marxi sġocʻukʻov[…]

13th century, Girkʻ Vastakocʻ [Geoponica] 52

the resinous wood of this tree that ignites easily


ակութ

head

ակութ • (akutʻ)

Armenian: ակութ (akutʻ)

The attempts to derive from the Proto-Indo-European word for "cooking vessel" with such cognates as Ancient Greek ἰπνός (ipnós), Latin olla, Sanskrit उखा (ukhā), Proto-Germanic *uhnaz, are irregular and should be abandoned. We are dealing with a borrowing from Middle Georgian აკუთა (aḳuta) which has a convincing Ossetian etymology.

էառ զիս յակութէ անտի

Yaysmawurkʻ [The Armenian Church Synaxarion] April 23


աճուկ

աճուկ • (ačuk)

axm-noun

աճուկ • (ačuk), genitive singular աճուկի (ačuki)

ačuk (romanization)
ačuki (romanization)

Armenian: աճուկ (ačuk)

From աճել (ačel, “to grow”) + -ուկ (-uk), because of the widespread belief that the groin relates to the process of child
growth.

groin (the fold or depression on either side of the body between the abdomen and the upper thigh)


արգատ

desc

Armenian: արքատ (arkʻat), արքադ (arkʻad), արգատ (argat)

The origin is unknown. Attested only in Middle Armenian and in the Ararat dialect as արքատ (arkʻat).
Ałayan derives from Old Armenian *րգատ (*rgat), from *գրատ (*grat), from Proto-Indo-European *wréh₂ds. This etymology is considered the most probable one by Martirosyan.

unk

unknown

Ուռ · ճիղ, կամ արգատ։
Uṙ · čiġ, kam argat.

17th century, Eremia Mełrecʻi, Baṙgirkʻ hayocʻ [Armenian Dictionary] 233

superfluous branches cut off from a vine and used for kindling


բարտի

desctree

Armenian: բարտի (barti), բարդի (bardi) — Eastern Armenian, Alashkert, Mush, բՙարդի (bʻardi) — Kharberd, բա̈րդի (bärdi) — Vozm, Van, բառդի (baṙdi) — Ararat, բՙարդը՛ (bʻardə́), բՙայդը՛ (bʻaydə́) — Zeitun, բա̈րդը՛ (bärdə́) — Moks
→ Azerbaijani: pərdi
→ Armenian: փա̈րդու (pʻärdu) (Karabakh)
→⇒ Udi: пардукӏ (parduḳ)
→ Turkish: pardı, perdü, parda, partı, pardi, perdi

The origin is uncertain. An inheritance from Proto-Indo-European *bʰerHǵós (“birch”) is phonologically difficult.

Անուն տնգոյն սաբեկ ասի․ բայց ոչ ինչ աստուածային գիրս ունի սովորութիւն անուանել ծառ, ոչ մայր, ոչ կիւպարիս, ոչ սարդ, ոչ ստրոբողոն, ոչ սարոն, ոչ կաղնի, ոչ բարտի, ոչ սուսոյ, ոչ այլ ինչ յայսպիսեացս ոչ արդեօք իցէ։

Ephrem the Syrian, Yayn čaṙēn or vasn erašti ew vašxaṙuacʻ [Homily on Draught and Usurers]

Anun tngoyn sabek asi; baycʻ očʻ inčʻ astuacayin girs uni sovorutʻiwn anuanel caṙ, očʻ mayr, očʻ kiwparis, očʻ sard, očʻ strobołon, očʻ saron, očʻ kałni, očʻ barti, očʻ susoy, očʻ ayl inčʻ yayspiseacʻs očʻ ardeōkʻ icʻē.


բողջ

head

բողջ • (boġǰ)

axm-noun

բողջ • (boġǰ)

⇒ Armenian: բողջոց (boġǰocʻ)

From Proto-Indo-European *bʰoldʰyo-, from *bʰel- (“to blow, swell”), whence բոլոր (bolor). Cognate with Old Swedish bulde, bolde (“swelling, tumour”). Related to բողջն (boġǰn).


բողջն

head

բողջն • (boġǰn)

axm-noun

բողջն • (boġǰn)


բրդոռ

head

բրդոռ • (brdoṙ)

From բուրդ (burd) + ոռ (oṙ), literally “with woolly buttocks”.

Այլ հաւ կայ, բրդոռ ասեն, որ զայն ձագն [ընկեցեալ յարծուոյ] առնու և սնուցանէ
Ayl haw kay, brdoṙ asen, or zayn jagn [ənkecʻeal yarcuoy] aṙnu ew snucʻanē

13th century, Yovhannēs Vanakan Vardapet Tawušecʻi, Harcʻmunkʻ ew patasxanikʻ [Questions and Answers]

Gypaetus barbatus
Gypaetus barbatus#Translingual


փանջարայ

փանջարայ • (pʻanǰaray)

axm-noun

փանջարայ • (pʻanǰaray), genitive singular փանջարայի (pʻanǰarayi)

pʻanǰaray (romanization)
pʻanǰarayi (romanization)
փանճարայ (alternative)

Armenian: փանջարա (pʻanǰara)

Borrowed from Classical Persian پَنْجَرَه (panjara).


փանճարայ

head

փանճարայ • (pʻančaray)

axm-noun

փանճարայ • (pʻančaray), genitive singular փանճարայի (pʻančarayi)

pʻančaray (romanization)
pʻančarayi (romanization)

Alternative form of փանջարայ (pʻanǰaray)


գորտն

գորտն • (gortn), genitive singular գորտան (gortan), nominative plural գորտունք (gortunkʻ)

gortn (romanization)
gortan (romanization)
gortunkʻ (romanization)
գորտ (alternative)

From Old Armenian գորտ (gort); see it for more.

գորտան մամուռ


դոն

Armenian: դոն (don)

Uncertain. Possibly from Proto-Indo-European *dʰoHnéh₂, but a *դուն (*dun) was expected from it. Alternatively, somehow connected with Hittite [script needed] (dūni-), [script needed] (tunik, “kind of pastry”).

Վասն դոնի
Դարձեալ գիտելի է, որ ի վանորայս եփեն զհացն և կոչեն «դոն», այսինքն՝ դուն նուազ և փոքր ի ձև ձկան, և բեկել նկանակացն նմանեցուցեալ։
Vasn doni

14th century, Grigor Tatʻewacʻi, Meknutʻiwn Yohannu Awetaranin [Commentary on the Gospel of John]

Darjeal giteli ē, or i vanorays epʻen zhacʻn ew kočʻen “don”, aysinkʻn, dun nuaz ew pʻokʻr i jew jkan, ew bekel nkanakacʻn nmanecʻucʻeal.

(transferred sense) an architectural ornament/detail, probably architrave


լօշ

Armenian: լոշ (loš)

The earlier spelling is լաւշ (lawš). See լավաշ (lavaš) for more.


լօշ

լօշ • (lōš), genitive singular լօշի (lōši)

lōš (romanization)
lōši (romanization)
շաւշ (alternative)
շօշ (alternative)
շաւաշ (alternative)

Armenian: լոշ (loš)

From լօշ (lōš, “thin flat bread”). Compare the Turkish name of the plant — yer somunu (“cyclamen”, literally “earth bread”).


լօշիկ

head

լօշիկ • (lōšik)

axm-noun

լօշիկ • (lōšik)

lōšik (romanization)
լաւշիկ (alternative)

Armenian: լոշիկ (lošik)


լաւշ

head

լաւշ • (lawš)

axm-noun

լաւշ • (lawš)


լօշտակ

head

լօշտակ • (lōštak)

axm-noun

լօշտակ • (lōštak)

lōštak (romanization)
լոշտակ (alternative)
լօշթակ (alternative)

Armenian: լոշտակ (loštak)

From լօշ (lōš, “cyclamen”) + տակ (tak, “root”).


լերդ

lerd (romanization)
լերդի (genitive singular)
լերթ (alternative)

Armenian: լերդ (lerd)


լուսնկայ

head

լուսնկայ • (lusnkay)

axm-noun

լուսնկայ • (lusnkay), genitive singular լուսնկայի (lusnkayi)

lusnkay (romanization)
lusnkayi (romanization)
լուսնիկա (alternative)
լուսնըկայ (alternative)

Inherited from Old Armenian լուսնակայ (lusnakay).


խազ

desctree

Armenian: խազ (xaz)
→ Northern Kurdish: xaz, xêz, xez
→ Turkish: haz

Borrowed from Middle Georgian ხაზი (xazi, “line”).

bor+

line, writing mark, line in hand, scratch


խուլ

head

խուլ • (xul)

axm-noun

խուլ • (xul)

Armenian: խուլ (xul)


փոլատ

head

փոլատ • (pʻolat)

axm-noun

փոլատ • (pʻolat)

pʻolat (romanization)
փօլատ (alternative)

Borrowed from Classical Persian پولاد (pōlād).


կաղջին

head

կաղջին • (kaġǰin)

axm-noun

կաղջին • (kaġǰin)

kaġǰin (romanization)
կաղճին (alternative)
կաղչին (alternative)

Armenian: կաղջին (kaġǰin)

Northern Kurdish: kaxçîn

Perhaps from Proto-Indo-European *gl̥yeh₂- (“sticky stuff, clay”) + -ին (-in).


կաղճին

head

կաղճին • (kaġčin)

axm-noun

կաղճին • (kaġčin)


կայտ

կայտ • (kayt), nominative plural կայտեր (kayter)

kayt (romanization)
kayter (romanization)

The origin is uncertain. Martirosyan suggests connection with խայտ (xayt) and կէտ (kēt, “point, dot”).


կուց

head

կուց • (kucʻ)

kucʻ (romanization)
գուց (alternative)
գուձ (alternative)

Armenian: կուց (kucʻ)


կոստղ

կոստղ • (kostġ)

axm-noun

կոստղ • (kostġ)

kostġ (romanization)
կոստխ (alternative)

Of the same origin as Old Armenian կոստղ (kostł).


կոռ

koṙ (romanization)
կոռի (genitive singular)

Armenian: կոռ (koṙ)

From Old Armenian կոռ (koṙ) (in an inscription from 992, possibly also in the Canon of the Council of Dvin of 645), of uncertain origin. Adontz derives from an Iranian descendant of Proto-Iranian *kā́rah (“work, deed”), whence Middle Persian [script needed] (kʾl /kār/), Persian کار (kâr), Tajik кор (kor), Judeo-Tat кор (kor), Tat kår, Talysh кор (kor, “work”), but a Middle Iranian borrowing from this root would yield *կար (*kar) (compare -կար (-kar)).
The similarity with French corvée is accidental.


անդամն

axm-noun

անդամն • (andamn), nominative plural անդամունք (andamunkʻ), accusative plural անդամունս (andamuns)

andamn (romanization)
andamunkʻ (romanization)
andamuns (romanization)

Armenian: անդեմնը (andemnə)


հօրու

head

հօրու • (hōru)

axm-noun

հօրու • (hōru), genitive singular հօրուի (hōrui)

hōru (romanization)
hōrui (romanization)

Armenian: հորու (horu)

From earlier *հաւրու (*hawru), based on հայր (hayr) analogically after մօրու (mōru).


պահրան

A hapax legomenon found only in Smbat Sparapet and usually translated "pastureland", but this meaning is not certain. Ačaṙyan leaves the origin open. J̌ahukyan compares with Old Armenian հօրան (hōran, “flock of sheep or goats; sheepfold”).
According to Martirosyan, from Old Armenian *պահրան (*pahran), from Middle Iranian *pahran (“pasturing”), from Proto-Indo-European *peh₂-tro- (“guarder, protector, keeper”), from *peh₂- (“to protect”) and cognate with հօրան (hōran).
But perhaps the meaning should be corrected and the word identified with Middle Armenian բուհրան (buhran, “crisis of a disease”), also spelled պուհրան (puhran) and պահրան (pahran), from Arabic بُحْرَان (buḥrān, “crisis, panic”).

bor

Եւ զայլ անսնոցն վնասն տեսնուլ պիտի եւ զպահրանն, նոյնպէս և զարծաւղն եւ զսպաննելն և զգնելն անասնոց. եւ զվճար վնասուն ի վերայ այնոր այնեն, որ արծաւղն վճարէ։

1265, Smbat Sparapet, Datastanagirkʻ [Law Code] 198

And when calculating the damage by other animals, one should take into account the pahran, as well as the shepherd and the beating, and the killing of animals; and on this basis the damage must be established, and the shepherd must pay it.

Ew zayl ansnocʻn vnasn tesnul piti ew zpahrann, noynpēs ew zarcawġn ew zspanneln ew zgneln anasnocʻ. ew zvčar vnasun i veray aynor aynen, or arcawġn včarē.


հերթ

head

հերթ • (hertʻ)

Armenian: հերթ (hertʻ)

Inherited from Old Armenian յերթ (yertʻ), from յ- (y-) + երթ (ertʻ, “going”). The non-etymological spelling հերթ (hertʻ) instead of յերթ (yertʻ) reflects the late pronunciation of յ (y) word-initially and the obscuration of the etymology. For the development of the sense "turn" from "going" compare typologically Russian ход (xod).

inh+

Սիրտս չկայ հետ իւրն հերթ,
Քանի՜ խոցէք, ասէք թէ ե՛րթ․
Հողմն շարժէ զվարդին թերթ,
Նա ի դողման դառնայ իմ լերթ։
Sirts čʻkay het iwrn hertʻ,
Kʻani^! xocʻēkʻ, asēkʻ tʻē értʻ;
Hoġmn šaržē zvardin tʻertʻ,

16th century, Grigoris Ałtʻamarcʻi, Tałer [Poems]

Որպէս նոքա, որք սաթրինճ խաղան, հերթով առնուն ի ձեռն զսաթրինճն և ձգեն ի թասն։

14th century, Grigor Tatʻewacʻi, Girkʻ kʻarozutʻean or kočʻi Amaṙan hator [Sermons, Summer Part]

Like those who play shatranj, take the shatranj in hand by turns and throw it into the bowl.

Orpēs nokʻa, orkʻ satʻrinč xaġan, hertʻov aṙnun i jeṙn zsatʻrinčn ew jgen i tʻasn.


չիր

head

չիր • (čʻir)

axm-noun

չիր • (čʻir)

desctree

Armenian: չիր (čʻir)
→ Northern Kurdish: ç’îr
→ Pontic Greek: τζίριν (tzírin), τζίρ’ (tzír’), ⇒ ατζίρ’ (atzír’)
→ Turkish: çir

→ Georgian: ჩირი (čiri), ჩილი (čili) — Imereti, ჩილა (čila) — Guria, Lechkhumi
→ Bats: ჩირ (čir)
→ Mingrelian: ჩილა (čila)

Inherited from Old Armenian *չիր (*čʻir), from Proto-Indo-European *ksēro-, from *kseros (“dry”). Doublet of չոր (čʻor) from another ablaut grade.


մզգիթ

head

մզգիթ • (mzgitʻ)

axm-noun

մզգիթ • (mzgitʻ)


մսքիթ

head

մսքիթ • (mskʻitʻ)

axm-noun

մսքիթ • (mskʻitʻ)


ձուածեղ

head

ձուածեղ • (juaceġ)

axm-noun

ձուածեղ • (juaceġ)

juaceġ (romanization)
ձուաձեղ (alternative)
ձուվաձեղ (alternative)
ձուվազեղ (alternative)
ձվազեղ (alternative)
ձուազեղ (alternative)

Armenian: ձվածեղ (jvaceġ)

The original form cannot be reconstructed with certainty. The first part is ձու (ju, “egg”), the ending is probably եղ (eġ, “oil”). For the middle part various explanations have been offered — it could be from ածեմ (acem) or from the participial ending -ած (-ac). If the original form is ձուաձեղ (juajeġ), the middle -ձ- (-j-) could have been inserted due to a perseveration. Alternatively, if the original form is ձուազեղ (juazeġ), it can be interpreted as ձու (ju, “egg”) + -ա- (-a-) + զեղուլ (zeġul, “to pour out, to spill”).

af

Ագռաւն խեռ էր ու յարար,
Զաւրըն բարի խապար կու տայր.
— Տիկին, յարի ձուածեղ եփէ (var. ձուազեղէ),
Քեզի բարի հիւր մի կու գայր։
Agṙawn xeṙ ēr u yarar,
Zawrən bari xapar ku tayr.
— Tikin, yari juaceġ epʻē (var. juazeġē),

13–14th centuries, Kirakos Episkopos, Govkʻ Tʻṙčʻnocʻ [Praise of Birds] 29–32


ձուաձեղ

head

ձուաձեղ • (juajeġ)

axm-noun

ձուաձեղ • (juajeġ)


տաւար

tawar (romanization)
տաւար (nominative singular)
տաւարք (nominative plural)
տաւարի (genitive singular)
տաւարաց (genitive plural)
տաւարի (dative singular)
տաւարաց (dative plural)
տաւար (accusative singular)
տաւարս (accusative plural)
տաւարէ (ablative singular)
տաւարաց (ablative plural)
տաւարաւ (instrumental singular)
տաւարի (locative singular)
տաւարս (locative plural)

xcl-decl-noun

տաւարաւք = տաւարօք

Armenian: տավար (tavar)

Borrowed from Old Anatolian Turkish طوار (ṭavar), whence Turkish davar, Azerbaijani davar. The prounounciation with [t] in Armenian dialects shows that the word was borrowed early, reflecting the voiceless pronunciation of ط (ṭ) in an early stage of Turkish. See also տոլմա (tolma).
The relationship with Old Armenian տուար (tuar) is uncertain.

bor+

[…] և զինչս արդիւնաց զամենայնն յափշտակեցին և զամենեսեան զքրիստոնեայք կողոպուտ արարին մերկ և բոկ, և ոչ թողին ոչ մի ինչ ի վերայ անձանց քրիստոնէից, այլ զանասունս տաւարաց ջոկս ջոկս առեալ տարան՝ ոչխարաց և զեզանց, զկովուց և զցլուց, զիշուց և զերիվարաց, և զհանդերձս ի յանձնէ մերկացուցին և մերկս արարին ի տեսիլս խայտառակաց […]
[…]ew zinčʻs ardiwnacʻ zamenaynn yapʻštakecʻin ew zamenesean zkʻristoneaykʻ koġoput ararin merk ew bok, ew očʻ tʻoġin očʻ mi inčʻ i veray anjancʻ kʻristonēicʻ, ayl zanasuns tawaracʻ ǰoks ǰoks aṙeal taran, očʻxaracʻ ew zezancʻ, zkovucʻ ew zcʻlucʻ, zišucʻ ew zerivaracʻ, ew zhanderjs i yanjnē merkacʻucʻin ew merks ararin i tesils xaytaṙakacʻ[…]
[…] and they robbed all the Christians, [leaving them] naked and barefoot. And they did not leave a single thing upon the persons of the Christians, but they took the livestock – sheep and oxen, cows and bulls, donkeys and saddle horses – in separate groups, drove them away. And the clothes from thier body they stripped off, and they made them naked, in a disgraceful sight.

1340, Scribe Sargis, Colophon (A manuscript written in Aǰawnicʻ vankʻ)

Եւ զՊէկի սարկաւագն, որ զթուխթն կոկեց, և զՀերիք մամն, և զՄթխալ մամն, ոմն ի ջրին բերել, ոմն ի հացին թխելն, ոմն աւել ածելն, և զՄխիթար մղխտեսին, որ զտաւարն արծեց յիշեցէք և աստուած ողորմի ասացէք։

1470, Scribe Zakʻarē, Colophon (A manuscript written in Ankiwneacʻ vankʻ, Ašotacʻ-jor)

[…] and remember mghdesi Mekhitar, who pastured the cattle, and say 'God have mercy'.

Ew zPēki sarkawagn, or ztʻuxtʻn kokecʻ, ew zHerikʻ mamn, ew zMtʻxal mamn, omn i ǰrin berel, omn i hacʻin tʻxeln, omn awel aceln, ew zMxitʻar mġxtesin, or ztawarn arcecʻ yišecʻēkʻ ew astuac oġormi asacʻēkʻ.


թագւոր

head

թագւոր • (tʻagwor)

axm-noun

թագւոր • (tʻagwor), genitive singular թագւորի (tʻagwori)

tʻagwor (romanization)
tʻagwori (romanization)
թագվոր (alternative)
թագուոր (alternative)

Armenian: թագվոր (tʻagvor)

desctree

→ Arabic: تكفور (takfūr)
→ Old Catalan: tafur
Catalan: tafur
→ Old Galician-Portuguese: tafur, taful
Galician: tafur
Portuguese: taful
→ Old Spanish: tafur
Spanish: tahúr
→ Ottoman Turkish: تكفور (tekfur), թէքֆուր (tekfur) — Armeno-Turkish
Turkish: tekfur
→ Persian: تکفور (takfur)

→ Persian: تکور (takvor)

bridegroom (because he carries a crown during the wedding)


մաղթ

head

մաղթ • (maġtʻ)

Armenian: մախտ (maxt)

Usually considered a borrowing from Ancient Greek μάλθα (máltha, “mixture of wax and pitch used for caulking ships and on writing tablets”), even though the meanings do not match precisely. The Armenian is not a scholarly borrowing, but is alive in the Hamshen dialect as մախտ (maxt, “a certain tree resin”). Because of this and because the Greek is itself a loanword and has parallels in Eastern languages – Hebrew מֶלֶט (meleṭ), Classical Syriac ܡܠܴܛܳܐ (mlāṭā), Arabic مِلَاط (milāṭ, “mortar”) – we may be dealing with independent borrowings from an unidentified third source.

unk

unidentified

Խայտխան եւ ռետին· դեղ վիրի, կամ կատրան, կամ մաղթ։
Xaytxan ew ṙetin· deġ viri, kam katran, kam maġtʻ.

17th century, Eremia Mełrecʻi, Baṙgirkʻ hayocʻ [Armenian Dictionary] Խ.50

Մախթ· որ է խասնի․ հլթիս․ յիշած է։
Maxtʻ· or ē xasni; hltʻis; yišac ē.
Maxtʻ = Is the xasni; [and also] the hltʻis [= Arabic حِلْتِيث (ḥiltīṯ)]. It is recorded.

1478 – 1492, Amirdovlatʻ Amasiacʻi, Angitacʻ anpēt [Useless for Ignoramuses]

Մաղթ, որ է չարհոտն։

1614 – 1622, Asar Sebastacʻi, Girkʻ bžškakan arhesti [Book of Medical Art]

Ferula assa-foetida
Ferula assa-foetida#Translingual

the designation of various natural gums and resins, in particular the resin of Ferula galbaniflua (syn. gummosa, galbanum), Ferula assa-foetida (asafoetida), and the մարխ (marx) tree


մամ

axm-noun

մամ • (mam), genitive singular մամու (mamu)

Armenian: մամ (mam)

A nursery word, possibly of Proto-Indo-European heritage. Compare Latin mamma, Lithuanian mamà, Russian ма́ма (máma), Welsh mam, Persian مام (mâm).


մամիկ

Armenian: մամիկ (mamik)


կուզ

head

կուզ • (kuz)

axm-noun

կուզ • (kuz), genitive singular կուզի (kuzi)

From Persian کوز (kuz, “hump, crooked back”), which is related to کوزه (kuze, “hunchbacked”).


բլբուլ

head

բլբուլ • (blbul)

axm-noun

բլբուլ • (blbul), genitive singular բլբուլի (blbuli)

blbul (romanization)
blbuli (romanization)
պլպուլ (alternative)
բիւլբիւլ (alternative)


պլպուլ

head

պլպուլ • (plpul)

axm-noun

պլպուլ • (plpul), genitive singular պլպուլի (plpuli) or պլպուլու (plpulu) or պլպլու (plplu)

plpul (romanization)
plpuli (romanization)
plpulu (romanization)
plplu (romanization)


թարխուն

head

թարխուն • (tʻarxun)

axm-noun

թարխուն • (tʻarxun)

tʻarxun (romanization)
տարղօն (alternative)
թարղօն (alternative)
տարխոն (alternative)
տարղուն (alternative)
տարղոն (alternative)

Armenian: թարխուն (tʻarxun)

Borrowed from Classical Persian تَرْخُون (tarxūn).

bor+

Artemisia dracunculus
Artemisia dracunculus#Translingual


վարդպետ

axm-noun

վարդպետ • (vardpet), genitive singular վարդպետի (vardpeti)

vardpet (romanization)
vardpeti (romanization)

skilled craftsman (e.g. architect, stonemason)


խեչակ

head

խեչակ • (xečʻak)

axm-noun

խեչակ • (xečʻak)

xečʻak (romanization)
խէչակ (alternative)

Armenian: խեչակ (xečʻak)

From Old Armenian խեչ (xečʻ) + -ակ (-ak).


արշալոյս

head

արշալոյս • (aršaloys)

axm-noun

արշալոյս • (aršaloys)

aršaloys (romanization)
արշալուս (alternative)

Armenian: արշալույս (aršaluys)

From Old Armenian *արշալուրջ (*aršalurǰ), the older form of արշալուրշ (aršalurš). The forms ending in -լոյս (-loys) were modified folk-etymologically under the influence of լոյս (loys).


արշալուս

head

արշալուս • (aršalus)

axm-noun

արշալուս • (aršalus)


ունետէր

head

ունետէր • (unetēr)

axm-noun

ունետէր • (unetēr)

From Old Armenian աւնոյտէր (awnoytēr) or from ունիմ (unim, “to have”) + տէր (tēr, “owner”).


մէրի

head

մէրի • (mēri)

axm-noun

մէրի • (mēri)

Armenian: մերի (meri)


մաշկաթև

head

մաշկաթև • (maškatʻew)

axm-noun

մաշկաթև • (maškatʻew), genitive singular մաշկաթեւի (maškatʻewi)

maškatʻew (romanization)
maškatʻewi (romanization)
մաշկթեւ (alternative)

desc

Armenian: մաշկաթեւ (maškatʻew), մաշկաթեւ (maškatʻew), մաշկթեփ (mašktʻepʻ) — Khotorjur, մաշկընթեւ (maškəntʻew) — Hamshen, մաշկաթուլա (maškatʻula) — Kʿyandak, Aresh, Havarik

→ Turkish: maşketep

→ Georgian: მაჩქათელა (mačkatela)

→ Udi: маьшкаьтил (mäškätil)

→ Udi: маьшкаьтил (mäškätil)

From Old Armenian մաշկաթեւ (maškatʻew, “having a wing of skin”), originally an epithet of the bat.

inh

Մաշկաթեւին փետուր չկայր,
Զինչ որ գործէ զսէկըն կաւշկար․
Ունի ականջ ու ագին ի վայր,
Յիստակ զեդ մուկն է ոստըւար։
Maškatʻewin pʻetur čʻkayr,
Zinčʻ or gorcē zsēkən kawškar;
Uni akanǰ u agin i vayr,

13–14th centuries, Kirakos Episkopos, Govkʻ Tʻṙčʻnocʻ [Praise of Birds] 222.–225

The bat has no feathers,
[It has a skin] like the leather dressed by a cobbler.
It has ears and a downward tail
Just like a mouse hanging down from a branch.

թեւն եւ գունն մաշկաթեւ կու նմանի․ եւ ագին նման է մկան ագուն․ եւ մէջն փուշ ունի զերդ ասեղ

1478 – 1492, Amirdovlatʻ Amasiacʻi, Angitacʻ anpēt [Useless for Ignoramuses] Table Š

the wing and the color [of the stingray] are similar to a bat; the tail is similar to the tail of a mouse; and in it it has a sting like a needle

tʻewn ew gunn maškatʻew ku nmani; ew agin nman ē mkan agun; ew mēǰn pʻuš uni zerd aseġ

Մաշկաթեւ · չղջիկան։
Maškatʻew · čʻłǰikan.
Maškatʻew — bat.

16–17th centuries, Eremia Mełrecʻi, Baṙgirkʻ hayocʻ [Armenian Dictionary] 137


մաշկթև

head

մաշկթև • (mašktʻew)

axm-noun

մաշկթև • (mašktʻew), genitive singular մաշկթեւի (mašktʻewi)

mašktʻew (romanization)
mašktʻewi (romanization)

Alternative form of մաշկաթեւ (maškatʻew)


մաշկաթևիկ

head

մաշկաթևիկ • (maškatʻewik)

axm-noun

մաշկաթևիկ • (maškatʻewik)

Armenian: մաշկաթեւիկ (maškatʻewik)


մուրուք

head

մուրուք • (murukʻ) pl

axm-noun

մուրուք • (murukʻ) pl, plural instrumental մուրւօք (murwōkʻ) or մուրվօք (murvōkʻ)

murukʻ (romanization)
murwōkʻ (romanization)
murvōkʻ (romanization)

Armenian: մուրուք (murukʻ)


միրուք

միրուք • (mirukʻ) pl, plural instrumental միրուաւք (miruawkʻ)

mirukʻ (romanization)
miruawkʻ (romanization)

Armenian: միրուք (mirukʻ)

A by-form of Old Armenian մօրուք (mōrukʻ).


ծղրիթ

head

ծղրիթ • (cġritʻ)

axm-noun

ծղրիթ • (cġritʻ)


մգլահոտ

mglahot (romanization)
մգռահոտ (alternative)

Armenian: մգլահոտ (mglahot)

From *մգլիլ (*mglil, “to rot, spoil, mould”) + -ա- (-a-) + հոտ (hot). See մգլել (mglel) for more.


մռեղ

head

մռեղ • (mṙeġ)

axm-noun

մռեղ • (mṙeġ)

Armenian: մռեղ (mṙeġ)

From Old Armenian մղեղ (młeł) through dissimilation. Compare բառեղ (baṙeġ) from բաղեղ (baġeġ).


մոշի

head

մոշի • (moši)

axm-noun

մոշի • (moši)

Armenian: մոշի (moši)


մորմենի

մորմենի • (mormeni), genitive singular մորմենոյ (mormenoy) or մորմենու (mormenu)

mormeni (romanization)
mormenoy (romanization)
mormenu (romanization)

Armenian: մորմենի (mormeni)


մորմ

Armenian: մորմ (morm)

Probably a broken reduplication based on Old Armenian մոր (mor).


մորմ

morm (romanization)
մոր (alternative)
մուր (alternative)

Armenian: մորմ (morm)

The origin is uncertain. Compare Georgian მორიელი (morieli, “scorpion”).
According to Martirosyan, reflects a Mediterranean substrate insect / bogey-name, found also in Ancient Greek Μορμώ (Mormṓ), Μορμών (Mormṓn, “she-monster, bogey”) and Latin formido.
Alternatively, perhaps literally meaning "the hairy one" and borrowed from a Middle Iranian reflex of Proto-Iranian *mauda- (“hair”), whence Middle Persian [Book Pahlavi needed] (mwd), Persian مو (mu, “hair”), Baluchi میذ (mīδ, “goat's hair; hair”) and possibly Yazghulami mů (“spider”). On these see ESIJa, without the Armenian. For the sound changes compare սափոր (sapʻor). Note that tarantulas are hairy and Amirdovlatʿ describes մոր (mor) as "woolly". In this scenario, the -մ (-m) in the form մորմ (morm) would need an explanation.

cog

Է երէ ինչ, որ կոչի ինքնիմոն (var. մորմ), որ թարգմանի հետահան․ թշնամի է վիշապի, թէպէտ եւ սաստիկ իցէ վիշապս։
Ē erē inčʻ, or kočʻi inkʻnimon (var. morm), or tʻargmani hetahan; tʻšnami ē višapi, tʻēpēt ew sastik icʻē višaps.

1309, Baroyaxōs [Physiologus] Earliest recension (TR).29.1

There is an animal called ichneumon (var. morm) which is translated "tracer." It is the enemy of the dragon, although the dragon is fierce.

Ըռաթիլէ· որ թ. պօն ասէ, եւ հ. մոր կասեն․ կենդանի է որպես սարդուսդէ․ եւ ինքն ի Եազտ եւ յիր բոլորն շատ կու լինի․ եւ այսոր՝ խայեայկիրակ կասեն, եւ պ. տումակուկ ասէ․ եւ ինքն վնասակար գազանացն է․ եւ գունն դեղին է․ եւ ոտքն եւ ձեռքն ի բուրդ կու նմանէ որպէս լիսանըլսավր․ եւ խոտ մըն կայ որ հռ. ֆալախճին կասեն․ աւգտէ ըռաթիլային խաթածին. այսոր՝ նապաթի ըռաթլայ կասեն․ եւ ինքն յիշած է ի վերայ ֆէին, Աստուծով։
Əṙatʻilē· or tʻ. pōn asē, ew h. mor kasen; kendani ē orpes sardusdē; ew inkʻn i Eazt ew yir bolorn šat ku lini; ew aysor, xayeaykirak kasen, ew p. tumakuk asē; ew inkʻn vnasakar gazanacʻn ē; ew gunn deġin ē; ew otkʻn ew jeṙkʻn i burd ku nmanē orpēs lisanəlsavr; ew xot mən kay or hṙ. falaxčin kasen; awgtē əṙatʻilayin xatʻacin. aysor, napatʻi əṙatʻlay kasen; ew inkʻn yišac ē i veray fēin, Astucov.
Əṙatʻilē = Turks call it pō, and Armenians mor. It is an animal similar to the spider. There are many of them in Yazd and its environs. And it is called xayeaykirak and in Persian tumakuk. It is one of the most harmful animals. Its colour is yellow, and the arms and legs are woolly like a plantain. There is also a plant which the Romans call falaxčin. It is a remedy for əṙatʻilē’s bites. It is called napatʻi əṙatʻlay. It is mentioned under F, with God.

a kind of venomous spider, probably wolf spider, tarantula, Lycosa


հու

Armenian: հու (hu)


հունաւոր

head

հունաւոր • (hunawor)

axm-noun

հունաւոր • (hunawor)

Armenian: հունավոր (hunavor)

From հուն (hun) + -աւոր (-awor), in contrast to անհուն (anhun).


կապուտ

head

կապուտ • (kaput)

axm-noun

կապուտ • (kaput)

Armenian: կապուտ (kaput)


ճոկան

head

ճոկան • (čokan)

axm-noun

ճոկան • (čokan)

Armenian: ճոկան (čokan)


յատակ

desctree

Armenian: ատակ (atak)
→ Udi: атӏакӏ (aṭaḳ)

Inherited from Old Armenian յատակ (yatak).

inh+

յատակ հայրենեաց


ատակ

axm-noun

ատակ • (atak), genitive singular ատակի (ataki) or ատկի (atki)

atak (romanization)
ataki (romanization)
atki (romanization)


յօնք

head

յօնք • (yōnkʻ) pl

axm-noun

յօնք • (yōnkʻ) pl, genitive plural յօնից (yōnicʻ)

yōnkʻ (romanization)
yōnicʻ (romanization)
յունք (alternative)
օնք (alternative)
ունք (alternative)

Armenian: հոնք (honkʻ)

Յայտդ քո լուսով, ունքդ քո կամար, զիա՞րդ նստեցար

1578 – 1632, Movsēs Tatʻewacʻi, Ołb i mahn Srapion Katʻołikosi [Lamentation of the death of Catholicos Srapion]

Translation by S. Peter Cowe
Your cheek with light, your eyebrows an arch, how did you disappear from sight?

Yaytd kʻo lusov, unkʻd kʻo kamar, ziard nstecʻar


յունք

յունք • (yunkʻ) pl, genitive plural յունաց (yunacʻ) or յունից (yunicʻ), plural instrumental յունօք (yunōkʻ)

yunkʻ (romanization)
yunacʻ (romanization)
yunicʻ (romanization)
yunōkʻ (romanization)


օնք

head

օնք • (ōnkʻ) pl

axm-noun

օնք • (ōnkʻ) pl, nominative plural օնքեր (ōnkʻer)

ōnkʻ (romanization)
ōnkʻer (romanization)


ջոհար

head

ջոհար • (ǰohar)

axm-noun

ջոհար • (ǰohar)

ǰohar (romanization)
ջուար (alternative)
ջօհար (alternative)
ջուհար (alternative)
ջաւհար (alternative)
ճոհար (alternative)
ճուհար (alternative)
ճօհար (alternative)


ջոհարի

head

ջոհարի • (ǰohari)

axm-noun

ջոհարի • (ǰohari)


յակինթ

head

յակինթ • (yakintʻ)

axm-noun

յակինթ • (yakintʻ)

yakintʻ (romanization)
ակունդ (alternative)
յակունդ (alternative)
յակունթ (alternative)
ակինթ (alternative)
ակունթ (alternative)
ակիւնթոս (alternative)

From Old Armenian յակինթ (yakintʻ). Doublet of եաղութ (eaġutʻ).


յակունդ

head

յակունդ • (yakund)

axm-noun

յակունդ • (yakund)

From Old Armenian յակունդ (yakund), probably from Parthian 𐫏𐫀𐫐𐫇𐫗𐫅 (yʾkwnd /yākund/).


եաղութ

head

եաղութ • (eaġutʻ)

axm-noun

եաղութ • (eaġutʻ), genitive singular եաղութի (eaġutʻi)

eaġutʻ (romanization)
eaġutʻi (romanization)
աղութ (alternative)
եաղուտ (alternative)

Armenian: յաղութ (yaġutʻ)

From Arabic يَاقُوت (yāqūt). Doublet of յակինթ (yakintʻ).


զրեհ

zreh (romanization)
զրեհի (alternative)
զրեահ (alternative)

Borrowed from Classical Persian زِرِهْ (zirih).


շահէն

head

շահէն • (šahēn)

axm-noun

շահէն • (šahēn), genitive singular շահենի (šaheni)

šahēn (romanization)
šaheni (romanization)
շահին (alternative)
շահեն (alternative)

Armenian: շահեն (šahen)

From Old Armenian *շահէն (*šahēn) (note the given name Շահէն (Šahēn)), from Middle Iranian *šāhēn. Compare Persian شاهین (šâhin).

Falco peregrinus
Falco peregrinus#Translingual


շահին

head

շահին • (šahin)

axm-noun

շահին • (šahin)

Borrowed from Classical Persian شَاهِین (šāhīn).


պագ

axm-noun

պագ • (pag), genitive singular պագի (pagi), instrumental singular պագով (pagov)

pag (romanization)
pagi (romanization)
pagov (romanization)

Armenian: պագ (pag)

պագ առնուլ

պագ տալ


պագնել

Armenian: պագնել (pagnel)


ճիվ

Armenian: ճիվ (čiv)

Արագիլ մեծ հաւ ու հով,
Երկայն ու բարակ ճըվերով,
Ի ձոր ի վայր գայր խաղալով,
Գորտներ ու խըլեզ քաղելով։
Aragil mec haw u hov,
Erkayn u barak čəverov,
I jor i vayr gayr xaġalov,
Gortner u xəlez kʻaġelov.
Translation by John A. C. Greppin
The Stork was large and shadowy,
With long and thin legs;

13–14th centuries, Kirakos Episkopos, Govkʻ Tʻṙčʻnocʻ [Praise of Birds] 37–40


պատինճան

head

պատինճան • (patinčan)

axm-noun

պատինճան • (patinčan), genitive singular պատինճանի (patinčani)

patinčan (romanization)
patinčani (romanization)
պանջան (alternative)
պատընճ (alternative)
պատընճան (alternative)
պատընջան (alternative)
պատնիճան (alternative)
պատնճան (alternative)
պատնջան (alternative)
պորինճան (alternative)
վադրճան (alternative)
վարճան (alternative)

desc

Armenian: բադրիջան (badriǰan), բադրջան (badrǰan), բադինջան (badinǰan), բադիրջան (badirǰan), բադումջան (badumǰan), բալդըրջան (baldərǰan), պաթլիջան (patʻliǰan), պատըլճան (patəlčan), պատըրջան (patərǰan), պատիծան (patican), պատիճան (patičan), պատինճան (patinčan), պատնճան (patnčan), պատնչան (patnčʻan), պատնջան (patnǰan), պատրիչան (patričʻan), պատրջամ (patrǰam), պորինջան (porinǰan), փաթլիջան (pʻatʻliǰan)

bor

Arabic بَاذِنْجَان (bāḏinjān)

Solanum melongena
Solanum melongena#Translingual

eggplant, aubergine (fruit of Solanum melongena)


զաղար

head

զաղար • (zaġar)

axm-noun

զաղար • (zaġar)


զաղառ

head

զաղառ • (zaġaṙ)

axm-noun

զաղառ • (zaġaṙ), genitive singular զաղառի (zaġaṙi), genitive plural զաղառաց (zaġaṙacʻ)

zaġaṙ (romanization)
zaġaṙi (romanization)
zaġaṙacʻ (romanization)
զաղար (alternative)

Armenian: զաղար (zaġar)


ասախ

asax (romanization)
յասախ (alternative)
իասախ (alternative)
եասախ (alternative)
եասաղ (alternative)
ասագ (alternative)

Armenian: յասախ (yasax)

From Turkic. Compare Tatar ясак (yasaq), Turkish yasak.

ասախ առնել, եասախ անել


եասաղ

head

եասաղ • (easaġ)

axm-noun

եասաղ • (easaġ)


պուկ

head

պուկ • (puk)

Armenian: բուկ (buk)

hy:Մարտիրոս Մինասյան

From Arabic بُوق (būq, “trumpet”). It should be borne in mind that Middle Armenian պ (p) here represents a [b]. For the transferred anatomical sense compare the sense development of Old Armenian փող (pʻoł).


փրփրեմ

փրփրեմ • (pʻrpʻrem)

pʻrpʻrem (romanization)
փերփեր (alternative)
փրփրերան (alternative)
փերփերան (alternative)
փարփար (alternative)
փառփառ (alternative)

Armenian: փրփրեմ (pʻrpʻrem)

Borrowed from Classical Persian پَرْپَرَم (parparam, “purslane”). For the ultimate origin see Arabic فَرْفَحِين (farfaḥīn).

bor+

Portulaca oleracea
Portulaca oleracea#Translingual


տուքան

head

տուքան • (tukʻan) (genitive singular տուքանի)

tukʻan (romanization)
տուքանի (genitive singular)


քուրջ

քուրջ • (kʻurǰ)

kʻurǰ (romanization)
քուրչ (alternative)
գուրչ (alternative)

Armenian: քուրջ (kʻurǰ)

The origin counts as unknown.
Nor baṙgirkʿ haykazean lezui connects with քուրձ (kʻurj, “sackcloth”) – the consonant variation finds its counterpart in Semitic cognates of this word, see there, and is explainable with Iranian origin, compare the relations of գանձ (ganj, “treasure”).
Note also Ingush къурд(а) (qʼurd(a), “rags; saddlecloth”).

unk

unknown

cog

Քուրձ· արգոյ քուրջ կտաւոյ կամ ջվալ
Kʻurj· argoy kʻurǰ ktawoy kam ǰval

17th century, Eremia Mełrecʻi, Baṙgirkʻ hayocʻ [Armenian Dictionary] Ք-181

(please add an English translation of this quotation)


ձուազեղ

head

ձուազեղ • (juazeġ)

axm-noun

ձուազեղ • (juazeġ)


ազդար

From Classical Persian ازدر (azdar, “worthy, deserving”).

bor

glossed in Baṙgirkʻ hayocʻ as պարապար (parapar, “equal”)


լապաստակ

head

լապաստակ • (lapastak) (genitive singular լապաստակի)

lapastak (romanization)
լապաստակի (genitive singular)
լապըստակ (alternative)
լապլզտակ (alternative)
լապստակ (alternative)
ալապազտրակ (alternative)

Armenian: նապաստակ (napastak) (some dialectal forms of it)

From a by-form of Old Armenian նապաստակ (napastak).

լապըստըկի ականջ


ճիտ

ճիտ • (čit) (genitive singular ճտի, genitive plural ճտաց)

čit (romanization)
ճտի (genitive singular)
ճտաց (genitive plural)
ջիտ (alternative)

desctree

Armenian: ճիտ (čit), ճիտ (čit) — Akhaltsikhe, Ararat, Erzurum, Karabakh, Moks, Tbilisi, ջիդ (ǰid) — Hamshen, Constantinople, Tekirdağ, Sivas, ջիդ (ǰid), ջիʾ (ǰiʾ) — Aslanbeg, ճիտ (čit) — Akhaltsikhe, Ararat, Erzincan, Erzurum, Ghazakh, Karabakh, Manisa, Shulaver, Constantinople, Van, Trabzon, Tbilisi
→ Udi: чит (čit, “neck”)

From Classical Persian جید (jīd), from Arabic جِيد (jīd).

Եւ ՚ի միւս աւուրն յորժամ եկին ՚ի դատաստան, դատաւորն զիւղոյն տուօղն իրաւ արար եւ գրեաց զգիր հաստատութեան․ եւ գնաց այրն, որ զիւղն խոստացաւ, ելից զբղուղ մի յարդով մինչեւ ՚ի ճիտն եւ ՚ի վերայ յարդին երկու եւ երեք շերեփ իւղ եդ եւ զբերան բղղին սերեկեաց եւ եբեր առ դատաւորն եւ գնաց։

12–13th century, Vardan Aygekcʻi, Žołovacʻoykʻ aṙakacʻ Vardanay [Collections of Fables of Vardan]

Ew ’i miws awurn yoržam ekin ’i datastan, dataworn ziwġoyn tuōġn iraw arar ew greacʻ zgir hastatutʻean; ew gnacʻ ayrn, or ziwġn xostacʻaw, elicʻ zbġuġ mi yardov minčʻew ’i čitn ew ’i veray yardin erku ew erekʻ šerepʻ iwġ ed ew zberan bġġin serekeacʻ ew eber aṙ dataworn ew gnacʻ.

Բերանն մեծ, եւ ճեղքածն շատ՝ դիպան ՚ի վեր, եւ լեզուն փոքր եւ նօսր. եւ կնջուտն յերկայն եւ վռզքիթ ՚ի չափն. եւ շլնին բարձրահայեաց, երկայն եւ բոլոր. եւ ճիտն բարակ, այնպէս որ փողերակքն յերեւան եւ ՚ի ցից. եւ շլնետակքն բարակ, եւ մէջն լայն եւ ծայրքն սուր, եւ ՚ի ցից. եւ երեսն չոր. բաշն ՚ի չափն, եւ ձաղկ. կուրծքն լայն եւ տափակ. նոյնպէս եւ երբուծն ցած, որ չլինի բարձն զերդ այծու եւ զքաշիկն յետս ընկենուն։

13th century, Girkʻ Vastakocʻ [Geoponica] 198

Berann mec, ew čeġkʻacn šat, dipan ’i ver, ew lezun pʻokʻr ew nōsr. ew knǰutn yerkayn ew vṙzkʻitʻ ’i čʻapʻn. ew šlnin barjrahayeacʻ, erkayn ew bolor. ew čitn barak, aynpēs or pʻoġerakkʻn yerewan ew ’i cʻicʻ. ew šlnetakkʻn barak, ew mēǰn layn ew cayrkʻn sur, ew ’i cʻicʻ. ew eresn čʻor. bašn ’i čʻapʻn, ew jaġk. kurckʻn layn ew tapʻak. noynpēs ew erbucn cʻac, or čʻlini barjn zerd aycu ew zkʻašikn yets ənkenun.

[…] նա մէկն այն բոլորն է, որ ի շլինքն խեչ ճտացն կենայ […]
[…] na mēkn ayn bolorn ē, or i šlinkʻn xečʻ čtacʻn kenay[…]

13th century, Faraj the Syrian, Bžškaran jioy ew aṙhasarak grastnoy [Medical Book on Horses and Other Beasts of Burden] 20

Երբ սիրու տէր արաւ ու եդիր զնճիլն ի ճտիս։

16th century, Nahapet Kʻučʻak, Hayreni kargav 138


շահնշահ

head

շահնշահ • (šahnšah) (genitive singular շահնշահի)

šahnšah (romanization)
շահնշահի (genitive singular)

Armenian: շահնշահ (šahnšah)

Borrowed from Classical Persian شَاهَنْشَاه (šāhanšāh). Compare also Old Armenian շահանշահ (šahanšah).


գաթայ

head

գաթայ • (gatʻay) (nominative plural գաթանի)

gatʻay (romanization)
գաթանի (nominative plural)
գադայ (alternative)

desctree

Armenian: գաթա (gatʻa)
→ English: gata
→ Persian: گاتا (gâtâ)
→ Russian: гата́ (gatá)

The origin is unknown. The word is found in the neighboring languages: Northern Kurdish kade, Turkish kete, Azerbaijani kətə, Georgian ქადა (kada), Laz ქადა (kada), Udi ката (kata). Justi derived all from French gâteau but this is not accepted by Ačaṙyan, and J̌ahukyan considers the similarity to be accidental.

unk

unknown


կուք

head

կուք • (kukʻ)

According to J̌ahukyan, identical with Old Armenian *կուք- (*kukʻ-), the root of կքեմ (kkʻem).

found only in Baṙgirkʻ hayocʻ, glossed as “խոնարհք կամ կնիք (xonarhkʻ kam knikʻ)”


արտորալ

artoral (romanization)
ատորալ (alternative)

Armenian: արտորալ (artoral)

The origin is uncertain.
Ałayan derives with prothetic ա- (a-) and regular metathesis from Proto-Indo-European *dreh₂- (“to run”), + -որ (-or); compare Sanskrit द्राति (drāti, “to run, to make haste”), Ancient Greek δρᾱπετεύω (drāpeteúō, “to run away”), ἀπ-έδραν (ap-édran, “ran away”), Old High German zittarōm (“tremble”). This is accepted by J̌ahukyan with reservation. See Pokorny for more on this root.

cog

Եւ թէ արտորաս՝ նա տարի ընդ մեջ

13th century, Girkʻ Vastakocʻ [Geoponica] 203

[…] և դուք մի արտորաք և մի հոգաք […]
[…]ew dukʻ mi artorakʻ ew mi hogakʻ[…]

Վասն այս, որ չէ պատեհ արտորալ եւ խաւսք կտրել ի վրայ ձիոյ, թէ աղէկ է, թէ պիղծ։

13th century, Faraj the Syrian, Bžškaran jioy ew aṙhasarak grastnoy [Medical Book on Horses and Other Beasts of Burden] 4

Vasn ays, or čʻē pateh artoral ew xawskʻ ktrel i vray jioy, tʻē aġēk ē, tʻē piġc.

[…] եւ աղէկ հարցանէ եւ իմանայ․ եւ չարտորայ որ վնաս չառնէ։
[…]ew aġēk harcʻanē ew imanay; ew čʻartoray or vnas čʻaṙnē.

1466 – 1469, Amirdovlatʻ Amasiacʻi, Ogut bžškutʻean [The Benefits of Medicine] 9


նունուֆար

head

նունուֆար • (nunufar) (genitive singular նունուֆարի)

nunufar (romanization)
նունուֆարի (genitive singular)
նինուֆար (alternative)
նոնուֆար (alternative)
նոնոփար (alternative)
նոնոֆար (alternative)
նունաֆար (alternative)
նինոֆար (alternative)
նիլուֆար (alternative)
լիլուֆար (alternative)
լիլուփար (alternative)

Armenian: նունուֆար (nunufar)

Borrowed from Arabic نِينُوفَر (nīnūfar), from Classical Persian نِیلُوفَر (nīlūfar).

bor+

Nymphaea alba
Nymphaea alba#Translingual

nenuphar, European white water lily (Nymphaea alba)


ճանդարի

head

ճանդարի • (čandari)

čandari (romanization)
ճանդար (alternative)
ճանտարի (alternative)
ջանդարի (alternative)
ջանտարի (alternative)

desc

Armenian: տնջրի (tnǰri, “plane tree; poplar?”), ճանդար (čandar, “log”)

Together with Georgian ჭანდარი (č̣andari), ჭადარი (č̣adari, “plane tree; poplar”) borrowed from an unidentified Iranian source, + -ի (-i, “tree-suffix”).
Martirosyan offers several proposals.
* From Iranian *čana(h)-dāra- (literally “auspicious tree”) and connected with Middle Persian cynʾl (činar, “oriental plane tree”); see the latter for more.
* From Iranian *čand-dār- (literally “quaking tree”), with *čand- (“to tremble, quake”) (compare Middle Persian cnd-ytn' (čand-īdan, “to tremble, quake”)). Typologically compare Lithuanian drebulė̃ (“quaking aspen”) from drebė́ti (“to quiver”), English quaking aspen, etc.
* From homonymous Iranian *čand-dār- (literally “white or shining tree”), originally referring to white poplar, with *čand- (“to shine”). Typologically compare Ancient Greek λεύκη (leúkē, “white poplar, Populus alba”), from λευκός (leukós, “clear, white”).
In any case, the underlying Middle Iranian tree name seems to be composed with *dā́ru (“wood, tree”).
Note also Tabasaran чаланда́р (čalandár, “plane tree, poplar”), чаламди́р (čalamdír, “plane tree”).

unk

unidentified

cog

քանզի յանկարծ պատառեալ երկրի՝ արտաքս ելեալ ջուր սեաւ․ եւ ծառ մի սօսի, զոր ճանդարին (var. ճանտարին, ջանդարին, ճանդար) կոչէին, մեծ յոյժ՝ հուպ առ քաղաքն, տեսին զնա՝ յանկարծակի շրջեալ իւրովի․ եւ ի տեսիլ նորա դղրդեցաւ ամենայն քաղաքն․ եւ դարձեալ տեսին զնա՝ կանգնեալ, որպէս յառաջն։ Այս եղեալ երկիցս եւ երիցս եւ ապա անկաւ եւ այլ ոչ կանգնեցաւ։[…]Եւ յանկարծակի հասին զօրքն թաթար, եւ պատեցին զքաղաքն յամենայն կողմանց[…]
kʻanzi yankarc pataṙeal erkri, artakʻs eleal ǰur seaw; ew caṙ mi sōsi, zor čandarin (var. čantarin, ǰandarin, čandar) kočʻēin, mec yoyž, hup aṙ kʻaġakʻn, tesin zna, yankarcaki šrǰeal iwrovi; ew i tesil nora dġrdecʻaw amenayn kʻaġakʻn; ew darjeal tesin zna, kangneal, orpēs yaṙaǰn. Ays eġeal erkicʻs ew ericʻs ew apa ankaw ew ayl očʻ kangnecʻaw.[…]Ew yankarcaki hasin zōrkʻn tʻatʻar, ew patecʻin zkʻaġakʻn yamenayn koġmancʻ[…]
because suddenly the earth split open and black water came out, and it was seen that the huge plane tree, called čandari, that was near the city [Gandzak], suddenly fell down by itself. And seeing it, the whole city shook and they saw it [the tree] standing again as before. This happened two or three times, then [the tree] fell and never rose again. […] Suddenly the Tatar armies arrived and surrounded the entire city [Gandzak] from all sides.

13th century, Kirakos Ganjakecʻi, Patmutʻiwn Hayocʻ [History of the Armenians] 21

Առնէ երիս գաւազանս շէր, զոր շշի ասեն եւ պարսք՝ մութանաբի, եւ սաւսի, զոր ջանդարի (var. ճանդար) ասեն, եւ ընկուզի, զոր եբրայեցին կաղնի ասէ։
Aṙnē eris gawazans šēr, zor šši asen ew parskʻ, mutʻanabi, ew sawsi, zor ǰandari (var. čandar) asen, ew ənkuzi, zor ebrayecʻin kałni asē.

13th century compilation by Vardan Arewelcʻi, Ełišē, Meknutʻiwn grocʻn cnndocʻ [Commentary on the Genesis] 95.9

զի պատառել երկիր ել ջուր սեւ․ եւ ծառ մի էր սոսի, զոր ճանդարի ասեն, սաստիկ մեծ, որ էր հուպ ի քաղաքն (var. զի պատառեալ երկրի յանկարծակի ել ջուր սեաւ․ եւ ծառ մի էր սօսի, զոր ջանդարի ասեն, սաստիկ մեծ, որ էր հուպ առ քաղաքն)
zi pataṙel erkir el ǰur sew; ew caṙ mi ēr sosi, zor čandari asen, sastik mec, or ēr hup i kʻałakʻn (var. zi pataṙeal erkri yankarcaki el ǰur seaw; ew caṙ mi ēr sōsi, zor ǰandari asen, sastik mec, or ēr hup aṙ kʻałakʻn)

Եւ հայեցեալ ՚ի ծառն ճանտարի՝ որ է չինարի, եւ ասէ, կարի երկայնացեալ են սոքա, եւ լայնացեալ, հատանել պարտ է զսոսա, եւ տնկել նոր տնկի, զի աճեսցին բարուոք։

1699, Zakʻaria Sarkawag Kʻanakʻeṙcʻi, Patmagrutʻiwn [Chronicle] I.25

Translation by George A. Bournoutian
Looking at the chantari trees, that is, the ch‘inar, he said, "They have become too tall and too stout. It is time that we cut them and plant new ones, so that they will grow well."

Ew hayecʻeal ’i caṙn čantari, or ē čʻinari, ew asē, kari erkaynacʻeal en sokʻa, ew laynacʻeal, hatanel part ē zsosa, ew tnkel nor tnki, zi ačescʻin baruokʻ.

Եւ յաւուր միում մտեալ Շահն ՚ի բուրաստանն՝ եւ զորդին առաջի իւր, եւ հանեալ զնետն եդ ՚ի յաղեղն, եւ եհար զծառն․ եւ էանց նետն թափանց յայն կողմն ճանտարի ծառոյն։

1699, Zakʻaria Sarkawag Kʻanakʻeṙcʻi, Patmagrutʻiwn [Chronicle] II.43

Translation by George A. Bournoutian
One day the Shah went to an orchard and his son walked ahead of him. He took an arrow, placed it in the bow, and shot it toward a tree. The arrow went through the poplar tree.

Ew yawur mium mteal Šahn ’i burastann, ew zordin aṙaǰi iwr, ew haneal znetn ed ’i yaġeġn, ew ehar zcaṙn; ew ēancʻ netn tʻapʻancʻ yayn koġmn čantari caṙoyn.

Ազատդրախտ (var. ազատտրախտ) = ջանտարի։
Azatdraxt (var. azattraxt) = ǰantari.
أَزَادَرْخَت (ʔazādarḵat) = ǰantari

9th or 10th century, with changes and additions in later centuries, Tʻargmanutʻiwn dełocʻ zor əntrel en imastasērkʻn ew kargeal yayl lezuacʻ [A Medieval Arabic–Armenian Botanical Dictionary]

Melia azedarach
Melia azedarach#Translingual

bead tree, Persian lilac, Melia azedarach


ճանդար

head

ճանդար • (čandar)


ձարխոտ

Armenian: ձարխոտ (jarxot)

[…] եւ գլուխն կտաւով շփէ, եւ ձարխոտ եւ երիցուկ եւ վարդի եղն եռցո՛ւ եւ օծէ՛։
[…]ew gluxn ktawov špʻē, ew jarxot ew ericʻuk ew vardi eġn eṙcʻú ew ōcḗ.

1466 – 1469, Amirdovlatʻ Amasiacʻi, Ogut bžškutʻean [The Benefits of Medicine] 28

Անդիանտօն. հոռոմ բառ է. եւ հ. ձարխոտ ասեն […]
Andiantōn. hoṙom baṙ ē. ew h. jarxot asen[…]
Andiantōn is a Greek word and in Armenian they call it jarxot […]

1478 – 1492, Amirdovlatʻ Amasiacʻi, Angitacʻ anpēt [Useless for Ignoramuses] 63

Adiantum capillus-veneris
Adiantum capillus-veneris#Translingual

Erigeron acris
Wikispecies:Erigeron acris

maidenhair fern (Adiantum) or, more specifically, southern maidenhair fern, black maidenhair fern, Venus hair fern (Adiantum capillus-veneris); but according to others blue fleabane (Erigeron acris)


պտեր

Armenian: պտեր (pter)

Aspidium filix-mas
Wikispecies:Aspidium filix-mas


աալուսան

աալուսան • (aalusan)


այալուսան

այալուսան • (ayalusan)


աբեթ

աբեթ • (abetʻ)

abetʻ (romanization)
աբէդ (alternative)
աբեդ (alternative)

desc

Armenian: աբեթ (abetʻ), աբՙբՙեթ (abʻbʻetʻ) — Haçin, աբՙէթ (abʻētʻ) — Kharberd, ափէթ (apʻētʻ) — Hamshen, աբՙիթ (abʻitʻ) — Zeitun, աբէթ (abētʻ) — Karabakh

Borrowed from Middle Georgian აბედი (abedi).


ալուսան

head

ալուսան • (alusan)

alusan (romanization)
աալուսան (alternative)
այայլուսան (alternative)
այալուսան (alternative)
ալուսայ (alternative)

From Arabic أَلُوسَن (ʔalūsan), an Arabicized form of Ancient Greek ἄλυσσον (álusson).

Իշաքեղ· որ է վառվռուկն, որ է ալուսանն․ եւ ինքս յիշած է ի գրքին յառաջն ի վերայ այբին։
Išakʻeġ· or ē vaṙvṙukn, or ē alusann; ew inkʻs yišac ē i grkʻin yaṙaǰn i veray aybin.

1478 – 1492, Amirdovlatʻ Amasiacʻi, Angitacʻ anpēt [Useless for Ignoramuses]

Alyssum saxatile
Wikispecies:Alyssum saxatile

alyssum (Alyssum; according to Vardanjan, specifically Alyssum saxatile)


մաճար

մաճար • (mačar)

Armenian: մաճար (mačar)

desctree

Georgian: მაჭარი (mač̣ari)
→ Bats: მაჭარ (mač̣ar)
→ Ossetian: мачъари (maḱ’ari)

Ačaṙean leaves the origin open.
According to J̌ahukyan the root is *մաճ- (*mač-), probably from Proto-Indo-European *meh₂dyo-, from *meh₂d-, and related to մաճառակ (mačaṙak, “fresh cheese”) and մաճառ (mačaṙ, “brine”).

unk

open

խաղող էր և եղև քաղցու և մաճար և գինի և քացախ

14th century, Grigor Tatʻewacʻi, Girkʻ kʻarozutʻean or kočʻi Amaṙan hator [Sermons, Summer Part] 8

xaġoġ ēr ew eġew kʻaġcʻu ew mačar ew gini ew kʻacʻax

մաճար· խակակոյթ գինի
mačar· xakakoytʻ gini
mačar = unripe wine

17th century, Eremia Mełrecʻi, Baṙgirkʻ hayocʻ [Armenian Dictionary]


վեղար

head

վեղար • (veġar)

veġar (romanization)
բեղար (alternative)

desctree

Armenian: վեղար (veġar)
→ English: veghar

From Byzantine Greek βηλάρι (bēlári), βηλάριον (bēlárion, “cloth; altar covering; curtain”), from Latin vēlārium.


գոս

gos (romanization)
գոսեր (nominative plural)
քօզ (alternative)

→ Armenian: գոս (gos) (learned)

From Persian کوس (kôs).
Not connected with գուսան (gusan), despite Bailey 1934. It should be borne in mind that Middle Armenian գ (g) represents here /kʰ/.

Փողս եւ գոսերս գոչէին, իբրեւ յամպոցն որոտային […]
Pʻoġs ew gosers gočʻēin, ibrew yampocʻn orotayin[…]

1145, Nersēs Šnorhali, Ołb Edesioy [Elegy on the Fall of Edessa]

Translation by Theo van Lint
They blew the trumpet and struck the kettle-drum, they thundered like the clouds […]

hy:Մարտիրոս Մինասյան


թեպուր

head

թեպուր • (tʻepur)

Armenian: թեպուր (tʻepur)

Of the same origin as Old Armenian փետուր (pʻetur).


չիտ

չիտ • (čʻit)

Armenian: չեդ (čʻed)

According to Ačaṙean, from Middle Georgian ჩიტი (čiṭi). See there and ծիտ (cit) for more.
On the other hand, Nor baṙgirkʿ haykazean lezui considers this an onomatopoeic formation.

Զջայլամն տեսեալ չիտ՝ զի մեծամեծս արկանէր ձուս, եւ այսմ տարփող եղեալ՝ հարցանէր ուսանել […]
Zǰaylamn teseal čʻit, zi mecamecs arkanēr jus, ew aysm tarpʻoġ eġeal, harcʻanēr usanel[…]

12–13th century, Mxitʻar Goš, Aṙakkʻ [Fables] 120

Աղուէսն առեալ չիտ մի ի բերայն եւ կամէր ուտել զնայ […]
Aġuēsn aṙeal čʻit mi i berayn ew kamēr utel znay[…]

12–13th century, Vardan Aygekcʻi, Žołovacʻoykʻ aṙakacʻ Vardanay [Collections of Fables of Vardan]

Չիտն ուսել էր հայնց հունար, հաւկոյթ ներկէր ինքն ճարտար։

13–14th centuries, Kirakos Episkopos, Govkʻ Tʻṙčʻnocʻ [Praise of Birds] 270

Čʻitn usel ēr hayncʻ hunar, hawkoytʻ nerkēr inkʻn čartar.


փարչ

փարչ • (pʻarčʻ) (genitive singular փարչի, nominative plural փարչեր)

pʻarčʻ (romanization)
փարչի (genitive singular)
փարչեր (nominative plural)
փառչ (alternative)
փարջ (alternative)
փառջ (alternative)
բարչ (alternative)

desctree

Armenian: փարչ (pʻarčʻ), փարչ (pʻarčʻ) — Akhaltsikhe, Goris, Kharberd, Erzurum, Karabakh, Nor Nakhichevan, Shamakhi, Tekirdağ, Tbilisi, փարչ (pʻarčʻ), փարշ (pʻarš) — Aslanbeg, փա̈րչ (pʻärčʻ) — Haçin, փառչ (pʻaṙčʻ) — Agulis, Alashkert, Ararat, New Julfa, Sivas, Diyarbakır, փառչ (pʻaṙčʻ), փառճ (pʻaṙč) — Mush, փա̈ռչ (pʻäṙčʻ) — Salmas, Van, փայչ (pʻayčʻ) — Hamshen
→ Azerbaijani: parç
→ Turkish: parç, parçı

Borrowed from Classical Persian پَارْچ (pārč, “jug, pitcher”).

bor+

Եւ առեալ Բ. փարչ գնաց ի ծովեզրն եւ սկսաւ զջուր ծովուն կրէր ի յետեւ դարին։

12–13th century, Vardan Aygekcʻi, Žołovacʻoykʻ aṙakacʻ Vardanay [Collections of Fables of Vardan] 304

Ew aṙeal B. pʻarčʻ gnacʻ i covezrn ew sksaw zǰur covun krēr i yetew darin.

Զտան տեղն փորձեա․ յերեկոյին փարչ մի ջուր դիր, յառաւօտուն տես․ թէ փարչն թերի է՝ մի՛ շիներ, թէ լի է՝ լաւ է, շինեա։

13th century, Girkʻ Vastakocʻ [Geoponica] 3

Test the location of the house; put a jug of water in the evening, look in the morning; if the jug is not full do not build, if [it is] full then it is good, build.

Ztan teġn pʻorjea; yerekoyin pʻarčʻ mi ǰur dir, yaṙawōtun tes; tʻē pʻarčʻn tʻeri ē, mí šiner, tʻē li ē, law ē, šinea.

Առ խեչափառ տասնտ հատ, եւ թէ այլ աւելի լինի լաւ է, պակաս չլինի, ծովու կամ գետոյ, եւ լից ի փարչ մի եւ ջուր ի վերայ, եւ կա՛լ պինդ զբերանն եւ դիր ի դուրք, որ ցերեկն արեւն զինքն սնուցանէ եւ գիշերն աստեղքն, տասն օր, եւ թէ այլ աւելի՝ աղէկ է․ […]
Aṙ xečʻapʻaṙ tasnt hat, ew tʻē ayl aweli lini law ē, pakas čʻlini, covu kam getoy, ew licʻ i pʻarčʻ mi ew ǰur i veray, ew kál pind zberann ew dir i durkʻ, or cʻerekn arewn zinkʻn snucʻanē ew gišern asteġkʻn, tasn ōr, ew tʻē ayl aweli, aġēk ē;[…]

Ի այս կաւէս թագաւորն մեր շինել երետ շատ փարչեր, որ ջուր կու խմեն։

1478 – 1492, Amirdovlatʻ Amasiacʻi, Angitacʻ anpēt [Useless for Ignoramuses] 127

I ays kawēs tʻagaworn mer šinel eret šat pʻarčʻer, or ǰur ku xmen.


բալախ

desctree

Armenian: բալախ (balax)
→ Azerbaijani: palax, balağ
→ Northern Kurdish: pelax, palax, palaxe
→ Turkish: palaḫ, palak, palağ
→ Zazaki: palax

Բալախ· որ է օշնան․ եւ յիշած է ի վերայ այբին իւր համարն, Աստուծով։
Balax· or ē ōšnan; ew yišac ē i veray aybin iwr hamarn, Astucov.
Balax — which is the ōšnan; it is mentioned under its number at [the letter] ayb, with God.

Salicornia europaea
Wikispecies:Salicornia europaea


լերդախոտ

lerdaxot (romanization)
լերդխոտ (alternative)

Armenian: լերդախոտ (lerdaxot)

From լերդ (lerd, “liver”) + -ա- (-a-) + խոտ (xot, “grass”). For the formation note the statement of Amirdovlatʿ Amasiacʿi that the germander “opens up the blockage of the liver”.

affix

Լերդախոտ․ որ է գետնի կաղնի․ հոռոմի՝ խամէտարիոս կամ քամատարիոս․ որ է հայրէն՝ կենարարն․
Lerdaxot; or ē getni kaġni; hoṙomi, xamētarios kam kʻamatarios; or ē hayrēn, kenararn;
Lerdaxot, which is the earth oak; in Greek, kʿamētarios or kʿamatarios [i.e. χαμαίδρυς], which in Armenian is the kenarar [i.e. germander].

Bžskaran [Various medical works from different centuries cited by dictionaries]

Teucrium chamaedrys
Teucrium chamaedrys#Translingual

Norayr N. Biwzandacʻi
w:hy:Նորայր Բյուզանդացի

germander, Teucrium; wall germander, Teucrium chamaedrys; Teucrium multicaule


երնջնակ

head

երնջնակ • (ernǰnak)

ernǰnak (romanization)
երնջան (alternative)
երնճան (alternative)
երընջնան (alternative)
երնջնան (alternative)
երննջան (alternative)
երնջակ (alternative)
երնճնակ (alternative)
երնջայ (alternative)
երինճան (alternative)
երինճակ (alternative)
երիժնակ (alternative)

Armenian: երնջնակ (ernǰnak)

The origin is uncertain.
Ačaṙyan considers accidental the similarity with synonymous Ancient Greek ἠρύγγιον (ērúngion, diminutive), ἤρυγγος (ḗrungos), and derives երնջ(ն)ակ (ernǰ(n)ak) from երինջ (erinǰ, “heifer, young cow”), typologically comparing synonymous Turkish boğa dikeni (literally “bull thorn”), Middle Armenian ըղտու խնծոր (əġtu xncor, literally “camel's apple”) and especially Mingrelian გინიში ჯონჯღო (giniši ǯonǯɣo), გინიშ ჯღონჯღო (giniš ǯɣonǯɣo). The latter contains გინი (gini), გენი (geni, “heifer”) and is synonymous with Georgian ღიჭა (ɣič̣a, “Sonchus”). Martirosyan adds to the comparison Ancient Greek ἐρίφιον (eríphion, “Rubus agrestis”), a diminutive of ἔριφος (ériphos, “kid”).
A borrowing from Ancient Greek ἠρύγγιον (ērúngion) is unlikely, because the plant is common in Armenia and is relatively widespread in the dialects. Al-Biruni relates that field eryngo is imported from Armenia and used as food.
The synonymous Ottoman Turkish էրինճէ (erince) found only in Pōzačean's dictionary is an Armenian borrowing.
Note the Arabic transliterations أُورِنْجِيُون (ʔūrinjiyūn), هُورِنْجِيُون (hūrinjiyūn) of Ancient Greek ἠρύγγιον (ērúngion) in Al-Biruni.

cog

გინიში ჯონჯღო

Երնջան· ղատին վերայ, ղուրսանաթ։
Ernǰan· ġatin veray, ġursanatʻ.

Ղարսանաթ· Իպն ասէ թէ այսոր թ. Իպրահիմ տիքէնի ասէ․ եւ ցեղ ու ցեղ կու լինի․ եւ որոյ ծաղիկն սպիտակ է, այնոր՝ ըղտու խնծոր կասեն․ եւ տերեւն տափակ կու լինի․ եւ հ. երնջան կասեն […]
Ġarsanatʻ· Ipn asē tʻē aysor tʻ. Iprahim tikʻēni asē; ew cʻeġ u cʻeġ ku lini; ew oroy caġikn spitak ē, aynor, əġtu xncor kasen; ew terewn tapʻak ku lini; ew h. ernǰan kasen[…]
Ġarsanatʻ = Ipn says that Turks call it Iprahim tikʻēni. It has many varieties. The one with a white flower is called [among Armenians] əġtu xncor [camel's apple]. Its leaves are flat. Armenians call it ernǰan.

Երնճանին տակին՝ ճինտիանէ կու ասեն։
Ernčanin takin, čintianē ku asen.

Ջանջիւն· երնջնակի տակ։
J̌anǰiwn· ernǰnaki tak.
J̌anǰiwn = The root of ernǰnak.

17th century, Eremia Mełrecʻi, Baṙgirkʻ hayocʻ [Armenian Dictionary] Ջ.17

երիգիոն (var. երնգիոն, երնիգոն)· երընջնան եւ զումնոն (var. երնջնան եւ գոմնոն, երննջան, երնջնան, երընջնան)
erigion (var. erngion, ernigon)· erənǰnan ew zumnon (var. ernǰnan ew gomnon, ernnǰan, ernǰnan, erənǰnan)
erigion [= Ancient Greek ἠρύγγιον (ērúngion)] = erənǰnan and zumnon

6th–12th? centuries, Baṙkʻ Gałianosi [The Greek–Armenian Dictionary to Galen]

ջանդիան· երնջնանի տակն (var. տակ)
ǰandian· ernǰnani takn (var. tak)
ǰandian [= Arabic جَنْطِيَانَا (janṭiyānā)] = root of the yellow-flowered gentian


մասուր

head

մասուր • (masur)

desctree

Armenian: մասուր (masur)
→ Northern Kurdish: masûr
→ Pontic Greek: μασούρα (masoúra), μασσούρι (massoúri)
→ Zazaki: masûr

The origin is unknown. Compare Persian نسرین (nasrin, “dog rose”).

unk

unknown

մասրի կուտ

10th–13th centuries, Gagik-Hetʻumyan bžškaran [The Gagik–Hetoumian Medical Book]

Յուլէխ ըլ քալպ․ որ է հ. մասուրն, եւ թ. իթ պուռնի կասէ․
Yulēx əl kʻalp; or ē h. masurn, ew tʻ. itʻ puṙni kasē;
Yulēx əl kʻalp = Is in Armenian masur, and in Turkish it is called itʻ puṙni.

dog rose, Rosa canina (the plant and especially its fruit – the rosehip)


եղրևանի

head

եղրևանի • (eġrewani)

Armenian: եղրեւանի (eġrewani)

From Classical Persian اَرْغَوَان (arġawān) + -ի (-i). Doublet of արճուան (arčuan).

af

fa-cls:اَرْغَوَان

Syringa vulgaris
Syringa vulgaris#Translingual


ջրկոտեմ

head

ջրկոտեմ • (ǰrkotem) (genitive singular ջրկոտեմի)

ǰrkotem (romanization)
ջրկոտեմի (genitive singular)
ջրկոտիմ (alternative)
ջրկոտիմն (alternative)

Armenian: ջրկոտեմ (ǰrkotem)

Ա՛ռ ստեպղինի հունդ եւ ջրկոտեմի հունդ […]
Áṙ stepġini hund ew ǰrkotemi hund[…]

1466 – 1469, Amirdovlatʻ Amasiacʻi, Ogut bžškutʻean [The Benefits of Medicine] 163

Nasturtium officinale
Nasturtium officinale#Translingual


մուշտակ

մուշտակ • (muštak)

Armenian: մուշտակ (muštak)

From Old Armenian *մուշտակ (*muštak), from Middle Persian *muštak, whence Persian مشته (mošta) and Arabic مُسْتَقَة (mustaqa, “fur coat with long sleeves”).

cog

[…] Ինք խաւ ի վեր մուշտակ ունէր […]
[…]Inkʻ xaw i ver muštak unēr[…]


ոտնաման

otnaman (romanization)
ոտից աման (alternative)

Armenian: ոտնաման (otnaman)

From ոտն (otn) + աման (aman). Possibly a calque from Old Anatolian Turkish: compare Azerbaijani ayaqqabı.

ունէին զոտնամանսն արձակս եւ թօշ

1348 – 1351, Nersēs Palianencʻ, Gawazanagirkʻ Hṙomayecʻwocʻ papicʻ ew kayseracʻ [History of Roman Popes and Emperors, a translation of Martin of Opava’s Latin chronicle with additions]


բոկեղ

head

բոկեղ • (bokeġ)

Armenian: բոկեղ (bokeġ)

→ Romani: bokoli

According to Ačaṙyan, from Proto-Indo-European *bʰeh₃g-, whence also dialectal բոկ (bok, “burnt khoriz (a filling that consists of flour, butter and sugar)”). He also compares Udi бокӏи (boḳi, “burnt; burnt bread”), бокӏсун (boḳsun, “to burn”), but concludes that either the similarity is accidental or they are borrowed from Armenian.

Իսկ պան բաղարջն է նաշիհն զանգեալ իւղով․ և որպէս բոկեղն եփեալ ի թոնրի

14th century, Grigor Tatʻewacʻi, Girkʻ harcʻmancʻ

Isk pan baġarǰn ē našihn zangeal iwġov; ew orpēs bokeġn epʻeal i tʻonri

պղակունդ· բոկեղ
pġakund· bokeġ

17th century, Eremia Mełrecʻi, Baṙgirkʻ hayocʻ [Armenian Dictionary] Պ.258


կանափ

կանափ • (kanapʻ)


կանեփ

կանեփ • (kanepʻ)

kanepʻ (romanization)
կանափ (alternative)

From Old Armenian կանեփ (kanepʻ). Doublet of ղանապ (ġanap).

Զկանեփն ծեծես, ՚ի պարկն լնուս, զբերանն կապես, ՚ի տաք ջուրն ձգես, փայտով մի թրես, եղն ՚ի դուրս ժողովի:

13th century, Girkʻ Vastakocʻ [Geoponica] page 22

Zkanepʻn ceces, ’i parkn lnus, zberann kapes, ’i takʻ ǰurn jges, pʻaytov mi tʻres, eġn ’i durs žoġovi:

Եւ պարտ է որ յառաջ մոմ ընդ ձիւթ խառնեալ կալնուս, և ապա ՚ի վերայ խշով կամ կանափով պինտ կապես, և ապա աղէկ կաղճնով շաղախես ՚ի վերայ, և քթեթով պնտես։

13th century, Girkʻ Vastakocʻ [Geoponica] page 231

Ew part ē or yaṙaǰ mom ənd jiwtʻ xaṙneal kalnus, ew apa ’i veray xšov kam kanapʻov pint kapes, ew apa aġēk kaġčnov šaġaxes ’i veray, ew kʻtʻetʻov pntes.

կանափ․ որ ղանապն, որ թ. քանտիր եւ կանաւոր ասեն, եւ շահտանիղն այլ. յիշած է։

1478 – 1492, Amirdovlatʻ Amasiacʻi, Angitacʻ anpēt [Useless for Ignoramuses] 1234

kanapʻ; or ġanapn, or tʻ. kʻantir ew kanawor asen, ew šahtaniġn ayl. yišac ē.


քարճիկ

քարճիկ • (kʻarčik)

desctree

Armenian: քարճիկ (kʻarčik), քարաճիկ (kʻaračik), քարաճուկ (kʻaračuk)
→ Turkish: kurcuk, kurçik

An Iranian borrowing + -իկ (-ik). Compare synonymous Persian کراجه (karâja), کراز (korâz), whence also Arabic كيارجة (kiyārja).


ջրիմուռ

head

ջրիմուռ • (ǰrimuṙ)

→ Armenian: ջրիմուռ (ǰrimuṙ) (learned)

Probably formed as ջրի (ǰri, “water's”) + *մուռ (*muṙ, “moss”), the simplex of reduplicated մամուռ (mamuṙ, “moss”).

affix

Ջրիմուռն, որ է խոզն և այլ ասեն գորդան բուրդ։

1614 – 1622, Asar Sebastacʻi, Girkʻ bžškakan arhesti [Book of Medical Art]

J̌rimuṙn, or ē xozn ew ayl asen gordan burd.


շատրուան

head

շատրուան • (šatruan)

šatruan (romanization)
շատռվան (alternative)
շատրվան (alternative)

Armenian: շատրվան (šatrvan)

Borrowed from Classical Persian شَادُرْوَان (šādurwān)

bor+

(Յերազի տեսեալ) շատրուանն՝ յերկար կեանք է
(Yerazi teseal) šatruann, yerkar keankʻ ē

14th century, Grigor Tatʻewacʻi, Girkʻ or kočʻi Oskepʻorik


ծէս

Armenian: ծես (ces)

Borrowed from Middle Georgian წესი (c̣esi).

[…] եւ զիրենց աւրինացն ծէսն որ ինչպէս էր՝ արաւ […]
[…]ew zirencʻ awrinacʻn cēsn or inčʻpēs ēr, araw[…]

1478 – 1492, Amirdovlatʻ Amasiacʻi, Angitacʻ anpēt [Useless for Ignoramuses] § 647


նալ

nal (romanization)
նալի (genitive singular)

Armenian: նալ (nal)

From Arabic نَعْل (naʕl), possibly via Persian نعل (na'l) or Ottoman Turkish نال (nal).


քուռաթ

head

քուռաթ • (kʻuṙatʻ) (genitive singular քուռաթի or քուռթի)

kʻuṙatʻ (romanization)
քուռաթի (genitive singular)
քուռթի (genitive singular)
քուռիաթ (alternative)
քուռութ (alternative)
քուռուս (alternative)

Armenian: քուռաթ (kʻuṙatʻ)

desc

Armenian: քուռաթ (kʻuṙatʻ), քուռութ (kʻuṙutʻ) — Svedia

Allium ampeloprasum
Allium ampeloprasum#Translingual

Allium porrum
Allium porrum#Translingual

leek, Allium ampeloprasum (syn. Allium porrum)


գայլիկոն

[…] եւ հաստ գայլիկոնով խաչք անցո եւ ծակեա […]
[…]ew hast gaylikonov xačʻkʻ ancʻo ew cakea[…]

13th century, Girkʻ Vastakocʻ [Geoponica]

[…] զբնահաստ տակն ծակեա գայլիկոնով […]
[…]zbnahast takn cakea gaylikonov[…]

[…] եւ գայլիկոնով կամ դրով ծակեա […]
[…]ew gaylikonov kam drov cakea[…]

[…] ակնբցեա զտունկն, եւ գայլիկոնով ծակեա խաչք […]
[…]aknbcʻea ztunkn, ew gaylikonov cakea xačʻkʻ[…]

a certain tool for making holes, trepan, auger, borer, gimlet