թուզ

head

թուզ • (tʻuz)

Armenian: թուզ (tʻuz)


սալոր

desctree

Armenian: սալոր (salor), շլոր (šlor), շլոռ (šloṙ) — dialectal
Kurdish:
→ Northern Kurdish: şilor

From Old Armenian *սալոր (*salor), from Hurrian 𒄑𒄒 (^(GIŠ)KIB /*s̄all-orə/) or from the cognate Urartian *šaluri. Compare especially the dialectal form շլոր (šlor). The Hurrian word was borrowed also as Akkadian 𒄒 (šallūru).


գազար

head

գազար • (gazar) (genitive singular գազարի)

gazar (romanization)
գազարի (genitive singular)

desctree

Armenian: գազար (gazar)
→ Udi: кӏаьзаьр (ḳäzär)

Daucus carota
Daucus carota#Translingual


բողկ

head

բողկ • (boġk)

Armenian: բողկ (boġk)

A borrowing of unknown immediate and ultimate origin, but related to the synonymous words in Western Asia and the Caucasus: Akkadian 𒁍𒊌𒇻 (/puglu/), Classical Syriac ܦܘܓܠܐ (puḡlā), Arabic فُجْل (fujl); Georgian ბოლოკი (boloḳi), Mingrelian ბულეკი (buleḳi), Laz ბულეკი (buleǩi), Ossetian булкъ (bulk’), болгӕ (bolgæ), Kabardian балыджэ (balədžɛ), Abaza бальыгъа (balᶻəɣa, “radish”); Chechen балг (balg), Ingush болак (bolak, “Jerusalem artichoke”). See also Old Armenian բողկուկ (bołkuk).

unk

unknown


ձմերուկ

head

ձմերուկ • (jmeruk)

axm-noun

ձմերուկ • (jmeruk), genitive singular ձմերկի (jmerki)

jmeruk (romanization)
jmerki (romanization)

Armenian: ձմերուկ (jmeruk)

From Old Armenian ձմեր- (jmer-), oblique stem of ձմեռն (jmeṙn, “winter”), + -ուկ (-uk).
The sense development is unclear. Ačaṙean tentatively explains it by the coolness of watermelon juice. For the association with "winter" compare Georgian საზამთრო (sazamtro, “watermelon; wintry, of winter”) from ზამთარი (zamtari, “winter”), Talysh зымсони (zımsoni, “watermelon”) from зымсон (zımson, “winter”) and Tat zumustuni (“watermelon”) from zumustun (“winter”). Compare also Greek χειμωνικό (cheimonikó, “watermelon”), Cappadocian Greek σ̌αμανικό (šamanikó, “a kind of melon”), σιαμανίκο (siamaníko, “watermelon”) from Ancient Greek χειμωνικός (kheimōnikós, “for winter use; wintry”). According to Leake, the Greek word refers not to the watermelon, but a particular sort of muskmelon which ripens late and can be kept right into the winter, hence the name.

cog

Citrullus lanatus
Citrullus lanatus#Translingual

Citrullus vulgaris
Wikispecies:Citrullus vulgaris

watermelon (plant and fruit) (Citrullus lanatus, syn. Citrullus vulgaris)


բալ

axm-noun

բալ • (bal), genitive singular բալի (bali)

Armenian: բալ (bal)


դեղնուց

head

դեղնուց • (deġnucʻ)

axm-noun

դեղնուց • (deġnucʻ)

Armenian: դեղնուց (deġnucʻ)


բազուկ

head

բազուկ • (bazuk)

Armenian: բազուկ (bazuk) (see there for further descendants)

From Old Armenian բազուկ (bazuk). The meaning "chard" developed by ellipsis of ճակնդղի բազուկ (čakndġi bazuk, literally “beet arm, beet leafstalk”) attested in Heracʿi, as opposed to տակ (tak, “beetroot, the edible root”). The "chard" words in neighboring languages are borrowed from Armenian, reflecting the b → p, pʿ sound change in Armenian dialects.

ellipsis

ճակնդղի բազուկ

Եւ զկերակուրն հացի փշրուկ տուր, եւ ճակնդղի բազուկ, եւ սիսռան ջուր․ զամէնդ քաղցր նշի ձիթով․ եւ ի յօրն հաղ մի տուր, եւ զայն թեթեւ։
Ew zkerakurn hacʻi pʻšruk tur, ew čakndġi bazuk, ew sisṙan ǰur; zamēnd kʻaġcʻr nši jitʻov; ew i yōrn haġ mi tur, ew zayn tʻetʻew.
Translation by Ernst Seidel

1184, Mxitʻar Heracʻi, J̌ermancʻ mxitʻarutʻiwn [Relief of Fevers]

Als Speise gewähre Brotkrume, Mangold und Kichererbsenwasser, alles zusammen mit Süßmandelöl

Առ հազրի ունդ նուկի մէկ, անմեռկի բազկի ջուր՝ նուկի մէկ […]
Aṙ hazri und nuki mēk, anmeṙki bazki ǰur, nuki mēk[…]

13th century, Faraj the Syrian, Bžškaran jioy ew aṙhasarak grastnoy [Medical Book on Horses and Other Beasts of Burden] 49

Take one ounce of lettuce seeds, one ounce of purslane stalk juice […]

(figuratively) stalks and other arm-like parts of various plants

Բազուկ․ որ յ. սիլխ, եւ հռ. սեւքլաւն ասէ․ եւ ինքն Բ ցեղ է․ կարմիր եւ սպիտակ է․
Bazuk; or y. silx, ew hṙ. sewkʻlawn asē; ew inkʻn B cʻeġ ē; karmir ew spitak ē;
Bazuk = In Arabic it is called سِلْق (silq), and in Greek σεῦτλον (seûtlon). It has two kinds, the red and the white.

1478 – 1492, Amirdovlatʻ Amasiacʻi, Angitacʻ anpēt [Useless for Ignoramuses]


բրինձ

head

բրինձ • (brinj) (genitive singular բրնձի)

brinj (romanization)
բրնձի (genitive singular)

desctree

Armenian: բրինձ (brinj)
→ Khinalug: ппарынцӏ (pːarɨnc̣)
→ Udi: бириндз (birinʒ)

From Old Armenian բրինձ (brinj), from Middle Persian blnc (/brinǰ/).


կեռաս

head

կեռաս • (keṙas) (genitive singular կեռասի or կեռասոյ)

keṙas (romanization)
կեռասի (genitive singular)
կեռասոյ (genitive singular)

Armenian: կեռաս (keṙas)

From Ancient Greek κερασός (kerasós), κεράσιον (kerásion); see for more.


թութ

թութ • (tʻutʻ)

Armenian: թութ (tʻutʻ), թութք (tʻutʻkʻ)

From Old Armenian թութ (tʻutʻ). The sense of sores or haemorrhoids possibly a semantic loan from Classical Syriac ܬܘܬܐ (tūṯā), that is found therewith already in the 6th-century Book of Medicines and has similar analogues like Arabic بَاسُور (bāsūr, “haemorrhoids”) from a derivative of Classical Syriac ܒܣܪܐ (*busrā, “unripe grapes”).

cog

Յաղագս թըթի, որ լինի ի տոշն եւ ի ձուքն
Yaġags tʻətʻi, or lini i tošn ew i jukʻn

13th century, Faraj the Syrian, Bžškaran jioy ew aṙhasarak grastnoy [Medical Book on Horses and Other Beasts of Burden] 20

About tʻutʻ, which occurs on the horse penis and testicles

Յաղագս թթի, որ ի սմբակն կենայ
Yaġags tʻtʻi, or i smbakn kenay

13th century, Faraj the Syrian, Bžškaran jioy ew aṙhasarak grastnoy [Medical Book on Horses and Other Beasts of Burden] 117

Յաղագս թթի, որ քիթքն ելնէ
Yaġags tʻtʻi, or kʻitʻkʻn elnē

13th century, Faraj the Syrian, Bžškaran jioy ew aṙhasarak grastnoy [Medical Book on Horses and Other Beasts of Burden] 170

On tʻutʻ, which comes out on the nostrils

Պաւասիր որ է սունկն եւ թութ որ ի նստոյտեղն լինայ

1466 – 1469, Amirdovlatʻ Amasiacʻi, Ogut bžškutʻean [The Benefits of Medicine] 146

Pawasir or ē sunkn ew tʻutʻ or i nstoyteġn linay

(medicine) mulberry-like sore, ulcer, hemorrhoid


ճակնդեղ

head

ճակնդեղ • (čakndeġ) (genitive singular ճակնդեղի)

čakndeġ (romanization)
ճակնդեղի (genitive singular)

Beta vulgaris
Beta vulgaris#Translingual


շաղգամ

շաղգամ • (šaġgam)

Armenian: շաղգամ (šaġgam)

From Old Armenian շաղգամ (šałgam). Doublet of շալղամ (šalġam), շալճամ (šalčam), and սալճամ (salčam).

doublet

Brassica rapa
Brassica rapa#Translingual


բակլայ

desctree

Armenian: բակլա (bakla)
→ Georgian: ბაკლა (baḳla) (Javakheti)

From Arabic بَاقِلّاء (bāqillāʔ, “broad bean”).


ստեպղին

head

ստեպղին • (stepġin) (genitive singular ստեպղնի)

stepġin (romanization)
ստեպղնի (genitive singular)

desc

Armenian: ստեպղին (stepġin), տապղին (tapġin)

From Ancient Greek σταφυλῖνος (staphulînos).

վայրի ստեպղին


մոշենի

head

մոշենի • (mošeni)

axm-noun

մոշենի • (mošeni)

Armenian: մոշենի (mošeni)

blackberry, dewberry, bramble, Rubus gen. et spp. (shrub)


մոշ

Armenian: մոշ (moš)

From Old Armenian *մոշ (*moš), attested in մոշավայրի (mošavayri), of uncertain origin. Possibly from earlier *mor-s- and related to մոր (mor, “blackberry”).

blackberry, dewberry, bramble, Rubus gen. et spp. (berry and shrub)


սպանախ

սպանախ • (spanax), instrumental singular սպանախով (spanaxov)

spanax (romanization)
spanaxov (romanization)

Armenian: սպանախ (spanax)

Ասպանախ· որ հ. շոմին ասէ, եւ ծմել այլ կու ասէ […]
Aspanax· or h. šomin asē, ew cmel ayl ku asē[…]
Spinach = In Armenian it is called շոմին (šomin) and also ծմել (cmel).

Սպաննախ· որ է շոմինն, որ է ծմելն․ յիշած է:
Spannax· or ē šominn, or ē cmeln; yišac ē:
Spinach = It is the շոմին (šomin), which is the ծմել (cmel). It has been mentioned.


ձաւար

desctree

Armenian: ձավար (javar)
Kurdish:
→ Northern Kurdish: savar
→ Central Kurdish: ساوار (sawar), ساوەر (sawer)
→ Turkish: zavar, zaval, zavır, zevar, zavara
→ Armenian: զավառ (zavaṙ) (Sivas)
→ Zazaki: savar

The origin is uncertain. Usually connected with the family of Proto-Indo-Iranian *yáwas (“barley; cereal, grain”), either as a common inheritance from Proto-Indo-European or a borrowing from Iranian.

cog

եւ զգարին ձաւար արա, եւ կարագով մնշեա, եւ լօշ ա՛ծ ի ներք, եւ տուր

13th century, Girkʻ Vastakocʻ [Geoponica] 305

ew zgarin jawar ara, ew karagov mnšea, ew lōš ác i nerkʻ, ew tur

եւ այլ, յետ վեց աւուր ձաւար գարի տուր

boiled and crushed wheat, barley or spelt


վազ

Armenian: վազ (vaz)

From Old Armenian վազ (vaz, “leap, jump, springing forward; run, running”). The basic sense is "something that has sprung forward, new shoot". Compare Russian побе́г (pobég) from бежа́ть (bežátʹ), English sprout (“to spring up; new growth on a plant”) for similar formations. The sense "shoot (of vine)" must have existed already in Old Armenian, from which Old Georgian ვაზი (vazi, “shoot”) was borrowed.

m+

[…] և կտրեց զխախողին վազն և կուժն լցեց գինով […] նուռն զթափսին այլ չէր լնուլ և վազն՝ զկուժն […]
[…] ew ktrecʻ zxaxoġin vazn ew kužn lcʻecʻ ginov […] nuṙn ztʻapʻsin ayl čʻēr lnul ew vazn, zkužn […]

12–13th century, Vardan Aygekcʻi, Žołovacʻoykʻ aṙakacʻ Vardanay [Collections of Fables of Vardan]


մարխ

marx (romanization)
մարխի (genitive singular)

Armenian: մարխ (marx)

Said to be from Persian مرخ (marx), but this is doubtful in view of the variant form մախր (maxr). Related to Northern Kurdish merx (“a variety of juniper”), Arabic مَرْخ (marḵ, “Leptadenia pyrotechnica”), Akkadian 𒎌 (MEŠ /miḫru/, “a fir tree”, “possibly Juniperus excelsa”), Ugaritic 𐎎𐎃𐎗 (mḫr, “a conifer”, only retained in a place-name). All possibly continuing Hurrian 𒈠𒄴𒊑 (ma-aḫ-ri /māḫri/, “juniper”). Compare also Lak мархъ (marq), Budukh мерх (merx, “birch”).

der

[…] եւ ապա ա՛ռ սեւ ձիւթ եւ կվենւոյ փայտի կամ մարխի սղոցուքով […]
[…]ew apa áṙ sew jiwtʻ ew kvenwoy pʻayti kam marxi sġocʻukʻov[…]

13th century, Girkʻ Vastakocʻ [Geoponica] 52

the resinous wood of this tree that ignites easily


մոշի

head

մոշի • (moši)

axm-noun

մոշի • (moši)

Armenian: մոշի (moši)


պատինճան

head

պատինճան • (patinčan)

axm-noun

պատինճան • (patinčan), genitive singular պատինճանի (patinčani)

patinčan (romanization)
patinčani (romanization)

desc

Armenian: բադրիջան (badriǰan), բադրջան (badrǰan), բադինջան (badinǰan), բադիրջան (badirǰan), բադումջան (badumǰan), բալդըրջան (baldərǰan), պաթլիջան (patʻliǰan), պատըլճան (patəlčan), պատըրջան (patərǰan), պատիծան (patican), պատիճան (patičan), պատինճան (patinčan), պատնճան (patnčan), պատնչան (patnčʻan), պատնջան (patnǰan), պատրիչան (patričʻan), պատրջամ (patrǰam), պորինջան (porinǰan), փաթլիջան (pʻatʻliǰan)

bor

Arabic بَاذِنْجَان (bāḏinjān)

Solanum melongena
Solanum melongena#Translingual

eggplant, aubergine (fruit of Solanum melongena)


երնջնակ

head

երնջնակ • (ernǰnak)

Armenian: երնջնակ (ernǰnak)

The origin is uncertain.
Ačaṙyan considers accidental the similarity with synonymous Ancient Greek ἠρύγγιον (ērúngion, diminutive), ἤρυγγος (ḗrungos), and derives երնջ(ն)ակ (ernǰ(n)ak) from երինջ (erinǰ, “heifer, young cow”), typologically comparing synonymous Turkish boğa dikeni (literally “bull thorn”), Middle Armenian ըղտու խնծոր (əġtu xncor, literally “camel's apple”) and especially Mingrelian გინიში ჯონჯღო (giniši ǯonǯɣo), გინიშ ჯღონჯღო (giniš ǯɣonǯɣo). The latter contains გინი (gini), გენი (geni, “heifer”) and is synonymous with Georgian ღიჭა (ɣič̣a, “Sonchus”). Martirosyan adds to the comparison Ancient Greek ἐρίφιον (eríphion, “Rubus agrestis”), a diminutive of ἔριφος (ériphos, “kid”).
A borrowing from Ancient Greek ἠρύγγιον (ērúngion) is unlikely, because the plant is common in Armenia and is relatively widespread in the dialects. Al-Biruni relates that field eryngo is imported from Armenia and used as food.
The synonymous Ottoman Turkish էրինճէ (erince) found only in Pōzačean's dictionary is an Armenian borrowing.
Note the Arabic transliterations أُورِنْجِيُون (ʔūrinjiyūn), هُورِنْجِيُون (hūrinjiyūn) of Ancient Greek ἠρύγγιον (ērúngion) in Al-Biruni.

cog

გინიში ჯონჯღო

Երնջան· ղատին վերայ, ղուրսանաթ։
Ernǰan· ġatin veray, ġursanatʻ.

Ղարսանաթ· Իպն ասէ թէ այսոր թ. Իպրահիմ տիքէնի ասէ․ եւ ցեղ ու ցեղ կու լինի․ եւ որոյ ծաղիկն սպիտակ է, այնոր՝ ըղտու խնծոր կասեն․ եւ տերեւն տափակ կու լինի․ եւ հ. երնջան կասեն […]
Ġarsanatʻ· Ipn asē tʻē aysor tʻ. Iprahim tikʻēni asē; ew cʻeġ u cʻeġ ku lini; ew oroy caġikn spitak ē, aynor, əġtu xncor kasen; ew terewn tapʻak ku lini; ew h. ernǰan kasen[…]
Ġarsanatʻ = Ipn says that Turks call it Iprahim tikʻēni. It has many varieties. The one with a white flower is called [among Armenians] əġtu xncor [camel's apple]. Its leaves are flat. Armenians call it ernǰan.

Երնճանին տակին՝ ճինտիանէ կու ասեն։
Ernčanin takin, čintianē ku asen.

Ջանջիւն· երնջնակի տակ։
J̌anǰiwn· ernǰnaki tak.
J̌anǰiwn = The root of ernǰnak.

17th century, Eremia Mełrecʻi, Baṙgirkʻ hayocʻ [Armenian Dictionary] Ջ.17

երիգիոն (var. երնգիոն, երնիգոն)· երընջնան եւ զումնոն (var. երնջնան եւ գոմնոն, երննջան, երնջնան, երընջնան)
erigion (var. erngion, ernigon)· erənǰnan ew zumnon (var. ernǰnan ew gomnon, ernnǰan, ernǰnan, erənǰnan)
erigion [= Ancient Greek ἠρύγγιον (ērúngion)] = erənǰnan and zumnon

6th–12th? centuries, Baṙkʻ Gałianosi [The Greek–Armenian Dictionary to Galen]

ջանդիան· երնջնանի տակն (var. տակ)
ǰandian· ernǰnani takn (var. tak)
ǰandian [= Arabic جَنْطِيَانَا (janṭiyānā)] = root of the yellow-flowered gentian


մասուր

head

մասուր • (masur)

desctree

Armenian: մասուր (masur)
→ Northern Kurdish: masûr
→ Pontic Greek: μασούρα (masoúra), μασσούρι (massoúri)
→ Zazaki: masûr

The origin is unknown. Compare Persian نسرین (nasrin, “dog rose”).

unk

unknown

մասրի կուտ

10th–13th centuries, Gagik-Hetʻumyan bžškaran [The Gagik–Hetoumian Medical Book]

Յուլէխ ըլ քալպ․ որ է հ. մասուրն, եւ թ. իթ պուռնի կասէ․
Yulēx əl kʻalp; or ē h. masurn, ew tʻ. itʻ puṙni kasē;
Yulēx əl kʻalp = Is in Armenian masur, and in Turkish it is called itʻ puṙni.

dog rose, Rosa canina (the plant and especially its fruit – the rosehip)


քուռաթ

head

քուռաթ • (kʻuṙatʻ) (genitive singular քուռաթի or քուռթի)

kʻuṙatʻ (romanization)
քուռաթի (genitive singular)
քուռթի (genitive singular)

Armenian: քուռաթ (kʻuṙatʻ)

Armenian:

Literary: քուռաթ (kʻuṙatʻ)

Dialectal: քուռութ (kʻuṙutʻ) — Svedia

Allium ampeloprasum
Allium ampeloprasum#Translingual

Allium porrum
Allium porrum#Translingual

leek, Allium ampeloprasum (syn. Allium porrum)


դամոն

դամոն • (damon) (genitive singular դամոնի)

damon (romanization)
դամոնի (genitive singular)

Armenian: դամոն (damon)

Of the same origin as dialectal դամբուլ (dambul). See it for more.

damson, damson plum, Prunus insititia (tree)


պալուտ

պալուտ • (palut)

Armenian: բալուտ (balut)

From Arabic بَلُّوط (ballūṭ) or Persian بلوط (balut).

[…] եւ ասած է, թէ իր փոխանն պալուտն է, եւ կամ խառնուպն։
[…]ew asac ē, tʻē ir pʻoxann palutn ē, ew kam xaṙnupn.

[…] եփէ, զպալուտն քացխով դրջէ եւ տապկէ […]
[…]epʻē, zpalutn kʻacʻxov drǰē ew tapkē[…]

1466 – 1469, Amirdovlatʻ Amasiacʻi, Ogut bžškutʻean [The Benefits of Medicine]


նեխուր

նեխուր • (nexur)

→ Armenian: նեխուր (nexur) (learned)

desctree

→ Georgian: ნიახური (niaxuri)
→ Bats: ნიახურ (niaxur)
→ Laz: ნიახური (niaxuri)
→ Svan: ნიახურ (niaxur)

From Old Armenian լախուր (laxur). For the ն (n) ~ լ (l) alternation compare նապաստակ (napastak) → dialectal լապստակ (lapstak).


ռազիան

head

ռազիան • (ṙazian)

→ Armenian: ռազիան (ṙazian)

Foeniculum vulgare
Foeniculum vulgare#Translingual


կարոս

կարոս • (karos) (genitive singular կարոսի)

karos (romanization)
կարոսի (genitive singular)

Armenian: կարոս (karos)

The oldest form is կարաւս (karaws), from Persian کرفس (karafs).


տոլի

desc

Armenian: դիլլա (dilla), դիլի (dili), տո̈ւլլա̈ (tüllä)

Kurdish: (supposedly from a by-form *տըլի (*təli))

→ Northern Kurdish: tirî (“grapes”)

→ Central Kurdish: تِرێ (tirê)

From Arabic دَوَالِي (dawālī), plural construct state of دَالِيَة (dāliya, “vine; varix”) or from its Classical Syriac cognate ܕܠܝ (dālī, “vine; varicose vein”). Compare also Old Armenian դոյլ (doyl, “pail, bucket”), which ultimately may be from the same Semitic root.
Has also been compared to Udi тӏул (ṭul, “grape”), Urartian 𒄑𒌌𒁲 (GIŠ.ul-di /uldi, ulde, uduli/, “vineyard”), Akkadian 𒄑𒆜𒆳 (/tillatu/, “vine”).


պալատուր

head

պալատուր • (palatur)

desc

→ Armenian: բալատուր (balatur), պալատուր (palatur)

From Persian بلادور (balâdur), on which see Arabic بَلاذُر (balāḏur).

Եւ թէ պտուղ է, որպէս ղաղուլէն, եւ ղարանֆուլն, եւ պալատուրն , եւ որ սոցին է նման է, լման հասնի, եւ ցեղ մըն այլ չի փոխի․ յայն ժամն ժողվէ։

Ew tʻē ptuġ ē, orpēs ġaġulēn, ew ġaranfuln, ew palaturn , ew or socʻin ē nman ē, lman hasni, ew cʻeġ mən ayl čʻi pʻoxi; yayn žamn žoġvē.

Անկարտիայ· որ է պալատուրն․ եւ ինք հոռոմերէն է․ եւ յիշած է ի վերայ պէին իւր համարն։
Ankartiay· or ē palaturn; ew inkʻ hoṙomerēn ē; ew yišac ē i veray pēin iwr hamarn.

Ankartiay: It is the palatur. It is in Greek. It is mentioned under the letter P under its own number.

Semecarpus anacardium
Semecarpus anacardium#Translingual


փշատ

head

փշատ • (pʻšat)

desctree

Armenian: փշատ (pʻšat)
→ Turkish: pışat
→ Georgian: ფშატი (pšaṭi)
→ Russian: пшат (pšat) (Transcaucasia)

Traditionally considered a derivative of փուշ (pʻuš, “thorn, prickle”), because oleaster is thorny. But Mkrtchyan considers this a folk etymology and derives փշատ (pʻšat) from an unattested Iranian descendant of Proto-Iranian *paiš- (“to crush, grind”), whence Avestan 𐬞𐬌𐬱𐬀𐬧𐬙- (pišaṇt-, “crushing, bruising”), Middle Persian [Book Pahlavi needed] (pst /pist/, “browned flour”), Persian پست (pest, “flour, meal; browned flour”), ultimately from Proto-Indo-European *peys- (“to grind, crush”), because oleaster fruits are used for making sweet flour.

der

Elaeagnus angustifolia
Elaeagnus angustifolia#Translingual

fruit of oleaster, Elaeagnus angustifolia


ուպան

head

ուպան • (upan)

The origin is unknown. Perhaps a shortening of Ancient Greek ὀποπάναξ (opopánax).

unk

unknown

Քաղբան = բարկժատ, ուպանի խիժ։
Kʻałban = barkžat, upani xiž.
χαλβάνη (khalbánē) = barkžat, gum of upan

Անգուտան եւ բառզդ = ուպանի տակ։
Angutan ew baṙzd = upani tak.
أَنْجُدَان (ʔanjudān, “asafoetida”) and بَارْزَد (bārzad, “galbanum”) = root of the upan

9th or 10th century, with changes and additions in later centuries, Tʻargmanutʻiwn dełocʻ zor əntrel en imastasērkʻn ew kargeal yayl lezuacʻ [A Medieval Arabic–Armenian Botanical Dictionary]

Ուպան․ որ է անկուժատն․ յշծ իր համարն։
Upan; or ē ankužatn; yšc ir hamarn.
Upan = Is the asafoetida. It is mentioned under its number.

Ուպան, որ է անկուժատն, որ է անկուզակն։
Upan, or ē ankužatn, or ē ankuzakn.
Upan = Is the asafoetida, which is the ankuzak.

1614 – 1622, Asar Sebastacʻi, Girkʻ bžškakan arhesti [Book of Medical Art]

Ferula assa-foetida
Ferula assa-foetida#Translingual

a plant whose root produces a resinous gum: laserwort, Laserpitium or Ferula assa-foetida or Ferula galbaniflua or Opopanax chironium; and its resinous gum, respectively: laser or asafoetida or galbanum or opopanax


պատրանճպուէ

head

պատրանճպուէ • (patrančpuē)

Borrowed from an Arabicized form of Persian بادرنگبویه (bâdrangbuye). See Arabic بَاذَرُوج (bāḏarūj).

cog

Arabic بَاذَرُوج (bāḏarūj)

Melissa officinalis
Melissa officinalis#Translingual


շոմին

head

շոմին • (šomin)

From Classical Persian شومین (šomīn, “spinach”).

bor

ասփանախ = շոմին
aspʻanax = šomin
إِسْفَانَاخ (ʔisfānāḵ) = spinach

Spinacia oleracea
Spinacia oleracea#Translingual


զկեռ

head

զկեռ • (zkeṙ)

Armenian: զկեռ (zkeṙ)

The origin is unknown. Possibly connected with the synonymous words in West Asian languages: Arabic زُعْرُور (zuʕrūr) or زَعْرُور (zaʕrūr); Georgian ზღმარტლი (zɣmarṭli) and its Kartvelian cognates; Persian ازگیل (azgil)

unk

unknown

Երկրորդ՝ զի պըտուղք փշոցն կապեն զփորն․ որպէս սինծն եւ զըկեռն […]
Erkrord, zi pətuġkʻ pʻšocʻn kapen zpʻorn; orpēs sincn ew zəkeṙn[…]

14th century, Grigor Tatʻewacʻi, Girkʻ kʻarozutʻean or kočʻi Jmeṙan hator [Sermons, Winter Part] 84

սնիք = զկեռն (var. ղկեռն)։
snikʻ = zkeṙn (var. łkeṙn).
إِسْكِدُنْيَا (ʔiskidunyā) (?) = zkeṙ

մեսպելոն (vars. մեսփեղոն, մեսպեղոն, մեապեղոն) = սգեռ (var. ագեռ)։
mespelon (vars. mespʻełon, mespełon, meapełon) = sgeṙ (var. ageṙ).
μέσπιλον (méspilon) = sgeṙ


ալաժահր

head

ալաժահր • (alažahr)

Armenian: ալաժահրի (alažahri)

From Ottoman Turkish آلاجهری (ala cehri).

[…] զտօրունն եւ զլեղակն յիրար խառնեն, այս ինքն՝ զսեաւն եւ զկարմիրն, ծնանի լու(ր)ջ, իսկ յորժամ յալաժահրն ձգեն, որ Է դեղին, կանչի, եւ նիւթն բնական սպիտակ լինի […]
[…]ztōrunn ew zleġakn yirar xaṙnen, ays inkʻn, zseawn ew zkarmirn, cnani lu(r)ǰ, isk yoržam yalažahrn jgen, or Ē deġin, kančʻi, ew niwtʻn bnakan spitak lini[…]

14th–15th centuries, Mattʻēos J̌ułayecʻi, Meknutʻiwn Vecʻōrēicʻ [Commentary on Hexaemeron]

a kind of buckthorn berry that is used as a yellow dye


բռինչ

բռինչ • (bṙinčʻ)

Armenian: բռինչ (bṙinčʻ)

Of unknown immediate and ultimate origin, but related to Old Georgian ბრინჯი (brinǯi, “Celtis”) and Kashmiri برِٛمِج (brimij, “Celtis caucasica”).

unk

unknown

cog

նաբակ, կալալ, կալկալ, քօնար = բռինչն (vars. բռինչի, բղինչն, բռիչն)։
nabak, kalal, kalkal, kʻōnar = bṙinčʻn (vars. bṙinčʻi, błinčʻn, bṙičʻn).
نَبَق (nabaq), قَيْقَب (qayqab) (?), کنار (konâr) = bṙinčʻ

նփըղ (vars. նփկըն, նըփկն) = բռինչ
npʻəġ (vars. npʻkən, nəpʻkn) = bṙinčʻ
نَبْق (nabq) = bṙinčʻ

hackberry, the fruit of the nettle tree (Celtis spp.)


զրիշկ

head

զրիշկ • (zrišk)

desc

Armenian: զրիշկ (zrišk), զիրիշք (ziriškʻ)

Անպարպարիս․ որ է զրիշկն, եւ հ. ծոր, կարպարիսա ասեն․ յիշած է ի վերայ պէին, Աստուծով։
Anparparis; or ē zriškn, ew h. cor, karparisa asen; yišac ē i veray pēin, Astucov.
Anparparis = Is the zrišk. In Armenian it is called cor, karparisa. It is mentioned under p, godspeed.

Berberis vulgaris
Berberis vulgaris#Translingual


կոծոխուր

head

կոծոխուր • (kocoxur)

Armenian: կծոխուր (kcoxur)

Կոծուխոռ․ ծոր․ յիշած է:
Kocuxoṙ; cor; yišac ē:
Kocuxoṙ = Is the cor. It is mentioned.

Պէրպէրիս, որ է ծորն, որ է կծօխուրն։
Pērpēris, or ē corn, or ē kcōxurn.

Pērpēris, which is the cor, which is the kcōxur․

common barberry, Berberis vulgaris (plant and berry)


ծոր

Armenian: ծոր (cor)

The origin is unknown. Compare dialectal Georgian წორო (c̣oro), მწორო (mc̣oro, “rowan”). For the semantics see the correspondence in սին (sin).

unk

unknown

աղա եւ մաղէ, և տուր մուզ ծորի ջրով կամ նռան

1184, Mxitʻar Heracʻi, J̌ermancʻ mxitʻarutʻiwn [Relief of Fevers]

aġa ew maġē, ew tur muz cori ǰrov kam nṙan

1478 – 1492, Amirdovlatʻ Amasiacʻi, Angitacʻ anpēt [Useless for Ignoramuses]


յունապ

head

յունապ • (yunap)

Armenian: ունաբ (unab)

Ziziphus jujuba
Ziziphus jujuba#Translingual


անիսոն

Armenian: անիսոն (anison)

Առ լոք ընտրած, և տորուն, և անիսոն […]
Aṙ lokʻ əntrac, ew torun, ew anison[…]

Այլ դեղ որ օգտէ այդ ջերմանտ՝ երբ եփած լինի նիւթն․ ա՛ռ նանխուայ տասն դրամ․ անիսոն, եւ քարաւէ եօթն եօթն դրամ․ դարապղպեղ երեք դրամ․ զանճապիլ չորս դրամ․ անգուժատ հինգ դրամ․ սումպուլ տասն դրամ․ զայս զամէնս աղա եւ մաղէ․ եւ յիստկած մեղրով շաղւէ․ եւ տուր երկու դրամ եւ կէս ռազիանի եւ կարօսի ջրով. բայց ՚ի նոպայի օրն մի՛ տաս։

Ayl deġ or ōgtē ayd ǰermant, erb epʻac lini niwtʻn; áṙ nanxuay tasn dram; anison, ew kʻarawē eōtʻn eōtʻn dram; darapġpeġ erekʻ dram; zančapil čʻors dram; angužat hing dram; sumpul tasn dram; zays zamēns aġa ew maġē; ew yistkac meġrov šaġwē; ew tur erku dram ew kēs ṙaziani ew karōsi ǰrov. baycʻ ’i nopayi ōrn mí tas.

Pimpinella anisum
Pimpinella anisum#Translingual

anise, Pimpinella anisum (plant and seed)


ժուռ

ժուռ • (žuṙ)

An Iranian borrowing: compare Northern Kurdish jûr, cûr, Central Kurdish ژێڵ (jêll), ھاڵەژێر (hallejêr, “grapevine blossom”) and Persian غوره (ğure, “unripe grapes, sour grapes”).


պոպոկ

desctree

Armenian: պոպոկ (popok), պոպոք (popokʻ), պպուկ (ppuk)
→ Turkish: babik, bobik, bobuk

Reduplication of *պոկ (*pok), of unknown origin, continued in the dialects as պոկ (pok, “onion shoot”), պոկել (pokel, “to pull out, tear out; to pluck”).

unk

unknown

Ա՛ռ զընկուզին զպոպոկն որ հագուցեալ լինի, եւ ծեծէ եւ զջուրն քամէ

Bžskaran [Various medical works from different centuries cited by dictionaries]

Áṙ zənkuzin zpopokn or hagucʻeal lini, ew cecē ew zǰurn kʻamē


ժոխ

desctree

Armenian: ժոխ (žox)
→? Laz: ზოღი (zoği, “blackberry”)
→? Turkish: c'ox (Hamshen), söh (Van)

From Old Armenian *ժող- (*žoł-), reflected also in ժողվենի (žoġveni). Likely related to Middle Georgian ჟოლო (žolo, “raspberry”). The ultimate origin is uncertain.

cog

թթու ժոխ եւ կաղամբ եփած ոսբօմ եւ կորեկ սմինտր եփած եւ ի ներքu քացախ

tʻtʻu žox ew kaġamb epʻac osbōm ew korek smintr epʻac ew i nerkʻu kʻacʻax

a kind of fruit, perhaps gooseberry or raspberry


խորբալ

From Middle Georgian ხორბალი (xorbali). Doublet of Old Armenian խորբար (xorbar).

Եւ անմոռաց երդմամբ կնքեաց մուրհակ Հայոց աշխարհիս՝ համարձակ ունել զքրիստոնէութիւնն, եւ վաճառեաց նոցա զհաւատս նոցա՝ յամենայն տանէ առեալ Դ. դրամ եւ Գ. մոդ խորբալ (var. խրբալ), եւ ձիատաւպրակ մի եւ պարան մի մազէ, եւ ձեռնարար մի։
Ew anmoṙacʻ erdmamb knkʻeacʻ murhak Hayocʻ ašxarhis, hamarjak unel zkʻristonēutʻiwnn, ew vačaṙeacʻ nocʻa zhawats nocʻa, yamenayn tanē aṙeal D. dram ew G. mod xorbal (var. xrbal), ew jiatawprak mi ew paran mi mazē, ew jeṙnarar mi.

12th century, Samuēl Anecʻi, Hawakʻmunkʻ i grocʻ patmagracʻ [Chronology]

[…] զի տայցեն խարաճ ամենայն երդ՝ դրամս դ՟, և երիս մոդ խորբալ և ձիատաւպրակ մի և պարան եւ ձեռնարար մի։
[…]zi taycʻen xarač amenayn erd, drams d., ew eris mod xorbal ew jiatawprak mi ew paran ew jeṙnarar mi.

early 13th century, Mxitʻar Anecʻi, Patmutʻiwn [History]

[…] յամենայն տանէ առեալ չորս դրամ եւ երեք մոթ խորբալ, որ է ցորեան, եւ ձիատոպրակ մի […]
[…]yamenayn tanē aṙeal čʻors dram ew erekʻ motʻ xorbal, or ē cʻorean, ew jiatoprak mi[…]

13th century, Kirakos Ganjakecʻi, Patmutʻiwn Hayocʻ [History of the Armenians]


խարպիզակ

Armenian: խարբիզակ (xarbizak)

From Old Armenian *խարբիզակ (*xarbizak) and *խարբուզակ (*xarbuzak), borrowed from Middle Iranian. See Persian خربزه (xarboze) for more.

Իսկ զտուեալն ի նոցանէ մի՛ կերիցեն՝ զհաց, զպանիր, զմիս, զխաւարտ, զխաղող, զգինի, բայց յայնցանէ, որ կտեւովն են՝ ընգույզ, նուռնն, խարբզակ (var. խարպզակ, խարբուզակ) և այլք այսպիսիք, եւ այնոքիկ, որ ի պէտս մարմնոյ բժշկութեան վարեն, բայց ի թիրակեաց, եւս պիղծ դեղոց։
Isk ztuealn i nocʻanē mí kericʻen, zhacʻ, zpanir, zmis, zxawart, zxaġoġ, zgini, baycʻ yayncʻanē, or ktewovn en, ənguyz, nuṙnn, xarbzak (var. xarpzak, xarbuzak) ew aylkʻ ayspisikʻ, ew aynokʻik, or i pēts marmnoy bžškutʻean varen, baycʻ i tʻirakeacʻ, ews piġc deġocʻ.

c. 1130, Dawitʻ Ganjakecʻi, Xratkʻ kanonakankʻ [Canonical advice] 10

Translation by C.J.F. Dowsett
One shall not eat anything given by them [the infidels] — bread, cheese, meat, vegetables, grapes, and wine — except for those [fruits] which are in shells [or rinds] : walnuts, pomegranates, and melons, etc., and those things which are used to heal the body, apart from theriaca and other filthy drugs.

եւ տուր կերակուր՝ զոր յառաջդ ասացաք․ եւ տուր միրգ՝ քաղցր նուռն, եւ բարունակի մեծապտուղ խաղող, եւ յերկայն հասած խարբզակ, որ է սեխ, որ չլինի քաղցր
ew tur kerakur, zor yaṙaǰd asacʻakʻ; ew tur mirg, kʻaġcʻr nuṙn, ew barunaki mecaptuġ xaġoġ, ew yerkayn hasac xarbzak, or ē sex, or čʻlini kʻaġcʻr
Translation by Ernst Seidel

1184, Mxitʻar Heracʻi, J̌ermancʻ mxitʻarutʻiwn [Relief of Fevers] 40

Als Kost verabreiche das oben Erwähnte, sowie von Obst die süße Granate, die großbeerige Traube des Weinstockes und die reife, länglich gezogene Charpzag, d. h. Melone, die nicht süß ist

[…] եւ այլ որ լինի քան զ[ը]նկոյզ, և այլ է որ լինի քան զխարպիզակ […]
[…]ew ayl or lini kʻan z[ə]nkoyz, ew ayl ē or lini kʻan zxarpizak[…]

13th century, Grigoris, Kʻnnutʻiwn bnutʻean mardoy ew norin cʻawocʻ [Study of the nature of man and his ailments]

Այսաւր եկն առ մեզ ստացող սորա՝ Արղունն, եւ Աստուածատուր երէց զկնի եւ եբեր մեզ խարպզակ՝ նոր եւ քաղցր։ Տացէ Տէր Աստուած զԻւր պտուղն անո[ւ]շ սոցա․ ամէն։
Aysawr ekn aṙ mez stacʻoġ sora, Arġunn, ew Astuacatur erēcʻ zkni ew eber mez xarpzak, nor ew kʻaġcʻr. Tacʻē Tēr Astuac zIwr ptuġn ano[w]š socʻa; amēn.
Today came to us the recepients of this [manuscript], Arġun and priest Astuacatur, and brought us a melon, new and fresh. May God give His sweet fruit to these, amen.

1303, Mkrtičʻ kʻahanay, Colophon (A manuscript written in Karbi)

Առաջին՝ որպէս թէ ոք ունիցի մեծ խնծոր կամ խարպիզակ, եւ կամիցի զնա բոլոր կլանել, վնասէ զնա. բայց թէ կըտրատէ մասն եւ կերիցէ՝ ոչ ինչ վնասեսցէ։

14th century, Grigor Tatʻewacʻi, Girkʻ kʻarozutʻean or kočʻi Amaṙan hator [Sermons, Summer Part]

Aṙaǰin, orpēs tʻē okʻ unicʻi mec xncor kam xarpizak, ew kamicʻi zna bolor klanel, vnasē zna. baycʻ tʻē kətratē masn ew kericʻē, očʻ inčʻ vnasescʻē.

Սեխ· խարպիզակ, կամ բթեղ, կամ կլոր, կամ դուկլակ։
Sex· xarpizak, kam btʻeġ, kam klor, kam duklak.

17th century, Eremia Mełrecʻi, Baṙgirkʻ hayocʻ [Armenian Dictionary] Ս.138


ամպաճ

head

ամպաճ • (ampač)

From Arabic أَنْبَج (ʔanbaj), عَنْبَة (ʕanba).


բարձուենեկ

բարձուենեկ • (barjuenek)

Armenian: բացմենակ (bacʻmenak) (see it for more dialectal forms)

desc

→ Armenian: բարձվենյակ (barjvenyak) (learned)

→ Georgian: ფარსმანდუკი (parsmanduḳi), ბარცმანუკი (barcmanuḳi), ბარცუნუკი (barcunuḳi), ფარსმანლეკი (parsmanleḳi)

The origin is unknown. Compare Persian بلنجاسپ (balanjâsp) and its alternative forms.

unk

unknown

աբրիոտինոյ (var. աբրիոդինոյ, աբրոդինոն, աբրոտինոն, աբրոտիմոն) = բարձւենի (var. բարձուենեակ, բար[ձ]ուենակ, բարձվենեկ, բրձուենեակ, բարձվինէկ, բարձուվենեկն, սոնիճ)
abriotinoy (var. abriodinoy, abrodinon, abrotinon, abrotimon) = barjweni (var. barjueneak, bar[j]uenak, barjvenek, brjueneak, barjvinēk, barjuvenekn, sonič)
ἀβρότονον (abrótonon) = artemisia

6th–12th? centuries, Baṙkʻ Gałianosi [The Greek–Armenian Dictionary to Galen]

կէսում (var. կեսում) = բարձուվենիկ (var. բացուենեկ)
kēsum (var. kesum) = barjuvenik (var. bacʻuenek)
قَيْسُوم (qaysūm) = artemisia

բրջնաս = դեղին բարձենիկ (var. բարմէնէկն, բարծենիկ, բարծենեկ, բրձենեկ, բարձենեկ)
brǰnas = dełin barjenik (var. barmēnēkn, barcenik, barcenek, brjenek, barjenek)
Arabic بِرِنْجَاسَف (birinjāsaf) = yellow artemisia

9th or 10th century, with changes and additions in later centuries, Tʻargmanutʻiwn dełocʻ zor əntrel en imastasērkʻn ew kargeal yayl lezuacʻ [A Medieval Arabic–Armenian Botanical Dictionary]

Այլ ա՛ռ բաբունիճ, եւ թուրք եղեւին, որ է բարձուենեկ, եւ ջրով եփէ աղէկ […]
Ayl áṙ babunič, ew tʻurkʻ eġewin, or ē barjuenek, ew ǰrov epʻē aġēk[…]
Translation by Ernst Seidel
Item: Nimm Kamille und türkischen Beifuß, d. h. Artemisia (Abrotanum? Santonica?) und koche diese tüchtig mit Wasser […]

1184, Mxitʻar Heracʻi, J̌ermancʻ mxitʻarutʻiwn [Relief of Fevers] 45

Բարձուենեկ· որ է ղայսումն, որ թ. զայս խոտս ղուան չիչակի անուանէ, եւ հռ. այիոտանա ասէ․ եւինքն յիշած է իւր համարն ի վերայ ղատին։
Barjuenek· or ē ġaysumn, or tʻ. zays xots ġuan čʻičʻaki anuanē, ew hṙ. ayiotana asē; ewinkʻn yišac ē iwr hamarn i veray ġatin.
Barjuenek is the ġaysum (قَيْسُوم (qaysūm)), the Turks call this plant ġuan čʻičʻaki (zivan çiçeği), and the Romans ayiotana (ἀβρότονον (abrótonon)). It is mentioned under its number under «ġ».

Artemisia abrotanum
Artemisia abrotanum#Translingual

Artemisia vulgaris
Artemisia vulgaris#Translingual

some Artemisia spp., such as Artemisia abrotanum and Artemisia vulgaris


ճապուռ

head

ճապուռ • (čapuṙ)

Unknown. Ačaṙean compares to Proto-Slavic *čǫbьrъ. Note also Mingrelian ჭაფურია (č̣apuria), Laz ჭაფურია (ç̌apuria).

unk

Unknown

Եթէ ոք առնու զճապուռն եւ լեսէ, եւ շող ջուր ածէ ի վերայ, եւ ի տունն ցանէ՝ լուն սատակի առ հասարակ։

13th century, Girkʻ Vastakocʻ [Geoponica] 106

Etʻē okʻ aṙnu zčapuṙn ew lesē, ew šoġ ǰur acē i veray, ew i tunn cʻanē, lun sataki aṙ hasarak.

սիւեղու (var. սիղեսու, սիսեզու, սիսեղու, սէզեխ, սեղեխի) = ճապուռ կամ ոփոտ (var. ոփոփ, ոփսա)
siwełu (var. siłesu, sisezu, sisełu, sēzex, sełexi) = čapuṙ kam opʻot (var. opʻopʻ, opʻsa)
siweġu (?) = čapuṙ or opʻot (?)

Ճաղտէ, որ է ճապուռն։
Čaġtē, or ē čapuṙn.
Čaġte (?) = čapuṙ.

1614 – 1622, Asar Sebastacʻi, Girkʻ bžškakan arhesti [Book of Medical Art]

Քրմանի չաման, որ է ճապուռն։
Kʻrmani čʻaman, or ē čapuṙn.
Kerman's cumin = čapuṙ.

a kind of plant, usually identified with caraway, Carum carvi