ნჯა

head

ნჯა • (nca) (plural ჯალეფე, plural ნჯაფე, Latin spelling nca)

nca (romanization)
ჯალეფე (plural)
ნჯაფე (plural)
ნჯა (absolutive singular)
ნჯაფე (absolutive plural)
ნჯაფე (absolutive plural)
ნჯალეape) (absolutive plural)
ნჯალეalepe) (absolutive plural)
ნჯაქ (ergative singular)
ნჯაფექ (ergative plural)
ნჯაფექ (ergative plural)
ნჯალეapek) (ergative plural)
ნჯალეalepek) (ergative plural)
ნჯას (dative singular)
ნჯაფეს (dative plural)
ნჯაფეს (dative plural)
ნჯალეapes) (dative plural)
ნჯალეalepes) (dative plural)
ნჯაშ (genitive singular)
ნჯაშ (genitive singular)
ნჯაშიş) (genitive singular)
ნჯაშიşi) (genitive singular)
ნჯაფეშ (genitive plural)
ნჯაფეშ (genitive plural)
ნჯაფეშ (genitive plural)
ნჯაფეშ (genitive plural)
ნჯაფეშიaş) (genitive plural)
ნჯაფეშიaşi) (genitive plural)
ნჯაფეშიaleş) (genitive plural)
ნჯაფეშიaleşi) (genitive plural)
ნჯალეშaş) (genitive plural)
ნჯალეშaşi) (genitive plural)
ნჯალეშaleş) (genitive plural)
ნჯალეშaleşi) (genitive plural)
ნჯალეშიaş) (genitive plural)
ნჯალეშიaşi) (genitive plural)
ნჯალეშიaleş) (genitive plural)
ნჯალეშიaleşi) (genitive plural)
ნჯაშე (directive singular)
ნჯაფეშე (directive plural)
ნჯაფეშე (directive plural)
ნჯალეapeşe) (directive plural)
ნჯალეalepeşe) (directive plural)
ნჯაშენ (ablative singular)
ნჯაფეშენ (ablative plural)
ნჯაფეშენ (ablative plural)
ნჯალეapeşen) (ablative plural)
ნჯალეalepeşen) (ablative plural)
ნჯას (locative singular)
ნჯაფეს (locative plural)
ნჯაფეს (locative plural)
ნჯალეapes) (locative plural)
ნჯალეalepes) (locative plural)
ნჯათენ (instrumental singular)
ნჯაფეთენ (instrumental plural)
ნჯაფეთენ (instrumental plural)
ნჯალეapeten) (instrumental plural)
ნჯალეalepeten) (instrumental plural)
მჯა (alternative)
ჯა (alternative)

The man in black had the ability to become whatever he wanted, that is to say, he became a bird (and) flew, he became a dog (and) barked, he became a tree, he became a stone, he became all kinds of things in the world.

მემეტიქ არ დიდი ნჯა თოკითე ეკითორამს


ბერენა

ბერენა • (berena) (Latin spelling berena)

From ბერე (bere, “kid”) + -ნა (-na, diminutive suffix).

suf

ხასანიში ჩხორო თუთეჲი ბერენაქ იფოხნამს

Khasan's nine-month-old baby is crawling

ბერე ბერე#Laz


ლულუბერე

head

ლულუბერე • (lulubere) (Latin spelling lulubere)

From ლულუ (lulu, “soft”) + ბერე (bere, “kid”).

af

აში ნდღანეჲი ლულუბერე


lulubere

ლულუბერე ლულუბერე#Laz


ლულუ

ლუბუ ლუბუ#Laz


ლუბუ

Inherited from Proto-Georgian-Zan *lb-il-. Cognate with Georgian რბილი (rbili) and Mingrelian ლიბუ (libu).

inh+

ფუჯიჩქუნიში ჲოღუტი პანდა ლუბუ ივენ

Our cow's yogurt is always soft and juicy

soft because it's watery, soft because it's absorbed water

ნანაზ, ჰანდღა ნაგუბუ თერმონი დიდო ლუბუ დახენუ

nanaz, handğa nagubu termoni dido lubu daxenu

My mom accidentally made the termoni that she made today too watery

(food with more than usual) juicy, watery


სერენდე

head

სერენდე • (serende) (Latin spelling serende)

სერენთი სერენთი#Laz

Jigetore, Artasheni, and Firtina Valley form of სერენთი (serenti)


აღნე ბერე

აღნე ბერე • (ağne bere) (Latin spelling ağne bere)

აში ნდღანეჲი აღნე ბერე


ağne bere

აღნე ბერე
აღნე ბერე#Laz


შქა

შქა • (şka) (plural შქაფე, Latin spelling şka)

şka (romanization)
შქაფე (plural)
შკა (alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *šowa- (“middle; in the middle”).

inh+

ფუჯიქ ღობერიში თუდელეშენ შქა დოლოკლანტუმს დო მეშულუნ

pucik ğoberişi tudeleşen şka doloǩlanťums do meşulun

The cow goes in under the wall, hollowing its waist


იპიჩვამს

head

იპიჩვამს • (ip̌içvams) (Latin spelling ip̌içvams)

ip̌içvams (romanization)
იფიჩუმს (alternative)
იპიჩუმს (alternative)
იპიჩუჲ (alternative)
იპპიჩუჲ (alternative)
იპიჩვაჲ (alternative)
იპიჩვაფს (alternative)

პიჩვანორას (ოპიჩუში ორაზ) მუსლიმანეფექ იპიჩვამან

p̌içvanoras (op̌içuşi oraz) muslimanepek ip̌içvaman


ანტამა

ანტამა • (anťama) (plural ანტამფე, Latin spelling anťama)

anťama (romanization)
ანტამფე (plural)
ატამბა (alternative)

Borrowed from Proto-Abkhaz-Abaza *atʼama.

bor+

ანტამაქ ფუკურომს

ბერე ბორტიში ანტამა ბოჩიჩქანამტი დო ნაგამაფხუმ ღორმაშენ პწუწონუმტი

bere borťişi anťama boçiçkanamťi do nagamapxum ğormaşen p̌ǯuǯonumťi

When I was a kid, I was softening the peach and sucking it through the hole I drilled


paʒxa

ფაცხა ფაცხა#Laz


მკჲაფუ

head

მკჲაფუ • (mǩyapu) (Latin spelling mǩyapu)

mǩyapu (romanization)
მკჲაფუ (absolutive singular)
მკჲაფუფე (absolutive plural)
მკჲაფუქ (ergative singular)
მკჲაფუფექ (ergative plural)
მკჲაფუს (dative singular)
მკჲაფუფეს (dative plural)
მკჲაფუშ (genitive singular)
მკჲაფუშ (genitive singular)
მკჲაფუშიş) (genitive singular)
მკჲაფუშიşi) (genitive singular)
მკჲაფუფეშ (genitive plural)
მკჲაფუფეშ (genitive plural)
მკჲაფუფეშიş) (genitive plural)
მკჲაფუფეშიşi) (genitive plural)
მკჲაფუშე (directive singular)
მკჲაფუფეშე (directive plural)
მკჲაფუშენ (ablative singular)
მკჲაფუფეშენ (ablative plural)
მკჲაფუს (locative singular)
მკჲაფუფეს (locative plural)
მკჲაფუთენ (instrumental singular)
მკჲაფუფეთენ (instrumental plural)
მჭაფუ (alternative)
მკიჲაფუ (alternative)
მკიაფუ (alternative)
ნკჲაპუ (alternative)
კჲაფუ (alternative)

→ Armenian: ղիյափ (ġiyapʻ)

desc

→? Mingrelian: მაკიაფი (maḳiapi) — Abzhua

/ˈm̥kʲʼɑpʰu/

Etymologically მ-კჲ-აფ-უ (m-ǩy-ap-u, “the screamer”), from Proto-Kartvelian *ḳi- or *ḳiw- (“to cry, scream”), whence also Laz ო-კი-უ (o-ǩi-u, “to shout”), Mingrelian კიფ-ინ-ი (ḳip-in-i, “to shout”), Georgian კივ-ილ-ი (ḳiv-il-i, “to shriek”).

cog

ჯოღორიჩქიმიქ მკჲაფუ ძირაში ა შვაჯის ნაკაპამს

coğoriçkimik mǩyapu żiraşi a şvacis naǩap̌ams

When my dog sees a jackal, it attacks at once

არ ორას დომაჭკინდუ დო არ მკიჲაფუშ გზას ქოგელაფხედ.

1930 – 1931, Niyazi Ahmet Banoğlu, Stories recorded by Georges Dumézil in Istanbul Adventures

At one point I was tired. I sat down on a jackal's trail.

ar oras domaç̌ǩindu do ar mǩiyapuş gzas kogelapxed.

მამულიქ დიკაფე დოჩოდინუშქულე ჰე არ დიკა-თ ჰემსატის მკიაფუ დივუ დო მამულ ოჭკომუ.

1930 – 1931, Niyazi Ahmet Banoğlu, Stories recorded by Georges Dumézil in Istanbul Of

When the rooster had finished the (other) grains, this last grain became a jackal and ate the rooster.

mamulik diǩape doçodinuşkule he ar diǩa-t hemsaťis mǩiapu divu do mamul oç̌ǩomu.

არ ნკჲაპუში გზას ქაგედგითუ.
ar nǩyap̌uşi gzas kagedgitu.

1960 – 1964, Muhsin Erol (a native of Şenköy born in 1940), Stories recorded by Georges Dumézil in Istanbul LVI.50

მკჲაფუ-დუღუნი

name for the weather when it rains while the sun is shining; jackal's wedding


მჭაფუ

head

მჭაფუ • (mç̌apu) (Latin spelling mç̌apu)

/ˈm̥t͡ʃʼɑpʰu/

მკჲაფუ მკჲაფუ#Laz

Apso, Jigetore, and Artasheni form of მკჲაფუ (mǩyapu)

მჭაფუ ქორმეფე ოშკიდაჲ


mǩyapu

მკჲაფუ მკჲაფუ#Laz


mç̌apu

მჭაფუ მჭაფუ#Laz


თუთასტე

თუთასტე • (tutasťe) (Latin spelling tutasťe)

tutasťe (romanization)
თუთასთე (alternative)
თუთაშთე (alternative)

From თუთასთე (tutaste), from თუთაშთე (tutaşte), from თუთა (tuta, “moon”) + -შ (-ş, “of”) + თე (te, “light”), literally “light of moon”.

af

თუთასტე ორა სი მეგანჯუდარე


ხავა

Borrowed from Ottoman Turkish هوا (hava), from Arabic هَوَاء (hawāʔ).

bor+

ჯეჩენდეფე ნაკუ ვორსი ხავაფე ორტუ. ჰუს-ტი მჭიმათე ვარ-გოლილვენ.

ceçendepe naǩu vorsi xavape orťu. hus-ťi mç̌imate var-golilven.

What beautiful weather we had recently! Now it's raining.

ხასანიქ ნდაღეფეს დულჲა ნა-იქუმს შენი პანდა ფაღი ხავა შვანუმს

xasanik ndağepes dulya na-ikums şeni p̌anda paği xava şvanums

Khasan is always breathing fresh air as he does business in the mountains


მდიკა

დიკა დიკა#Laz


mdiǩa

მდიკა მდიკა#Laz


კოშკოღმალუ

head

კოშკოღმალუ • (ǩoşǩoğmalu) (Latin spelling ǩoşǩoğmalu)

ხასანიქ კატა ნდღა ინთერნეტის ნოწერაფუთე ალამანიში კოშკოღმალუ შენი ჩენდი-მუშის ხაბერი აჲენ

xasanik ǩaťa ndğa interneťis noǯerapute alamanişi ǩoşǩoğmalu şeni çendi-muşis xaberi ayen

Khasan checks the Internet every day to keep himself informed about the election in Germany

კოშკიღამს კოშკიღამს#Laz

verbal noun of კოშკიღამს (ǩoşǩiğams); election, selection


კოშკიღამს

კოშკიღამს • (ǩoşǩiğams) (Latin spelling ǩoşǩiğams)

კოშკიღაჲ კოშკიღაჲ#Laz


კოშკიღაჲ

კოშკიღაჲ • (ǩoşǩiğay) (Latin spelling ǩoşǩiğay)

ǩoşǩiğay (romanization)
კოშკიღამს (alternative)

ოხორი იქუმტაშა მჯალეფე ვროსი კოშკიღარ. მჭიფე მჯალეფე ორდოშა ჯინდრაწენ.

oxori ikumťaşa mcalepe vrosi ǩoşǩiğar. mç̌ipe mcalepe ordoşa cindraǯen.

When making a house, it is necessary to choose the planks well. Thin planks bend down early.

(used for inanimate objects) to pick, to choose, to select, to weed out


ხიტიპიჲოზი

ხიტიპიჲოზი • (xiťip̌iyozi) (Latin spelling xiťip̌iyozi)

ხი‧ტი‧პი‧ჲო‧ზი

From Turkish kıtıpiyoz, kıtıpiyos, from Greek.

ჰამ შკუნი ოსმანი ოფშა ხიტიპიჲოზი ონ


მეშაღერმოშაღერი

მეშაღერმოშაღერი • (meşağermoşağeri) (Latin spelling meşağermoşağeri)

meşağermoşağeri (romanization)
მეშაღერიმოშაღერი (alternative)
მეშაღერი-მოშაღერი (alternative)
მეშაღერ-მოშაღერი (alternative)

მეშაღერი (meşağeri, “taken in”) + მოშაღერი (moşağeri, “taken out”).

af

ჲაკუპიში წუტელი ბიჭი დიდო მეშაღერ-მოშაღერი კოჩი რენ

yaǩup̌işi ǯuťeli biç̌i dido meşağer-moşağeri ǩoçi ren

Jacob's younger son is a very deceitful man

(dialectal, Chanapeti) trickish, deceitful

მეშაღერი-მოშაღერი დულჲაფე უღუნან

(dialectal, Sumla) complex, mixed, complicated


მოჭკა

head

მოჭკა • (moç̌ǩa) (Latin spelling moç̌ǩa)

მო- (mo-, to the speaker) + ჭკ- (ç̌ǩ-, “to start”) + -ა (-a).

af

მოჭკა კოჩეფექ უგუბუ ხორცი იმხორტეზ


მოჭკა

დაჰა ჩქარ მუთუ ვარ-მახენუ. მოჭკა მოჭკაზ ბორე.

daha çkar mutu var-maxenu. moç̌ǩa moç̌ǩaz bore.

I haven't been able to do anything yet. I'm at the beginning.


მერაღი

head

მერაღი • (meraği) (Latin spelling meraği)

Borrowed from Ottoman Turkish مراق (merak).

bor+

რიჶეთი დიდო მუკელიდი რენ. ოსინაფუთენ კოჩიზ დერდი დო მერაღი გოჭკონდინაფამზ.

rifeti dido muǩelidi ren. osinaputen ǩoçiz derdi do meraği goç̌ǩondinapamz.

Rifet is very witty. With his conversation, he makes people forget their troubles and worries.

curiosity, worry, apprehension, concern, anxiety, sorrow


ჯენჭარერი

head

ჯენჭარერი • (cenç̌areri) (Latin spelling cenç̌areri)

cenç̌areri (romanization)
გენჭარერი (alternative)
გენჭარეჲი (alternative)
გეჭარერი (alternative)
გეჭარეჲი (alternative)
გეჭარალი (alternative)
გეჭერალი (alternative)
გეჭარელი (alternative)

ჯე- (ce-, on something) + ნჭარ- (nç̌ar-, “to write”) + -ერი (-eri, participle suffix), literally “written on”.

af

ალი ელადვერი ჯენჭარერეფე ომორდინაჲ. ოხორი ოგინდენი ლივადი ეჭოფასენ.

ali eladveri cenç̌arerepe omordinay. oxori ogindeni livadi eç̌opasen.

Ali is saving money. He will buy the garden in front of the house.

ჰამ სუფარა ეჩიდოვიტოჩხორო ჯენჭარერი ქოღირუნ

ham supara eçidoviťoçxoro cenç̌areri koğirun


ფუფული

head

ფუფული • (pupuli) (Latin spelling pupuli)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *pupul- (“abscess”).

inh+

კუჩხეზ ფუფული დაშველუ. ალა ჰაწი ხეზ ქოჲუხთუ.

ǩuçxez pupuli daşvelu. ala haǯi xez koyuxtu.

The boil on her/his foot has healed. But now it's on her/his hands.

ალი ნამოღოდუფეში გური ფუფული მიღუნ

I'm heartbroken because of what Ali did to me

I have a heart wound because of what Ali did to me


სივრისინეღი

head

სივრისინეღი • (sivrisineği) (Latin spelling sivrisineği)

sivrisineği (romanization)
სივრი-სინეღი (alternative alternative)

Borrowed from Ottoman Turkish سیوری سیڭك (sivri siñek, “mosquito”).


კულანი

head

კულანი • (ǩulani) (Latin spelling ǩulani)


ǩulani

კულანი კულანი#Laz


ლეტასიმადი

ლეტასიმადი • (leťasimadi) (Latin spelling leťasimadi)

leťasimadi (romanization)
ლეტა-სიმადი (alternative alternative)

ლეტა (leťa, “ground”) + სიმადი (simadi, “mark”)

af

ალამანჲაში სოთიკორენი ლეტასიმადეფე გიღუნი?

alamanyaşi sotiǩoreni leťasimadepe giğuni?

Do you have maps showing the various parts of Germany?


სიმადი

head

სიმადი • (simadi) (Latin spelling simadi)

Probably from the verb root სიმად- (simad-, “to think of”). .

სიმადი ხარაჲი ქოჯემაჩანუ

small dark spot or bump on the skin; mole

აჲშე ნაშვასენ წენდეჭი ოჩინუ შენი მუთონ სიმადი სტერი ელვოკლიმაჲ

ayşe naşvasen ǯendeç̌i oçinu şeni muton simadi sťeri elvoǩlimay

Aisha puts something on the socks that she knitted as a sign to recognize them

(dialectal, Vizha) token, trace, cue, mark, marker, sign, signal


ჯენჩხვაორა

ჯენჩხვაორა • (cençxvaora) (Latin spelling cençxvaora)

cençxvaora (romanization)
ჯენჩხვა-ორა (alternative alternative)
ჯენჩხუორა (alternative)
ჯენჩხუ-ორა (alternative)

From ჯენჩხუჲ (cençxuy, “to get warm”) + ორა (ora, “time”), literally “time that nature gets warm”.

af

აჲშე ჯენჩხვა-ორა მოხტასი ინორა-დოლოქუნაშეფე ეზდუჲ

ayşe cençxva-ora moxťasi inora-dolokunaşepe ezduy

Aisha removes her winter clothes when spring comes


ბეჲარი

head

ბეჲარი • (beyari) (Latin spelling beyari)

Borrowed from Ottoman Turkish بهار (bahâr), from Persian بهار (bahâr).

bor+

წიწილაფე ბეჲარიზ ხუტულაშენ გამიფინენან

Snakes come out of their holes in the spring


ფურქულა

head

ფურქულა • (purkula) (Latin spelling purkula)

From ფურქულ- (purkul-, “to blossom”) + -ა (-a)

suf

ნანაქ ფურქულა მოხთაჲიზ ფუჯეფე ლივადიზ ნუფინამზ

nanak purkula moxtayiz pucepe livadiz nupinamz

When spring comes, my mother releases the cows into the garden


ფუქრინორა

head

ფუქრინორა • (pukrinora) (Latin spelling pukrinora)

From ფუქრი (pukri, “flower”) + ორა (ora, “time”).

af

ფუქრინორაზ მეჲვაფეში ნჯაფექ იფთი გამიკურუმპენ დო ოკაჩხე ბუტკა გონწკიმან

pukrinoraz meyvapeşi ncapek ipti gamiǩurump̌en do oǩaçxe buťǩa gonǯǩiman

In spring, fruit trees bud first and then leaf out


ჲაზი

Borrowed from Ottoman Turkish یاز (yaz).

წკაიჩქუნი კიშიზ კაჲი გჲულუნ დო ჲაზიზ დაკლინენ

ǯǩaiçkuni ǩişiz ǩayi gyulun do yaziz daǩlinen

Our water flows well in the winter but less in the summer


ტუცორა

head

ტუცორა • (ťuʒora) (Latin spelling ťuʒora)

From ტუცა (ťuʒa, “hot”) + ორა (ora, “time”).

ტუცორა ნდღალეფე გუნზე იჲენ. ინორაფე მოხტასი ნდღალეფე ოიმწულანენ.

ťuʒora ndğalepe gunze iyen. inorape moxťasi ndğalepe oimǯulanen.

Summer days are long. When winter comes, the days get shorter.


სო

tlb

(Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *sa-d (“where”). Cognate with Georgian სად (sad), Mingrelian სო (so).

inh+

მამუტიში ოხორიზ მითი ვარენ. ნინთერე (ნინთეფე) სო იდეზ?

mamuťişi oxoriz miti varen. nintere (nintepe) so idez?

There's no one at Mamuti's house. Where did they go on their own?


ტუცა

ťuʒa (romanization)
ტუწა (alternative)
ტუსა (alternative)

From ტუც- (ťuʒ-, “to heat”) + -ა (-a). Ultimately from Proto-Kartvelian *ṭus-.

ნანაქ ტუცა წკაჲითე ნა-ნახუ კაზაღი დოთხუ

The sweater that my mother washed in hot water shrank

(usually about liquids, solids, and vapors)

usually about liquids; solids; and vapors; usually about liquids; solids; and vapors

დიდო ტუცა რენ


ბურეღი

head

ბურეღი • (bureği) (Latin spelling bureği)

Borrowed from Ottoman Turkish بورك (börek).

bor+

γαλακτομπούρεκο γαλακτομπούρεκο#Greek

some kind of dessert known as Laz böreği in Turkish and γαλακτομπούρεκο (galaktompoúreko) in Greek


მთვირი

head

მთვირი • (mtviri) (Latin spelling mtviri)

mtviri (romanization)
მთური (alternative)
მთუჲი (alternative)
მთვირ (alternative)
მთვიჲი (alternative alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *tow- (“to snow”).

inh+

ბერობაზ მთვირი მთვატუში მსქალაზ გეფხედუტით დო მსქალათე კიზაღი სთერი ბიჟუჲინამტით

berobaz mtviri mtvaťuşi mskalaz gepxeduťit do mskalate ǩizaği steri bijuyinamťit

In our childhood, when it snowed(snow snowed), we used to get on the tree ladder and sled like a sled


ნოომს

ქჩე ქოთუმექ სუმ ნდღაზ მეჲონეჲი სქუმს. მაოთხანი ნდღა გოშინტალამს. ოკაჩხე სუმ ნდღა ჩქვა სქუმს. ხოლო მათხანი გოშინტალამს დო ჰეშშოთე ნოომს.

kçe kotumek sum ndğaz meyoneyi skums. maotxani ndğa goşinťalams. oǩaçxe sum ndğa çkva skums. xolo matxani goşinťalams do heşşote nooms.

For three days straight, the white hen lays eggs. The fourth day is skipped. She continues in this manner for three additional days before skipping the fourth day once more.


კლავი

Borrowed from Georgian მკლავი (mḳlavi, “arm”).


ფაღი

Borrowed from Ottoman Turkish پاك (pak), derived from Persian پاک (pâk, “clean, pure”).

der+

ალი გური ფაღი უღუნ. ა მითი შკალა ოკიშირასი იზადენ.

ali guri paği uğun. a miti şǩala oǩişirasi izaden.

Ali has a pure(clean) heart. If he fights with someone, he makes up.


სინიჶი

head

სინიჶი • (sinifi) (Latin spelling sinifi)

Borrowed from Ottoman Turkish صنف (sınıf, sınf), from Arabic صِنْف (ṣinf).

bor+

ალიში ბერე სინიჶი ვარმეჲალენ

(to pass) from one class to another class


სინიჶი

მამუტიში ბიჭი გოწოზ სინიჶიზ გესქიდუ

მურადი სინიჶიზ ხასანიზ გოწუხენ

Murad is sitting in front of Khasan in the classroom


მაკარინა

head

მაკარინა • (maǩarina) (Latin spelling maǩarina)

maǩarina (romanization)
მაკაინა (alternative)
მაკაჲინა (alternative)

Borrowed from Ottoman Turkish مقارنه (makarna), derived from Sicilian maccarruni.

bor+

ხამური ვორსი ვარგახენასი მაკარინა ბიგას ქოგვაჭამბენ

xamuri vorsi vargaxenasi maǩarina bigas kogvaç̌amben

When you don't make the dough well, it sticks to the pasta stick


ჲაქა

Borrowed from Ottoman Turkish یاقه (yaka).

თერზიქ ჲაქას ლემში ელიდაძამს


სეჩიმი

head

სეჩიმი • (seçimi) (Latin spelling seçimi)

არ თუთა შუკულე ბელედიჲე სეჩიმეფე ონ. ჰი-შენი ვულურ-მოვულურ დო ლება ნენა მემაჩენ.

ar tuta şuǩule belediye seçimepe on. hi-şeni vulur-movulur do leba nena memaçen.

There are municipal elections in a month. That's why I'm busy and I might respond late.


ცხუნა

ეჩიდოსუმ ქცაფაშ ნდღაზ პარლამენტიშ ცხუნა მიღუნან. მათი პარლამენტერი ადაჲი ბორე.

eçidosum kʒapaş ndğaz p̌arlamenťiş ʒxuna miğunan. mati p̌arlamenťeri adayi bore.

We have parliamentary elections on July 23. I am also a parliamentary candidate.


მშქორინი

მშქორინი • (mşkorini) (Latin spelling mşkorini)

mşkorini (romanization)
მშქოჲინი (alternative)
მშქოინი (alternative)
მშკორინი (alternative)
მშქირონი (alternative)
მშქიჲონი (alternative)
მშქიონი (alternative)

From the verb root მშქორინ- (mşkorin-, “to get hungry”).

არიზ მშქორინითე თოლიზ გოწაღენ; მაჟურაზ ძღალათე

ariz mşkorinite toliz goǯağen; majuraz żğalate

One is blinded by hunger; the other is blinded by saturation (proverb)


უგჲარელობა

უგჲარელობა • (ugyareloba) (Latin spelling ugyareloba)

ugyareloba (romanization)
უგჲარალობა (alternative alternative)

უგჲარელი (ugyareli, “hungry”) + -ობა (-oba, “-hood, -ism, -ery, -ness”).

suf

უგჲარალობათენ აჶრიქალური კოჩეფე სთეი დოხომერენ

ugyaralobaten afrikaluri ǩoçepe stei doxomeren

He dried up like starving(with hunger) African men


უგჲარელი

head

უგჲარელი • (ugyareli) (Latin spelling ugyareli)

ugyareli (romanization)
უჯარე (alternative)
უგჲაჲელი (alternative)
უგჲაელი (alternative)
უგჲარალი (alternative)

გჲარი (gyari, “food”) + უ- -ელი (u- -eli).

af

დიდო უგჲარელი ვორტაში ნანა-ჩქიმიქ მანიშა ჩორბა ხოგემიგიბუფს

dido ugyareli vorťaşi nana-çkimik manişa çorba xogemigibups

When I am very hungry, my mother cooks soup in a hurry


უ- -ელი

head

უ- -ელი • (u- -eli) (Latin spelling u- -eli)

u- -eli (romanization)
უ- -ე (alternative)

გჲარი (gyari, “food”) → უგჲარელი (ugyareli, “hungry”)

მჭკუდი (mç̌ǩudi, “bread”) → უმჭკუდელი (umç̌ǩudeli, “breadless, without bread”)

მითი (miti, “someone”) → უმითელი (umiteli, “orphan”)

ნენა (nena, “tongue”) → უნენელი (uneneli, “quiet”)

Circumfixed to nouns to form adjectives and adverbs meaning 'without (noun affixed)'


გალენი

გალენი • (galeni) (Latin spelling galeni)

galeni (romanization)
გალენ (alternative alternative)

Derived from გალე (gale, “out”). Akin to Mingrelian გალენი (galeni) and Georgian გარეთა (gareta).

ჰამსერი კაი თუთასთე რენ. გალენი ქვაფე იკოროცხენ.

hamseri ǩai tutaste ren. galeni kvape iǩoroʒxen.

There is good moonlight tonight. The stones outside can be counted.

გალენი კოჩი

(in folk beliefs) related to genie or fairy


ზიგარა

ზიგარა • (zigara) (Latin spelling zigara)

zigara (romanization)
სიგარა (alternative)
ძიგარა (alternative)
ძიგაა (alternative)

Borrowed from Ottoman Turkish سیغاره (sigara), from Spanish cigarro.


დოხთორი

head

დოხთორი • (doxtori) (Latin spelling doxtori)

doxtori (romanization)
თოხტორი (alternative)
დოხტორი (alternative)
დოქთორი (alternative)
დოხთოჲი (alternative)
დოხთოი (alternative)

Borrowed from Ottoman Turkish دوقتور (doktor), from French docteur.

bor+

ჶადიმეზ ხეში კაპულაზ არ ფუფული ქჲუხთუ დო ჰეჲა-შენი დოხთორიშა იდუ

fadimez xeşi ǩap̌ulaz ar pupuli kyuxtu do heya-şeni doxtorişa idu

A boil appeared on the outside of Fatma's hand, and she went to the doctor for it


ხექიმი

head

ხექიმი • (xekimi) (Latin spelling xekimi)

Borrowed from Ottoman Turkish هكیم (hekim, “doctor, physician”), from Arabic حَكِيم (ḥakīm).

bor+

ნანაქ, ხექიმიქ (დოქთორიქ) ნა-მეჩუ ხაპი წკარიზ ონდღულინამზ დო შუმზ

nanak, xekimik (doktorik) na-meçu xap̌i ǯǩariz ondğulinamz do şumz

My mom dissolves the pill in water that the doctor gave her and drinks it


წუნა

From წკუნ- (ǯǩun-, “to ache”) + -ა (-a), from earlier *წყუნ- (*ǯqun-). Cognate with Mingrelian წყუნ-ა (c̣q̇un-a), წყუნ-აფ-ა (c̣q̇un-ap-a).

ქორბა ოწუნუთე ღურურტუ. ქორბა წუნა ჭამითე დვოჩულეტინუ.

korba oǯunute ğururťu. korba ǯuna ç̌amite dvoçuleťinu.

S/he was having really bad abdominal pain. Medication healed her/his abdominal pain.


მასა

head

მასა • (masa) (plural მასაფე, Latin spelling masa)

Borrowed from Ottoman Turkish ماسه (masa), from Latin mēnsa.

bor+

ნუსაქ ბერეზ ნთხირი მასაზ ჲუტახამზ დო მეჩამს

nusak berez ntxiri masaz yuťaxamz do meçams

The bride breaks the hazelnut on the table and gives it to the child


ქომოჯერი

head

ქომოჯერი • (komoceri) (Latin spelling komoceri)

komoceri (romanization)
ქომოჟერი (alternative)

From ქომოჯ- (komoc-, “to marry”) + -ერი (-eri).


მსუტულჲა

head

მსუტულჲა • (msuťulya) (Latin spelling msuťulya)

msuťulya (romanization)
სუტულჲა (alternative)
მსუტოლჲა (alternative)
სუტოლჲა (alternative)
სოტოლია (alternative)
სოტელია (alternative)
სოტულია (alternative)
მსუტულია (alternative)
მსუტელია (alternative)
ფსუტულია (alternative)
მსოტოლჲა (alternative)

Together with Mingrelian სოტელია (soṭelia), borrowed from Ancient Greek σεῦτλον (seûtlon).

bor+

აჲშექ არ მსუტულჲა ქომოღუ ჭი ირი-თი ფურჯინერი ონ

ayşek ar msuťulya komoğu ç̌i iri-ti purcineri on

Aisha brought a pair of chards, all of which had lost their freshness


ნოსერი

head

ნოსერი • (noseri) (Latin spelling noseri)

noseri (romanization)
ღნოსერი (alternative)

ხოჯიქ, დიდო ნოსერი რენ შენი მუთუ ფთქვაში კოჩი სთეჲი იწკენ

xocik, dido noseri ren şeni mutu ptkvaşi ǩoçi steyi iǯǩen

Because the ox is very smart, it looks at me like a human when I say something


ხილა

მეჲვა მეჲვა#Laz

(dialectal) Synonym of მეჲვა (meyva, “fruit”)


ნოსიჲარი

ნოსიჲარი • (nosiyari) (Latin spelling nosiyari)

ჰეჲა დიდო ნოსიჲარი კოჩი-რენ. კოჩეფე მოღერდინამს დო ა შვაჯის კაპულას ეკიფინამს.

heya dido nosiyari ǩoçi-ren. ǩoçepe moğerdinams do a şvacis ǩap̌ulas eǩipinams.

He is a very smart man. He deceives people and pulls them along with him all of a sudden.


თელეჶონი

თელეჶონი • (telefoni) (Latin spelling telefoni)

telefoni (romanization)
ტელეფონი (alternative)
ტილიჶონი (alternative)

Borrowed from Ottoman Turkish تلفون (telefon), from French téléphone.

bor+

ა მითხაშენ ნა-მოხთუ თელეჶონითე ქიჲანა დაქთურუ

a mitxaşen na-moxtu telefonite kiyana dakturu

Her/his world changed with a phone call from someone else


პალიკარი

head

პალიკარი • (p̌aliǩari) (Latin spelling p̌aliǩari)

p̌aliǩari (romanization)
პალიკაი (alternative)
პალიკაჲი (alternative)

Borrowed from Pontic Greek παλληκάρι (pallikári).

bor+

სერიშ გვერდიზ პალიკაეფე ქეჲემაბღეზ

At midnight, the boys came suddenly and unexpectedly

(dialectal, Vizha, Vitse) boy, young man, lad

(dialectal, Arkabi) skillful, brave, strong boy


ზიტერი

head

ზიტერი • (ziťeri) (Latin spelling ziťeri)

ზიტ- (ziť-, “to say; to read; to study”) + -ერი (-eri).

suf

იტურს იტურს#Laz

ზიტერი კოჩი

იტურს იტურს#Laz


ზიტერი

ალი კატა ლიმჯი ბერეფე ოხორიმუში ოკიფინანი ეველური ნადუგურუმუნ ზიტერეფე უზიტაჲოზიცინაჲ

ali ǩaťa limci berepe oxorimuşi oǩipinani eveluri nadugurumun ziťerepe uziťayoziʒinay

Every evening, when the children come to his house, Ali tells them the stories he has heard in the past and makes them laugh

fairy tale, fable, tale, story, myth, legend


ნცა

nʒa (romanization)
ნცა (absolutive singular)
ნცაფე (absolutive plural)
ნცაქ (ergative singular)
ნცაფექ (ergative plural)
ნცას (dative singular)
ნცაფეს (dative plural)
ნცაშ (genitive singular)
ნცაშ (genitive singular)
ნცაშიş) (genitive singular)
ნცაშიşi) (genitive singular)
ნცაფეშ (genitive plural)
ნცაფეშ (genitive plural)
ნცაფეშიş) (genitive plural)
ნცაფეშიşi) (genitive plural)
ნცაშე (directive singular)
ნცაფეშე (directive plural)
ნცაშენ (ablative singular)
ნცაფეშენ (ablative plural)
ნცას (locative singular)
ნცაფეს (locative plural)
ნცათენ (instrumental singular)
ნცაფეთენ (instrumental plural)
მცა (alternative)
ცა (alternative)

ჰეშშო მუთურენფე თქუ ქი ნცაშენ მურუცხეფე ქოდიბღუ

heşşo muturenpe tku ki nʒaşen muruʒxepe kodibğu

S/he said such things that the stars in the sky were scattered on the ground (s/he bragged a lot)


ნცხენი

head

ნცხენი • (nʒxeni) (Latin spelling nʒxeni)

tlb

(Atina, Vizha, Okordule, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala)

nʒxeni (romanization)
ცხენი (alternative)

According to Fähnrich, Inherited from Proto-Georgian-Zan *cxen-. Klimov derives from Georgian ცხენი (cxeni).

inh+

ნცხენი გუკაპამტაშა ჩოჩოკა-მუში მუ მსქვა ივალზ

nʒxeni guǩap̌amťaşa çoçoǩa-muşi mu mskva ivalz

How beautifully her/his mane waves while the horse is running


არაბა

head

არაბა • (araba) (Latin spelling araba, plural არაბაფე)

Borrowed from Ottoman Turkish عربه (araba).

bor+

ალიში არაბა თხომბუ ნამპონენ დო დვაგუთინენ

alişi araba txombu namp̌onen do dvagutinen

Ali's car can stop by leaning against the alder tree

ჩქუნი არაბას ვარგეხედუ დო ხვალა მუში შენი არაბა იქაჩამს

çkuni arabas vargexedu do xvala muşi şeni araba ikaçams

S/he didn't get in our car; s/he just rented a car for herself/himself


მანგანა

head

მანგანა • (mangana) (Latin spelling mangana, plural მანგანაფე)

mangana (romanization)
მანგანაფე (plural)

Borrowed from Ancient Greek μᾱχᾰνᾱ́ (mākhănā́). Doublet of მაქინა (makina).

bor+

მანგანა ჯეწოფხერონ. წარითე იფშუ-ი, ჯიჭენ.

mangana ceǯopxeron. ǯarite ipşu-i, ciç̌en.

The machine is installed. It starts by itself when filled with water.

მანგანა მცხული ქონაჭირდუ


მანგანა

Borrowed from Ancient Greek μάγγᾰνον (mángănon).

არ მეგნაფა გიწვა. ჲულუნ, გჲულუნ, ნცაზ ახვამენ; მუნორენ? - წკა-მანგანა

ar megnapa giǯva. yulun, gyulun, nʒaz axvamen; munoren? - ǯǩa-mangana

Let me tell you a riddle. He descends, ascends, and prays to the sky; what is it? - mortar hammer

The curved wooden mallet of the stone mortar (usually under the serenders) is used for beating grain


თაქსი

Borrowed from Turkish taksi, from French taxi.


დირკუ

Unknown. Compare Old Georgian თირკუმელი (tirḳumeli).


ბუმბურეღი

head

ბუმბურეღი • (bumbureği) (Latin spelling bumbureği)

bumbureği (romanization)
ბომბურეღი (alternative)

Borrowed from Turkish bumburek (“kidney”), a dialectal form of böbrek.

bor+

კასაპის არ ქილო ბუმბურეღი დო არ ქილო ჩქვა ჯიგერი დობოწონაფი

ǩasap̌is ar kilo bumbureği do ar kilo çkva cigeri doboǯonapi

I had the butcher weigh one kilogram each of the kidneys and the liver


მჭიფაშა

head

მჭიფაშა • (mç̌ipaşa) (Latin spelling mç̌ipaşa)

დიდო მჭიფაშაში კოჩი რე


მირკანი

მირკანი • (mirǩani) (Latin spelling Mirǩani)

mirǩani (romanization)
Mirǩani (romanization)

Borrowed from Georgian მირკანი (mirḳani), from Old Georgian მიჰრაკანი (mihraḳani), from the same Iranian source as Old Armenian մեհեկան (mehekan).


იგრიკა

head

იგრიკა • (igriǩa) (Latin spelling İgriǩa)

igriǩa (romanization)
İgriǩa (romanization)

Borrowed from Georgian იგრიკა (igriḳa), from Old Georgian იგრიკაჲ (igriḳay), which has been considered a borrowing from Old Armenian արեգ (areg).


თექნიღი

თექნიღი • (tekniği) (Latin spelling tekniği)

Borrowed from Turkish teknik, Derived from French technique.

ეჩქინდეჲი ბორტიშა ოკოხვერი საატეფე ბოდუზანამტი. თექნიღიქ მთელ შეჲი დოქთურუ. ჰაწი ნა-რენ საატეფე, არ ქოკიხუ-ი ჰემინდორა შქულე ჩქარ ვარ-იდუზანენ.

eçkindeyi borťişa oǩoxveri saaťepe boduzanamťi. tekniğik mtel şeyi dokturu. haǯi na-ren saaťepe, ar koǩixu-i hemindora şkule çkar var-iduzanen.

When I was younger, I fixed broken clocks. Technology has changed everything. Today's clocks, once broken, cannot be fixed.


თექნოლოჟი

თექნოლოჟი • (teknoloji) (Latin spelling teknoloji)

Borrowed from Turkish teknoloji, Derived from French technologie.

“ჟაფონი” მიწვანესუ ოჩალიშუ დო თექნოლოჟი გომაშინენ

“japoni” miǯvanesu oçalişu do teknoloji gomaşinen

When they say Japanese, I think of work and technology


ჩერეზი

ჩერეზი • (Çerezi) (Latin spelling Çerezi)

Çerezi (romanization)
ქერეზი (alternative)

Borrowed from Ancient Greek κεράσι (kerási, “cherry”).


მბულობა

head

მბულობა • (mbuloba) (Latin spelling mbuloba)

მბულობა დიჩოდუ. ამა გოწონერი სთეი კაი მბული ვა-რტუ.

mbuloba diçodu. ama goǯoneri stei ǩai mbuli va-rťu.

Cherry season is over. But there were no good cherries like last year.


მბულობა

მბულობა • (Mbuloba) (Latin spelling Mbuloba)

მბულობაში ჩოდინაზ მბულეფეზ მუნტური ნოხედუნ

mbulobaşi çodinaz mbulepez munťuri noxedun

At the end of June, worms are found in cherries


ლაზური ნენა

ლაზური ნენა • (lazuri nena) (Latin spelling Lazuri nena)

lazuri nena (romanization)
Lazuri nena (romanization)


სერინდღალერი

სერინდღალერი • (serindğaleri) (Latin spelling serindğaleri)

serindğaleri (romanization)
სერნდღალერიზ (alternative)
სერ-ნდღალერიზ (alternative)
სერი ნდღალერი (alternative)
სერი-ნდღალერი (alternative)
სერინდღლაერი (alternative)
სეჲი ნდღალეჲი (alternative)
სეჲი-ნდღალეჲი (alternative)
სეჲინდღლაეჲი (alternative)

სერი (seri, “night”) + ნდღალერი (ndğaleri, “of the daytime”).

af

ქჩინიქ “მოთბღურუტა” ჲა დო სეჲინდღალეჲი თანგრიზ ახვამენ

kçinik “motbğuruťa” ya do seyindğaleyi tangriz axvamen

The old woman prays to God day and night that she may not die


საბაახჩამ

head

საბაახჩამ • (sabaaxçam) (Latin spelling sabaaxçam)

sabaaxçam (romanization)
საბა-ახჩამ (alternative alternative)


ალისარი

ალისარი • (alisari) (Latin spelling alisari)

alisari (romanization)
ყალისარი (alternative)

ალი (ali, “neck”) + Turkish sarı (“yellow”).

af

კატა ჭუმანიში ალისარი კინჩინა ავლა ელაჟუნ

ǩaťa ç̌umanişi alisari ǩinçina avla elajun

Every morning, the robin bird flies up from the front door


სონი

Borrowed from Ottoman Turkish صوڭ (soñ, “final”).

bor+

ნდღაზ ლუმჯიშა უგჲარელი უწკარელი ფოუში იქომს. სონი ჰექ ნოხროცქასენ.

ndğaz lumcişa ugyareli uǯǩareli pouşi ikoms. soni hek noxroʒkasen.

S/he ends the day without eating or drinking water until the evening. In the end, s/he will die for her/his sake.


ხაშარი

head

ხაშარი • (xaşari) (Latin spelling xaşari)

xaşari (romanization)
ხაშაჲი (alternative)
ხაშალი (alternative)

Borrowed from Ottoman Turkish حشری (haşarı, “of the class of professional vagrants, vagabonds; hence, a wild, dissolute, lascivious man or beast”) (Turkish haşarı), derived from Arabic حَشَرة (ḥašara, “insect, small creeping animal”).

der+

ე, სქირი! სი პანდა მოხთი! ალა ბერეფე დიდო ხაშარი გიჲონუნ

e, skiri! si p̌anda moxti! ala berepe dido xaşari giyonun

Baby! You can always come, but your children are so naughty

მამუტიში ბერეფე დიდო ხაშარი რენან


ხაშარი

xaşari (romanization)
ხაშაჲი (alternative alternative)

Borrowed from Georgian ხაშარი (xašari), whence also Armenian խաշար (xašar), Turkish ḫaşar, şaḫar. Doublet of ხოშკა (xoşǩa).

ალიქ ბაკიში ჟინ ნაქეხთეენ ქოთუმე ძირუში ხაშარითენ გეჩაფს დო გჲოფუთხინაფს

alik baǩişi jin nakexteen kotume żiruşi xaşariten geçaps do gyoputxinaps

Ali throws a beanpole when he sees a chicken in the barn.


ხაჭკეტი

head

ხაჭკეტი • (xaç̌ǩeťi) (Latin spelling xaçǩeťi)

xaç̌ǩeťi (romanization)
xaçǩeťi (romanization)

ხაჯკეტი ხაჯკეტი#Laz


ხიზანი

ხიზანი • (xizani) (Latin spelling xizani)

Borrowed from Ottoman Turkish خیزان (hızan), خزان (hızan, “poor, miserable”) (dialectal Turkish hızan), which is related to the synonymous Armenian խզան (xzan), Northern Kurdish xizan.


ჲანგაზი

head

ჲანგაზი • (yangazi) (Latin spelling yangazi)

Borrowed from Turkish yanaz (“mean, moody (person)”), dialectal yangaz.

bor+

ჰაკკი დიდო ჲანგაზი ბერე რენ. კოლთუღიზ გამაშირეჲი ჲეეფეზ კითი ამუმერს დო გეხარუმს.

haǩǩi dido yangazi bere ren. ǩoltuğiz gamaşireyi yeepez ǩiti amumers do gexarums.

Hakki is a very naughty boy. He puts his finger on the worn parts of the chair and tears it.


ხოშკა

head

ხოშკა • (xoşǩa) (plural ხოშკაფე, Latin spelling xoşǩa)

xoşǩa (romanization)
ხოშკაფე (plural)
ხოჩქა (alternative)
ხორშა (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan, for which Čuxua reconstructs *xaš-ar-, assuming loss of რ (r). Cognate with Georgian ხაშარი (xašari). Note that *a is preserved in Zan only in word-final positions, thus this reconstruction requires the loss of რ (r) to have happened very early on. As such, a more straightforward reconstruction is simply *xaš-, with different suffixes in Laz and Georgian.
Doublet of ხაშარი (xaşari).


აკოშკა

აკოშკა • (aǩoşǩa) (plural აკოშქაფე, Latin spelling aǩoşǩa)

აკოშქა აკოშქა#Laz

Vizha and Artasheni form of აკოშქა (aǩoşka)


ხომულა

ხომულა • (xomula) (Latin spelling xomula)

xomula (romanization)
ხომბულა (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *qm-el- (“dry; dry land”), Derived from Proto-Georgian-Zan *qem- ~ *qm- (“to dry, to wither”).

der+

პაპულიზ ხომულა მჭკუდი მოთმეჩამ. ქენქვე ნუკუთე მუჭო ჭკომას?

p̌ap̌uliz xomula mç̌ǩudi motmeçam. kenkve nuǩute muç̌o ç̌ǩomas?

Don't give Grandpa dry bread. How can he eat with a toothless mouth?


ხომულა

დოღანიქ “ფუჯიზ ხომულაზ ჲანჯირაზ” ჲა დო ჩაჩი ეწურჩამს

doğanik “puciz xomulaz yanciraz” ya do çaçi eǯurçams

Doghan spreads dried leaves so that the cow can sleep on dry ground


ღარღალიდა

head

ღარღალიდა • (ğarğalida) (Latin spelling ğarğalida)

ğarğalida (romanization)
ღაღალიდა (alternative)

Borrowed from Pontic Greek γαργαλίδα (gargalída).


ხუნჭკული

head

ხუნჭკული • (xunç̌ǩuli) (Latin spelling xunç̌ǩuli)

xunç̌ǩuli (romanization)
ხუნჭული (alternative)

პაპულიჩქიმიქ ქოთუმეზ ხუნჭკული ამბარაჲიზ ჲუკვათამტუ. ჰემინდორა შქულე კაჲი დუფაღამტუ დო ქელუჭამტუ. ედო ჰეშოთე ქოთუმე ოშლეთინამტუ.

p̌ap̌uliçkimik kotumez xunç̌ǩuli ambarayiz yuǩvatamťu. hemindora şkule ǩayi dupağamťu do keluç̌amťu. edo heşote kotume oşletinamťu.

When the gizzard of the chicken swelled up, my grandfather would cut it open, clean it, and sew it up. And thus he would save the chickens.

სადიკიზ ხუნჭკული დიდო გამანჭერი უღუნ

Sadik's Adam's apple is quite protruding

თურანიქ გჲარი იმხორტაშა ორდო ორდო ხუნჭკულიზ გელადვენ

turanik gyari imxorťaşa ordo ordo xunç̌ǩuliz geladven

When Turan eats fast, food stays in his throat


ხოხონჭა

ხოხონჭა • (xoxonç̌a) (Latin spelling xoxonç̌a)

Derived from Proto-Kartvelian *qwanč-. See more on Georgian ინჩაჴუ (inčaqu).

ხოხონჭაზ არ პუპუცი ემიხთუ. ალიზ ნა-რენ სთერი დაჩხური ქოგომაგზუ.

xoxonç̌az ar p̌up̌uʒi emixtu. aliz na-ren steri daçxuri kogomagzu.

A pimple appeared in my throat. My throat hurts.

წკარი ხოხონჭაზ ამტაში კოჩიზ დიდო ახვალენ

ǯǩari xoxonç̌az amťaşi ǩoçiz dido axvalen

When water gets into the trachea, makes you cough a lot

იპარამითამტაში ხოხონჭასქანი ხურხიზ ნაჲულუნგჲულუნ იძირენ

ip̌aramitamťaşi xoxonç̌askani xurxiz nayulungyulun iżiren

As you speak, your Adam's apple going up and down your throat

(dialectal, Lome, Borghola) Adam's apple


ხიხიტონი

ხიხიტონი • (xixiťoni) (Latin spelling xixiťoni)

xixiťoni (romanization)
ხიხინტონი (alternative)

კულანიში ყალის ხიხიტონი სთეი არ მუთხანი რენ

ǩulanişi qalis xixiťoni stei ar mutxani ren

She's got something like an Adam's apple in her throat.


პურული

პურული • (p̌uruli) (Latin spelling p̌uruli)

p̌uruli (romanization)
პულური (alternative)

დიდო მკოლო ჭკომანში კოჩიზ ოკაჩხე პურული გამაჭვენ

dido mǩolo ç̌ǩomanşi ǩoçiz oǩaçxe p̌uruli gamaç̌ven

When you eat too much spicy food, then your anus burns


მხუჟიდუღი

მხუჟიდუღი • (mxujiduği) (Latin spelling mxujiduği)

mxujiduği (romanization)
მხუჟი-დუღი (alternative)
მხუჟი დუღი (alternative)

მხუჟი (mxuji, “shoulder”) + დუღი (duği, “wrist”).


ღალაჯიჯა

head

ღალაჯიჯა • (ğalacica) (Latin spelling ğalacica)

ğalacica (romanization)
ღალაჯიჯი (alternative)

From Proto-Kartvelian *ɣel- + ჯიჯი (cici). Cognate with Old Georgian ღლ-ი-ა-ჲ (ɣl-i-a-y), Svan ლა-ღელ-ი-ა̈შ (la-ɣel-i-äš).

cog

ლა-ღელ-ი-ა̈შ

ბერექ ღალაჯიჯაზ მიხიტინამს


ჯიჯი

cici (romanization)
ჯიჯი (absolutive singular)
ჯიჯეფე (absolutive plural)
ჯიჯიქ (ergative singular)
ჯიჯეფექ (ergative plural)
ჯიჯის (dative singular)
ჯიჯეფეს (dative plural)
ჯიჯიშ (genitive singular)
ჯიჯიშ (genitive singular)
ჯიჯიშიş) (genitive singular)
ჯიჯიშიşi) (genitive singular)
ჯიჯეფეშ (genitive plural)
ჯიჯეფეშ (genitive plural)
ჯიჯეფეშიş) (genitive plural)
ჯიჯეფეშიşi) (genitive plural)
ჯიჯიშე (directive singular)
ჯიჯეფეშე (directive plural)
ჯიჯიშენ (ablative singular)
ჯიჯეფეშენ (ablative plural)
ჯიჯის (locative singular)
ჯიჯეფეს (locative plural)
ჯიჯითენ (instrumental singular)
ჯიჯეფეთენ (instrumental plural)
ჟიჟი (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ʒ₁ir- (“root, bottom”).

inh+

The bottom part (of cabbage) above the soil, the inner part of the (cabbage) stem

აშექ ლიმხანა ჭკორუმს დო ნთხირიშ ჯიჯიზ გოშორჩაკამს

aşek limxana ç̌ǩorums do ntxiriş ciciz goşorçaǩams

Aisha mows a fern and tucks it into the bottom of a hazelnut tree


ქოლთუღი

head

ქოლთუღი • (koltuği) (Latin spelling koltuği)

From Ottoman Turkish قولتق (koltuk, “armpit; armchair”).

bor

კოლთუღი კოლთუღი#Laz


დამარი

head

დამარი • (damari) (Latin spelling damari)

Borrowed from Ottoman Turkish طمر (damar).

bor+

ოსმანი გური დამარი ნანდარუ

ნანაქ ნჯაში ფოჩხოტა ტოტეფე “შუკაში დამარეფე კაი გაკორას” ჲა დო ოჯაღის ელუცონამს

nanak ncaşi poçxoťa ťoťepe “şuǩaşi damarepe ǩai gaǩoras” ya do ocağis eluʒonams

My mother plants the many-branched branches of the tree next to the (cucumber) stove so that the (cucumber) sprouts can get a good hold


ხურა

xura (romanization)
ხუა (alternative alternative)

ალი ბანჲო მოლახენ. ხურა იმბოჲ.


ციცი

ʒiʒi (romanization)
ციცილი (alternative)

ფორჩა ქოკიმბინი, ბე ბოზომოთა. ციცი გაზინ.

porça koǩimbini, be bozomota. ʒiʒi gazin.

Button up your shirt, girl. Your tits are showing.

(childish, when adults talk to children) breast of man and all mammals of all sexes and ages

ბერე იბგაჲ. ციცი ქომეჩი.

The child is crying. Give her/him a tit.

(sometimes when adults speak in front of small children) The lactating breast and milk of the adult woman

ბოზოს ციციზ ჟინ ფუფული ჲუხთუდორენ

(in conversation between elders) The breast of children and all animal offspring

ციცი ქატა კოჩიზ ქუღუნ. ბუძი ხვალა ოხორჯალეფეზ ავენ.

ʒiʒi kaťa ǩoçiz kuğun. bużi xvala oxorcalepez aven.

The breast is present in every human being. The breast (that gives milk) is only in women.

(in conversation between elders) Male breast, Man tit


ტუტული

head

ტუტული • (ťuťuli) (Latin spelling ťuťuli)

Probably a nursery word like Armenian տուտուզ (tutuz).

ხასანიქ ტოპუ ნაიბირს შენი ტუტულეფემუში მჩხუ ონ

xasanik ťop̌u naibirs şeni ťuťulepemuşi mçxu on

Hasan has thick calves because he plays ball

(dialectal, Atina) (In humans and animals) calf

ბერე მუნდი ვარნუნქთურასი ტუტულეფე ნამჭითანენ

bere mundi varnunkturasi ťuťulepe namç̌itanen

If you don't change the child's nappy, the ass and thighs get red

(dialectal, Vizha) (human) ass and thigh

ბერე ტუტულეფე მჩხუ უღუნ. ორდოშა ვარაგზალასენ.

bere ťuťulepe mçxu uğun. ordoşa varagzalasen.

The child's hips are too thick. S/he won't be able to walk early.

(dialectal, Vizha) (human) buttocks, hip

ალი ნანოკვათუ ფუჟიში ოგინდენი ფოლოში არ ტუტული მა ქომომჩუ

ali nanoǩvatu pujişi ogindeni poloşi ar ťuťuli ma komomçu

Ali gave me one of the front leg thighs of the cow he slaughtered

(dialectal, Vizha, Arkabi, Khopa, Chkhala) (animal) thigh


სლოგანი

სლოგანი • (slogani) (Latin spelling slogani)

მუხთარიქ, ტალებეფექ სერიზ მექთებიში დარაბაზ ნანონჭარეზ სლოგანეფე ნოჟილამს

muxtarik, ťalebepek seriz mektebişi darabaz nanonç̌arez sloganepe nojilams

The headmaster erased the slogans that the students had written on the wooden wall of the school at night


იმთილანენ

იმთილანენ • (imtilanen) (Latin spelling imtilanen)

From ი- (i-) + მთილ- (mtil-, “to become real”) + -ან- (-an-, “-ize”) + -ენ (-en).

af

დიდო ნამინონტუ მუნთხანეფე თამო თამო იმთილანენ

dido naminonťu muntxanepe tamo tamo imtilanen

The things I want so much are slowly coming true


გზალინერი

head

გზალინერი • (gzalineri) (Latin spelling gzalineri)

gzalineri (romanization)
გზალერი (alternative)

ჰიკუ მენდრალე გზალინერი ვარმოილენ


ჟილე

tlb

(Atina, Vizha, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala)

From ჟინ (jin, “over, above”) + -ლე (-le, “enclitic suffix”).

suf

ჟილე დოზერიქ ნაიჩალიშამზ შენი ჰანდღა ღალი მღირი გულუნ

jile dozerik naiçalişamz şeni handğa ğali mğiri gulun

Today the stream flows muddy because a bulldozer is working upstream


ჟილე

ალი მცხულიმშკველაფე გზა ჟილე ნორგაჲ

Ali plants pear saplings at the top of the road (on a slope)


ქოსუმს

head

ქოსუმს • (kosums) (Latin spelling kosums)

kosums (romanization)
ქოსუჲ (alternative)
ქოსსუჲ (alternative)
ქოსუფს (alternative)

From Proto-Kartvelian *kwas- (“to sweep, to wipe”) + -უმ (-um, post-stem, indicative imperfective marker) + -ს (-s, present tense, 3rd person and singular marker).

suf

აშექ ოქოსალეთე ოხომონდულე დოქოსუ დო მექოსალეზ ქონოდუ

aşek okosalete oxomondule dokosu do mekosalez konodu

Aisha swept the oxomondule with the broom and put it (the broom) in the relevant area (mekosale)

to sweep, to wipe
to sweep
to sweep with a broom

ჶადიმექ ჰანდღა ოხორი ქოსუმს

to clean the whole house by sweeping etc.

გოწოზ ნთხირი ბუცხითე ფქოსით

Last year we picked the hazelnuts with a rake (there were many hazelnuts)

to sweep, to wipe
to sweep
to sweep up dry leaves etc.

მჯვეში კასეთეფე ფქოსუმ

to wipe and/or dust mirrors, glass, cassettes etc.

(dialectal, Jigetore) to cut grass, thorns, bushes, etc. under trees


ჰავუზი

head

ჰავუზი • (havuzi) (Latin spelling havuzi)

Borrowed from Ottoman Turkish حوض (havuz), Derived from Arabic حَوْض (ḥawḍ).

bor+

დიდო მჭიმა მჭიმაში ხასანიზ ჰავუზეფე ჭანჭახითე დოლაფშენ

dido mç̌ima mç̌imaşi xasaniz havuzepe ç̌anç̌axite dolapşen

When it rains a lot, Xasan's pools fill with mud.


ხუჲი

xuyi (romanization)
ხუი (alternative alternative)

Borrowed from Ottoman Turkish خوی (huy), Derived from Persian خو (xu).

რიზას დიდო პატი ხუჲი უღუნ. უჩქინ ვარუჩქინ, ირიში დულჲაზ აკათენ.

rizas dido p̌aťi xuyi uğun. uçkin varuçkin, irişi dulyaz aǩaten.

Riza has a very bad habit. He interferes in everyone's business whether he knows it or not.


ბიკა

ბიგა ბიგა#Laz


ბიგაფე

head

ბიგაფე • (bigape) (Latin spelling bigape)

ბიგა ბიგა#Laz


თუღლა

tuğla (romanization)
თუღულა (alternative)

Borrowed from Ottoman Turkish طوغله (tuğla), ultimately derived from Latin tēgula (“a tile”).

bor+

თუღლა მსკვა ვარეწუბაზგასი ეწვოლაჲ

If I don't place the brick well underneath, it will fall to the bottom


ნოშონი

head

ნოშონი • (noşoni) (Latin spelling noşoni)

ნოშონის პატილა გოლაზუნ


ჩეჲრეღი

ჩეჲრეღი • (çeyreği) (Latin spelling çeyreği)

Borrowed from Ottoman Turkish چیرك (çeyrek), derived from Classical Persian چاریک (čāryak, “one of four; a fourth”).

der+

აჲშეში ბერე ჩეჲრეღი მებუბარე

I'll put a quarter (gold) on Aisha's child


ორთა

Borrowed from Ottoman Turkish اورتا (orta).

bor+

ეროლიქ ჯუმამუშიშე ინატი ონტულეში ორთას ახირი გოშადგიმს

erolik cumamuşişe inaťi onťuleşi ortas axiri goşadgims

Erol places a barn in the middle of the field to spite his brother


გჲოჭკაფამს

head

გჲოჭკაფამს • (gyoç̌ǩapams) (Latin spelling gyoç̌ǩapams)

gyoç̌ǩapams (romanization)
ჯოჭაფამს (alternative)
ჯოჭაფაჲ (alternative)
გჲოჭკაფაფს (alternative)

From გჲ- (gy-, function unknown) + ო- (o-, causative verb prestem) + ჭკ- (ç̌ǩ-, “to begin”) + -აფ- (-ap-, causative verb infix) + -ამ (-am, imperfective aspect) + -ს (-s, third person singular present tense marker).

af

ჲაკუპიქ შქით წანეჲი ბოზომუშიზ მექთებიზ გჲოჭკაფამს

yaǩup̌ik şkit ǯaneyi bozomuşiz mektebiz gyoç̌ǩapams

Jacob starts his seven-year-old daughter in school


ლუგათი

head

ლუგათი • (lugati) (Latin spelling lugati)

lugati (romanization)
ლუგატი (alternative)

Borrowed from Ottoman Turkish لغت (lügat), Derived from Arabic لُغَة (luḡa).


გური ნაჭვენ

head

გური ნაჭვენ • (guri naç̌ven) (Latin spelling guri naç̌ven)

გური მემაჭუ

ხასანის შკიმდა ოფშა გური ნაჭვენ

(dialectal, Atina) to have mercy, to feel sorry for, to pity


ნაჭვენ

ნაჭვენ • (naç̌ven) (Latin spelling naç̌ven)

From ნ- (n-, preverb) + ა- (a-, potential mood marker) + ჭვ- (ç̌v-, “to burn”) + -ენ (-en, suprapersonal present tense marker).

af

კუჩხე მემაჭუ

(a verb used to mean that a part of someone's body burns or hurts from hot or cold); to burn, to hurt


გური ჯედუჲ

head

გური ჯედუჲ • (guri ceduy) (Latin spelling guri ceduy)

ალი პანდა ნაიბგაჲ ბერეფე გური ჯედუჲ

Ali always feels sorry for crying children

(dialectal, Ghvant) to have mercy, to feel sorry for, to pity

ალიშკუნი ჰიმ არსა ეჭოფინუ გური ჯედუჲ

ჰამ ბოზომოთა გური ქოჯებდვი

(dialectal, Ortaalan) to have set heart on someone


ჯედუჲ

გედუმერს გედუმერს#Laz

Vizha and Artasheni form of გედუმერს (gedumers)


გედუმერს

გედუმერს • (gedumers) (Latin spelling gedumers)

gedumers (romanization)
ჯედუმს (alternative)
ჯედუჲ (alternative)
გედუმს (alternative)
გედუმელს (alternative)
გედვარს (alternative)

From გე- (ge-) + დვ- (dv-, “to put”) + -უმ (-um) + -ერ (-er) + -ს (-s).

af

ფინთი შეჲი მასას გედუმერს

He's putting something dirty on the table

to put, to place something horizontally on something

მა არ ნდღაზ ჟურ ჶარა მჭკუდი გებდუმერ. ნაკო ლავონიზ სუჶჶა დობუდგამ! თქვანი სთერი სუმ კოჩი ვარბორეთ.

ma ar ndğaz jur fara mç̌ǩudi gebdumer. naǩo lavoniz suffa dobudgam! tkvani steri sum ǩoçi varboret.

I bake bread twice a day. Do you have any idea how many people I set the table for? We don't live in with three people like you.

(dialectal, Vitse–Arkabi) to put or to bake the bread


მაფუსი

head

მაფუსი • (mapusi) (Latin spelling mapusi)

Borrowed from Ottoman Turkish محبوس (mahbus, “imprisoned”), derived from Arabic مَحْبُوس (maḥbūs).

bor+

ჟანდარმაფექ ნიჲაზი ქჲოჭოფეს დო მაფუსის მულოხუნასინონან

jandarmapek niyazi kyoç̌opes do mapusis muloxunasinonan

The police caught Niyazi and they are going to put him in prison(imprison him)


არმოზი

head

არმოზი • (armozi) (Latin spelling armozi)

Borrowed from Turkish armoz, from Pontic Greek αρμός (armós), from Ancient Greek ἁρμός (harmós).

ჩილფი ნჯაში არმოზიზ დიქაჩი დო გეფჩათ

Hold the whisk to the corner of the tree, and let's just whack the whisk


ქჲოშე

Borrowed from Ottoman Turkish كوشه (köşe), Derived from Persian گوشه (guše).

bor+

უსთაზ ამშქორინუ. ქჲოშეზ ელახენ დო მკვალ დო მჭკუდი ელიფხორს.

ustaz amşkorinu. kyoşez elaxen do mǩval do mç̌ǩudi elipxors.

The master is hungry. He sits in a corner and eats cheese and bread.


კაჲიში

head

კაჲიში • (ǩayişi) (Latin spelling ǩayişi)

ǩayişi (romanization)
კაიში (alternative alternative)

Borrowed from Ottoman Turkish قایش (kayış).

bor+

ჲილმაზი კაჲიში ხამი ქელვონცოჲ


კაჲიში

კაჲი კაჲი#Laz


ხასტა

Borrowed from Ottoman Turkish خسته (hasta), Derived from Persian خسته (xaste).

ბერე ხასტა ოტუ. ლემში ჯევოჩამაფი დო ჰუს ჯიქთენ.

bere xasťa oťu. lemşi cevoçamapi do hus cikten.

The child was sick. I gave him a shot and now he's getting better.


ჶაჲანსი

head

ჶაჲანსი • (fayansi) (Latin spelling fayansi)

fayansi (romanization)
ჶაანსი (alternative alternative)

Borrowed from Turkish fayans, Derived from French faïence.

მუთჶაღი ნადვორჩუნ ჶაჲანსი ეტახუჲ


ოკაპინუში

ოკაპინუში • (oǩap̌inuşi) (Latin spelling oǩap̌inuşi)

From ოკაპინუ (oǩap̌inu, “to run, running”) + -შ (-ş, of, related to).

suf

მექთების ოკაპინუშის მა ხუთინერი მოჶტი


ოკაპინუ

head

ოკაპინუ • (oǩap̌inu) (Latin spelling oǩap̌inu)

ოკაპინამს ოკაპინამს#Laz


ოკაპინამს

ოკაპინამს • (oǩap̌inams) (Latin spelling oǩap̌inams)

oǩap̌inams (romanization)
ოკაპინაჲ (alternative)
ოკკაპპინაჲ (alternative)
ოკაპინაჲ (alternative)

From ო- (o-) + კაპ- (ǩap̌-, “to run”) + -ინ- (-in-) + -ამ (-am) + -ს (-s).

ხასანიქ ონცხენიშა სუმ პაჭონი კალათინა ოკაპინამს

xasanik onʒxenişa sum p̌aç̌oni ǩalatina oǩap̌inams

Khasan drops a three-legged basket from the ceiling

(dialectal, Atina) to drop to the ground

(dialectal, Sumla) to roll down from a cliff

ალიქ ტოპიჩქიმი გოწომიმერს დო ღალიშე ოკაპინამს

alik ťop̌içkimi goǯomimers do ğalişe oǩap̌inams

Ali takes my ball by force and throws it in the stream

(dialectal, Lome) to throw, to throw away, to toss

(dialectal, Borghola) to make someone jump


ქიფრიტი

ქიფრიტი • (kipriťi) (Latin spelling kipriťi)

kipriťi (romanization)
ჩიპიტი (alternative)
ჩირპიტი (alternative)
ჩიბრიტი (alternative)
ქირპიტი (alternative)

Borrowed from Ottoman Turkish كبریت (kibrit), Ultimately from Akkadian 𒆠𒀀𒀭𒀀𒇉 (kibrītu, “sulfur, firebrand”).

der

ქემალიქ ქიფრიტი გელონჩახამს


ჭაკლა

head

ჭაკლა • (ç̌aǩla) (Latin spelling ç̌aǩla)

ç̌aǩla (romanization)
ჭაკლი (alternative)

ჭაკლა ნუდვინი

(dialectal, Vizha, Khopa) kindling, torch, lamp

ალი ჭაკლა ჭაფხუჲ დო დაჩხური ოგზაჲ

კინჩხიშ ჭაკლა

Lighting device made by combining and igniting dry hessian reeds

(dialectal, Vitse) generic name for a primitive lighting device(s)

ჭაკლა მომაქთუ

(dialectal, Arkabi) (used only as a member of a phrase)


გოლამთუმანი

გოლამთუმანი • (golamtumani) (Latin spelling golamtumani)

golamtumani (romanization)
გომთუმანი (alternative)

ოხორიშ გოლამთუმანი მანდალინა ქოდობდგი


გოლამთუმანი

(dialectal, Vizha) (about the ground) straight ahead, lengthwise

(dialectal, Okordule) from a horizontal or slightly sloping distance on the slope

ფუჯეფე ქვატახერიშ გოლამთუმანი გოლულუნან

Cows crossing upwards from the Kvaťaxeri region

(dialectal, Sumla) upwards from the person speaking on a slope

“სი ჰაწი ბადი დივი. ვარგალენ ემთუმანი. - ხოლოთი ქოგობომჯვამ, უმპა გოლამთუმანი.”

“si haǯi badi divi. vargalen emtumani. - xoloti kogobomcvam, ump̌a golamtumani.”

"You're old now. You can't even go uphill. - I still graze upwards around your belly (I have sexual force)."

გჲული, გოლოგამგვანუ / უბა გოლამთუმანი

Darling, yours has swollen beyond / Your chest has swollen beyond

(dialectal, Borghola) on a horizontal place in the middle of the slope towards the beyond, on the ground

(dialectal, Borghola) the horizontal direction upwards from the person speaking on the slope, from the direction


გოლამთუმანი

(dialectal, Okordule) horizontal or slightly sloping distance on the slope

ჰამ გოლამთუმანიზ მითიქ ჩაჲი ორდო ვარწილომს

ham golamtumaniz mitik çayi ordo varǯiloms

No one picks their tea early in this neighborhood

(dialectal, Lome) environment, neighborhood

გოლამთუმანიზ ნარენ ოხორეფე ირი ჩქუნეფეში რენ

golamtumaniz naren oxorepe iri çkunepeşi ren

The houses in the middle of the slope, where the slope is horizontal towards the beyond, are all ours

(dialectal, Borghola) a horizontal place in the middle of a slope towards the beyond

(dialectal, Borghola) horizontal direction upwards from the person speaking on the slope

ოხოჲიში გოლამთუმანი მსქვა რენ. კაჲი რენ.

oxoyişi golamtumani mskva ren. ǩayi ren.

The surroundings of the house are beautiful. It is good.

(dialectal, Khopa) environment, side, surrounding


გომთე

gomte (romanization)
გომთი (alternative)

ბაბაქ ჩაჲიში გომთე მტკალეფუნა გუჭვამს

My father burns the thorns around the tea plant


გომთე

“შუ თიფეფე გამახომაზ” ჲა დო ნანაქ ბაგენიში გომთე გუფინამს

“şu tipepe gamaxomaz” ya do nanak bagenişi gomte gupinams

My mother spreads (the grass) around the hut so that the wet grass dries well


ესკატი

ესკატი • (esǩaťi) (Latin spelling esǩaťi)

Borrowed from Byzantine Greek ἐσχάτη (eskhátē), the feminine of ἔσχατος (éskhatos, “final, last”).

bor+

the money for burying the deceased, which was collected and kept by the old people in advance

კაჲბანა დო ესკატი ნა დოსკუდარე

May you be left with no one and nothing(curse)

(Atina) the unclaimed and worthless thing left behind by a dead person, wreck, ruin

ესკატი მოისელუ. ნონწორე ქეკიჲონუ.

The cross was removed (the Christian cross of blessing was removed from tradition). And took the wine with it.


მუნძინამს

head

მუნძინამს • (munżinams) (Latin spelling munżinams)

munżinams (romanization)
მუნზინაჲ (alternative)
მუნძინაჲ (alternative)
მუნძინაფს (alternative)

From მ- (m-) + უ- (u-) + ნძინ- (nżin-, “to increase”) + -ამ (-am) + -ს (-s). Cognate with Mingrelian ძინა (ʒina, “to increase”).

af

ბაკკალეფექ ნჯუმუში გეჭარერი ნაუნონან სთერი მუნძინამან

baǩǩalepek ncumuşi geç̌areri naunonan steri munżinaman

Grocers increase the price of salt as they wish


კუჲი

ǩuyi (romanization)
კუი (alternative alternative)
ქუჲი (alternative)
ქუი (alternative)

Borrowed from Ottoman Turkish قیو (kuyu).


კუდელი

head

კუდელი • (ǩudeli) (Latin spelling ǩudeli)

Inherited from Proto-Kartvelian *ḳud-, *ḳwed-. Cognate with Georgian კუდი (ḳudi), Mingrelian კუდელი (ḳudeli), and Svan ჰაკუ̂ა̈დ (haḳûäd).

cog

Svan ჰაკუ̂ა̈დ (haḳûäd)

ჯოღოჲიშ ქუდელიზ თოკი ნუბუნ

ონტულეში კუდელიზ მანდალინა ორგუნ

Tangerines are planted at the end of the field


ლისთე

Borrowed from Turkish liste, Derived from French liste.

კოპერატიჶიზ ვეესიჲა გჲუბრე ნაეჭოფასენფეში ლისთე იქომან. ჩაჲიში ფარა მეჩამტანში გჲუბრეში ფარა ნაგჲოკვათაფანორენფე ლისთეზ ნიჟილენ.

ǩop̌eraťifiz veesiya gyubre naeç̌opasenpeşi liste ikoman. çayişi para meçamťanşi gyubreşi para nagyoǩvatapanorenpe listez nijilen.

A list of those who buy fertilizer on credit from the cooperative is being made. When the tea money is given, those who have the fertilizer money deducted are deleted from the list.


ეწურჩამს

head

ეწურჩამს • (eǯurçams) (Latin spelling eǯurçams)

eǯurçams (romanization)
ეწურჩაჲ (alternative)
ეწურჩაფს (alternative)
იწურჩაფს (alternative)

From ეწ- (eǯ-, towards the bottom) + უ- (u-) + რჩ- (rç-, “to lay”) + -ამ (-am) + -ს (-s).

af

ფუჯეფეზ ლიმხანა ვარეწურჩეზ დო ჭანჭახი დავეზ

pucepez limxana vareǯurçez do ç̌anç̌axi davez

They did not lay ferns under the cows, so it became muddy (dirty and uncomfortable for the cow to lie down)

to lay something under someone or something


იკვანს

head

იკვანს • (iǩvans) (Latin spelling iǩvans, verbal noun ოკვანდუ)

iǩvans (romanization)
ოკვანდუ (noun-from-verb)
იკვანდამს (alternative)
იკვანდენ (alternative)
იკვანდაჲ (alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *ḳwed- (“to want, wish, desire”).

inh+

გენჯი კოჩიქ ჩქარ ონჯღორე ვარ ავენ დო იკვანს

genci ǩoçik çkar oncğore var aven do iǩvans

to beg, to desire from someone else, to want from someone else, to ask from someone else


ტუცანობა

head

ტუცანობა • (ťuʒanoba) (Latin spelling ťuʒanoba)

ťuʒanoba (romanization)
ტუწანობა (alternative)
ტუსანობა (alternative)

From ტუცა (ťuʒa, “hot”) + -ნობა (-noba, -ness).

suf

ალი ტუცანობა ოგნაფუ შენი წულუ კითი ნჯავლა დოლვონწაჲ

ali ťuʒanoba ognapu şeni ǯulu ǩiti ncavla dolvonǯay

Ali dips his pinky finger into milk to measure the temperature


ნჯირი

nciri (romanization)
ნჯირი (absolutive singular)
ნჯირეფე (absolutive plural)
ნჯირიქ (ergative singular)
ნჯირეფექ (ergative plural)
ნჯირის (dative singular)
ნჯირეფეს (dative plural)
ნჯირიშ (genitive singular)
ნჯირიშ (genitive singular)
ნჯირიშიş) (genitive singular)
ნჯირიშიşi) (genitive singular)
ნჯირეფეშ (genitive plural)
ნჯირეფეშ (genitive plural)
ნჯირეფეშიş) (genitive plural)
ნჯირეფეშიşi) (genitive plural)
ნჯირიშე (directive singular)
ნჯირეფეშე (directive plural)
ნჯირიშენ (ablative singular)
ნჯირეფეშენ (ablative plural)
ნჯირის (locative singular)
ნჯირეფეს (locative plural)
ნჯირითენ (instrumental singular)
ნჯირეფეთენ (instrumental plural)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ʒ₁il- (“dream, sleep”). Cognate with Georgian ძილი (ʒili, “sleep”) and Mingrelian ჯირა (ǯira, “sleeping”).

inh+

ნჯირი ქემაჯინუ


თანგრი

head

თანგრი • (tangri) (Latin spelling Tangri)

tangri (romanization)
Tangri (romanization)
ტანგრი (alternative)
თრანგი (alternative alternative)

Borrowed from Ottoman Turkish تكری (tañrı, “god”).

bor+

კოჩეფეზ ელაკიდანში თანგრიშენ ნამუხთანორენ არ ჰიქმეთითე ირიმუთუში ამბარი ავენან

ǩoçepez elaǩidanşi tangrişen namuxtanoren ar hikmetite irimutuşi ambari avenan

When people go mad, they can be aware of everything with a wisdom from God


დიჯინენ

head

დიჯინენ • (dicinen) (Latin spelling dicinen)

dicinen (romanization)
დიჟინენ (alternative)
დინჯინენ (alternative)
დინჯიჲ (alternative)
დინჯირამს (alternative)
დინჯირაჲ (alternative)

From დ- (d-) + ი- (i-) + ნჯინ- (ncin-, “to lie down”) + -ენ (-en), Inherited from Proto-Georgian-Zan *ʒ₁in- (“to sleep, fall asleep”).

inh+

ხუსეჲინი ნჭინერი დიჯინასი ოფშა ხურხულამს

xuseyini nç̌ineri dicinasi opşa xurxulams

Hussein snores a lot when he goes to bed tired

to lie down,to go to bed, to go to sleep, to lie


ინჯირს

head

ინჯირს • (incirs) (Latin spelling incirs, verbal noun ონჯირუ)

incirs (romanization)
ონჯირუ (noun-from-verb)
ინჯიჲ (alternative)
ინჯის (alternative alternative)

From ი- (i-) + ნჯირ- (ncir-, “to sleep”) + -ს (-s), Inherited from Proto-Georgian-Zan *ʒ₁in- (“to sleep, fall asleep”), contaminated with the related ნჯირი (nciri).

af

მჩხვაფა ტარონეფეზ გვერდი ტეტელი ინჯირნან

mçxvapa ťaronepez gverdi ťeťeli incirnan

(dialectal, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala) to lie down, to go to bed, to go to sleep, to lie

ქოთუმეფექ სერი ოქოთუმალეზ ინჯირნან

Chickens sleep in the hen house at night

(dialectal, Atina, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala) to sleep, to go to sleep


საღანი

head

საღანი • (sağani) (Latin spelling sağani)

tlb

(Atina, Vizha, Artasheni, Vitse, Batumi)

sağani (romanization)
სახანი (alternative)

Borrowed from Ottoman Turkish صحان (sahan), صحن (sahn), dialectal sağan, derived from Arabic صَحْن (ṣaḥn).

bor+

ბაქირიში საღანეფეზ კალაჲი გებოჩაფამ

ბერექ არ დიდი საღანი ჲოღუტი არ შვაჯის გეიფხორს

berek ar didi sağani yoğuťi ar şvacis geipxors

The child devours a large bowl of in a blink of an eye


ტაბაღი

head

ტაბაღი • (ťabaği) (Latin spelling ťabaği)

ťabaği (romanization)
თაბაღი (alternative)

Borrowed from Ottoman Turkish طبق (tabak), Derived from Arabic طَابَق (ṭābaq).

bor+

ასიჲე ნაშკომასენ ტაბაღი ირი ორა ჯეჩხუჲ

Asiye always washes the plate she eats from


კოლი

Borrowed from Turkish koli, ultimately Derived from Latin collum (“neck”).

ალიქ ქითაბეფემუში კოლიზ დოლოსვარამს


მაჲბენოდა

head

მაჲბენოდა • (maybenoda) (Latin spelling maybenoda)

maybenoda (romanization)
მაჲბენ-ოდა (alternative)
მაჲბენ ოდა (alternative)

From *მაჲბენ (*mayben) + ოდა (oda, “room”). Meaning of the first part is unknown.

ფედერიქ მაჲბენოდა ორდამზ

My father enlarges the room that used to be a storage room

storehouse, storage, storeroom, warehouse


სთერი

steri (romanization)
სტერი (alternative)
სტერ (alternative)
სთეი (alternative)
სთეჲი (alternative)

Probably from -ს (-s, dative case) + Ancient Greek ταίρι (taíri, “mate”).

af

ცქვიტი სთერი იწქერს

არ იზმოჯე ბძირი, ესსე სთერი

ენვერიზ მუ აღოდუ, ვარმიჩქინ. ღომა ჭუმანი ღვინი შვერი სთერი იქთერტუ.

enveriz mu ağodu, varmiçkin. ğoma ç̌umani ğvini şveri steri ikterťu.

I don't know what happened to Enver. Yesterday morning he was spinning like he had drunk wine.

სი ირიმუთუ გურიზ ნადოლოგანგონენ სთერი გახენენი?

si irimutu guriz nadologangonen steri gaxeneni?

Can you do everything as your heart desires?

stative verb + სთერი (steri); while in a state, in accordance with a state

ბაბაქ, ურძენიში კანტარეფე ნავარგესთუნ სთერი თხომბუზ ოხოკორამს

babak, urżenişi ǩanťarepe navargestun steri txombuz oxoǩorams

My father ties the grape shoots to the red tree so that they don't slip down.

actional verbs(emperfect) + სთერი (steri); so that one action always happens

კუჩხე ნადოდგასენ სთეჲი მთელლი დუმჭკუფე ზიმს

ǩuçxe nadodgasen steyi mtelli dumç̌ǩupe zims

He crushes all the ants as soon as he steps on them

actional verbs(perfective) + სთერი (steri); as soon as making an action

კოჩის ოწკედი! არ მუთუს იფელენ სთერი ირი დულჲას თი ოცონამს.

ǩoçis oǯǩedi! ar mutus ipelen steri iri dulyas ti oʒonams.

Look at him! He's meddling like he's good for something.

(dialectal, Arkabi) (after the clauses without ნა- (na-)); as if an action will occur


დერსი

Borrowed from Ottoman Turkish درس (ders), Derived from Arabic دَرْس (dars).

bor+

ბერექ ნანამუში “დერსი დოპი” ჲა დო მოღერდინამს

berek nanamuşi “dersi dop̌i” ya do moğerdinams

Child deceives his mother by saying "I studied my lesson"


სეჶი

Borrowed from Turkish sef, a dialectal variant of sehiv, from Ottoman Turkish سهو (sehv), from Arabic سَهْو (sahw).


სეჶი

ხასანიქ სეჶიმუშითე კოკითორამს


ელაქთერი

head

ელაქთერი • (elakteri) (Latin spelling elakteri)

From ელა- (ela-, on the side) + ქთ- (kt-, “to turn”) + -ერი (-eri, participle suffix).

af

ელანქთერი ელანქთერი#Laz

Alternative form of ელანქთერი (elankteri)

ელაქთეჲი ნენაზ ვამაუჯინენ

ელაქთერი ჯოხო

More or less modified form of names, like ხაჯულა (xacula, from Turkish Hatice), მემეტინა (memeťina, from Turkish Mehmet), ქუცე (kuʒe, from Turkish Hüseyin), ჶადინა (fadina, from Turkish Fatma), ალიკა (aliǩa, from Turkish Ali) etc.

(figurative) more or less altered from the original


ელაქთერი

ელანქთერი ელანქთერი#Laz

ელაქთეჲი ზოპონს

ელაქთეჲი ზოპონს


დუქქჲანი

head

დუქქჲანი • (dukkyani) (Latin spelling dukkyani)

dukkyani (romanization)
ტუჭანი (alternative)
დუკკანი (alternative)
დუქჲქჲანი (alternative)

Borrowed from Ottoman Turkish دكان (düḱḱan), ultimately Derived from Sumerian 𒆠𒍇 (/daggan/, “chamber, doorway or its frame, niche in a wall”).

der+

ჰემ დუქქჲანიქ ნაკო ხე ქთურუ დო მითისთი ვარაფელუ

hem dukkyanik naǩo xe kturu do mitisti varapelu

How many hands has that shop changed, and it has never been good for anyone


ზურანი

head

ზურანი • (zurani) (Latin spelling zurani)

კალმახაქ ზურანეფეს იძღენ. დგინა წკარეფეს მოიშვაჯამს.

ǩalmaxak zuranepes iżğen. dgina ǯǩarepes moişvacams.

Trout feed (hunt) in the current. It rests in still waters.


მააში

maaşi (romanization)
მეაში (alternative)

Borrowed from Ottoman Turkish معاش, borrowed from Arabic مَعَاش (maʕāš), from عَاشَ (ʕāša).

etymon

ბაბამუშიშ მააში გოწუღამს დო უფარელი ამუტალამს

babamuşiş maaşi goǯuğams do upareli amuťalams

He takes his father's salary by force and leaves him broke


ოთვა

head

ოთვა • (otva) (plural ოთვაფე, Latin spelling otva)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *(s)a-rtw-l- (“roof”). Cognate with Georgian სართული (sartuli) and Mingrelian ორთვალი (ortvali).

inh+

ოთვა მთურითე ჯეჭორდუ

ლიმხონა ოთვა ეჲოდუჲ

outer surface of the roof; housetop; a covering, usually covered with tiles, built over buildings to protect them from all kinds of external influences


გეჭკაფა

head

გეჭკაფა • (geç̌ǩapa) (Latin spelling geç̌ǩapa)

From გე- (ge-) + ჭკ- (ç̌ǩ-, “to start”) + -აფა (-apa).

af

ირ დულჲა ოჩოდინუ შენი არ გეჭკაფა უნონ

For every work to be finished a beginning is required


მეშონუჲ

head

მეშონუჲ • (meşonuy) (Latin spelling meşonuy)

meşonuy (romanization)
მეშონუმს (alternative)

From მე- (me-) + შონ- (şon-) + -უჲ (-uy).

დიკაფონა ნახაშკარე დიკა მჭეშარ ; ვარმჭეშანა ოგუმუ ვარმეშონარ.

diǩapona naxaşǩare diǩa mç̌eşar ; varmç̌eşana ogumu varmeşonar.

You shall wait (guard) the wheat that you sow in the wheat field; if you do not wait (guard), you shall not hope to reap.(proverb)

to expect; to hope; to wait, dream that something s/he wants will happen


კაჲბანა

კაჲბანა • (ǩaybana) (Latin spelling ǩaybana)

Borrowed from Turkish kaybana, a dialectal descendant of Ottoman Turkish غایبانه (gayibane).

ბერეჩქიმი ნამეჲოლუ კაჲბანა ჲეჲიზ ვაგოლომალენ

bereçkimi nameyolu ǩaybana yeyiz vagolomalen

I can't pass that cursed place where my child fell

cursed, damned, haunted, wicked, evil, bad


კაჲბანა

ნოსი შუკა ვარენ ქი მეგიტახა კაჲბანა

The mind is not a cucumber so that I can break it and the problem will be solved

It means "the problem is unsolvable, helpless" and expresses resignation


კაჲბანა

ჰამ კაჲბანა ეზდი ჰაქოლ

cursed thing, bad thing, worthless thing, anything bad

კაჲბანა ნადოსქიდასენ. ვარმიკორემს.

God damn it (not good for anyone). I don't want it (I don't need it).

კაჲბანა დო ესკატი ნა დოსკუდარე

unclaimed and worthless thing left behind by the dead

place with a bad name and a bad reputation


თისკუპანი

თისკუპანი • (tisǩup̌ani) (Latin spelling tişǩup̌ani)

tisǩup̌ani (romanization)
tişǩup̌ani (romanization)
თიშ-კუპანი (alternative)
თის კუპანი (alternative)

From თიშ (tiş, “head's”) + *კუპანი (*ǩup̌ani, unknown). Probably evolved form a sense of upside down. Compare Laz თიკოპალი (tiǩop̌ali, “upside-down”).

af

ბერე ბორტიში თიშკუპანიში ოსთერუ დიდო კაი მიწონტუ

bere borťişi tişǩup̌anişi osteru dido ǩai miǯonťu

When I was a kid, I used to love to do somersaults


მეწომილა

head

მეწომილა • (meǯomila) (Latin spelling meǯomila)

From მე- (me-) + წომილ- (ǯomil-, “to look(imperfect root)”) + -ა (-a). Derived from Proto-Georgian-Zan *uc̣q̇- (“to know”).

der+

მოლიღაჲ ენჭილი უფი დოლვატუ / მეწომილასკანი ხოლო მემატუ

moliğay enç̌ili upi dolvaťu / meǯomilasǩani xolo memaťu

Bringing the weed vineyard with sweat pouring down / Your gaze has become a problem (for me) again

ალი ნამოწონდასენ მეწომილაფე გუღარაჲ


წკომილი

head

წკომილი • (ǯǩomili) (Latin spelling ǯǩomili)

From წკომილ- (ǯǩomil-, “to look(imperfective root”). Derived from Proto-Georgian-Zan *uc̣q̇- (“to know”).

ირი კოჩიში წკომილი არ ვარივენ


ტარაჶი

ტარაჶი • (ťarafi) (Latin spelling ťarafi)

Borrowed from Ottoman Turkish طرف (taraf), Derived from Arabic طَرَف (ṭaraf).

bor+

ხასანის ოხორიში არ ტარაჶიმუში ელვაწენ

One side of Hasan's house is breaking off


სემთი

Borrowed from Ottoman Turkish سمت (semt), Derived from Arabic سَمْت (samt).

დუშემეში არ სემთი ილაქთერი რენ

One side of the floor surface is inclined


ჲანოში

head

ჲანოში • (yanoşi) (Latin spelling yanoşi)

From ჲანო (yano, “late (adverb)”) + -ში (-şi, of)

suf

ჭუმანიშე ჲანოში გჲაობაზ ქჩუმერ

I'm waiting for you late tomorrow at dawn


ჲანო

დოთანუ თინა ჲანო ვარ ივუ. დულჲაშე ბიგზალათ!

dotanu tina yano var ivu. dulyaşe bigzalat!

Even if it's dawn, it's not too late. Let's go to work!


იჭიბრენ

head

იჭიბრენ • (iç̌ibren) (Latin spelling iç̌ibren)

iç̌ibren (romanization)
იჭიბრაჲ (alternative)
იჭიბრამს (alternative)

From ი- (i-) + ჭიბრ- (ç̌ibr-, “to tolerate”) + -ენ (-en).

af

ბერე ნანამუში უკრიჲაჲ. ოხორზა ნენა ვარიქუმს. იჭიბრენ.

bere nanamuşi uǩriyay. oxorza nena varikums. iç̌ibren.

The child yells at his mother. The woman is silent. She is patient.

to accept patiently and silently the unpleasant event, to tolerate, to endure


ისაპრამს

head

ისაპრამს • (isap̌rams) (Latin spelling isap̌rams)

isap̌rams (romanization)
ისარბამს (alternative)

From ი- (i-) + Ottoman Turkish صبر (sabr) + -ამ (-am) + -ს (-s). Derived from Arabic صَبْر (ṣabr).

af

ხუსენი ოსმანის დიდო ნოჩქინს. ოსმანიქ ისაპრამს. ალა დიდოთი მეშაბღენ.

xuseni osmanis dido noçkins. osmanik isap̌rams. ala didoti meşabğen.

Hussein teases Osman a lot. Osman is patient. But he also gets very angry.

to be patient, to put up with, to endure


ნობაზგაჲ

head

ნობაზგაჲ • (nobazgay) (Latin spelling nobazgay)

ჟილემონა ნამთუ მთური ოხორი ნობაზგაჲ

Snow falling behind the house puts pressure on the house

ნობაძგამს ნობაძგამს#Laz

Alternative form of ნობაძგამს (nobażgams)

ტიშუჩა ხასანიზ, “თუთუნი მევაშკვარე” დეჲი ჰიკუ ნობაზგუ ჭი, შური ქეჲალუ დო ხოლოთი ვარნატომალუ

ťişuça xasaniz, “tutuni mevaşǩvare” deyi hiǩu nobazgu ç̌i, şuri keyalu do xoloti varnaťomalu

Poor Hasan tried so hard to quit smoking that it hurt him but he still couldn't quit.

(figurative, Vizha) to be patient, to resist, to withstand, to tolerate, to endure

ნანასკანი, ბაბასკანი, ჯუმასკანი, ირი “ჰაშო ონ” იტუნან დო სი მოჲ ნობაზგამ?

nanasǩani, babasǩani, cumasǩani, iri “haşo on” iťunan do si moy nobazgam?

Why do you insist when your parents, your brother, everyone says, "That's the way it is"?

(figurative, Artasheni) to resist, to withstand


მოიჭიბრამს

მოიჭიბრამს • (moiç̌ibrams) (Latin spelling moiç̌ibrams)

moiç̌ibrams (romanization)
მოიჭიბრაჲ (alternative)

From მო- (mo-) + ი- (i-) + ჭიბრ- (ç̌ibr-, “to tolerate”) + -ამ (-am) + -ს (-s).

af

დაჩქიმიქ ქომოჩიმუშიშენ დიდო ნწორუმზ. ხოლოთი მოიჭიბრამზ.

daçkimik komoçimuşişen dido nǯorumz. xoloti moiç̌ibramz.

My sister suffers a lot from her husband. Yet she endures it.


წიქვა

დოლინკორაჲ დო ალი / წიქვაში კირავატი / ჭანდრათი მაზირანენ / მი აჲოროფენ ჲატი

dolinǩoray do ali / ǯikvaşi ǩiravaťi / ç̌andrati maziranen / mi ayoropen yaťi

He tied a silk tie around his neck / We'll see at the wedding / Let's see who he loves


დგუმერი

head

დგუმერი • (dgumeri) (Latin spelling dgumeri)

From დგუმ- (dgum-, “to put”) + -ერი (-eri).

ალი წო ოხორიმუში არ დგუმერი გოჲოდგუჲ

Ali is putting another floor on his house this year


კატი

Borrowed from Ottoman Turkish قات (kat).

სქანი ოხორიში არ კატიზ ნაკო თოლი რენ?

How many sections are on one floor of your house?

ხუსენი სქანი ჟურ კატი კო ქორენ


არიზა

Borrowed from Ottoman Turkish عارضه (arıza), Derived from Arabic عَارِضَة (ʕāriḍa).

der

Arabic عَارِضَة (ʕāriḍa)

ჟურ ნდღა რენ ელეთრიღი ვარენ. სანთრალიზ არიზა რენდორენ.

jur ndğa ren eletriği varen. santraliz ariza rendoren.

There's been no power for two days. There's a malfunction at the power plant.

fault, breakdown, malfunction, defect, failure


თუჶეღი

head

თუჶეღი • (tufeği) (Latin spelling tufeği)

tlb

(Vizha, Artasheni, Vitse, Borghola, Khopa)

tufeği (romanization)
თუჶჶეღი (alternative)
ტუჶეღი (alternative)

Borrowed from Ottoman Turkish تفنك (tüfenk).

bor+

თუჶეღი ემთი დიქაჩი


ომჯუნაფა

head

ომჯუნაფა • (omcunapa) (Latin spelling omcunapa)

From ო- (o-) + მჯუნ- (mcun-, “to be out at grass, graze”) + -აფა (-apa).

af

ალი ომჯუნაფა ვარუღუნ. ფუჟეფე მანდრე ოსკულედინაჲ.

ali omcunapa varuğun. pujepe mandre osǩuledinay.

Ali has no grazing land. He feeds (cares for) the cows in the barn.

grass, pasture, pasturage, grassland, grazing place, someone's rightful grazing place


ომჯუნუმსვა

head

ომჯუნუმსვა • (omcunumsva) (Latin spelling omcunumsva)

omcunumsva (romanization)
ომჯუნა-მსვა (alternative)
ომჯუნამსვა (alternative)
ომჯუნა მსვა (alternative)
ომჯუნუ-მსვა (alternative)
ომჯუნუ მსვა (alternative)

From ომჯუნუ (omcunu, “graze”) + -მსვა (-msva, “land”).

af

ფუჟეფე ომჯუნამსვაფეშა ვარუჩვაშა ვარიძღერან

pujepe omcunamsvapeşa varuçvaşa variżğeran

Cows can't get enough until they take them to their grazing grounds


ომჯვინალე

head

ომჯვინალე • (omcvinale) (Latin spelling omcvinale)

From მჯვინ- (mcvin-, “to grass down,to graze”) + ო- -ალე (o- -ale).

af

ნანაში ნგენი ჩქარ ვარიქაჩენ. ომჯვინალეში გობერეფეთი მოჲილამზ დო ჲექთენ ოხორიშა ქომულუნ.

nanaşi ngeni çkar varikaçen. omcvinaleşi goberepeti moyilamz do yekten oxorişa komulun.

My mother's calf never stays. It crosses the perimeter of the pastures and comes home immediately.


ჩენგე

Borrowed from Ottoman Turkish چكه (çeñe).

bor+

ომერიზ ჩენგე ჲუტახეზდორენ

კოჩიქ კატა ნდღა ჩენგე იბღაფს


ჯამიკანი

head

ჯამიკანი • (camiǩani) (Latin spelling camiǩani)

Borrowed from Ottoman Turkish جامكان (camekân, “dressing room”), derived from Persian جامهکن (jāmakan, “dressing room, wardrobe”).

der+

ბერექ ჯამიკანიზ დოლოხე ნანუბურტუ ამფულიზ ბიგა გეჩუ დო მოლატახუ

berek camiǩaniz doloxe nanuburťu ampuliz biga geçu do molaťaxu

Child broke a light bulb in a cupboard by hitting it with a wand


ნთარო

ntaro (romanization)
ნთაო (alternative)
თარო (alternative)

Along with Mingrelian თარო (taro) borrowed from Georgian თარო (taro), derived from Middle Armenian թառ (tʻaṙ).

მჟა ნთაოზ ქომოლადგი. თუდე არ მუთუ ნანთხენ დო ნიჲორენ.

mja ntaoz komoladgi. tude ar mutu nantxen do niyoren.

Put the milk in the cupboard. If you leave it on the floor, something will touch (the container) and it will spill out.


ხარო

ქარმატექ ლაზუტი გემქუ ბექითა. ნანაქ “ლაზუთ მოთგესქიდუტაზ” ჲა დო ხაროზ ნაგურაგადამს სერსი მულუნ.

karmaťek lazuťi gemku bekita. nanak “lazut motgeskiduťaz” ya do xaroz naguragadams sersi mulun.

I think the mill has ground the corn. I can hear my mother tapping around the xaro to make sure there is no corn.

a prismatic wooden container for corn in the mill

ინორაზ ოჭკომუ შენი მქვერი დო ხაჯი ჰაწიშენ ხაროს ქომოლობობღი

inoraz oç̌ǩomu şeni mkveri do xaci haǯişen xaros komolobobği

I have already put flour and beans in the cupboard for cold times (winter)


გოტურტოლუმს

head

გოტურტოლუმს • (goťurťolums) (Latin spelling goťurťolums)

From გო- (go-) + ტურტოლ- (ťurťol-, “to roast”) + -უმ (-um) + -ს (-s).

af

ილჲასიქ ნჭოლო გოტურტოლუმს დო იფხორს

Elijah eats corn in a hurry, cooking it over a fire


ჩუკური

head

ჩუკური • (çuǩuri) (Latin spelling çuǩuri)

Borrowed from Ottoman Turkish چوقور (çukur).

bor+

მა ანდღა გზას ვიგზატიშა ჩუკური ორტუ. ტორა ქოდოლოვოლი.

ma andğa gzas vigzaťişa çuǩuri orťu. ťora kodolovoli.

I was walking down the road today and there was a pothole. I almost fell in it.


ჯენდრაწერი

From ჯე- (ce-) + ნდრაწ- (ndraǯ-, “to collapse”) + -ერი (-eri).

af

ალიში ოთვა ჯენდრაწერი ონ. წარი დოლოგუთუნ.

alişi otva cendraǯeri on. ǯari dologutun.

Ali's roof is hollow (leaning inwards). Water is accumulating.


დოლონტროცერი

head

დოლონტროცერი • (dolonťroʒeri) (Latin spelling dolonťroʒeri)

dolonťroʒeri (romanization)
დოლონდრაწერი (alternative)
დოლონტრაწერი (alternative)
დოლონტრასერი (alternative)

From დოლო- (dolo-) + ნტროც- (nťroʒ-, “to collapse”) + -ერი (-eri).

af

დოლონტროცუნ დოლონტროცუნ#Laz

ონტულეზ დოლონტროცერი სოთიზ მუთუ ვარდირგენ

onťulez dolonťroʒeri sotiz mutu vardirgen

დოლონტროცუნ დოლონტროცუნ#Laz

participle of დოლონტროცუნ (dolonťroʒun)
collapsed in the field


დოლოკუჶა

head

დოლოკუჶა • (doloǩufa) (Latin spelling doloǩufa)

From დოლო- (dolo-) + *კუჶ- (*ǩuf-) + -ა (-a).

ქჲოიში გზაზ დიდო დოლოკუჶა რენ

There are too many potholes (bumps) on the village road


დოლოკლანტერი

დოლოკლანტერი • (doloǩlanťeri) (Latin spelling doloǩlanťeri)

From დოლო- (dolo-) + კლანტ- (ǩlanť-, “to collapse”) + -ერი (-eri).

af

ლივადიკუდელიზ ნარენ დოლოკლანტერიზ მჭიმა მჭიმაჲიზ წკარითენ ოიფშენ

livadiǩudeliz naren doloǩlanťeriz mç̌ima mç̌imayiz ǯǩariten oipşen

When it rains in the pit at the bottom of the garden, (the pit) fills with water


დოლოკუტალა

head

დოლოკუტალა • (doloǩuťala) (Latin spelling doloǩuťala)

From დოლო- (dolo-, inwards) + კუტალა (ǩuťala, “pit”).

prefix

გზას დოლოკუტალა ჲეეფეზ მჭიმაწკარი დოლოდგითუნ

gzas doloǩuťala yeepez mç̌imaǯǩari dolodgitun

Rainwater accumulates in potholes on the road


კუტალა

head

კუტალა • (ǩuťala) (Latin spelling ǩuťala)

Unknown.Related to Batumi Laz კუტალი (ǩuťali, “dimply”).

ლეტაზ კუტალა ეშამთხორი დო ნჯა დობორგი

I dug a hole in the earth (taking the soil upwards) and planted a tree

(Khopa) low-lying flat land between small hills


დოლოკლანტა

დოლოკლანტა • (doloǩlanťa) (Latin spelling doloǩlanťa)

From დოლო- (dolo-, inwards) + კლანტ- (ǩlanť-, “to collapse”) + -ა (-a).

af

დოლოკლანტუმს

ოხორიზ ლეტა დობობღით. ნთაოში თუდე კაჲი ვარმაბანიკეს. მციქა დოლოკლანტა ქოდოსქიდუ.

oxoriz leťa dobobğit. ntaoşi tude ǩayi varmabaniǩes. mʒika doloǩlanťa kodoskidu.

We put dirt in the house. We couldn't compact it under the cupboard. It's a bit hollow.


ასქერი

head

ასქერი • (askeri) (Latin spelling askeri)

askeri (romanization)
ასქერი (absolutive singular)
ასქერეფე (absolutive plural)
ასქერიქ (ergative singular)
ასქერეფექ (ergative plural)
ასქერის (dative singular)
ასქერეფეს (dative plural)
ასქერიშ (genitive singular)
ასქერიშ (genitive singular)
ასქერიშიş) (genitive singular)
ასქერიშიşi) (genitive singular)
ასქერეფეშ (genitive plural)
ასქერეფეშ (genitive plural)
ასქერეფეშიş) (genitive plural)
ასქერეფეშიşi) (genitive plural)
ასქერიშე (directive singular)
ასქერეფეშე (directive plural)
ასქერიშენ (ablative singular)
ასქერეფეშენ (ablative plural)
ასქერის (locative singular)
ასქერეფეს (locative plural)
ასქერითენ (instrumental singular)
ასქერეფეთენ (instrumental plural)
ასკერი (alternative)

Borrowed from Ottoman Turkish عسكر (asker), Derived from Middle Persian lškl (/laškar/).

der+

ირაღიში დოლოხეს ამერიქაში ასქერეფე გულუნ

irağişi doloxes amerikaşi askerepe gulun

ნურანის ასქერიზ ნარენ ბერემუში განჭელუ


ჲემი

Borrowed from Ottoman Turkish یم (yem, “food, ration, bait; primer (for a gun)”).

bor+

ანჭესი არ წულუ ჲემი ქომემიბი


ტკები

ťǩebi (romanization)
ტკები (absolutive singular)
ტკებეფე (absolutive plural)
ტკებიქ (ergative singular)
ტკებეფექ (ergative plural)
ტკების (dative singular)
ტკებეფეს (dative plural)
ტკებიშ (genitive singular)
ტკებიშ (genitive singular)
ტკებიშიş) (genitive singular)
ტკებიშიşi) (genitive singular)
ტკებეფეშ (genitive plural)
ტკებეფეშ (genitive plural)
ტკებეფეშიş) (genitive plural)
ტკებეფეშიşi) (genitive plural)
ტკებიშე (directive singular)
ტკებეფეშე (directive plural)
ტკებიშენ (ablative singular)
ტკებეფეშენ (ablative plural)
ტკების (locative singular)
ტკებეფეს (locative plural)
ტკებითენ (instrumental singular)
ტკებეფეთენ (instrumental plural)
ტები (alternative)
ნტები (alternative)
ნტკები (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ṭq̇aw- (“skin of an animal; hide”).

inh+

ნანაქ კითიზ ნაგოხედასენ დაძი ეშიმეტაში ლემშიზ უჯი ნუჭუმზ დო ჰეშშო ტკებიზ ნიცონამს

nanak ǩitiz nagoxedasen dażi eşimeťaşi lemşiz uci nuç̌umz do heşşo ťǩebiz niʒonams

My mother burns the tip of the needle and inserts it into the skin while removing the thorn on her finger

კოჲინიშ ტკები

მსიჯიშენ ორძო ოხენუ შენი ტკები გოწკუ უკორს

msicişen orżo oxenu şeni ťǩebi goǯǩu uǩors

To make a chair from ivy, it is necessary to peel off the skin

(Arkabi, Chkhala, Batumi) bark of trees and shrubs


კვანჩხუმს

head

კვანჩხუმს • (ǩvançxums) (Latin spelling ǩvançxums)

Unknown. Akin to Vizha Laz კვანჩხუჲ (ǩvançxuy, “to shine, glimmer”).

cog

მელენკალეს, მუჲა ნ ვარმიშკუნ, მჟორა ნოდვასი მუნთხაქ კვანჩხუმს

melenǩales, muya n varmişǩun, mjora nodvasi muntxak ǩvançxums

On the other side, I don't know what it is, something sparkles when the sun shines

to shine, to glitter, to gleam, to sparkle


კვანჩხუმს

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ḳwerc₁x- (“to break up, split, crush, smash”). Cognate with Georgian კვერცხი (ḳvercxi, “egg”).

inh+

ბაბაქ ხომულა მჭკუდი კვანჩხუმს. ტუცა ჩორბა ჲობასენ დო ჰეშშო ჭკომასენ.

babak xomula mç̌ǩudi ǩvançxums. ťuʒa çorba yobasen do heşşo ç̌ǩomasen.

My father is chopping dry bread. He will pour the hot soup over it and eat it.


ფრანდუჲ

head

ფრანდუჲ • (pranduy) (Latin spelling pranduy)

pranduy (romanization)
ფრანდუმს (alternative)
ფრანდუნ (alternative)

From ფრანდ- (prand-, “to shine”) + -უჲ (-uy).

ოხორიში ჟამეფე დოლუმჯერიში ფრანდუჲ

The windows of the house shine in the evening


ჶარჶალაჲ

ჶარჶალაჲ • (farfalay) (Latin spelling farfalay)

farfalay (romanization)
ჶარჶალამს (alternative)

From ჶარჶალ- (farfal-) + -აჲ (-ay). Akin to Laz ფარფალაფს (parpalaps, “to flicker, blaze”), Arkabi Laz ჶარჶალუმს (farfalums, “to flick; to light”), and Mingrelian ფარფალი (parpali). Note also Old Armenian փաղփաղիմ (pʻałpʻałim).

m+

ალიში ქჩე წენდეჭეფე ჶარჶალაჲ


ჭალიმი

head

ჭალიმი • (ç̌alimi) (Latin spelling ç̌alimi)

ჭალიმიშ ხამური


ორდო

Inherited from Proto-Georgian-Zan *adr- (“early, fast”). Cognate with Georgian ადრე (adre) and Mingrelian ორდო (ordo, “morning”).

inh+

ორდო ნდღალეფეს მტუტას დო ლეტას ნა ანტალარე!

ordo ndğalepes mťuťas do leťas na anťalare!

May you melt into ashes and dust in the coming days! (curse)


ორდო

ხასანი ორდო ღურუ. ჰიშო ჯოზურტტუ.


ვით

ჰამ მჭკუდი ვით კოჩიზ ჲონჭუნ


-უმ

Inherited from Proto-Kartvelian *-am : -m.

ნჩხალ- (nçxal-, “to pound the branches of fruit trees, walnuts, etc. with a pole”) + -უმ (-um) → ნჩხალუმს (nçxalums, “S/he shakes branches with sticks or poles to drop walnuts, chestnuts, etc.”)

კარხ- (ǩarx-, “to tidy up, prepare”) + -უმ (-um) → კარხუმს (ǩarxums, “S/he packs or prepares”)

ხალ- (xal-, “to roast”) + -უმ (-um) → ხალუმს (xalums, “S/he overcooks it turns it black and inedible”)

თან- (tan-, “to shine”) + -უმ (-um) → თანუმს (tanums, “S/he shines”)


რენ

tlb

(Dutkhe, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala)

ren (romanization)
ბორე ~ ბოჲე (bore ~ boye) (singular)
რე ~ ჲე (re ~ ye) (singular)
რენ ~ ჲენ (ren ~ yen) (singular)
ბორეთ ~ ბოჲეთ (boret ~ boyet) (plural)
რეთ ~ ჲეთ (ret ~ yet) (plural)
რენან ~ ჲენან (renan ~ yenan) (plural)
ბორტი (singular)
რტი (singular)
რტუ (singular)
ბორტით (plural)
რტით (plural)
რტეს ~ რტეზ (rťes ~ rťez) (plural)
დორენ
ბორტიკო (singular)
ბორტიკო (singular)
ბორტიკონo) (singular)
ბორტიკონon) (singular)
რტიკო (singular)
რტიკო (singular)
რტიკონo) (singular)
რტიკონon) (singular)
რტუკო (singular)
რტუკო (singular)
რტუკონo) (singular)
რტუკონon) (singular)
ბორტიტკო (plural)
ბორტიტკო (plural)
ბორტიტკონo) (plural)
ბორტიტკონon) (plural)
რტიტკო (plural)
რტიტკო (plural)
რტიტკონo) (plural)
რტიტკონon) (plural)
რტესქო (plural)
რტესქო (plural)
რტესქონo) (plural)
რტესქონon) (plural)
ბორტა (singular)
რტა (singular)
რტას ~ რტაზ (rťas ~ rťaz) (singular)
ბორტათ (plural)
რტათ (plural)
რტან (plural)
მოთ ბორტა (singular)
მოთ ტა (singular)
მოთ ტას ~ მოთ ტაზ (mot ťas ~ mot ťaz) (singular)
მოთ ბორტათ (plural)
მოთ ტათ (plural)
მოთ ტან (plural)
ბორტარე (future singular)
რტარე (future singular)
რტასენ (future singular)
ბორტათენ (future plural)
რტათენ (future plural)
რტანორენ (future plural)
ბორტატი (singular)
რტატტი (singular)
რტასთუნ (singular)
ბორტატტით (plural)
რტათტტით (plural)
რტატტეს (plural)
ონ (alternative)
ორენ (alternative)
ჲენ (alternative)
ენ (alternative)

All dialectal forms point to the ორენ (oren) form. Inherited from Proto-Kartvelian *a-r- (“to be”).

inh+

მა ქობორტაშა ბაბაქ ჯუმაჩქიმიზ ხარკი ნუნჭინამს.

ma koborťaşa babak cumaçkimiz xarǩi nunç̌inams.

My father partners my brother with someone else when I am around.

მინთხა ტაზნა ტაზ, მა ვაბორტაში ოხოჲიშე მოთამოშქუმე

mintxa ťazna ťaz, ma vaborťaşi oxoyişe motamoşkume

Don't let anyone in the house while I am away (absent)

კოჩიქ სუმ თუთა რენ გოხვეწუნ დო არ ნდღაზ ვარნუშველი

ǩoçik sum tuta ren goxveǯun do ar ndğaz varnuşveli

He's been begging for three months and you haven't helped him one day

ფუჯიქ ჟურ წანა რენ მოზარი დოჲინამს

The cow has given birth to a female calf for two years

ჲაშარი თერზი ჲენ. დოლოქუნუმუში მუქ იჭამს.

yaşari terzi yen. dolokunumuşi muk iç̌ams.

Yasar is a tailor. He makes his own clothes.


ჰაშო

tlb

(Atina, Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi, Peroniti)

haşo (romanization)
ჰაშშო (alternative)
აშო (alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *a-s₁-. Cognate with Georgian ასე (ase, “so”), Mingrelian აშო (ašo, “here”) and Svan აშ (aš, “so”).

ჰამ ბერექ ჰაშო მუშენი ჭირინამს?


ოში

ბერეჩქიმიში არ ჶარა ოძიჲამუ ოში წანა ოსქედინუშე ქოღირს

bereçkimişi ar fara ożiyamu oşi ǯana oskedinuşe koğirs

Seeing my child once is worth living for a hundred years


ჰაქო

hako (romanization)
ჰაქ (alternative)
ჰაჲ (alternative)
აქ (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *a-k- (“here”). Cognate with Georgian აქ (ak) and Mingrelian აქ (ak).

inh+

ჰაქო ჩქუნებურა ბისინაფათ დო მითიქ მოთოხოწონამტას

hako çkunebura bisinapat do mitik motoxoǯonamťas

Let's speak Laz here and no one will understand


ყოყორე

head

ყოყორე • (qoqore) (Latin spelling qoqore)

qoqore (romanization)
ორე (alternative)
ყოყორი (alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *aq̇are- (“gourd”). Cognate with Mingrelian ყოყორე (q̇oq̇ore) and Svan ჰაყარ (haq̇ar).

inh+

ჶათმაქ დიკას ყოყორე ელურგამს

Fatma plants pumpkin seedlings next to wheat


დობამს

head

დობამს • (dobams) (Latin spelling dobams)

dobams (romanization)
დვობაჲ (alternative)
დობაჲ (alternative)
დობაფს (alternative)
დობუფს (alternative)

From დ- (d-) + ო- (o-) + ბ- (b-, “to pour”) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *b-.

ბოზონაქ მენოჩხე დობამტაში ოჩვეტელაზ ჟინშენ მეჲოჩხიჲალამს დო ჩქუ მემაწაპენან

bozonak menoçxe dobamťaşi oçveťelaz jinşen meyoçxiyalams do çku memaǯap̌enan

When the girl pours the dishwater into the garbage dump, she splashes it all over the place and it splashes on us

ბერექ მჟა ქოდობუ

წუკალი გამიხუდორენ. წკარი დობამს. ლუქუნა მებუნძგიფი. დაჩხურიზ მოთჲოდგამ.

ǯuǩali gamixudoren. ǯǩari dobams. lukuna mebunżgipi. daçxuriz motyodgam.

The boiler's punctured. It is leaking water. I plugged it with beeswax. Don't put it on the fire.


ბოდა

Inherited from Proto-Kartvelian *bade- (“net, cobweb”). Cognate with Georgian ბადე (bade) and Svan ბა̈დ (bäd).

inh+

ხასანიქ მჯალეფე კარბუმს. ბოდა ჯობასენ დო სიჶტერი ჭოფასენ.

xasanik mcalepe ǩarbums. boda cobasen do sifťeri ç̌opasen.

Hasan drives poles into the trees. He's going to set a net to catch a hawk.


იმთიჰანი

head

იმთიჰანი • (imtihani) (Latin spelling imtihani)

Borrowed from Ottoman Turkish امتحان (imtıhan, imtahan), Derived from Arabic اِمْتِحَان (imtiḥān).

der+

ბერეჩქიმის, მექთების იმთიჰანიში ორა მოხთაში ქოგაგზენ

bereçkimis, mektebis imtihanişi ora moxtaşi kogagzen

My child gets bored when it's time for exams at school


ჯერჲანი

head

ჯერჲანი • (ceryani) (Latin spelling ceryani)

Borrowed from Ottoman Turkish جریان (cereyan), Derived from Arabic جَرَيَان (jarayān).

bor+

ამფულიში თექ ჶარჶალუმს. ჯერჲანი ნიკვათასენ სთერი რენ. ლამბა დოხაზირით.

ampulişi tek farfalums. ceryani niǩvatasen steri ren. lamba doxazirit.

The light from the bulb fluctuates. It's like a blackout. Get the lamp ready.


კაბაატი

head

კაბაატი • (ǩabaaťi) (Latin spelling ǩabaaťi)

Borrowed from Ottoman Turkish قباحت, Derived from Arabic قَبَاحَة (qabāḥa).

ხასანიქ ოსმანის კაბაატი მობამს


ბონუმს

ბონუმს • (bonums) (Latin spelling bonums)

bonums (romanization)
მბონუმს (alternative)
მბონუჲ (alternative)
ბონუჲ (alternative)
ბონუფს (alternative)

From ბონ- (bon-, “to wash”) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *ban- (“to wash, wash oneself”).

inh+

ჰუჲ შეჲი ბონუჲ

(Okordule) to wash (things, living or dead)

ბერე ბონუმს

(Chanapeti, Batumi) to wash (living person)

ჯინაზე მიქ ბონუმს? - ქომოლიშ ჯინაზე ქომოლიქ ბონუმს. ოხორჯაში ჯინაზე ოხორჯაქ ბონუმს.

cinaze mik bonums? - komoliş cinaze komolik bonums. oxorcaşi cinaze oxorcak bonums.

Who washes the corpse? - A man washes a male corpse. A woman washes a woman's corpse.

(Sumla, Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala) to wash (dead person)


იბგარს

head

იბგარს • (ibgars) (Latin spelling ibgars)

ibgars (romanization)
იბგას (alternative)
იბგაჲ (alternative)
იმგარს (alternative)

From ი- (i-) + ბგარ- (bgar-, “to cry”) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *bger- (“to utter; sound, ring”).

inh+

ჯუმაჩქიმიქ ნაიბგარტუ ბერეზ ნაბირამზ დო ომპლანამზ

cumaçkimik naibgarťu berez nabiramz do omp̌lanamz

My brother clowns a crying child and makes him stop crying


ადვებ

adveb (romanization)
adven (romanization)

From ა- (a-) + დვ- (dv-, “to blaze, ignite”) + -ენ (-en). Inherited from Proto-Kartvelian *bdw- (“to set, catch fire”), cognate with Svan მჷბიდ (məbid, “combustible”).

inh+

დაჩხურიზ ადუ

ფუჯიზ ადუ

ჰამ პიპერი დიდო ნკოლო რენ. ნუკუზ მადუ.

ham p̌ip̌eri dido nǩolo ren. nuǩuz madu.

This pepper is very hot. My mouth burned.

somewhere in someone's body it is as if a fire is flaring up


უდვინაჲ

head

უდვინაჲ • (udvinay) (Latin spelling udvinay, verbal noun ოდვინუ)

udvinay (romanization)
ოდვინუ (noun-from-verb)

From უ- (u-) + დვინ- (dvin-, “to set fire”) + -აჲ (-ay). Inherited from Proto-Kartvelian *bdw-in- (“to set fire”). Cognate with Old Georgian მ-ბდჳნ-ვარე (m-bdwin-vare, “kindled”) and Svan ლი-ბდინ-ე (li-bdin-e, “to set fire”).

cog

აჲშე ოდაში ჩონა უდვინასი პარანთენიშა გალე ჩონა ნოფრანდაჲ

ayşe odaşi çona udvinasi p̌arantenişa gale çona nopranday

When Aisha turns on the light in the room, light shines out of the window


დვინა

From Proto-Kartvelian *bdw-in- (“to set fire”) + -ა (-a).

af

დიდი დვინა შენი არ ნწინი უბაღუნ

fire (the often accidental occurrence of fire in a certain place leading to its full or partial destruction)


ბარს

tlb

(Jigetore, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala)

bars (romanization)
ბას (alternative)
ბაჲ (alternative)

From ბარ- (bar-, “to blow”) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *ber- (“to blow; inflate, distend”).

inh+

იხიქ მანჩხომეზ ნაუნონ სთერი ვარბარს

The wind does not blow according to the fisherman's will (Things do not go the way you want them to) (proverb)


ბავრა

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ber-w-a (“blowing”).

ბავრა ბარუნა ნჯაშენ უშქირი მელაფს

When the wind blows, apples fall from the tree


უბაღუნ

head

უბაღუნ • (ubağun) (Latin spelling ubağun)

ubağun (romanization)
მიბაღუნ (present singular)
გიბაღუნ (present singular)
უბაღუნ (present singular)
მიბაღუნან (plural present)
გიბაღუნან (plural present)
უბაღუნან (plural present)
მიბაღურტუ (past singular)
გიბაღურტუ (past singular)
უბაღურტუ (past singular)
მიბაღურტეს (past plural)
გიბაღურტეს (past plural)
უბაღურტეს (past plural)
მიბაღურტას (singular)
გიბაღურტას (singular)
უბაღურტას (singular)
მიბაღურტან (plural)
გიბაღურტან (plural)
უბაღურტან (plural)
მიბაღურტუ დორენ (singular)
გიბაღურტუ დორენ (singular)
უბაღურტუ დორენ (singular)
მიბაღურტეს დორენ (plural)
გიბაღურტეს დორენ (plural)
უბაღურტეს დორენ (plural)
მიბაღურტუკო (singular)
გიბაღურტუკო (singular)
უბაღურტუკო (singular)
მიბაღურტესქო (plural)
გიბაღურტესქო (plural)
უბაღურტესქო (plural)
მიბაღურტასენ (future singular)
გიბაღურტასენ (future singular)
უბაღურტასენ (future singular)
მიბაღურტანორენ (future plural)
გიბაღურტანორენ (future plural)
უბაღურტანორენ (future plural)
მოთ მიბაღურტას (singular)
მოთ გიბაღურტას (singular)
მოთ უბაღურტას (singular)
მოთ მიბაღურტან (plural)
მოთ გიბაღურტან (plural)
მოთ უბაღურტან (plural)

lzz-conj-table-stative

მიბაღურტუ დორენ

გიბაღურტუ დორენ

უბაღურტუ დორენ

მიბაღურტეს დორენ

გიბაღურტეს დორენ

უბაღურტეს დორენ

მიბაღურტესქო

გიბაღურტესქო

მიბაღურტასენ

გიბაღურტასენ

მიბაღურტანორენ

გიბაღურტანორენ

უბაღურტანორენ

მოთ მიბაღურტას

მოთ გიბაღურტას

მოთ უბაღურტას

მოთ მიბაღურტან

მოთ გიბაღურტან

მოთ უბაღურტან

From უ- (u-) + ბაღ- (bağ-, “to suffice”) + -უნ (-un). Inherited from Proto-Kartvelian *beɣ- : bɣ- (“to be enough; suffice”).

inh+

მა არ თუთაზ ჟურ ქილო თოფრი მიბაღუნ

Two kilos of honey in a month is enough for me


ბაღუ

tlb

(Artasheni, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala)

Inherited from Proto-Kartvelian *beɣ-el- (“barn, storehouse”).

inh+

მემეტიქ ბაღუზ ნთხირი მოლობღამს


დობაძგამს

head

დობაძგამს • (dobażgams) (Latin spelling dobażgams)

dobażgams (romanization)
დობაზგამს (alternative)
დობაზგაჲ (alternative)
დვობაზგაჲ (alternative)
დობაძგაფს (alternative)
დვობაძგაფს (alternative)

From დო- (do-) + ბაძგ- (bażg-, “to press”) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *beʒg- (“to push, shove”).


ბეჯღაჲ

head

ბეჯღაჲ • (becğay) (Latin spelling becğay)

From ბეჯღ- (becğ-) + -აჲ (-ay). Along with Laz ბეჯღამს (becğams) Inherited from Proto-Georgian-Zan *beʒ₁ɣ- (“to scold, rail; be angry”).

inh+

მუსა ჰიკუ ნა ბეჯღაჲ! მუ აღოდუ?

How loud Moses is shouting! What happened?

to shout in unnecessary and erratic voices


ბეჯღამს

head

ბეჯღამს • (becğams) (Latin spelling becğams)

From ბეჯღ- (becğ-) + -ამ (-am) + -ს (-s). Along with Laz ბეჯღაჲ (becğay) Inherited from Proto-Georgian-Zan *beʒ₁ɣ- (“to scold, rail; be angry”).

ბერექ ომწელიშე ბეჯღამს

(Atina) to yell in anger, to shout violently, to scream

ხასანიქ ღომა ბეჯღამტუშა ნათქუფე ალიზთი ქელაჩუ

xasanik ğoma becğamťuşa natkupe alizti kelaçu

What Hasan said in his anger yesterday also affected Ali

ბერექ, იზაბუნუში დაჩხური ჲუხთუ. ჰემ ორაზ ბეჯღუ.

berek, izabunuşi daçxuri yuxtu. hem oraz becğu.

When the child got sick, he had a fever. Then he became delirious (spoke gibberish).

(Borghola) to be delirious, to speak gibberish


იბირს

From ი- (i-) + ბირ- (bir-, “to play; sing”) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *br- (“to sing”), cognate with Mingrelian ბირ-აფა (bir-apa) and Svan ლი-ბრ-ჲალ-ი (li-br-yal-i).

inh+

ანდღა ბერეფე შკალა მირასი ვიბირით

Today we played marbles with the children

(Atina, Chanapeti) to play (game, sports, dance, gamble etc.)

კოჩიქ, არ ქვას გილახედერენ დო იბირს


ბუტკა

Inherited from Proto-Georgian-Zan *buṭḳa-.

ჰამ დულჲა მუნდეზ ივასენ? - მწკოში ბუტკა გოიხვაში ივასენ.

ham dulya mundez ivasen? - mǯǩoşi buťǩa goixvaşi ivasen.

When will this happen? - It will happen when the blackthorn sheds its leaves (it will never happen).

(Vitse, Lome) thick and hard leaves of plants such as blackthorn, rhododendron, etc.

სთველის ქარმატეში წკაჲი ბუტკაფეთე ნინძგიფენ

stvelis karmaťeşi ǯǩayi buťǩapete ninżgipen

In the fall, the water of the mill is clogged with leaves

(Vitse, Lome) mixture of leaves of various plants

leaf
mixture of leaves of various plants

ხაჯიში ბუტკა

(1) Bean sprout. (2) (figurative) A child who is very close to people

(Lome) large leaves of some plants such as beans etc.

ფუჯეფეზ ჭუბუჲიში ბუტკა ვუჭკიი

(Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala) leaves of all plants


მღუ

Inherited from Proto-Kartvelian *b(ɣ)u- (“owl”). Cognate with Georgian ბუ (bu).

ჰამუს ნჯირიში ხალი ვარუღუნ. თოლეფე მღუ სთერი ოთანამს.

hamus ncirişi xali varuğun. tolepe mğu steri otanams.

He doesn't seem to sleep. His eyes glow like an owl.


მოგამს

head

მოგამს • (mogams) (Latin spelling mogams)

mogams (romanization)
მოგაფს (alternative)

From მ- (m-) + ო- (o-) + გ- (g-, “to win”) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *g- (“to acquire, gain, win”). Cognate with Georgian მოგება (mogeba) and Mingrelian მოგაფა (mogapa).

inh+

ხასანიქ ნამოგამს ფარა მთელლ კუმარიზ გონდინამს

xasanik namogams para mtell ǩumariz gondinams

Hasan always gambles away his winnings (money that he earn)

პაპულიქ უმითელი ბერეფე შენი ნაიქომს ხეჲირითე დიდო სებაბი მოგამს

p̌ap̌ulik umiteli berepe şeni naikoms xeyirite dido sebabi mogams

My grandfather earns a lot of good deeds for his charity work for orphaned children


გიბუფს

head

გიბუფს • (gibups) (Latin spelling gibups)

gibups (romanization)
ჯიბუმს (alternative)
ჯიბუჲ (alternative)
გუბუმს (alternative)
გუბომს (alternative)
გიბუმს (alternative alternative)

From გიბ- (gib-, “to cook; boil”) + -უფ (-up) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *gab- : gb- (“to cook, boil”).

inh+

წკარი გიბუფს

ნანაქ თერმონი გიბუ დო ფაქლაჯითენ მანძაგერეფეს გუიფაღუფს

nanak termoni gibu do paklaciten manżagerepes guipağups

My mother cooked termoni and distributes it to her neighbors in a paklaci


ნუნგამს

head

ნუნგამს • (nungams) (Latin spelling nungams)

nungams (romanization)
ნუმგუმს (alternative)
ნუმგურს (alternative)
ნუმგუს (alternative)
ნუმგვაჲ (alternative)
ნუნგვაჲ (alternative)
ნუნგაფს (alternative)
ნუგაფს (alternative)

From ნ- (n-) + უ- (u-) + ნგ- (ng-, “to resemble”) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *gaw- : gw- (“to resemble”).

inh+

დიდი ჯუმაჩქიმიში მასუმანი ბიჭი მა დიდო მემინგამს

didi cumaçkimişi masumani biç̌i ma dido memingams

My brother's third son looks a lot like me


გო-

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ga(n)- (preverb of direction "outside, outwards"). Cognate with Georgian გა- (ga-) and Mingrelian გო- (go-).

inh+

გო- (go-) + ბღ- (bğ-, “to pour”) → გობღუნ (gobğun, “A granular solid is lying scattered on something high”)

გო- (go-) + ჭკონდ- (ç̌ǩond-, “to forget”) → გოჭკონდუნ (goç̌ǩondun, “S/he forgets”)


ნჯენი

nceni (romanization)
ნგენი (alternative)
გენი (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *gen- (“calf (suckling)”).

inh+

ფუჟი ნჯენიში მტალეფე უმხოჲ


ოგნამს

head

ოგნამს • (ognams) (Latin spelling ognams)

ognams (romanization)
ოგნაჲ (alternative)
ოგნაფს (alternative)
ოგნეფს (alternative)

From ო- (o-) + გნ- (gn-) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *gen- : gn- (“to hear, learn”), cognate with Georgian მიგნება (migneba) and Mingrelian გინაფა (ginapa).

inh+

ხასანის ჟინდო წარი გვაბენ დო ვაროგნამს

Hassan is being poured water from above and he doesn't realize it

(Atina) to find out, to understand, to comprehend

ნანაქ რადიჲოშენ ოტრაღუდუ ოგნაჲიზ ელოჲონამტუ

nanak radiyoşen oťrağudu ognayiz eloyonamťu

My mother used to sing along when she heard a folk song on the radio


ოგზაფს

head

ოგზაფს • (ogzaps) (Latin spelling ogzaps)

ogzaps (romanization)
ოგზამს (alternative)
ოგზაჲ (alternative)
დოგზამს (alternative)
დოგზაფს (alternative)

From ო- (o-) + გზ- (gz-) + -აფ (-ap) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *guz- (“to set on fire”).

inh+

მან დაჩხერი ვოგზი. ამა ჯუმადიჩქიმითი წკარითენ ხონოსქირინაფს.

man daçxeri vogzi. ama cumadiçkimiti ǯǩariten xonoskirinaps.

I started the fire, but my uncle put it out with water.

to start a fire, to make a fire, to fire up, to light a fire


დოლინგონამს

head

დოლინგონამს • (dolingonams) (Latin spelling dolingonams)

dolingonams (romanization)
დელინგონამს (alternative)
დოლინგონაჲ (alternative)
დოლინგონაფს (alternative)
დილინგონაფს (alternative)

From დოლ- (dol-) + ი- (i-) + ნგონ- (ngon-) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *gon- (“to think, remember”). Cognate with Georgian გონება (goneba) and Mingrelian მოგონუა (mogonua).

inh+

ახმეტიქ ნავარახენასენ მუთუ ვარდოლინგონამს

axmeťik navaraxenasen mutu vardolingonams

Ahmet does not set his mind to do something he cannot do

to be dead set on something, to desire, to mean, to think about, to set mind


ინგორს

head

ინგორს • (ingors) (Latin spelling ingors)

ingors (romanization)
ინგოლენ (alternative)
ინგოს (alternative alternative)

From ი- (i-) + ნგორ- (ngor-) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *gor : gr- (“to roll, wallow”). See ინგრინენ (ingrinen) for zero grade version.

inh+

ჯოღორეფე ოსთერუ შენი გეთასულეზ ინგორნან

to crawl on the ground, to roll on the floor


ინგრინენ

head

ინგრინენ • (ingrinen) (Latin spelling ingrinen)

ingrinen (romanization)
ირგინენ (alternative)

From ი- (i-) + ნგრ- (ngr-) + -ინ- (-in-) + -ენ (-en). Inherited from the zero grade form of Proto-Georgian-Zan *gor- : gr- (“to roll, wallow”). See ინგორს (ingors) for full grade form.

inh

ნაინგრინუ ბუკი ნთხირიში ჰექო ქოგოშირჩაკუ

naingrinu buǩi ntxirişi heko kogoşirçaǩu

The rolling old tree bottom got stuck in the hazelnut


ნგოლა

Inherited from Proto-Georgian-Zan *gora- (“mount, hill”). Cognate with Georgian გორა (gora).

inh+

ნგოლა გზა ჩანგი დოლვობარე დო ოლანდუ იშკინარ

ngola gza çangi dolvobare do olandu işǩinar

On the ngola paths you will put the bell around the neck (of the animals) and listen to the echo


კერკელი

head

კერკელი • (ǩerǩeli) (Latin spelling ǩerǩeli)

ǩerǩeli (romanization)
კირკელი (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *grḳ-al- (“ring, hoop”). Cognate with Georgian რკალი (rḳali).

inh+

ღურნი კერკელი გურტასი ვარკოკიწენ

It doesn't come off when you put a hoop in the hive

აჲშენაბედი კატა ჭუმანიში ბერეფე კერკელი უხენამტუ

ayşenabedi ǩaťa ç̌umanişi berepe ǩerǩeli uxenamťu

Grandma Ayşena used to make simits for the children every morning


გჲაგენ

head

გჲაგენ • (gyagen) (Latin spelling gyagen)

gyagen (romanization)
ჯაგენ (alternative)

From გჲ- (gy-) + ა- (a-) + გ- (g-) + -ენ (-en). Inherited from Proto-Georgian-Zan *gu- (“to get accustomed, train”).

inh+

ბერეჩქუნი ძიგარაზ ქოგჲაგუ. პანდა ჯებიზ გოიმერს.

bereçkuni żigaraz kogyagu. p̌anda cebiz goimers.

Our kid got used to cigarettes. He always carries them in his pocket.


კუკუ

ǩuǩu (romanization)
გუნგული (alternative)
გუგული (alternative)
კუკკუ (alternative)

Probably Inherited from Proto-Kartvelian *gugul- (“cuckoo”). Whatever the case is Onomatopoeic origin.

კუკუფეში სერსი ვოგნათში მეაგნეპტით ქი ხ’ონაშა ჭკემი მეჩამუში ორა მოხთუ

ǩuǩupeşi sersi vognatşi meagnep̌ťit ki x’onaşa ç̌ǩemi meçamuşi ora moxtu

When we hear the cuckoos, we know it's time to sow the seeds in the field


შუმს

şums (romanization)
შუჲ (alternative)
შუფს (alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *s₁w- (“to drink”).

ქჲოჲიშა ბიდაჲიზ ბოჲნე ფოღარიში წკაჲი ფშუმ

kyoyişa bidayiz boyne poğarişi ǯǩayi pşum

I always drink spring water when I go to the village

სადიკი სიტმათე ღურურტუ. კაჲი აბუტრაქი შუდორენ. ედო ხოლო შური ქომოღუ.

sadiǩi siťmate ğururťu. ǩayi abuťraki şudoren. edo xolo şuri komoğu.

Sadik was dying of malaria. He took good medicine. He came back to life.

ტორა, სიგარა ფშუმტითშა, ბაბა ქემატეზ

The father almost saw us while we were smoking (he was there at that moment / came up to us)


შუმს

Inherited from Proto-Kartvelian *gus₁- : gs₁- (“to weave”).

inh+

პაპულიქ გამაჩამუ შენი ნაშუდორტუნ კალათეფე ხეზ ქოდოსქიდუ

p̌ap̌ulik gamaçamu şeni naşudorťun ǩalatepe xez kodoskidu

My grandfather's baskets that he wove for sale were left in his hands

to knit (baskets, needlework, wool sweaters, lace, etc.), to weave (carpet)