მწუ

mǯu (romanization)
მწუეფე (plural)
წუ (alternative)

From Proto-Georgian-Zan *c̣q̇a(w)- or possibly Proto-Kartvelian *mc̣q̇aw-.

Prunus laurocerasus
Prunus laurocerasus#Translingual

cherry laurel (Prunus laurocerasus) (the cultivated form)


მწუ

mǯu (romanization)
მწუ (absolutive singular)
მწუფე (absolutive plural)
მწუქ (ergative singular)
მწუფექ (ergative plural)
მწუს (dative singular)
მწუფეს (dative plural)
მწუშ (genitive singular)
მწუშ (genitive singular)
მწუშიş) (genitive singular)
მწუშიşi) (genitive singular)
მწუფეშ (genitive plural)
მწუფეშ (genitive plural)
მწუფეშიş) (genitive plural)
მწუფეშიşi) (genitive plural)
მწუშე (directive singular)
მწუფეშე (directive plural)
მწუშენ (ablative singular)
მწუფეშენ (ablative plural)
მწუს (locative singular)
მწუფეს (locative plural)
მწუთენ (instrumental singular)
მწუფეთენ (instrumental plural)
წუ (alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *c̣wel-.

მჯვეში ორაფეზ პაპულეფეჩქუნი მწუშ ონჯირეზ ინჯირტეზ

mcveşi orapez p̌ap̌ulepeçkuni mǯuş oncirez incirťez

Our ancestors used to sleep on beds made of grain stalks

the stalk left after harvesting the tops of wheat, barley, rice, etc.


მწკო

head

მწკო • (mǯǩo)

მწკოლი მწკოლი#Laz


მწკოლი

მწკოლი • (mǯǩoli) (plural მწკოლეფე)

mǯǩoli (romanization)
მწკოლეფე (plural)
მწკო (alternative)


წინარი

წინარი • (ǯinari)

წვინარი წვინარი#Laz


ძემური

ძემური • (żemuri) (plural ძუმერეფე, Latin spelling żemuri)

żemuri (romanization)
ძუმერეფე (plural)
ძემბრი (alternative)
ნძემური (alternative)
ნძემუი (alternative)
ნძემუჲი (alternative)
მძვენური (alternative)
ძემუი (alternative)
ძემუჲი (alternative)
ძენური (alternative)

From ძემურ- < *ძემრ- < *ძომრ- (żemur- < *żemr- < *żomr-), from Proto-Georgian-Zan *ʒaml-.


მაჯაჯღა

მაჯაჯღა • (macacğa) (plural მაჯაჯღაეფე)

macacğa (romanization)
მაჯაჯღაეფე (plural)
მაჯაჯღე (alternative)
მაჯაჯი (alternative)

Turdus viscivorus
Turdus viscivorus#Translingual


მაჯაჯღე

მაჯაჯღე • (macacğe)

მაჯაჯღა მაჯაჯღა#Laz


მაჯაჯი

მაჯაჯღა მაჯაჯღა#Laz


ანწკლი

ანწკლი • (anǯǩli)

From Georgian ანწლიკა (anc̣liḳa). Doublet of ინჭირი (inç̌iri).

Sambucus ebulus
Sambucus ebulus#Translingual


თუთი

მთუთი მთუთი#Laz


მთუთი

მთუთი • (mtuti) (Latin spelling mtuti, plural მთუთეფე)

mtuti (romanization)
მთუთეფე (plural)
თუთი (alternative)


კამპარა

კამპარა • (ǩamp̌ara) (plural კამპარაეფე)

ǩamp̌ara (romanization)
კამპარაეფე (plural)

Compare Georgian კამპარა (ḳamṗara, “adlay millet (Coix lacryma-jobi)”), კა(მ)პარი (ḳa(m)ṗari, “bladdernuts (Staphylea)”), კაპარი (ḳaṗari, “caper (Capparis spinosa)”), Mingrelian კამპარი (ḳamṗari, “bladdernuts (Staphylea”), Abkhaz а-қампыр (a-kampʼər, “Staphylea colchica”), Pontic Greek κάπαρο (káparo), κάππαρο (kápparo, “Staphylea pinnata”), καπαροτζούφιν (kaparotzoúfin, “a kind of shrub”) (the latter apparently with τζούφος (tzoúfos, “hollow”)).

cog

Sambucus nigra
Sambucus nigra#Translingual


ოშქური

head

ოშქური • (oşkuri) (plural ოშქურეფე)

oşkuri (romanization)
ოშქურეფე (plural)
უშქური (alternative)


თოფუი

თოფური თოფური#Laz


თოფრი

თოფური თოფური#Laz

Vizha, Artasheni, and Vitse form of თოფური (topuri)


უჯი

tlb

(Atina, Artasheni, Vitse–Arkabi, Peroniti)

uci (romanization)
უჟი (alternative)
ყუჯი (alternative)
ჲუჯი (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *q̇ur-.

inh+

ფუჯიში უჯიზ ნიშანი გეჩამერი რენ


უჯი

ნუსაში ჶოტა უჯი კულის ჯელვანწენ

The tip of the bride's loincloth touches the chair


ჲუჯი

ყუჯი ყუჯი#Laz


ყუჯი

head

ყუჯი • (quci) (plural ყუჯეფე, Latin spelling quci)

Khopa–Batumi and Chkhala form of უჯი (uci)


კამპარუჯი

კამპარუჯი • (ǩamp̌aruci) (plural კამპარუჯეფე)

ǩamp̌aruci (romanization)
კამპარუჯეფე (plural)

კამპარა (ǩamp̌ara, “black elder”) + უჯი (uci, “ear”)

compound

Auricularia auricula-judae
Auricularia auricula-judae#Translingual


კანდღო

head

კანდღო • (ǩandğo)

კანდღუ კანდღუ#Laz


კანდღუ

კანდღუ • (ǩandğu) (plural კანდღუეფე)

ǩandğu (romanization)
კანდღუეფე (plural)
კანდღო (alternative)

Compare Mingrelian კინდღუ (ḳindɣu, “Smilax excelsa”), Hamshen Turkish ǩanduğ, ǩanduğa, ǩandoğa (“Fragaria vesca”), dialectal Armenian կանդող (kandoġ).

cog

Fragaria vesca
Fragaria vesca#Translingual

strawberry (Fragaria)
wild strawberry (Fragaria vesca)


ზურა

head

ზურა • (zura) (Latin spelling zura, plural ზურაფე)

From Proto-Kartvelian *zur(a)- (“female”). For the second meaning see English bitch.

დადული

female (of fish, insects, plants and animals with wings)

ზურა სტერი იქთენ

(slang, offensive) whore, prostitute, bitch


მზესკუ

მზესკუ • (mzesǩu)

ზესკუ ზესკუ#Laz


მზესქუ

ზესკუ ზესკუ#Laz


ზემსკუ

ზემსკუ • (zemsǩu)

ზესკუ ზესკუ#Laz


ზემსქუ

ზესკუ ზესკუ#Laz


ზესკუ

ზესკუ • (zesǩu) (plural ზესკუეფე)

zesǩu (romanization)
ზესკუეფე (plural)
მზესკუ (alternative)
მზესქუ (alternative)
ზემსკუ (alternative)
ზემსქუ (alternative)


ბინეხი

ბინეხი • (binexi) (Latin spelling binexi)

binexi (romanization)
ბინეხი (absolutive singular)
ბინეხეფე (absolutive plural)
ბინეხიქ (ergative singular)
ბინეხეფექ (ergative plural)
ბინეხის (dative singular)
ბინეხეფეს (dative plural)
ბინეხიშ (genitive singular)
ბინეხიშ (genitive singular)
ბინეხიშიş) (genitive singular)
ბინეხიშიşi) (genitive singular)
ბინეხეფეშ (genitive plural)
ბინეხეფეშ (genitive plural)
ბინეხეფეშიş) (genitive plural)
ბინეხეფეშიşi) (genitive plural)
ბინეხიშე (directive singular)
ბინეხეფეშე (directive plural)
ბინეხიშენ (ablative singular)
ბინეხეფეშენ (ablative plural)
ბინეხის (locative singular)
ბინეხეფეს (locative plural)
ბინეხითენ (instrumental singular)
ბინეხეფეთენ (instrumental plural)

უშქურიში ნჯაზ ნაგოძირტუ ურძენიში ბინეხი ჰამსენეჲი იხითე გოლუ.

uşkurişi ncaz nagożirťu urżenişi binexi hamseneyi ixite golu.

The grape vine on the apple tree was stripped (down) by tonight's wind.


მონტკორი

მონტკორი • (monťǩori) (plural მონტკორეფე)

monťǩori (romanization)
მონტკორეფე (plural)
მონტკოი (alternative)


მონტკოი

მონტკოი • (monťǩoi)

მონტკორი მონტკორი#Laz


პატულჲა

პატულჲა • (p̌aťulya)

p̌aťulya (romanization)
პატული (alternative)

From Pontic Greek πατούλα̤ (patoúlä), the plural of πατούλ’ (patoúl’), πατούλιν (patoúlin). The form პატული (p̌aťuli) is from the singular.


პატული

პატული • (p̌aťuli)

პატულჲა პატულჲა#Laz


ისინჯი

ისიჯი ისიჯი#Laz


ისიჯი

isici (romanization)
ისიჯეფე (plural)
ისინჯი (alternative)


კოპალი

კოპალი • (ǩop̌ali) (plural კოპალეფე)

ǩop̌ali (romanization)
კოპალეფე (plural)

Uncertain. Possibly from Proto-Kartvelian *ḳaṗ- (“stick; pole”).


მჯა

Jigetore, Vizha, and Ortaalan form of ნჯა (nca)


ბჯა

bca (romanization)
ბჯა (absolutive singular)
ბჯაფე (absolutive plural)
ბჯაქ (ergative singular)
ბჯაფექ (ergative plural)
ბჯას (dative singular)
ბჯაფეს (dative plural)
ბჯაშ (genitive singular)
ბჯაშ (genitive singular)
ბჯაშიş) (genitive singular)
ბჯაშიşi) (genitive singular)
ბჯაფეშ (genitive plural)
ბჯაფეშ (genitive plural)
ბჯაფეშიş) (genitive plural)
ბჯაფეშიşi) (genitive plural)
ბჯაშე (directive singular)
ბჯაფეშე (directive plural)
ბჯაშენ (ablative singular)
ბჯაფეშენ (ablative plural)
ბჯას (locative singular)
ბჯაფეს (locative plural)
ბჯათენ (instrumental singular)
ბჯაფეთენ (instrumental plural)
მჯა (alternative)
მჟა (alternative)
ბჟა (alternative)


ბჟაჩხა

ბჟაჩხა • (bjaçxa) (Latin spelling Bjaçxa)

bjaçxa (romanization)
Bjaçxa (romanization)
მჟაჩხა (alternative)
ჟაჩხა (alternative)

From *ბჟა (*bja, “sun”) + -შ (-ş, genitive case marker) + დღა (dğa, “day”). *ბჟა (*bja) ultimately goes back to Proto-Kartvelian *mz₁e-.
Cognate with Mingrelian ჟაშხა (žašxa).


მჟორაჩხა

head

მჟორაჩხა • (mjoraçxa)

From მჟორა (mjora, “sun”) + -შ (-ş, genitive case marker) + დღა (dğa, “day”).


ცქიმუნტური

head

ცქიმუნტური • (ʒkimunťuri)

ცხიმუნტური ცხიმუნტური#Laz

Alternative form of ცხიმუნტური (ʒximunťuri)


ცხემუნტური

ცხემუნტური • (ʒxemunťuri)

ცხიმუნტური ცხიმუნტური#Laz


ცქირმუნტური

ცქირმუნტური • (ʒkirmunťuri)

ცხიმუნტური ცხიმუნტური#Laz


ცქირმუტური

ცქირმუტური • (ʒkirmuťuri)

ცხიმუნტური ცხიმუნტური#Laz


ცქიმუტი

ცქიმუტი • (ʒkimuťi)

ცხიმუნტური ცხიმუნტური#Laz


სკილიმუნტრი

სკილიმუნტრი • (sǩilimunťri)

ცხიმუნტური ცხიმუნტური#Laz

Atina and Ortaalan form of ცხიმუნტური (ʒximunťuri)


ცხიმუნტური

ცხიმუნტურეფი

ცხიმუნტური • (ʒximunťuri) (plural ცხიმუნტურეფი)

ʒximunťuri (romanization)
ცხიმუნტურეფი (plural)
ცხილიმუნტრი (alternative)
სკილიმუნტრი (alternative)
წილიმუნტრი (alternative)
წკიმუნტი (alternative)
ცხიმუნტი (alternative)
ცხემუნტური (alternative)
ცქიმუნტური (alternative)
ცქირმუნტური (alternative)
ცქირმუტური (alternative)
ცქიმუტი (alternative)
ცხიმუტი (alternative)
ნცხილიმუნტი (alternative)

ცხი‧მუნ‧ტუ‧რი


მცხემბრი

მცხემბრი • (mʒxembri)

ცხემური ცხემური#Laz


ცხემბი

ცხემბი • (ʒxembi)

ცხემური ცხემური#Laz


ცხემური

ცხემური • (ʒxemuri) (plural ცხემურეფე)

ʒxemuri (romanization)
ცხემურეფე (plural)
მცხემბრი (alternative)
ცხემბი (alternative)
ცხრემბი (alternative)
ცხემრი (alternative)


ადა

ada (romanization)
ადა (absolutive singular)
ადაფე (absolutive plural)
ადაქ (ergative singular)
ადაფექ (ergative plural)
ადას (dative singular)
ადაფეს (dative plural)
ადაშ (genitive singular)
ადაშ (genitive singular)
ადაშიş) (genitive singular)
ადაშიşi) (genitive singular)
ადაფეშ (genitive plural)
ადაფეშ (genitive plural)
ადაფეშიş) (genitive plural)
ადაფეშიşi) (genitive plural)
ადაშე (directive singular)
ადაფეშე (directive plural)
ადაშენ (ablative singular)
ადაფეშენ (ablative plural)
ადას (locative singular)
ადაფეს (locative plural)
ადათენ (instrumental singular)
ადაფეთენ (instrumental plural)

Borrowed from Ottoman Turkish آطه (ada).


სიჯა

ალი მა მავენ. - მუ გავენ? - სიჯა მავენ.

Ali will be related to me. - What will you have? - A son-in-law.


ფენწო

ფენწო • (penǯo) (plural ფენწოეფე)

penǯo (romanization)
ფენწოეფე (plural)
ფენწე (alternative)
ფეწო (alternative)
ფეწე (alternative)

Cognate with Mingrelian ფერწო (perc̣o), see there for more.


ფენწე

ფენწე • (penǯe)

ფენწო ფენწო#Laz


ფეწო

ფეწო • (peǯo)

ფენწო ფენწო#Laz


ფეწე

ფეწე • (peǯe)

ფენწო ფენწო#Laz


მჯაჯე

მჯაჯი მჯაჯი#Laz


მჯაჯი

მჭაჯი მჭაჯი#Laz


მჯაჯი

Taxus baccata
Taxus baccata#Translingual


მჯაჯი

mcaci (romanization)
მჯაჯეფე (plural)
მჯაჯე (alternative)
მჭაჭი (alternative)


მთუთა

თუთა თუთა#Laz


მუნჩქვი

მუნჩქვი • (munçkvi)

მუმჩქვი მუმჩქვი#Laz


მუმჩქვი

მუმჩქვი • (mumçkvi)

mumçkvi (romanization)
მუმჩქვი (absolutive singular)
მუმჩქვეფე (absolutive plural)
მუმჩქვიქ (ergative singular)
მუმჩქვეფექ (ergative plural)
მუმჩქვის (dative singular)
მუმჩქვეფეს (dative plural)
მუმჩქვიშ (genitive singular)
მუმჩქვიშ (genitive singular)
მუმჩქვიშიş) (genitive singular)
მუმჩქვიშიşi) (genitive singular)
მუმჩქვეფეშ (genitive plural)
მუმჩქვეფეშ (genitive plural)
მუმჩქვეფეშიş) (genitive plural)
მუმჩქვეფეშიşi) (genitive plural)
მუმჩქვიშე (directive singular)
მუმჩქვეფეშე (directive plural)
მუმჩქვიშენ (ablative singular)
მუმჩქვეფეშენ (ablative plural)
მუმჩქვის (locative singular)
მუმჩქვეფეს (locative plural)
მუმჩქვითენ (instrumental singular)
მუმჩქვეფეთენ (instrumental plural)
მუნჯღი (alternative)
მუნჩქი (alternative)
მუნჩქვი (alternative)
მუნჩხი (alternative)
მუნჭყი (alternative)

მუსა! ონტულეშენ ოფუშონუში სერსი რენ. მენდოწკედი! ვაშა მუმჩქვი მოთ ტაზ!

musa! onťuleşen opuşonuşi sersi ren. mendoǯǩedi! vaşa mumçkvi mot ťaz!

Musa! I can hear the sound of digging in the field. Have a look. Don't let it be a badger.


მწკიი

მწკიი • (mǯǩii)

მწკირი მწკირი#Laz


მწკირი

მწკირი • (mǯǩiri) (plural მწკირეფე)

mǯǩiri (romanization)
მწკირეფე (plural)
მწკიი (alternative)
მწირი (alternative)

From Proto-Kartvelian *g(r)c̣q̇il- / *grc̣q̇-il-.


დუცხუ

duʒxu (romanization)
დუცხუ (absolutive singular)
დუცხუფე (absolutive plural)
დუცხუქ (ergative singular)
დუცხუფექ (ergative plural)
დუცხუს (dative singular)
დუცხუფეს (dative plural)
დუცხუშ (genitive singular)
დუცხუშ (genitive singular)
დუცხუშიş) (genitive singular)
დუცხუშიşi) (genitive singular)
დუცხუფეშ (genitive plural)
დუცხუფეშ (genitive plural)
დუცხუფეშიş) (genitive plural)
დუცხუფეშიşi) (genitive plural)
დუცხუშე (directive singular)
დუცხუფეშე (directive plural)
დუცხუშენ (ablative singular)
დუცხუფეშენ (ablative plural)
დუცხუს (locative singular)
დუცხუფეს (locative plural)
დუცხუთენ (instrumental singular)
დუცხუფეთენ (instrumental plural)
მდუცხუ (alternative)
დიცხუ (alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *ʒacxw-.

ავლაფე დუცხუფე ომორდინაჲ. იმორდასი ფუჟეფე უწოფხასენ.

avlape duʒxupe omordinay. imordasi pujepe uǯopxasen.

S/he grows linden trees on the doorsteps. When it grows, he will prune it for the cows.

hot beverage made from dried linden flowers


ჩაჩხა

çaçxa (romanization)
Çaçxa (romanization)
ჩაჩხა (absolutive singular)
ჩაჩხაფე (absolutive plural)
ჩაჩხაქ (ergative singular)
ჩაჩხაფექ (ergative plural)
ჩაჩხას (dative singular)
ჩაჩხაფეს (dative plural)
ჩაჩხაშ (genitive singular)
ჩაჩხაშ (genitive singular)
ჩაჩხაშიş) (genitive singular)
ჩაჩხაშიşi) (genitive singular)
ჩაჩხაფეშ (genitive plural)
ჩაჩხაფეშ (genitive plural)
ჩაჩხაფეშიş) (genitive plural)
ჩაჩხაფეშიşi) (genitive plural)
ჩაჩხაშე (directive singular)
ჩაჩხაფეშე (directive plural)
ჩაჩხაშენ (ablative singular)
ჩაჩხაფეშენ (ablative plural)
ჩაჩხას (locative singular)
ჩაჩხაფეს (locative plural)
ჩაჩხათენ (instrumental singular)
ჩაჩხაფეთენ (instrumental plural)
ცაჩხა (alternative)
ნცაჩხა (alternative)

By regressive assimilation from ცაჩხა (ʒaçxa), from ცა (ʒa, “sky”) + -შ (-ş, genitive case marker) + დღა (dğa, “day”). Compare Mingrelian ცაშხა (cašxa), Svan ცა̈̄შ (cǟš).

cog

Svan ცა̈̄შ (cǟš)


ჩაჩხა

From ჩაჩხ- (çaçx-, “to babble”) + -ა (-a).

რაკანიშა მეჲოწედასი ჩაჩხა იზინ


თუთაჩხა

head

თუთაჩხა • (tutaçxa) (Latin spelling Tutaçxa)

tutaçxa (romanization)
Tutaçxa (romanization)

From თუთა (tuta, “moon”) + -შ (-ş, genitive case marker) + დღა (dğa, “day”). Cognate with Mingrelian თუთაშხა (tutašxa).


ხოლი

unit of length
length of body from shoulder to elbow


ღანჯი

head

ღანჯი • (ğanci) (plural ღანჯეფე)


ჩონჩი

ჩონჩი • (çonçi) (plural ჩონჩეფე)

çonçi (romanization)
ჩონჩეფე (plural)
ჩონჩო (alternative)
ჩონჩოლი (alternative)
ჩონჩოლა (alternative)
ჩაჩა (alternative)
ჩაჩი (alternative)

From Georgian *ჩონჩი (*čonči), see Proto-Georgian-Zan *čečw- for more.


მაკათი

მაკათი • (maǩati)

maǩati (romanization)
მარკათი (alternative)
მაკატი (alternative)
მარკატი (alternative)


ბერჯი

ველიქ ალიში ბერჯეფე ამადუმს


ბერგი

ბერგი • (bergi) (plural ბერგეფე, Latin spelling bergi)

→ Armenian: փերգ (pʻerg)

From Proto-Kartvelian *berg- (“to hoe, hack”).

inh

ბერგი მჭკადუ დიშქაში ბერგითე დიხვენ

The pickaxe maker is buried with a pickaxe made of wood (proverb)


თორხი

თოხი თოხი#Laz


დულჲა

head

დულჲა • (dulya) (plural დულჲაფე, Latin spelling dulya)

Borrowed from Pontic Greek δουλεία (douleía).

bor+

ბაბაქ ნოღაშე გეხთიმუ პანდა მა დულჲაშე ბულუტაში მუხვალამინამს

babak noğaşe gextimu p̌anda ma dulyaşe buluťaşi muxvalaminams

My father always goes to the market when I go to work

დულჲა ბიკიმტაში ბერე მემაღენ. მო-მოშქუმერ.

dulya biǩimťaşi bere memağen. mo-moşkumer.

The child interferes with me while I am working(I do work). Don't send her/him to me

პოტენური დულჲაფე თამო თამო გამონჭამს

S/he slowly began to open up about old issues


კრომი

head

კრომი • (ǩromi) (plural კრომეფე)

Ultimately from Ancient Greek κρόμμυον (krómmuon).


სიჶთერი

სიჶთერი • (sifteri) (plural სიჶთერეფე)

sifteri (romanization)
სიჶთერეფე (plural)
სიჶტერი (alternative)
სიფთერი (alternative)

Eurasian sparrowhawk
Eurasian sparrowhawk

Accipiter nisus
Accipiter nisus#Translingual

Astur gentilis
Astur gentilis#Translingual


მუსტაკი

მუსტაკი • (musťaǩi)

musťaǩi (romanization)
მუსტაჭი (alternative)

From Pontic Greek μουστάκι (moustáki), μουστάκ’ (mousták’), μουστάκιν (moustákin).


კარჶი

კარჶი • (ǩarfi) (plural კარჶეფე)

ǩarfi (romanization)
კარჶეფე (plural)
კაჶი (alternative)
კაფი (alternative)


კჲურა

კჲურა • (ǩyura) (plural კჲურეფე)

ǩyura (romanization)
კჲურეფე (plural)
კურა (alternative)


ტრაღოდა

ტრაღოდა • (ťrağoda) (Latin spelling ťrağoda)

ťrağoda (romanization)
ტრაღუდა (alternative)
ტრაღოდუ (alternative)
ტრაღუდი (alternative)

From Pontic Greek τραγωδία (tragodía) and τραγώδιν (tragódin).


სკურაჶი

სკურაჶი • (sǩurafi) (plural სკურაჶეფე)

sǩurafi (romanization)
სკურაჶეფე (plural)
სკურაფი (alternative)
სირაჶი (alternative)
სქიაჶი (alternative)
სკიაფი (alternative)


ლოდოზი

lodozi (romanization)
ლოდოსი (alternative)

From Ottoman Turkish لودز (lodoz), لودوس (lodos), from Byzantine Greek νότος (nótos).


მსორა

msora (romanization)
მწორა (alternative)
მსურა (alternative)
მსუა (alternative)
სორა (alternative)

Borrowed from Pontic Greek ψώρα (psóra).

მსორა მაკნუ


მიკნატისი

მიკნატისი • (miǩnaťisi) (plural მიკნატისეფე)

miǩnaťisi (romanization)
მიკნატისეფე (plural)

From Ottoman Turkish مقناطس, مقناطیس (mıknatıs), from Arabic مِغْنَاطِيس (miḡnāṭīs). Doublet of მუხლადისი (muxladisi).

der

Arabic مِغْنَاطِيس (miḡnāṭīs)


torxi

თორხი თორხი#Laz


toxi

თოხი თოხი#Laz


toşi

თოში თოში#Laz


ლიჯი

Cognate with Mingrelian ლინჯი (linǯi). Further etymology is unknown.


პრინჯი

head

პრინჯი • (p̌rinci)


ისირი

isiri (romanization)
ისირ (alternative)
ისიი (alternative)
ისიჲი (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *isl-.

ნანაქ აღნე ისირიში შირთე გელახუნონიზ ქოგელორჩუ

nanak ağne isirişi şirte gelaxunoniz kogelorçu

My mother spread the new straw mattress on the ottoman


ტობა

ტობა • (ťoba) (plural ტობაფე, Latin spelling ťoba)

ťoba (romanization)
ტობაფე (plural)
ტიბა (alternative)

ხასანიქ ტობას დოლობაზგამს

(Jigetore, Okordule, Borghola) small potholes where water has accumulated due to rain; puddle

ამეტი ტობაზ დოლოდგითუნ დო მჩხომიზ ანკესი უტკომერზ

ameťi ťobaz dolodgitun do mçxomiz anǩesi uťǩomerz

Amet stands inside the ťoba and casts a fishing rod

(Vizha, Ortaalan, Vitse–Arkabi, Peroniti, Batumi) the point where flowing waters such as streams and rivers become stagnant and deep

ისტანბოლიშა იტაშა არ დიდი ტობა ქონ. საფანჯა ჯოზუნ.

isťanbolişa iťaşa ar didi ťoba kon. sapanca cozun.

On the way to Istanbul there is a big lake called Sapanca.


სკინდი

სკინდი • (sǩindi)

sǩindi (romanization)
სქინდი (alternative)


sǩindi

სკინდი სკინდი#Laz


skindi

სქინდი სქინდი#Laz


სქინდი

სკინდი სკინდი#Laz


მინთა

From Ancient Greek μίνθη (mínthē), μίνθᾰ (mínthă).


ცანაყო

ცანაყო • (ʒanaqo)

ʒanaqo (romanization)
ცანაკო (alternative)
ცხანაკო (alternative)

Akin to Mingrelian ცინყა (cinq̇a), Svan ცი̄ნყა (cīnq̇a). Compare also Mingrelian ციმუა (cimua).
The alternative form ცხანაკო (ʒxanaǩo) is seemingly contaminated with კაცხა (ǩaʒxa, “billberry (Vaccinium myrtillus)”).

Caucasian whortleberry (Vaccinium arctostaphylos)


წიფრა

წიფრა • (ǯipra)

წიფური წიფური#Laz


წიფური

წიფური • (ǯipuri) (plural წიფურეფე)

ǯipuri (romanization)
წიფურეფე (plural)
წიფრი (alternative)
წიფრა (alternative)
ციფრი (alternative)


წიფრი

წიფრი • (ǯipri)

წიფური წიფური#Laz


არგუნი

არგუნი • (arguni) (Latin spelling arguni)

arguni (romanization)
არგუნი (absolutive singular)
არგუნეფე (absolutive plural)
არგუნიქ (ergative singular)
არგუნეფექ (ergative plural)
არგუნის (dative singular)
არგუნეფეს (dative plural)
არგუნიშ (genitive singular)
არგუნიშ (genitive singular)
არგუნიშიş) (genitive singular)
არგუნიშიşi) (genitive singular)
არგუნეფეშ (genitive plural)
არგუნეფეშ (genitive plural)
არგუნეფეშიş) (genitive plural)
არგუნეფეშიşi) (genitive plural)
არგუნიშე (directive singular)
არგუნეფეშე (directive plural)
არგუნიშენ (ablative singular)
არგუნეფეშენ (ablative plural)
არგუნის (locative singular)
არგუნეფეს (locative plural)
არგუნითენ (instrumental singular)
არგუნეფეთენ (instrumental plural)

ჯემალიქ ეღეთე არგუნიშ ხიტი შირუმს

Cemal wears down the handle of the axe with a file.

large axe with a gap between the cutting body and the handle grip and weighing more than 5 kg, axe, hatchet


ქორთული

ქორთული • (kortuli) (plural ქორთულეფე)

kortuli (romanization)
ქორთულეფე (plural)
ქორთური (alternative)

From Proto-Georgian-Zan *kart-ul-, from Proto-Kartvelian *kart-.

a cultivar of cherry plum native to Georgia


დიხა

dixa (romanization)
დიხა (absolutive singular)
დიხაფე (absolutive plural)
დიხაქ (ergative singular)
დიხაფექ (ergative plural)
დიხას (dative singular)
დიხაფეს (dative plural)
დიხაშ (genitive singular)
დიხაშ (genitive singular)
დიხაშიş) (genitive singular)
დიხაშიşi) (genitive singular)
დიხაფეშ (genitive plural)
დიხაფეშ (genitive plural)
დიხაფეშიş) (genitive plural)
დიხაფეშიşi) (genitive plural)
დიხაშე (directive singular)
დიხაფეშე (directive plural)
დიხაშენ (ablative singular)
დიხაფეშენ (ablative plural)
დიხას (locative singular)
დიხაფეს (locative plural)
დიხათენ (instrumental singular)
დიხაფეთენ (instrumental plural)
ნდიხა (alternative)

აშექ ნჯა დიხაშენ ჲეჭკირუფს

Ayşe has been mowing the tree from the ground


თხომური

თხომური • (txomuri) (Latin spelling txomuri)

txomuri (romanization)
თხომბი (alternative)
თხომრი (alternative)
თხომბრი (alternative)
თხომბური (alternative)
ნთხომური (alternative)

ზერაქ მოთამუშიში ფუფული ჲუმჭკაფს დო თხომური გამოჩქუმერს

zerak motamuşişi pupuli yumç̌ǩaps do txomuri gamoçkumers

Zera digs into her grandson's wound and extracts pus


თუმა

თომა თომა#Laz


თომა

toma (romanization)
თომა (absolutive singular)
თომალეფე (absolutive plural)
თომაქ (ergative singular)
თომალეფექ (ergative plural)
თომას (dative singular)
თომალეფეს (dative plural)
თომაშ (genitive singular)
თომაშ (genitive singular)
თომაშიş) (genitive singular)
თომაშიşi) (genitive singular)
თომალეფეშ (genitive plural)
თომალეფეშ (genitive plural)
თომალეფეშიş) (genitive plural)
თომალეფეშიşi) (genitive plural)
თომაშე (directive singular)
თომალეფეშე (directive plural)
თომაშენ (ablative singular)
თომალეფეშენ (ablative plural)
თომას (locative singular)
თომალეფეს (locative plural)
თომათენ (instrumental singular)
თომალეფეთენ (instrumental plural)
ნთომა (alternative)
თუმა (alternative)

ნანაქ წუტელი ბოზოზ თომალეფე დუცხონუ დო დუნთხოზუ შქულე ოგინე კელე ართი წუთა ჩოჩოკა დუხენუ

nanak ǯuťeli bozoz tomalepe duʒxonu do duntxozu şkule ogine ǩele arti ǯuta çoçoǩa duxenu

After combing and braiding my little girl's hair, my mother made small bangs in the front

თომალეფე ჭუხნუჲ

hair, feather, bristle (used both for humans and animals)

თომა ტანჯიჲარი ორტუ დო ხოლოთი დითხინუ

The wool was dirty, but it could still be spun


თხომუ

txomu (romanization)
თხომბუ (alternative)
ნთხომბუ (alternative)
ნთხომუ (alternative)
თხომრი (alternative)
თხომბრი (alternative)

Alnus glutinosa
Alnus glutinosa#Translingual


txomu

თხომუ თხომუ#Laz


ფშქველა

ფშქველა • (pşkvela) (plural ფშქველეფე)

pşkvela (romanization)
ფშქველეფე (plural)
მშქველა (alternative)

From Proto-Georgian-Zan *pšal-. Doublet of ფშალი (pşali).


პულა

პულა • (p̌ula) (plural პულაფე, Latin spelling p̌ula)

p̌ula (romanization)
პულაფე (plural)
მპულა (alternative)
ბულა (alternative)
მფულა (alternative)

Akin to Mingrelian პულა (ṗula, “steam, vapor”).


p̌ula

პულა პულა#Laz


ბულა

პულა პულა#Laz

ბულაშკიმიში ლივადიში მდუთი მჯაში თუდე არაბაშკიმი მემიშკვაფუტუ. არ საატი ოკაჲი ჰიშოშა გოლავიქთი ჭი არაბაშკიმიში ჟინ ოფშა მდუთი დობღუტუ.

bulaşǩimişi livadişi mduti mcaşi tude arabaşǩimi memişǩvapuťu. ar saaťi oǩayi hişoşa golavikti ç̌i arabaşǩimişi jin opşa mduti dobğuťu.

I had left my car under a mulberry tree in my aunt's garden. I returned there an hour later. A lot of mulberries had fallen on my car.


მპულა

მპულა • (mp̌ula)

პულა პულა#Laz


mp̌ula

მპულა მპულა#Laz


mpula

მფულა მფულა#Laz


მფულა

პულა პულა#Laz


zimari

ზიმარი ზიმარი#Laz


აბჯა

ჰაჲ ნა-ჯელულუნ წარი თუდე აბჯა ელვაკათენ

The water coming down from here mixes with the river below


რუბა

ruba (romanization)
რუბა (absolutive singular)
რუბაფე (absolutive plural)
რუბაქ (ergative singular)
რუბაფექ (ergative plural)
რუბას (dative singular)
რუბაფეს (dative plural)
რუბაშ (genitive singular)
რუბაშ (genitive singular)
რუბაშიş) (genitive singular)
რუბაშიşi) (genitive singular)
რუბაფეშ (genitive plural)
რუბაფეშ (genitive plural)
რუბაფეშიş) (genitive plural)
რუბაფეშიşi) (genitive plural)
რუბაშე (directive singular)
რუბაფეშე (directive plural)
რუბაშენ (ablative singular)
რუბაფეშენ (ablative plural)
რუბას (locative singular)
რუბაფეს (locative plural)
რუბათენ (instrumental singular)
რუბაფეთენ (instrumental plural)

From Proto-Georgian-Zan *rabo- (“ditch”).

მთუთი არ მითი აზირასი არ ფირჩი ორაში რუბა დოლილაჲ

mtuti ar miti azirasi ar pirçi oraşi ruba dolilay

When the bear sees someone, he suddenly goes to the creek

(dialectal, Atina, Artasheni, Vitse–Arkabi) river, creek, stream

რუბაზ ნა-გოლიჯინუ ზაპიში ჟინდოლე გოლობულურ

rubaz na-golicinu zap̌işi jindole golobulur

I'm walking over the snowdrift that stretches sideways in the valley

(dialectal, Artasheni, Vitse–Arkabi) valley


აფხა

apxa (romanization)
აფხა (absolutive singular)
აფხაფე (absolutive plural)
აფხაქ (ergative singular)
აფხაფექ (ergative plural)
აფხას (dative singular)
აფხაფეს (dative plural)
აფხაშ (genitive singular)
აფხაშ (genitive singular)
აფხაშიş) (genitive singular)
აფხაშიşi) (genitive singular)
აფხაფეშ (genitive plural)
აფხაფეშ (genitive plural)
აფხაფეშიş) (genitive plural)
აფხაფეშიşi) (genitive plural)
აფხაშე (directive singular)
აფხაფეშე (directive plural)
აფხაშენ (ablative singular)
აფხაფეშენ (ablative plural)
აფხას (locative singular)
აფხაფეს (locative plural)
აფხათენ (instrumental singular)
აფხაფეთენ (instrumental plural)

აფხა გოლატოჩი დომიშვი ფორჩა / მოხტი ჯეგიდვარე თოფრიში ჩაჩა.

apxa golaťoçi domişvi porça / moxťi cegidvare toprişi çaça.

Shuttle (back and forth) and weave me a shirt / Come and I will give you honeycomb (in a plate or a bowl).


ღალი

From Proto-Kartvelian *ɣel- (“ravine, gully”). Compare Georgian ღელე (ɣele, “stream, fleet, creek, ford”).

cog

ღალეფე დოსქურეზ


აბჟა

აბჯა აბჯა#Laz


abja

აბჟა აბჟა#Laz


ğali

ღალი ღალი#Laz


უმპა

head

უმპა • (ump̌a) (plural უმპაფე, Latin spelling ump̌a)

tlb

(Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala)

ump̌a (romanization)
უმპაფე (plural)
ომპა (alternative)
უმპპა (alternative)
კუმპა (alternative)

ბერე დირინასი ემოგი უმპა ნუკვათამან

When a child is born, they first cut the umbilical cord


ump̌a

უმპა უმპა#Laz


დიჭკიჯი

head

დიჭკიჯი • (diç̌ǩici) (plural დიჭკიჯეფე, Latin spelling diç̌ǩici)

diç̌ǩici (romanization)
დიჭკიჯეფე (plural)
დინჭკიჯი (alternative)
დიმჭკიჯი (alternative)
დიჭყიჯი (alternative)
დიშხიპი (alternative)

Urtica dioica
Urtica dioica#Translingual


მოშვაჯინუ

მოშვაჯინუ • (moşvacinu) (Latin spelling moşvacinu)

moşvacinu (romanization)
მოშვაჯინა (alternative)

მოიშვაჯამს მოიშვაჯამს#Laz


მოშვაჯინა

მოშვაჯინა • (moşvacina) (Latin spelling moşvacina)

მოშვაჯინუ მოშვაჯინუ#Laz

Alternative form of მოშვაჯინუ (moşvacinu)


moşvacinu

მოშვაჯინუ მოშვაჯინუ#Laz


moşvacina

მოშვაჯინა მოშვაჯინა#Laz


თათილი

თათილი • (tatili) (Latin spelling tatili)

tatili (romanization)
თედილი (alternative)
თადილი (alternative)


tatili

თათილი თათილი#Laz


თედილი

თედილი • (tedili) (Latin spelling tedili)

თათილი თათილი#Laz


tedili

თედილი თედილი#Laz


თადილი

თადილი • (tadili) (Latin spelling tadili)

თათილი თათილი#Laz


tadili

თადილი თადილი#Laz


კონჭი

კონჭი • (ǩonç̌i) (Latin spelling ǩonç̌i)

ǩonç̌i (romanization)
კოჭი (alternative)

Akin to Georgian კოჭი (ḳoč̣i), Mingrelian კონჭი (ḳonč̣i), Old Armenian կոճ- (koč-).

ჯუმა-ჩქიმიქ კონჭი ქვაზ ელონთხუ დო მციქა დამბარუ

cuma-çkimik ǩonç̌i kvaz elontxu do mʒika dambaru

My brother hit his ankle with a stone, and it's a little swollen


ǩonç̌i

კონჭი კონჭი#Laz


ǩoç̌i

კოჭი კოჭი#Laz


კუჩხე-მენცხული

კუჩხე-მენცხული • (ǩuçxe-menʒxuli) (Latin spelling ǩuçxe-menʒxuli)

From კუჩხე (ǩuçxe) + მენცხული (menʒxuli).

af

კუჩხე (ǩuçxe) + მენცხული (menʒxuli)


ǩuçxe-menʒxuli

კუჩხე-მენცხული კუჩხე-მენცხული#Laz

Latin spelling of კუჩხე-მენცხული (ǩuçxe-menʒxuli)


მენცხული

head

მენცხული • (menʒxuli) (Latin spelling menʒxuli)


დუდი

მჯორათე დუდი ჯეჭვერი იქთენ

S/he walks around with her/his head burnt from the sun

(dialectal, Atina, Vizha, Artasheni) head

დუდის ნა-მომალუ დულჲაფე მომხვადუ

ჲაშარიქ კაზუღეფეს დუდი ნუჭუმს

Yashar is burning the tips of the stakes


ნჭამი

ნჭამი • (nç̌ami) (Latin spelling nç̌ami)

nç̌ami (romanization)
ნჭამი (absolutive singular)
ნჭამეფე (absolutive plural)
ნჭამიქ (ergative singular)
ნჭამეფექ (ergative plural)
ნჭამის (dative singular)
ნჭამეფეს (dative plural)
ნჭამიშ (genitive singular)
ნჭამიშ (genitive singular)
ნჭამიშიş) (genitive singular)
ნჭამიშიşi) (genitive singular)
ნჭამეფეშ (genitive plural)
ნჭამეფეშ (genitive plural)
ნჭამეფეშიş) (genitive plural)
ნჭამეფეშიşi) (genitive plural)
ნჭამიშე (directive singular)
ნჭამეფეშე (directive plural)
ნჭამიშენ (ablative singular)
ნჭამეფეშენ (ablative plural)
ნჭამის (locative singular)
ნჭამეფეს (locative plural)
ნჭამითენ (instrumental singular)
ნჭამეფეთენ (instrumental plural)
ჭამი (alternative)


მედი

From Georgian იმედი (imedi), For the deletion of the word initial ი- see ლაჯი (laci). Doublet of უმუტტი (umuťťi) and ომუდი (omudi).


nç̌ami

ნჭამი ნჭამი#Laz


ჭამი

ნჭამი ნჭამი#Laz


ç̌ami

ჭამი ჭამი#Laz


ilaci

ილაჯი ილაჯი#Laz


aǩoşka

აკოშქა აკოშქა#Laz


şerep̌i

შერეპი შერეპი#Laz


შერეპი

head

შერეპი • (şerep̌i) (Latin spelling şerep̌i)


შორთი

Probably ultimately from Old Georgian შოლტი (šolṭi).

შორთეფე ვიქუმტიტ დო ნჩაი დობდუმტით.

We would make strips on the land and plant tea there.

ნჯონი შორთი შორთი შკორუმტეს.


şorti

შორთი შორთი#Laz


p̌roğoni

პროღონი პროღონი#Laz


ფაცხა

ფაცხა • (paʒxa) (plural ფაცხაფე, Latin spelling paʒxa)

paʒxa (romanization)
ფაცხაფე (plural)
ფასხა (alternative)
ფრაცხა (alternative)

→ Armenian: փացխա (pʻacʻxa) — Hamshen

desc

→ Turkish: paska, pasha, pasḫa, paçğa, paḉḫa, paçḫa (Hemşin)

Borrowed from Abkhaz абыцаҟьа (abəcaqʲʼa).

bor+

დოღანის ვასილითის ჟურ კორეცხალა ფაცხა უღუნ

doğanis vasilitis jur ǩoreʒxala paʒxa uğun

Doghan has two one-floor, one-room huts in Vasiliti. (Vasiliti, the name of the place given to the highest neighborhood away from the residential area)

(dialectal, Atina) Wooden hut for temporary storage of grass on mown areas

მუ გომსქიმეჲი გულუნ დო ოხორი ფაცხა უღუნ

S/he dresses very stylishly herself/himself, but her/his house is a like hut

(dialectal, Vizha, Vitse–Arkabi) makeshift wooden hut

ნთხირეფუნას ნა-ფქოსუმტით ჩაჩი ფაცხათე ბზდიმტით

ntxirepunas na-pkosumťit çaçi paʒxate bzdimťit

We used to carry the dry leaves that we swept in the hazelnut grove with a basket

(Vitse–Arkabi) multi spaced basket, leaf basket


ხუჯი

მხუჯი მხუჯი#Laz


მხუჯი

head

მხუჯი • (mxuci) (plural მხუჯეფე, Latin spelling mxuci)

mxuci (romanization)
მხუჯეფე (plural)
მხუჟი (alternative)
ფხუჯი (alternative)
ხუჯი (alternative)

მჭიმა მხუჯიზ ეგომჭიმს


სიჶტერი

სიჶტერი • (sifťeri) (Latin spelling sifťeri)

სიჶთერი სიჶთერი#Laz


სირაჶი

სირაჶი • (sirafi) (Latin spelling sirafi)

სკურაჶი სკურაჶი#Laz


sirafi

სირაჶი სირაჶი#Laz


მბული

→ Turkish: buli, bülü

From Proto-Georgian-Zan *bal- (“sweet cherry”), see there for more.

inh

ჰანწო მბულიზ ჰეშშო ჩანს ქი ტოტეფეზ ქონძოლ ქონძოლი გჲობუნ

hanǯo mbuliz heşşo çans ki ťoťepez konżol konżoli gyobun

This year, cherry trees have such fruit that they hang on the branches in bunches

გჲაი ვარ-იფხორნა-თი მბული ოჭკომი

If you're not eating, at least eat cherries

sweet cherry, wild cherry (Prunus avium) (tree and fruit)


ბული

მბული მბული#Laz

Khopa–Batumi and Arkabi form of მბული (mbuli)


ტრაღუდა

head

ტრაღუდა • (ťrağuda) (Latin spelling ťrağuda)

ტრაღოდა ტრაღოდა#Laz


ტრაღოდუ

ტრაღოდუ • (ťrağodu) (Latin spelling ťrağodu)

ტრაღოდა ტრაღოდა#Laz


ტრაღუდი

ტრაღუდი • (ťrağudi) (Latin spelling ťrağudi)

ტრაღოდა ტრაღოდა#Laz


ğnosi

ღნოსი ღნოსი#Laz


ვანა

ვანაზ კაჲი ვარ-გოლუღანა წკარი მუშებურა გამიჩოდენ

vanaz ǩayi var-goluğana ǯǩari muşebura gamiçoden

If you do not turn the valve well and close it, the water will drain on its own


ოხორჯა

ოხორჯა • (oxorca) (Latin spelling oxorca)

oxorca (romanization)
ოხოჯჯა (alternative)
ხორძა (alternative)
ოხორზა (alternative)

Usually explained as ოხორი (oxori, “house”) + ჯა (ca, “tree”), literally “tree of house”, but it's considered as a folk etymology by Arnold Chikobava. Instead he derives it from Laz ოხორი (oxori, “house”) and Georgian რძალი (rʒali, “bride”). He supports his theory with plural of ოხორჯა (oxorca) is ოხორჯალეფე (oxorcalepe) rather than *ოხორჯაფე (*oxorcape). Also having -ძ- (-ż-) explains the dialectal variations of the word. Chikobava also substantiates his thesis with other compound nouns made with ოხორი (oxori), declaring "kinship and social status": compare ოხრასქირი (oxraskiri), ოხრასურე (oxrasure) and ოხოჭკურა (oxoç̌ǩura). Note that Georgian რძალი (rʒali, “bride”) is not used in Laz.

af

მესქურინერი ოჯაღი უმჩანე არ ოხორჯაქ ქოგამოგზამს

meskurineri ocaği umçane ar oxorcak kogamogzams

An ingenious and resourceful woman rekindles an extinct family

ოხორჯა-ჩქიმი აწი ვა-რენ


ოხრასქირი

head

ოხრასქირი • (oxraskiri) (Latin spelling oxraskiri)

oxraskiri (romanization)
ოხასკირი (alternative)
ოხრასკირი (alternative)
ოხრასკურე (alternative)

From ოხორი (oxori, “house”) + სქირი (skiri, “son”), literally “son of house”. For other compound nouns made with ოხორი (oxori), declaring "kinship and social status", compare ოხორჯა (oxorca), ოხრასურე (oxrasure) and ოხოჭკურა (oxoç̌ǩura).

af

ნუსაქ ოხრასქირი-მუში მალთეში ბოზოს ნუმსქვანამს

nusak oxraskiri-muşi malteşi bozos numskvanams

The bride suits her brother-in-law to the girl next door


ოხრასურე

head

ოხრასურე • (oxrasure) (Latin spelling oxrasure)

oxrasure (romanization)
ოხასურე (alternative)

From ოხორი (oxori, “house”) + ოსური (osuri, “daughter”), literally “daughter of house”. For other compound nouns made with ოხორი (oxori), declaring "kinship and social status": compare ოხორჯა (oxorca), ოხრასქირი (oxraskiri) and ოხოჭკურა (oxoç̌ǩura).

af

ოხრასურე-შკიმი ოხორზა-შკიმიშე მსკვა ონ

My sister-in-law is more beautiful than my wife


ჩორბა

From Ottoman Turkish چوربا (çorba), from Persian شوربا (šurbâ).

გჲარი ოჭკომუშე დიდოთენ იფთი ჩორბაში ოშუმუთენ გეიჭქენ

gyari oç̌ǩomuşe didoten ipti çorbaşi oşumuten geiç̌ken


ტოროჯი

head

ტოროჯი • (ťoroci) (Latin spelling ťoroci)

ťoroci (romanization)
ტოროჭი (alternative)

ტოროჯიქ ნჯაში დუდიზ ჲუვა ვუ-დორენ

A pigeon made a nest at the top of the tree


ბობონჭვა

ბობონჭვა • (bobonç̌va) (Latin spelling bobonç̌va)

From Proto-Georgian-Zan *oboba- (“spider”).

ფიცარის თუდე მთელლი ბობონჭვა მეშობღუნ


ბოჯეღი

ბოჯეღი • (boceği) (Latin spelling boceği)

ბოჯეღეფე იმჩინოჯენ


ბუზულა

ბუზულა • (buzula) (Latin spelling buzula)

ბეეში ჟინ ბუზულა გვობუზულაფს


ფარფალი

ფარფალი • (parpali) (Latin spelling parpali)

Possibly from Proto-Kartvelian *ṗerṗer-.

ლიმსაზ ნა-ნიკიდენ ფარფალეფე ჰექო ნოხროცქუნან

limsaz na-niǩiden parpalepe heko noxroʒkunan

The butterflies caught in the spider web die by sticking there


ბუტკუჯი

ბუტკუჯი • (buťǩuci) (Latin spelling buťǩuci)

buťǩuci (romanization)
პუტუჯი (alternative)
პუტტუჯი (alternative)
პუტუჟი (alternative)
ბუტუჯი (alternative)
ბუტტუჯი (alternative)

From Proto-Georgian-Zan *buṭḳ-ar- (“bee”), from *buṭḳ(a)- (“leaf”).

კარვანიზ თოფური უმცქამტაში “ბუტკუჯი იგზალაზ” ჲა დო კომა ნუფურინამან

ǩarvaniz topuri umʒkamťaşi “buťǩuci igzalaz” ya do ǩoma nupurinaman

While taking honey from the comb, they spray smoke so that the bee goes away


მჭაჯი

მჭაჯი • (mç̌aci) (Latin spelling mç̌aci)

mç̌aci (romanization)
მჯაჯი (alternative)

From Proto-Kartvelian *mc̣₁er-. Cognate with Georgian მწერი (mc̣eri, “insect”), Mingrelian ჭანჯი (č̣anǯi, “fly”) and Svan მე̄რ (mēr, “fly”).

ფუჯიზ კუჩხეზ დდთ გობუფურინი დო მჭაჯი ნოხედაში ჰექ ნოხროცქუნ

puciz ǩuçxez ddt gobupurini do mç̌aci noxedaşi hek noxroʒkun

I sprayed DDT on the cow's foot, and the fly dies as soon as it lands


კარკალამტახუ

კარკალამტახუ • (ǩarǩalamťaxu) (Latin spelling ǩarǩalamťaxu)


დუმჭკუ

დუმჭკუ • (dumç̌ǩu) (Latin spelling dumç̌ǩu)

dumç̌ǩu (romanization)
დუნჭუ (alternative)
დიმჭკუ (alternative)

From Proto-Georgian-Zan *ǯinč̣wel- (“ant”).

ბერეში ქორბაზ დუმჭკუ ბუზალამს

An ant is crawling in the child's stomach


არანძი

არანძი • (aranżi) (Latin spelling aranżi)

aranżi (romanization)
არარანცი (alternative)
ანძი (alternative)

Borrowed from an alternative form of Pontic Greek νεράντζιν (nerántzin).

Citrus × aurantium
Citrus × aurantium#Translingual

bitter orange, Seville orange (Citrus × aurantium) (fruit and tree)


ფოტუკალი

ფოტუკალი • (poťuǩali) (Latin spelling poťuǩali)

poťuǩali (romanization)
ფორთაქალი (alternative)
ფორტოკალი (alternative)
ფორტიკალი (alternative)
ფორტუკალი (alternative)
ფორთოკალი (alternative)
ფორთუკალი (alternative)

From Ottoman Turkish پورتقال (portokal, “orange”).

bor

მთუგიქ ფოტუკალი გოხორუმს დო მეშიფხორს

The mouse gnaws around the orange and eats the inside

Citrus sinensis
Citrus sinensis#Translingual

orange (Citrus sinensis) (fruit and tree)


გერმა

germa (romanization)
გემმა (alternative)
გემა (alternative)
ჯერმა (alternative)

desc

from Laz <i class="Geor mention" lang="lzz">გერმაკოჩი</i> (germaǩoçi)

→ Mingrelian: გერმაკოჩი (germaḳoči) (from Laz გერმაკოჩი (germaǩoçi)) — Abzhua

According to Aleksiva from *გირმა < *დირმა < *დრიმა (*girma < *dirma < *drima), from Ancient Greek δρυμά (drumá), neutral collective to δρυμός (drumós, “forest”).

მაღალა გერმაფეშენ გელამთე გამიწკედაში ზუღა იძირენ

mağala germapeşen gelamte gamiǯǩedaşi zuğa iżiren

Looking downhill from high mountains, the sea is visible

გერმაკოჩი

a mythological figure who lives in the forests, whose whole body is covered with hair, and who imitates everything that man does, a kind of forest man


ავროფა

head

ავროფა • (avropa) (Latin spelling avropa)

avropa (romanization)
ევროფა (alternative)

From Ottoman Turkish آوروپا (Avrupa), from Ancient Greek Εὐρώπη (Eurṓpē).


ონა

From Proto-Georgian-Zan *q̇an-. Cognate with Georgian ყანა (q̇ana) and Mingrelian ჸონა (ʾona).

ონა ხაჩქუმსნა-თი ნიში შენი ხაჩქუმს

Even if he's digging a field, he's digging for himself


გჲურჯი

გჲურჯი • (gyurci) (Latin spelling Gyurci)

gyurci (romanization)
Gyurci (romanization)
ჯურჯი (alternative)
გურჯი (alternative)

From Turkish Gürcü, from Persian گرجی (gorji).

ნოღაშე გჲურჯეფე მოხთეს

An ethnic group native to the South Caucasus: Georgian


ტაფული

ტაფული • (ťapuli) (Latin spelling ťapuli)

Akin to Armenian թափուլ (tʻapʻul). See it for more.


ťapuli

ტაფული ტაფული#Laz


ჭანდა

ჭანდა • (ç̌anda) (Latin spelling ç̌anda)

ç̌anda (romanization)
ჭანდრა (alternative)

From Proto-Georgian-Zan *c̣₁en- (“to summon, invite”). Compare Old Georgian წანა (c̣ana, “feast, banquest”) and Mingrelian ჭანაფა (č̣anapa, “to call, appeal”).

cog

(dialectal, Atina, Artasheni, Vitse) invitation

(dialectal, Vitse–Arkabi) Entertainment that usually held at the bride's home the night before the wedding while applying henna on the bride's fingers


ჶორკა

forǩa (romanization)
ფორკა (alternative)
ჶოგა (alternative)
ჶოკა (alternative)

→ Georgian: ფორკა (porḳa) — Adjara

desc

→ Turkish: (Rize, Artvin) forka, (Hemşin) foga

Unknown. Has been compared to Laz ფორჩა (porça).

unk

Unknown

ვიტოხუთ-ვიტვაშ წანერ ბოზოფე მეტაკსიშ ჶოტა თიზ მოთჶალერ ფუქურონ ბასმაშ ჶორკა დოლოქუნერ დო კუჩხეს წუღა მოდვალერ გულუნან.
viťoxut-viťvaş ǯaner bozope meťaǩsiş foťa tiz motfaler pukuron basmaş forǩa dolokuner do ǩuçxes ǯuğa modvaler gulunan.
The girls of fifteen to sixteen go around with their heads covered with a silk ჶოტა (foťa), dressed in a flowered calico forka, and wearing shoes.

1930 – 1931, Niyazi Ahmet Banoğlu, Stories recorded by Georges Dumézil in Istanbul The clothing of the Laz


ლერწი

lerǯi (romanization)
ლეწი (alternative)
ლენწი (alternative)
ლემწი (alternative)


ზაბუნლუღი

head

ზაბუნლუღი • (zabunluği) (Latin spelling zabunluği)

zabunluği (romanization)
ოზაბუნლუღი (alternative)

From ზაბუნი (zabuni, “ill, sick”) + -ლუღი (-luği, “-ness”).

suf

ანჩელეში ფუჯიზ მუთუ-თი ვარ-ნანთვალუ ედო ჰემ ზაბუნლუღითენ ხროცქუნ

ançeleşi puciz mutu-ti var-nantvalu edo hem zabunluğiten xroʒkun

Nothing helped Ançele's cow, and it is dying from that disease


ზაბუნი

head

ზაბუნი • (zabuni) (Latin spelling zabuni)

tlb

(Atina, Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi, Azlagha)

zabuni (romanization)
ძაბუნი (alternative)

From Persian زبون (zabun, “humbled, vanquished, weak, helpless, abject”).

der

ზაბუნიშ ოხორიზ ოზაბუნლუღი ა ფიჩორაზ იღოდინენ

zabuniş oxoriz ozabunluği a piçoraz iğodinen

In the patient's home, the disease is transmitted in a short time


ზაბუნობა

head

ზაბუნობა • (zabunoba) (Latin spelling zabunoba)

zabunoba (romanization)
ზაბუნობა (absolutive singular)
ზაბუნობაფე (absolutive plural)
ზაბუნობაქ (ergative singular)
ზაბუნობაფექ (ergative plural)
ზაბუნობას (dative singular)
ზაბუნობაფეს (dative plural)
ზაბუნობაშ (genitive singular)
ზაბუნობაშ (genitive singular)
ზაბუნობაშიş) (genitive singular)
ზაბუნობაშიşi) (genitive singular)
ზაბუნობაფეშ (genitive plural)
ზაბუნობაფეშ (genitive plural)
ზაბუნობაფეშიş) (genitive plural)
ზაბუნობაფეშიşi) (genitive plural)
ზაბუნობაშე (directive singular)
ზაბუნობაფეშე (directive plural)
ზაბუნობაშენ (ablative singular)
ზაბუნობაფეშენ (ablative plural)
ზაბუნობას (locative singular)
ზაბუნობაფეს (locative plural)
ზაბუნობათენ (instrumental singular)
ზაბუნობაფეთენ (instrumental plural)
ძაბუნება (alternative)
ძაბუნობა (alternative)

From ზაბუნი (zabuni, “ill, sick”) + -ობა (-oba, “-ness”).

suf

ელემიტა დო კოკიწა სთერი ზაბუნობაფე არ ბერეშენ მაჟურა ბერეფეზ დიდო კოლაჲ ნაკნენ

elemiťa do ǩoǩiǯa steri zabunobape ar bereşen majura berepez dido ǩolay naǩnen

Diseases such as measles and pertussis are very easily transmitted from one child to another


ოზაბუნუ

head

ოზაბუნუ • (ozabunu) (Latin spelling ozabunu)

ალი ოზაბუნუთე ჭიბრეფე გვახუ


ოზაბუნუ

იზაბუნენ იზაბუნენ#Laz


ბაღულჲა

ბაღულჲა • (bağulya) (Latin spelling bağulya)

bağulya (romanization)
ბაღულია (alternative)

From Proto-Georgian-Zan *beɣ-ur- (“sparrow”), cognate with Mingrelian ბაღჷრე (baɣəre).


წანაღანი

წანაღანი • (ǯanağani) (Latin spelling Ǯanağani)

ǯanağani (romanization)
Ǯanağani (romanization)
წანაღნე (alternative)

/t͡sʼɑnɑˈɣɑni/

From წანა (ǯana, “year”) + აღანი (ağani, “new”), literally “new year”.

af

სი-თი წანაღანი ხილა დო კაჲობაფეთე თო გოლოგიხტაჲ

si-ti ǯanağani xila do ǩayobapete to gologixťay

May your new year be filled with abundance and happiness too


წანა

ǯana (romanization)
წანა (absolutive singular)
წანაფე (absolutive plural)
წანაქ (ergative singular)
წანაფექ (ergative plural)
წანას (dative singular)
წანაფეს (dative plural)
წანაშ (genitive singular)
წანაშ (genitive singular)
წანაშიş) (genitive singular)
წანაშიşi) (genitive singular)
წანაფეშ (genitive plural)
წანაფეშ (genitive plural)
წანაფეშიş) (genitive plural)
წანაფეშიşi) (genitive plural)
წანაშე (directive singular)
წანაფეშე (directive plural)
წანაშენ (ablative singular)
წანაფეშენ (ablative plural)
წანას (locative singular)
წანაფეს (locative plural)
წანათენ (instrumental singular)
წანაფეთენ (instrumental plural)

Akin to Adjaran Georgian წენ-ებ-ი (c̣en-eb-i, “years”) and Mingrelian წანა (c̣ana, “year”).

აღანი წანა მთელლი კიჲანა დო კოჩინობა შენი ჯუმალობაში დო დალობაში არ წანა ივას

ağani ǯana mtelli ǩiyana do ǩoçinoba şeni cumalobaşi do dalobaşi ar ǯana ivas

May the new year be a year of brotherhood and sisterhood for the whole world and humanity

სუმენეჩი-დო-ხუთ წანაშე ნა-მოხთუ ნანა-ჩქიმი არ კაჲი ნდღა ძიჲამერი ვა-რენ

sumeneçi-do-xut ǯanaşe na-moxtu nana-çkimi ar ǩayi ndğa żiyameri va-ren

My mother, who is sixty-five years old, has not seen a good day


ქიანა

kiana (romanization)
ქიჲანა (alternative)
ქეჲანა (alternative)
ქეანა (alternative)
კიჲანა (alternative)

According to Aleksiva was borrowed from Mingrelian ქიჸანა (kiʾana, “country”), but when borrowed, its meaning was accepted as "world", not "country". It is an obvious transmission error. The word ქიანა (kiana) is not found in written texts before Guram Kartozia's 1993 book Laz Texts II. It is not found in Kutelia's fairy tale book (Lazuri P̆araitepe 1982), or in Sergi Jğent̆i's texts (Ç̆anuri T̆ekst̆ebi, 1938). It is also absent in Chitashi's texts. The word ქიანა (kiana) is not found in Marr, Ačaṙyan, Rosen, or Kartozia's first text book of 1974, in Chikobava's texts, Dumézil, or Qipşidze. The person who introduced the word to Laz is probably Hasan Helimishi. Ç̆andaş Gverdi (1949) uses the expression ქიანაშ დიდი კაბღა (kianaş didi ǩabğa, “the great world war”) in his play. Likewise "სულტანი მტელ ქიანას ("sulťani mťel kianas, “the sultan of all the world”) in his lines confirms that ქიანა (kiana) is used in the sense of the world. The word ქიანა (kiana) was known and spread among the Laz intelligentsia along with the poems of Helimishi. Tandilava also suggests borrowing from Mingrelian.

მთელ კოჩიზ, სერბესლუღითე ოსქიდუ შენი ქიანაზ ნა-გოლულუნ სოსიალი დო იდარი ნიზამიშა ხაკკი უღუნ

mtel ǩoçiz, serbesluğite oskidu şeni kianaz na-golulun sosiali do idari nizamişa xaǩǩi uğun

Every person has the right to have a valid social and administrative order in the world in order to live freely

(Vitse) the place in a village where people gather and chat


დიმონი

head

დიმონი • (dimoni) (Latin spelling dimoni)

dimoni (romanization)
დიმარი (alternative)

Borrowed from Byzantine Greek τιμόνι (timóni). The initial /d/ is due to the voicing effect in Greek for the preceding neuter article τον (ton), also compare Ottoman Turkish دومن (dümen).

bor+

დიმონი ქოდიქაჩუ დო ქომეხთუ ე შეერიშა


ჶურნი

furni (romanization)
ჶუნნი (alternative)

From Pontic Greek φουρνί (fourní), φουρνίν (fournín), ultimately from Latin furnus. Doublet of ჶურუნი (furuni).

ხჩინიქ ჶურნიშა არ კიცი ქომუღუ


პოტრა

head

პოტრა • (p̌oťra) (Latin spelling p̌oťra)

p̌oťra (romanization)
ფოტრა (alternative)

/ˈpʼɔtʼ(ɹ)ɑ/

From Pontic Greek πόρτα (pórta), ultimately from Latin porta.

ფუჯი მოხტეენ დო პოტრაში ქენარის ილადგინ

puci moxťeen do p̌oťraşi kenaris iladgin

The cow has arrived and is standing near the fence gate


ჶურუნი

ჶურუნი • (furuni) (Latin spelling furuni)

From Ottoman Turkish فرون (furun), ultimately from Latin furnus. Doublet of ჶურნი (furni).

მჭკუდი მუგვალა ტეფსითე ჶურუნიზ მეშადგი

Put the bread in the oven on the round tray

ბოლშევიღეფე კირიმი ჶურუნეფე ნა-უღუტეჲფე ოგზალეჲ

bolşeviğepe ǩirimi furunepe na-uğuťeype ogzaley

The Bolsheviks sent those who had bakeries in Crimea


ჶოგა

ჶორკა ჶორკა#Laz

Atina and Artasheni form of ჶორკა (forǩa)


ფორჩა

ფორჩა • (porça) (plural ფორჩაფე, Latin spelling porça)

porça (romanization)
ფორჩაფე (plural)
ფორჩა (absolutive singular)
ფორჩაფე (absolutive plural)
ფორჩაქ (ergative singular)
ფორჩაფექ (ergative plural)
ფორჩას (dative singular)
ფორჩაფეს (dative plural)
ფორჩაშ (genitive singular)
ფორჩაშ (genitive singular)
ფორჩაშიş) (genitive singular)
ფორჩაშიşi) (genitive singular)
ფორჩაფეშ (genitive plural)
ფორჩაფეშ (genitive plural)
ფორჩაფეშიş) (genitive plural)
ფორჩაფეშიşi) (genitive plural)
ფორჩაშე (directive singular)
ფორჩაფეშე (directive plural)
ფორჩაშენ (ablative singular)
ფორჩაფეშენ (ablative plural)
ფორჩას (locative singular)
ფორჩაფეს (locative plural)
ფორჩათენ (instrumental singular)
ფორჩაფეთენ (instrumental plural)

/ˈpʰɔ(ɹ)t͡ʃɑ/

Akin to Mingrelian ფორჩა (porča), ხეფორჩა (xeporča).

ქჩე ფორჩათენ ნაპირიშა იდაჲიზ მუ-თუ ტასენ დოლაქთენ

kçe porçaten nap̌irişa idayiz mu-tu ťasen dolakten

When you go to the workplace with a white shirt, it stains no matter what


porça

ფორჩა ფორჩა#Laz


ჶოტა

ჶოტა • (foťa) (plural ჶოტაფე, Latin spelling foťa)

და-ჩქიმიქ ონდღენერი გჲარი ჶოტაზ მელაკორუმზ დო ნაპირიშა იღასენ

da-çkimik ondğeneri gyari foťaz melaǩorumz do nap̌irişa iğasen

My sister packs her lunch in an apron and takes it to the workplace

(dialectal, Jigetore, Ortaalan, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala) clothing that women tie in front of them while doing gardening or housework : apron, waistcloth

აჲშექ დუდის ჶოტა დელინკორამს

ვიტოხუთ-ვიტვაშ წანერ ბოზოფე მეტაკსიშ ჶოტა თიზ მოთჶალერ ფუქურონ ბასმაშ ჶორკა დოლოქუნერ დო კუჩხეს წუღა მოდვალერ გულუნან.
viťoxut-viťvaş ǯaner bozope meťaǩsiş foťa tiz motfaler pukuron basmaş forǩa dolokuner do ǩuçxes ǯuğa modvaler gulunan.
The girls of fifteen to sixteen go around with their heads covered with a silk headscarf, dressed in a flowered calico ჶორკა (forǩa), and wearing shoes.

(dialectal, Jigetore, Vitse) (woman's) headscarf


კოდაგრესტა

კოდაგრესტა • (ǩodagresťa) (Latin spelling ǩodagresťa)

/kʼɔdɑˈɡɾɛstʼɑ/

კო‧და‧გრეს‧ტა

From კოდა (ǩoda, “wall”) + გრესტა (gresťa, “stone for baking bread”).

af

ნოღა კოდაგრესტათე ჯარი ჭუმან

In town, they bake the bread in the oven


მკორიდა

head

მკორიდა • (mǩorida) (Latin spelling mǩorida)

mǩorida (romanization)
კორიდა (alternative alternative)

/m̥kʼɔˈɾidɑ/

From Pontic Greek *κὀριδα (*kὀrida), a by-form of κορίδιν (korídin).

მკორიდაფე ოხროცქინუ შენი ნჭამი ნუფურინარე

mǩoridape oxroʒkinu şeni nç̌ami nupurinare


ბაქლავა

ბაქლავა • (baklava) (Latin spelling baklava)

baklava (romanization)
ბაკლავა (alternative)

ალი ნადგენ დო არ ტეფსი ბაქლავა ა ფიჩვაზ იმხოზ

ali nadgen do ar ťepsi baklava a piçvaz imxoz


წიპილი

წიპილი • (ǯip̌ili) (Latin spelling ǯip̌ili)

ǯip̌ili (romanization)
პულინა (alternative)
წიპულინა (alternative)

Probably related to წიპი (ǯip̌i, “alevin, young fish”). Akin to Georgian წიპწიპა (c̣iṗc̣iṗa), Imeretian and Rachan Georgian წიპია (c̣iṗia, “turkey's chick”) and Mingrelian წიპა (c̣iṗa, “small”).

cog

წიპილეფეს არ ბრესთი კატუ ქონაჩქინუ


კავე

From Ottoman Turkish قهوه (kahve), from Arabic قَهْوَة (qahwa).

მურადიქ კავეზ არ-ჟურ საატიზ არქადაშეფე-მუში კალა ოხოქთუნ

muradik ǩavez ar-jur saaťiz arkadaşepe-muşi ǩala oxoktun

Muradi is having fun with his friends for an hour or two at the cafe


ჩაჲი

çayi (romanization)
ჩაი (alternative alternative)
ნჩაჲი (alternative)

ალი-ოსმანიქ ჩაჲიზ გჲუბრე გოშუბღამს

Ali Osmani is pouring fertilizer into the tea

ბაბაქ “ჩაჲი ბოწილაფარე” ჲა დო ჰამ კოჩეფე მცუდიში გოთორუმს

babak “çayi boǯilapare” ya do ham ǩoçepe mʒudişi gotorums

My father is making these men walk around unnecessarily, saying "I will make them harvest tea"

ჩაჲი-შკიმი არ ქენჭი დოლვოტოჩაჲ

Let him/her throw a cube of sugar in my tea

ზელიხაზ ნაკო ჶარა რენ ჩაჲიზ მოდვალუ გუნდუნუნ

zelixaz naǩo fara ren çayiz modvalu gundunun


აბაზა

head

აბაზა • (abaza) (Plural აბაზაფე, Latin spelling Abaza)

abaza (romanization)
Abaza (romanization)
აპაზა (alternative)

აბაზაფე სო ხენან, ფეჲა?

I wonder where the Abaza/Abkhazians live?


აბჯაკატუ

აბჯაკატუ • (abcaǩaťu) (Latin spelling abcaǩaťu)

/ɑbd͡ʒɑˈkʼɑtʼu/

From აბჯა (abca, “river”) + კატუ (ǩaťu, “cat”), literally “river cat”.

af

აბჯაკატუ რუბაფე ჩხომი ოჭოფუ შენი იქთენ


აბდეზი

head

აბდეზი • (abdezi) (Latin spelling abdezi)

tlb

(Ortaalan, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala)

abdezi (romanization)
აბდესი (alternative)
აპტეზი (alternative)
აპტესი (alternative)

From Ottoman Turkish آبدست (âbdest, “abdest”), from Persian آبدست (âbdast).

bor

ხასანიქ ონდღენერი ნამაზიში აბდეზი ეჭოფუმს

xasanik ondğeneri namazişi abdezi eç̌opums

Khasani performs abdest for the noon prayer


მერგჲა

head

მერგჲა • (mergya) (plural მერგჲაფე, Latin spelling mergya)

mergya (romanization)
მერგჲაფე (plural)
მეროჯა (alternative)
მეროგჲა (alternative)

From მეროგჲა ← *მეროდჲა (merogya ← *merodya), from Ancient Greek μυρωδία (murōdía). For დჲ → გჲ, ჯ (dy → gy, c), compare გჲარი (gyari).


აბდესი

აბდესი • (abdesi) (Latin spelling abdesi)

აბდეზი აბდეზი#Laz


abdesi

აბდესი აბდესი#Laz


აბდეზხანა

აბდეზხანა • (abdezxana) (Latin spelling abdezxana)

abdezxana (romanization)
აბდეცხანა (alternative)

აბ‧დეზ‧ხა‧ნა

From Ottoman Turkish آبدستخانه (abdesthane).

(Islam) room or separate building near a mosque or prayer room for performing abdest


abdezxana

აბდეზხანა აბდეზხანა#Laz

(Islam) Latin spelling of აბდეზხანა (abdezxana)


აბდეცხანა

აბდეცხანა • (abdeʒxana) (Latin spelling abdeʒxana)

აბდეზხანა აბდეზხანა#Laz

(Islam) Lome form of აბდეზხანა (abdezxana)


abdeʒxana

აბდეცხანა აბდეცხანა#Laz

(Islam) Latin spelling of აბდეცხანა (abdeʒxana)


ნუკუ

From Proto-Georgian-Zan *niḳel- (“snout”). Cognate with Old Georgian ნიკელი (niḳeli, “snout, lip”) and Mingrelian ნიკუ (niḳu), ნუკუ (nuḳu), ნჷკჷ (nəḳə, “chin”).

cog

ნუკუზ მუ მოლიდვი?

ქემალის ნუკუ ანჩამინენ


პიჟი

პიჯი პიჯი#Laz


p̌iji

პიჟი პიჟი#Laz


p̌ici

პიჯი პიჯი#Laz


ნუნკუ

ნუკუ ნუკუ#Laz

Khopa–Batumi and Chkhala form of ნუკუ (nuǩu)


nunǩu

ნუნკუ ნუნკუ#Laz


nuǩu

ნუკუ ნუკუ#Laz


ყალი

Khopa–Batumi and Chkhala form of ალი (ali)


მხუჟი

მხუჯი მხუჯი#Laz


mxuji

მხუჟი მხუჟი#Laz


მხუჯეფე

head

მხუჯეფე • (mxucepe) (Latin spelling mxucepe)

მხუჯი მხუჯი#Laz


mxucepe

მხუჯეფე მხუჯეფე#Laz


mxuci

მხუჯი მხუჯი#Laz


გჲონქსი

გჲონქსი • (gyonksi) (Latin spelling gyonksi)

gyonksi (romanization)
ჯონგსი (alternative)

From Ottoman Turkish گوگس (göks, göğüs).


ჯონგსი

ჯონგსი • (congsi) (Latin spelling congsi)

გჲონქსი გჲონქსი#Laz


congsi

ჯონგსი ჯონგსი#Laz


gyonksi

გჲონქსი გჲონქსი#Laz


უბა

უბა • (uba) (plural უბაფე, Latin spelling uba)

tlb

(Atina, Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi)

uba (romanization)
უბაფე (plural)
ობა (alternative)

From Proto-Georgian-Zan *ube/a- (“bosom, lap”). Cognate with Georgian უბე (ube, “bay, bosom”) and Mingrelian ლუბა (luba), უბა (uba), ლჷბა (ləba).

inh

ხასანიქ უბა-მუშის ჭაკი მეშკიდუმს


ubape

უბაფე უბაფე#Laz


გურპიჯი

head

გურპიჯი • (gurp̌ici) (Latin spelling gurp̌ici)

From გური (guri, “heart”) + პიჯი (p̌ici, “face”).

af

მჩხვოფათენ გურპიჯიჩქიმის ნოჩხვოფელი ხოგუმაბღუ

mçxvopaten gurp̌iciçkimis noçxvopeli xogumabğu


წიპა

Akin to Georgian ჭიპი (č̣iṗi) and Mingrelian ჩუპა (čuṗa).

ხასანის წიპა გამანჭორერი უღუნ

ბერე დიჲინასი სიჶტე წიპა დელუშკორამან

When a child is born, they first cut the umbilical cord

თანი ნჩახუმტაშა წიპა ნუწი დო ოშვანაფი

While separating the (oil from cream) buttermilk, remove the plug in the ventilation hole (in the ონჩახულე (onçaxule) i.e. earthen pot) and ventilate

ონჩახულე ონჩახულე#Laz

(dialectal, Vizha) Each of the holes created to evacuate the air to the skin that covers the mouth of a kind of utensil called ონჩახულე (onçaxule, “butter churn”) (a container similar to an earthen jar used to separate oil and buttermilk from cream) and similar holes

ონჩახულე წიპა მევუნზგიფი

I inserted the stopper of the ონჩახულე (onçaxule) and tightened it


წუპი

წიპა წიპა#Laz


ǯup̌i

წუპი წუპი#Laz


ǯip̌a

წიპა წიპა#Laz


უმპპა

head

უმპპა • (ump̌p̌a) (plural უმპპაფე, Latin spelling ump̌p̌a)

უმპა უმპა#Laz


უმპპაფე

უმპპაფე • (ump̌p̌ape) (Latin spelling ump̌p̌ape)

უმპპა უმპპა#Laz


ump̌p̌ape

უმპპაფე უმპპაფე#Laz


ump̌p̌a

უმპპა უმპპა#Laz


უმპაფე

უმპაფე • (ump̌ape) (Latin spelling ump̌ape)

უმპა უმპა#Laz


ump̌ape

უმპაფე უმპაფე#Laz


ქორბა

ქორბა • (korba) (plural ქორბაფე, Latin spelling korba)

Akin to Mingrelian ქვარა (kvara, “stomach, tummy”).

cog

კინჩი მონთინაფემუში ოჩუ შენი ქორბაშა ოშკომალეფე ეშკიღაჲ

ǩinçi montinapemuşi oçu şeni korbaşa oşǩomalepe eşǩiğay

The bird pulls food from its crop to feed its young


ქორბაფე

head

ქორბაფე • (korbape) (Latin spelling korbape)

ქორბა ქორბა#Laz


korbape

ქორბაფე ქორბაფე#Laz


ოლე

ole (romanization)
ყოლე (alternative)
კოლე (alternative)

წუტა ბერეფეს კუტუ, დიდი კოჩეფეზ ოლე უღუნან

ǯuťa berepes ǩuťu, didi ǩoçepez ole uğunan


ბიბი

bibi (romanization)
ბიბილი (alternative)


ქეშიში

ქეშიში • (keşişi) (Latin spelling keşişi)

From Ottoman Turkish كشیش (keşiş), ultimately from Classical Syriac ܩܫܝܫܐ (qaššīšā).

ოხვამეს ნატეს ქეშიშეფეს ოგნაფაფტეს

They were informing the monks who were present in the church


ბიჲა

From Georgian ბია (bia), from Classical Persian به (bih)

ბიჲაფე სო დოდვი?


ხასიმი

ხასიმი • (xasimi) (Latin spelling xasimi)

From Ottoman Turkish خصم (hasm, hasım), from Arabic خَصْم (ḵaṣm).

ხასიმიშკიმი დიტობუ დო მა მიჲონდრამს


ბიგა

ბიგა • (biga) (plural ბიგაფე, Latin spelling biga)

biga (romanization)
ბიგაფე (plural)
ბიკა (alternative)

From Proto-Kartvelian *biga- (“stick, cudgel”), cognate with Georgian ბიგა (biga, “cross-beam (wooden)”), Mingrelian ბიგა (biga, “stick”) and Svan ბიჯ (biǯ, “stick”).

cog

ბერექ ობირალე ბიგაფემუში დუვარიზ ნონჩაკამს

berek obirale bigapemuşi duvariz nonçaǩams

Child sticks his toy sticks into the wall


იგბალი

head

იგბალი • (igbali) (Latin spelling igbali)

igbali (romanization)
იკპალი (alternative)

იგბალი მიღუტუკო ჭუმანდელე მავეტუ

If I had a chance, it would be in the morning (it is clear from my situation that I have no luck)


ფოხო

poxo (romanization)
ფახარა (alternative)

Compare Laz ფოხორო (poxoro), ფახარა (paxara, “toddler, a baby that still crawls”), ფოხ- (pox-, “to crawl on all fours”).


მჟვაბუ

მჟვაბუ • (mjvabu) (Latin spelling mjvabu)

tlb

(Apso, Jigetore, Vizha, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala)

mjvabu (romanization)
მჯვაბუ (alternative)
ჯვაბუ (alternative)

Akin to Mingrelian ჟვაბუ (žvabu). Similarity with Russian жа́ба (žába) is likely accidental.

წიწილაქ მჟვაბუ გეიშქუმელს


მაი

mai (romanization)
მაჲი (alternative)
მაჲარე (alternative)
მაარი (alternative)
მაღარი (alternative)
მაყაყი (alternative)
ბაყაყი (alternative)

Probably of onomatopoeic origin. From მაი (mai) ← მაარი (maari), მაჲარე (mayare) ← მაყაყი (maqaqi). Intervocalic რ (r) regularly disappears in Laz. As a result, an epenthetical consonant ჲ (y) may be substituted. Forms with რ (r) are the result of hypercorrection. Akin to Georgian ბაყაყი (baq̇aq̇i).

მაჲიში კოპალიქ წკარიზ კუდელი ოვალამს დო იმჩვირს

mayişi ǩop̌alik ǯǩariz ǩudeli ovalams do imçvirs

With a wagging tail, a frog's tadpole swims in water


მაყაყი

head

მაყაყი • (maqaqi) (Latin spelling maqaqi)


ხიტი

წუკალიში ხიტი მეტროხუ


კულფი

From Ottoman Turkish قولپ (kulp, “annular handle”), from Arabic قُلْب (qulb, “bracelet, bangle”).

bor

ქემალიქ იფთი სანდუღი ჟურ კელეშენ-თი ქინარიშენ ელახუმს დო ოკაჩხე-თი ჟურ კელე ხე გეკლიმონი კულფი ნუკიდამს

kemalik ipti sanduği jur ǩeleşen-ti kinarişen elaxums do oǩaçxe-ti jur ǩele xe geǩlimoni ǩulpi nuǩidams

Kemal pierces both sides of the box from the edge beforehand. And then he attaches hand-held handles on both sides


წიმინდე

head

წიმინდე • (ǯiminde) (Latin spelling ǯiminde)


წიმინდე

ალი ებამუშიში წიმინდე ონ


მჭკუდი

მჭკუდი • (mç̌ǩudi) (Latin spelling mç̌ǩudi)

mç̌ǩudi (romanization)
მჭკუდი (absolutive singular)
მჭკუდეფე (absolutive plural)
მჭკუდიქ (ergative singular)
მჭკუდეფექ (ergative plural)
მჭკუდის (dative singular)
მჭკუდეფეს (dative plural)
მჭკუდიშ (genitive singular)
მჭკუდიშ (genitive singular)
მჭკუდიშიş) (genitive singular)
მჭკუდიშიşi) (genitive singular)
მჭკუდეფეშ (genitive plural)
მჭკუდეფეშ (genitive plural)
მჭკუდეფეშიş) (genitive plural)
მჭკუდეფეშიşi) (genitive plural)
მჭკუდიშე (directive singular)
მჭკუდეფეშე (directive plural)
მჭკუდიშენ (ablative singular)
მჭკუდეფეშენ (ablative plural)
მჭკუდის (locative singular)
მჭკუდეფეს (locative plural)
მჭკუდითენ (instrumental singular)
მჭკუდეფეთენ (instrumental plural)
მჭკიდი (alternative)
ჭკიდი (alternative)

მჭკუდი შენი მქვერი მოშქვა დივუ-დორენ


ქოვალი

ქოვალი • (kovali) (Latin spelling kovali)

kovali (romanization)
ქოვალი (absolutive singular)
ქოვალეფე (absolutive plural)
ქოვალიქ (ergative singular)
ქოვალეფექ (ergative plural)
ქოვალის (dative singular)
ქოვალეფეს (dative plural)
ქოვალიშ (genitive singular)
ქოვალიშ (genitive singular)
ქოვალიშიş) (genitive singular)
ქოვალიშიşi) (genitive singular)
ქოვალეფეშ (genitive plural)
ქოვალეფეშ (genitive plural)
ქოვალეფეშიş) (genitive plural)
ქოვალეფეშიşi) (genitive plural)
ქოვალიშე (directive singular)
ქოვალეფეშე (directive plural)
ქოვალიშენ (ablative singular)
ქოვალეფეშენ (ablative plural)
ქოვალის (locative singular)
ქოვალეფეს (locative plural)
ქოვალითენ (instrumental singular)
ქოვალეფეთენ (instrumental plural)
ქუალი (alternative)
ქუვალი (alternative)

Akin to Georgian ხორბალი (xorbali) and Mingrelian ქობალი (kobali). See Georgian entry for more.

აღნე ჭვეჲი ქოვალიზ საღრა მუთვაჲიზ ქერენჭი-მუში-თი დიჩუჩქანენ

ağne ç̌veyi kovaliz sağra mutvayiz kerenç̌i-muşi-ti diçuçkanen

If you cover the tray on the freshly baked wheat bread, the crust will also soften


ლობიჲა

ლობიჲა • (lobiya) (plural ლობიჲაფე, Latin spelling lobiya)

tlb

(Jigetore, Borghola, Khopa–Batumi, Chkhala)

lobiya (romanization)
ლობიჲაფე (plural)
ლობია (alternative alternative)
ლობჯა (alternative)
ლობჲა (alternative)

From Persian لوبیا (lubiyâ, “bean, legume”).

ლეტა მოვონჩხიკამ ჭი ლობიჲა დობდვარე

I'm digging the ground, so I'll plant beans

ლობიჲაში ჭარხალა დოლობდვი

აჲშექ ტაღანერი ლობიჲა მოჯიბუმს


ჯემი

From Ottoman Turkish كمی (gemi, “ship”).

ზუღას ჯემი დიხვენ


მანგანასკაჶინდი

head

მანგანასკაჶინდი • (manganasǩafindi) (Latin spelling manganasǩafindi)

მან‧გა‧ნა‧სკა‧ჶინ‧დი

From მანგანა (mangana, “machine”) + სკაჶინდი (sǩafindi, “boat carved from a single piece of wood”).

af

ზუღა მანგანასკაჶინდი დოლიღაჲ


ვაფური

head

ვაფური • (vapuri) (Latin spelling vapuri)

vapuri (romanization)
ვაფოჲი (alternative)

Borrowed from Ottoman Turkish واپور (vapur, vapor, “steamship”).

bor+

ვაფური სკენჯე ნახოლენ


ნზი

head

ნზი • (nzi) (plural ნზიფე, Latin spelling nzi)

nzi (romanization)
ნზიფე (plural)
ნძი (alternative)
მზი (alternative)

ქარმატე ნძიზ გელუ

pointed iron that is hammered under and in the center of the wheel in mills that rotate with water: shaft


ჭანგა

ჭანგა • (ç̌anga) (Latin spelling ç̌anga)

Cynodon dactylon
Cynodon dactylon#Translingual


ხეფათიღი

ხეფათიღი • (xepatiği) (Latin spelling xepatiği)

From ხე (xe, “hand”) + Ottoman Turkish پاتیك (patik, “small slipper”), in turn borrowed from Greek πατήκι (patíki), πατίκι (patíki, “slipper”), from πατώ (pató, “to tread”) + -ίκι (-íki).

af

ხაფათიღი მიდუმს


ხეშთათი

head

ხეშთათი • (xeştati) (Latin spelling xeştati)

xeştati (romanization)
ხეთათი (alternative)
ხეტატი (alternative)

/xɛʃˈtʰɑtʰi/

From ხე (xe, “hand”) + -შ (-ş, genitive case marker) + თათი (tati, “paw, claw”)

af

ონაზ დაძი პწკიმტაში ხეშთათი მობიდუმერ

I wear gloves when removing thorns in the field


ღუტუღუტუ

head

ღუტუღუტუ • (ğuťuğuťu) (Latin spelling ğuťuğuťu)

ğuťuğuťu (romanization)
ღუტუ (alternative)
ღუნდუღუნდუ (alternative)

Compare dialectal Georgian ღუდო (ɣudo, “mole”).

ავლა წოდერი-ჶირიდაფე არ ღუტუღუტუ იქთენ

A weasel wanders through the holes in the wall in the courtyard

ღუტუ სტერი კოჭი

(figurative) introverted, secretive person

ღუტუღუტუ ნეზეფე მჯაში ღორმა მეშკვობღაჲ

The squirrel is pouring (filling) the walnuts into the tree's hollow


ჩიქილაზე

ჩიქილაზე • (çikilaze) (Latin spelling çikilaze)


çikilaze

ჩიქილაზე ჩიქილაზე#Laz


ჩაჲნიკი

ჩაჲნიკი • (çayniǩi) (Latin spelling çayniǩi)

çayniǩi (romanization)
ჩაჲნიღი (alternative)
ჩარნიკი (alternative)
ჩანიღი (alternative)

From Russian ча́йник (čájnik), in case of forms with -ღ- (-ğ-) mediated by Turkish dialects.


დიდობა

დიდობა • (didoba) (Latin spelling didoba)

From დიდა (dida, “old women”) + -ობა (-oba, -hood, -ism, -ery, -ness).


დიდობა

From დიდო (dido, “a lot, many, much, very”) + -ობა (-oba, -hood, -ism, -ery, -ness).

მერწი გუნზანობა ვა-ცადარ. ნა-ნიჩანუში დიდობა ცადარ

merǯi gunzanoba va-ʒadar. na-niçanuşi didoba ʒadar

You will not look at the length of the vine but at the abundance of its yield


დიდობა

didoba (romanization)
დიდილობა (alternative)
დიდინობა (alternative)

From დიდი (didi, “big”) + -ობა (-oba, “-hood, -ism, -ery, -ness”).


დიდაშირა

head

დიდაშირა • (didaşira) (Latin spelling didaşira)

didaşira (romanization)
შირადიდა (alternative)

From დიდა (dida, “old women”) + შირა (şira, “widow”).


დიდინანა

head

დიდინანა • (didinana) (Latin spelling didinana)

From დიდი (didi, “big, great”) + ნანა (nana, “mother”)

af

დიდინანაზ ბერეფეში ნჯოხო ანტალენ


დიდამანგისა

head

დიდამანგისა • (didamangisa) (Latin spelling didamangisa)

didamangisa (romanization)
დიდამანგიწა (alternative)

დი‧და‧მან‧გი‧სა

From დიდა (dida, “old woman”) + Ancient Greek μάγισσα (mágissa, “witch”).

af

შუკა მეწილანა დიდამანგისა გიჲონასენ

If you pluck the cucumber, the didamangisa will take you

a scary creature that grown-ups used to make up to prevent kids from picking cucumbers before they grew


მტკორი

head

მტკორი • (mťǩori) (Latin spelling mťǩori)

See მტკორუნ (mťǩorun, “to stale, to mold”).

ჟურ ნდღა ოგინე ნაჲლა თუდელე ნადომოსქიდუ უფიჲაჲი ფორჩაზ ბოჲნე მტკორი ქოგაბღუდორენ

jur ndğa ogine nayla tudele nadomoskidu upiyayi porçaz boyne mťǩori kogabğudoren

The sweaty shirt that I left under the shed two days ago was covered with mold


კოჶტე

კოჶტე ონ


მენჯელი

მენჯელი • (menceli) (Latin spelling menceli)

From Proto-Kartvelian *ʒ₁al- (“strength”).

მენჯელიზ მებლი


ზონი

ოგინეს წალე მეგზაფეს ირი ზონი ოტუ. პრინჭი ხაშკუმტეს. ანდღა ირი კალე იფშეს. აშკვა პრინჭი ლივადი ვარ-დოსკუდუ.

ogines ǯale megzapes iri zoni oťu. p̌rinç̌i xaşǩumťes. andğa iri ǩale ipşes. aşǩva p̌rinç̌i livadi var-dosǩudu.

In the past, the places close to the coastal road were all swamps. They were planting rice there. They're all filled today. There are no rice fields anymore.


ნკოლა

ნკოლა • (nǩola) (plural ნკოლაფე, Latin spelling nǩola)

nǩola (romanization)
ნკოლაფე (plural)
მკოლა (alternative)
ნკილა (alternative)
კილა (alternative)

From ნკოლ- (nǩol-, “to lock”) + -ა (-a). Apparently a Wanderwort. Closely related to Mingrelian კილა (ḳila), Svan კჷლ (ḳəl). Further compare Proto-Indo-European *(s)kleh₂w-, Avar кӏул (kʼul), Lak кӏула (kʼula), Abkhaz а-лыкә (a-ləkʷʼ), Svan ლა̈კუ̂ (läḳû).

cog

Svan ლა̈კუ̂ (läḳû)

ოხოჲიში ნკოლა ახირიში დოლოხენი სოჲაზ გელობუნ

oxoyişi nǩola axirişi doloxeni soyaz gelobun

The key of the house hangs on the pole inside the barn

ალი ჩონანკოლა ჩაფხუჲ. ვარადვინენ

Ali is trying to activate the light switch. It doesn't work.

switch (device for switching an electrical circuit on and off)


ნოსთონი

head

ნოსთონი • (nostoni) (Latin spelling nostoni)

nostoni (romanization)
ნოსტონი (alternative)

From Pontic Greek νόστιμος (nóstimos, “tasty”).

bor

ნანაქ ხომულა ხაჯი დიგუბუშენ დონი “ნოსთონი მეჩაზ” ჲა დო ხომულა მერგჲა ეკუტკოჩამს

nanak xomula xaci digubuşen doni “nostoni meçaz” ya do xomula mergya eǩuťǩoçams

After the beans are cooked, my mother throws dried parsley on them to give them a taste


ნოღაწილიმუნტრი

head

ნოღაწილიმუნტრი • (noğaǯilimunťri) (Latin spelling noğaǯilimunťri)

ნო‧ღა‧წი‧ლი‧მუნტ‧რი

From ნოღა (noğa, “city”) + წილიმუნტრი (ǯilimunťri, “medlar”).


ლაჭიკინჩი

head

ლაჭიკინჩი • (laç̌iǩinçi) (Latin spelling laç̌iǩinçi)

ლა‧წი‧კინ‧ჩი

From ლაჭი (laç̌i, “dog”) + კინჩი (ǩinçi, “bird”).

af

ლაჭიკინჩი ობღე ღორმაფე დო წოდერიჶირიდაფე იხენაჲ

laç̌iǩinçi obğe ğormape do ǯoderifiridape ixenay

The tit makes its nest in tree cavities and wall cavities


ნწარი

ფედერიქ ცხენი კუდელი ნწარიში ზაჲტა იქომს

pederik ʒxeni ǩudeli nǯarişi zayťa ikoms

My father is making a kamancheh from horsetail hair


ონახუ

ნახუმს ნახუმს#Laz

თიფიში დოლოქთიმა დოლოქუნუზ დიდო პატი დოლაქთენ დო ონახუთე ვარნიწკენ

tipişi doloktima dolokunuz dido p̌aťi dolakten do onaxute varniǯǩen

The stain of the grass stains the clothes very badly, but it does not come off with washing

ნახუმს ნახუმს#Laz

verbal noun of ნახუმს (naxums)
washing, wash


ხეჲირი

head

ხეჲირი • (xeyiri) (Latin spelling xeyiri)

From Ottoman Turkish خیر (hayır), from Arabic خَيْر (ḵayr, “good, well, wellbeing”).

der

პაპულიქ უმითელი ბერეფე შენი ნა-იქომს ხეჲირითე დიდო სებაბი მოგამს

p̌ap̌ulik umiteli berepe şeni na-ikoms xeyirite dido sebabi mogams

My grandfather earns a lot of divine reward from his charity work for orphans


გეგაფა

head

გეგაფა • (gegapa) (Latin spelling gegapa)

From გე- (ge-, preverb) + გ- (g-, “to get used to”) + -აფა (-apa). Akin to Mingrelian გეგაფა (gegapa).

af

ისმეტიზ ჭუტალაშენ დონი ხიზანი გეგაფაფე უღუნ

ismeťiz ç̌uťalaşen doni xizani gegapape uğun

Ismet has had bad habits since he was a child


გომფანობა

head

გომფანობა • (gompanoba) (Latin spelling gompanoba)

/ɡɔmpʰɑˈnɔbɑ/

გომ‧ფა‧ნო‧ბა

From გომფა (gompa, “large, wide”) + -ნობა (-noba, -ness).

suf

ალიში ოხორი ეჩიდოოვრო მტო გომფანობა ქუღუნ

alişi oxori eçidoovro mťo gompanoba kuğun

Ali's house has twenty-eight inches of width

ალი ჰიჩი გომფანობა ვარუღუნ


იხი

იხი ელომაბარს


ხილაჶი

head

ხილაჶი • (xilafi) (Latin spelling xilafi)

From Ottoman Turkish خلاف (hilaf), from Arabic خلاف (ḵilāf, “controversy, disagreement”).

der

ბერეს ხილაჶი მოდოგუამ

(dialectal, Okordule) conflict, disagreement, discord

მა ჰემ დულჲა ჰეშშო ვარ-ბიქომტი. ხილაჶი დომახენუ-დორენ.

ma hem dulya heşşo var-bikomťi. xilafi domaxenu-doren.

I wasn't doing this work that way. I must have made a mistake.

(dialectal, Vitse–Arkabi) error, mistake


ოჶიდი

tlb

(Atina, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala)

ofidi (romanization)
ოჶრინდი (alternative)
ოჶრიდი (alternative)

ბიჭიზ ნწოლა სთეჲი უჩა ოჶიდეფე გოლაძინ


ელექთრიღი

head

ელექთრიღი • (elektriği) (Latin spelling elektriği)

elektriği (romanization)
ელეთრიღი (alternative)

ე‧ლექ‧თრი‧ღი

From Ottoman Turkish الكتریق (elektrik), from French électrique.

ელექთრიღის მეუნჭხაქი დო მელე ნათანენ

I turned on the flashlight, and the other side was illuminated


ონწელი

ონწელი • (onǯeli) (Latin spelling onǯeli)

onǯeli (romanization)
ომწელი (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *(s)a-rc̣-e- (“craddle”).

inh+

ბერე ონწელიზ მენთხორემუშითე გეიშქიდენ

In the cradle, the child may choke on his or her own vomit


ბაგენი

head

ბაგენი • (bageni) (Latin spelling bageni)

bageni (romanization)
ბაჯენი (alternative)
ბარგენი (alternative)

→ Armenian: փագեն (pʻagen) — Hamshen

→ Turkish: bagen

A derivative of the verb -ბარგ- (-barg-, “to store; to furnish (house); to care for, to put up (daughters)”), whence ბარგუმს (bargums).

ნანაქ მელენ ბაგენიშე ფუჯეფეზ ნჩალა გოლუმერს

nanak melen bagenişe pucepez nçala golumers

Mum is bringing corn straw for the cows to the hut across the street

ბერექ ფუჯი ბაგენიშე ოჲონუ შენი თოკითენ წინწომს

berek puci bagenişe oyonu şeni toǩiten ǯinǯoms

The boy is pulling the cow to the barn with a rope


ლესა

ლესა • (lesa) (plural ლესაფე, Latin spelling lesa)

→ Turkish: lesa

A net that is thrown into the creek at night for fishing: fishing net


მეკტასობღე

მეკტასობღე • (meǩťasobğe) (Latin spelling meǩťasobğe)

/mɛkʼtʼɑˈsɔbɣɛ/

მეკ‧ტა‧სობ‧ღე

From მეკტასი (meǩťasi, “silk”) + ობღე (obğe, “nest”)


მეკტასი

head

მეკტასი • (meǩťasi) (Latin spelling meǩťasi)

მეტაქსი მეტაქსი#Laz

(dialectal, Atina, Artasheni) Name of a pear type


მეტაქსი

მეტაქსი • (meťaksi) (Latin spelling meťaksi)

tlb

(Jigetore, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala)

meťaksi (romanization)
მეკტასი (alternative)

From Ancient Greek μετάξιον (metáxion), from μέταξα (métaxa).

მეტაქსიშ მუნტური


ობღე

By surface analysis, ბღ- (bğ-, “to pour out”) + ო- -ე (o- -e), literally “place of pouring out”.

surf

კინჩი ობღეშა ოშკომალე მეშკიღაჲ

(dialectal, Jigetore, Vizha, Borghola) nest

აჲშე ობღე ჯაფაშუ. პოტე ბერე ვარაჲასენ.

Aisha's womb is damaged. She will never have children.

ფუჯი ობღე ვაროკკაპპინუ

(dialectal, Ortaalan, Chanapeti, Lome) placenta


იკინაჩხა

head

იკინაჩხა • (iǩinaçxa) (Latin spelling Iǩinaçxa)

iǩinaçxa (romanization)
Iǩinaçxa (romanization)
ერკინაჩხა (alternative)
ეკინაჩხა (alternative)

From *იკინა (*iǩina) + -შ (-ş, genitive case marker) + დღა (dğa, “day”). The meaning of *იკინა (*iǩina) is unknown. Marr connects it with Old Armenian երկին-ք (erkin-kʻ, “sky”) and explains the formation as "sky day".


ჰათთი

From Ottoman Turkish خط, from Arabic خَطّ (ḵaṭṭ).

ინთერნეთის ვარნიკორინენ. ჰათთის ა ფრობლემი რენ. ჰათთი მესთუნ.

internetis varniǩorinen. hattis a problemi ren. hatti mestun.

I am unable to connect to the internet. There is a problem with the line. The line went dead.

a wire that provides communication via telephone, television, Internet, and similar means: line


შექერი

head

შექერი • (şekeri) (Latin spelling şekeri)

şekeri (romanization)
შეჩერი (alternative)

/ʃɛˈkʰɛ(ɹ)i/

From Ottoman Turkish شكر (şeker), from Persian شکر (šakar), from Sanskrit शर्करा (śárkarā, “ground or candied sugar", originally "grit, gravel”).

der

ნაფშუმ ჩაჲის არ შექერი დოლუტკოჩიდორენ. მა ლოცა ფშუმ. ქეკუტკოჩი, არ შექერი დაჰა!

napşum çayis ar şekeri doluťǩoçidoren. ma loʒa pşum. keǩuťǩoçi, ar şekeri daha!

You put one sugar cube in the tea I drink. I drink sweet tea. Then add another sugar cube!

ჯავითის შექერი უნტუ. “შექერი კაჲი ვარენ” მა დო კერკელი ებუჭოფი

cavitis şekeri unťu. “şekeri ǩayi varen” ma do ǩerǩeli ebuç̌opi

Cavit wanted candy. "Candy is not good," I thought, and I bought him a bagel (simit).


ნაჲლა

head

ნაჲლა • (nayla) (plural ნაჲლაფე, Latin spelling nayla)

nayla (romanization)
ნაჲლაფე (plural)
ნალჲა (alternative)
ნალია (alternative)

desc

→ Turkish: nalya, naliya, naliye, nayla, nalia (partly from Georgian)

Akin to Georgian ნალია (nalia). See it for more.

ნაჲლას ირ ოჭკომალე ფშინახუმთ

wooden barn in traditional Laz architecture, which is placed on four pillars to prevent mice from entering


თანურა

head

თანურა • (tanura) (Latin spelling tanura)

tanura (romanization)
თანური (alternative)

From თანი (tani, “dawn”) + -ური (-uri) + -ა (-a).

suf

ჰაჲა ლაზური ნენაში თანურა არ კოჩი რენ

This person is an enlightener of the Laz language


ბულგარი

head

ბულგარი • (bulgari) (Latin spelling Bulgari)

bulgari (romanization)
Bulgari (romanization)

From Turkish Bulgar, ultimately from Old Church Slavonic блъгаринъ (blŭgarinŭ).


ურუმი

urumi (romanization)
Urumi (romanization)
რუმი (alternative)

From Ottoman Turkish روم (Rum), ultimately from Latin Rōma.

ურუმეფე ოში წანა ოგინე ტრაბოზანი გომთუმანიზ სქიდურტეზ

urumepe oşi ǯana ogine ťrabozani gomtumaniz skidurťez

The Greeks lived in Trabzon until a hundred years ago.

A person from Greece or of Greek descent; Greek


მჯუმერი

head

მჯუმერი • (mcumeri) (Latin spelling mcumeri)

From მჯუმუ (mcumu, “salt”) + -ერი (-eri)

ალი კაფჩაფე ჲაზი ოშკომუ შენი მჯუმერი ოჲონდრინაჲ

ali ǩapçape yazi oşǩomu şeni mcumeri oyondrinay

Ali keeps anchovies in brine to eat in the summer


ნჯუმუ

ncumu (romanization)
ნჯუმუ (absolutive singular)
ნჯუმუფე (absolutive plural)
ნჯუმუქ (ergative singular)
ნჯუმუფექ (ergative plural)
ნჯუმუს (dative singular)
ნჯუმუფეს (dative plural)
ნჯუმუშ (genitive singular)
ნჯუმუშ (genitive singular)
ნჯუმუშიş) (genitive singular)
ნჯუმუშიşi) (genitive singular)
ნჯუმუფეშ (genitive plural)
ნჯუმუფეშ (genitive plural)
ნჯუმუფეშიş) (genitive plural)
ნჯუმუფეშიşi) (genitive plural)
ნჯუმუშე (directive singular)
ნჯუმუფეშე (directive plural)
ნჯუმუშენ (ablative singular)
ნჯუმუფეშენ (ablative plural)
ნჯუმუს (locative singular)
ნჯუმუფეს (locative plural)
ნჯუმუთენ (instrumental singular)
ნჯუმუფეთენ (instrumental plural)
მჯუმუ (alternative)
ჯუმუ (alternative)

ხაჯიზ მციქა ნჯუმუ უღუტუ დო ეკებუბღი

The beans had little salt, and I added a little more


კოლთუღი

კოლთუღი • (ǩoltuği) (Latin spelling ǩoltuği)

ǩoltuği (romanization)
ქოლთუღი (alternative)

From Ottoman Turkish قولتق (koltuk, “armpit; armchair”).

bor

ონურიქ თვʼიზ (თელევიზჲონიზ), კოლთუღიზ ნინჯირს დო ოწკერს

onurik tvʼiz (televizyoniz), ǩoltuğiz nincirs do oǯǩers

Onur leans back on the couch and watches TV (television)


ǩoltuği

კოლთუღი კოლთუღი#Laz


Urumi

ურუმი ურუმი#Laz


Arabi

არაბი არაბი#Laz


mcumeri

მჯუმერი მჯუმერი#Laz


ncumu

ნჯუმუ ნჯუმუ#Laz


ნთხირი

head

ნთხირი • (ntxiri) (Latin spelling ntxiri)

ntxiri (romanization)
ნთხიჲი (alternative alternative)
თხირი (alternative)
თხიჲი (alternative)
მთხირი (alternative)
მთხიჲი (alternative)

ჶადიმექ ჶელი დო ლაზუტიში არას ნთხირი ეშობღამს

fadimek feli do lazuťişi aras ntxiri eşobğams

Fadime pours hazelnuts between pumpkin and corn


შვაი

Borrowed from Georgian შვავი (švavi). For development, compare ამბაი (ambai), from Georgian ამბავი (ambavi), ჭვაი (ç̌vai), from Georgian ჭვავი (č̣vavi).

შვაი გეხთუ დო მთელი ნჯალეფე დოტახუ

The avalanche came, flowed, and broke all the trees


ზუღა

tlb

(Atina, Vizha, Ortaalan, Borghola, Khopa, Chkhala)

zuğa (romanization)
მზუღა (alternative)
მზოღა (alternative)

→ Mingrelian: ზუღა (zuɣa) — neologism

იხი ზუღაშა ელიბაჲ. მპულაფე ამუფინაჲ.

The wind is blowing from the sea. It's driving the clouds in (this way).


ხოპე

xop̌e (romanization)
ხოპპე (alternative)

Akin to Mingrelian ხოპი (xoṗi), Georgian ხოპი (xoṗi), Old Armenian խոփ (xopʻ).

ბაბაქ ხოპეთე ახირიზ ლეტა ამობღამს

My father pours soil into the barn with a shovel

წარიმანგანა წარიმანგანა#Laz

a shovel-like part in the mechanism called წარიმანგანა (ǯarimangana)


ფავრი

pavri (romanization)
ფარვი (alternative)
ფავლი (alternative)

აჲშე ლივადი იქთერტაშა ლობჯა ფავრეფე თი ეჲატამბენ

ayşe livadi ikterťaşa lobca pavrepe ti eyaťamben

While Aisha is walking in the garden, bean leaves stick to her head

ანტამაზ ფავრეფე დუხომბუ

(dialectal, Vitse) soft leaves of plants such as chestnut, corn, hazel, etc.

(dialectal, Vitse) the whole, dry leaf of any plant that has fallen to the ground


პოლი

Borrowed from Byzantine Greek Πόλη (Pólē).


ონჯღორე

head

ონჯღორე • (oncğore) (Latin spelling oncğore)

oncğore (romanization)
ონჯღორ (alternative)
ონჯღორო (alternative)

/ɔnˈd͡ʒɣoɾɛ/

/ɔnˈd͡ʒɣo(ɹ)ɛ/

From *ნჯღორ- (*ncğor-, “to be embarrassed, be ashamed”) + ო- -ე (o- -e). Akin to Mingrelian ონჯღორე (onǯɣore).

af

კოჩიზ ონჯღორეში ვარუჩქინ. ფენჯერეშენ გალენდო მენჭკვალს.

ǩoçiz oncğoreşi varuçkin. pencereşen galendo menç̌ǩvals.

The man has no shame. He's spitting out the window.


ადესა

desc

→ Turkish: (Artvin) adesa, adisa, adese, edese (or from Georgian)

Borrowed from Russian Оде́сса (Odéssa, “Odessa”), whence the grape was introduced into the South Caucasus and Pontus.


ბარგენი

head

ბარგენი • (bargeni) (Latin spelling bargeni)

ბაგენი ბაგენი#Laz


bargeni

ბარგენი ბარგენი#Laz


bageni

ბაგენი ბაგენი#Laz


დემირი

დემირი • (demiri) (Latin spelling demiri)

Borrowed from Ottoman Turkish دمیر (demir, “iron”).


demiri

დემირი დემირი#Laz


დუბარა

head

დუბარა • (dubara) (Latin spelling dubara)

Borrowed from Ottoman Turkish دوباره (dübare), derived from Persian دوباره (dobâre, “twice”).

der+

in backgammon, two of the dice rolled have two spotted faces on top

(dialectal, Atina, Vizha, Arkabi, Batumi) cheat, trick


ოჲინი

Borrowed from Ottoman Turkish اویون (oyun, “game, play, drama”).

bor+

აჲშე ამეთი შკალა ოჲინი იბიჲ


დალავერა

head

დალავერა • (dalavera) (Latin spelling dalavera)


ჭახრა

ჭახრა • (ç̌axra) (Latin spelling ç̌axra)

Akin to dialectal Rize Turkish çahra (“spinning wheel; old, corrupt, useless object”).


ტუბი ჟურ

head

ტუბი ჟურ • (ťubi jur) (Latin spelling ťubi jur)


ტუბი

ťubi (romanization)
ტკუბიში (alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *ṭq̇ub- (“twins”).

inh+

აჲშე ტუბი ბერე ქოდვორინუ


ნოსი

Borrowed from Pontic Greek γνώση (gnósi, “knowledge; reason, mind, intelligence”).

bor+

ნოსი შუკა ვარენ ქი მეგიტახა კაჲბანა (proverb)

nosi şuǩa varen ki megiťaxa ǩaybana (proverb)

Wisdom is not (like) a cucumber for me to break a piece off and give you some(Wisdom is not easily acquired or passed on)

mind, wisdom, intelligence, reason, brain


ბერე

bere (romanization)
ბეე (alternative alternative)

Akin to Mingrelian თუთა-ბერ-ი (tuta-ber-i, “a surname; son of moon”).

cog

ბერე ისთერტუში გჲანთხუ დო აღნე დოლოქუნუ დოტალახუ

bere isterťuşi gyantxu do ağne dolokunu doťalaxu

The child fell on the floor while playing and soiled the new dress with mud

“ბერეზ ინი მოტაეტაზ” დეჲი ნანამუშიქ ჲორღანი გჲოთვამს

“berez ini moťaeťaz” deyi nanamuşik yorğani gyotvams

The mother covers the child with a quilt so that the child does not get cold

ბერე ტობაშა დოილეჲ დო ოკაჭხე ეშკუხვეჲ

They shot the boy in secret, but (others) later revealed

someone who is less old than those around them, boy, young man, lad

სი ბერე გიწუმენან

a person who, despite being old, behaves imprudently; someone who is clueless about something


დადა

head

დადა • (dada) (Plural დადაფე, Latin spelling dada)

dada (romanization)
დადალი (alternative)

Probably Imitative of a child's syllables.

onomatopoeic

Imitative

(dialectal, Jigetore) beaded toy with pearls for children. (This does not refer to toys such as dolls or cars)

მემეტიქ დადა ჰელიკოფთერი “ჰექ ჰაქ გობოფუთხინა” ჲაში ნჯაზ ქონონთხაფუ

memeťik dada heliǩopteri “hek hak goboputxina” yaşi ncaz konontxapu

While saying, "Let me fly it here and there," Memet crashed the toy helicopter into a tree

(childish) (dialectal, Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi) toy

სკანი წუნა შკიმიში შკალა დადა ნ

(figurative) (dialectal, Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi) something not considered important (like a toy)


დადა

ბერე დადა ქომეჩი


აზჲატსკი

head

აზჲატსკი • (azyaťsǩi) (Latin spelling azyaťsǩi)

azyaťsǩi (romanization)
აძანძგი (alternative)
აძაწკი (alternative)

→ Turkish: azaski

Borrowed from Russian азиа́тский (aziátskij, “Asian”).

bor+

ჰაჯინერ დელიკანლეფექ ჰემ დოლოქუნუ მეტკოჩეს დო ბათუმურ ბიჭეფესთერ დოლიქუნამან. კუჩხეს აზჲატსკი მოდვალერ ქილოტ ფანტალონ დო ავჯი-ჩექეთ დოლიქუნამან.

The young people of today have left these clothes and dress like the young people of Batum. They put on "aziatski" boots and wear breeches or trousers and a hunting jacket.

haciner deliǩanlepek hem dolokunu meťǩoçes do batumur biç̌epester dolikunaman. ǩuçxes azyaťsǩi modvaler kiloť panťalon do avci-çeket dolikunaman.

men's knee-length boots worn when dancing horon


აძანძგი

head

აძანძგი • (ażanżgi) (Latin spelling ażanżgi)

აზჲატსკი აზჲატსკი#Laz


აძაწკი

აძაწკი • (ażaǯǩi) (Latin spelling ażaǯǩi)

აზჲატსკი აზჲატსკი#Laz


ობირაშე

ობირაშე • (obiraşe) (Latin spelling obiraşe)

obiraşe (romanization)
ობირაშა (alternative)
ობირალე (alternative)

From ო- (o-, preverb absence marker) + ბირ- (bir-, “to play”) + -აშე (-aşe, suffix that derives the instrument name), literally “tool of playing”.

af

მონთაშკიმი ობირაშე ქებუჭჭოფი


nayla

ნაჲლა ნაჲლა#Laz


მაზაპუ

head

მაზაპუ • (mazap̌u) (Latin spelling mazap̌u)

From the verb root ზაპ- (zap̌-, “to beat”).

ხასანის მაზაპუ აკნუ დო ჩხინდიშა ჶინგილი ჯალენ. გამიშიჶონამს.

xasanis mazap̌u aǩnu do çxindişa fingili calen. gamişifonams.

Khasan has the flu and he's sniveling. He's blowing his nose.


ნჩორი

Akin to Armenian չոռ (čʻoṙ) and dialectal Turkish çor.

ალი ნჩორი აკნუ


ჩინდა

From ჩინდ- (çind-, “to sneeze”) + -ა (-a).

ბერეზ ჩინდა დაღოდუ


ნეზლე

Borrowed from Ottoman Turkish نزله (nezle), from Arabic نَزْلَة (nazla, “feebleness, illness, common cold”).

der

მელენკელე დოდგითი! ნეზლე ქომემიკნიმარე

Stand on the other side! You will infect me with your cold


mazap̌u

მაზაპუ მაზაპუ#Laz


nçori

ნჩორი ნჩორი#Laz


çinda

ჩინდა ჩინდა#Laz


menceli

მენჯელი მენჯელი#Laz


სერენთი

head

სერენთი • (serenti) (Latin spelling serenti)

serenti (romanization)
სეენთი (alternative alternative)
სერენდერი (alternative)
სერენდე (alternative)
სერენდი (alternative)
სელენდერი (alternative)

Borrowed from Turkish serender and its various forms, which are themselves borrowed from Pontic Greek ξεραντέρ’ (xerantér’).

Coordinate term: ბაგენი (bageni)

ემინე ხალაქ ნეძი გორუ დო ნანაქ სერენთიზ გჲუტახამს

emine xalak neżi goru do nanak serentiz gyuťaxams

My aunt Emine wants walnuts, so my mother cracks them in the serenti


კინჩი

tlb

(Atina, Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi, Peroniti)

ǩinçi (romanization)
კვინჩი (alternative)
ყვინჩი (alternative)

Akin to Georgian სკვინჩა (sḳvinča, “chaffinch”); see there for more.

ქვა ოტკოჩუ დო კინჩის ქომუხვადინუ

ჰე-თი, მუნთხა უნტუ ივეტუ: ჲანი კინჩი ივეტუ, ფუთხუტუ; ჯოღოჲ ივეტუ, ლალუმტუ; ნჯა ივეტუ, ქვა ივეტუ, დუნჲას მუ ჭეშიტი შეჲ ტუ იჲი ივეტუ.

1960 – 1964, Muhsin Erol (a native of Şenköy born in 1940), Stories recorded by Georges Dumézil in Istanbul The Wizard and His Apprentice

The man in black had the ability of becoming whatever he wanted, that is to say, he became a bird (and) flew, he became a dog (and) barked, he became a tree, he became a stone, he became all kinds of things in the world.

he-ti, muntxa unťu iveťu: yani ǩinçi iveťu, putxuťu; coğoy iveťu, lalumťu; nca iveťu, kva iveťu, dunyas mu ç̌eşiťi şey ťu iyi iveťu.


აში

“ვარბიძაბუნა” ჲა დო აში ოხენაფამს

S/he is getting vaccinated so S/he doesn't get sick


ლემში

Inherited from Proto-Georgian-Zan *nems₁-.

inh+

ლემში, ლემში ქაპიზ ნოცონს

ალი ტოხთორიშა იდუსი სუმ ოშვონი ჭამი არ დო ლემში ქომეჩეჲ

ali ťoxtorişa idusi sum oşvoni ç̌ami ar do lemşi komeçey

When Ali went to the doctor, they gave him three medicines to drink and an injection

ბერეფე მოიზაბუნერტან შენი ჩოჲიში მექთების ფურქიზაბუნიში ლემში დუხენეს

berepe moizabunerťan şeni çoyişi mektebis purkizabunişi lemşi duxenes

They vaccinated against smallpox in the village school so that the children would not get sick

injector needle, treatment with an injector, vaccine


იგნე

Borrowed from Ottoman Turkish ایكنه (iğne).

bor+

ალის იგნე ბოხენაფამ

ჶევზიქ კატა ზაბუნობა შენი იგნე იქომს


ნჯა

head

ნჯა • (nca) (plural ჯალეფე, plural ნჯაფე, Latin spelling nca)

nca (romanization)
ჯალეფე (plural)
ნჯაფე (plural)
ნჯა (absolutive singular)
ნჯაფე (absolutive plural)
ნჯაფე (absolutive plural)
ნჯალეape) (absolutive plural)
ნჯალეalepe) (absolutive plural)
ნჯაქ (ergative singular)
ნჯაფექ (ergative plural)
ნჯაფექ (ergative plural)
ნჯალეapek) (ergative plural)
ნჯალეalepek) (ergative plural)
ნჯას (dative singular)
ნჯაფეს (dative plural)
ნჯაფეს (dative plural)
ნჯალეapes) (dative plural)
ნჯალეalepes) (dative plural)
ნჯაშ (genitive singular)
ნჯაშ (genitive singular)
ნჯაშიş) (genitive singular)
ნჯაშიşi) (genitive singular)
ნჯაფეშ (genitive plural)
ნჯაფეშ (genitive plural)
ნჯაფეშ (genitive plural)
ნჯაფეშ (genitive plural)
ნჯაფეშიaş) (genitive plural)
ნჯაფეშიaşi) (genitive plural)
ნჯაფეშიaleş) (genitive plural)
ნჯაფეშიaleşi) (genitive plural)
ნჯალეშaş) (genitive plural)
ნჯალეშaşi) (genitive plural)
ნჯალეშaleş) (genitive plural)
ნჯალეშaleşi) (genitive plural)
ნჯალეშიaş) (genitive plural)
ნჯალეშიaşi) (genitive plural)
ნჯალეშიaleş) (genitive plural)
ნჯალეშიaleşi) (genitive plural)
ნჯაშე (directive singular)
ნჯაფეშე (directive plural)
ნჯაფეშე (directive plural)
ნჯალეapeşe) (directive plural)
ნჯალეalepeşe) (directive plural)
ნჯაშენ (ablative singular)
ნჯაფეშენ (ablative plural)
ნჯაფეშენ (ablative plural)
ნჯალეapeşen) (ablative plural)
ნჯალეalepeşen) (ablative plural)
ნჯას (locative singular)
ნჯაფეს (locative plural)
ნჯაფეს (locative plural)
ნჯალეapes) (locative plural)
ნჯალეalepes) (locative plural)
ნჯათენ (instrumental singular)
ნჯაფეთენ (instrumental plural)
ნჯაფეთენ (instrumental plural)
ნჯალეapeten) (instrumental plural)
ნჯალეalepeten) (instrumental plural)
მჯა (alternative)
ჯა (alternative)

The man in black had the ability to become whatever he wanted, that is to say, he became a bird (and) flew, he became a dog (and) barked, he became a tree, he became a stone, he became all kinds of things in the world.

მემეტიქ არ დიდი ნჯა თოკითე ეკითორამს


ბერენა

ბერენა • (berena) (Latin spelling berena)

From ბერე (bere, “kid”) + -ნა (-na, diminutive suffix).

suf

ხასანიში ჩხორო თუთეჲი ბერენაქ იფოხნამს

Khasan's nine-month-old baby is crawling

ბერე ბერე#Laz


ლულუბერე

head

ლულუბერე • (lulubere) (Latin spelling lulubere)

From ლულუ (lulu, “soft”) + ბერე (bere, “kid”).

af

აში ნდღანეჲი ლულუბერე


lulubere

ლულუბერე ლულუბერე#Laz


სერენდე

head

სერენდე • (serende) (Latin spelling serende)

სერენთი სერენთი#Laz

Jigetore, Artasheni, and Firtina Valley form of სერენთი (serenti)


აღნე ბერე

აღნე ბერე • (ağne bere) (Latin spelling ağne bere)

აში ნდღანეჲი აღნე ბერე


ağne bere

აღნე ბერე
აღნე ბერე#Laz


შქა

შქა • (şka) (plural შქაფე, Latin spelling şka)

şka (romanization)
შქაფე (plural)
შკა (alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *šowa- (“middle; in the middle”).

inh+

ფუჯიქ ღობერიში თუდელეშენ შქა დოლოკლანტუმს დო მეშულუნ

pucik ğoberişi tudeleşen şka doloǩlanťums do meşulun

The cow goes in under the wall, hollowing its waist


ანტამა

head

ანტამა • (anťama) (plural ანტამფე, Latin spelling anťama)

anťama (romanization)
ანტამფე (plural)
ატამბა (alternative)

Borrowed from Proto-Abkhaz-Abaza *atʼama.

bor+

ანტამაქ ფუკურომს

ბერე ბორტიში ანტამა ბოჩიჩქანამტი დო ნაგამაფხუმ ღორმაშენ პწუწონუმტი

bere borťişi anťama boçiçkanamťi do nagamapxum ğormaşen p̌ǯuǯonumťi

When I was a kid, I was softening the peach and sucking it through the hole I drilled


paʒxa

ფაცხა ფაცხა#Laz


მკჲაფუ

head

მკჲაფუ • (mǩyapu) (Latin spelling mǩyapu)

mǩyapu (romanization)
მკჲაფუ (absolutive singular)
მკჲაფუფე (absolutive plural)
მკჲაფუქ (ergative singular)
მკჲაფუფექ (ergative plural)
მკჲაფუს (dative singular)
მკჲაფუფეს (dative plural)
მკჲაფუშ (genitive singular)
მკჲაფუშ (genitive singular)
მკჲაფუშიş) (genitive singular)
მკჲაფუშიşi) (genitive singular)
მკჲაფუფეშ (genitive plural)
მკჲაფუფეშ (genitive plural)
მკჲაფუფეშიş) (genitive plural)
მკჲაფუფეშიşi) (genitive plural)
მკჲაფუშე (directive singular)
მკჲაფუფეშე (directive plural)
მკჲაფუშენ (ablative singular)
მკჲაფუფეშენ (ablative plural)
მკჲაფუს (locative singular)
მკჲაფუფეს (locative plural)
მკჲაფუთენ (instrumental singular)
მკჲაფუფეთენ (instrumental plural)
მჭაფუ (alternative)
მკიჲაფუ (alternative)
მკიაფუ (alternative)
ნკჲაპუ (alternative)
კჲაფუ (alternative)

→ Armenian: ղիյափ (ġiyapʻ)

desc

→? Mingrelian: მაკიაფი (maḳiapi) — Abzhua

/ˈm̥kʲʼɑpʰu/

Etymologically მ-კჲ-აფ-უ (m-ǩy-ap-u, “the screamer”), from Proto-Kartvelian *ḳi- or *ḳiw- (“to cry, scream”), whence also Laz ო-კი-უ (o-ǩi-u, “to shout”), Mingrelian კიფ-ინ-ი (ḳip-in-i, “to shout”), Georgian კივ-ილ-ი (ḳiv-il-i, “to shriek”).

cog

ჯოღორიჩქიმიქ მკჲაფუ ძირაში ა შვაჯის ნაკაპამს

coğoriçkimik mǩyapu żiraşi a şvacis naǩap̌ams

When my dog sees a jackal, it attacks at once

არ ორას დომაჭკინდუ დო არ მკიჲაფუშ გზას ქოგელაფხედ.

1930 – 1931, Niyazi Ahmet Banoğlu, Stories recorded by Georges Dumézil in Istanbul Adventures

At one point I was tired. I sat down on a jackal's trail.

ar oras domaç̌ǩindu do ar mǩiyapuş gzas kogelapxed.

მამულიქ დიკაფე დოჩოდინუშქულე ჰე არ დიკა-თ ჰემსატის მკიაფუ დივუ დო მამულ ოჭკომუ.

1930 – 1931, Niyazi Ahmet Banoğlu, Stories recorded by Georges Dumézil in Istanbul Of

When the rooster had finished the (other) grains, this last grain became a jackal and ate the rooster.

mamulik diǩape doçodinuşkule he ar diǩa-t hemsaťis mǩiapu divu do mamul oç̌ǩomu.

არ ნკჲაპუში გზას ქაგედგითუ.
ar nǩyap̌uşi gzas kagedgitu.

1960 – 1964, Muhsin Erol (a native of Şenköy born in 1940), Stories recorded by Georges Dumézil in Istanbul LVI.50

მკჲაფუ-დუღუნი

name for the weather when it rains while the sun is shining; jackal's wedding


მჭაფუ

head

მჭაფუ • (mç̌apu) (Latin spelling mç̌apu)

/ˈm̥t͡ʃʼɑpʰu/

მკჲაფუ მკჲაფუ#Laz

Apso, Jigetore, and Artasheni form of მკჲაფუ (mǩyapu)

მჭაფუ ქორმეფე ოშკიდაჲ


mǩyapu

მკჲაფუ მკჲაფუ#Laz


mç̌apu

მჭაფუ მჭაფუ#Laz


თუთასტე

თუთასტე • (tutasťe) (Latin spelling tutasťe)

tutasťe (romanization)
თუთასთე (alternative)
თუთაშთე (alternative)

From თუთასთე (tutaste), from თუთაშთე (tutaşte), from თუთა (tuta, “moon”) + -შ (-ş, “of”) + თე (te, “light”), literally “light of moon”.

af

თუთასტე ორა სი მეგანჯუდარე


ხავა

Borrowed from Ottoman Turkish هوا (hava), from Arabic هَوَاء (hawāʔ).

bor+

ჯეჩენდეფე ნაკუ ვორსი ხავაფე ორტუ. ჰუს-ტი მჭიმათე ვარ-გოლილვენ.

ceçendepe naǩu vorsi xavape orťu. hus-ťi mç̌imate var-golilven.

What beautiful weather we had recently! Now it's raining.

ხასანიქ ნდაღეფეს დულჲა ნა-იქუმს შენი პანდა ფაღი ხავა შვანუმს

xasanik ndağepes dulya na-ikums şeni p̌anda paği xava şvanums

Khasan is always breathing fresh air as he does business in the mountains


მდიკა

დიკა დიკა#Laz


mdiǩa

მდიკა მდიკა#Laz


კოშკოღმალუ

head

კოშკოღმალუ • (ǩoşǩoğmalu) (Latin spelling ǩoşǩoğmalu)

ხასანიქ კატა ნდღა ინთერნეტის ნოწერაფუთე ალამანიში კოშკოღმალუ შენი ჩენდი-მუშის ხაბერი აჲენ

xasanik ǩaťa ndğa interneťis noǯerapute alamanişi ǩoşǩoğmalu şeni çendi-muşis xaberi ayen

Khasan checks the Internet every day to keep himself informed about the election in Germany

კოშკიღამს კოშკიღამს#Laz

verbal noun of კოშკიღამს (ǩoşǩiğams); election, selection


ხიტიპიჲოზი

ხიტიპიჲოზი • (xiťip̌iyozi) (Latin spelling xiťip̌iyozi)

ხი‧ტი‧პი‧ჲო‧ზი

From Turkish kıtıpiyoz, kıtıpiyos, from Greek.

ჰამ შკუნი ოსმანი ოფშა ხიტიპიჲოზი ონ


მოჭკა

მოჭკა • (moç̌ǩa) (Latin spelling moç̌ǩa)

მო- (mo-, to the speaker) + ჭკ- (ç̌ǩ-, “to start”) + -ა (-a).

af

დაჰა ჩქარ მუთუ ვარ-მახენუ. მოჭკა მოჭკაზ ბორე.

daha çkar mutu var-maxenu. moç̌ǩa moç̌ǩaz bore.

I haven't been able to do anything yet. I'm at the beginning.


მერაღი

head

მერაღი • (meraği) (Latin spelling meraği)

Borrowed from Ottoman Turkish مراق (merak).

bor+

რიჶეთი დიდო მუკელიდი რენ. ოსინაფუთენ კოჩიზ დერდი დო მერაღი გოჭკონდინაფამზ.

rifeti dido muǩelidi ren. osinaputen ǩoçiz derdi do meraği goç̌ǩondinapamz.

Rifet is very witty. With his conversation, he makes people forget their troubles and worries.

curiosity, worry, apprehension, concern, anxiety, sorrow


ჯენჭარერი

head

ჯენჭარერი • (cenç̌areri) (Latin spelling cenç̌areri)

cenç̌areri (romanization)
გენჭარერი (alternative)
გენჭარეჲი (alternative)
გეჭარერი (alternative)
გეჭარეჲი (alternative)
გეჭარალი (alternative)
გეჭერალი (alternative)
გეჭარელი (alternative)

ჯე- (ce-, on something) + ნჭარ- (nç̌ar-, “to write”) + -ერი (-eri, participle suffix), literally “written on”.

af

ალი ელადვერი ჯენჭარერეფე ომორდინაჲ. ოხორი ოგინდენი ლივადი ეჭოფასენ.

ali eladveri cenç̌arerepe omordinay. oxori ogindeni livadi eç̌opasen.

Ali is saving money. He will buy the garden in front of the house.

ჰამ სუფარა ეჩიდოვიტოჩხორო ჯენჭარერი ქოღირუნ

ham supara eçidoviťoçxoro cenç̌areri koğirun


ფუფული

head

ფუფული • (pupuli) (Latin spelling pupuli)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *pupul- (“abscess”).

inh+

კუჩხეზ ფუფული დაშველუ. ალა ჰაწი ხეზ ქოჲუხთუ.

ǩuçxez pupuli daşvelu. ala haǯi xez koyuxtu.

The boil on her/his foot has healed. But now it's on her/his hands.

ალი ნამოღოდუფეში გური ფუფული მიღუნ

I'm heartbroken because of what Ali did to me

I have a heart wound because of what Ali did to me


სივრისინეღი

head

სივრისინეღი • (sivrisineği) (Latin spelling sivrisineği)

sivrisineği (romanization)
სივრი-სინეღი (alternative alternative)

Borrowed from Ottoman Turkish سیوری سیڭك (sivri siñek, “mosquito”).


კულანი

head

კულანი • (ǩulani) (Latin spelling ǩulani)


ǩulani

კულანი კულანი#Laz


ლეტასიმადი

ლეტასიმადი • (leťasimadi) (Latin spelling leťasimadi)

leťasimadi (romanization)
ლეტა-სიმადი (alternative alternative)

ლეტა (leťa, “ground”) + სიმადი (simadi, “mark”)

af

ალამანჲაში სოთიკორენი ლეტასიმადეფე გიღუნი?

alamanyaşi sotiǩoreni leťasimadepe giğuni?

Do you have maps showing the various parts of Germany?


სიმადი

head

სიმადი • (simadi) (Latin spelling simadi)

Probably from the verb root სიმად- (simad-, “to think of”). .

სიმადი ხარაჲი ქოჯემაჩანუ

small dark spot or bump on the skin; mole

აჲშე ნაშვასენ წენდეჭი ოჩინუ შენი მუთონ სიმადი სტერი ელვოკლიმაჲ

ayşe naşvasen ǯendeç̌i oçinu şeni muton simadi sťeri elvoǩlimay

Aisha puts something on the socks that she knitted as a sign to recognize them

(dialectal, Vizha) token, trace, cue, mark, marker, sign, signal


ჯენჩხვაორა

ჯენჩხვაორა • (cençxvaora) (Latin spelling cençxvaora)

cençxvaora (romanization)
ჯენჩხვა-ორა (alternative alternative)
ჯენჩხუორა (alternative)
ჯენჩხუ-ორა (alternative)

From ჯენჩხუჲ (cençxuy, “to get warm”) + ორა (ora, “time”), literally “time that nature gets warm”.

af

აჲშე ჯენჩხვა-ორა მოხტასი ინორა-დოლოქუნაშეფე ეზდუჲ

ayşe cençxva-ora moxťasi inora-dolokunaşepe ezduy

Aisha removes her winter clothes when spring comes


ბეჲარი

head

ბეჲარი • (beyari) (Latin spelling beyari)

Borrowed from Ottoman Turkish بهار (bahâr), from Persian بهار (bahâr).

bor+

წიწილაფე ბეჲარიზ ხუტულაშენ გამიფინენან

Snakes come out of their holes in the spring


ფურქულა

head

ფურქულა • (purkula) (Latin spelling purkula)

From ფურქულ- (purkul-, “to blossom”) + -ა (-a)

suf

ნანაქ ფურქულა მოხთაჲიზ ფუჯეფე ლივადიზ ნუფინამზ

nanak purkula moxtayiz pucepe livadiz nupinamz

When spring comes, my mother releases the cows into the garden


ფუქრინორა

head

ფუქრინორა • (pukrinora) (Latin spelling pukrinora)

From ფუქრი (pukri, “flower”) + ორა (ora, “time”).

af

ფუქრინორაზ მეჲვაფეში ნჯაფექ იფთი გამიკურუმპენ დო ოკაჩხე ბუტკა გონწკიმან

pukrinoraz meyvapeşi ncapek ipti gamiǩurump̌en do oǩaçxe buťǩa gonǯǩiman

In spring, fruit trees bud first and then leaf out


ჲაზი

Borrowed from Ottoman Turkish یاز (yaz).

წკაიჩქუნი კიშიზ კაჲი გჲულუნ დო ჲაზიზ დაკლინენ

ǯǩaiçkuni ǩişiz ǩayi gyulun do yaziz daǩlinen

Our water flows well in the winter but less in the summer


ტუცორა

head

ტუცორა • (ťuʒora) (Latin spelling ťuʒora)

From ტუცა (ťuʒa, “hot”) + ორა (ora, “time”).

ტუცორა ნდღალეფე გუნზე იჲენ. ინორაფე მოხტასი ნდღალეფე ოიმწულანენ.

ťuʒora ndğalepe gunze iyen. inorape moxťasi ndğalepe oimǯulanen.

Summer days are long. When winter comes, the days get shorter.


ბურეღი

ბურეღი • (bureği) (Latin spelling bureği)

Borrowed from Ottoman Turkish بورك (börek).

bor+

γαλακτομπούρεκο γαλακτομπούρεκο#Greek

some kind of dessert known as Laz böreği in Turkish and γαλακτομπούρεκο (galaktompoúreko) in Greek


მთვირი

head

მთვირი • (mtviri) (Latin spelling mtviri)

mtviri (romanization)
მთური (alternative)
მთუჲი (alternative)
მთვირ (alternative)
მთვიჲი (alternative alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *tow- (“to snow”).

inh+

ბერობაზ მთვირი მთვატუში მსქალაზ გეფხედუტით დო მსქალათე კიზაღი სთერი ბიჟუჲინამტით

berobaz mtviri mtvaťuşi mskalaz gepxeduťit do mskalate ǩizaği steri bijuyinamťit

In our childhood, when it snowed(snow snowed), we used to get on the tree ladder and sled like a sled


კლავი

Borrowed from Georgian მკლავი (mḳlavi, “arm”).


სინიჶი

head

სინიჶი • (sinifi) (Latin spelling sinifi)

Borrowed from Ottoman Turkish صنف (sınıf, sınf), from Arabic صِنْف (ṣinf).

bor+

მამუტიში ბიჭი გოწოზ სინიჶიზ გესქიდუ

მურადი სინიჶიზ ხასანიზ გოწუხენ

Murad is sitting in front of Khasan in the classroom


მაკარინა

head

მაკარინა • (maǩarina) (Latin spelling maǩarina)

maǩarina (romanization)
მაკაინა (alternative)
მაკაჲინა (alternative)

Borrowed from Ottoman Turkish مقارنه (makarna), derived from Sicilian maccarruni.

bor+

ხამური ვორსი ვარგახენასი მაკარინა ბიგას ქოგვაჭამბენ

xamuri vorsi vargaxenasi maǩarina bigas kogvaç̌amben

When you don't make the dough well, it sticks to the pasta stick


ჲაქა

Borrowed from Ottoman Turkish یاقه (yaka).

თერზიქ ჲაქას ლემში ელიდაძამს


სეჩიმი

head

სეჩიმი • (seçimi) (Latin spelling seçimi)

არ თუთა შუკულე ბელედიჲე სეჩიმეფე ონ. ჰი-შენი ვულურ-მოვულურ დო ლება ნენა მემაჩენ.

ar tuta şuǩule belediye seçimepe on. hi-şeni vulur-movulur do leba nena memaçen.

There are municipal elections in a month. That's why I'm busy and I might respond late.


ცხუნა

ეჩიდოსუმ ქცაფაშ ნდღაზ პარლამენტიშ ცხუნა მიღუნან. მათი პარლამენტერი ადაჲი ბორე.

eçidosum kʒapaş ndğaz p̌arlamenťiş ʒxuna miğunan. mati p̌arlamenťeri adayi bore.

We have parliamentary elections on July 23. I am also a parliamentary candidate.


მშქორინი

მშქორინი • (mşkorini) (Latin spelling mşkorini)

mşkorini (romanization)
მშქოჲინი (alternative)
მშქოინი (alternative)
მშკორინი (alternative)
მშქირონი (alternative)
მშქიჲონი (alternative)
მშქიონი (alternative)

From the verb root მშქორინ- (mşkorin-, “to get hungry”).

არიზ მშქორინითე თოლიზ გოწაღენ; მაჟურაზ ძღალათე

ariz mşkorinite toliz goǯağen; majuraz żğalate

One is blinded by hunger; the other is blinded by saturation (proverb)


უგჲარელობა

უგჲარელობა • (ugyareloba) (Latin spelling ugyareloba)

ugyareloba (romanization)
უგჲარალობა (alternative alternative)

უგჲარელი (ugyareli, “hungry”) + -ობა (-oba, “-hood, -ism, -ery, -ness”).

suf

უგჲარალობათენ აჶრიქალური კოჩეფე სთეი დოხომერენ

ugyaralobaten afrikaluri ǩoçepe stei doxomeren

He dried up like starving(with hunger) African men


ზიგარა

head

ზიგარა • (zigara) (Latin spelling zigara)

zigara (romanization)
სიგარა (alternative)
ძიგარა (alternative)
ძიგაა (alternative)

Borrowed from Ottoman Turkish سیغاره (sigara), from Spanish cigarro.


დოხთორი

head

დოხთორი • (doxtori) (Latin spelling doxtori)

doxtori (romanization)
თოხტორი (alternative)
დოხტორი (alternative)
დოქთორი (alternative)
დოხთოჲი (alternative)
დოხთოი (alternative)

Borrowed from Ottoman Turkish دوقتور (doktor), from French docteur.

bor+

ჶადიმეზ ხეში კაპულაზ არ ფუფული ქჲუხთუ დო ჰეჲა-შენი დოხთორიშა იდუ

fadimez xeşi ǩap̌ulaz ar pupuli kyuxtu do heya-şeni doxtorişa idu

A boil appeared on the outside of Fatma's hand, and she went to the doctor for it


ხექიმი

head

ხექიმი • (xekimi) (Latin spelling xekimi)

Borrowed from Ottoman Turkish هكیم (hekim, “doctor, physician”), from Arabic حَكِيم (ḥakīm).

bor+

ნანაქ, ხექიმიქ (დოქთორიქ) ნა-მეჩუ ხაპი წკარიზ ონდღულინამზ დო შუმზ

nanak, xekimik (doktorik) na-meçu xap̌i ǯǩariz ondğulinamz do şumz

My mom dissolves the pill in water that the doctor gave her and drinks it