ჶოტა

ჶოტა • (foťa) (plural ჶოტაფე, Latin spelling foťa)

და-ჩქიმიქ ონდღენერი გჲარი ჶოტაზ მელაკორუმზ დო ნაპირიშა იღასენ

My sister packs her lunch in an apron and takes it to the workplace

da-çkimik ondğeneri gyari foťaz melaǩorumz do nap̌irişa iğasen

(dialectal, Jigetore, Ortaalan, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala) clothing that women tie in front of them while doing gardening or housework : apron, waistcloth

აჲშექ დუდის ჶოტა დელინკორამს
ayşek dudis foťa delinǩorams
Aisha is tying a headscarf to her head

ვიტოხუთ-ვიტვაშ წანერ ბოზოფე მეტაკსიშ ჶოტა თიზ მოთჶალერ ფუქურონ ბასმაშ ჶორკა დოლოქუნერ დო კუჩხეს წუღა მოდვალერ გულუნან.
viťoxut-viťvaş ǯaner bozope meťaǩsiş foťa tiz motfaler pukuron basmaş forǩa dolokuner do ǩuçxes ǯuğa modvaler gulunan.
The girls of fifteen to sixteen go around with their heads covered with a silk headscarf, dressed in a flowered calico ჶორკა (forǩa), and wearing shoes.

(dialectal, Jigetore, Vitse) (woman's) headscarf


კოდაგრესტა

head

კოდაგრესტა • (ǩodagresťa) (Latin spelling ǩodagresťa)

/kʼɔdɑˈɡɾɛstʼɑ/

კო‧და‧გრეს‧ტა

From კოდა (ǩoda, “wall”) + გრესტა (gresťa, “stone for baking bread”).

af

ნოღა კოდაგრესტათე ჯარი ჭუმან

In town, they bake the bread in the oven


მკორიდა

head

მკორიდა • (mǩorida) (Latin spelling mǩorida)

mǩorida (romanization)
კორიდა (alternative)

/m̥kʼɔˈɾidɑ/

From Pontic Greek *κὀριδα (*kὀrida), a by-form of κορίδιν (korídin).

მკორიდაფე ოხროცქინუ შენი ნჭამი ნუფურინარე

mǩoridape oxroʒkinu şeni nç̌ami nupurinare


ოღურინამს

ოღურინამს • (oğurinams) (Latin spelling oğurinams)

oğurinams (romanization)
ოღურინაჲ (alternative)
ოღურინაფს (alternative)

From ო- (o-, “version marker”) + ღურ- (ğur-, “to die”) + -ინ- (-in-, “interfix that creates transitive verbs from intransitive verbs”) + -ამ (-am, “imperfective aspect”) + -ს (-s, “third person singular present tense marker”).

af

ჰემუზ მთუგიში ნჭამი მეფჩარე დო ბოღუინარე

hemuz mtugişi nç̌ami mepçare do boğuinare

(used for humans only) to kill, to murder


ღურუნ

კოჩი ღურუნ. ხოლო ზიგარა შუჲ

ამ ორაზ ჯუმალობა დოღუუ


ი-

ი- (i-) + ბონ- (bon-, “to wash”) → იბონამს (ibonams, “to wash oneself”)

Action for one’s own benefit (reflexive verb marker)

ი- (i-) + ჭკომ- (ç̌ǩom-, “to eat”) → იჭკომენ (iç̌ǩomen, “to be edible”)

ი- (i-) + ბგარ- (bgar-, “to cry”) → იბგარს (ibgars, “to cry”)

ი- (i-) + მტ- (mť-, “to escape”) → იმტენ (imťen, “to escape”)

ი- (i-) + ნჯირ- (ncir-, “to sleep”) → ინჯირს (incirs, “to sleep”)

ი- (i-) + çalışmak → იჩალიშამს (içalişams, “to work”)

ი- (i-) + telefon → ითელეჶონამს (itelefonams, “to call”)

derivational prefix forming verbs from loan words

1st and 2nd person version of the version marker უ-


უ-

From Proto-Kartvelian *u- (“derivational affix of participles”). Compare Georgian უ- (u-), Mingrelian უ- (u-) and Svan უ- (u-).

inh

უტახერი ქჶა დუვარი ვაჯიდვენ

მაქვალი უტახუ ოცხონეშა ქჲოტკოჩუ

She threw the egg on the roof without breaking it


უ-

u- (alternative)
u- (romanization)
ი- (alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *u-. Cognate with Georgian უ- (u-), Mingrelian უ- (u-), Svan ო- (o-).

უ- (u-) + ბონ- (bon-, “to wash”) → უბონამს (ubonams, “he washes another person”)

action taken for the benefit of determined other person(s), action taken for the damage of determined other person(s), action taken instead of determined other person, action taken for an object belonging to determined other person

უ- (u-) + ჭკომ- (ç̌ǩom-, “to eat”) → უჭკომუნ (uç̌ǩomun, “it happened to him to eat”)

უ- (u-) + ჩქინ- (çkin-, “to know”) → უჩქინ (uçkin, “he knows”)

უ- (u-) + ლ- (l-, “to go”) → ულუნ (ulun, “he goes”)


ბაქლავა

head

ბაქლავა • (baklava) (Latin spelling baklava)

baklava (romanization)
ბაკლავა (alternative)

ალი ნადგენ დო არ ტეფსი ბაქლავა ა ფიჩვაზ იმხოზ

ali nadgen do ar ťepsi baklava a piçvaz imxoz


წიპილი

წიპილი • (ǯip̌ili) (Latin spelling ǯip̌ili)

ǯip̌ili (romanization)
პულინა (alternative)
წიპულინა (alternative)

Probably related to წიპი (ǯip̌i, “alevin, young fish”). Akin to Georgian წიპწიპა (c̣iṗc̣iṗa), Imeretian and Rachan Georgian წიპია (c̣iṗia, “turkey's chick”) and Mingrelian წიპა (c̣iṗa, “small”).

cog

წიპილეფეს არ ბრესთი კატუ ქონაჩქინუ


კავე

From Ottoman Turkish قهوه (kahve), from Arabic قَهْوَة (qahwa).

მურადიქ კავეზ არ-ჟურ საატიზ არქადაშეფე-მუში კალა ოხოქთუნ

Muradi is having fun with his friends for an hour or two at the cafe

muradik ǩavez ar-jur saaťiz arkadaşepe-muşi ǩala oxoktun


ჩაჲი

çayi (romanization)
ჩაი (alternative)
ნჩაჲი (alternative)

ალი-ოსმანიქ ჩაჲიზ გჲუბრე გოშუბღამს
ali-osmanik çayiz gyubre goşubğams
Ali Osmani is pouring fertilizer into the tea

ბაბაქ “ჩაჲი ბოწილაფარე” ჲა დო ჰამ კოჩეფე მცუდიში გოთორუმს

My father is making these men walk around unnecessarily, saying "I will make them harvest tea"

babak “çayi boǯilapare” ya do ham ǩoçepe mʒudişi gotorums

ჩაჲი-შკიმი არ ქენჭი დოლვოტოჩაჲ

Let him/her throw a cube of sugar in my tea

ზელიხაზ ნაკო ჶარა რენ ჩაჲიზ მოდვალუ გუნდუნუნ

zelixaz naǩo fara ren çayiz modvalu gundunun


ფემბელი

head

ფემბელი • (pembeli) (Latin spelling pembeli)

From Ottoman Turkish پنبه (pembe, “pink”), from Persian پنبه (panbe, “cotton”).

pink:


კიტიპიროზი

კიტიპიროზი • (ǩiťip̌irozi) (Latin spelling ǩiťip̌irozi)

ǩiťip̌irozi (romanization)
კიტიპიჲოზი (alternative)

From Turkish kıtıpiyoz, kıtıpiyos, from Greek.

ოკო კიტიპიროზი კოჩი რენ ქი მითის წკარი ბილე ვარ-მეჩაფს

He is such a stingy man that he does not even give water to anyone

oǩo ǩiťip̌irozi ǩoçi ren ki mitis ǯǩari bile var-meçaps


ააბისთანი

ააბისთანი • (aabistani) (Latin spelling Aabistani)

aabistani (romanization)
Aabistani (romanization)

არაბისთანი არაბისთანი#Laz

Alternative form of არაბისთანი (arabistani)


Aabistani

ააბისთანი ააბისთანი#Laz


აბაზა

აბაზა • (abaza) (Plural აბაზაფე, Latin spelling Abaza)

abaza (romanization)
Abaza (romanization)
აპაზა (alternative)

აბაზაფე სო ხენან, ფეჲა?
abazape so xenan, peya?
I wonder where the Abaza/Abkhazians live?


აბარენ

აბარენ • (abaren) (Latin spelling abaren)

abaren (romanization)
აბაენ (alternative)

From ა- (a-, “potential mood marker”) + ბარ- (bar-, “to inflate”) + -ენ (-en, “suprapersonal present tense marker”).

af

ქჲამილიქ ინი წკაჲი შვაში ხურხი აბარენ

When Kyamili drinks cold water, his throat swells


აბაენ

აბარენ აბარენ#Laz


abaen

აბაენ აბაენ#Laz


abaren

აბარენ აბარენ#Laz


აბჯაკატუ

head

აბჯაკატუ • (abcaǩaťu) (Latin spelling abcaǩaťu)

/ɑbd͡ʒɑˈkʼɑtʼu/

From აბჯა (abca, “river”) + კატუ (ǩaťu, “cat”), literally “river cat”.

af

აბჯაკატუ რუბაფე ჩხომი ოჭოფუ შენი იქთენ


აბდეზი

head

აბდეზი • (abdezi) (Latin spelling abdezi)

tlb

(Ortaalan, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala)

abdezi (romanization)
აბდესი (alternative)
აპტეზი (alternative)
აპტესი (alternative)

From Ottoman Turkish آبدست (âbdest, “abdest”), from Persian آبدست (âbdast).

bor

ხასანიქ ონდღენერი ნამაზიში აბდეზი ეჭოფუმს
xasanik ondğeneri namazişi abdezi eç̌opums
Khasani performs abdest for the noon prayer


მერგჲა

head

მერგჲა • (mergya) (plural მერგჲაფე, Latin spelling mergya)

mergya (romanization)
მერგჲაფე (plural)
მეროჯა (alternative)
მეროგჲა (alternative)

From მეროგჲა ← *მეროდჲა (merogya ← *merodya), from Ancient Greek μυρωδία (murōdía). For დჲ → გჲ, ჯ (dy → gy, c), compare გჲარი (gyari).


აბდესი

აბდესი • (abdesi) (Latin spelling abdesi)

აბდეზი აბდეზი#Laz


abdesi

აბდესი აბდესი#Laz


აბდეზხანა

აბდეზხანა • (abdezxana) (Latin spelling abdezxana)

abdezxana (romanization)
აბდეცხანა (alternative)

აბ‧დეზ‧ხა‧ნა

From Ottoman Turkish آبدستخانه (abdesthane).

(Islam) room or separate building near a mosque or prayer room for performing abdest


abdezxana

აბდეზხანა აბდეზხანა#Laz

(Islam) Latin spelling of აბდეზხანა (abdezxana)


აბდეცხანა

აბდეცხანა • (abdeʒxana) (Latin spelling abdeʒxana)

აბდეზხანა აბდეზხანა#Laz

(Islam) Lome form of აბდეზხანა (abdezxana)


abdeʒxana

აბდეცხანა აბდეცხანა#Laz

(Islam) Latin spelling of აბდეცხანა (abdeʒxana)


ნუკუ

From Proto-Georgian-Zan *niḳel- (“snout”). Cognate with Old Georgian ნიკელი (niḳeli, “snout, lip”) and Mingrelian ნიკუ (niḳu), ნუკუ (nuḳu), ნჷკჷ (nəḳə, “chin”).

cog

ნუკუზ მუ მოლიდვი?

ქემალის ნუკუ ანჩამინენ


პიჟი

პიჯი პიჯი#Laz


p̌iji

პიჟი პიჟი#Laz


p̌ici

პიჯი პიჯი#Laz


ნუნკუ

ნუკუ ნუკუ#Laz

Khopa–Batumi and Chkhala form of ნუკუ (nuǩu)


nunǩu

ნუნკუ ნუნკუ#Laz


nuǩu

ნუკუ ნუკუ#Laz


ყალი

Khopa–Batumi and Chkhala form of ალი (ali)


მხუჟი

მხუჯი მხუჯი#Laz


mxuji

მხუჟი მხუჟი#Laz


მხუჯეფე

head

მხუჯეფე • (mxucepe) (Latin spelling mxucepe)


mxucepe

მხუჯეფე მხუჯეფე#Laz


mxuci

მხუჯი მხუჯი#Laz


გჲონქსი

გჲონქსი • (gyonksi) (Latin spelling gyonksi)

gyonksi (romanization)
ჯონგსი (alternative)

From Ottoman Turkish گوگس (göks, göğüs).


ჯონგსი

ჯონგსი • (congsi) (Latin spelling congsi)

გჲონქსი გჲონქსი#Laz


congsi

ჯონგსი ჯონგსი#Laz


gyonksi

გჲონქსი გჲონქსი#Laz


უბა

უბა • (uba) (plural უბაფე, Latin spelling uba)

tlb

(Atina, Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi)

uba (romanization)
უბაფე (plural)
ობა (alternative)

From Proto-Georgian-Zan *ube/a- (“bosom, lap”). Cognate with Georgian უბე (ube, “bay, bosom”) and Mingrelian ლუბა (luba), უბა (uba), ლჷბა (ləba).

inh

ხასანიქ უბა-მუშის ჭაკი მეშკიდუმს
xasanik uba-muşis ç̌aǩi meşǩidums
Hasan puts the pocketknife in his bosom


ubape

უბაფე უბაფე#Laz


გურპიჯი

head

გურპიჯი • (gurp̌ici) (Latin spelling gurp̌ici)

From გური (guri, “heart”) + პიჯი (p̌ici, “face”).

af

მჩხვოფათენ გურპიჯიჩქიმის ნოჩხვოფელი ხოგუმაბღუ

mçxvopaten gurp̌iciçkimis noçxvopeli xogumabğu


წიპა

Akin to Georgian ჭიპი (č̣iṗi) and Mingrelian ჩუპა (čuṗa).

ხასანის წიპა გამანჭორერი უღუნ

ბერე დიჲინასი სიჶტე წიპა დელუშკორამან

When a child is born, they first cut the umbilical cord

თანი ნჩახუმტაშა წიპა ნუწი დო ოშვანაფი
tani nçaxumťaşa ǯip̌a nuǯi do oşvanapi
While separating the (oil from cream) buttermilk, remove the plug in the ventilation hole (in the ონჩახულე (onçaxule) i.e. earthen pot) and ventilate

ონჩახულე ონჩახულე#Laz

(dialectal, Vizha) Each of the holes created to evacuate the air to the skin that covers the mouth of a kind of utensil called ონჩახულე (onçaxule, “butter churn”) (a container similar to an earthen jar used to separate oil and buttermilk from cream) and similar holes

ონჩახულე წიპა მევუნზგიფი
onçaxule ǯip̌a mevunzgipi
I inserted the stopper of the ონჩახულე (onçaxule) and tightened it


წუპი

წიპა წიპა#Laz


ǯup̌i

წუპი წუპი#Laz


ǯip̌a

წიპა წიპა#Laz


უმპპა

head

უმპპა • (ump̌p̌a) (plural უმპპაფე, Latin spelling ump̌p̌a)

უმპა უმპა#Laz


უმპპაფე

უმპპაფე • (ump̌p̌ape) (Latin spelling ump̌p̌ape)

უმპპა უმპპა#Laz


ump̌p̌ape

უმპპაფე უმპპაფე#Laz


ump̌p̌a

უმპპა უმპპა#Laz


უმპაფე

უმპაფე • (ump̌ape) (Latin spelling ump̌ape)

უმპა უმპა#Laz


ump̌ape

უმპაფე უმპაფე#Laz


ქორბა

ქორბა • (korba) (plural ქორბაფე, Latin spelling korba)

Akin to Mingrelian ქვარა (kvara, “stomach, tummy”).

cog

კინჩი მონთინაფემუში ოჩუ შენი ქორბაშა ოშკომალეფე ეშკიღაჲ

The bird pulls food from its crop to feed its young

ǩinçi montinapemuşi oçu şeni korbaşa oşǩomalepe eşǩiğay


ქორბაფე

head

ქორბაფე • (korbape) (Latin spelling korbape)

ქორბა ქორბა#Laz


korbape

ქორბაფე ქორბაფე#Laz


ოლე

ole (romanization)
ყოლე (alternative)
კოლე (alternative)

წუტა ბერეფეს კუტუ, დიდი კოჩეფეზ ოლე უღუნან
ǯuťa berepes ǩuťu, didi ǩoçepez ole uğunan
Kids have pee-pees, adults have penises


ბიბი

bibi (romanization)
ბიბილი (alternative)


ნჯღიმერი

ნჯღიმერი • (ncğimeri) (Latin spelling ncğimeri)

tlb

(Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala)

From ნჯღიმ- (ncğim-, “to wrinkle”) + -ერი (-eri, “-ing, -ed”).

suf

ინჯღიმენ ინჯღიმენ#Laz

ნჯღიმერი ფორჩათე ვაგოილენ

ინჯღიმენ ინჯღიმენ#Laz

participle of ინჯღიმენ (incğimen)
wrinkled, crumpled, creased, puckered


ინჯღიმენ

head

ინჯღიმენ • (incğimen) (Latin spelling incğimen)

tlb

(Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala)

From ი- (i-, version marker) + ნჯღიმ- (ncğim-, “to wrinkle”) + -ენ (-en, suprapersonal present tense marker). Inherited from Proto-Georgian-Zan *ǯɣ(w)l-em- : *ǯɣ(w)l-im- (“to crumple”).

inh+

თუდე დოხედაჲიზ ფონთოლონი ინჯღიმენ


ქეშიში

head

ქეშიში • (keşişi) (Latin spelling keşişi)

From Ottoman Turkish كشیش (keşiş), ultimately from Classical Syriac ܩܫܝܫܐ (qaššīšā).

ოხვამეს ნატეს ქეშიშეფეს ოგნაფაფტეს

They were informing the monks who were present in the church


ბიჲა

From Georgian ბია (bia), from Classical Persian به (bih)

ბიჲაფე სო დოდვი?


გვაკორენ

გვაკორენ • (gvaǩoren) (Latin spelling gvaǩoren)

gvaǩoren (romanization)
გვაკკორენ (alternative)
გაკორენ (alternative)
გაკირენ (alternative)
გვაკირენ (alternative)

/ˈɡvɑkʼɔɾɛn/

From გვ- (gv-, preverb meaning around) + ა- (a-, potential mood marker) + კორ- (ǩor-, “to tie”) + -ენ (-en, suprapersonal present tense marker).

af

დიშკალეფე ფალური გვაკორასი გამვოგზაჲ

When the fire wraps around the wood, it burns


ხასიმი

head

ხასიმი • (xasimi) (Latin spelling xasimi)

From Ottoman Turkish خصم (hasm, hasım), from Arabic خَصْم (ḵaṣm).

ხასიმიშკიმი დიტობუ დო მა მიჲონდრამს


შინუმს

შინუმს • (şinums) (Latin spelling şinums)

şinums (romanization)
შინუჲ (alternative)
შინომს (alternative)
შინუფს (alternative)
გჲუშინუფს (alternative)

Probably along with გაშინენ (gaşinen, “to remember”) from Proto-Georgian-Zan *qs₁-en- (“to remind, to inform, communicate”).

inh

მოთაქ პაპულიმუში აიგდეფს დო ჩქარ ვარშინუფს

The grandson ridicules his grandfather and shows no respect

motak p̌ap̌ulimuşi aigdeps do çkar varşinups


ბიგა

head

ბიგა • (biga) (plural ბიგაფე, Latin spelling biga)

biga (romanization)
ბიგაფე (plural)
ბიკა (alternative)

From Proto-Kartvelian *biga- (“stick, cudgel”), cognate with Georgian ბიგა (biga, “cross-beam (wooden)”), Mingrelian ბიგა (biga, “stick”) and Svan ბიჯ (biǯ, “stick”).

cog

ბერექ ობირალე ბიგაფემუში დუვარიზ ნონჩაკამს

Child sticks his toy sticks into the wall

berek obirale bigapemuşi duvariz nonçaǩams


იგბალი

head

იგბალი • (igbali) (Latin spelling igbali)

igbali (romanization)
იკპალი (alternative)

იგბალი მიღუტუკო ჭუმანდელე მავეტუ

If I had a chance, it would be in the morning (it is clear from my situation that I have no luck)


ფოხო

poxo (romanization)
ფახარა (alternative)

Compare Laz ფოხორო (poxoro), ფახარა (paxara, “toddler, a baby that still crawls”), ფოხ- (pox-, “to crawl on all fours”).


მჟვაბუ

მჟვაბუ • (mjvabu) (Latin spelling mjvabu)

tlb

(Apso, Jigetore, Vizha, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala)

mjvabu (romanization)
მჯვაბუ (alternative)
ჯვაბუ (alternative)

Akin to Mingrelian ჟვაბუ (žvabu). Similarity with Russian жа́ба (žába) is likely accidental.

წიწილაქ მჟვაბუ გეიშქუმელს


მაი

mai (romanization)
მაჲი (alternative)
მაჲარე (alternative)
მაარი (alternative)
მაღარი (alternative)
მაყაყი (alternative)
ბაყაყი (alternative)

Probably of onomatopoeic origin. From მაი (mai) ← მაარი (maari), მაჲარე (mayare) ← მაყაყი (maqaqi). Intervocalic რ (r) regularly disappears in Laz. As a result, an epenthetical consonant ჲ (y) may be substituted. Forms with რ (r) are the result of hypercorrection. Akin to Georgian ბაყაყი (baq̇aq̇i).

მაჲიში კოპალიქ წკარიზ კუდელი ოვალამს დო იმჩვირს

With a wagging tail, a frog's tadpole swims in water

mayişi ǩop̌alik ǯǩariz ǩudeli ovalams do imçvirs


ჩორფა

ალი ნაკუ ჩორფა ონ

clumsy, unskilful (a person who always has minor accidents)


ხალატალი

head

ხალატალი • (xalaťali) (Latin spelling xalaťali)

ხალატალ ორ-ი?


მაყაყი

მაყაყი • (maqaqi) (Latin spelling maqaqi)


ხიტი

წუკალიში ხიტი მეტროხუ


კულფი

From Ottoman Turkish قولپ (kulp, “annular handle”), from Arabic قُلْب (qulb, “bracelet, bangle”).

bor

ქემალიქ იფთი სანდუღი ჟურ კელეშენ-თი ქინარიშენ ელახუმს დო ოკაჩხე-თი ჟურ კელე ხე გეკლიმონი კულფი ნუკიდამს

Kemal pierces both sides of the box from the edge beforehand. And then he attaches hand-held handles on both sides

kemalik ipti sanduği jur ǩeleşen-ti kinarişen elaxums do oǩaçxe-ti jur ǩele xe geǩlimoni ǩulpi nuǩidams


წიმინდე

head

წიმინდე • (ǯiminde) (Latin spelling ǯiminde)


წიმინდე

ბერეჩქიმიქ იზმირიშენ წიმინდე ზეჲთინჲაღი მომინჯღონუ

My child sent me pure olive oil from Izmir

bereçkimik izmirişen ǯiminde zeytinyaği momincğonu

actual, authentic, genuine, pristine, pure, real, true

ხასანი წიმინდე კოჩი რენ


წიმინდე

ალი ებამუშიში წიმინდე ონ


მჭკუდი

მჭკუდი • (mç̌ǩudi) (Latin spelling mç̌ǩudi)

mç̌ǩudi (romanization)
მჭკუდი (absolutive singular)
მჭკუდეფე (absolutive plural)
მჭკუდიქ (ergative singular)
მჭკუდეფექ (ergative plural)
მჭკუდის (dative singular)
მჭკუდეფეს (dative plural)
მჭკუდიშ (genitive singular)
მჭკუდიშ (genitive singular)
მჭკუდიშიş) (genitive singular)
მჭკუდიშიşi) (genitive singular)
მჭკუდეფეშ (genitive plural)
მჭკუდეფეშ (genitive plural)
მჭკუდეფეშიş) (genitive plural)
მჭკუდეფეშიşi) (genitive plural)
მჭკუდიშე (directive singular)
მჭკუდეფეშე (directive plural)
მჭკუდიშენ (ablative singular)
მჭკუდეფეშენ (ablative plural)
მჭკუდის (locative singular)
მჭკუდეფეს (locative plural)
მჭკუდითენ (instrumental singular)
მჭკუდეფეთენ (instrumental plural)
მჭკიდი (alternative)
ჭკიდი (alternative)

მჭკუდი შენი მქვერი მოშქვა დივუ-დორენ


ქოვალი

ქოვალი • (kovali) (Latin spelling kovali)

kovali (romanization)
ქოვალი (absolutive singular)
ქოვალეფე (absolutive plural)
ქოვალიქ (ergative singular)
ქოვალეფექ (ergative plural)
ქოვალის (dative singular)
ქოვალეფეს (dative plural)
ქოვალიშ (genitive singular)
ქოვალიშ (genitive singular)
ქოვალიშიş) (genitive singular)
ქოვალიშიşi) (genitive singular)
ქოვალეფეშ (genitive plural)
ქოვალეფეშ (genitive plural)
ქოვალეფეშიş) (genitive plural)
ქოვალეფეშიşi) (genitive plural)
ქოვალიშე (directive singular)
ქოვალეფეშე (directive plural)
ქოვალიშენ (ablative singular)
ქოვალეფეშენ (ablative plural)
ქოვალის (locative singular)
ქოვალეფეს (locative plural)
ქოვალითენ (instrumental singular)
ქოვალეფეთენ (instrumental plural)
ქუალი (alternative)
ქუვალი (alternative)

Akin to Georgian ხორბალი (xorbali) and Mingrelian ქობალი (kobali). See Georgian entry for more.

აღნე ჭვეჲი ქოვალიზ საღრა მუთვაჲიზ ქერენჭი-მუში-თი დიჩუჩქანენ

If you cover the tray on the freshly baked wheat bread, the crust will also soften

ağne ç̌veyi kovaliz sağra mutvayiz kerenç̌i-muşi-ti diçuçkanen


ლობიჲა

ლობიჲა • (lobiya) (plural ლობიჲაფე, Latin spelling lobiya)

tlb

(Jigetore, Borghola, Khopa–Batumi, Chkhala)

lobiya (romanization)
ლობიჲაფე (plural)
ლობია (alternative)
ლობჯა (alternative)
ლობჲა (alternative)

From Persian لوبیا (lubiyâ, “bean, legume”).

ლეტა მოვონჩხიკამ ჭი ლობიჲა დობდვარე

I'm digging the ground, so I'll plant beans

ლობიჲაში ჭარხალა დოლობდვი

აჲშექ ტაღანერი ლობიჲა მოჯიბუმს


ჯემი

From Ottoman Turkish كمی (gemi, “ship”).

ზუღას ჯემი დიხვენ


მანგანასკაჶინდი

head

მანგანასკაჶინდი • (manganasǩafindi) (Latin spelling manganasǩafindi)

მან‧გა‧ნა‧სკა‧ჶინ‧დი

From მანგანა (mangana, “machine”) + სკაჶინდი (sǩafindi, “boat carved from a single piece of wood”).

af

ზუღა მანგანასკაჶინდი დოლიღაჲ


ვაფური

head

ვაფური • (vapuri) (Latin spelling vapuri)

vapuri (romanization)
ვაფოჲი (alternative)

Borrowed from Ottoman Turkish واپور (vapur, vapor, “steamship”).

bor+

ვაფური სკენჯე ნახოლენ


ფოხუმს

head

ფოხუმს • (poxums) (Latin spelling poxums)

poxums (romanization)
იფოხნამს (alternative)
ფოხნუჲ (alternative)

Akin to Mingrelian ფოხ-აფ-ა (pox-ap-a, “to lean, rely”), ფოხ-უ-ა (pox-u-a).

cog

ჰე დიდი კოჩიქ ბერეფე სთერი ფოხუმს


ბონძოლა

head

ბონძოლა • (bonżola) (Latin spelling bonžola)

bonżola (romanization)
bonžola (romanization)
ბონძოა (alternative)
ბონძოლჲაჲი (alternative)

ბუჲუღი ბონძოლჲაჲი

(about men's hair, beard, mustache, chest hair, etc) irregularly long

about men's hair; beard; mustache; chest hair; etc; about men's hair; beard; mustache; chest hair; etc

კეფრიშ ქჲოღეფე ბონძოლჲაჲი ივენ

(about plant roots, balls of string, etc.) knotty, fringed

about plant roots; balls of string; about plant roots; balls of string


ნზი

ნზი • (nzi) (plural ნზიფე, Latin spelling nzi)

nzi (romanization)
ნზიფე (plural)
ნძი (alternative)
მზი (alternative)

ქარმატე ნძიზ გელუ

pointed iron that is hammered under and in the center of the wheel in mills that rotate with water: shaft


ჭანგა

ჭანგა • (ç̌anga) (Latin spelling ç̌anga)

Cynodon dactylon
Cynodon dactylon#Translingual


გურონი

გურონი • (guroni) (Latin spelling guroni)

From გურ- (gur-, “heart”) + -ონი (-oni, with, -y, -ly), literally “with heart, heartly”. Compare Georgian გულოვანი (gulovani), Old Georgian გულოანი (guloani), Mingrelian გურამი (gurami), Ottoman Turkish یوركلی (yürekli).

suf

ხასანი გურონი კოჩი ონ


ხეფათიღი

head

ხეფათიღი • (xepatiği) (Latin spelling xepatiği)

From ხე (xe, “hand”) + Ottoman Turkish پاتیك (patik, “small slipper”), in turn borrowed from Greek πατήκι (patíki), πατίκι (patíki, “slipper”), from πατώ (pató, “to tread”) + -ίκι (-íki).

af

ხაფათიღი მიდუმს


ხეშთათი

head

ხეშთათი • (xeştati) (Latin spelling xeştati)

xeştati (romanization)
ხეთათი (alternative)
ხეტატი (alternative)

/xɛʃˈtʰɑtʰi/

From ხე (xe, “hand”) + -შ (-ş, genitive case marker) + თათი (tati, “paw, claw”)

af

ონაზ დაძი პწკიმტაში ხეშთათი მობიდუმერ

I wear gloves when removing thorns in the field


ღუტუღუტუ

head

ღუტუღუტუ • (ğuťuğuťu) (Latin spelling ğuťuğuťu)

ğuťuğuťu (romanization)
ღუტუ (alternative)
ღუნდუღუნდუ (alternative)

Compare dialectal Georgian ღუდო (ɣudo, “mole”).

ავლა წოდერი-ჶირიდაფე არ ღუტუღუტუ იქთენ

A weasel wanders through the holes in the wall in the courtyard

ღუტუ სტერი კოჭი
ğuťu sťeri ǩoç̌i
The man who does the undercover work
(literally, “Man like a weasel”)

(figurative) introverted, secretive person

ღუტუღუტუ ნეზეფე მჯაში ღორმა მეშკვობღაჲ

The squirrel is pouring (filling) the walnuts into the tree's hollow


ჩიქილაზე

ჩიქილაზე • (çikilaze) (Latin spelling çikilaze)


çikilaze

ჩიქილაზე ჩიქილაზე#Laz


ჩაჲნიკი

ჩაჲნიკი • (çayniǩi) (Latin spelling çayniǩi)

çayniǩi (romanization)
ჩაჲნიღი (alternative)
ჩარნიკი (alternative)
ჩანიღი (alternative)

From Russian ча́йник (čájnik), in case of forms with -ღ- (-ğ-) mediated by Turkish dialects.


დიდო

tlb

(Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala)

From დიდ- (did-, “big”) + -ო (-o, adverbial case marker).

suf

შკიმი შენი დიდო იხვამი


დიდოთენ

head

დიდოთენ • (didoten) (Latin spelling didoten)

didoten (romanization)
დიდოთე (alternative)

From დიდო (dido, “a lot”) + -თენ (-ten, instrumental case marker).

suf

გჲარი ოჭკომუშე დიდოთენ იფთი ჩორბაში ოშუმუთენ გეიჭქენ

Eating usually begins with a bowl of soup

gyari oç̌ǩomuşe didoten ipti çorbaşi oşumuten geiç̌ken


დიდობა

head

დიდობა • (didoba) (Latin spelling didoba)

From დიდა (dida, “old women”) + -ობა (-oba, -hood, -ism, -ery, -ness).


დიდობა

From დიდო (dido, “a lot, many, much, very”) + -ობა (-oba, -hood, -ism, -ery, -ness).

მერწი გუნზანობა ვა-ცადარ. ნა-ნიჩანუში დიდობა ცადარ

You will not look at the length of the vine but at the abundance of its yield

merǯi gunzanoba va-ʒadar. na-niçanuşi didoba ʒadar


დიდობა

didoba (romanization)
დიდილობა (alternative)
დიდინობა (alternative)

From დიდი (didi, “big”) + -ობა (-oba, “-hood, -ism, -ery, -ness”).


დიდი იქუჲ

head

დიდი იქუჲ • (didi ikuy) (Latin spelling didi ikuy)

ალი დოჟინა-სოთხანა დიდი იქუჲ


იქუჲ

იქომს იქომს#Laz

Vizha and Artasheni form of იქომს (ikoms)


იქომს

ikoms (romanization)
იქუმს (alternative)
იქუჲ (alternative)
იქიფს (alternative)

From Proto-Kartvelian *kam- : *km- (“to do”).

არქაბის-თი გჲურჯისთანიშე იხრაჯათი ნა-იქომს დო დულჲა კაჲი ნა-უღუნ თუჯჯარეფე რენან

In Arkabi, there are traders who export(who doing export) to Georgia and do well

arkabis-ti gyurcistanişe ixracati na-ikoms do dulya ǩayi na-uğun tuccarepe renan


დიდაშირა

დიდაშირა • (didaşira) (Latin spelling didaşira)

didaşira (romanization)
შირადიდა (alternative)

From დიდა (dida, “old women”) + შირა (şira, “widow”).


დიდინანა

head

დიდინანა • (didinana) (Latin spelling didinana)

From დიდი (didi, “big, great”) + ნანა (nana, “mother”)

af

დიდინანაზ ბერეფეში ნჯოხო ანტალენ


დიდამანგისა

head

დიდამანგისა • (didamangisa) (Latin spelling didamangisa)

didamangisa (romanization)
დიდამანგიწა (alternative)

დი‧და‧მან‧გი‧სა

From დიდა (dida, “old woman”) + Ancient Greek μάγισσα (mágissa, “witch”).

af

შუკა მეწილანა დიდამანგისა გიჲონასენ

If you pluck the cucumber, the didamangisa will take you

a scary creature that grown-ups used to make up to prevent kids from picking cucumbers before they grew


დიდა იჲენ

head

დიდა იჲენ • (dida iyen) (Latin spelling dida iyen)

აჲშე-თი დიდა იჲენ


იჲენ

ივენ ივენ#Laz

Atina, Vizha, Artasheni, and Chanapeti form of ივენ (iven)


ივენ

iven (romanization)
ოვაფუ (noun-from-verb)
ვაფუა (noun-from-verb)
უვაფუ (participle privative)
უვაფუა (participle privative)
ოვაფონი
ოვაფუში
ვაფერი (participle)
ბივერ (singular)
ივერ (singular)
ივენ (singular)
ბივერთ (plural)
ივერთ (plural)
ივენან (plural)
ბივერტი (singular)
ივერტი (singular)
ივერტუ (singular)
ბივერტით (plural)
ივერტით (plural)
ივერტეს (plural)
ბივერტა (singular)
ივერტა (singular)
ივერტას (singular)
ბივერტათ (plural)
ივერტათ (plural)
ივერტან (plural)
ბივერტი დორენ (singular)
ივერტი დორენ (singular)
ივერტუ დორენ (singular)
ბივერტით დორენ (plural)
ივერტით დორენ (plural)
ივერტეს დორენ (plural)
ბივერტიკო (singular)
ივერტიკო (singular)
ივერტუკო (singular)
ბივერტიტკო (plural)
ივერტიტკო (plural)
ივერტესქო (plural)
ბივი (singular)
ივი (singular)
ივუ (singular)
ბივით (plural)
ივით (plural)
ივეს (plural)
ბივა (singular)
ივა (singular)
ივას (singular)
ბივათ (plural)
ივათ (plural)
ივან (plural)
ბივი დორენ (singular)
ივი დორენ (singular)
ივუ დორენ (singular)
ბივით დორენ (plural)
ივით დორენ (plural)
ივეს დორენ (plural)
ბივი დორტუ (pluperfect singular)
ივი დორტუ (pluperfect singular)
ივუ დორტუ (pluperfect singular)
ბივით დორტუ (pluperfect plural)
ივით დორტუ (pluperfect plural)
ივეს დორტუ (pluperfect plural)
ბივიკო (singular)
ივიკო (singular)
ივუკო (singular)
ბივიტკო (plural)
ივიტკო (plural)
ივესქო (plural)
ბივარე (future singular)
ივარე (future singular)
ივასენ (future singular)
ბივათენ (future plural)
ივათენ (future plural)
ივანორენ (future plural)
ბივატი (past-future singular)
ივატი (past-future singular)
ივატუ (past-future singular)
ბივატით (past-future plural)
ივატით (past-future plural)
ივატეს (past-future plural)
ივი (imperative singular)
ივით (imperative plural)
მოთ ივერ (prohibitive singular)
მოთ ივერთ (plural prohibitive)
მოთ ბივერტა (singular)
მოთ ივერტა (singular)
მოთ ივერტას (singular)
მოთ ბივერტათ (plural)
მოთ ივერტათ (plural)
მოთ ივერტან (plural)
Term? (singular)
Term? (plural)
Term?
იჲენ (alternative)
იყვენ (alternative)
იყვაფუნ (alternative)
იყოფუნ (alternative)

lzz-conj-table

ბივერტი დორენ

ივერტი დორენ

ივერტუ დორენ

ბივერტით დორენ

ივერტით დორენ

ივერტეს დორენ

მოთ ბივერტათ

From Proto-Kartvelian *q̇aw-, akin to Georgian ი‐ყვ‐ი‐ს (i‐q̇v‐i‐s), Mingrelian ი‐ჸუ‐აფ‐უ (i‐ʾu‐ap‐u) and Mingrelian მ‐ა‐ჸუ‐აფ‐უ (m‐a‐ʾu‐ap‐u).

მათბააფეზ კართალიში ჟინ გჲოჭარამან დო გეჭარერი ივენ

They print on paper in printing houses, and paper becomes money

matbaapez ǩartalişi jin gyoç̌araman do geç̌areri iven

ჰე-თი, მუნთხა უნტუ ივეტუ: ჲანი კინჩი ივეტუ, ფუთხუტუ; ჯოღოჲ ივეტუ, ლალუმტუ; ნჯა ივეტუ, ქვა ივეტუ, დუნჲას მუ ჭეშიტი შეჲ ტუ იჲი ივეტუ.

1960 – 1964, Muhsin Erol (a native of Şenköy born in 1940), Stories recorded by Georges Dumézil in Istanbul The Wizard and His Apprentice

The man in black had the ability to become whatever he wanted, that is to say, he became a bird (and) flew, he became a dog (and) barked, he became a tree, he became a stone, he became all kinds of things in the world.

he-ti, muntxa unťu iveťu: yani ǩinçi iveťu, putxuťu; coğoy iveťu, lalumťu; nca iveťu, kva iveťu, dunyas mu ç̌eşiťi şey ťu iyi iveťu.


მტკორი

head

მტკორი • (mťǩori) (Latin spelling mťǩori)

See მტკორუნ (mťǩorun, “to stale, to mold”).

ჟურ ნდღა ოგინე ნაჲლა თუდელე ნადომოსქიდუ უფიჲაჲი ფორჩაზ ბოჲნე მტკორი ქოგაბღუდორენ

The sweaty shirt that I left under the shed two days ago was covered with mold

jur ndğa ogine nayla tudele nadomoskidu upiyayi porçaz boyne mťǩori kogabğudoren


მტკორი

mťǩori (romanization)
მტური (alternative)

Ultimately from Proto-Kartvelian *ṭq̇e-. Akin to Mingrelian ტყარი (ṭq̇ari).

ავლიზ ნაგედგინ მბული ოხიჲალე რენ. ონტულეში კუდელიზ ნარენ მტკორი რენ

The cherry in the courtyard is grafted. The cherry on the edge of the field is wild

avliz nagedgin mbuli oxiyale ren. onťuleşi ǩudeliz naren mťǩori ren


კოჶტე

კოჶტე ონ


გამაზურზამს

გამაზურზამს • (gamazurzams) (Latin spelling gamazurzams)

gamazurzams (romanization)
გამაზურზუ (noun-from-verb)
გამაზურზუა (noun-from-verb)
უგამაზურზუ (participle privative)
უგამაზურზუა (participle privative)
გამაზურზონი
გამაზურზუში
გამაზურზერი (participle)
გამაბზურზამ (singular)
გამაზურზამ (singular)
გამაზურზამს (singular)
გამაბზურზამთ (plural)
გამაზურზამთ (plural)
გამაზურზამან (plural)
გამაბზურზამტი (singular)
გამაზურზამტი (singular)
გამაზურზამტუ (singular)
გამაბზურზამტით (plural)
გამაზურზამტით (plural)
გამაზურზამტეს (plural)
გამაბზურზამტა (singular)
გამაზურზამტა (singular)
გამაზურზამტას (singular)
გამაბზურზამტათ (plural)
გამაზურზამტათ (plural)
გამაზურზამტან (plural)
გამაბზურზამტი დორენ (singular)
გამაზურზამტი დორენ (singular)
გამაზურზამტუ დორენ (singular)
გამაბზურზამტით დორენ (plural)
გამაზურზამტით დორენ (plural)
გამაზურზამტეს დორენ (plural)
გამაბზურზამტიკო (singular)
გამაზურზამტიკო (singular)
გამაზურზამტუკო (singular)
გამაბზურზამტიტკო (plural)
გამაზურზამტიტკო (plural)
გამაზურზამტესქო (plural)
გამაბზურზი (singular)
გამაზურზი (singular)
გამაზურზუ (singular)
გამაბზურზით (plural)
გამაზურზით (plural)
გამაზურზეს (plural)
გამაბზურზა (singular)
გამაზურზა (singular)
გამაზურზას (singular)
გამაბზურზათ (plural)
გამაზურზათ (plural)
გამაზურზან (plural)
გამაბზურზი დორენ (singular)
გამაზურზი დორენ (singular)
გამაზურზუ დორენ (singular)
გამაბზურზით დორენ (plural)
გამაზურზით დორენ (plural)
გამაზურზეს დორენ (plural)
გამაბზურზი დორტუ (pluperfect singular)
გამაზურზი დორტუ (pluperfect singular)
გამაზურზუ დორტუ (pluperfect singular)
გამაბზურზით დორტუ (pluperfect plural)
გამაზურზით დორტუ (pluperfect plural)
გამაზურზეს დორტუ (pluperfect plural)
გამაბზურზიკო (singular)
გამაზურზიკო (singular)
გამაზურზუკო (singular)
გამაბზურზიტკო (plural)
გამაზურზიტკო (plural)
გამაზურზესქო (plural)
გამაბზურზარე (future singular)
გამაზურზარე (future singular)
გამაზურზასენ (future singular)
გამაბზურზათენ (future plural)
გამაზურზათენ (future plural)
გამაზურზანორენ (future plural)
გამაბზურზატი (past-future singular)
გამაზურზატი (past-future singular)
გამაზურზატუ (past-future singular)
გამაბზურზატით (past-future plural)
გამაზურზატით (past-future plural)
გამაზურზატეს (past-future plural)
გამაზურზი (imperative singular)
გამაზურზით (imperative plural)
მოთ გამაზურზამ (prohibitive singular)
მოთ გამაზურზამთ (plural prohibitive)
მოთ გამაბზურზამტა (singular)
მოთ გამაზურზამტა (singular)
მოთ გამაზურზამტას (singular)
მოთ გამაბზურზამტათ (plural)
მოთ გამაზურზამტათ (plural)
მოთ გამაზურზამტან (plural)
გამამაზურზენ (singular)
გამაგაზურზენ (singular)
გამაზურზენ (singular)
გამამაზურზენან (plural)
გამაგაზურზენან (plural)
გამაზურზენან (plural)
გამამაზურზუ (singular)
გამაგაზურზუ (singular)
გამამაზურზეს (plural)
გამაგაზურზეს (plural)
გამამაზურზას (singular)
გამაგაზურზას (singular)
გამამაზურზან (plural)
გამაგაზურზან (plural)
გამამაზურზატუკო (singular)
გამაგაზურზატუკო (singular)
გამაზურზატუკო (singular)
გამამაზურზატესქო (plural)
გამაგაზურზატესქო (plural)
გამაზურზატესქო (plural)
გამიზურზენ
გამიზურზუ
გამიზურზას
გამიზურზატუკო
გამამიზურზუნ (singular)
გამაგიზურზუნ (singular)
გამუზურზუნ (singular)
გამამიზურზუნან (plural)
გამაგიზურზუნან (plural)
გამუზურზუნან (plural)
გამამიზურზუტუ (singular)
გამაგიზურზუტუ (singular)
გამუზურზუტუ (singular)
გამამიზურზუტეს (plural)
გამაგიზურზუტეს (plural)
გამუზურზუტეს (plural)
გამამიზურზუტუკო (singular)
გამაგიზურზუტუკო (singular)
გამუზურზუტუკო (singular)
გამამიზურზუტესქო (plural)
გამაგიზურზუტესქო (plural)
გამუზურზუტესქო (plural)

lzz-conj-table

გამაბზურზამთ

გამაზურზამან

გამაბზურზამტი

გამაზურზამტი

გამაზურზამტუ

გამაბზურზამტით

გამაზურზამტით

გამაზურზამტეს

გამაბზურზამტა

გამაზურზამტა

გამაზურზამტას

გამაბზურზამტათ

გამაზურზამტათ

გამაზურზამტან

გამაბზურზამტი დორენ

გამაზურზამტი დორენ

გამაზურზამტუ დორენ

გამაბზურზამტით დორენ

გამაზურზამტით დორენ

გამაზურზამტეს დორენ

გამაბზურზამტიკო

გამაზურზამტიკო

გამაზურზამტუკო

გამაბზურზამტიტკო

გამაზურზამტიტკო

გამაზურზამტესქო

გამაბზურზი დორენ

გამაზურზი დორენ

გამაზურზუ დორენ

გამაბზურზით დორენ

გამაზურზით დორენ

გამაზურზეს დორენ

გამაბზურზი დორტუ

გამაზურზი დორტუ

გამაზურზუ დორტუ

გამაბზურზით დორტუ

გამაზურზით დორტუ

გამაზურზეს დორტუ

გამაბზურზიკო

გამაბზურზიტკო

გამაზურზიტკო

გამაზურზესქო

გამაბზურზარე

გამაზურზასენ

გამაბზურზათენ

გამაზურზათენ

გამაზურზანორენ

გამაბზურზატი

გამაბზურზატით

გამაზურზატით

გამაზურზატეს

მოთ გამაზურზამ

მოთ გამაზურზამთ

მოთ გამაბზურზამტა

მოთ გამაზურზამტა

მოთ გამაზურზამტას

მოთ გამაბზურზამტათ

მოთ გამაზურზამტათ

მოთ გამაზურზამტან

გამამაზურზენ

გამაგაზურზენ

გამამაზურზენან

გამაგაზურზენან

გამაზურზენან

გამამაზურზეს

გამაგაზურზეს

გამამაზურზას

გამაგაზურზას

გამამაზურზან

გამაგაზურზან

გამამაზურზატუკო

გამაგაზურზატუკო

გამაზურზატუკო

გამამაზურზატესქო

გამაგაზურზატესქო

გამაზურზატესქო

გამიზურზატუკო

გამამიზურზუნ

გამაგიზურზუნ

გამამიზურზუნან

გამაგიზურზუნან

გამუზურზუნან

გამამიზურზუტუ

გამაგიზურზუტუ

გამამიზურზუტეს

გამაგიზურზუტეს

გამუზურზუტეს

გამამიზურზუტუკო

გამაგიზურზუტუკო

გამუზურზუტუკო

გამამიზურზუტესქო

გამაგიზურზუტესქო

გამუზურზუტესქო

გა‧მა‧ზურ‧ზამს

From the root ზურზ- (zurz-). Other derived verbs are ი-ზურზ-ენ (i-zurz-en, “to copulate(used for animals)”), გამ-ო-ზურზ-უნ (gam-o-zurz-un, “to numb”), ზურზ-უნ (zurz-un, “to leak(used for liquids)”).

ბოგნიში გამაბზურზი


მოთ

mot (romanization)
მო (alternative)
მოჲ (alternative)
მოდ (alternative)

From Proto-Kartvelian *mad (“verbal negative particle”).

inh

ჯენჭარერეფე ჰიქო მო დოდუმ. ა მითეფე მოხტანენ დო ნიხირანენ

Don't put the money there. Someone will come and steal it

cenç̌arerepe hiko mo dodum. a mitepe moxťanen do nixiranen

ფსკუდუტაშა ხილობა ვარმოწირამს ბღურასითი მო მოწირამტას

Whoever did not show me goodness while I was alive should not show me (goodness) when I die

psǩuduťaşa xiloba varmoǯirams bğurasiti mo moǯiramťas

ალი, სიჶტერი გოლიტაშა “მოჲ ვიზირამტა” დეჲი ჯეტობუნ

Ali crouches and hides as the hawk passes by, saying, "I won't be seen"

ali, sifťeri goliťaşa “moy viziramťa” deyi ceťobun

მაფხალაორაფეზ ბადი დო ქჩინეფექ გალე დიდო მოთ გულუტან

Older men and women should not go outside a lot during sunny and hot periods

mapxalaorapez badi do kçinepek gale dido mot guluťan

ფუჯი ვარიმხოჲ. ბოლაჩი მო ხოსკურტტუკკო

The cow is not eating. I hope he doesn't die

(dialectal, Artasheni) Negative votive mood marker


მოთ

From მუ (mu, “what”) + -ო(თ) (-o(t), adverbial case marker).

suf

ჰემ ბერე მოთ ომკუცუნ ? ვაშა ქორბა აწკუნენ.

Why is that boy down? Does his stomach hurt?

hem bere mot omǩuʒun ? vaşa korba aǯǩunen.


ქუდი ელუდგამს

head

ქუდი ელუდგამს • (kudi eludgams) (Latin spelling kudi eludgams)

ქემალიქ ბოზოზ ქუდი ელუდგამს


ელუდგამს

ელუდგამს • (eludgams) (Latin spelling eludgams)

eludgams (romanization)
ელუდგაფს (alternative)

From ელ- (el-, on one side) + უ- (u-, version marker) + დგ- (dg-, “to stand”) + -ამ (-am, imperfective aspect) + -ს (-s, third person singular present tense marker).


ელა-

tlb

(Atina, Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi, Khopa)

ელა- (ela-) + ულუნ (ulun, “S/he goes”) → ელულუნ (elulun, “S/he ascends on a slightly incline”)

ელა- (ela-) + ხედ- (xed-, “to sit”) → ელახედუნ (elaxedun, “S/he sits to the side”)


არქაბი

head

არქაბი • (arkabi) (Latin spelling Arkabi)

arkabi (romanization)
Arkabi (romanization)

Origin is unknown. It is thought to come from one of the ancient Zan dialects. The Roman Governor of Cappadocia, Arrianus, mentions a river named Ἄρχαβίς (Árkhabís) or Ἀρχαβές (Arkhabés) in his work "Periplus Ponti Euxini".

unk

unknown

ჰანდღა არქაბიშა ბულურ


ეჭოფუმს

head

ეჭოფუმს • (eç̌opums) (Latin spelling eç̌opums)

eç̌opums (romanization)
ეჭოფუჲ (alternative)
ეჭჭოფუჲ (alternative)
ეჭოფუფს (alternative)
ჲეჭოუფს (alternative)
ჲეჭოფუფს (alternative)

/ˈɛt͡ʃʼɔpʰums/

From ე- (e-, preverb) + ჭოპ- (ç̌op̌-, “to catch”) + -უმ (-um, post-stem, Indicative imperfective marker) + -ს (-s, present tense, 3rd person and singular marker).

af

ნანა დო ფედერიჩქიმიქ პოლიზ ნიში შენი ნაეჭოფეზდორტუნ ოხორი მა ქომომჩეზ

My parents gave me the house that they bought for them in Istanbul

nana do pederiçkimik p̌oliz nişi şeni naeç̌opezdorťun oxori ma komomçez

ალი ხოპე ეჭოფუ. ლივადიშა ულუნ.

Ali took the shovel. going to the garden.

მემეტიქ აშე ქეჭოფუ. ნურანი მემეტიში ნობგარე ქოდოსქიდუ.

Mohammed married Aisha. Nuran continued to cry after Muhammad.

memeťik aşe keç̌opu. nurani memeťişi nobgare kodoskidu.


ამა-

ამა- (ama-) + ულუნ (ulun, “S/he goes”) → ამულუნ (amulun, “S/he enters”)

ამა- (ama-) + დვ- (dv-, “to put”) → ამადუმერს (amadumers, “S/he puts in”)

ამა- (ama-) + ქუნ- (kun-, “to wear”) → ამოქუნამს (amokunams, “S/he dresses someone pants, skirt etc.”)

(dialectal, Sumla, Arkabi) below the waist

ამა- (ama-) + ოკიდამს (oǩidams, “S/he hangs”) → ამოკიდამს (amoǩidams, “S/he hangs up from height level (usually used for on the ceiling of the house)”)

(dialectal, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala) above the height level


გე-

გე- (ge-) + დუმ- (dum-, “to put”) → გედუმერს (gedumers, “S/he is putting something on top of something”)

გე- (ge-) + კვათუმს (ǩvatums, “S/he cuts”) → გეკვათუმს (geǩvatums, “S/he cuts from the bottom”)

გე- (ge-) + ჩამს (çams, “S/he feeds someone”) → გეჩამს (geçams, “S/he hits someone”)

გე- (ge-) + ულუნ (ulun, “S/he goes”) → გჲულუნ (gyulun, “S/he comes down”)

გე- (ge-) + დგ- (dg-, “to put”) → გედგიმს (gedgims, “S/he puts down”)


ჯე-

ჯე- (ce-) + ულუნ (ulun, “S/he goes”) → ჯულუნ (culun, “S/he comes down”)

ჯე- (ce-) + ბ- (b-, “to hang”) → ჯუბუნ (cubun, “It hangs on a string or pole without touching anything else”)

ჯე- (ce-) + დ- (d-, “to put”) → ჯედუმს (cedums, “S/he puts something horizontally on something or in a container”)

ჯე- (ce-) + ღურუნ (ğurun, “S/he dies”) → ჯეღურუნ (ceğurun, “S/he dies on something”)

ჯე- (ce-) + კვათუმს (ǩvatums, “S/he cuts”) → ჯეკვათუმს (ceǩvatums, “S/he cuts something from top to bottom”)

ჯე- (ce-) + ჩამს (çams, “S/he feeds someone”) → ჯეჩამს (ceçams, “S/he hits someone”)

Atina, Vizha, and Artasheni form of გე- (ge-)


წულუთუთა

head

წულუთუთა • (ǯulututa) (Latin spelling Ǯulututa)

ǯulututa (romanization)
Ǯulututa (romanization)

From წულუ (ǯulu, “small”) + თუთა (tuta, “month”).


გუჟუღი

head

გუჟუღი • (gujuği) (Latin spelling Gujuği)

gujuği (romanization)
Gujuği (romanization)
კუჭუღი (alternative)

From Ottoman Turkish كوچوك (küçük, “small, little”).

bor

გუჟუღი მოხტასი კატუფე კრიჲამან


თუთაწუტა

head

თუთაწუტა • (tutaǯuťa) (Latin spelling Tutaǯuťa)

tutaǯuťa (romanization)
Tutaǯuťa (romanization)

From თუთა (tuta, “month”) + წუტა (ǯuťa, “small”), literally “small month”.


კუნდურა

head

კუნდურა • (ǩundura) (Latin spelling Ǩundura)

ǩundura (romanization)
Ǩundura (romanization)


თუთამკულე

თუთამკულე • (tutamǩule) (Latin spelling Tutamǩule)

tutamǩule (romanization)
Tutamǩule (romanization)

თუ‧თამ‧კუ‧ლე

From თუთა (tuta, “month”) + მკულე (mǩule, “short”), literally “short month”.


მენჯელი

head

მენჯელი • (menceli) (Latin spelling menceli)

From Proto-Kartvelian *ʒ₁al- (“strength”).

მენჯელიზ მებლი
menceliz mebli
I've lost my strength
(literally, “I fell on strength”)


დოსქიდინერი

დოსქიდინერი • (doskidineri) (Latin spelling doskidineri)

დოს‧ქი‧დი‧ნე‧რი

დოსქიდუნ დოსქიდუნ#Laz

ბაბაში ლეტაზ დო დოსქიდინერეფეზ დალეფეთი ნუნჭუნან

(Not only sons, but also) daughters, have a stake in their father's land and inheritance

babaşi leťaz do doskidinerepez dalepeti nunç̌unan

დოსქიდუნ დოსქიდუნ#Laz

participle of დოსქიდუნ (doskidun)
legacy, heritage, inheritance


დოსქიდუნ

დოსქიდუნ • (doskidun) (Latin spelling doskidun)

doskidun (romanization)
დოსკუდუნ (alternative)

From დო- (do-, preverb) + სქიდ- (skid-, “to live”) + -უნ (-un, present tense 3rd person singular marker).

af

მეოჩამათე დივატუნა პატეფე ვარდოსქიდუტუ
meoçamate divaťuna p̌aťepe vardoskiduťu
If cursing had worked, there wouldn't be any wicked people
(literally, “If cursing had worked, no wicked people would remain”)

ბერექ ანწი ვარიჩალიშუ დო სინიჶის ხოდოსქიდუ

The child did not study this year and failed in the class

berek anǯi variçalişu do sinifis xodoskidu


დო-

ბადი დოვიჲი

სი მუ-თუ ვარე, მა-თი ჰეჲა დობიქომ

ვით-დო-ხუთ დეჶა დეგიწვი ჭი შკიმდა ელა

demonstrates that the verb is indeed positive: Affirmation prefix


დო-

From Proto-Georgian-Zan *da- (“preverb of direction, down(wards) on surface”).

inh

დო- (do-) + ბღ- (bğ-, “to spill”) → დობღამს (dobğams, “S/he spills the granular solid on the ground”)

დო- (do-) + ზდ- (zd-, “to pull”) → დოზდამს (dozdams, “She looks or acts like one of her/his family”)


ზონი

ოგინეს წალე მეგზაფეს ირი ზონი ოტუ. პრინჭი ხაშკუმტეს. ანდღა ირი კალე იფშეს. აშკვა პრინჭი ლივადი ვარ-დოსკუდუ.

In the past, the places close to the coastal road were all swamps. They were planting rice there. They're all filled today. There are no rice fields anymore.

ogines ǯale megzapes iri zoni oťu. p̌rinç̌i xaşǩumťes. andğa iri ǩale ipşes. aşǩva p̌rinç̌i livadi var-dosǩudu.


ნკოლა

head

ნკოლა • (nǩola) (plural ნკოლაფე, Latin spelling nǩola)

nǩola (romanization)
ნკოლაფე (plural)
მკოლა (alternative)
ნკილა (alternative)
კილა (alternative)

From ნკოლ- (nǩol-, “to lock”) + -ა (-a). Apparently a Wanderwort. Closely related to Mingrelian კილა (ḳila), Svan კჷლ (ḳəl). Further compare Proto-Indo-European *(s)kleh₂w-, Avar кӏул (kʼul), Lak кӏула (kʼula), Abkhaz а-лыкә (a-ləkʷʼ), Svan ლა̈კუ̂ (läḳû).

cog

Svan ლა̈კუ̂ (läḳû)

ოხოჲიში ნკოლა ახირიში დოლოხენი სოჲაზ გელობუნ

The key of the house hangs on the pole inside the barn

oxoyişi nǩola axirişi doloxeni soyaz gelobun

ალი ჩონანკოლა ჩაფხუჲ. ვარადვინენ

Ali is trying to activate the light switch. It doesn't work.

switch (device for switching an electrical circuit on and off)


მერემტისუზი

head

მერემტისუზი • (meremťisuzi) (Latin spelling meremťisuzi)

მე‧რემ‧ტი‧სუ‧ზი

From Ottoman Turkish مرحمتسز (merhametsiz, “merciless, pitiless”), ultimately from Arabic مَرْحَمَة (marḥama, “mercy”).

der

მუთებერი დიდო მერემტისუზი არ ოხორჯა რენ. ქომოჯიმუშიქ ნაასერენ მუთუ ვარუშინამს

Muteber is a very ruthless woman. She doesn't take anything her husband does seriously.

muteberi dido meremťisuzi ar oxorca ren. komocimuşik naaseren mutu varuşinams

merciless, cruel, unmerciful, brutal, ruthless


ნოსტონჲაჲი

head

ნოსტონჲაჲი • (nosťonyayi) (Latin spelling nosťonyayi)

nosťonyayi (romanization)
ნოსტონჲარი (alternative)
ნოსთონჲარი (alternative)
ნოსთონჲაჲი (alternative)

ნოს‧ტონ‧ჲა‧ჲი

From ნოსტონი (nosťoni, “taste, flavour”) + -ჲაჲი (-yayi, -ful, -y).

suf

ლუს პატილა ვარეკუბღასი ნოსტონჲაჲი ვარიჲენ

It is not delicious when you do not add tallow to the cabbage.

lus p̌aťila vareǩubğasi nosťonyayi variyen


ნოსთონი

head

ნოსთონი • (nostoni) (Latin spelling nostoni)

nostoni (romanization)
ნოსტონი (alternative)

From Pontic Greek νόστιμος (nóstimos, “tasty”).

bor

ნანაქ ხომულა ხაჯი დიგუბუშენ დონი “ნოსთონი მეჩაზ” ჲა დო ხომულა მერგჲა ეკუტკოჩამს

After the beans are cooked, my mother throws dried parsley on them to give them a taste

nanak xomula xaci digubuşen doni “nostoni meçaz” ya do xomula mergya eǩuťǩoçams


-ჲარი

-yari (romanization)
-ჲაჲი (alternative)

ნოსი (nosi, “mind”) + -ჲარი (-yari) → ნოსიჲარი (nosiyari, “smart”)

მენჯელი (menceli, “strength”) + -ჲარი (-yari) → მენჯელჲარი (mencelyari, “strong”)

დინცხირი (dinʒxiri, “blood”) + -ჲარი (-yari) → დინცხირჲარი (dinʒxiryari, “bloody”)

ნჯუმორი (ncumori, “vinegar”) + -ჲარი (-yari) → ნჯუმორჲარი (ncumoryari, “mixed or flavoured with vinegar”)

Used to form adjectives from nouns: -y, -al, -ial, -ly, -ish, -ic, -ous, -ful


ნოღაწილიმუნტრი

head

ნოღაწილიმუნტრი • (noğaǯilimunťri) (Latin spelling noğaǯilimunťri)

ნო‧ღა‧წი‧ლი‧მუნტ‧რი

From ნოღა (noğa, “city”) + წილიმუნტრი (ǯilimunťri, “medlar”).


ლაჭიკინჩი

head

ლაჭიკინჩი • (laç̌iǩinçi) (Latin spelling laç̌iǩinçi)

ლა‧წი‧კინ‧ჩი

From ლაჭი (laç̌i, “dog”) + კინჩი (ǩinçi, “bird”).

af

ლაჭიკინჩი ობღე ღორმაფე დო წოდერიჶირიდაფე იხენაჲ

The tit makes its nest in tree cavities and wall cavities

laç̌iǩinçi obğe ğormape do ǯoderifiridape ixenay


ნწარი

ფედერიქ ცხენი კუდელი ნწარიში ზაჲტა იქომს
pederik ʒxeni ǩudeli nǯarişi zayťa ikoms
My father is making a kamancheh from horsetail hair


ჯეკა-

ceǩa- (romanization)
ჭეკა- (alternative)

ჯეკა- (ceǩa-) + ბგ- (bg-, “to cry”) → ჯეკვობგაჲ (ceǩvobgay, “to cry for or after someone”)

ჯეკა- (ceǩa-) + ღურ- (ğur-, “to die”) → ჯეკუღურუნ (ceǩuğurun, “to die afterward of someone”)


თამო

ბედრიჲე დიდო თამო რენ. ლიმხანა თითო თითო ეჭკორუმს. აშექ ა ხუთ-აში ართე ოკუქაჩამს დო ეჭკორუმს.

Bedriye is very slow. She mows the ferns one by one. Aisha grabs five or six of them and cuts them down.

bedriye dido tamo ren. limxana tito tito eç̌ǩorums. aşek a xut-aşi arte oǩukaçams do eç̌ǩorums.


თამო

Ქოთუმეფეს თამო ნანჭი! Ემკუთუნან.

Approach the chickens slowly! They're scared.


ნახუმს

head

ნახუმს • (naxums) (Latin spelling naxums)

naxums (romanization)
ნახუჲ (alternative)
ნახუფს (alternative)

From ნახვ- (naxv-, “to wash”) + -უმ (-um, post-stem, Indicative imperfective marker) + -ს (-s, present tense, 3rd person and singular marker). Akin to Mingrelian ნახ-უ-ა (nax-u-a).

af

ფორჩა დონაფხვი დო ქოგებოკიდი. ჰაწი სქურუნ.

I washed the shirt and hung it up. It's drying now.

porça donapxvi do kogeboǩidi. haǯi skurun.


გელა-

gela- (romanization)
ჯელა- (alternative)
გილა- (alternative)

გელა- (gela-) + ულუნ (ulun, “S/he goes”) → გელულუნ (gelulun, “S/he goes downhill”)

From up to down
Top to bottom on a low slope

From top to bottom, something that is above the ground

გელა- (gela-) + ხენ (xen, “S/he sits”) → გელახენ (gelaxen, “S/he sits on tip or edge”)

by moving from top to bottom, along the edge, or to the end


უნახუ

From უ- (u-, un-) + ონახუ (onaxu, “washing, wash”).

pre

უფითე შუვეჲი შეჲი უნახუ დოდვაჲიზ ჟურ ნდღაზ დოლოხე ჲექთენ იმტკორენ

If you leave the sweat-soaked item unwashed, it will go moldy within two days.

upite şuveyi şeyi unaxu dodvayiz jur ndğaz doloxe yekten imťǩoren


ონახუ

ნახუმს ნახუმს#Laz

თიფიში დოლოქთიმა დოლოქუნუზ დიდო პატი დოლაქთენ დო ონახუთე ვარნიწკენ

The stain of the grass stains the clothes very badly, but it does not come off with washing

tipişi doloktima dolokunuz dido p̌aťi dolakten do onaxute varniǯǩen

ნახუმს ნახუმს#Laz

verbal noun of ნახუმს (naxums)
washing, wash


ხეჲირი

head

ხეჲირი • (xeyiri) (Latin spelling xeyiri)

From Ottoman Turkish خیر (hayır), from Arabic خَيْر (ḵayr, “good, well, wellbeing”).

der

პაპულიქ უმითელი ბერეფე შენი ნა-იქომს ხეჲირითე დიდო სებაბი მოგამს

My grandfather earns a lot of divine reward from his charity work for orphans

p̌ap̌ulik umiteli berepe şeni na-ikoms xeyirite dido sebabi mogams


გეგაფა

head

გეგაფა • (gegapa) (Latin spelling gegapa)

From გე- (ge-, preverb) + გ- (g-, “to get used to”) + -აფა (-apa). Akin to Mingrelian გეგაფა (gegapa).

af

ისმეტიზ ჭუტალაშენ დონი ხიზანი გეგაფაფე უღუნ

Ismet has had bad habits since he was a child

ismeťiz ç̌uťalaşen doni xizani gegapape uğun


გომფანობა

head

გომფანობა • (gompanoba) (Latin spelling gompanoba)

/ɡɔmpʰɑˈnɔbɑ/

გომ‧ფა‧ნო‧ბა

From გომფა (gompa, “large, wide”) + -ნობა (-noba, -ness).

suf

ალიში ოხორი ეჩიდოოვრო მტო გომფანობა ქუღუნ

Ali's house has twenty-eight inches of width

alişi oxori eçidoovro mťo gompanoba kuğun

ალი ჰიჩი გომფანობა ვარუღუნ


იხი

იხი ელომაბარს


ხილაჶი

head

ხილაჶი • (xilafi) (Latin spelling xilafi)

From Ottoman Turkish خلاف (hilaf), from Arabic خلاف (ḵilāf, “controversy, disagreement”).

der

ხასანიქ ოფშა ხილაჶ იხაფარს

(dialectal, Jigetore) obscene, racy, impudent, shameless, unembarrassed, abusive

აჲშე ამეტტი ნანაჲონუ ხილაჶი ონ

Aisha ran away with Ahmet, is rumored (a lie)

(dialectal, Ortaalan) rumored, unverified

კოჩიშე კაპულა ვარმემადვენ. ხილაჶი პარამითი დიდო უღუნ.

I can't trust the man. He has a lot of incorrect speech.

ǩoçişe ǩap̌ula varmemadven. xilafi p̌aramiti dido uğun.

(dialectal, Vitse–Arkabi) incorrect, false, wrong


ხილაჶი

ბერეს ხილაჶი მოდოგუამ

(dialectal, Okordule) conflict, disagreement, discord

მა ჰემ დულჲა ჰეშშო ვარ-ბიქომტი. ხილაჶი დომახენუ-დორენ.

I wasn't doing this work that way. I must have made a mistake.

ma hem dulya heşşo var-bikomťi. xilafi domaxenu-doren.

(dialectal, Vitse–Arkabi) error, mistake


ოჶიდი

tlb

(Atina, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala)

ofidi (romanization)
ოჶრინდი (alternative)
ოჶრიდი (alternative)

ბიჭიზ ნწოლა სთეჲი უჩა ოჶიდეფე გოლაძინ


ჰაწინერი

head

ჰაწინერი • (haǯineri) (Latin spelling haǯineri)

haǯineri (romanization)
ჰუსუნერი (alternative)
ჰუსტინერი (alternative)
აწინერი (alternative)

ჰაწინერი საპონეფეკ ჩქარ ფოფოჯი ვარიქომს

haǯineri sap̌onepeǩ çkar popoci varikoms


გოინთხენ

გოინთხენ • (gointxen) (Latin spelling gointxen)

gointxen (romanization)
გუინთხენ (alternative)

From გო- (go-, preverb meaning around) + ი- (i-, Impersonal mood marker) + ნთხ- (ntx-, “to stretch, to disconnect”) + -ენ (-en, suprapersonal present tense marker). From Proto-Kartvelian *ratx- : *rtx- (“to stretch out; break, disconnect”).

af

ნანაზ ჰანდღა დიდო დაჭკინუ დო მემსოჶას ა მციქა გოინთხენ

My mom is very tired today and has been lying on the sofa for a bit

nanaz handğa dido daç̌ǩinu do memsofas a mʒika gointxen

ჯუმაქ ღომა კუჩხემოდვალუჩქიმი მოიდუ დო მოდვალუ ხაჲი გოინთხუ

My brother wore my shoes yesterday, and the shoe expanded badly

cumak ğoma ǩuçxemodvaluçkimi moidu do modvalu xayi gointxu


ქელეჶური

head

ქელეჶური • (kelefuri) (Latin spelling kelefuri)

From Ottoman Turkish كلاپیر (kelepir). See there for more.

მუსაქ გჲუმრუღიზ იჩალიშამს. ქელეჶური მალი პანდა ხეზ დოლულამს.

Moses works at Customs. Bargain goods always fall into your hands.

musak gyumruğiz içalişams. kelefuri mali p̌anda xez dolulams.

Something that is bought or can be bought at a price far below its value: bargain


ელექთრიღი

ელექთრიღი • (elektriği) (Latin spelling elektriği)

elektriği (romanization)
ელეთრიღი (alternative)

ე‧ლექ‧თრი‧ღი

From Ottoman Turkish الكتریق (elektrik), from French électrique.

ელექთრიღის მეუნჭხაქი დო მელე ნათანენ

I turned on the flashlight, and the other side was illuminated


ონწელი

ონწელი • (onǯeli) (Latin spelling onǯeli)

onǯeli (romanization)
ომწელი (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *(s)a-rc̣-e- (“craddle”).

inh+

ბერე ონწელიზ მენთხორემუშითე გეიშქიდენ

In the cradle, the child may choke on his or her own vomit


ბაგენი

head

ბაგენი • (bageni) (Latin spelling bageni)

bageni (romanization)
ბაჯენი (alternative)
ბარგენი (alternative)

→ Armenian: փագեն (pʻagen) — Hamshen

→ Turkish: bagen

A derivative of the verb -ბარგ- (-barg-, “to store; to furnish (house); to care for, to put up (daughters)”), whence ბარგუმს (bargums).

ნანაქ მელენ ბაგენიშე ფუჯეფეზ ნჩალა გოლუმერს

Mum is bringing corn straw for the cows to the hut across the street

nanak melen bagenişe pucepez nçala golumers

ბერექ ფუჯი ბაგენიშე ოჲონუ შენი თოკითენ წინწომს

The boy is pulling the cow to the barn with a rope

berek puci bagenişe oyonu şeni toǩiten ǯinǯoms


ლესა

ლესა • (lesa) (plural ლესაფე, Latin spelling lesa)

→ Turkish: lesa

A net that is thrown into the creek at night for fishing: fishing net


მეკტასობღე

მეკტასობღე • (meǩťasobğe) (Latin spelling meǩťasobğe)

/mɛkʼtʼɑˈsɔbɣɛ/

მეკ‧ტა‧სობ‧ღე

From მეკტასი (meǩťasi, “silk”) + ობღე (obğe, “nest”)


მეკტასი

head

მეკტასი • (meǩťasi) (Latin spelling meǩťasi)

მეტაქსი მეტაქსი#Laz

(dialectal, Atina, Artasheni) Name of a pear type


მეტაქსი

მეტაქსი • (meťaksi) (Latin spelling meťaksi)

tlb

(Jigetore, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala)

meťaksi (romanization)
მეკტასი (alternative)

From Ancient Greek μετάξιον (metáxion), from μέταξα (métaxa).

მეტაქსიშ მუნტური


ობღე

By surface analysis, ბღ- (bğ-, “to pour out”) + ო- -ე (o- -e), literally “place of pouring out”.

surf

კინჩი ობღეშა ოშკომალე მეშკიღაჲ

(dialectal, Jigetore, Vizha, Borghola) nest

აჲშე ობღე ჯაფაშუ. პოტე ბერე ვარაჲასენ.

Aisha's womb is damaged. She will never have children.

ფუჯი ობღე ვაროკკაპპინუ

(dialectal, Ortaalan, Chanapeti, Lome) placenta


გური კაჲი აჲენ

head

გური კაჲი აჲენ • (guri ǩayi ayen) (Latin spelling guri ǩayi ayen)

ალი დამუშიში ჭანდრაშა მენდახტუკო, დამუში გური კაჲი აჲასერტუ

If Ali had gone to his sister's wedding, his sister would have rejoiced

ali damuşişi ç̌andraşa mendaxťuǩo, damuşi guri ǩayi ayaserťu


კაჲი

ǩayi (romanization)
კაჲ (alternative)
კაი (alternative)

Borrowed from Georgian კარგი (ḳargi), from Old Armenian կարգ (karg).

ჶუნდაქ პატი ჩაჲის კაჲი ჩაჲი ეშობღამს დო ექისფერის მოღერდინამს

Funda pours good tea leaves on bad tea leaves and tricks the expert

fundak p̌aťi çayis ǩayi çayi eşobğams do ekisperis moğerdinams

of good quality, quality, of high quality

წინეჲი ტაონეფე კაჲი ჲენ

pretty, lovely, pleasant, nice, beautiful

კაი ბორე


კაჲი

მურადიქ ნავუ ბაგენიზ “იხი მოთამულუტაზ” ჲა დო კაი დოთრაგუ

Murad closed the chalet he built well so that the wind wouldn't come in

muradik navu bageniz “ixi motamuluťaz” ya do ǩai dotragu


-ერი

პიჩვ- (p̌içv-, “to fast”) + -ერი (-eri) → პიჩვერი (p̌içveri, “fasting, hungry”)

ლახ- (lax-, “to go mad, to go crazy”) + -ერი (-eri) → ლახერი (laxeri, “crazy, mad, lunatic, insane”)

მბარ- (mbar-, “to swell”) + -ერი (-eri) → მბარერი (mbareri, “swelled”)

დოდგ- (dodg-, “to stop”) + -ერი (-eri) → დოდგინერი (dodgineri, “still”)


იკინაჩხა

იკინაჩხა • (iǩinaçxa) (Latin spelling Iǩinaçxa)

iǩinaçxa (romanization)
Iǩinaçxa (romanization)
ერკინაჩხა (alternative)
ეკინაჩხა (alternative)

From *იკინა (*iǩina) + -შ (-ş, genitive case marker) + დღა (dğa, “day”). The meaning of *იკინა (*iǩina) is unknown. Marr connects it with Old Armenian երկին-ք (erkin-kʻ, “sky”) and explains the formation as "sky day".


ჰათთი

From Ottoman Turkish خط, from Arabic خَطّ (ḵaṭṭ).

ინთერნეთის ვარნიკორინენ. ჰათთის ა ფრობლემი რენ. ჰათთი მესთუნ.

I am unable to connect to the internet. There is a problem with the line. The line went dead.

internetis varniǩorinen. hattis a problemi ren. hatti mestun.

a wire that provides communication via telephone, television, Internet, and similar means: line


მეგზა

By surface analysis, მე- (me-) + გზა (gza).

surf

ალი ოხორი მეგზა წოდერი ელახუჲ. მეჲოწოდ აფასენ.

Ali is tearing down the wall near the house. He will make someone rebuild it.

ali oxori megza ǯoderi elaxuy. meyoǯod apasen.

ჰაშო მეგზა ჲერი დიშკა ქელებიღამ

I'll take the wood close to the road like this

(dialectal, Atina, Okordule) near, close (to the road)


შექერი

head

შექერი • (şekeri) (Latin spelling şekeri)

şekeri (romanization)
შეჩერი (alternative)

/ʃɛˈkʰɛ(ɹ)i/

From Ottoman Turkish شكر (şeker), from Persian شکر (šakar), from Sanskrit शर्करा (śárkarā, “ground or candied sugar", originally "grit, gravel”).

der

ნაფშუმ ჩაჲის არ შექერი დოლუტკოჩიდორენ. მა ლოცა ფშუმ. ქეკუტკოჩი, არ შექერი დაჰა!

You put one sugar cube in the tea I drink. I drink sweet tea. Then add another sugar cube!

napşum çayis ar şekeri doluťǩoçidoren. ma loʒa pşum. keǩuťǩoçi, ar şekeri daha!

ჯავითის შექერი უნტუ. “შექერი კაჲი ვარენ” მა დო კერკელი ებუჭოფი

Cavit wanted candy. "Candy is not good," I thought, and I bought him a bagel (simit).

cavitis şekeri unťu. “şekeri ǩayi varen” ma do ǩerǩeli ebuç̌opi


მეჭირდუნ

head

მეჭირდუნ • (meç̌irdun) (Latin spelling meç̌irdun)

meç̌irdun (romanization)
ნაჭირენ (alternative)

მე- (me-, preveb) + ჩირდ- (çird-, “to be too lazy to”) + -უნ (-un, post stem).

af

ნანა მპოლიზ დიდო მეჭირდუდორენ. ჯუმაჩქიმიქ მოჲონამს.

My mother is very bored in Istanbul. My brother, (who is accompanying him) brings her back.

nana mp̌oliz dido meç̌irdudoren. cumaçkimik moyonams.


ნაჲლა

head

ნაჲლა • (nayla) (plural ნაჲლაფე, Latin spelling nayla)

nayla (romanization)
ნაჲლაფე (plural)
ნალჲა (alternative)
ნალია (alternative)

desc

→ Turkish: nalya, naliya, naliye, nayla, nalia (partly from Georgian)

Akin to Georgian ნალია (nalia). See it for more.

ნაჲლას ირ ოჭკომალე ფშინახუმთ

wooden barn in traditional Laz architecture, which is placed on four pillars to prevent mice from entering


თანურა

head

თანურა • (tanura) (Latin spelling tanura)

tanura (romanization)
თანური (alternative)

From თანი (tani, “dawn”) + -ური (-uri) + -ა (-a).


თანურა

ჰაჲა ლაზური ნენაში თანურა არ კოჩი რენ
haya lazuri nenaşi tanura ar ǩoçi ren
This person is an enlightener of the Laz language


ბულგარი

head

ბულგარი • (bulgari) (Latin spelling Bulgari)

bulgari (romanization)
Bulgari (romanization)

From Turkish Bulgar, ultimately from Old Church Slavonic блъгаринъ (blŭgarinŭ).


ბულგარისთანი

head

ბულგარისთანი • (bulgaristani) (Latin spelling Bulgaristani)

bulgaristani (romanization)
Bulgaristani (romanization)
ბულგაჲისთანი (alternative)

ბულ‧გა‧რის‧თა‧ნი

From Ottoman Turkish بولغارستان (Bulgaristan).


ურუმი

urumi (romanization)
Urumi (romanization)
რუმი (alternative)

From Ottoman Turkish روم (Rum), ultimately from Latin Rōma.

Of or relating to Greece, its people, its language, or its culture; Greek


ურუმი

ურუმეფე ოში წანა ოგინე ტრაბოზანი გომთუმანიზ სქიდურტეზ

The Greeks lived in Trabzon until a hundred years ago.

urumepe oşi ǯana ogine ťrabozani gomtumaniz skidurťez

A person from Greece or of Greek descent; Greek


მჯუმერი

head

მჯუმერი • (mcumeri) (Latin spelling mcumeri)

From მჯუმუ (mcumu, “salt”) + -ერი (-eri)

აჲშე ნაჭუ კაფჩა მჯუმერონ


მჯუმერი

ალი კაფჩაფე ჲაზი ოშკომუ შენი მჯუმერი ოჲონდრინაჲ

Ali keeps anchovies in brine to eat in the summer

ali ǩapçape yazi oşǩomu şeni mcumeri oyondrinay


ნჯუმუ

ncumu (romanization)
ნჯუმუ (absolutive singular)
ნჯუმუფე (absolutive plural)
ნჯუმუქ (ergative singular)
ნჯუმუფექ (ergative plural)
ნჯუმუს (dative singular)
ნჯუმუფეს (dative plural)
ნჯუმუშ (genitive singular)
ნჯუმუშ (genitive singular)
ნჯუმუშიş) (genitive singular)
ნჯუმუშიşi) (genitive singular)
ნჯუმუფეშ (genitive plural)
ნჯუმუფეშ (genitive plural)
ნჯუმუფეშიş) (genitive plural)
ნჯუმუფეშიşi) (genitive plural)
ნჯუმუშე (directive singular)
ნჯუმუფეშე (directive plural)
ნჯუმუშენ (ablative singular)
ნჯუმუფეშენ (ablative plural)
ნჯუმუს (locative singular)
ნჯუმუფეს (locative plural)
ნჯუმუთენ (instrumental singular)
ნჯუმუფეთენ (instrumental plural)
მჯუმუ (alternative)
ჯუმუ (alternative)

ხაჯიზ მციქა ნჯუმუ უღუტუ დო ეკებუბღი

The beans had little salt, and I added a little more


ნჯუმონი

ნჯუმონი • (ncumoni) (Latin spelling ncumoni)

From ნჯუმუ (ncumu, “salt”) + -ონი (-oni).


-ონი

პეპერი (p̌ep̌eri, “pepper”) + -ონი (-oni) → პეპერონი (p̌ep̌eroni, “hot, peppery”)

სოლოღანი (soloğani, “wave”) + -ონი (-oni) → სოლოღანონი (soloğanoni, “wavy”)

დიცხირი (diʒxiri, “blood”) + -ონი (-oni) → დიცხირონი (diʒxironi, “bloօdy”)

ფიმბილი (pimbili, “beard”) + -ონი (-oni) → ფიმბილონი (pimbiloni, “bearded”)


კოლთუღი

კოლთუღი • (ǩoltuği) (Latin spelling ǩoltuği)

ǩoltuği (romanization)
ქოლთუღი (alternative)

From Ottoman Turkish قولتق (koltuk, “armpit; armchair”).

bor

ონურიქ თვʼიზ (თელევიზჲონიზ), კოლთუღიზ ნინჯირს დო ოწკერს
onurik tvʼiz (televizyoniz), ǩoltuğiz nincirs do oǯǩers
Onur leans back on the couch and watches TV (television)


ǩoltuği

კოლთუღი კოლთუღი#Laz


Bulgaristani

ბულგარისთანი ბულგარისთანი#Laz

Latin spelling of ბულგარისთანი (bulgaristani)


Urumi

ურუმი ურუმი#Laz


Urumi

ურუმი ურუმი#Laz


Arabi

არაბი არაბი#Laz


Arabi

არაბი არაბი#Laz


mcumeri

მჯუმერი მჯუმერი#Laz


mcumeri

მჯუმერი მჯუმერი#Laz


ncumu

ნჯუმუ ნჯუმუ#Laz


ncumoni

ნჯუმონი ნჯუმონი#Laz


უჩამზუღა

head

უჩამზუღა • (uçamzuğa) (Latin spelling Uçamzuğa)

uçamzuğa (romanization)
Uçamzuğa (romanization)
ზუღაუჩა (alternative)
უჩამზოღა (alternative)

Calque of Ottoman Turkish قره دكز (Kara Deñiz, “Black Sea”). From უჩა (uça, “black”) + მზუღა (mzuğa, “sea”).

af

კირიმი უჩამზუღაში ჰექოლე კელე დოსქიდუნ

Crimea is on the other side of the Black Sea


ნთხირი

head

ნთხირი • (ntxiri) (Latin spelling ntxiri)

ntxiri (romanization)
ნთხიჲი (alternative)
თხირი (alternative)
თხიჲი (alternative)
მთხირი (alternative)
მთხიჲი (alternative)

ჶადიმექ ჶელი დო ლაზუტიში არას ნთხირი ეშობღამს

Fadime pours hazelnuts between pumpkin and corn

fadimek feli do lazuťişi aras ntxiri eşobğams


ტუაჶი

ťuafi (romanization)
ტევაჶჶი (alternative)

From Ottoman Turkish تحاف (tuhaf), from Arabic تُحَف (tuḥaf), plural of تُحْفة (tuḥfa, “something precious, treasure”).

ხასანიქ მდღორა ნამიწუფე ა მციქა ტუაჶი მომიხთუ. - ჩქვა აღნე ტუაჶი მოგიხთამს-ი? ჰეჲაქ ნაზოპონსფე მა პანდა ტუაჶი მომიხთამს.

What Khasan just said to me seemed a little strange. - Is this the first time something has struck you as odd? What he says always sounds weird to me

xasanik mdğora namiǯupe a mʒika ťuafi momixtu. - çkva ağne ťuafi mogixtams-i? heyak nazop̌onspe ma p̌anda ťuafi momixtams.


სეჶალი

სეჶალი • (sefali) (Latin spelling sefali)

Borrowed from Ottoman Turkish صفالو (safalı, sefalı).

bor+

ჩიჩქუბერეფექ ოფოხუზ გჲოჩკამტაში დიდო სეჶალი ივენ

Little kids are so cute when they start to crawl

çiçkuberepek opoxuz gyoçǩamťaşi dido sefali iven

მუ სეჶალი ბერე რენ! ქუჲი სთეი ჲერეფეს დოლოჯანს.

What a strange boy! He lies in places like wells

mu sefali bere ren! kuyi stei yerepes dolocans.

(dialectal, Batumi) bizarre, odd, weird, strange


უცხუ

ხასანიქ ნდღურა ნამიწუფე მა არ მციქა უცხუ მომალუ. - სიჶტე სი უცხუ მოგალუ-ი? ჰიმუქ ნაიტურსფე მა პანდა ოფშა უცხუ მომალენ.

What Khasan just said seemed a little strange to me. - Is this the first time something seems strange to you? What he says always seems very strange to me.

xasanik ndğura namiǯupe ma ar mʒika uʒxu momalu. - sifťe si uʒxu mogalu-i? himuk naiťurspe ma p̌anda opşa uʒxu momalen.


გარიბი

head

გარიბი • (garibi) (Latin spelling garibi)

From Ottoman Turkish غریب (garib), from Arabic غَرِيب (ḡarīb).

ხასანიქ მდღორა ნათქუ ნენაფე ა მციქა გარიბი მომიხთუ. - სი იფთი გარიბი მოგიხთამს-ი ? ჰეჲაქ ნაზოპონს ნენაფე მა პანდა გარიბი მომიხთამს.

xasanik mdğora natku nenape a mʒika garibi momixtu. - si ipti garibi mogixtams-i ? heyak nazop̌ons nenape ma p̌anda garibi momixtams.


ომკულანამს

ომკულანამს • (omǩulanams) (Latin spelling omǩulanams)

omǩulanams (romanization)
ომკულანაჲ (alternative)
ომკულანაფს (alternative)

ომ‧კუ‧ლან‧ამს

ო- (o-, version marker) + მკულე (mǩule, “short”) + -ან (-an, verb deriving suffix; -en, -ize) + -ამ (-am, post-stem, Indicative imperfective marker) + -ს (-s, present tense, 3rd person and singular marker).

af

ბერეჩქიმი! თოკი მციქა ჩქვა დომკულანი. ოწუდეზ გელანწენ.

My child! shorten the rope a little more. It touches the shelf.

bereçkimi! toǩi mʒika çkva domǩulani. oǯudez gelanǯen.


შვაი

Borrowed from Georgian შვავი (švavi). For development, compare ამბაი (ambai), from Georgian ამბავი (ambavi), ჭვაი (ç̌vai), from Georgian ჭვავი (č̣vavi).

შვაი გეხთუ დო მთელი ნჯალეფე დოტახუ

The avalanche came, flowed, and broke all the trees


ზუღა

tlb

(Atina, Vizha, Ortaalan, Borghola, Khopa, Chkhala)

zuğa (romanization)
მზუღა (alternative)
მზოღა (alternative)

→ Mingrelian: ზუღა (zuɣa) — neologism

იხი ზუღაშა ელიბაჲ. მპულაფე ამუფინაჲ.

The wind is blowing from the sea. It's driving the clouds in (this way).


ხოპე

xop̌e (romanization)
ხოპპე (alternative)

Akin to Mingrelian ხოპი (xoṗi), Georgian ხოპი (xoṗi), Old Armenian խոփ (xopʻ).

ბაბაქ ხოპეთე ახირიზ ლეტა ამობღამს

My father pours soil into the barn with a shovel

წარიმანგანა წარიმანგანა#Laz

a shovel-like part in the mechanism called წარიმანგანა (ǯarimangana)


Uçamzuğa

უჩამზუღა უჩამზუღა#Laz


ფავრი

pavri (romanization)
ფარვი (alternative)
ფავლი (alternative)

აჲშე ლივადი იქთერტაშა ლობჯა ფავრეფე თი ეჲატამბენ

While Aisha is walking in the garden, bean leaves stick to her head

ayşe livadi ikterťaşa lobca pavrepe ti eyaťamben

ანტამაზ ფავრეფე დუხომბუ

(dialectal, Vitse) soft leaves of plants such as chestnut, corn, hazel, etc.

(dialectal, Vitse) the whole, dry leaf of any plant that has fallen to the ground


მუანატი

head

მუანატი • (muanaťi) (Latin spelling muanaťi)

Borrowed from Ottoman Turkish مخنث (muhanat, muhannat, muhannes), from Arabic مُخَنَّث (muḵannaṯ).


თემბელი

head

თემბელი • (tembeli) (Latin spelling tembeli)

Borrowed from Ottoman Turkish تنبل (tembel), from Persian تنبل (tanbal).

bor+

დურსუნიქ ოკო თემბელი კოჩი რენ ქი ყონაშა იდუნა ჩქარ ვარიჩალიშეფს დო ბოჲინე იკალანდეფს

Dursun is so lazy that if he goes to the field, he doesn't work at all and always lingers

dursunik oǩo tembeli ǩoçi ren ki qonaşa iduna çkar variçalişeps do boyine iǩalandeps


თითიზი

head

თითიზი • (titizi) (Latin spelling titizi)

Borrowed from Ottoman Turkish تتیز (titiz, “cross, irritable, fastidious”).

bor+

ჰიკკუ თითიზი ონ ჩი ა მუთუ ელანქთერი ორტტუკო ქიჲამეტტი ჯიჲონაჲ

S/he's so meticulous that if anything is a little crooked, s/he's raising hell

hiǩǩu titizi on çi a mutu elankteri orťťuǩo kiyameťťi ciyonay


ჯეტერი

head

ჯეტერი • (ceťeri) (Latin spelling ceťeri)

ceťeri (romanization)
გურიჯეტინერი (alternative)
გური ჯეტერი (alternative)

/d͡ʒɛˈtʼɛɾi/

ჰიქოლე მოჲსელი შაფხუ დოხედი / იდი დო ემ ჟილე ქოჯელახედი / მუ გაღოდუ? ჯეტერი მოჲ დოხედი? / სი-თი ქოგიღუნ-ი, დერდეფეშკიმი?
hikole moyseli şapxu doxedi / idi do em jile kocelaxedi / mu gağodu? ceťeri moy doxedi? / si-ti kogiğun-i, derdepeşǩimi?
Get out of there and sit in Şapxu / Go sit on the top / What happened to you? Why did you sit so sad? / Do you have my problems too?


მპოლი

მპოლი • (mp̌oli) (Latin spelling Mp̌oli)

mp̌oli (romanization)
Mp̌oli (romanization)
პოლი (alternative)

Borrowed from Byzantine Greek Πόλη (Pólē).

bor+

მპოლი წკარიში გზა ფოვუ
mp̌oli ǯǩarişi gza povu
Istanbul has become a very visited place
(literally, “Istanbul became a waterway”)


ისტანბოლი

head

ისტანბოლი • (isťanboli) (Latin spelling İsťanboli)

isťanboli (romanization)
İsťanboli (romanization)
ისტამბოლი (alternative)
სტანპოლი (alternative)
სტანბოლი (alternative)

ის‧ტან‧ბო‧ლი

Borrowed from Ottoman Turkish استانبول (İstanbul).

bor+

ისტანბოლიშა იტაშა არ დიდი ტობა ქონ. საფანჯა ჯოზუნ.

On the way to Istanbul, there is a big lake called Sapanca.

isťanbolişa iťaşa ar didi ťoba kon. sapanca cozun.


პოლი

p̌oli (romanization)
P̌oli (romanization)

მპოლი მპოლი#Laz

Vizha and Chanapeti form of მპოლი (mp̌oli)


ღომან

ღომა ღომა#Laz


ღომამჯი

head

ღომამჯი • (ğomamci) (Latin spelling ğomamci)

/ɣɔˈmɑmd͡ʒi/

ღომამჯი დოთანუშა ხოჭკაკალი დოჭკოდუ

(dialectal, Vitse, Khopa, Chkhala) last night

ღომამჯი გებუსთვი დო დიჲო ნაგეფჩი, ჰანდღა დიდო მაჭვენ

I fell and hit my elbow yesterday, and it hurts so bad today

ğomamci gebustvi do diyo nagepçi, handğa dido maç̌ven


ღომა ლუმჯი

ღომა ლუმჯი • (ğoma lumci) (Latin spelling ğoma lumci)

ğoma lumci (romanization)
ღომალიმჯი (alternative)
ღომა ლიმჯი (alternative)


ლუმჯი

lumci (romanization)
ლიმჯი (alternative)

From the root ლუმჯ- (lumc-, “to get dark, become evening”). Akin to Mingrelian ონჯუა (onǯua, “evening”), მა-ლიმჯ-ე-თ, მა-ინჯ-ე-თ (ma-limǯ-e-t, ma-inǯ-e-t, “evening, black out”).

ლუმჯი დუდეჲი მებოკიდამ. გჲაჲი მოთიფხორთ

I'm cooking dudeyi for the evening. Don't eat.


ონჯღორე

ონჯღორე • (oncğore) (Latin spelling oncğore)

oncğore (romanization)
ონჯღორ (alternative)
ონჯღორო (alternative)

/ɔnˈd͡ʒɣoɾɛ/

/ɔnˈd͡ʒɣo(ɹ)ɛ/

From *ნჯღორ- (*ncğor-, “to be embarrassed, be ashamed”) + ო- -ე (o- -e). Akin to Mingrelian ონჯღორე (onǯɣore).

af

გენჯი კოჩიქ ჩქარ ონჯღორე ვარავენ დო იკვანს

The young man isn't ashamed at all and begs

genci ǩoçik çkar oncğore varaven do iǩvans

ჰემ ბერეზ დიდო ონჯღორე ავენ. მითი მოხთაში იგზალანტაშა არ სოთი ქელოჭაბუნ დო ტკობუნ.

That boy is very shy. When someone comes home, he sticks and hides in a place until they leave.

hem berez dido oncğore aven. miti moxtaşi igzalanťaşa ar soti keloç̌abun do ťǩobun.


ონჯღორე

/ɔnˈd͡ʒɣoɾɛ/

/ɔnˈd͡ʒɣo(ɹ)ɛ/

კოჩიზ ონჯღორეში ვარუჩქინ. ფენჯერეშენ გალენდო მენჭკვალს.

The man has no shame. He's spitting out the window.

ǩoçiz oncğoreşi varuçkin. pencereşen galendo menç̌ǩvals.


აბღალ დო ჩაბღალი

head

აბღალ დო ჩაბღალი

აბღალ დო ჩაბღალი • (abğal do çabğali) (Latin spelling abğal do çabğali)

abğal do çabğali (romanization)
აბღალ-ჩაბღალი (alternative)
აბღალჩაბღალი (alternative)

Reduplication of აბღალ (abğal). Which has no meaning on its own.

სი ხე ქელაჭიში. დულჲა-ჩქიმი ჩქარ აბღალ დო ჩაბღალი ვარდოსქიდუნ.

Since you've given me a hand, my job will never be messy (complicated).

si xe kelaç̌işi. dulya-çkimi çkar abğal do çabğali vardoskidun.


ვროსი

vrosi (romanization)
ვორსი (alternative)
ვროსსი (alternative)
ვროს (alternative)
როსი (alternative)
როსსი (alternative)

ვროსსი ვორ


ვროსი

ხასანი ხოშკა ვროსი ვარდვოცონუ. ანკაჲ.

Khasan could not pierce the pole very well. The pole is swinging.


ადესა

desc

→ Turkish: (Artvin) adesa, adisa, adese, edese (or from Georgian)

Borrowed from Russian Оде́сса (Odéssa, “Odessa”), whence the grape was introduced into the South Caucasus and Pontus.


ბარგენი

head

ბარგენი • (bargeni) (Latin spelling bargeni)

ბაგენი ბაგენი#Laz


bargeni

ბარგენი ბარგენი#Laz


bageni

ბაგენი ბაგენი#Laz


დემირი

დემირი • (demiri) (Latin spelling demiri)

Borrowed from Ottoman Turkish دمیر (demir, “iron”).


demiri

დემირი დემირი#Laz


დუბარა

head

დუბარა • (dubara) (Latin spelling dubara)

Borrowed from Ottoman Turkish دوباره (dübare), derived from Persian دوباره (dobâre, “twice”).

der+

in backgammon, two of the dice rolled have two spotted faces on top

(dialectal, Atina, Vizha, Arkabi, Batumi) cheat, trick


ოჲინი

Borrowed from Ottoman Turkish اویون (oyun, “game, play, drama”).

bor+

აჲშე ამეთი შკალა ოჲინი იბიჲ


დალავერა

head

დალავერა • (dalavera) (Latin spelling dalavera)


ჭახრა

ჭახრა • (ç̌axra) (Latin spelling ç̌axra)

Akin to dialectal Rize Turkish çahra (“spinning wheel; old, corrupt, useless object”).


ტუბი ჟურ

head

ტუბი ჟურ • (ťubi jur) (Latin spelling ťubi jur)


ტუბი

ťubi (romanization)
ტკუბიში (alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *ṭq̇ub- (“twins”).


ტუბი

აჲშე ტუბი ბერე ქოდვორინუ


ჟურ

jur (romanization)
ჯურ (alternative)
ჟური (alternative)
ჟუჲი (alternative)


ნოსონი

head

ნოსონი • (nosoni) (Latin spelling nosoni)

From ნოსი (nosi, “mind”) + -ონი (-oni, -y, -ly)

suf

ხასანიში წულუ ბერემუში ოფშა ნოსონი ონ


ნოსი

Borrowed from Pontic Greek γνώση (gnósi, “knowledge; reason, mind, intelligence”).

bor+

ნოსი შუკა ვარენ ქი მეგიტახა კაჲბანა (proverb)
nosi şuǩa varen ki megiťaxa ǩaybana (proverb)
Wisdom is not (like) a cucumber for me to break a piece off and give you some(Wisdom is not easily acquired or passed on)

mind, wisdom, intelligence, reason, brain


გამამკასერი

head

გამამკასერი • (gamamǩaseri) (Latin spelling gamamǩaseri)

გამამკასუმს გამამკასუმს#Laz

ოსმანი დიდო გამამკასერი კოჩი ვარენ


ბერე

Akin to Mingrelian თუთა-ბერ-ი (tuta-ber-i, “a surname; son of moon”).

cog

ბერე ისთერტუში გჲანთხუ დო აღნე დოლოქუნუ დოტალახუ

The child fell on the floor while playing and soiled the new dress with mud

bere isterťuşi gyantxu do ağne dolokunu doťalaxu

“ბერეზ ინი მოტაეტაზ” დეჲი ნანამუშიქ ჲორღანი გჲოთვამს

The mother covers the child with a quilt so that the child does not get cold

“berez ini moťaeťaz” deyi nanamuşik yorğani gyotvams

ბერე ტობაშა დოილეჲ დო ოკაჭხე ეშკუხვეჲ

They shot the boy in secret, but (others) later revealed

someone who is less old than those around them, boy, young man, lad

სი ბერე გიწუმენან

a person who, despite being old, behaves imprudently; someone who is clueless about something


დადა

head

დადა • (dada) (Plural დადაფე, Latin spelling dada)

dada (romanization)
დადალი (alternative)

Probably Imitative of a child's syllables.

onomatopoeic

Imitative

(dialectal, Jigetore) beaded toy with pearls for children. (This does not refer to toys such as dolls or cars)

მემეტიქ დადა ჰელიკოფთერი “ჰექ ჰაქ გობოფუთხინა” ჲაში ნჯაზ ქონონთხაფუ

While saying, "Let me fly it here and there," Memet crashed the toy helicopter into a tree

memeťik dada heliǩopteri “hek hak goboputxina” yaşi ncaz konontxapu

(childish) (dialectal, Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi) toy

სკანი წუნა შკიმიში შკალა დადა ნ

(figurative) (dialectal, Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi) something not considered important (like a toy)


დადა

ბერე დადა ქომეჩი


აზჲატსკი

head

აზჲატსკი • (azyaťsǩi) (Latin spelling azyaťsǩi)

azyaťsǩi (romanization)
აძანძგი (alternative)
აძაწკი (alternative)

→ Turkish: azaski

Borrowed from Russian азиа́тский (aziátskij, “Asian”).

bor+

ჰაჯინერ დელიკანლეფექ ჰემ დოლოქუნუ მეტკოჩეს დო ბათუმურ ბიჭეფესთერ დოლიქუნამან. კუჩხეს აზჲატსკი მოდვალერ ქილოტ ფანტალონ დო ავჯი-ჩექეთ დოლიქუნამან.

1930 – 1931, Niyazi Ahmet Banoğlu, Stories recorded by Georges Dumézil in Istanbul The clothing of the Laz

The young people of today have left these clothes and dress like the young people of Batum. They put on "aziatski" boots and wear breeches or trousers and a hunting jacket.

haciner deliǩanlepek hem dolokunu meťǩoçes do batumur biç̌epester dolikunaman. ǩuçxes azyaťsǩi modvaler kiloť panťalon do avci-çeket dolikunaman.

men's knee-length boots worn when dancing horon


აძანძგი

head

აძანძგი • (ażanżgi) (Latin spelling ażanżgi)

აზჲატსკი აზჲატსკი#Laz


აძაწკი

აძაწკი • (ażaǯǩi) (Latin spelling ażaǯǩi)

აზჲატსკი აზჲატსკი#Laz


ობირაშე

ობირაშე • (obiraşe) (Latin spelling obiraşe)

obiraşe (romanization)
ობირაშა (alternative)
ობირალე (alternative)

From ო- (o-, preverb absence marker) + ბირ- (bir-, “to play”) + -აშე (-aşe, suffix that derives the instrument name), literally “tool of playing”.

af

მონთაშკიმი ობირაშე ქებუჭჭოფი


ო-

Inherited from Proto-Kartvelian *a- (“verbal prefix of causative”).

inh+

ო- (o-) + იგზალამს (igzalams, “S/he walks”) → ოგზალამს (ogzalams, “S/he sends”)

transitivity marker; transitive verbs being derived from intransitive verbs have the version marker ო- (o-) if they express an action which has no determined beneficiary

ო- (o-) + იმტენ (imťen, “S/he runs away”) → ომტინამს (omťinams, “S/he makes run away”)

Causative verbs have the version marker ო- (o-) if they expess an action without determined beneficiary

ო- (o-) + იხმარამს (ixmarams, “S/he uses”) → ოხმარამს (oxmarams, “S/he uses”)


ო-

a preverb that is observed in a small number of verbs


-აშე

გამა-ღმალ- (gama-ğmal-, “to be removed from”) + -აშე (-aşe) → მანდრეგამაღმალაშე (mandregamağmalaşe, “rake used for pulling manure in barns”)

წილ- (ǯil-, “to pick”) + -აშე (-aşe) → ოწილაშე (oǯilaşe, “a tool with a hook on the end of a long stick used to pluck fruit from a high branch, with a bag made under it”)

ბაზგ- (bazg-, “to support”) + -აშე (-aşe) → ობაზგაშე (obazgaşe, “pole”)

ქოს- (kos-, “to sweep”) + -აშე (-aşe) → ფავრიოქოსაშე (pavriokosaşe, “leaf picker rake”)

produces the tool name by appending it to the verb stem


nayla

ნაჲლა ნაჲლა#Laz


მაფხა

mapxa (romanization)
მაფხაში (alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *me-px-e- (“clear sky, fine weather”).

inh+

სუმელაშა მაფხა ორა იდიკკო ვროსსი იჲასერტტუ

It would be better if you went to Sumela in sunny weather

sumelaşa mapxa ora idiǩǩo vrossi iyaserťťu

მაფხალა

the period when the weather is sunny and warm


მაზაპუ

head

მაზაპუ • (mazap̌u) (Latin spelling mazap̌u)

From the verb root ზაპ- (zap̌-, “to beat”).

ხასანის მაზაპუ აკნუ დო ჩხინდიშა ჶინგილი ჯალენ. გამიშიჶონამს.

Khasan has the flu and he's sniveling. He's blowing his nose.

xasanis mazap̌u aǩnu do çxindişa fingili calen. gamişifonams.


ნჩორი

Akin to Armenian չոռ (čʻoṙ) and dialectal Turkish çor.

ალი ნჩორი აკნუ


ჩინდა

From ჩინდ- (çind-, “to sneeze”) + -ა (-a).

ბერეზ ჩინდა დაღოდუ


ნეზლე

Borrowed from Ottoman Turkish نزله (nezle), from Arabic نَزْلَة (nazla, “feebleness, illness, common cold”).

der

მელენკელე დოდგითი! ნეზლე ქომემიკნიმარე

Stand on the other side! You will infect me with your cold


mazap̌u

მაზაპუ მაზაპუ#Laz


nçori

ნჩორი ნჩორი#Laz


çinda

ჩინდა ჩინდა#Laz


menceli

მენჯელი მენჯელი#Laz


სერენთი

head

სერენთი • (serenti) (Latin spelling serenti)

serenti (romanization)
სეენთი (alternative)
სერენდერი (alternative)
სერენდე (alternative)
სერენდი (alternative)
სელენდერი (alternative)

Borrowed from Turkish serender and its various forms, which are themselves borrowed from Pontic Greek ξεραντέρ’ (xerantér’).

Coordinate term: ბაგენი (bageni)

ემინე ხალაქ ნეძი გორუ დო ნანაქ სერენთიზ გჲუტახამს

My aunt Emine wants walnuts, so my mother cracks them in the serenti

emine xalak neżi goru do nanak serentiz gyuťaxams

wooden barn in traditional Laz architecture, which is placed on four pillars to prevent mice from entering


კინჩი

tlb

(Atina, Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi, Peroniti)

ǩinçi (romanization)
კვინჩი (alternative)
ყვინჩი (alternative)

Akin to Georgian სკვინჩა (sḳvinča, “chaffinch”); see there for more.

ქვა ოტკოჩუ დო კინჩის ქომუხვადინუ

ჰე-თი, მუნთხა უნტუ ივეტუ: ჲანი კინჩი ივეტუ, ფუთხუტუ; ჯოღოჲ ივეტუ, ლალუმტუ; ნჯა ივეტუ, ქვა ივეტუ, დუნჲას მუ ჭეშიტი შეჲ ტუ იჲი ივეტუ.

The man in black had the ability of becoming whatever he wanted, that is to say, he became a bird (and) flew, he became a dog (and) barked, he became a tree, he became a stone, he became all kinds of things in the world.

he-ti, muntxa unťu iveťu: yani ǩinçi iveťu, putxuťu; coğoy iveťu, lalumťu; nca iveťu, kva iveťu, dunyas mu ç̌eşiťi şey ťu iyi iveťu.


აში

Inherited from Proto-Kartvelian *eks₁w-.


აში

“ვარბიძაბუნა” ჲა დო აში ოხენაფამს

S/he is getting vaccinated so S/he doesn't get sick


ლემში

Inherited from Proto-Georgian-Zan *nems₁-.

inh+

ლემში, ლემში ქაპიზ ნოცონს

ალი ტოხთორიშა იდუსი სუმ ოშვონი ჭამი არ დო ლემში ქომეჩეჲ

When Ali went to the doctor, they gave him three medicines to drink and an injection

ali ťoxtorişa idusi sum oşvoni ç̌ami ar do lemşi komeçey

ბერეფე მოიზაბუნერტან შენი ჩოჲიში მექთების ფურქიზაბუნიში ლემში დუხენეს

They vaccinated against smallpox in the village school so that the children would not get sick

berepe moizabunerťan şeni çoyişi mektebis purkizabunişi lemşi duxenes

injector needle, treatment with an injector, vaccine


იგნე

Borrowed from Ottoman Turkish ایكنه (iğne).

bor+

ალის იგნე ბოხენაფამ

ჶევზიქ კატა ზაბუნობა შენი იგნე იქომს
fevzik ǩaťa zabunoba şeni igne ikoms
Fevzi gets vaccinated for every disease


ნჯა

head

ნჯა • (nca) (plural ჯალეფე, plural ნჯაფე, Latin spelling nca)

nca (romanization)
ჯალეფე (plural)
ნჯაფე (plural)
ნჯა (absolutive singular)
ნჯაფე (absolutive plural)
ნჯაფე (absolutive plural)
ნჯალეape) (absolutive plural)
ნჯალეalepe) (absolutive plural)
ნჯაქ (ergative singular)
ნჯაფექ (ergative plural)
ნჯაფექ (ergative plural)
ნჯალეapek) (ergative plural)
ნჯალეalepek) (ergative plural)
ნჯას (dative singular)
ნჯაფეს (dative plural)
ნჯაფეს (dative plural)
ნჯალეapes) (dative plural)
ნჯალეalepes) (dative plural)
ნჯაშ (genitive singular)
ნჯაშ (genitive singular)
ნჯაშიş) (genitive singular)
ნჯაშიşi) (genitive singular)
ნჯაფეშ (genitive plural)
ნჯაფეშ (genitive plural)
ნჯაფეშ (genitive plural)
ნჯაფეშ (genitive plural)
ნჯაფეშიaş) (genitive plural)
ნჯაფეშიaşi) (genitive plural)
ნჯაფეშიaleş) (genitive plural)
ნჯაფეშიaleşi) (genitive plural)
ნჯალეშaş) (genitive plural)
ნჯალეშaşi) (genitive plural)
ნჯალეშaleş) (genitive plural)
ნჯალეშaleşi) (genitive plural)
ნჯალეშიaş) (genitive plural)
ნჯალეშიaşi) (genitive plural)
ნჯალეშიaleş) (genitive plural)
ნჯალეშიaleşi) (genitive plural)
ნჯაშე (directive singular)
ნჯაფეშე (directive plural)
ნჯაფეშე (directive plural)
ნჯალეapeşe) (directive plural)
ნჯალეalepeşe) (directive plural)
ნჯაშენ (ablative singular)
ნჯაფეშენ (ablative plural)
ნჯაფეშენ (ablative plural)
ნჯალეapeşen) (ablative plural)
ნჯალეalepeşen) (ablative plural)
ნჯას (locative singular)
ნჯაფეს (locative plural)
ნჯაფეს (locative plural)
ნჯალეapes) (locative plural)
ნჯალეalepes) (locative plural)
ნჯათენ (instrumental singular)
ნჯაფეთენ (instrumental plural)
ნჯაფეთენ (instrumental plural)
ნჯალეapeten) (instrumental plural)
ნჯალეalepeten) (instrumental plural)
მჯა (alternative)
ჯა (alternative)

The man in black had the ability to become whatever he wanted, that is to say, he became a bird (and) flew, he became a dog (and) barked, he became a tree, he became a stone, he became all kinds of things in the world.

მემეტიქ არ დიდი ნჯა თოკითე ეკითორამს


ბერენა

ბერენა • (berena) (Latin spelling berena)

From ბერე (bere, “kid”) + -ნა (-na, diminutive suffix).

suf

ხასანიში ჩხორო თუთეჲი ბერენაქ იფოხნამს

Khasan's nine-month-old baby is crawling

ბერე ბერე#Laz


ლულუბერე

head

ლულუბერე • (lulubere) (Latin spelling lulubere)

From ლულუ (lulu, “soft”) + ბერე (bere, “kid”).

af

აში ნდღანეჲი ლულუბერე


lulubere

ლულუბერე ლულუბერე#Laz


ლულუ

ლუბუ ლუბუ#Laz


ლუბუ

Inherited from Proto-Georgian-Zan *lb-il-. Cognate with Georgian რბილი (rbili) and Mingrelian ლიბუ (libu).

inh+

ფუჯიჩქუნიში ჲოღუტი პანდა ლუბუ ივენ

Our cow's yogurt is always soft and juicy

soft because it's watery, soft because it's absorbed water

ნანაზ, ჰანდღა ნაგუბუ თერმონი დიდო ლუბუ დახენუ

My mom accidentally made the termoni that she made today too watery

nanaz, handğa nagubu termoni dido lubu daxenu

(food with more than usual) juicy, watery


სერენდე

head

სერენდე • (serende) (Latin spelling serende)

სერენთი სერენთი#Laz

Jigetore, Artasheni, and Firtina Valley form of სერენთი (serenti)


აღნე ბერე

აღნე ბერე • (ağne bere) (Latin spelling ağne bere)

აში ნდღანეჲი აღნე ბერე


ağne bere

აღნე ბერე
აღნე ბერე#Laz


შქა

შქა • (şka) (plural შქაფე, Latin spelling şka)

şka (romanization)
შქაფე (plural)
შკა (alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *šowa- (“middle; in the middle”).

inh+

ფუჯიქ ღობერიში თუდელეშენ შქა დოლოკლანტუმს დო მეშულუნ

The cow goes in under the wall, hollowing its waist

pucik ğoberişi tudeleşen şka doloǩlanťums do meşulun


იპიჩვამს

head

იპიჩვამს • (ip̌içvams) (Latin spelling ip̌içvams)

ip̌içvams (romanization)
იფიჩუმს (alternative)
იპიჩუმს (alternative)
იპიჩუჲ (alternative)
იპპიჩუჲ (alternative)
იპიჩვაჲ (alternative)
იპიჩვაფს (alternative)

პიჩვანორას (ოპიჩუში ორაზ) მუსლიმანეფექ იპიჩვამან
p̌içvanoras (op̌içuşi oraz) muslimanepek ip̌içvaman
Muslims fast during Ramadan


ანტამა

ანტამა • (anťama) (plural ანტამფე, Latin spelling anťama)

anťama (romanization)
ანტამფე (plural)
ატამბა (alternative)

Borrowed from Proto-Abkhaz-Abaza *atʼama.

bor+

ანტამაქ ფუკურომს

ბერე ბორტიში ანტამა ბოჩიჩქანამტი დო ნაგამაფხუმ ღორმაშენ პწუწონუმტი

When I was a kid, I was softening the peach and sucking it through the hole I drilled

bere borťişi anťama boçiçkanamťi do nagamapxum ğormaşen p̌ǯuǯonumťi


paʒxa

ფაცხა ფაცხა#Laz


მკჲაფუ

head

მკჲაფუ • (mǩyapu) (Latin spelling mǩyapu)

mǩyapu (romanization)
მკჲაფუ (absolutive singular)
მკჲაფუფე (absolutive plural)
მკჲაფუქ (ergative singular)
მკჲაფუფექ (ergative plural)
მკჲაფუს (dative singular)
მკჲაფუფეს (dative plural)
მკჲაფუშ (genitive singular)
მკჲაფუშ (genitive singular)
მკჲაფუშიş) (genitive singular)
მკჲაფუშიşi) (genitive singular)
მკჲაფუფეშ (genitive plural)
მკჲაფუფეშ (genitive plural)
მკჲაფუფეშიş) (genitive plural)
მკჲაფუფეშიşi) (genitive plural)
მკჲაფუშე (directive singular)
მკჲაფუფეშე (directive plural)
მკჲაფუშენ (ablative singular)
მკჲაფუფეშენ (ablative plural)
მკჲაფუს (locative singular)
მკჲაფუფეს (locative plural)
მკჲაფუთენ (instrumental singular)
მკჲაფუფეთენ (instrumental plural)
მჭაფუ (alternative)
მკიჲაფუ (alternative)
მკიაფუ (alternative)
ნკჲაპუ (alternative)
კჲაფუ (alternative)

→ Armenian: ղիյափ (ġiyapʻ)

desc

→? Mingrelian: მაკიაფი (maḳiapi) — Abzhua

/ˈm̥kʲʼɑpʰu/

Etymologically მ-კჲ-აფ-უ (m-ǩy-ap-u, “the screamer”), from Proto-Kartvelian *ḳi- or *ḳiw- (“to cry, scream”), whence also Laz ო-კი-უ (o-ǩi-u, “to shout”), Mingrelian კიფ-ინ-ი (ḳip-in-i, “to shout”), Georgian კივ-ილ-ი (ḳiv-il-i, “to shriek”).

cog

ჯოღორიჩქიმიქ მკჲაფუ ძირაში ა შვაჯის ნაკაპამს

When my dog sees a jackal, it attacks at once

coğoriçkimik mǩyapu żiraşi a şvacis naǩap̌ams

არ ორას დომაჭკინდუ დო არ მკიჲაფუშ გზას ქოგელაფხედ.

1930 – 1931, Niyazi Ahmet Banoğlu, Stories recorded by Georges Dumézil in Istanbul Adventures

At one point I was tired. I sat down on a jackal's trail.

ar oras domaç̌ǩindu do ar mǩiyapuş gzas kogelapxed.

მამულიქ დიკაფე დოჩოდინუშქულე ჰე არ დიკა-თ ჰემსატის მკიაფუ დივუ დო მამულ ოჭკომუ.

1930 – 1931, Niyazi Ahmet Banoğlu, Stories recorded by Georges Dumézil in Istanbul Of

When the rooster had finished the (other) grains, this last grain became a jackal and ate the rooster.

mamulik diǩape doçodinuşkule he ar diǩa-t hemsaťis mǩiapu divu do mamul oç̌ǩomu.

არ ნკჲაპუში გზას ქაგედგითუ.
ar nǩyap̌uşi gzas kagedgitu.

1960 – 1964, Muhsin Erol (a native of Şenköy born in 1940), Stories recorded by Georges Dumézil in Istanbul LVI.50

მკჲაფუ-დუღუნი

name for the weather when it rains while the sun is shining; jackal's wedding


მჭაფუ

head

მჭაფუ • (mç̌apu) (Latin spelling mç̌apu)

/ˈm̥t͡ʃʼɑpʰu/

მკჲაფუ მკჲაფუ#Laz

Apso, Jigetore, and Artasheni form of მკჲაფუ (mǩyapu)

მჭაფუ ქორმეფე ოშკიდაჲ


mǩyapu

მკჲაფუ მკჲაფუ#Laz


mç̌apu

მჭაფუ მჭაფუ#Laz


თუთასტე

თუთასტე • (tutasťe) (Latin spelling tutasťe)

tutasťe (romanization)
თუთასთე (alternative)
თუთაშთე (alternative)

From თუთასთე (tutaste), from თუთაშთე (tutaşte), from თუთა (tuta, “moon”) + -შ (-ş, “of”) + თე (te, “light”), literally “light of moon”.

af

თუთასტე ორა სი მეგანჯუდარე


ხავა

Borrowed from Ottoman Turkish هوا (hava), from Arabic هَوَاء (hawāʔ).

bor+

ჯეჩენდეფე ნაკუ ვორსი ხავაფე ორტუ. ჰუს-ტი მჭიმათე ვარ-გოლილვენ.

What beautiful weather we had recently! Now it's raining.

ceçendepe naǩu vorsi xavape orťu. hus-ťi mç̌imate var-golilven.

ხასანიქ ნდაღეფეს დულჲა ნა-იქუმს შენი პანდა ფაღი ხავა შვანუმს

Khasan is always breathing fresh air as he does business in the mountains

xasanik ndağepes dulya na-ikums şeni p̌anda paği xava şvanums


მდიკა

დიკა დიკა#Laz


mdiǩa

მდიკა მდიკა#Laz


კოშკოღმალუ

head

კოშკოღმალუ • (ǩoşǩoğmalu) (Latin spelling ǩoşǩoğmalu)

ხასანიქ კატა ნდღა ინთერნეტის ნოწერაფუთე ალამანიში კოშკოღმალუ შენი ჩენდი-მუშის ხაბერი აჲენ

Khasan checks the Internet every day to keep himself informed about the election in Germany

xasanik ǩaťa ndğa interneťis noǯerapute alamanişi ǩoşǩoğmalu şeni çendi-muşis xaberi ayen

კოშკიღამს კოშკიღამს#Laz

verbal noun of კოშკიღამს (ǩoşǩiğams); election, selection


კოშკიღამს

კოშკიღამს • (ǩoşǩiğams) (Latin spelling ǩoşǩiğams)

კოშკიღაჲ კოშკიღაჲ#Laz


კოშკიღაჲ

კოშკიღაჲ • (ǩoşǩiğay) (Latin spelling ǩoşǩiğay)

ǩoşǩiğay (romanization)
კოშკიღამს (alternative)

ოხორი იქუმტაშა მჯალეფე ვროსი კოშკიღარ. მჭიფე მჯალეფე ორდოშა ჯინდრაწენ.

When making a house, it is necessary to choose the planks well. Thin planks bend down early.

oxori ikumťaşa mcalepe vrosi ǩoşǩiğar. mç̌ipe mcalepe ordoşa cindraǯen.

(used for inanimate objects) to pick, to choose, to select, to weed out


ხიტიპიჲოზი

ხიტიპიჲოზი • (xiťip̌iyozi) (Latin spelling xiťip̌iyozi)

ხი‧ტი‧პი‧ჲო‧ზი

From Turkish kıtıpiyoz, kıtıpiyos, from Greek.

ჰამ შკუნი ოსმანი ოფშა ხიტიპიჲოზი ონ


მეშაღერმოშაღერი

მეშაღერმოშაღერი • (meşağermoşağeri) (Latin spelling meşağermoşağeri)

meşağermoşağeri (romanization)
მეშაღერიმოშაღერი (alternative)
მეშაღერი-მოშაღერი (alternative)
მეშაღერ-მოშაღერი (alternative)

მეშაღერი (meşağeri, “taken in”) + მოშაღერი (moşağeri, “taken out”).

af

ჲაკუპიში წუტელი ბიჭი დიდო მეშაღერ-მოშაღერი კოჩი რენ

Jacob's younger son is a very deceitful man

yaǩup̌işi ǯuťeli biç̌i dido meşağer-moşağeri ǩoçi ren

(dialectal, Chanapeti) trickish, deceitful

მეშაღერი-მოშაღერი დულჲაფე უღუნან

(dialectal, Sumla) complex, mixed, complicated


მოჭკა

head

მოჭკა • (moç̌ǩa) (Latin spelling moç̌ǩa)

მო- (mo-, to the speaker) + ჭკ- (ç̌ǩ-, “to start”) + -ა (-a).

af

მოჭკა კოჩეფექ უგუბუ ხორცი იმხორტეზ


მოჭკა

დაჰა ჩქარ მუთუ ვარ-მახენუ. მოჭკა მოჭკაზ ბორე.

I haven't been able to do anything yet. I'm at the beginning.

daha çkar mutu var-maxenu. moç̌ǩa moç̌ǩaz bore.


მერაღი

head

მერაღი • (meraği) (Latin spelling meraği)

Borrowed from Ottoman Turkish مراق (merak).

bor+

რიჶეთი დიდო მუკელიდი რენ. ოსინაფუთენ კოჩიზ დერდი დო მერაღი გოჭკონდინაფამზ.

Rifet is very witty. With his conversation, he makes people forget their troubles and worries.

rifeti dido muǩelidi ren. osinaputen ǩoçiz derdi do meraği goç̌ǩondinapamz.

curiosity, worry, apprehension, concern, anxiety, sorrow


ჯენჭარერი

head

ჯენჭარერი • (cenç̌areri) (Latin spelling cenç̌areri)

cenç̌areri (romanization)
გენჭარერი (alternative)
გენჭარეჲი (alternative)
გეჭარერი (alternative)
გეჭარეჲი (alternative)
გეჭარალი (alternative)
გეჭერალი (alternative)
გეჭარელი (alternative)

ჯე- (ce-, on something) + ნჭარ- (nç̌ar-, “to write”) + -ერი (-eri, participle suffix), literally “written on”.

af

ალი ელადვერი ჯენჭარერეფე ომორდინაჲ. ოხორი ოგინდენი ლივადი ეჭოფასენ.

Ali is saving money. He will buy the garden in front of the house.

ali eladveri cenç̌arerepe omordinay. oxori ogindeni livadi eç̌opasen.

ჰამ სუფარა ეჩიდოვიტოჩხორო ჯენჭარერი ქოღირუნ

ham supara eçidoviťoçxoro cenç̌areri koğirun


ფუფული

head

ფუფული • (pupuli) (Latin spelling pupuli)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *pupul- (“abscess”).

inh+

კუჩხეზ ფუფული დაშველუ. ალა ჰაწი ხეზ ქოჲუხთუ.

The boil on her/his foot has healed. But now it's on her/his hands.

ǩuçxez pupuli daşvelu. ala haǯi xez koyuxtu.

ალი ნამოღოდუფეში გური ფუფული მიღუნ
ali namoğodupeşi guri pupuli miğun
I'm heartbroken because of what Ali did to me
(literally, “I have a heart wound because of what Ali did to me”)


სივრისინეღი

head

სივრისინეღი • (sivrisineği) (Latin spelling sivrisineği)

sivrisineği (romanization)
სივრი-სინეღი (alternative)

Borrowed from Ottoman Turkish سیوری سیڭك (sivri siñek, “mosquito”).


კულანი

head

კულანი • (ǩulani) (Latin spelling ǩulani)


ǩulani

კულანი კულანი#Laz


ლეტასიმადი

ლეტასიმადი • (leťasimadi) (Latin spelling leťasimadi)

leťasimadi (romanization)
ლეტა-სიმადი (alternative)

ლეტა (leťa, “ground”) + სიმადი (simadi, “mark”)

af

ალამანჲაში სოთიკორენი ლეტასიმადეფე გიღუნი?

Do you have maps showing the various parts of Germany?

alamanyaşi sotiǩoreni leťasimadepe giğuni?


სიმადი

head

სიმადი • (simadi) (Latin spelling simadi)

Probably from the verb root სიმად- (simad-, “to think of”). .

სიმადი ხარაჲი ქოჯემაჩანუ

small dark spot or bump on the skin; mole

აჲშე ნაშვასენ წენდეჭი ოჩინუ შენი მუთონ სიმადი სტერი ელვოკლიმაჲ

Aisha puts something on the socks that she knitted as a sign to recognize them

ayşe naşvasen ǯendeç̌i oçinu şeni muton simadi sťeri elvoǩlimay

(dialectal, Vizha) token, trace, cue, mark, marker, sign, signal


ჯენჩხვაორა

ჯენჩხვაორა • (cençxvaora) (Latin spelling cençxvaora)

cençxvaora (romanization)
ჯენჩხვა-ორა (alternative)
ჯენჩხუორა (alternative)
ჯენჩხუ-ორა (alternative)

From ჯენჩხუჲ (cençxuy, “to get warm”) + ორა (ora, “time”), literally “time that nature gets warm”.

af

აჲშე ჯენჩხვა-ორა მოხტასი ინორა-დოლოქუნაშეფე ეზდუჲ

Aisha removes her winter clothes when spring comes

ayşe cençxva-ora moxťasi inora-dolokunaşepe ezduy


ბეჲარი

head

ბეჲარი • (beyari) (Latin spelling beyari)

Borrowed from Ottoman Turkish بهار (bahâr), from Persian بهار (bahâr).

bor+

წიწილაფე ბეჲარიზ ხუტულაშენ გამიფინენან

Snakes come out of their holes in the spring


ფურქულა

head

ფურქულა • (purkula) (Latin spelling purkula)

From ფურქულ- (purkul-, “to blossom”) + -ა (-a)

suf

ნანაქ ფურქულა მოხთაჲიზ ფუჯეფე ლივადიზ ნუფინამზ

When spring comes, my mother releases the cows into the garden

nanak purkula moxtayiz pucepe livadiz nupinamz


ფუქრინორა

head

ფუქრინორა • (pukrinora) (Latin spelling pukrinora)

From ფუქრი (pukri, “flower”) + ორა (ora, “time”).

af

ფუქრინორაზ მეჲვაფეში ნჯაფექ იფთი გამიკურუმპენ დო ოკაჩხე ბუტკა გონწკიმან

In spring, fruit trees bud first and then leaf out

pukrinoraz meyvapeşi ncapek ipti gamiǩurump̌en do oǩaçxe buťǩa gonǯǩiman


ჲაზი

Borrowed from Ottoman Turkish یاز (yaz).

წკაიჩქუნი კიშიზ კაჲი გჲულუნ დო ჲაზიზ დაკლინენ

Our water flows well in the winter but less in the summer

ǯǩaiçkuni ǩişiz ǩayi gyulun do yaziz daǩlinen


ტუცორა

head

ტუცორა • (ťuʒora) (Latin spelling ťuʒora)

From ტუცა (ťuʒa, “hot”) + ორა (ora, “time”).

ტუცორა ნდღალეფე გუნზე იჲენ. ინორაფე მოხტასი ნდღალეფე ოიმწულანენ.

Summer days are long. When winter comes, the days get shorter.

ťuʒora ndğalepe gunze iyen. inorape moxťasi ndğalepe oimǯulanen.


სო

tlb

(Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *sa-d (“where”). Cognate with Georgian სად (sad), Mingrelian სო (so).

inh+

მამუტიში ოხორიზ მითი ვარენ. ნინთერე (ნინთეფე) სო იდეზ?
mamuťişi oxoriz miti varen. nintere (nintepe) so idez?
There's no one at Mamuti's house. Where did they go on their own?


ტუცა

ťuʒa (romanization)
ტუწა (alternative)
ტუსა (alternative)

From ტუც- (ťuʒ-, “to heat”) + -ა (-a). Ultimately from Proto-Kartvelian *ṭus-.

ნანაქ ტუცა წკაჲითე ნა-ნახუ კაზაღი დოთხუ

The sweater that my mother washed in hot water shrank

(usually about liquids, solids, and vapors)

usually about liquids; solids; and vapors; usually about liquids; solids; and vapors

დიდო ტუცა რენ


ბურეღი

head

ბურეღი • (bureği) (Latin spelling bureği)

Borrowed from Ottoman Turkish بورك (börek).

bor+

γαλακτομπούρεκο γαλακτομπούρεκο#Greek

some kind of dessert known as Laz böreği in Turkish and γαλακτομπούρεκο (galaktompoúreko) in Greek


მთვირი

head

მთვირი • (mtviri) (Latin spelling mtviri)

mtviri (romanization)
მთური (alternative)
მთუჲი (alternative)
მთვირ (alternative)
მთვიჲი (alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *tow- (“to snow”).

inh+

ბერობაზ მთვირი მთვატუში მსქალაზ გეფხედუტით დო მსქალათე კიზაღი სთერი ბიჟუჲინამტით

In our childhood, when it snowed(snow snowed), we used to get on the tree ladder and sled like a sled

berobaz mtviri mtvaťuşi mskalaz gepxeduťit do mskalate ǩizaği steri bijuyinamťit


ნოომს

ქჩე ქოთუმექ სუმ ნდღაზ მეჲონეჲი სქუმს. მაოთხანი ნდღა გოშინტალამს. ოკაჩხე სუმ ნდღა ჩქვა სქუმს. ხოლო მათხანი გოშინტალამს დო ჰეშშოთე ნოომს.

For three days straight, the white hen lays eggs. The fourth day is skipped. She continues in this manner for three additional days before skipping the fourth day once more.

kçe kotumek sum ndğaz meyoneyi skums. maotxani ndğa goşinťalams. oǩaçxe sum ndğa çkva skums. xolo matxani goşinťalams do heşşote nooms.


კლავი

Borrowed from Georgian მკლავი (mḳlavi, “arm”).


ფაღი

Borrowed from Ottoman Turkish پاك (pak), derived from Persian پاک (pâk, “clean, pure”).

der+

ალი გური ფაღი უღუნ. ა მითი შკალა ოკიშირასი იზადენ.

Ali has a pure(clean) heart. If he fights with someone, he makes up.

ali guri paği uğun. a miti şǩala oǩişirasi izaden.


სინიჶი

head

სინიჶი • (sinifi) (Latin spelling sinifi)

Borrowed from Ottoman Turkish صنف (sınıf, sınf), from Arabic صِنْف (ṣinf).

bor+

ალიში ბერე სინიჶი ვარმეჲალენ

(to pass) from one class to another class


სინიჶი

მამუტიში ბიჭი გოწოზ სინიჶიზ გესქიდუ

მურადი სინიჶიზ ხასანიზ გოწუხენ

Murad is sitting in front of Khasan in the classroom


მაკარინა

head

მაკარინა • (maǩarina) (Latin spelling maǩarina)

maǩarina (romanization)
მაკაინა (alternative)
მაკაჲინა (alternative)

Borrowed from Ottoman Turkish مقارنه (makarna), derived from Sicilian maccarruni.

bor+

ხამური ვორსი ვარგახენასი მაკარინა ბიგას ქოგვაჭამბენ

When you don't make the dough well, it sticks to the pasta stick

xamuri vorsi vargaxenasi maǩarina bigas kogvaç̌amben


ჲაქა

Borrowed from Ottoman Turkish یاقه (yaka).

თერზიქ ჲაქას ლემში ელიდაძამს


სეჩიმი

head

სეჩიმი • (seçimi) (Latin spelling seçimi)

არ თუთა შუკულე ბელედიჲე სეჩიმეფე ონ. ჰი-შენი ვულურ-მოვულურ დო ლება ნენა მემაჩენ.

There are municipal elections in a month. That's why I'm busy and I might respond late.

ar tuta şuǩule belediye seçimepe on. hi-şeni vulur-movulur do leba nena memaçen.


ცხუნა

ეჩიდოსუმ ქცაფაშ ნდღაზ პარლამენტიშ ცხუნა მიღუნან. მათი პარლამენტერი ადაჲი ბორე.

We have parliamentary elections on July 23. I am also a parliamentary candidate.

eçidosum kʒapaş ndğaz p̌arlamenťiş ʒxuna miğunan. mati p̌arlamenťeri adayi bore.


მშქორინი

მშქორინი • (mşkorini) (Latin spelling mşkorini)

mşkorini (romanization)
მშქოჲინი (alternative)
მშქოინი (alternative)
მშკორინი (alternative)
მშქირონი (alternative)
მშქიჲონი (alternative)
მშქიონი (alternative)

From the verb root მშქორინ- (mşkorin-, “to get hungry”).

არიზ მშქორინითე თოლიზ გოწაღენ; მაჟურაზ ძღალათე

One is blinded by hunger; the other is blinded by saturation (proverb)

ariz mşkorinite toliz goǯağen; majuraz żğalate


უგჲარელობა

უგჲარელობა • (ugyareloba) (Latin spelling ugyareloba)

ugyareloba (romanization)
უგჲარალობა (alternative)

უგჲარელი (ugyareli, “hungry”) + -ობა (-oba, “-hood, -ism, -ery, -ness”).

suf

უგჲარალობათენ აჶრიქალური კოჩეფე სთეი დოხომერენ

He dried up like starving(with hunger) African men

ugyaralobaten afrikaluri ǩoçepe stei doxomeren


უგჲარელი

head

უგჲარელი • (ugyareli) (Latin spelling ugyareli)

ugyareli (romanization)
უჯარე (alternative)
უგჲაჲელი (alternative)
უგჲაელი (alternative)
უგჲარალი (alternative)

გჲარი (gyari, “food”) + უ- -ელი (u- -eli).

af

დიდო უგჲარელი ვორტაში ნანა-ჩქიმიქ მანიშა ჩორბა ხოგემიგიბუფს

When I am very hungry, my mother cooks soup in a hurry

dido ugyareli vorťaşi nana-çkimik manişa çorba xogemigibups


უ- -ელი

head

უ- -ელი • (u- -eli) (Latin spelling u- -eli)

u- -eli (romanization)
უ- -ე (alternative)

გჲარი (gyari, “food”) → უგჲარელი (ugyareli, “hungry”)

მჭკუდი (mç̌ǩudi, “bread”) → უმჭკუდელი (umç̌ǩudeli, “breadless, without bread”)

მითი (miti, “someone”) → უმითელი (umiteli, “orphan”)

ნენა (nena, “tongue”) → უნენელი (uneneli, “quiet”)

Circumfixed to nouns to form adjectives and adverbs meaning 'without (noun affixed)'


გალენი

გალენი • (galeni) (Latin spelling galeni)

galeni (romanization)
გალენ (alternative)

Derived from გალე (gale, “out”). Akin to Mingrelian გალენი (galeni) and Georgian გარეთა (gareta).

ჰამსერი კაი თუთასთე რენ. გალენი ქვაფე იკოროცხენ.

There is good moonlight tonight. The stones outside can be counted.

hamseri ǩai tutaste ren. galeni kvape iǩoroʒxen.

გალენი კოჩი

(in folk beliefs) related to genie or fairy


ზიგარა

ზიგარა • (zigara) (Latin spelling zigara)

zigara (romanization)
სიგარა (alternative)
ძიგარა (alternative)
ძიგაა (alternative)

Borrowed from Ottoman Turkish سیغاره (sigara), from Spanish cigarro.


დოხთორი

head

დოხთორი • (doxtori) (Latin spelling doxtori)

doxtori (romanization)
თოხტორი (alternative)
დოხტორი (alternative)
დოქთორი (alternative)
დოხთოჲი (alternative)
დოხთოი (alternative)

Borrowed from Ottoman Turkish دوقتور (doktor), from French docteur.

bor+

ჶადიმეზ ხეში კაპულაზ არ ფუფული ქჲუხთუ დო ჰეჲა-შენი დოხთორიშა იდუ

A boil appeared on the outside of Fatma's hand, and she went to the doctor for it

fadimez xeşi ǩap̌ulaz ar pupuli kyuxtu do heya-şeni doxtorişa idu


ხექიმი

head

ხექიმი • (xekimi) (Latin spelling xekimi)

Borrowed from Ottoman Turkish حكیم (hekîm), Derived from Arabic حَكِيم (ḥakīm).

bor+

ნანაქ, ხექიმიქ (დოქთორიქ) ნა-მეჩუ ხაპი წკარიზ ონდღულინამზ დო შუმზ
nanak, xekimik (doktorik) na-meçu xap̌i ǯǩariz ondğulinamz do şumz
My mom dissolves the pill in water that the doctor gave her and drinks it


წუნა

From წკუნ- (ǯǩun-, “to ache”) + -ა (-a), from earlier *წყუნ- (*ǯqun-). Cognate with Mingrelian წყუნ-ა (c̣q̇un-a), წყუნ-აფ-ა (c̣q̇un-ap-a).

ქორბა ოწუნუთე ღურურტუ. ქორბა წუნა ჭამითე დვოჩულეტინუ.

S/he was having really bad abdominal pain. Medication healed her/his abdominal pain.

korba oǯunute ğururťu. korba ǯuna ç̌amite dvoçuleťinu.


მასა

head

მასა • (masa) (plural მასაფე, Latin spelling masa)

Borrowed from Ottoman Turkish ماسه (masa), from Latin mēnsa.

bor+

ნუსაქ ბერეზ ნთხირი მასაზ ჲუტახამზ დო მეჩამს

The bride breaks the hazelnut on the table and gives it to the child

nusak berez ntxiri masaz yuťaxamz do meçams


ქომოჯერი

head

ქომოჯერი • (komoceri) (Latin spelling komoceri)

komoceri (romanization)
ქომოჟერი (alternative)

From ქომოჯ- (komoc-, “to marry”) + -ერი (-eri).


მსუტულჲა

head

მსუტულჲა • (msuťulya) (Latin spelling msuťulya)

msuťulya (romanization)
სუტულჲა (alternative)
მსუტოლჲა (alternative)
სუტოლჲა (alternative)
სოტოლია (alternative)
სოტელია (alternative)
სოტულია (alternative)
მსუტულია (alternative)
მსუტელია (alternative)
ფსუტულია (alternative)
მსოტოლჲა (alternative)

Together with Mingrelian სოტელია (soṭelia), borrowed from Ancient Greek σεῦτλον (seûtlon).

bor+

აჲშექ არ მსუტულჲა ქომოღუ ჭი ირი-თი ფურჯინერი ონ

Aisha brought a pair of chards, all of which had lost their freshness

ayşek ar msuťulya komoğu ç̌i iri-ti purcineri on


ნოსერი

head

ნოსერი • (noseri) (Latin spelling noseri)

noseri (romanization)
ღნოსერი (alternative)

ხოჯიქ, დიდო ნოსერი რენ შენი მუთუ ფთქვაში კოჩი სთეჲი იწკენ

Because the ox is very smart, it looks at me like a human when I say something

xocik, dido noseri ren şeni mutu ptkvaşi ǩoçi steyi iǯǩen


ხილა

მეჲვა მეჲვა#Laz

(dialectal) Synonym of მეჲვა (meyva, “fruit”)