-შ

-ş (alternative)
-ş (romanization)
-ში (alternative)
-ჲი (alternative)

→ Georgian: -ში (-ši)

მჭიმა მჭიმაჲიზ ღალიში წკარი ლივადიზ მატალენ.

mç̌ima mç̌imayiz ğalişi ǯǩari livadiz maťalen.

Creek water (water of creek) floods the garden when it rains.

genitive case marker
(is added to the nouns)

ხასანიქ ოხორი-მუშიში ოთვა ეტახუმს.

Hasan is breaking the roof of his house from the bottom up.

(is added to the pronoun in the genitive case after the noun)

ლულუ ჯარიში ელემიკვატი.

genitive case marker
(is added to nouns)
(part of something)

is added to nouns; part of something; part of something

ღიძი ნთხირიში დიდო კაჲი ნოსთონჲაჲი ბაქლავა ივენ.

ğiżi ntxirişi dido ǩayi nostonyayi baklava iven.

Unripe hazelnuts make very good baklava.

genitive case marker
(is added to nouns)
(raw material of something)

is added to nouns; raw material of something; raw material of something

კოჩიზ ონჯღორეში ვარ-უჩქინ. ფენჯერეშენ გალენდო მენჭკვალს.

ǩoçiz oncğoreşi var-uçkin. pencereşen galendo menç̌ǩvals.

The guy has no manners. He's spitting out the window.

(used with the negative verb in the expression "he doesn't understand anything")

ნა-იტტურში ოფშა მიღუნ.

I've got a lot of what you're talking about.

(added to the noun clause, part of something)

ქჩე (kçe, “white”) + -შ (-ş) → ქჩეში (kçeşi, “the white one”)

მჭითა (mç̌ita, “red”) + -შ (-ş) → მჭითაში (mç̌itaşi, “the red one”)

მკულე (mǩule, “short”) + -შ (-ş) → მკულეში (mǩuleşi, “the short one”)

forms nouns from adjectives meaning “the one having such a quality among the same category of things”

ქჩეში ლუღი

ქჩეში მბული

ქჩეში ურძენი

მჩხუშ(ი) ტოროჯი

მჭიფეშ(ი) ტოროჯი

მჭიფეშ(ი) დულჲა

(Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala) forms adjectives from adjectives meaning “of the variety having more or less such a quality”

ოლვაში მიღუნ.

ოხვენუში მიღუნ.


-შ

ირი-ხოლოზ დუწვი დო მა ვარ-მიწვაში ვარ-ივუ.

iri-xoloz duǯvi do ma var-miǯvaşi var-ivu.

It wasn't nice when (s)he told everyone and didn't tell me (it broke my heart, to be honest).

(Vitse) (clause attached to negative verb)

აღანი ნოღამისა დიდო ონჯღორჲაჲი რენ. იპარამითამტაში-თი პიჯი ამჭითანენ.

ağani noğamisa dido oncğoryayi ren. ip̌aramitamťaşi-ti p̌ici amç̌itanen.

The new bride is very shy. She blushes even when she speaks.

(Arkabi, Khopa, Chkhala) (clause attached to affirmative and negative verb)

ნოკეფე ხცაფერი ნა-რენში ჭკოდუნ

(Akçakoca) (ნა- (na-) + imperfective + -შ (-ş)); due to

ჟინ კატიზ გჲურულთი ვანში ბაბაქ თუდელენ ბიგათე ეწონთხამს.

jin ǩaťiz gyurulti vanşi babak tudelen bigate eǯontxams.

When they make noise upstairs, my father pokes (the ceiling) with a stick from below.

ბერე ღალიშა ხოდოლოლერენში ნანა-მუშიქ მუშლეთინაფს

bere ğalişa xodololerenşi nana-muşik muşletinaps

The child falls into the stream and his mother tries to save him.

(Khopa, Chkhala, Akçakoca) (-ერენ (-eren) + -შ (-ş))

-ერენ -ერენ#Laz

“კოჩი ოილუშე ბიდა” ჲა-ში ირი ჯუმა-მუშიქ დოდგითინამს.

“ǩoçi oiluşe bida” ya-şi iri cuma-muşik dodgitinams.

While he was saying, "I should go and shoot him," his brother always managed to stop him.

(Arkabi) (by adding after the quotation preposition ჲა (ya))


-შა

ბერე მცხადარი ჯელოხუნაჲ დო დულჲაშა ულუნ.

bere mʒxadari celoxunay do dulyaşa ulun.

S/He sits the child on a wooden stool and goes to work.

(Jigetore, Vizha, Artasheni) ambidirective case marker

სო-ხენშა მელენკალენი ოხორეფე აზინ.

He can see the houses on the other side from where he is sitting.

დუღრენიქ აღნე ნა-ეხთუ ჩაჲი მეშოქაჩუ დო ნანაქ ჰანდღა ჰეჲა მოწკუშა ულუნ.

duğrenik ağne na-extu çayi meşokaçu do nanak handğa heya moǯǩuşa ulun.

The newly grown tea is covered with blackberries, and my mother is going to clear it.

(Vitse, Khopa, Chkhala) lative case marker

წულუ ნუსა სერიშა კორეცხუჲ.

(postposition that is added to nouns or adverbs) till, untill

მანდრეში ნეკნა წულუ ეჲ. ფუჯი ამიტა-გამიტაშა კოშკინჭარქენ.

mandreşi neǩna ǯulu ey. puci amiťa-gamiťaşa ǩoşǩinç̌arken.

They made the barn door too small. The cow gets stuck when she goes in and out.

(Atina, Vizha, Artasheni, Vitse) (derives adverbs from imperfective forms of verbs) while, when

ორე მერწი, ორე იმორდაშა იმორდა ჯინდრაწენ.

ore merǯi, ore imordaşa imorda cindraǯen.

The stem of the squash plant bends as the squash fruit grows.

(Vizha) (derives adverbs from imperfective forms of verbs, with perfective optative mood + -შა (-şa) + perfective optative mood) as

მჯორა დოლილუშა მოლენკალე ქოდოფხედი. მელენკალე ბისეჲირი.

mcora doliluşa molenǩale kodopxedi. melenǩale biseyiri.

I sat on this side until sunset. I watched the opposite side.

(derives adverbs from verbs) untill, by the time

(Atina, Vizha, Artasheni, Vitse, with imperfective forms of verbs)

ფუჯიქ წუკალითენ ნა-იხენენ გუბერი გჲარი ჰექ დოლიფხორს დო მჟა მუზდამტაშა გეიფხორს

pucik ǯuǩaliten na-ixenen guberi gyari hek dolipxors do mja muzdamťaşa geipxors

The cow eats the food prepared in the pot there (inside the pot) and continues eating until it is milked.

(Arkabi, Khopa, Chkhala, with perfective forms of verbs)

ამეტიში ბიჭი ოხოჲიზ ნა-ფხერტით კალა ჩქარ ნენა ვარ-უშა გოშილუ დო იგზალუ.

ameťişi biç̌i oxoyiz na-pxerťit ǩala çkar nena var-uşa goşilu do igzalu.

Amet's son passed silently (without making a sound) between us as we sat at home and left.

(derives adverbs from verbs, with ვარ (var) + conjugated verb + -შა (-şa)) without

დიდი ნჯალეფეს ოწილაშე ვარ-ტაშა მეჲვა ვარ-ნიწილენ.

didi ncalepes oǯilaşe var-ťaşa meyva var-niǯilen.

Fruit cannot be harvested from large trees without an oǯilaşe (fruit picking tool).

ჩხინდი ონჭაშა კაჲი ქოგამიშიჶონი დო დირახატი!

çxindi onç̌aşa ǩayi kogamişifoni do diraxaťi!

Instead of sniffing, blow your nose properly and feel better!

(derives adverbs from verbs) instead
(with imperfective optative mood)

საჲეტტი ნაკკუ ონ?” დეჲი იდუშუნაშა “საჲეტტი ნაკკუ იჲუ?” დეჲი იჭითხი.

sayeťťi naǩǩu on?” deyi iduşunaşa “sayeťťi naǩǩu iyu?” deyi iç̌itxi.

Instead of thinking, “What time is it?”, ask, “What time is it now?”

(derives adverbs from verbs) instead
(with perfective optative mood)


-შენ

-şen (romanization)
-შე (alternative)
-შა (alternative)

(dialectal, Atina, Artasheni) Ambidirective case marker


-თენ

Compare Georgian -ით (-it), Mingrelian -ით (-it) and Svan -შუ̂ (-šû).


-ეფე

Compare Georgian -ები (-ebi) and Mingrelian -ეფი (-epi).


ალლაჲისე

head

ალლაჲისე • (allayise) (Latin spelling Allayise)

allayise (romanization)
Allayise (romanization)

From dialectal Turkish allayise, allahise.

ალლაჲისე აჲდინი ოში ქილოშენ ჶაზლა რენ

For God's sake, Aydini is more than a hundred kilos


მბურა

gray:


ლაზონა

ლაზონა • (lazona) (Latin spelling Lazona)

lazona (romanization)
Lazona (romanization)

→ English: Lazona

A new term proposed in 1980's from ლაზი (lazi, “Laz”) + -ონა (-ona, “-field”).

suf

მა ლაზონაზ ნა-რენ მსქვა ჯოღრაჶჲაფე ოჭარუთე ირიზ ბოჩინაფამ

ma lazonaz na-ren mskva coğrafyape oç̌arute iriz boçinapam

I write and introduce the beautiful geography of Lazona to everyone.

A historical and cultural region of the southwestern Caucasus and northeastern Anatolia along the Black Sea coastline, traditionally inhabited by the Laz people, also called Lazistan.


-ონა

მსხული (msxuli, “pear”) + -ონა (-ona) → მსხულონა (msxulona, “pear field”)

ჭორჭი (ç̌orç̌i, “mud”) + -ონა (-ona) → ჭორჭონა (ç̌orç̌ona, “swamp”)

Added to inanimate nouns in order to form typonyms which that inanimate noun are plentiful

ლაზი (lazi, “Laz”) + -ონა (-ona) → ლაზონა (lazona, “Lazona”)

ქორთო (korto, “Georgian”) + -ონა (-ona) → ქორთოლონა (kortolona, “Georgia”)

(neologism) Added to animate nouns in order to form typonyms


ონა

From Proto-Georgian-Zan *q̇an-. Cognate with Georgian ყანა (q̇ana) and Mingrelian ჸონა (ʾona).

ონა ხაჩქუმსნა-თი ნიში შენი ხაჩქუმს

Even if he's digging a field, he's digging for himself


ღანჭკუჲ

head

ღანჭკუჲ • (ğanç̌ǩuy) (Latin spelling ğanç̌ǩuy)

ğanç̌ǩuy (romanization)
ღანჭკუმს (alternative)

სუფაფე დოღანჭკა-ი, სუფარა დიჲენ

When you scrawl the paper, it becomes a book


ღარუმს

ღარუმს • (ğarums) (Latin spelling ğarums)

ğarums (romanization)
ღარუჲ (alternative)
ღარუფს (alternative)

from Proto-Kartvelian *ɣer- ~ *ɣir- (“to stretch; to raise one's hand”). Compare Old Georgian აღერება (aɣereba).

მურადი-ჩქუნიქ დიდო მსქვა რესიმი ღარუმს

“კალემითე ქარტალი ბღარა” ჲა-ში დიდო გჲაჯინუ დო ღრიცქუ

“ǩalemite karťali bğara” ya-şi dido gyacinu do ğriʒku

When she said, "Let me scrawl on the paper with a pen," she pressed it a lot and drew deeply

(dialectal, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi) to scrawl


გჲურჯი

გჲურჯი • (gyurci) (Latin spelling Gyurci)

gyurci (romanization)
Gyurci (romanization)
ჯურჯი (alternative)
გურჯი (alternative)

From Turkish Gürcü, from Persian گرجی (gorji).

ნოღაშე გჲურჯეფე მოხთეს

An ethnic group native to the South Caucasus: Georgian


ტაფული

ტაფული • (ťapuli) (Latin spelling ťapuli)

Akin to Armenian թափուլ (tʻapʻul). See it for more.


ťapuli

ტაფული ტაფული#Laz


ათინა

atina (romanization)
Atina (romanization)

Named after the Greek goddess Ancient Greek Ᾰ̓θήνη (Ăthḗnē).


ვიჟა

vija (romanization)
Vija (romanization)
ვიჯა (alternative)
ვიჯე (alternative)

→ Armenian: Վիժա (Viža)

From Laz *ვი(ნ)ჟა (*vi(n)ja, “mineral (salty) water”), ultimately from Proto-Georgian-Zan *weʒ₁-.

m+

In Çamlıhemşin, Rize district, areas where Hemshin people are in the majority


არტაშენი

head

არტაშენი • (arťaşeni) (Latin spelling Arťaşeni)

arťaşeni (romanization)
Arťaşeni (romanization)

/ɑɾtʼɑˈʃɛni/

Ardeşen (a city in Rize Province, Turkey)


ვიწე

According to Özhan Öztürk from Thracian vis (“town”).


ჭანდა

ჭანდა • (ç̌anda) (Latin spelling ç̌anda)

ç̌anda (romanization)
ჭანდრა (alternative)

From Proto-Georgian-Zan *c̣₁en- (“to summon, invite”). Compare Old Georgian წანა (c̣ana, “feast, banquest”) and Mingrelian ჭანაფა (č̣anapa, “to call, appeal”).

cog

(dialectal, Atina, Artasheni, Vitse) invitation

(dialectal, Vitse–Arkabi) Entertainment that usually held at the bride's home the night before the wedding while applying henna on the bride's fingers


ჶორკა

forǩa (romanization)
ფორკა (alternative)
ჶოგა (alternative)
ჶოკა (alternative)

→ Georgian: ფორკა (porḳa) — Adjara

desc

→ Turkish: (Rize, Artvin) forka, (Hemşin) foga

Unknown. Has been compared to Laz ფორჩა (porça).

unk

Unknown

ვიტოხუთ-ვიტვაშ წანერ ბოზოფე მეტაკსიშ ჶოტა თიზ მოთჶალერ ფუქურონ ბასმაშ ჶორკა დოლოქუნერ დო კუჩხეს წუღა მოდვალერ გულუნან.
viťoxut-viťvaş ǯaner bozope meťaǩsiş foťa tiz motfaler pukuron basmaş forǩa dolokuner do ǩuçxes ǯuğa modvaler gulunan.
The girls of fifteen to sixteen go around with their heads covered with a silk ჶოტა (foťa), dressed in a flowered calico forka, and wearing shoes.

1930 – 1931, Niyazi Ahmet Banoğlu, Stories recorded by Georges Dumézil in Istanbul The clothing of the Laz


Arťaşenuri

არტაშენური არტაშენური#Laz

Latin spelling of არტაშენური (arťaşenuri)


ლერწი

lerǯi (romanization)
ლეწი (alternative)
ლენწი (alternative)
ლემწი (alternative)


ზაბუნლუღი

head

ზაბუნლუღი • (zabunluği) (Latin spelling zabunluği)

zabunluği (romanization)
ოზაბუნლუღი (alternative)

From ზაბუნი (zabuni, “ill, sick”) + -ლუღი (-luği, “-ness”).

suf

ანჩელეში ფუჯიზ მუთუ-თი ვარ-ნანთვალუ ედო ჰემ ზაბუნლუღითენ ხროცქუნ

ançeleşi puciz mutu-ti var-nantvalu edo hem zabunluğiten xroʒkun

Nothing helped Ançele's cow, and it is dying from that disease


ზაბუნი

head

ზაბუნი • (zabuni) (Latin spelling zabuni)

tlb

(Atina, Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi, Azlagha)

zabuni (romanization)
ძაბუნი (alternative)

From Persian زبون (zabun, “humbled, vanquished, weak, helpless, abject”).

der

ჯუმადი-ჩქიმი ზაბუნი რენ


ზაბუნი

ზაბუნიშ ოხორიზ ოზაბუნლუღი ა ფიჩორაზ იღოდინენ

zabuniş oxoriz ozabunluği a piçoraz iğodinen

In the patient's home, the disease is transmitted in a short time


-ლუღი

ასქერი (askeri, “soldier”) + -ლუღი (-luği) → ასქერლუღი (askerluği, “military service”)

ხაჯი (xaci, “hajji”) + -ლუღი (-luği) → ხაჯილუღი (xaciluği, “pilgrimage”)

კოლაჲი (ǩolayi, “easy”) + -ლუღი (-luği) → კოლაჲილუღი (ǩolayiluği, “easiness”)

მუანატი (muanaťi, “lazy”) + -ლუღი (-luği) → მუანატილუღი (muanaťiluği, “laziness”)

Used to form a noun from an adjective or noun; especially, to form the noun referring to the state, property, or quality of conforming to the adjective's description: -hood, -ism, -ery, -ness


ზაბუნობა

head

ზაბუნობა • (zabunoba) (Latin spelling zabunoba)

zabunoba (romanization)
ზაბუნობა (absolutive singular)
ზაბუნობაფე (absolutive plural)
ზაბუნობაქ (ergative singular)
ზაბუნობაფექ (ergative plural)
ზაბუნობას (dative singular)
ზაბუნობაფეს (dative plural)
ზაბუნობაშ (genitive singular)
ზაბუნობაშ (genitive singular)
ზაბუნობაშიş) (genitive singular)
ზაბუნობაშიşi) (genitive singular)
ზაბუნობაფეშ (genitive plural)
ზაბუნობაფეშ (genitive plural)
ზაბუნობაფეშიş) (genitive plural)
ზაბუნობაფეშიşi) (genitive plural)
ზაბუნობაშე (directive singular)
ზაბუნობაფეშე (directive plural)
ზაბუნობაშენ (ablative singular)
ზაბუნობაფეშენ (ablative plural)
ზაბუნობას (locative singular)
ზაბუნობაფეს (locative plural)
ზაბუნობათენ (instrumental singular)
ზაბუნობაფეთენ (instrumental plural)
ძაბუნება (alternative)
ძაბუნობა (alternative)

From ზაბუნი (zabuni, “ill, sick”) + -ობა (-oba, “-ness”).

suf

ელემიტა დო კოკიწა სთერი ზაბუნობაფე არ ბერეშენ მაჟურა ბერეფეზ დიდო კოლაჲ ნაკნენ

elemiťa do ǩoǩiǯa steri zabunobape ar bereşen majura berepez dido ǩolay naǩnen

Diseases such as measles and pertussis are very easily transmitted from one child to another


ოზაბუნუ

head

ოზაბუნუ • (ozabunu) (Latin spelling ozabunu)

ალი ოზაბუნუთე ჭიბრეფე გვახუ


ოზაბუნუ

იზაბუნენ იზაბუნენ#Laz


იზაბუნენ

იზაბუნენ • (izabunen) (Latin spelling izabunen)

tlb

(Atina, Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi, Azlagha, Chkhala)

izabunen (romanization)
იძაბუნენ (alternative)

From ზაბუნი (zabuni, “ill, sick”), ultimately from Persian زبون (zabun).

ნანა-შკიმი იზაბუნუსი არ წულუ მჟორა ჯეჩასი ანჩხვაფენ

nana-şǩimi izabunusi ar ǯulu mjora ceçasi ançxvapen

When my mother gets sick, she gets hot with even a little sun


ბაღულჲა

head

ბაღულჲა • (bağulya) (Latin spelling bağulya)

bağulya (romanization)
ბაღულია (alternative)

From Proto-Georgian-Zan *beɣ-ur- (“sparrow”), cognate with Mingrelian ბაღჷრე (baɣəre).


ისა

ნა-პჭარუმფეს ისა ნა-ვარ-ივუფე ხოლო-თი გებოწკერ დო ბოისანამ

na-p̌ç̌arumpes isa na-var-ivupe xolo-ti geboǯǩer do boisanam

I look over what I wrote, and I rewrite the ones that are not right


ისა

ბერეფეზ ისა ნენა ვარ-მეჩამს


ისა

der

Arabic عِيسَى (ʕīsā)

ისა ფეღამბერიშ სურეთი (მეჲრემ), მერჲემ ნანაშ სურეთი დო პაპაშ დოლოქუნუფე დო ბაირაღი დო დაჩხირი გებღუში დო ბუღურუშ ოჭუში ტაქიმი ქამოშავიღით სანდუღიშენ
isa peğamberiş sureti (meyrem), meryem nanaş sureti do p̌ap̌aş dolokunupe do bairaği do daçxiri gebğuşi do buğuruş oç̌uşi ťakimi kamoşaviğit sanduğişen

1917, Abdullah efendi Aşık Hasanoğlu (a native of Azlagha born ca. 1872), Stories recorded by I. Q̇ipšiʒe in Lazistan

We took out the image of Jesus Christ, the image of Mother Mary (Mother of God), the priest's clothes, flag, incense, and the tool for burning the wick from the chest


მორდერითუთა

head

მორდერითუთა • (morderituta) (Latin spelling morderituta)

/mɔɾdɛɾiˈtʰutʰɑ/

მორ‧დე‧რი‧თუ‧თა

From მორდერი (morderi, “big”) + თუთა (tuta, “month”), literally “big month”.


მორდერი

head

მორდერი • (morderi) (Latin spelling morderi)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *mo-zrd-il- (“grown, grown-up”). From იმორდენ (imorden).

inh+

ჰაკუ მორდერი კული ჰაქ ნინჩარკინენ-ი?

Can such a big chair be squeezed in here?

იმორდენ იმორდენ#Laz

present participle of იმორდენ (imorden), past participle of იმორდენ (imorden)

იმორდენ იმორდენ#Laz

(In humans and animals) older in age: adult

იმორდენ იმორდენ#Laz

(Among brides) The wife of the older son


მორდერი

ჯუმა-ჩქიმიზ ოხოჲიში ოგინე ნა-უდგინ ნთხირეფე ჩქიმეფეშენ დაჰა მორდერი რენან

cuma-çkimiz oxoyişi ogine na-udgin ntxirepe çkimepeşen daha morderi renan

The hazelnuts standing in front of my brother's house are bigger than mine

მოირდენ მოირდენ#Laz

present participle of მოირდენ (moirden), past participle of მოირდენ (moirden)

(dialectal, Artasheni, Vitse, Lome) not fully grown, close to large, sizeable

ბერეფეში მორდერი ნა-რენქ დიშქა ზდიმს

The older one among the children is carrying wood

მოირდენ მოირდენ#Laz

(dialectal, Borghola) among some bigger, older one


წანაღანი

head

წანაღანი • (ǯanağani) (Latin spelling Ǯanağani)

ǯanağani (romanization)
Ǯanağani (romanization)
წანაღნე (alternative)

/t͡sʼɑnɑˈɣɑni/

From წანა (ǯana, “year”) + აღანი (ağani, “new”), literally “new year”.

af

სი-თი წანაღანი ხილა დო კაჲობაფეთე თო გოლოგიხტაჲ

si-ti ǯanağani xila do ǩayobapete to gologixťay

May your new year be filled with abundance and happiness too


წანაღანი

/t͡sʼɑnɑˈɣɑni/


წანა

ǯana (romanization)
წანა (absolutive singular)
წანაფე (absolutive plural)
წანაქ (ergative singular)
წანაფექ (ergative plural)
წანას (dative singular)
წანაფეს (dative plural)
წანაშ (genitive singular)
წანაშ (genitive singular)
წანაშიş) (genitive singular)
წანაშიşi) (genitive singular)
წანაფეშ (genitive plural)
წანაფეშ (genitive plural)
წანაფეშიş) (genitive plural)
წანაფეშიşi) (genitive plural)
წანაშე (directive singular)
წანაფეშე (directive plural)
წანაშენ (ablative singular)
წანაფეშენ (ablative plural)
წანას (locative singular)
წანაფეს (locative plural)
წანათენ (instrumental singular)
წანაფეთენ (instrumental plural)

Akin to Adjaran Georgian წენ-ებ-ი (c̣en-eb-i, “years”) and Mingrelian წანა (c̣ana, “year”).

აღანი წანა მთელლი კიჲანა დო კოჩინობა შენი ჯუმალობაში დო დალობაში არ წანა ივას

ağani ǯana mtelli ǩiyana do ǩoçinoba şeni cumalobaşi do dalobaşi ar ǯana ivas

May the new year be a year of brotherhood and sisterhood for the whole world and humanity

სუმენეჩი-დო-ხუთ წანაშე ნა-მოხთუ ნანა-ჩქიმი არ კაჲი ნდღა ძიჲამერი ვა-რენ

sumeneçi-do-xut ǯanaşe na-moxtu nana-çkimi ar ǩayi ndğa żiyameri va-ren

My mother, who is sixty-five years old, has not seen a good day


ქიანა

kiana (romanization)
ქიჲანა (alternative)
ქეჲანა (alternative)
ქეანა (alternative)
კიჲანა (alternative)

According to Aleksiva was borrowed from Mingrelian ქიჸანა (kiʾana, “country”), but when borrowed, its meaning was accepted as "world", not "country". It is an obvious transmission error. The word ქიანა (kiana) is not found in written texts before Guram Kartozia's 1993 book Laz Texts II. It is not found in Kutelia's fairy tale book (Lazuri P̆araitepe 1982), or in Sergi Jğent̆i's texts (Ç̆anuri T̆ekst̆ebi, 1938). It is also absent in Chitashi's texts. The word ქიანა (kiana) is not found in Marr, Ačaṙyan, Rosen, or Kartozia's first text book of 1974, in Chikobava's texts, Dumézil, or Qipşidze. The person who introduced the word to Laz is probably Hasan Helimishi. Ç̆andaş Gverdi (1949) uses the expression ქიანაშ დიდი კაბღა (kianaş didi ǩabğa, “the great world war”) in his play. Likewise "სულტანი მტელ ქიანას ("sulťani mťel kianas, “the sultan of all the world”) in his lines confirms that ქიანა (kiana) is used in the sense of the world. The word ქიანა (kiana) was known and spread among the Laz intelligentsia along with the poems of Helimishi. Tandilava also suggests borrowing from Mingrelian.

მთელ კოჩიზ, სერბესლუღითე ოსქიდუ შენი ქიანაზ ნა-გოლულუნ სოსიალი დო იდარი ნიზამიშა ხაკკი უღუნ

mtel ǩoçiz, serbesluğite oskidu şeni kianaz na-golulun sosiali do idari nizamişa xaǩǩi uğun

Every person has the right to have a valid social and administrative order in the world in order to live freely

(Vitse) the place in a village where people gather and chat


დიმონი

head

დიმონი • (dimoni) (Latin spelling dimoni)

dimoni (romanization)
დიმარი (alternative)

Borrowed from Byzantine Greek τιμόνι (timóni). The initial /d/ is due to the voicing effect in Greek for the preceding neuter article τον (ton), also compare Ottoman Turkish دومن (dümen).

bor+

დიმონი ქოდიქაჩუ დო ქომეხთუ ე შეერიშა


ჶურნი

furni (romanization)
ჶუნნი (alternative)

From Pontic Greek φουρνί (fourní), φουρνίν (fournín), ultimately from Latin furnus. Doublet of ჶურუნი (furuni).

ხჩინიქ ჶურნიშა არ კიცი ქომუღუ


პოტრა

head

პოტრა • (p̌oťra) (Latin spelling p̌oťra)

p̌oťra (romanization)
ფოტრა (alternative)

/ˈpʼɔtʼ(ɹ)ɑ/

From Pontic Greek πόρτα (pórta), ultimately from Latin porta.

ფუჯი მოხტეენ დო პოტრაში ქენარის ილადგინ

puci moxťeen do p̌oťraşi kenaris iladgin

The cow has arrived and is standing near the fence gate


ჶურუნი

ჶურუნი • (furuni) (Latin spelling furuni)

From Ottoman Turkish فرون (furun), ultimately from Latin furnus. Doublet of ჶურნი (furni).

მჭკუდი მუგვალა ტეფსითე ჶურუნიზ მეშადგი

Put the bread in the oven on the round tray

ბოლშევიღეფე კირიმი ჶურუნეფე ნა-უღუტეჲფე ოგზალეჲ

bolşeviğepe ǩirimi furunepe na-uğuťeype ogzaley

The Bolsheviks sent those who had bakeries in Crimea


ჶოგა

ჶორკა ჶორკა#Laz

Atina and Artasheni form of ჶორკა (forǩa)


ფორჩა

ფორჩა • (porça) (plural ფორჩაფე, Latin spelling porça)

porça (romanization)
ფორჩაფე (plural)
ფორჩა (absolutive singular)
ფორჩაფე (absolutive plural)
ფორჩაქ (ergative singular)
ფორჩაფექ (ergative plural)
ფორჩას (dative singular)
ფორჩაფეს (dative plural)
ფორჩაშ (genitive singular)
ფორჩაშ (genitive singular)
ფორჩაშიş) (genitive singular)
ფორჩაშიşi) (genitive singular)
ფორჩაფეშ (genitive plural)
ფორჩაფეშ (genitive plural)
ფორჩაფეშიş) (genitive plural)
ფორჩაფეშიşi) (genitive plural)
ფორჩაშე (directive singular)
ფორჩაფეშე (directive plural)
ფორჩაშენ (ablative singular)
ფორჩაფეშენ (ablative plural)
ფორჩას (locative singular)
ფორჩაფეს (locative plural)
ფორჩათენ (instrumental singular)
ფორჩაფეთენ (instrumental plural)

/ˈpʰɔ(ɹ)t͡ʃɑ/

Akin to Mingrelian ფორჩა (porča), ხეფორჩა (xeporča).

ქჩე ფორჩათენ ნაპირიშა იდაჲიზ მუ-თუ ტასენ დოლაქთენ

kçe porçaten nap̌irişa idayiz mu-tu ťasen dolakten

When you go to the workplace with a white shirt, it stains no matter what


porça

ფორჩა ფორჩა#Laz


ჶოტა

ჶოტა • (foťa) (plural ჶოტაფე, Latin spelling foťa)

და-ჩქიმიქ ონდღენერი გჲარი ჶოტაზ მელაკორუმზ დო ნაპირიშა იღასენ

da-çkimik ondğeneri gyari foťaz melaǩorumz do nap̌irişa iğasen

My sister packs her lunch in an apron and takes it to the workplace

(dialectal, Jigetore, Ortaalan, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala) clothing that women tie in front of them while doing gardening or housework : apron, waistcloth

აჲშექ დუდის ჶოტა დელინკორამს

ვიტოხუთ-ვიტვაშ წანერ ბოზოფე მეტაკსიშ ჶოტა თიზ მოთჶალერ ფუქურონ ბასმაშ ჶორკა დოლოქუნერ დო კუჩხეს წუღა მოდვალერ გულუნან.
viťoxut-viťvaş ǯaner bozope meťaǩsiş foťa tiz motfaler pukuron basmaş forǩa dolokuner do ǩuçxes ǯuğa modvaler gulunan.
The girls of fifteen to sixteen go around with their heads covered with a silk headscarf, dressed in a flowered calico ჶორკა (forǩa), and wearing shoes.

(dialectal, Jigetore, Vitse) (woman's) headscarf


კოდაგრესტა

კოდაგრესტა • (ǩodagresťa) (Latin spelling ǩodagresťa)

/kʼɔdɑˈɡɾɛstʼɑ/

კო‧და‧გრეს‧ტა

From კოდა (ǩoda, “wall”) + გრესტა (gresťa, “stone for baking bread”).

af

ნოღა კოდაგრესტათე ჯარი ჭუმან

In town, they bake the bread in the oven


მკორიდა

head

მკორიდა • (mǩorida) (Latin spelling mǩorida)

mǩorida (romanization)
კორიდა (alternative alternative)

/m̥kʼɔˈɾidɑ/

From Pontic Greek *κὀριδα (*kὀrida), a by-form of κορίδιν (korídin).

მკორიდაფე ოხროცქინუ შენი ნჭამი ნუფურინარე

mǩoridape oxroʒkinu şeni nç̌ami nupurinare


ოღურინამს

ოღურინამს • (oğurinams) (Latin spelling oğurinams)

oğurinams (romanization)
ოღურინაჲ (alternative)
ოღურინაფს (alternative)

From ო- (o-, “version marker”) + ღურ- (ğur-, “to die”) + -ინ- (-in-, “interfix that creates transitive verbs from intransitive verbs”) + -ამ (-am, “imperfective aspect”) + -ს (-s, “third person singular present tense marker”).

af

ჰემუზ მთუგიში ნჭამი მეფჩარე დო ბოღუინარე

hemuz mtugişi nç̌ami mepçare do boğuinare

(used for humans only) to kill, to murder


ღურუნ

კოჩი ღურუნ. ხოლო ზიგარა შუჲ

ამ ორაზ ჯუმალობა დოღუუ


ი-

ი- (i-) + ბონ- (bon-, “to wash”) → იბონამს (ibonams, “to wash oneself”)

Action for one’s own benefit (reflexive verb marker)

ი- (i-) + ჭკომ- (ç̌ǩom-, “to eat”) → იჭკომენ (iç̌ǩomen, “to be edible”)

ი- (i-) + ბგარ- (bgar-, “to cry”) → იბგარს (ibgars, “to cry”)

ი- (i-) + მტ- (mť-, “to escape”) → იმტენ (imťen, “to escape”)

ი- (i-) + ნჯირ- (ncir-, “to sleep”) → ინჯირს (incirs, “to sleep”)

ი- (i-) + çalışmak → იჩალიშამს (içalişams, “to work”)

ი- (i-) + telefon → ითელეჶონამს (itelefonams, “to call”)

derivational prefix forming verbs from loan words

1st and 2nd person version of the version marker უ-


უ-

From Proto-Kartvelian *u- (“derivational affix of participles”). Compare Georgian უ- (u-), Mingrelian უ- (u-) and Svan უ- (u-).

inh

უტახერი ქჶა დუვარი ვაჯიდვენ

მაქვალი უტახუ ოცხონეშა ქჲოტკოჩუ

She threw the egg on the roof without breaking it


უ-

u- (alternative)
u- (romanization)
ი- (alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *u-. Cognate with Georgian უ- (u-), Mingrelian უ- (u-), Svan ო- (o-).

უ- (u-) + ბონ- (bon-, “to wash”) → უბონამს (ubonams, “he washes another person”)

action taken for the benefit of determined other person(s), action taken for the damage of determined other person(s), action taken instead of determined other person, action taken for an object belonging to determined other person

უ- (u-) + ჭკომ- (ç̌ǩom-, “to eat”) → უჭკომუნ (uç̌ǩomun, “it happened to him to eat”)

უ- (u-) + ჩქინ- (çkin-, “to know”) → უჩქინ (uçkin, “he knows”)

უ- (u-) + ლ- (l-, “to go”) → ულუნ (ulun, “he goes”)


ბაქლავა

head

ბაქლავა • (baklava) (Latin spelling baklava)

baklava (romanization)
ბაკლავა (alternative)

ალი ნადგენ დო არ ტეფსი ბაქლავა ა ფიჩვაზ იმხოზ

ali nadgen do ar ťepsi baklava a piçvaz imxoz


წიპილი

წიპილი • (ǯip̌ili) (Latin spelling ǯip̌ili)

ǯip̌ili (romanization)
პულინა (alternative)
წიპულინა (alternative)

Probably related to წიპი (ǯip̌i, “alevin, young fish”). Akin to Georgian წიპწიპა (c̣iṗc̣iṗa), Imeretian and Rachan Georgian წიპია (c̣iṗia, “turkey's chick”) and Mingrelian წიპა (c̣iṗa, “small”).

cog

წიპილეფეს არ ბრესთი კატუ ქონაჩქინუ


კავე

From Ottoman Turkish قهوه (kahve), from Arabic قَهْوَة (qahwa).

მურადიქ კავეზ არ-ჟურ საატიზ არქადაშეფე-მუში კალა ოხოქთუნ

muradik ǩavez ar-jur saaťiz arkadaşepe-muşi ǩala oxoktun

Muradi is having fun with his friends for an hour or two at the cafe


ჩაჲი

çayi (romanization)
ჩაი (alternative alternative)
ნჩაჲი (alternative)

ალი-ოსმანიქ ჩაჲიზ გჲუბრე გოშუბღამს

Ali Osmani is pouring fertilizer into the tea

ბაბაქ “ჩაჲი ბოწილაფარე” ჲა დო ჰამ კოჩეფე მცუდიში გოთორუმს

babak “çayi boǯilapare” ya do ham ǩoçepe mʒudişi gotorums

My father is making these men walk around unnecessarily, saying "I will make them harvest tea"

ჩაჲი-შკიმი არ ქენჭი დოლვოტოჩაჲ

Let him/her throw a cube of sugar in my tea

ზელიხაზ ნაკო ჶარა რენ ჩაჲიზ მოდვალუ გუნდუნუნ

zelixaz naǩo fara ren çayiz modvalu gundunun


ფემბელი

head

ფემბელი • (pembeli) (Latin spelling pembeli)

From Ottoman Turkish پنبه (pembe, “pink”), from Persian پنبه (panbe, “cotton”).

pink:


კიტიპიროზი

კიტიპიროზი • (ǩiťip̌irozi) (Latin spelling ǩiťip̌irozi)

ǩiťip̌irozi (romanization)
კიტიპიჲოზი (alternative alternative)

From Turkish kıtıpiyoz, kıtıpiyos, from Greek.

ოკო კიტიპიროზი კოჩი რენ ქი მითის წკარი ბილე ვარ-მეჩაფს

oǩo ǩiťip̌irozi ǩoçi ren ki mitis ǯǩari bile var-meçaps

He is such a stingy man that he does not even give water to anyone


ააბისთანი

ააბისთანი • (aabistani) (Latin spelling Aabistani)

aabistani (romanization)
Aabistani (romanization)

არაბისთანი არაბისთანი#Laz

Alternative form of არაბისთანი (arabistani)


Aabistani

ააბისთანი ააბისთანი#Laz


აბაზა

აბაზა • (abaza) (Plural აბაზაფე, Latin spelling Abaza)

abaza (romanization)
Abaza (romanization)
აპაზა (alternative)

აბაზაფე სო ხენან, ფეჲა?

I wonder where the Abaza/Abkhazians live?


აბარენ

აბარენ • (abaren) (Latin spelling abaren)

abaren (romanization)
აბაენ (alternative alternative)

From ა- (a-, “potential mood marker”) + ბარ- (bar-, “to inflate”) + -ენ (-en, “suprapersonal present tense marker”).

af

ქჲამილიქ ინი წკაჲი შვაში ხურხი აბარენ

When Kyamili drinks cold water, his throat swells


აბაენ

აბარენ აბარენ#Laz


abaen

აბაენ აბაენ#Laz


abaren

აბარენ აბარენ#Laz


აბჯაკატუ

head

აბჯაკატუ • (abcaǩaťu) (Latin spelling abcaǩaťu)

/ɑbd͡ʒɑˈkʼɑtʼu/

From აბჯა (abca, “river”) + კატუ (ǩaťu, “cat”), literally “river cat”.

af

აბჯაკატუ რუბაფე ჩხომი ოჭოფუ შენი იქთენ


აბდეზი

head

აბდეზი • (abdezi) (Latin spelling abdezi)

tlb

(Ortaalan, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala)

abdezi (romanization)
აბდესი (alternative)
აპტეზი (alternative)
აპტესი (alternative)

From Ottoman Turkish آبدست (âbdest, “abdest”), from Persian آبدست (âbdast).

bor

ხასანიქ ონდღენერი ნამაზიში აბდეზი ეჭოფუმს

xasanik ondğeneri namazişi abdezi eç̌opums

Khasani performs abdest for the noon prayer


მერგჲა

head

მერგჲა • (mergya) (plural მერგჲაფე, Latin spelling mergya)

mergya (romanization)
მერგჲაფე (plural)
მეროჯა (alternative)
მეროგჲა (alternative)

From მეროგჲა ← *მეროდჲა (merogya ← *merodya), from Ancient Greek μυρωδία (murōdía). For დჲ → გჲ, ჯ (dy → gy, c), compare გჲარი (gyari).


აბდესი

აბდესი • (abdesi) (Latin spelling abdesi)

აბდეზი აბდეზი#Laz


abdesi

აბდესი აბდესი#Laz


აბდეზხანა

აბდეზხანა • (abdezxana) (Latin spelling abdezxana)

abdezxana (romanization)
აბდეცხანა (alternative)

აბ‧დეზ‧ხა‧ნა

From Ottoman Turkish آبدستخانه (abdesthane).

(Islam) room or separate building near a mosque or prayer room for performing abdest


abdezxana

აბდეზხანა აბდეზხანა#Laz

(Islam) Latin spelling of აბდეზხანა (abdezxana)


აბდეცხანა

აბდეცხანა • (abdeʒxana) (Latin spelling abdeʒxana)

აბდეზხანა აბდეზხანა#Laz

(Islam) Lome form of აბდეზხანა (abdezxana)


abdeʒxana

აბდეცხანა აბდეცხანა#Laz

(Islam) Latin spelling of აბდეცხანა (abdeʒxana)


ნუკუ

From Proto-Georgian-Zan *niḳel- (“snout”). Cognate with Old Georgian ნიკელი (niḳeli, “snout, lip”) and Mingrelian ნიკუ (niḳu), ნუკუ (nuḳu), ნჷკჷ (nəḳə, “chin”).

cog

ნუკუზ მუ მოლიდვი?

ქემალის ნუკუ ანჩამინენ


პიჟი

პიჯი პიჯი#Laz


p̌iji

პიჟი პიჟი#Laz


p̌ici

პიჯი პიჯი#Laz


ნუნკუ

ნუკუ ნუკუ#Laz

Khopa–Batumi and Chkhala form of ნუკუ (nuǩu)


nunǩu

ნუნკუ ნუნკუ#Laz


nuǩu

ნუკუ ნუკუ#Laz


ყალი

Khopa–Batumi and Chkhala form of ალი (ali)


მხუჟი

მხუჯი მხუჯი#Laz


mxuji

მხუჟი მხუჟი#Laz


მხუჯეფე

head

მხუჯეფე • (mxucepe) (Latin spelling mxucepe)

მხუჯი მხუჯი#Laz


mxucepe

მხუჯეფე მხუჯეფე#Laz


mxuci

მხუჯი მხუჯი#Laz


გჲონქსი

გჲონქსი • (gyonksi) (Latin spelling gyonksi)

gyonksi (romanization)
ჯონგსი (alternative)

From Ottoman Turkish گوگس (göks, göğüs).


ჯონგსი

ჯონგსი • (congsi) (Latin spelling congsi)

გჲონქსი გჲონქსი#Laz


congsi

ჯონგსი ჯონგსი#Laz


gyonksi

გჲონქსი გჲონქსი#Laz


უბა

უბა • (uba) (plural უბაფე, Latin spelling uba)

tlb

(Atina, Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi)

uba (romanization)
უბაფე (plural)
ობა (alternative)

From Proto-Georgian-Zan *ube/a- (“bosom, lap”). Cognate with Georgian უბე (ube, “bay, bosom”) and Mingrelian ლუბა (luba), უბა (uba), ლჷბა (ləba).

inh

ხასანიქ უბა-მუშის ჭაკი მეშკიდუმს


ubape

უბაფე უბაფე#Laz


გურპიჯი

head

გურპიჯი • (gurp̌ici) (Latin spelling gurp̌ici)

From გური (guri, “heart”) + პიჯი (p̌ici, “face”).

af

მჩხვოფათენ გურპიჯიჩქიმის ნოჩხვოფელი ხოგუმაბღუ

mçxvopaten gurp̌iciçkimis noçxvopeli xogumabğu


წიპა

Akin to Georgian ჭიპი (č̣iṗi) and Mingrelian ჩუპა (čuṗa).

ხასანის წიპა გამანჭორერი უღუნ

ბერე დიჲინასი სიჶტე წიპა დელუშკორამან

When a child is born, they first cut the umbilical cord

თანი ნჩახუმტაშა წიპა ნუწი დო ოშვანაფი

While separating the (oil from cream) buttermilk, remove the plug in the ventilation hole (in the ონჩახულე (onçaxule) i.e. earthen pot) and ventilate

ონჩახულე ონჩახულე#Laz

(dialectal, Vizha) Each of the holes created to evacuate the air to the skin that covers the mouth of a kind of utensil called ონჩახულე (onçaxule, “butter churn”) (a container similar to an earthen jar used to separate oil and buttermilk from cream) and similar holes

ონჩახულე წიპა მევუნზგიფი

I inserted the stopper of the ონჩახულე (onçaxule) and tightened it


წუპი

წიპა წიპა#Laz


ǯup̌i

წუპი წუპი#Laz


ǯip̌a

წიპა წიპა#Laz


უმპპა

head

უმპპა • (ump̌p̌a) (plural უმპპაფე, Latin spelling ump̌p̌a)

უმპა უმპა#Laz


უმპპაფე

უმპპაფე • (ump̌p̌ape) (Latin spelling ump̌p̌ape)

უმპპა უმპპა#Laz


ump̌p̌ape

უმპპაფე უმპპაფე#Laz


ump̌p̌a

უმპპა უმპპა#Laz


უმპაფე

უმპაფე • (ump̌ape) (Latin spelling ump̌ape)

უმპა უმპა#Laz


ump̌ape

უმპაფე უმპაფე#Laz


ქორბა

ქორბა • (korba) (plural ქორბაფე, Latin spelling korba)

Akin to Mingrelian ქვარა (kvara, “stomach, tummy”).

cog

კინჩი მონთინაფემუში ოჩუ შენი ქორბაშა ოშკომალეფე ეშკიღაჲ

ǩinçi montinapemuşi oçu şeni korbaşa oşǩomalepe eşǩiğay

The bird pulls food from its crop to feed its young


ქორბაფე

head

ქორბაფე • (korbape) (Latin spelling korbape)

ქორბა ქორბა#Laz


korbape

ქორბაფე ქორბაფე#Laz


ოლე

ole (romanization)
ყოლე (alternative)
კოლე (alternative)

→ Turkish: öle — Napşit

წუტა ბერეფეს კუტუ, დიდი კოჩეფეზ ოლე უღუნან

ǯuťa berepes ǩuťu, didi ǩoçepez ole uğunan


ბიბი

bibi (romanization)
ბიბილი (alternative)


ნჯღიმერი

ნჯღიმერი • (ncğimeri) (Latin spelling ncğimeri)

tlb

(Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala)

From ნჯღიმ- (ncğim-, “to wrinkle”) + -ერი (-eri, “-ing, -ed”).

suf

ინჯღიმენ ინჯღიმენ#Laz

ნჯღიმერი ფორჩათე ვაგოილენ

ინჯღიმენ ინჯღიმენ#Laz

participle of ინჯღიმენ (incğimen)
wrinkled, crumpled, creased, puckered


ინჯღიმენ

head

ინჯღიმენ • (incğimen) (Latin spelling incğimen)

tlb

(Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala)

From ი- (i-, version marker) + ნჯღიმ- (ncğim-, “to wrinkle”) + -ენ (-en, suprapersonal present tense marker). Inherited from Proto-Georgian-Zan *ǯɣ(w)l-em- : *ǯɣ(w)l-im- (“to crumple”).

inh+

თუდე დოხედაჲიზ ფონთოლონი ინჯღიმენ


ქეშიში

head

ქეშიში • (keşişi) (Latin spelling keşişi)

From Ottoman Turkish كشیش (keşiş), ultimately from Classical Syriac ܩܫܝܫܐ (qaššīšā).

ოხვამეს ნატეს ქეშიშეფეს ოგნაფაფტეს

They were informing the monks who were present in the church


ბიჲა

From Georgian ბია (bia), from Classical Persian به (bih)

ბიჲაფე სო დოდვი?


გვაკორენ

გვაკორენ • (gvaǩoren) (Latin spelling gvaǩoren)

gvaǩoren (romanization)
გვაკკორენ (alternative alternative)
გაკორენ (alternative)
გაკირენ (alternative)
გვაკირენ (alternative)

/ˈɡvɑkʼɔɾɛn/

From გვ- (gv-, preverb meaning around) + ა- (a-, potential mood marker) + კორ- (ǩor-, “to tie”) + -ენ (-en, suprapersonal present tense marker).

af

დიშკალეფე ფალური გვაკორასი გამვოგზაჲ

When the fire wraps around the wood, it burns


ხასიმი

head

ხასიმი • (xasimi) (Latin spelling xasimi)

From Ottoman Turkish خصم (hasm, hasım), from Arabic خَصْم (ḵaṣm).

ხასიმიშკიმი დიტობუ დო მა მიჲონდრამს


შინუმს

შინუმს • (şinums) (Latin spelling şinums)

şinums (romanization)
შინუჲ (alternative)
შინომს (alternative)
შინუფს (alternative)
გჲუშინუფს (alternative)

Probably along with გაშინენ (gaşinen, “to remember”) from Proto-Georgian-Zan *qs₁-en- (“to remind, to inform, communicate”).

inh

მოთაქ პაპულიმუში აიგდეფს დო ჩქარ ვარშინუფს

motak p̌ap̌ulimuşi aigdeps do çkar varşinups

The grandson ridicules his grandfather and shows no respect


ბიგა

head

ბიგა • (biga) (plural ბიგაფე, Latin spelling biga)

biga (romanization)
ბიგაფე (plural)
ბიკა (alternative)

From Proto-Kartvelian *biga- (“stick, cudgel”), cognate with Georgian ბიგა (biga, “cross-beam (wooden)”), Mingrelian ბიგა (biga, “stick”) and Svan ბიჯ (biǯ, “stick”).

cog

ბერექ ობირალე ბიგაფემუში დუვარიზ ნონჩაკამს

berek obirale bigapemuşi duvariz nonçaǩams

Child sticks his toy sticks into the wall


იგბალი

head

იგბალი • (igbali) (Latin spelling igbali)

igbali (romanization)
იკპალი (alternative)

იგბალი მიღუტუკო ჭუმანდელე მავეტუ

If I had a chance, it would be in the morning (it is clear from my situation that I have no luck)


ფოხო

poxo (romanization)
ფახარა (alternative)

Compare Laz ფოხორო (poxoro), ფახარა (paxara, “toddler, a baby that still crawls”), ფოხ- (pox-, “to crawl on all fours”).


მჟვაბუ

მჟვაბუ • (mjvabu) (Latin spelling mjvabu)

tlb

(Apso, Jigetore, Vizha, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala)

mjvabu (romanization)
მჯვაბუ (alternative)
ჯვაბუ (alternative)

Akin to Mingrelian ჟვაბუ (žvabu). Similarity with Russian жа́ба (žába) is likely accidental.

წიწილაქ მჟვაბუ გეიშქუმელს


მაი

mai (romanization)
მაჲი (alternative)
მაჲარე (alternative)
მაარი (alternative)
მაღარი (alternative)
მაყაყი (alternative)
ბაყაყი (alternative)

Probably of onomatopoeic origin. From მაი (mai) ← მაარი (maari), მაჲარე (mayare) ← მაყაყი (maqaqi). Intervocalic რ (r) regularly disappears in Laz. As a result, an epenthetical consonant ჲ (y) may be substituted. Forms with რ (r) are the result of hypercorrection. Akin to Georgian ბაყაყი (baq̇aq̇i).

მაჲიში კოპალიქ წკარიზ კუდელი ოვალამს დო იმჩვირს

mayişi ǩop̌alik ǯǩariz ǩudeli ovalams do imçvirs

With a wagging tail, a frog's tadpole swims in water


ჩორფა

ალი ნაკუ ჩორფა ონ

clumsy, unskilful (a person who always has minor accidents)


ხალატალი

head

ხალატალი • (xalaťali) (Latin spelling xalaťali)

ხალატალ ორ-ი?


მაყაყი

მაყაყი • (maqaqi) (Latin spelling maqaqi)


ხიტი

წუკალიში ხიტი მეტროხუ


კულფი

From Ottoman Turkish قولپ (kulp, “annular handle”), from Arabic قُلْب (qulb, “bracelet, bangle”).

bor

ქემალიქ იფთი სანდუღი ჟურ კელეშენ-თი ქინარიშენ ელახუმს დო ოკაჩხე-თი ჟურ კელე ხე გეკლიმონი კულფი ნუკიდამს

kemalik ipti sanduği jur ǩeleşen-ti kinarişen elaxums do oǩaçxe-ti jur ǩele xe geǩlimoni ǩulpi nuǩidams

Kemal pierces both sides of the box from the edge beforehand. And then he attaches hand-held handles on both sides


წიმინდე

head

წიმინდე • (ǯiminde) (Latin spelling ǯiminde)


წიმინდე

ბერეჩქიმიქ იზმირიშენ წიმინდე ზეჲთინჲაღი მომინჯღონუ

bereçkimik izmirişen ǯiminde zeytinyaği momincğonu

My child sent me pure olive oil from Izmir

actual, authentic, genuine, pristine, pure, real, true

ხასანი წიმინდე კოჩი რენ


წიმინდე

ალი ებამუშიში წიმინდე ონ


მჭკუდი

მჭკუდი • (mç̌ǩudi) (Latin spelling mç̌ǩudi)

mç̌ǩudi (romanization)
მჭკუდი (absolutive singular)
მჭკუდეფე (absolutive plural)
მჭკუდიქ (ergative singular)
მჭკუდეფექ (ergative plural)
მჭკუდის (dative singular)
მჭკუდეფეს (dative plural)
მჭკუდიშ (genitive singular)
მჭკუდიშ (genitive singular)
მჭკუდიშიş) (genitive singular)
მჭკუდიშიşi) (genitive singular)
მჭკუდეფეშ (genitive plural)
მჭკუდეფეშ (genitive plural)
მჭკუდეფეშიş) (genitive plural)
მჭკუდეფეშიşi) (genitive plural)
მჭკუდიშე (directive singular)
მჭკუდეფეშე (directive plural)
მჭკუდიშენ (ablative singular)
მჭკუდეფეშენ (ablative plural)
მჭკუდის (locative singular)
მჭკუდეფეს (locative plural)
მჭკუდითენ (instrumental singular)
მჭკუდეფეთენ (instrumental plural)
მჭკიდი (alternative)
ჭკიდი (alternative)

მჭკუდი შენი მქვერი მოშქვა დივუ-დორენ


ქოვალი

ქოვალი • (kovali) (Latin spelling kovali)

kovali (romanization)
ქოვალი (absolutive singular)
ქოვალეფე (absolutive plural)
ქოვალიქ (ergative singular)
ქოვალეფექ (ergative plural)
ქოვალის (dative singular)
ქოვალეფეს (dative plural)
ქოვალიშ (genitive singular)
ქოვალიშ (genitive singular)
ქოვალიშიş) (genitive singular)
ქოვალიშიşi) (genitive singular)
ქოვალეფეშ (genitive plural)
ქოვალეფეშ (genitive plural)
ქოვალეფეშიş) (genitive plural)
ქოვალეფეშიşi) (genitive plural)
ქოვალიშე (directive singular)
ქოვალეფეშე (directive plural)
ქოვალიშენ (ablative singular)
ქოვალეფეშენ (ablative plural)
ქოვალის (locative singular)
ქოვალეფეს (locative plural)
ქოვალითენ (instrumental singular)
ქოვალეფეთენ (instrumental plural)
ქუალი (alternative)
ქუვალი (alternative)

Akin to Georgian ხორბალი (xorbali) and Mingrelian ქობალი (kobali). See Georgian entry for more.

აღნე ჭვეჲი ქოვალიზ საღრა მუთვაჲიზ ქერენჭი-მუში-თი დიჩუჩქანენ

ağne ç̌veyi kovaliz sağra mutvayiz kerenç̌i-muşi-ti diçuçkanen

If you cover the tray on the freshly baked wheat bread, the crust will also soften


ლობიჲა

ლობიჲა • (lobiya) (plural ლობიჲაფე, Latin spelling lobiya)

tlb

(Jigetore, Borghola, Khopa–Batumi, Chkhala)

lobiya (romanization)
ლობიჲაფე (plural)
ლობია (alternative alternative)
ლობჯა (alternative)
ლობჲა (alternative)

From Persian لوبیا (lubiyâ, “bean, legume”).

ლეტა მოვონჩხიკამ ჭი ლობიჲა დობდვარე

I'm digging the ground, so I'll plant beans

ლობიჲაში ჭარხალა დოლობდვი

აჲშექ ტაღანერი ლობიჲა მოჯიბუმს


ჯემი

From Ottoman Turkish كمی (gemi, “ship”).

ზუღას ჯემი დიხვენ


მანგანასკაჶინდი

head

მანგანასკაჶინდი • (manganasǩafindi) (Latin spelling manganasǩafindi)

მან‧გა‧ნა‧სკა‧ჶინ‧დი

From მანგანა (mangana, “machine”) + სკაჶინდი (sǩafindi, “boat carved from a single piece of wood”).

af

ზუღა მანგანასკაჶინდი დოლიღაჲ


ვაფური

head

ვაფური • (vapuri) (Latin spelling vapuri)

vapuri (romanization)
ვაფოჲი (alternative)

Borrowed from Ottoman Turkish واپور (vapur, vapor, “steamship”).

bor+

ვაფური სკენჯე ნახოლენ


ფოხუმს

head

ფოხუმს • (poxums) (Latin spelling poxums)

poxums (romanization)
იფოხნამს (alternative)
ფოხნუჲ (alternative)

Akin to Mingrelian ფოხ-აფ-ა (pox-ap-a, “to lean, rely”), ფოხ-უ-ა (pox-u-a).

cog

ჰე დიდი კოჩიქ ბერეფე სთერი ფოხუმს


ბონძოლა

head

ბონძოლა • (bonżola) (Latin spelling bonżola)

bonżola (romanization)
ბონძოა (alternative)
ბონძოლჲაჲი (alternative)

ბუჲუღი ბონძოლჲაჲი

(about men's hair, beard, mustache, chest hair, etc) irregularly long

about men's hair; beard; mustache; chest hair; etc; about men's hair; beard; mustache; chest hair; etc

კეფრიშ ქჲოღეფე ბონძოლჲაჲი ივენ

(about plant roots, balls of string, etc.) knotty, fringed

about plant roots; balls of string; about plant roots; balls of string


ნზი

ნზი • (nzi) (plural ნზიფე, Latin spelling nzi)

nzi (romanization)
ნზიფე (plural)
ნძი (alternative)
მზი (alternative)

ქარმატე ნძიზ გელუ

pointed iron that is hammered under and in the center of the wheel in mills that rotate with water: shaft


ჭანგა

ჭანგა • (ç̌anga) (Latin spelling ç̌anga)

Cynodon dactylon
Cynodon dactylon#Translingual


გურონი

გურონი • (guroni) (Latin spelling guroni)

From გურ- (gur-, “heart”) + -ონი (-oni, with, -y, -ly), literally “with heart, heartly”. Compare Georgian გულოვანი (gulovani), Old Georgian გულოანი (guloani), Mingrelian გურამი (gurami), Ottoman Turkish یوركلی (yürekli).

suf

ხასანი გურონი კოჩი ონ


ხეფათიღი

head

ხეფათიღი • (xepatiği) (Latin spelling xepatiği)

From ხე (xe, “hand”) + Ottoman Turkish پاتیك (patik, “small slipper”), in turn borrowed from Greek πατήκι (patíki), πατίκι (patíki, “slipper”), from πατώ (pató, “to tread”) + -ίκι (-íki).

af

ხაფათიღი მიდუმს


ხეშთათი

head

ხეშთათი • (xeştati) (Latin spelling xeştati)

xeştati (romanization)
ხეთათი (alternative)
ხეტატი (alternative)

/xɛʃˈtʰɑtʰi/

From ხე (xe, “hand”) + -შ (-ş, genitive case marker) + თათი (tati, “paw, claw”)

af

ონაზ დაძი პწკიმტაში ხეშთათი მობიდუმერ

I wear gloves when removing thorns in the field


ღუტუღუტუ

head

ღუტუღუტუ • (ğuťuğuťu) (Latin spelling ğuťuğuťu)

ğuťuğuťu (romanization)
ღუტუ (alternative)
ღუნდუღუნდუ (alternative)

Compare dialectal Georgian ღუდო (ɣudo, “mole”).

ავლა წოდერი-ჶირიდაფე არ ღუტუღუტუ იქთენ

A weasel wanders through the holes in the wall in the courtyard

ღუტუ სტერი კოჭი

(figurative) introverted, secretive person

ღუტუღუტუ ნეზეფე მჯაში ღორმა მეშკვობღაჲ

The squirrel is pouring (filling) the walnuts into the tree's hollow


ჩიქილაზე

ჩიქილაზე • (çikilaze) (Latin spelling çikilaze)


çikilaze

ჩიქილაზე ჩიქილაზე#Laz


ჩაჲნიკი

ჩაჲნიკი • (çayniǩi) (Latin spelling çayniǩi)

çayniǩi (romanization)
ჩაჲნიღი (alternative)
ჩარნიკი (alternative)
ჩანიღი (alternative)

From Russian ча́йник (čájnik), in case of forms with -ღ- (-ğ-) mediated by Turkish dialects.


დიდო

tlb

(Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala)

From დიდ- (did-, “big”) + -ო (-o, adverbial case marker).

suf

შკიმი შენი დიდო იხვამი


დიდოთენ

head

დიდოთენ • (didoten) (Latin spelling didoten)

didoten (romanization)
დიდოთე (alternative)

From დიდო (dido, “a lot”) + -თენ (-ten, instrumental case marker).

suf

გჲარი ოჭკომუშე დიდოთენ იფთი ჩორბაში ოშუმუთენ გეიჭქენ

gyari oç̌ǩomuşe didoten ipti çorbaşi oşumuten geiç̌ken

Eating usually begins with a bowl of soup


დიდობა

head

დიდობა • (didoba) (Latin spelling didoba)

From დიდა (dida, “old women”) + -ობა (-oba, -hood, -ism, -ery, -ness).


დიდობა

From დიდო (dido, “a lot, many, much, very”) + -ობა (-oba, -hood, -ism, -ery, -ness).

მერწი გუნზანობა ვა-ცადარ. ნა-ნიჩანუში დიდობა ცადარ

merǯi gunzanoba va-ʒadar. na-niçanuşi didoba ʒadar

You will not look at the length of the vine but at the abundance of its yield


დიდობა

didoba (romanization)
დიდილობა (alternative)
დიდინობა (alternative)

From დიდი (didi, “big”) + -ობა (-oba, “-hood, -ism, -ery, -ness”).


დიდი იქუჲ

head

დიდი იქუჲ • (didi ikuy) (Latin spelling didi ikuy)

ალი დოჟინა-სოთხანა დიდი იქუჲ


იქუჲ

იქომს იქომს#Laz

Vizha and Artasheni form of იქომს (ikoms)


იქომს

ikoms (romanization)
იქუმს (alternative)
იქუჲ (alternative)
იქიფს (alternative)

From Proto-Kartvelian *kam- : *km- (“to do”).

არქაბის-თი გჲურჯისთანიშე იხრაჯათი ნა-იქომს დო დულჲა კაჲი ნა-უღუნ თუჯჯარეფე რენან

arkabis-ti gyurcistanişe ixracati na-ikoms do dulya ǩayi na-uğun tuccarepe renan

In Arkabi, there are traders who export(who doing export) to Georgia and do well


დიდაშირა

დიდაშირა • (didaşira) (Latin spelling didaşira)

didaşira (romanization)
შირადიდა (alternative)

From დიდა (dida, “old women”) + შირა (şira, “widow”).


დიდინანა

head

დიდინანა • (didinana) (Latin spelling didinana)

From დიდი (didi, “big, great”) + ნანა (nana, “mother”)

af

დიდინანაზ ბერეფეში ნჯოხო ანტალენ


დიდამანგისა

head

დიდამანგისა • (didamangisa) (Latin spelling didamangisa)

didamangisa (romanization)
დიდამანგიწა (alternative)

დი‧და‧მან‧გი‧სა

From დიდა (dida, “old woman”) + Ancient Greek μάγισσα (mágissa, “witch”).

af

შუკა მეწილანა დიდამანგისა გიჲონასენ

If you pluck the cucumber, the didamangisa will take you

a scary creature that grown-ups used to make up to prevent kids from picking cucumbers before they grew


დიდა იჲენ

head

დიდა იჲენ • (dida iyen) (Latin spelling dida iyen)

აჲშე-თი დიდა იჲენ


იჲენ

ივენ ივენ#Laz

Atina, Vizha, Artasheni, and Chanapeti form of ივენ (iven)


ივენ

iven (romanization)
ოვაფუ (noun-from-verb)
ვაფუა (noun-from-verb)
უვაფუ (participle privative)
უვაფუა (participle privative)
ოვაფონი
ოვაფუში
ვაფერი (participle)
ბივერ (singular)
ივერ (singular)
ივენ (singular)
ბივერთ (plural)
ივერთ (plural)
ივენან (plural)
ბივერტი (singular)
ივერტი (singular)
ივერტუ (singular)
ბივერტით (plural)
ივერტით (plural)
ივერტეს (plural)
ბივერტა (singular)
ივერტა (singular)
ივერტას (singular)
ბივერტათ (plural)
ივერტათ (plural)
ივერტან (plural)
ბივერტი დორენ (singular)
ივერტი დორენ (singular)
ივერტუ დორენ (singular)
ბივერტით დორენ (plural)
ივერტით დორენ (plural)
ივერტეს დორენ (plural)
ბივერტიკო (singular)
ივერტიკო (singular)
ივერტუკო (singular)
ბივერტიტკო (plural)
ივერტიტკო (plural)
ივერტესქო (plural)
ბივი (singular)
ივი (singular)
ივუ (singular)
ბივით (plural)
ივით (plural)
ივეს (plural)
ბივა (singular)
ივა (singular)
ივას (singular)
ბივათ (plural)
ივათ (plural)
ივან (plural)
ბივი დორენ (singular)
ივი დორენ (singular)
ივუ დორენ (singular)
ბივით დორენ (plural)
ივით დორენ (plural)
ივეს დორენ (plural)
ბივი დორტუ (pluperfect singular)
ივი დორტუ (pluperfect singular)
ივუ დორტუ (pluperfect singular)
ბივით დორტუ (pluperfect plural)
ივით დორტუ (pluperfect plural)
ივეს დორტუ (pluperfect plural)
ბივიკო (singular)
ივიკო (singular)
ივუკო (singular)
ბივიტკო (plural)
ივიტკო (plural)
ივესქო (plural)
ბივარე (future singular)
ივარე (future singular)
ივასენ (future singular)
ბივათენ (future plural)
ივათენ (future plural)
ივანორენ (future plural)
ბივატი (past-future singular)
ივატი (past-future singular)
ივატუ (past-future singular)
ბივატით (past-future plural)
ივატით (past-future plural)
ივატეს (past-future plural)
ივი (imperative singular)
ივით (imperative plural)
მოთ ივერ (prohibitive singular)
მოთ ივერთ (plural prohibitive)
მოთ ბივერტა (singular)
მოთ ივერტა (singular)
მოთ ივერტას (singular)
მოთ ბივერტათ (plural)
მოთ ივერტათ (plural)
მოთ ივერტან (plural)
Term? (singular)
Term? (plural)
Term?
ოვაფუ (noun-from-verb)
უვაფუ (participle privative)
ოვაფონი
ოვაფუში
ვაფერი (participle)
ბივერ (singular)
ივერ (singular)
ივენ (singular)
ბივერთ (plural)
ივერთ (plural)
ივენან (plural)
ბივერტი (singular)
ივერტი (singular)
ივერტუ (singular)
იჲენ (alternative)
იყვენ (alternative)
იყვაფუნ (alternative)
იყოფუნ (alternative)

lzz-conj-table

ბივერტი დორენ

ივერტი დორენ

ივერტუ დორენ

ბივერტით დორენ

ივერტით დორენ

ივერტეს დორენ

მოთ ბივერტათ

From Proto-Kartvelian *q̇aw-, akin to Georgian ი‐ყვ‐ი‐ს (i‐q̇v‐i‐s), Mingrelian ი‐ჸუ‐აფ‐უ (i‐ʾu‐ap‐u) and Mingrelian მ‐ა‐ჸუ‐აფ‐უ (m‐a‐ʾu‐ap‐u).

მათბააფეზ კართალიში ჟინ გჲოჭარამან დო გეჭარერი ივენ

matbaapez ǩartalişi jin gyoç̌araman do geç̌areri iven

They print on paper in printing houses, and paper becomes money

ჰე-თი, მუნთხა უნტუ ივეტუ: ჲანი კინჩი ივეტუ, ფუთხუტუ; ჯოღოჲ ივეტუ, ლალუმტუ; ნჯა ივეტუ, ქვა ივეტუ, დუნჲას მუ ჭეშიტი შეჲ ტუ იჲი ივეტუ.

1960 – 1964, Muhsin Erol (a native of Şenköy born in 1940), Stories recorded by Georges Dumézil in Istanbul The Wizard and His Apprentice

The man in black had the ability to become whatever he wanted, that is to say, he became a bird (and) flew, he became a dog (and) barked, he became a tree, he became a stone, he became all kinds of things in the world.

he-ti, muntxa unťu iveťu: yani ǩinçi iveťu, putxuťu; coğoy iveťu, lalumťu; nca iveťu, kva iveťu, dunyas mu ç̌eşiťi şey ťu iyi iveťu.


მტკორი

head

მტკორი • (mťǩori) (Latin spelling mťǩori)

See მტკორუნ (mťǩorun, “to stale, to mold”).

ჟურ ნდღა ოგინე ნაჲლა თუდელე ნადომოსქიდუ უფიჲაჲი ფორჩაზ ბოჲნე მტკორი ქოგაბღუდორენ

jur ndğa ogine nayla tudele nadomoskidu upiyayi porçaz boyne mťǩori kogabğudoren

The sweaty shirt that I left under the shed two days ago was covered with mold


მტკორი

mťǩori (romanization)
მტური (alternative)

Ultimately from Proto-Kartvelian *ṭq̇e-. Akin to Mingrelian ტყარი (ṭq̇ari).

ავლიზ ნაგედგინ მბული ოხიჲალე რენ. ონტულეში კუდელიზ ნარენ მტკორი რენ

avliz nagedgin mbuli oxiyale ren. onťuleşi ǩudeliz naren mťǩori ren

The cherry in the courtyard is grafted. The cherry on the edge of the field is wild


კოჶტე

კოჶტე ონ


გამაზურზამს

გამაზურზამს • (gamazurzams) (Latin spelling gamazurzams)

gamazurzams (romanization)
გამაზურზუ (noun-from-verb)
გამაზურზუა (noun-from-verb)
უგამაზურზუ (participle privative)
უგამაზურზუა (participle privative)
გამაზურზონი
გამაზურზუში
გამაზურზერი (participle)
გამაბზურზამ (singular)
გამაზურზამ (singular)
გამაზურზამს (singular)
გამაბზურზამთ (plural)
გამაზურზამთ (plural)
გამაზურზამან (plural)
გამაბზურზამტი (singular)
გამაზურზამტი (singular)
გამაზურზამტუ (singular)
გამაბზურზამტით (plural)
გამაზურზამტით (plural)
გამაზურზამტეს (plural)
გამაბზურზამტა (singular)
გამაზურზამტა (singular)
გამაზურზამტას (singular)
გამაბზურზამტათ (plural)
გამაზურზამტათ (plural)
გამაზურზამტან (plural)
გამაბზურზამტი დორენ (singular)
გამაზურზამტი დორენ (singular)
გამაზურზამტუ დორენ (singular)
გამაბზურზამტით დორენ (plural)
გამაზურზამტით დორენ (plural)
გამაზურზამტეს დორენ (plural)
გამაბზურზამტიკო (singular)
გამაზურზამტიკო (singular)
გამაზურზამტუკო (singular)
გამაბზურზამტიტკო (plural)
გამაზურზამტიტკო (plural)
გამაზურზამტესქო (plural)
გამაბზურზი (singular)
გამაზურზი (singular)
გამაზურზუ (singular)
გამაბზურზით (plural)
გამაზურზით (plural)
გამაზურზეს (plural)
გამაბზურზა (singular)
გამაზურზა (singular)
გამაზურზას (singular)
გამაბზურზათ (plural)
გამაზურზათ (plural)
გამაზურზან (plural)
გამაბზურზი დორენ (singular)
გამაზურზი დორენ (singular)
გამაზურზუ დორენ (singular)
გამაბზურზით დორენ (plural)
გამაზურზით დორენ (plural)
გამაზურზეს დორენ (plural)
გამაბზურზი დორტუ (pluperfect singular)
გამაზურზი დორტუ (pluperfect singular)
გამაზურზუ დორტუ (pluperfect singular)
გამაბზურზით დორტუ (pluperfect plural)
გამაზურზით დორტუ (pluperfect plural)
გამაზურზეს დორტუ (pluperfect plural)
გამაბზურზიკო (singular)
გამაზურზიკო (singular)
გამაზურზუკო (singular)
გამაბზურზიტკო (plural)
გამაზურზიტკო (plural)
გამაზურზესქო (plural)
გამაბზურზარე (future singular)
გამაზურზარე (future singular)
გამაზურზასენ (future singular)
გამაბზურზათენ (future plural)
გამაზურზათენ (future plural)
გამაზურზანორენ (future plural)
გამაბზურზატი (past-future singular)
გამაზურზატი (past-future singular)
გამაზურზატუ (past-future singular)
გამაბზურზატით (past-future plural)
გამაზურზატით (past-future plural)
გამაზურზატეს (past-future plural)
გამაზურზი (imperative singular)
გამაზურზით (imperative plural)
მოთ გამაზურზამ (prohibitive singular)
მოთ გამაზურზამთ (plural prohibitive)
მოთ გამაბზურზამტა (singular)
მოთ გამაზურზამტა (singular)
მოთ გამაზურზამტას (singular)
მოთ გამაბზურზამტათ (plural)
მოთ გამაზურზამტათ (plural)
მოთ გამაზურზამტან (plural)
გამამაზურზენ (singular)
გამაგაზურზენ (singular)
გამაზურზენ (singular)
გამამაზურზენან (plural)
გამაგაზურზენან (plural)
გამაზურზენან (plural)
გამამაზურზუ (singular)
გამაგაზურზუ (singular)
გამამაზურზეს (plural)
გამაგაზურზეს (plural)
გამამაზურზას (singular)
გამაგაზურზას (singular)
გამამაზურზან (plural)
გამაგაზურზან (plural)
გამამაზურზატუკო (singular)
გამაგაზურზატუკო (singular)
გამაზურზატუკო (singular)
გამამაზურზატესქო (plural)
გამაგაზურზატესქო (plural)
გამაზურზატესქო (plural)
გამიზურზენ
გამიზურზუ
გამიზურზას
გამიზურზატუკო
გამამიზურზუნ (singular)
გამაგიზურზუნ (singular)
გამუზურზუნ (singular)
გამამიზურზუნან (plural)
გამაგიზურზუნან (plural)
გამუზურზუნან (plural)
გამამიზურზუტუ (singular)
გამაგიზურზუტუ (singular)
გამუზურზუტუ (singular)
გამამიზურზუტეს (plural)
გამაგიზურზუტეს (plural)
გამუზურზუტეს (plural)
გამამიზურზუტუკო (singular)
გამაგიზურზუტუკო (singular)
გამუზურზუტუკო (singular)
გამამიზურზუტესქო (plural)
გამაგიზურზუტესქო (plural)
გამუზურზუტესქო (plural)

lzz-conj-table

გამაბზურზამთ

გამაზურზამან

გამაბზურზამტი

გამაზურზამტი

გამაზურზამტუ

გამაბზურზამტით

გამაზურზამტით

გამაზურზამტეს

გამაბზურზამტა

გამაზურზამტა

გამაზურზამტას

გამაბზურზამტათ

გამაზურზამტათ

გამაზურზამტან

გამაბზურზამტი დორენ

გამაზურზამტი დორენ

გამაზურზამტუ დორენ

გამაბზურზამტით დორენ

გამაზურზამტით დორენ

გამაზურზამტეს დორენ

გამაბზურზამტიკო

გამაზურზამტიკო

გამაზურზამტუკო

გამაბზურზამტიტკო

გამაზურზამტიტკო

გამაზურზამტესქო

გამაბზურზი დორენ

გამაზურზი დორენ

გამაზურზუ დორენ

გამაბზურზით დორენ

გამაზურზით დორენ

გამაზურზეს დორენ

გამაბზურზი დორტუ

გამაზურზი დორტუ

გამაზურზუ დორტუ

გამაბზურზით დორტუ

გამაზურზით დორტუ

გამაზურზეს დორტუ

გამაბზურზიკო

გამაბზურზიტკო

გამაზურზიტკო

გამაზურზესქო

გამაბზურზარე

გამაზურზასენ

გამაბზურზათენ

გამაზურზათენ

გამაზურზანორენ

გამაბზურზატი

გამაბზურზატით

გამაზურზატით

გამაზურზატეს

მოთ გამაზურზამ

მოთ გამაზურზამთ

მოთ გამაბზურზამტა

მოთ გამაზურზამტა

მოთ გამაზურზამტას

მოთ გამაბზურზამტათ

მოთ გამაზურზამტათ

მოთ გამაზურზამტან

გამამაზურზენ

გამაგაზურზენ

გამამაზურზენან

გამაგაზურზენან

გამაზურზენან

გამამაზურზეს

გამაგაზურზეს

გამამაზურზას

გამაგაზურზას

გამამაზურზან

გამაგაზურზან

გამამაზურზატუკო

გამაგაზურზატუკო

გამაზურზატუკო

გამამაზურზატესქო

გამაგაზურზატესქო

გამაზურზატესქო

გამიზურზატუკო

გამამიზურზუნ

გამაგიზურზუნ

გამამიზურზუნან

გამაგიზურზუნან

გამუზურზუნან

გამამიზურზუტუ

გამაგიზურზუტუ

გამამიზურზუტეს

გამაგიზურზუტეს

გამუზურზუტეს

გამამიზურზუტუკო

გამაგიზურზუტუკო

გამუზურზუტუკო

გამამიზურზუტესქო

გამაგიზურზუტესქო

გამუზურზუტესქო

გა‧მა‧ზურ‧ზამს

From the root ზურზ- (zurz-). Other derived verbs are ი-ზურზ-ენ (i-zurz-en, “to copulate(used for animals)”), გამ-ო-ზურზ-უნ (gam-o-zurz-un, “to numb”), ზურზ-უნ (zurz-un, “to leak(used for liquids)”).

ბოგნიში გამაბზურზი


მოთ

mot (romanization)
მო (alternative)
მოჲ (alternative)
მოდ (alternative)

From Proto-Kartvelian *mad (“verbal negative particle”).

inh

ჯენჭარერეფე ჰიქო მო დოდუმ. ა მითეფე მოხტანენ დო ნიხირანენ

cenç̌arerepe hiko mo dodum. a mitepe moxťanen do nixiranen

Don't put the money there. Someone will come and steal it

ფსკუდუტაშა ხილობა ვარმოწირამს ბღურასითი მო მოწირამტას

psǩuduťaşa xiloba varmoǯirams bğurasiti mo moǯiramťas

Whoever did not show me goodness while I was alive should not show me (goodness) when I die

ალი, სიჶტერი გოლიტაშა “მოჲ ვიზირამტა” დეჲი ჯეტობუნ

ali, sifťeri goliťaşa “moy viziramťa” deyi ceťobun

Ali crouches and hides as the hawk passes by, saying, "I won't be seen"

მაფხალაორაფეზ ბადი დო ქჩინეფექ გალე დიდო მოთ გულუტან

mapxalaorapez badi do kçinepek gale dido mot guluťan

Older men and women should not go outside a lot during sunny and hot periods

ფუჯი ვარიმხოჲ. ბოლაჩი მო ხოსკურტტუკკო

The cow is not eating. I hope he doesn't die

(dialectal, Artasheni) Negative votive mood marker


მოთ

From მუ (mu, “what”) + -ო(თ) (-o(t), adverbial case marker).

suf

ჰემ ბერე მოთ ომკუცუნ ? ვაშა ქორბა აწკუნენ.

hem bere mot omǩuʒun ? vaşa korba aǯǩunen.

Why is that boy down? Does his stomach hurt?


ქუდი ელუდგამს

head

ქუდი ელუდგამს • (kudi eludgams) (Latin spelling kudi eludgams)

ქემალიქ ბოზოზ ქუდი ელუდგამს


ელუდგამს

ელუდგამს • (eludgams) (Latin spelling eludgams)

eludgams (romanization)
ელუდგაფს (alternative)

From ელ- (el-, on one side) + უ- (u-, version marker) + დგ- (dg-, “to stand”) + -ამ (-am, imperfective aspect) + -ს (-s, third person singular present tense marker).


ელა-

tlb

(Atina, Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi, Khopa)

ელა- (ela-) + ულუნ (ulun, “S/he goes”) → ელულუნ (elulun, “S/he ascends on a slightly incline”)

ელა- (ela-) + ხედ- (xed-, “to sit”) → ელახედუნ (elaxedun, “S/he sits to the side”)


არქაბი

head

არქაბი • (arkabi) (Latin spelling Arkabi)

arkabi (romanization)
Arkabi (romanization)

Origin is unknown. It is thought to come from one of the ancient Zan dialects. The Roman Governor of Cappadocia, Arrianus, mentions a river named Ἄρχαβίς (Árkhabís) or Ἀρχαβές (Arkhabés) in his work "Periplus Ponti Euxini".

unk

unknown

ჰანდღა არქაბიშა ბულურ


ეჭოფუმს

head

ეჭოფუმს • (eç̌opums) (Latin spelling eç̌opums)

eç̌opums (romanization)
ეჭოფუჲ (alternative)
ეჭჭოფუჲ (alternative)
ეჭოფუფს (alternative)
ჲეჭოუფს (alternative)
ჲეჭოფუფს (alternative)

/ˈɛt͡ʃʼɔpʰums/

From ე- (e-, preverb) + ჭოპ- (ç̌op̌-, “to catch”) + -უმ (-um, post-stem, Indicative imperfective marker) + -ს (-s, present tense, 3rd person and singular marker).

af

ნანა დო ფედერიჩქიმიქ პოლიზ ნიში შენი ნაეჭოფეზდორტუნ ოხორი მა ქომომჩეზ

nana do pederiçkimik p̌oliz nişi şeni naeç̌opezdorťun oxori ma komomçez

My parents gave me the house that they bought for them in Istanbul

ალი ხოპე ეჭოფუ. ლივადიშა ულუნ.

Ali took the shovel. going to the garden.

მემეტიქ აშე ქეჭოფუ. ნურანი მემეტიში ნობგარე ქოდოსქიდუ.

memeťik aşe keç̌opu. nurani memeťişi nobgare kodoskidu.

Mohammed married Aisha. Nuran continued to cry after Muhammad.


ამა-

ამა- (ama-) + ულუნ (ulun, “S/he goes”) → ამულუნ (amulun, “S/he enters”)

ამა- (ama-) + დვ- (dv-, “to put”) → ამადუმერს (amadumers, “S/he puts in”)

ამა- (ama-) + ქუნ- (kun-, “to wear”) → ამოქუნამს (amokunams, “S/he dresses someone pants, skirt etc.”)

(dialectal, Sumla, Arkabi) below the waist

ამა- (ama-) + ოკიდამს (oǩidams, “S/he hangs”) → ამოკიდამს (amoǩidams, “S/he hangs up from height level (usually used for on the ceiling of the house)”)

(dialectal, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala) above the height level


გე-

გე- (ge-) + ულუნ (ulun, “S/he goes”) → გჲულუნ (gyulun, “S/he comes down”)

გე- (ge-) + დგ- (dg-, “to put”) → გედგიმს (gedgims, “S/he puts down”)

გე- (ge-) + დუმ- (dum-, “to put”) → გედუმერს (gedumers, “S/he is putting something on top of something”)

გე- (ge-) + კვათუმს (ǩvatums, “S/he cuts”) → გეკვათუმს (geǩvatums, “S/he cuts from the bottom”)

გე- (ge-) + ჩამს (çams, “S/he feeds someone”) → გეჩამს (geçams, “S/he hits someone”)


ჯე-

ჯე- (ce-) + ულუნ (ulun, “S/he goes”) → ჯულუნ (culun, “S/he comes down”)

ჯე- (ce-) + ბ- (b-, “to hang”) → ჯუბუნ (cubun, “It hangs on a string or pole without touching anything else”)

ჯე- (ce-) + დ- (d-, “to put”) → ჯედუმს (cedums, “S/he puts something horizontally on something or in a container”)

ჯე- (ce-) + ღურუნ (ğurun, “S/he dies”) → ჯეღურუნ (ceğurun, “S/he dies on something”)

ჯე- (ce-) + კვათუმს (ǩvatums, “S/he cuts”) → ჯეკვათუმს (ceǩvatums, “S/he cuts something from top to bottom”)

ჯე- (ce-) + ჩამს (çams, “S/he feeds someone”) → ჯეჩამს (ceçams, “S/he hits someone”)

Atina, Vizha, and Artasheni form of გე- (ge-)


წულუთუთა

head

წულუთუთა • (ǯulututa) (Latin spelling Ǯulututa)

ǯulututa (romanization)
Ǯulututa (romanization)

From წულუ (ǯulu, “small”) + თუთა (tuta, “month”).


გუჟუღი

head

გუჟუღი • (gujuği) (Latin spelling Gujuği)

gujuği (romanization)
Gujuği (romanization)
კუჭუღი (alternative)

From Ottoman Turkish كوچوك (küçük, “small, little”).

bor

გუჟუღი მოხტასი კატუფე კრიჲამან


თუთაწუტა

head

თუთაწუტა • (tutaǯuťa) (Latin spelling Tutaǯuťa)

tutaǯuťa (romanization)
Tutaǯuťa (romanization)

From თუთა (tuta, “month”) + წუტა (ǯuťa, “small”), literally “small month”.


კუნდურა

head

კუნდურა • (ǩundura) (Latin spelling Ǩundura)

ǩundura (romanization)
Ǩundura (romanization)


თუთამკულე

თუთამკულე • (tutamǩule) (Latin spelling Tutamǩule)

tutamǩule (romanization)
Tutamǩule (romanization)

თუ‧თამ‧კუ‧ლე

From თუთა (tuta, “month”) + მკულე (mǩule, “short”), literally “short month”.


მენჯელი

head

მენჯელი • (menceli) (Latin spelling menceli)

From Proto-Kartvelian *ʒ₁al- (“strength”).

მენჯელიზ მებლი


დოსქიდინერი

დოსქიდინერი • (doskidineri) (Latin spelling doskidineri)

დოს‧ქი‧დი‧ნე‧რი

დოსქიდუნ დოსქიდუნ#Laz

ბაბაში ლეტაზ დო დოსქიდინერეფეზ დალეფეთი ნუნჭუნან

babaşi leťaz do doskidinerepez dalepeti nunç̌unan

(Not only sons, but also) daughters, have a stake in their father's land and inheritance

დოსქიდუნ დოსქიდუნ#Laz

participle of დოსქიდუნ (doskidun)
legacy, heritage, inheritance


დოსქიდუნ

დოსქიდუნ • (doskidun) (Latin spelling doskidun)

doskidun (romanization)
დოსკუდუნ (alternative)

From დო- (do-, preverb) + სქიდ- (skid-, “to live”) + -უნ (-un, present tense 3rd person singular marker).

af

მეოჩამათე დივატუნა პატეფე ვარდოსქიდუტუ

If cursing had worked, there wouldn't be any wicked people

If cursing had worked, no wicked people would remain

ბერექ ანწი ვარიჩალიშუ დო სინიჶის ხოდოსქიდუ

berek anǯi variçalişu do sinifis xodoskidu

The child did not study this year and failed in the class


დო-

ბადი დოვიჲი

სი მუ-თუ ვარე, მა-თი ჰეჲა დობიქომ

ვით-დო-ხუთ დეჶა დეგიწვი ჭი შკიმდა ელა

demonstrates that the verb is indeed positive: Affirmation prefix


დო-

From Proto-Georgian-Zan *da- (“preverb of direction, down(wards) on surface”).

inh

დო- (do-) + ბღ- (bğ-, “to spill”) → დობღამს (dobğams, “S/he spills the granular solid on the ground”)

დო- (do-) + ზდ- (zd-, “to pull”) → დოზდამს (dozdams, “She looks or acts like one of her/his family”)


ზონი

ოგინეს წალე მეგზაფეს ირი ზონი ოტუ. პრინჭი ხაშკუმტეს. ანდღა ირი კალე იფშეს. აშკვა პრინჭი ლივადი ვარ-დოსკუდუ.

ogines ǯale megzapes iri zoni oťu. p̌rinç̌i xaşǩumťes. andğa iri ǩale ipşes. aşǩva p̌rinç̌i livadi var-dosǩudu.

In the past, the places close to the coastal road were all swamps. They were planting rice there. They're all filled today. There are no rice fields anymore.


ნკოლა

head

ნკოლა • (nǩola) (plural ნკოლაფე, Latin spelling nǩola)

nǩola (romanization)
ნკოლაფე (plural)
მკოლა (alternative)
ნკილა (alternative)
კილა (alternative)

From ნკოლ- (nǩol-, “to lock”) + -ა (-a). Apparently a Wanderwort. Closely related to Mingrelian კილა (ḳila), Svan კჷლ (ḳəl). Further compare Proto-Indo-European *(s)kleh₂w-, Avar кӏул (kʼul), Lak кӏула (kʼula), Abkhaz а-лыкә (a-ləkʷʼ), Svan ლა̈კუ̂ (läḳû).

cog

Svan ლა̈კუ̂ (läḳû)

ოხოჲიში ნკოლა ახირიში დოლოხენი სოჲაზ გელობუნ

oxoyişi nǩola axirişi doloxeni soyaz gelobun

The key of the house hangs on the pole inside the barn

ალი ჩონანკოლა ჩაფხუჲ. ვარადვინენ

Ali is trying to activate the light switch. It doesn't work.

switch (device for switching an electrical circuit on and off)


მერემტისუზი

head

მერემტისუზი • (meremťisuzi) (Latin spelling meremťisuzi)

მე‧რემ‧ტი‧სუ‧ზი

From Ottoman Turkish مرحمتسز (merhametsiz, “merciless, pitiless”), ultimately from Arabic مَرْحَمَة (marḥama, “mercy”).

der

მუთებერი დიდო მერემტისუზი არ ოხორჯა რენ. ქომოჯიმუშიქ ნაასერენ მუთუ ვარუშინამს

muteberi dido meremťisuzi ar oxorca ren. komocimuşik naaseren mutu varuşinams

Muteber is a very ruthless woman. She doesn't take anything her husband does seriously.

merciless, cruel, unmerciful, brutal, ruthless


ნოსტონჲაჲი

head

ნოსტონჲაჲი • (nosťonyayi) (Latin spelling nosťonyayi)

nosťonyayi (romanization)
ნოსტონჲარი (alternative)
ნოსთონჲარი (alternative)
ნოსთონჲაჲი (alternative)

ნოს‧ტონ‧ჲა‧ჲი

From ნოსტონი (nosťoni, “taste, flavour”) + -ჲაჲი (-yayi, -ful, -y).

suf

ლუს პატილა ვარეკუბღასი ნოსტონჲაჲი ვარიჲენ

lus p̌aťila vareǩubğasi nosťonyayi variyen

It is not delicious when you do not add tallow to the cabbage.


ნოსთონი

head

ნოსთონი • (nostoni) (Latin spelling nostoni)

nostoni (romanization)
ნოსტონი (alternative)

From Pontic Greek νόστιμος (nóstimos, “tasty”).

bor

ნანაქ ხომულა ხაჯი დიგუბუშენ დონი “ნოსთონი მეჩაზ” ჲა დო ხომულა მერგჲა ეკუტკოჩამს

nanak xomula xaci digubuşen doni “nostoni meçaz” ya do xomula mergya eǩuťǩoçams

After the beans are cooked, my mother throws dried parsley on them to give them a taste


-ჲარი

-yari (romanization)
-ჲაჲი (alternative)

ნოსი (nosi, “mind”) + -ჲარი (-yari) → ნოსიჲარი (nosiyari, “smart”)

მენჯელი (menceli, “strength”) + -ჲარი (-yari) → მენჯელჲარი (mencelyari, “strong”)

დინცხირი (dinʒxiri, “blood”) + -ჲარი (-yari) → დინცხირჲარი (dinʒxiryari, “bloody”)

ნჯუმორი (ncumori, “vinegar”) + -ჲარი (-yari) → ნჯუმორჲარი (ncumoryari, “mixed or flavoured with vinegar”)

Used to form adjectives from nouns: -y, -al, -ial, -ly, -ish, -ic, -ous, -ful


ნოღაწილიმუნტრი

head

ნოღაწილიმუნტრი • (noğaǯilimunťri) (Latin spelling noğaǯilimunťri)

ნო‧ღა‧წი‧ლი‧მუნტ‧რი

From ნოღა (noğa, “city”) + წილიმუნტრი (ǯilimunťri, “medlar”).


ლაჭიკინჩი

head

ლაჭიკინჩი • (laç̌iǩinçi) (Latin spelling laç̌iǩinçi)

ლა‧წი‧კინ‧ჩი

From ლაჭი (laç̌i, “dog”) + კინჩი (ǩinçi, “bird”).

af

ლაჭიკინჩი ობღე ღორმაფე დო წოდერიჶირიდაფე იხენაჲ

laç̌iǩinçi obğe ğormape do ǯoderifiridape ixenay

The tit makes its nest in tree cavities and wall cavities


ნწარი

ფედერიქ ცხენი კუდელი ნწარიში ზაჲტა იქომს

pederik ʒxeni ǩudeli nǯarişi zayťa ikoms

My father is making a kamancheh from horsetail hair


ჯეკა-

ceǩa- (romanization)
ჭეკა- (alternative)

ჯეკა- (ceǩa-) + ბგ- (bg-, “to cry”) → ჯეკვობგაჲ (ceǩvobgay, “to cry for or after someone”)

ჯეკა- (ceǩa-) + ღურ- (ğur-, “to die”) → ჯეკუღურუნ (ceǩuğurun, “to die afterward of someone”)


თამო

ბედრიჲე დიდო თამო რენ. ლიმხანა თითო თითო ეჭკორუმს. აშექ ა ხუთ-აში ართე ოკუქაჩამს დო ეჭკორუმს.

bedriye dido tamo ren. limxana tito tito eç̌ǩorums. aşek a xut-aşi arte oǩukaçams do eç̌ǩorums.

Bedriye is very slow. She mows the ferns one by one. Aisha grabs five or six of them and cuts them down.


თამო

Ქოთუმეფეს თამო ნანჭი! Ემკუთუნან.

Approach the chickens slowly! They're scared.


ნახუმს

head

ნახუმს • (naxums) (Latin spelling naxums)

naxums (romanization)
ნახუჲ (alternative)
ნახუფს (alternative)

From ნახვ- (naxv-, “to wash”) + -უმ (-um, post-stem, Indicative imperfective marker) + -ს (-s, present tense, 3rd person and singular marker). Akin to Mingrelian ნახ-უ-ა (nax-u-a).

af

ფორჩა დონაფხვი დო ქოგებოკიდი. ჰაწი სქურუნ.

porça donapxvi do kogeboǩidi. haǯi skurun.

I washed the shirt and hung it up. It's drying now.


გელა-

gela- (romanization)
ჯელა- (alternative)
გილა- (alternative)

გელა- (gela-) + ულუნ (ulun, “S/he goes”) → გელულუნ (gelulun, “S/he goes downhill”)

From up to down
Top to bottom on a low slope

From top to bottom, something that is above the ground

გელა- (gela-) + ხენ (xen, “S/he sits”) → გელახენ (gelaxen, “S/he sits on tip or edge”)

by moving from top to bottom, along the edge, or to the end


უნახუ

From უ- (u-, un-) + ონახუ (onaxu, “washing, wash”).

pre

უფითე შუვეჲი შეჲი უნახუ დოდვაჲიზ ჟურ ნდღაზ დოლოხე ჲექთენ იმტკორენ

upite şuveyi şeyi unaxu dodvayiz jur ndğaz doloxe yekten imťǩoren

If you leave the sweat-soaked item unwashed, it will go moldy within two days.


ონახუ

ნახუმს ნახუმს#Laz

თიფიში დოლოქთიმა დოლოქუნუზ დიდო პატი დოლაქთენ დო ონახუთე ვარნიწკენ

tipişi doloktima dolokunuz dido p̌aťi dolakten do onaxute varniǯǩen

The stain of the grass stains the clothes very badly, but it does not come off with washing

ნახუმს ნახუმს#Laz

verbal noun of ნახუმს (naxums)
washing, wash


ხეჲირი

head

ხეჲირი • (xeyiri) (Latin spelling xeyiri)

From Ottoman Turkish خیر (hayır), from Arabic خَيْر (ḵayr, “good, well, wellbeing”).

der

პაპულიქ უმითელი ბერეფე შენი ნა-იქომს ხეჲირითე დიდო სებაბი მოგამს

p̌ap̌ulik umiteli berepe şeni na-ikoms xeyirite dido sebabi mogams

My grandfather earns a lot of divine reward from his charity work for orphans


გეგაფა

head

გეგაფა • (gegapa) (Latin spelling gegapa)

From გე- (ge-, preverb) + გ- (g-, “to get used to”) + -აფა (-apa). Akin to Mingrelian გეგაფა (gegapa).

af

ისმეტიზ ჭუტალაშენ დონი ხიზანი გეგაფაფე უღუნ

ismeťiz ç̌uťalaşen doni xizani gegapape uğun

Ismet has had bad habits since he was a child


გომფანობა

head

გომფანობა • (gompanoba) (Latin spelling gompanoba)

/ɡɔmpʰɑˈnɔbɑ/

გომ‧ფა‧ნო‧ბა

From გომფა (gompa, “large, wide”) + -ნობა (-noba, -ness).

suf

ალიში ოხორი ეჩიდოოვრო მტო გომფანობა ქუღუნ

alişi oxori eçidoovro mťo gompanoba kuğun

Ali's house has twenty-eight inches of width

ალი ჰიჩი გომფანობა ვარუღუნ


იხი

იხი ელომაბარს


ხილაჶი

head

ხილაჶი • (xilafi) (Latin spelling xilafi)

From Ottoman Turkish خلاف (hilaf), from Arabic خلاف (ḵilāf, “controversy, disagreement”).

der

ხასანიქ ოფშა ხილაჶ იხაფარს

(dialectal, Jigetore) obscene, racy, impudent, shameless, unembarrassed, abusive

აჲშე ამეტტი ნანაჲონუ ხილაჶი ონ

Aisha ran away with Ahmet, is rumored (a lie)

(dialectal, Ortaalan) rumored, unverified

კოჩიშე კაპულა ვარმემადვენ. ხილაჶი პარამითი დიდო უღუნ.

ǩoçişe ǩap̌ula varmemadven. xilafi p̌aramiti dido uğun.

I can't trust the man. He has a lot of incorrect speech.

(dialectal, Vitse–Arkabi) incorrect, false, wrong


ხილაჶი

ბერეს ხილაჶი მოდოგუამ

(dialectal, Okordule) conflict, disagreement, discord

მა ჰემ დულჲა ჰეშშო ვარ-ბიქომტი. ხილაჶი დომახენუ-დორენ.

ma hem dulya heşşo var-bikomťi. xilafi domaxenu-doren.

I wasn't doing this work that way. I must have made a mistake.

(dialectal, Vitse–Arkabi) error, mistake


ოჶიდი

tlb

(Atina, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala)

ofidi (romanization)
ოჶრინდი (alternative)
ოჶრიდი (alternative)

ბიჭიზ ნწოლა სთეჲი უჩა ოჶიდეფე გოლაძინ


ჰაწინერი

head

ჰაწინერი • (haǯineri) (Latin spelling haǯineri)

haǯineri (romanization)
ჰუსუნერი (alternative)
ჰუსტინერი (alternative)
აწინერი (alternative)

ჰაწინერი საპონეფეკ ჩქარ ფოფოჯი ვარიქომს

haǯineri sap̌onepeǩ çkar popoci varikoms


გოინთხენ

გოინთხენ • (gointxen) (Latin spelling gointxen)

gointxen (romanization)
გუინთხენ (alternative)

From გო- (go-, preverb meaning around) + ი- (i-, Impersonal mood marker) + ნთხ- (ntx-, “to stretch, to disconnect”) + -ენ (-en, suprapersonal present tense marker). From Proto-Kartvelian *ratx- : *rtx- (“to stretch out; break, disconnect”).

af

ნანაზ ჰანდღა დიდო დაჭკინუ დო მემსოჶას ა მციქა გოინთხენ

nanaz handğa dido daç̌ǩinu do memsofas a mʒika gointxen

My mom is very tired today and has been lying on the sofa for a bit

ჯუმაქ ღომა კუჩხემოდვალუჩქიმი მოიდუ დო მოდვალუ ხაჲი გოინთხუ

cumak ğoma ǩuçxemodvaluçkimi moidu do modvalu xayi gointxu

My brother wore my shoes yesterday, and the shoe expanded badly


ქელეჶური

head

ქელეჶური • (kelefuri) (Latin spelling kelefuri)

From Ottoman Turkish كلاپیر (kelepir). See there for more.

მუსაქ გჲუმრუღიზ იჩალიშამს. ქელეჶური მალი პანდა ხეზ დოლულამს.

musak gyumruğiz içalişams. kelefuri mali p̌anda xez dolulams.

Moses works at Customs. Bargain goods always fall into your hands.

Something that is bought or can be bought at a price far below its value: bargain


ელექთრიღი

ელექთრიღი • (elektriği) (Latin spelling elektriği)

elektriği (romanization)
ელეთრიღი (alternative)

ე‧ლექ‧თრი‧ღი

From Ottoman Turkish الكتریق (elektrik), from French électrique.

ელექთრიღის მეუნჭხაქი დო მელე ნათანენ

I turned on the flashlight, and the other side was illuminated


ონწელი

ონწელი • (onǯeli) (Latin spelling onǯeli)

onǯeli (romanization)
ომწელი (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *(s)a-rc̣-e- (“craddle”).

inh+

ბერე ონწელიზ მენთხორემუშითე გეიშქიდენ

In the cradle, the child may choke on his or her own vomit


ბაგენი

head

ბაგენი • (bageni) (Latin spelling bageni)

bageni (romanization)
ბაჯენი (alternative)
ბარგენი (alternative)

→ Armenian: փագեն (pʻagen) — Hamshen

→ Turkish: bagen

A derivative of the verb -ბარგ- (-barg-, “to store; to furnish (house); to care for, to put up (daughters)”), whence ბარგუმს (bargums).

ნანაქ მელენ ბაგენიშე ფუჯეფეზ ნჩალა გოლუმერს

nanak melen bagenişe pucepez nçala golumers

Mum is bringing corn straw for the cows to the hut across the street

ბერექ ფუჯი ბაგენიშე ოჲონუ შენი თოკითენ წინწომს

berek puci bagenişe oyonu şeni toǩiten ǯinǯoms

The boy is pulling the cow to the barn with a rope


ლესა

ლესა • (lesa) (plural ლესაფე, Latin spelling lesa)

→ Turkish: lesa

A net that is thrown into the creek at night for fishing: fishing net


მეკტასობღე

მეკტასობღე • (meǩťasobğe) (Latin spelling meǩťasobğe)

/mɛkʼtʼɑˈsɔbɣɛ/

მეკ‧ტა‧სობ‧ღე

From მეკტასი (meǩťasi, “silk”) + ობღე (obğe, “nest”)


მეკტასი

head

მეკტასი • (meǩťasi) (Latin spelling meǩťasi)

მეტაქსი მეტაქსი#Laz

(dialectal, Atina, Artasheni) Name of a pear type


მეტაქსი

მეტაქსი • (meťaksi) (Latin spelling meťaksi)

tlb

(Jigetore, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala)

meťaksi (romanization)
მეკტასი (alternative)

From Ancient Greek μετάξιον (metáxion), from μέταξα (métaxa).

მეტაქსიშ მუნტური


ობღე

By surface analysis, ბღ- (bğ-, “to pour out”) + ო- -ე (o- -e), literally “place of pouring out”.

surf

კინჩი ობღეშა ოშკომალე მეშკიღაჲ

(dialectal, Jigetore, Vizha, Borghola) nest

აჲშე ობღე ჯაფაშუ. პოტე ბერე ვარაჲასენ.

Aisha's womb is damaged. She will never have children.

ფუჯი ობღე ვაროკკაპპინუ

(dialectal, Ortaalan, Chanapeti, Lome) placenta


გური კაჲი აჲენ

head

გური კაჲი აჲენ • (guri ǩayi ayen) (Latin spelling guri ǩayi ayen)

ალი დამუშიში ჭანდრაშა მენდახტუკო, დამუში გური კაჲი აჲასერტუ

ali damuşişi ç̌andraşa mendaxťuǩo, damuşi guri ǩayi ayaserťu

If Ali had gone to his sister's wedding, his sister would have rejoiced


კაჲი

ǩayi (romanization)
კაჲ (alternative)
კაი (alternative)

Borrowed from Georgian კარგი (ḳargi), from Old Armenian կարգ (karg).

ჶუნდაქ პატი ჩაჲის კაჲი ჩაჲი ეშობღამს დო ექისფერის მოღერდინამს

fundak p̌aťi çayis ǩayi çayi eşobğams do ekisperis moğerdinams

Funda pours good tea leaves on bad tea leaves and tricks the expert

of good quality, quality, of high quality

წინეჲი ტაონეფე კაჲი ჲენ

pretty, lovely, pleasant, nice, beautiful

კაი ბორე


კაჲი

მურადიქ ნავუ ბაგენიზ “იხი მოთამულუტაზ” ჲა დო კაი დოთრაგუ

muradik navu bageniz “ixi motamuluťaz” ya do ǩai dotragu

Murad closed the chalet he built well so that the wind wouldn't come in


-ერი

პიჩვ- (p̌içv-, “to fast”) + -ერი (-eri) → პიჩვერი (p̌içveri, “fasting, hungry”)

ლახ- (lax-, “to go mad, to go crazy”) + -ერი (-eri) → ლახერი (laxeri, “crazy, mad, lunatic, insane”)

მბარ- (mbar-, “to swell”) + -ერი (-eri) → მბარერი (mbareri, “swelled”)

დოდგ- (dodg-, “to stop”) + -ერი (-eri) → დოდგინერი (dodgineri, “still”)


იკინაჩხა

იკინაჩხა • (iǩinaçxa) (Latin spelling Iǩinaçxa)

iǩinaçxa (romanization)
Iǩinaçxa (romanization)
ერკინაჩხა (alternative)
ეკინაჩხა (alternative)

From *იკინა (*iǩina) + -შ (-ş, genitive case marker) + დღა (dğa, “day”). The meaning of *იკინა (*iǩina) is unknown. Marr connects it with Old Armenian երկին-ք (erkin-kʻ, “sky”) and explains the formation as "sky day".


ჰათთი

From Ottoman Turkish خط, from Arabic خَطّ (ḵaṭṭ).

ინთერნეთის ვარნიკორინენ. ჰათთის ა ფრობლემი რენ. ჰათთი მესთუნ.

internetis varniǩorinen. hattis a problemi ren. hatti mestun.

I am unable to connect to the internet. There is a problem with the line. The line went dead.

a wire that provides communication via telephone, television, Internet, and similar means: line


მეგზა

By surface analysis, მე- (me-) + გზა (gza).

surf

ალი ოხორი მეგზა წოდერი ელახუჲ. მეჲოწოდ აფასენ.

ali oxori megza ǯoderi elaxuy. meyoǯod apasen.

Ali is tearing down the wall near the house. He will make someone rebuild it.

ჰაშო მეგზა ჲერი დიშკა ქელებიღამ

I'll take the wood close to the road like this

(dialectal, Atina, Okordule) near, close (to the road)


შექერი

head

შექერი • (şekeri) (Latin spelling şekeri)

şekeri (romanization)
შეჩერი (alternative)

/ʃɛˈkʰɛ(ɹ)i/

From Ottoman Turkish شكر (şeker), from Persian شکر (šakar), from Sanskrit शर्करा (śárkarā, “ground or candied sugar", originally "grit, gravel”).

der

ნაფშუმ ჩაჲის არ შექერი დოლუტკოჩიდორენ. მა ლოცა ფშუმ. ქეკუტკოჩი, არ შექერი დაჰა!

napşum çayis ar şekeri doluťǩoçidoren. ma loʒa pşum. keǩuťǩoçi, ar şekeri daha!

You put one sugar cube in the tea I drink. I drink sweet tea. Then add another sugar cube!

ჯავითის შექერი უნტუ. “შექერი კაჲი ვარენ” მა დო კერკელი ებუჭოფი

cavitis şekeri unťu. “şekeri ǩayi varen” ma do ǩerǩeli ebuç̌opi

Cavit wanted candy. "Candy is not good," I thought, and I bought him a bagel (simit).


მეჭირდუნ

head

მეჭირდუნ • (meç̌irdun) (Latin spelling meç̌irdun)

meç̌irdun (romanization)
ნაჭირენ (alternative)

მე- (me-, preveb) + ჩირდ- (çird-, “to be too lazy to”) + -უნ (-un, post stem).

af

ნანა მპოლიზ დიდო მეჭირდუდორენ. ჯუმაჩქიმიქ მოჲონამს.

nana mp̌oliz dido meç̌irdudoren. cumaçkimik moyonams.

My mother is very bored in Istanbul. My brother, (who is accompanying him) brings her back.


ნაჲლა

head

ნაჲლა • (nayla) (plural ნაჲლაფე, Latin spelling nayla)

nayla (romanization)
ნაჲლაფე (plural)
ნალჲა (alternative)
ნალია (alternative)

desc

→ Turkish: nalya, naliya, naliye, nayla, nalia (partly from Georgian)

Akin to Georgian ნალია (nalia). See it for more.

ნაჲლას ირ ოჭკომალე ფშინახუმთ

wooden barn in traditional Laz architecture, which is placed on four pillars to prevent mice from entering


თანურა

head

თანურა • (tanura) (Latin spelling tanura)

tanura (romanization)
თანური (alternative)

From თანი (tani, “dawn”) + -ური (-uri) + -ა (-a).


თანურა

ჰაჲა ლაზური ნენაში თანურა არ კოჩი რენ

This person is an enlightener of the Laz language


ბულგარი

head

ბულგარი • (bulgari) (Latin spelling Bulgari)

bulgari (romanization)
Bulgari (romanization)

From Turkish Bulgar, ultimately from Old Church Slavonic блъгаринъ (blŭgarinŭ).


ბულგარისთანი

head

ბულგარისთანი • (bulgaristani) (Latin spelling Bulgaristani)

bulgaristani (romanization)
Bulgaristani (romanization)
ბულგაჲისთანი (alternative)

ბულ‧გა‧რის‧თა‧ნი

From Ottoman Turkish بولغارستان (Bulgaristan).


ურუმი

urumi (romanization)
Urumi (romanization)
რუმი (alternative)

From Ottoman Turkish روم (Rum), ultimately from Latin Rōma.

Of or relating to Greece, its people, its language, or its culture; Greek


ურუმი

ურუმეფე ოში წანა ოგინე ტრაბოზანი გომთუმანიზ სქიდურტეზ

urumepe oşi ǯana ogine ťrabozani gomtumaniz skidurťez

The Greeks lived in Trabzon until a hundred years ago.

A person from Greece or of Greek descent; Greek


მჯუმერი

head

მჯუმერი • (mcumeri) (Latin spelling mcumeri)

From მჯუმუ (mcumu, “salt”) + -ერი (-eri)

აჲშე ნაჭუ კაფჩა მჯუმერონ


მჯუმერი

ალი კაფჩაფე ჲაზი ოშკომუ შენი მჯუმერი ოჲონდრინაჲ

ali ǩapçape yazi oşǩomu şeni mcumeri oyondrinay

Ali keeps anchovies in brine to eat in the summer


ნჯუმუ

ncumu (romanization)
ნჯუმუ (absolutive singular)
ნჯუმუფე (absolutive plural)
ნჯუმუქ (ergative singular)
ნჯუმუფექ (ergative plural)
ნჯუმუს (dative singular)
ნჯუმუფეს (dative plural)
ნჯუმუშ (genitive singular)
ნჯუმუშ (genitive singular)
ნჯუმუშიş) (genitive singular)
ნჯუმუშიşi) (genitive singular)
ნჯუმუფეშ (genitive plural)
ნჯუმუფეშ (genitive plural)
ნჯუმუფეშიş) (genitive plural)
ნჯუმუფეშიşi) (genitive plural)
ნჯუმუშე (directive singular)
ნჯუმუფეშე (directive plural)
ნჯუმუშენ (ablative singular)
ნჯუმუფეშენ (ablative plural)
ნჯუმუს (locative singular)
ნჯუმუფეს (locative plural)
ნჯუმუთენ (instrumental singular)
ნჯუმუფეთენ (instrumental plural)
მჯუმუ (alternative)
ჯუმუ (alternative)

ხაჯიზ მციქა ნჯუმუ უღუტუ დო ეკებუბღი

The beans had little salt, and I added a little more


ნჯუმონი

ნჯუმონი • (ncumoni) (Latin spelling ncumoni)

From ნჯუმუ (ncumu, “salt”) + -ონი (-oni).


-ონი

პეპერი (p̌ep̌eri, “pepper”) + -ონი (-oni) → პეპერონი (p̌ep̌eroni, “hot, peppery”)

სოლოღანი (soloğani, “wave”) + -ონი (-oni) → სოლოღანონი (soloğanoni, “wavy”)

დიცხირი (diʒxiri, “blood”) + -ონი (-oni) → დიცხირონი (diʒxironi, “bloօdy”)

ფიმბილი (pimbili, “beard”) + -ონი (-oni) → ფიმბილონი (pimbiloni, “bearded”)


კოლთუღი

კოლთუღი • (ǩoltuği) (Latin spelling ǩoltuği)

ǩoltuği (romanization)
ქოლთუღი (alternative)

From Ottoman Turkish قولتق (koltuk, “armpit; armchair”).

bor

ონურიქ თვʼიზ (თელევიზჲონიზ), კოლთუღიზ ნინჯირს დო ოწკერს

onurik tvʼiz (televizyoniz), ǩoltuğiz nincirs do oǯǩers

Onur leans back on the couch and watches TV (television)


ǩoltuği

კოლთუღი კოლთუღი#Laz


Bulgaristani

ბულგარისთანი ბულგარისთანი#Laz

Latin spelling of ბულგარისთანი (bulgaristani)


Urumi

ურუმი ურუმი#Laz


Urumi

ურუმი ურუმი#Laz


Arabi

არაბი არაბი#Laz


Arabi

არაბი არაბი#Laz


mcumeri

მჯუმერი მჯუმერი#Laz


mcumeri

მჯუმერი მჯუმერი#Laz


ncumu

ნჯუმუ ნჯუმუ#Laz


ncumoni

ნჯუმონი ნჯუმონი#Laz


უჩამზუღა

head

უჩამზუღა • (uçamzuğa) (Latin spelling Uçamzuğa)

uçamzuğa (romanization)
Uçamzuğa (romanization)
ზუღაუჩა (alternative)
უჩამზოღა (alternative)

Calque of Ottoman Turkish قره دكز (Kara Deñiz, “Black Sea”). From უჩა (uça, “black”) + მზუღა (mzuğa, “sea”).

af

კირიმი უჩამზუღაში ჰექოლე კელე დოსქიდუნ

Crimea is on the other side of the Black Sea


ნთხირი

head

ნთხირი • (ntxiri) (Latin spelling ntxiri)

ntxiri (romanization)
ნთხირი (absolutive singular)
ნთხირეფე (absolutive plural)
ნთხირიქ (ergative singular)
ნთხირეფექ (ergative plural)
ნთხირის (dative singular)
ნთხირეფეს (dative plural)
ნთხირიშ (genitive singular)
ნთხირიშ (genitive singular)
ნთხირიშიş) (genitive singular)
ნთხირიშიşi) (genitive singular)
ნთხირეფეშ (genitive plural)
ნთხირეფეშ (genitive plural)
ნთხირეფეშიş) (genitive plural)
ნთხირეფეშიşi) (genitive plural)
ნთხირიშე (directive singular)
ნთხირეფეშე (directive plural)
ნთხირიშენ (ablative singular)
ნთხირეფეშენ (ablative plural)
ნთხირის (locative singular)
ნთხირეფეს (locative plural)
ნთხირითენ (instrumental singular)
ნთხირეფეთენ (instrumental plural)
ნთხიჲი (alternative alternative)
თხირი (alternative)
თხიჲი (alternative)
მთხირი (alternative)
მთხიჲი (alternative)

ჶადიმექ ჶელი დო ლაზუტიში არას ნთხირი ეშობღამს

fadimek feli do lazuťişi aras ntxiri eşobğams

Fadime pours hazelnuts between pumpkin and corn


ტუაჶი

ťuafi (romanization)
ტევაჶჶი (alternative)

From Ottoman Turkish تحاف (tuhaf), from Arabic تُحَف (tuḥaf), plural of تُحْفة (tuḥfa, “something precious, treasure”).

ხასანიქ მდღორა ნამიწუფე ა მციქა ტუაჶი მომიხთუ. - ჩქვა აღნე ტუაჶი მოგიხთამს-ი? ჰეჲაქ ნაზოპონსფე მა პანდა ტუაჶი მომიხთამს.

xasanik mdğora namiǯupe a mʒika ťuafi momixtu. - çkva ağne ťuafi mogixtams-i? heyak nazop̌onspe ma p̌anda ťuafi momixtams.

What Khasan just said to me seemed a little strange. - Is this the first time something has struck you as odd? What he says always sounds weird to me


სეჶალი

სეჶალი • (sefali) (Latin spelling sefali)

Borrowed from Ottoman Turkish صفالو (safalı, sefalı).

bor+

ჩიჩქუბერეფექ ოფოხუზ გჲოჩკამტაში დიდო სეჶალი ივენ

çiçkuberepek opoxuz gyoçǩamťaşi dido sefali iven

Little kids are so cute when they start to crawl

მუ სეჶალი ბერე რენ! ქუჲი სთეი ჲერეფეს დოლოჯანს.

mu sefali bere ren! kuyi stei yerepes dolocans.

What a strange boy! He lies in places like wells

(dialectal, Batumi) bizarre, odd, weird, strange


უცხუ

ხასანიქ ნდღურა ნამიწუფე მა არ მციქა უცხუ მომალუ. - სიჶტე სი უცხუ მოგალუ-ი? ჰიმუქ ნაიტურსფე მა პანდა ოფშა უცხუ მომალენ.

xasanik ndğura namiǯupe ma ar mʒika uʒxu momalu. - sifťe si uʒxu mogalu-i? himuk naiťurspe ma p̌anda opşa uʒxu momalen.

What Khasan just said seemed a little strange to me. - Is this the first time something seems strange to you? What he says always seems very strange to me.


გარიბი

head

გარიბი • (garibi) (Latin spelling garibi)

From Ottoman Turkish غریب (garib), from Arabic غَرِيب (ḡarīb).

ხასანიქ მდღორა ნათქუ ნენაფე ა მციქა გარიბი მომიხთუ. - სი იფთი გარიბი მოგიხთამს-ი ? ჰეჲაქ ნაზოპონს ნენაფე მა პანდა გარიბი მომიხთამს.

xasanik mdğora natku nenape a mʒika garibi momixtu. - si ipti garibi mogixtams-i ? heyak nazop̌ons nenape ma p̌anda garibi momixtams.


ომკულანამს

ომკულანამს • (omǩulanams) (Latin spelling omǩulanams)

omǩulanams (romanization)
ომკულანაჲ (alternative)
ომკულანაფს (alternative)

ომ‧კუ‧ლან‧ამს

ო- (o-, version marker) + მკულე (mǩule, “short”) + -ან (-an, verb deriving suffix; -en, -ize) + -ამ (-am, post-stem, Indicative imperfective marker) + -ს (-s, present tense, 3rd person and singular marker).

af

ბერეჩქიმი! თოკი მციქა ჩქვა დომკულანი. ოწუდეზ გელანწენ.

bereçkimi! toǩi mʒika çkva domǩulani. oǯudez gelanǯen.

My child! shorten the rope a little more. It touches the shelf.


შვაი

Borrowed from Georgian შვავი (švavi). For development, compare ამბაი (ambai), from Georgian ამბავი (ambavi), ჭვაი (ç̌vai), from Georgian ჭვავი (č̣vavi).

შვაი გეხთუ დო მთელი ნჯალეფე დოტახუ

The avalanche came, flowed, and broke all the trees


ზუღა

tlb

(Atina, Vizha, Ortaalan, Borghola, Khopa, Chkhala)

zuğa (romanization)
მზუღა (alternative)
მზოღა (alternative)

→ Mingrelian: ზუღა (zuɣa) — neologism

იხი ზუღაშა ელიბაჲ. მპულაფე ამუფინაჲ.

The wind is blowing from the sea. It's driving the clouds in (this way).


ხოპე

xop̌e (romanization)
ხოპპე (alternative)

Akin to Mingrelian ხოპი (xoṗi), Georgian ხოპი (xoṗi), Old Armenian խոփ (xopʻ).

ბაბაქ ხოპეთე ახირიზ ლეტა ამობღამს

My father pours soil into the barn with a shovel

წარიმანგანა წარიმანგანა#Laz

a shovel-like part in the mechanism called წარიმანგანა (ǯarimangana)


Uçamzuğa

უჩამზუღა უჩამზუღა#Laz


ფავრი

pavri (romanization)
ფარვი (alternative)
ფავლი (alternative)

აჲშე ლივადი იქთერტაშა ლობჯა ფავრეფე თი ეჲატამბენ

ayşe livadi ikterťaşa lobca pavrepe ti eyaťamben

While Aisha is walking in the garden, bean leaves stick to her head

ანტამაზ ფავრეფე დუხომბუ

(dialectal, Vitse) soft leaves of plants such as chestnut, corn, hazel, etc.

(dialectal, Vitse) the whole, dry leaf of any plant that has fallen to the ground


მუანატი

head

მუანატი • (muanaťi) (Latin spelling muanaťi)

Borrowed from Ottoman Turkish مخنث (muhanat, muhannat, muhannes), from Arabic مُخَنَّث (muḵannaṯ).


თემბელი

head

თემბელი • (tembeli) (Latin spelling tembeli)

Borrowed from Ottoman Turkish تنبل (tembel), from Persian تنبل (tanbal).

bor+

დურსუნიქ ოკო თემბელი კოჩი რენ ქი ყონაშა იდუნა ჩქარ ვარიჩალიშეფს დო ბოჲინე იკალანდეფს

dursunik oǩo tembeli ǩoçi ren ki qonaşa iduna çkar variçalişeps do boyine iǩalandeps

Dursun is so lazy that if he goes to the field, he doesn't work at all and always lingers


თითიზი

head

თითიზი • (titizi) (Latin spelling titizi)

Borrowed from Ottoman Turkish تتیز (titiz, “cross, irritable, fastidious”).

bor+

ჰიკკუ თითიზი ონ ჩი ა მუთუ ელანქთერი ორტტუკო ქიჲამეტტი ჯიჲონაჲ

hiǩǩu titizi on çi a mutu elankteri orťťuǩo kiyameťťi ciyonay

S/he's so meticulous that if anything is a little crooked, s/he's raising hell


ჯეტერი

head

ჯეტერი • (ceťeri) (Latin spelling ceťeri)

ceťeri (romanization)
გურიჯეტინერი (alternative)
გური ჯეტერი (alternative)

/d͡ʒɛˈtʼɛɾi/

ჰიქოლე მოჲსელი შაფხუ დოხედი / იდი დო ემ ჟილე ქოჯელახედი / მუ გაღოდუ? ჯეტერი მოჲ დოხედი? / სი-თი ქოგიღუნ-ი, დერდეფეშკიმი?

hikole moyseli şapxu doxedi / idi do em jile kocelaxedi / mu gağodu? ceťeri moy doxedi? / si-ti kogiğun-i, derdepeşǩimi?

Get out of there and sit in Şapxu / Go sit on the top / What happened to you? Why did you sit so sad? / Do you have my problems too?


მპოლი

მპოლი • (mp̌oli) (Latin spelling Mp̌oli)

mp̌oli (romanization)
Mp̌oli (romanization)
პოლი (alternative)

Borrowed from Byzantine Greek Πόλη (Pólē).

bor+

მპოლი წკარიში გზა ფოვუ

Istanbul has become a very visited place


ისტანბოლი

head

ისტანბოლი • (isťanboli) (Latin spelling İsťanboli)

isťanboli (romanization)
İsťanboli (romanization)
ისტამბოლი (alternative)
სტანპოლი (alternative)
სტანბოლი (alternative)

ის‧ტან‧ბო‧ლი

Borrowed from Ottoman Turkish استانبول (İstanbul).

bor+

ისტანბოლიშა იტაშა არ დიდი ტობა ქონ. საფანჯა ჯოზუნ.

isťanbolişa iťaşa ar didi ťoba kon. sapanca cozun.

On the way to Istanbul, there is a big lake called Sapanca.


პოლი

p̌oli (romanization)
P̌oli (romanization)

მპოლი მპოლი#Laz

Vizha and Chanapeti form of მპოლი (mp̌oli)


ღომან

ღომა ღომა#Laz


ღომამჯი

head

ღომამჯი • (ğomamci) (Latin spelling ğomamci)

/ɣɔˈmɑmd͡ʒi/

ღომამჯი დოთანუშა ხოჭკაკალი დოჭკოდუ

(dialectal, Vitse, Khopa, Chkhala) last night

ღომამჯი გებუსთვი დო დიჲო ნაგეფჩი, ჰანდღა დიდო მაჭვენ

ğomamci gebustvi do diyo nagepçi, handğa dido maç̌ven

I fell and hit my elbow yesterday, and it hurts so bad today


ღომა ლუმჯი

ღომა ლუმჯი • (ğoma lumci) (Latin spelling ğoma lumci)

ğoma lumci (romanization)
ღომალიმჯი (alternative)
ღომა ლიმჯი (alternative)


ლუმჯი

lumci (romanization)
ლიმჯი (alternative)

From the root ლუმჯ- (lumc-, “to get dark, become evening”). Akin to Mingrelian ონჯუა (onǯua, “evening”), მა-ლიმჯ-ე-თ, მა-ინჯ-ე-თ (ma-limǯ-e-t, ma-inǯ-e-t, “evening, black out”).

ლუმჯი დუდეჲი მებოკიდამ. გჲაჲი მოთიფხორთ

I'm cooking dudeyi for the evening. Don't eat.


ონჯღორე

ონჯღორე • (oncğore) (Latin spelling oncğore)

oncğore (romanization)
ონჯღორ (alternative)
ონჯღორო (alternative)

/ɔnˈd͡ʒɣoɾɛ/

/ɔnˈd͡ʒɣo(ɹ)ɛ/

From *ნჯღორ- (*ncğor-, “to be embarrassed, be ashamed”) + ო- -ე (o- -e). Akin to Mingrelian ონჯღორე (onǯɣore).

af

გენჯი კოჩიქ ჩქარ ონჯღორე ვარავენ დო იკვანს

genci ǩoçik çkar oncğore varaven do iǩvans

The young man isn't ashamed at all and begs

ჰემ ბერეზ დიდო ონჯღორე ავენ. მითი მოხთაში იგზალანტაშა არ სოთი ქელოჭაბუნ დო ტკობუნ.

hem berez dido oncğore aven. miti moxtaşi igzalanťaşa ar soti keloç̌abun do ťǩobun.

That boy is very shy. When someone comes home, he sticks and hides in a place until they leave.


ონჯღორე

/ɔnˈd͡ʒɣoɾɛ/

/ɔnˈd͡ʒɣo(ɹ)ɛ/

კოჩიზ ონჯღორეში ვარუჩქინ. ფენჯერეშენ გალენდო მენჭკვალს.

ǩoçiz oncğoreşi varuçkin. pencereşen galendo menç̌ǩvals.

The man has no shame. He's spitting out the window.


აბღალ დო ჩაბღალი

head

აბღალ დო ჩაბღალი

აბღალ დო ჩაბღალი • (abğal do çabğali) (Latin spelling abğal do çabğali)

abğal do çabğali (romanization)
აბღალ-ჩაბღალი (alternative)
აბღალჩაბღალი (alternative)

Reduplication of აბღალ (abğal). Which has no meaning on its own.

სი ხე ქელაჭიში. დულჲა-ჩქიმი ჩქარ აბღალ დო ჩაბღალი ვარდოსქიდუნ.

si xe kelaç̌işi. dulya-çkimi çkar abğal do çabğali vardoskidun.

Since you've given me a hand, my job will never be messy (complicated).


ვროსი

vrosi (romanization)
ვორსი (alternative)
ვროსსი (alternative)
ვროს (alternative)
როსი (alternative)
როსსი (alternative)

ვროსსი ვორ


ვროსი

ხასანი ხოშკა ვროსი ვარდვოცონუ. ანკაჲ.

Khasan could not pierce the pole very well. The pole is swinging.


ადესა

desc

→ Turkish: (Artvin) adesa, adisa, adese, edese (or from Georgian)

Borrowed from Russian Оде́сса (Odéssa, “Odessa”), whence the grape was introduced into the South Caucasus and Pontus.


ბარგენი

head

ბარგენი • (bargeni) (Latin spelling bargeni)

ბაგენი ბაგენი#Laz


bargeni

ბარგენი ბარგენი#Laz


bageni

ბაგენი ბაგენი#Laz


დემირი

დემირი • (demiri) (Latin spelling demiri)

Borrowed from Ottoman Turkish دمیر (demir, “iron”).


დიდი მარდი

head

დიდი მარდი • (didi mardi) (Latin spelling didi mardi)


demiri

დემირი დემირი#Laz


დუბარა

დუბარა • (dubara) (Latin spelling dubara)

Borrowed from Ottoman Turkish دوباره (dübare), derived from Persian دوباره (dobâre, “twice”).

der+

in backgammon, two of the dice rolled have two spotted faces on top

(dialectal, Atina, Vizha, Arkabi, Batumi) cheat, trick


ოჲინი

Borrowed from Ottoman Turkish اویون (oyun, “game, play, drama”).

bor+

აჲშე ამეთი შკალა ოჲინი იბიჲ


დალავერა

head

დალავერა • (dalavera) (Latin spelling dalavera)


ჭახრა

ჭახრა • (ç̌axra) (Latin spelling ç̌axra)

Akin to dialectal Rize Turkish çahra (“spinning wheel; old, corrupt, useless object”).


ტუბი ჟურ

head

ტუბი ჟურ • (ťubi jur) (Latin spelling ťubi jur)


ტუბი

ťubi (romanization)
ტკუბიში (alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *ṭq̇ub- (“twins”).


ტუბი

აჲშე ტუბი ბერე ქოდვორინუ


ჟურ

jur (romanization)
ჯურ (alternative)
ჟური (alternative)
ჟუჲი (alternative)


ნოსონი

head

ნოსონი • (nosoni) (Latin spelling nosoni)

From ნოსი (nosi, “mind”) + -ონი (-oni, -y, -ly)

suf

ხასანიში წულუ ბერემუში ოფშა ნოსონი ონ


ნოსი

Borrowed from Pontic Greek γνώση (gnósi, “knowledge; reason, mind, intelligence”).

bor+

ნოსი შუკა ვარენ ქი მეგიტახა კაჲბანა (proverb)

nosi şuǩa varen ki megiťaxa ǩaybana (proverb)

Wisdom is not (like) a cucumber for me to break a piece off and give you some(Wisdom is not easily acquired or passed on)

mind, wisdom, intelligence, reason, brain


გამამკასერი

head

გამამკასერი • (gamamǩaseri) (Latin spelling gamamǩaseri)

გამამკასუმს გამამკასუმს#Laz

ოსმანი დიდო გამამკასერი კოჩი ვარენ


ბერე

bere (romanization)
ბეე (alternative alternative)

Akin to Mingrelian თუთა-ბერ-ი (tuta-ber-i, “a surname; son of moon”).

cog

ბერე ისთერტუში გჲანთხუ დო აღნე დოლოქუნუ დოტალახუ

bere isterťuşi gyantxu do ağne dolokunu doťalaxu

The child fell on the floor while playing and soiled the new dress with mud

“ბერეზ ინი მოტაეტაზ” დეჲი ნანამუშიქ ჲორღანი გჲოთვამს

“berez ini moťaeťaz” deyi nanamuşik yorğani gyotvams

The mother covers the child with a quilt so that the child does not get cold

ბერე ტობაშა დოილეჲ დო ოკაჭხე ეშკუხვეჲ

They shot the boy in secret, but (others) later revealed

someone who is less old than those around them, boy, young man, lad

სი ბერე გიწუმენან

a person who, despite being old, behaves imprudently; someone who is clueless about something


დადა

head

დადა • (dada) (Plural დადაფე, Latin spelling dada)

dada (romanization)
დადალი (alternative)

Probably Imitative of a child's syllables.

onomatopoeic

Imitative

(dialectal, Jigetore) beaded toy with pearls for children. (This does not refer to toys such as dolls or cars)

მემეტიქ დადა ჰელიკოფთერი “ჰექ ჰაქ გობოფუთხინა” ჲაში ნჯაზ ქონონთხაფუ

memeťik dada heliǩopteri “hek hak goboputxina” yaşi ncaz konontxapu

While saying, "Let me fly it here and there," Memet crashed the toy helicopter into a tree

(childish) (dialectal, Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi) toy

სკანი წუნა შკიმიში შკალა დადა ნ

(figurative) (dialectal, Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi) something not considered important (like a toy)


დადა

ბერე დადა ქომეჩი


აზჲატსკი

head

აზჲატსკი • (azyaťsǩi) (Latin spelling azyaťsǩi)

azyaťsǩi (romanization)
აძანძგი (alternative)
აძაწკი (alternative)

→ Turkish: azaski

Borrowed from Russian азиа́тский (aziátskij, “Asian”).

bor+

ჰაჯინერ დელიკანლეფექ ჰემ დოლოქუნუ მეტკოჩეს დო ბათუმურ ბიჭეფესთერ დოლიქუნამან. კუჩხეს აზჲატსკი მოდვალერ ქილოტ ფანტალონ დო ავჯი-ჩექეთ დოლიქუნამან.

The young people of today have left these clothes and dress like the young people of Batum. They put on "aziatski" boots and wear breeches or trousers and a hunting jacket.

haciner deliǩanlepek hem dolokunu meťǩoçes do batumur biç̌epester dolikunaman. ǩuçxes azyaťsǩi modvaler kiloť panťalon do avci-çeket dolikunaman.

men's knee-length boots worn when dancing horon


აძანძგი

head

აძანძგი • (ażanżgi) (Latin spelling ażanżgi)

აზჲატსკი აზჲატსკი#Laz


აძაწკი

აძაწკი • (ażaǯǩi) (Latin spelling ażaǯǩi)

აზჲატსკი აზჲატსკი#Laz


ობირაშე

ობირაშე • (obiraşe) (Latin spelling obiraşe)

obiraşe (romanization)
ობირაშა (alternative)
ობირალე (alternative)

From ო- (o-, preverb absence marker) + ბირ- (bir-, “to play”) + -აშე (-aşe, suffix that derives the instrument name), literally “tool of playing”.

af

მონთაშკიმი ობირაშე ქებუჭჭოფი


ო-

Inherited from Proto-Kartvelian *a- (“verbal prefix of causative”).

inh+

ო- (o-) + იგზალამს (igzalams, “S/he walks”) → ოგზალამს (ogzalams, “S/he sends”)

transitivity marker; transitive verbs being derived from intransitive verbs have the version marker ო- (o-) if they express an action which has no determined beneficiary

ო- (o-) + იმტენ (imťen, “S/he runs away”) → ომტინამს (omťinams, “S/he makes run away”)

Causative verbs have the version marker ო- (o-) if they expess an action without determined beneficiary

ო- (o-) + იხმარამს (ixmarams, “S/he uses”) → ოხმარამს (oxmarams, “S/he uses”)


ო-

a preverb that is observed in a small number of verbs


-აშე

გამა-ღმალ- (gama-ğmal-, “to be removed from”) + -აშე (-aşe) → მანდრეგამაღმალაშე (mandregamağmalaşe, “rake used for pulling manure in barns”)

წილ- (ǯil-, “to pick”) + -აშე (-aşe) → ოწილაშე (oǯilaşe, “a tool with a hook on the end of a long stick used to pluck fruit from a high branch, with a bag made under it”)

ბაზგ- (bazg-, “to support”) + -აშე (-aşe) → ობაზგაშე (obazgaşe, “pole”)

ქოს- (kos-, “to sweep”) + -აშე (-aşe) → ფავრიოქოსაშე (pavriokosaşe, “leaf picker rake”)

produces the tool name by appending it to the verb stem


nayla

ნაჲლა ნაჲლა#Laz


მაფხა

mapxa (romanization)
მაფხაში (alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *me-px-e- (“clear sky, fine weather”).

inh+

სუმელაშა მაფხა ორა იდიკკო ვროსსი იჲასერტტუ

sumelaşa mapxa ora idiǩǩo vrossi iyaserťťu

It would be better if you went to Sumela in sunny weather

მაფხალა

the period when the weather is sunny and warm


მაზაპუ

head

მაზაპუ • (mazap̌u) (Latin spelling mazap̌u)

From the verb root ზაპ- (zap̌-, “to beat”).

ხასანის მაზაპუ აკნუ დო ჩხინდიშა ჶინგილი ჯალენ. გამიშიჶონამს.

xasanis mazap̌u aǩnu do çxindişa fingili calen. gamişifonams.

Khasan has the flu and he's sniveling. He's blowing his nose.


ნჩორი

Akin to Armenian չոռ (čʻoṙ) and dialectal Turkish çor.

ალი ნჩორი აკნუ


ჩინდა

From ჩინდ- (çind-, “to sneeze”) + -ა (-a).

ბერეზ ჩინდა დაღოდუ


ნეზლე

Borrowed from Ottoman Turkish نزله (nezle), from Arabic نَزْلَة (nazla, “feebleness, illness, common cold”).

der

მელენკელე დოდგითი! ნეზლე ქომემიკნიმარე

Stand on the other side! You will infect me with your cold


mazap̌u

მაზაპუ მაზაპუ#Laz


nçori

ნჩორი ნჩორი#Laz


çinda

ჩინდა ჩინდა#Laz


menceli

მენჯელი მენჯელი#Laz


სერენთი

head

სერენთი • (serenti) (Latin spelling serenti)

serenti (romanization)
სეენთი (alternative alternative)
სერენდერი (alternative)
სერენდე (alternative)
სერენდი (alternative)
სელენდერი (alternative)

Borrowed from Turkish serender and its various forms, which are themselves borrowed from Pontic Greek ξεραντέρ’ (xerantér’).

Coordinate term: ბაგენი (bageni)

ემინე ხალაქ ნეძი გორუ დო ნანაქ სერენთიზ გჲუტახამს

emine xalak neżi goru do nanak serentiz gyuťaxams

My aunt Emine wants walnuts, so my mother cracks them in the serenti

wooden barn in traditional Laz architecture, which is placed on four pillars to prevent mice from entering


კინჩი

tlb

(Atina, Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi, Peroniti)

ǩinçi (romanization)
კვინჩი (alternative)
ყვინჩი (alternative)

Akin to Georgian სკვინჩა (sḳvinča, “chaffinch”); see there for more.

ქვა ოტკოჩუ დო კინჩის ქომუხვადინუ

ჰე-თი, მუნთხა უნტუ ივეტუ: ჲანი კინჩი ივეტუ, ფუთხუტუ; ჯოღოჲ ივეტუ, ლალუმტუ; ნჯა ივეტუ, ქვა ივეტუ, დუნჲას მუ ჭეშიტი შეჲ ტუ იჲი ივეტუ.

The man in black had the ability of becoming whatever he wanted, that is to say, he became a bird (and) flew, he became a dog (and) barked, he became a tree, he became a stone, he became all kinds of things in the world.

he-ti, muntxa unťu iveťu: yani ǩinçi iveťu, putxuťu; coğoy iveťu, lalumťu; nca iveťu, kva iveťu, dunyas mu ç̌eşiťi şey ťu iyi iveťu.


აში

Inherited from Proto-Kartvelian *eks₁w-.


აში

“ვარბიძაბუნა” ჲა დო აში ოხენაფამს

S/he is getting vaccinated so S/he doesn't get sick


ლემში

Inherited from Proto-Georgian-Zan *nems₁-.

inh+

ლემში, ლემში ქაპიზ ნოცონს

ალი ტოხთორიშა იდუსი სუმ ოშვონი ჭამი არ დო ლემში ქომეჩეჲ

ali ťoxtorişa idusi sum oşvoni ç̌ami ar do lemşi komeçey

When Ali went to the doctor, they gave him three medicines to drink and an injection

ბერეფე მოიზაბუნერტან შენი ჩოჲიში მექთების ფურქიზაბუნიში ლემში დუხენეს

berepe moizabunerťan şeni çoyişi mektebis purkizabunişi lemşi duxenes

They vaccinated against smallpox in the village school so that the children would not get sick

injector needle, treatment with an injector, vaccine


იგნე

Borrowed from Ottoman Turkish ایكنه (iğne).

bor+

ალის იგნე ბოხენაფამ

ჶევზიქ კატა ზაბუნობა შენი იგნე იქომს