ხე

head

ხე • (xe) (plural ხეფე, Latin spelling xe)

tlb

(Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala)

ხე ობონუ შენი ბერეს წკარი გელობამს

S/he pours water on the child's hand to wash her/his hands

პაპულის ლუმჯიშა მუსაჶი ხეზ ელოქაჩუნ

The Qur'an is under my grandfather's arm(limb) until the evening

ფორჩაში შლოპერი ხე წკარითე ნუნახუმს

She washes the soiled sleeve(arm) of the shirt with water

(upper extremity, upper limb); hand and/or arm

upper extremity; upper limb; upper extremity; upper limb


ქატო

Inherited from Proto-Georgian-Zan *kerṭl- (“dandruff”). Cognate with Georgian ქერტლი (kerṭli).


ფანწალა

head

ფანწალა • (panǯala)


კითი

From Proto-Georgian-Zan *ḳit- (“finger”). Cognate with Georgian თითი (titi) and Mingrelian კითი (ḳiti).

ბიჭიჩქიმიზ მეკვათეჲი კითიზ ქაფქა ქომოჲოდუ

biç̌içkimiz meǩvateyi ǩitiz kapka komoyodu

ხასანიში კუჩხეში კითეფე კოშკაქცუნ. მუჲა შენი ონ ვარმიშკუნ.

Hasan's toes are rotting between his toes. I don't know why.

xasanişi ǩuçxeşi ǩitepe ǩoşǩakʒun. muya şeni on varmişǩun.

ალი ტაღანიკითი ნოჩხაჲ


ილი

Inherited from Proto-Georgian-Zan *q̇wl-iw- (“bone”).

inh+

ბერე ჩხომი ჩამტაშა ილეფე იკათალი

Be careful with the bones when feeding fish to a small child


ტრიკი

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ṭli(n)ḳ- (“lower part of leg”).

inh+

ბოზოქ ტრიკი ქონობაძგუ

The girl stepped on (to put leg on) something, moving her foot parallel to the ground


ქური

From Proto-Georgian-Zan *kursl-. See Georgian ქუსლი (kusli) for more.

ხექური
xekuri
elbow
(literally, “hand's heel”)


კამწამი

head

კამწამი • (ǩamǯami)

By dissimilation from წამწამი (ǯamǯami), from Georgian წამწამი (c̣amc̣ami).


პიჯი

From Proto-Kartvelian *ṗir-. Cognate with Mingrelian პიჯი (ṗiǯi), Svan პილ (ṗil) and Georgian პირი (ṗiri).

პიჯი ბიბონარე


გური

From Proto-Kartvelian *gul-. Cognates include Georgian გული (guli).

სი ჰამინეფე მუ გურითე იქუმ ვარმიშკუნ

I don't know for what purpose you are doing this


ჩხვინდი

ჩხვინდი • (çxvindi) (plural ჩხვინდეფე)

çxvindi (romanization)
ჩხვინდეფე (plural)


თოლი

თოლი • (toli) (Latin spelling toli, plural თოლეფე)


თი

თი • (ti) (plural თიფე, Latin spelling ti)

თიზ ნა-მეგანჭარასენ უკაჩხე ვარ-ნიჟილენ
tiz na-meganç̌arasen uǩaçxe var-nijilen
What is written in your destiny cannot be changed
(literally, “What is written in your forehead cannot be changed”)


დინცხირი

დინცხირი • (dinʒxiri) (Latin spelling dinʒxiri)

desc

→ Mingrelian: დინცხირი (dincxiri) — Abzhua

დინცხირი ნუნქთუ


ფურფუ

From Proto-Kartvelian *pirṭw-, contaminated with an unknown source. Cognates include Georgian ფილტვი (pilṭvi).


ბუჲუღი

head

ბუჲუღი • (buyuği)

From Ottoman Turkish بیق (bıyıq) (Turkish bıyık).


ფიმფილი

ფიმფილი • (pimpili) (Latin spelling pimpili)

tlb

(Okordule, Sumla, Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala)

Borrowed from Georgian ფიმფილი (pimpili, “corn hair; earlobe”), itself from Proto-Georgian-Zan *pimp-, whence also Mingrelian ფიმფი (pimpi, “corn hair”).

bor+

ბიჭეფეზ ფიმფილი ჲუხთამტაშა ოღუნე ფუზური აჩანენ

Men grow fine hairs before they grow a beard

biç̌epez pimpili yuxtamťaşa oğune puzuri açanen


კუჩხე

head

კუჩხე • (ǩuçxe) (plural კუჩხეფე, Latin spelling ǩuçxe)

ემოგი კუჩხე ნუსტუნ, ოკაჩხე ირგინენ

the area covering the ankle and fingers of living things

ანაჭი კინჩი ჟურ კუჩხეთენ ნიკიდენ

The wakeful bird is caught (in the trap) with two feet

foot
foot of living things
foot and leg of living things

ელაქთერი მოთდოხედუ! ორძოში კუჩხე მეტროხასენ.

Don't sit sideways! The leg of the chair will break.

elakteri motdoxedu! orżoşi ǩuçxe meťroxasen.

each of the supports that enable things such as tables, chairs, bridges, etc. to stand high off the ground


ყუჯი

ყუჯი • (quci) (plural ყუჯეფე, Latin spelling quci)

Khopa–Batumi and Chkhala form of უჯი (uci)


უჯი

tlb

(Atina, Artasheni, Vitse–Arkabi, Peroniti)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *q̇ur-.

inh+

ფუჯიში უჯიზ ნიშანი გეჩამერი რენ


მონტკორი

head

მონტკორი • (monťǩori) (plural მონტკორეფე)

monťǩori (romanization)
მონტკორეფე (plural)


ბჯა

bca (romanization)
ბჯა (absolutive singular)
ბჯაფე (absolutive plural)
ბჯაქ (ergative singular)
ბჯაფექ (ergative plural)
ბჯას (dative singular)
ბჯაფეს (dative plural)
ბჯაშ (genitive singular)
ბჯაშ (genitive singular)
ბჯაშიş) (genitive singular)
ბჯაშიşi) (genitive singular)
ბჯაფეშ (genitive plural)
ბჯაფეშ (genitive plural)
ბჯაფეშიş) (genitive plural)
ბჯაფეშიşi) (genitive plural)
ბჯაშე (directive singular)
ბჯაფეშე (directive plural)
ბჯაშენ (ablative singular)
ბჯაფეშენ (ablative plural)
ბჯას (locative singular)
ბჯაფეს (locative plural)
ბჯათენ (instrumental singular)
ბჯაფეთენ (instrumental plural)


ღანჯი

ღანჯი • (ğanci) (plural ღანჯეფე)


მაკათი

მაკათი • (maǩati)


მუსტაკი

მუსტაკი • (musťaǩi)

From Pontic Greek μουστάκι (moustáki), μουστάκ' (mousták'), μουστάκιν (moustákin).


სკურაჶი

სკურაჶი • (sǩurafi) (plural სკურაჶეფე)

sǩurafi (romanization)
სკურაჶეფე (plural)


თხომური

თხომური • (txomuri) (Latin spelling txomuri)

ზერაქ მოთამუშიში ფუფული ჲუმჭკაფს დო თხომური გამოჩქუმერს

Zera digs into her grandson's wound and extracts pus

zerak motamuşişi pupuli yumç̌ǩaps do txomuri gamoçkumers


თომა

ნანაქ წუტელი ბოზოზ თომალეფე დუცხონუ დო დუნთხოზუ შქულე ოგინე კელე ართი წუთა ჩოჩოკა დუხენუ

After combing and braiding my little girl's hair, my mother made small bangs in the front

nanak ǯuťeli bozoz tomalepe duʒxonu do duntxozu şkule ogine ǩele arti ǯuta çoçoǩa duxenu

თომალეფე ჭუხნუჲ

hair, feather, bristle (used both for humans and animals)


ნწარი

ფედერიქ ცხენი კუდელი ნწარიში ზაჲტა იქომს
pederik ʒxeni ǩudeli nǯarişi zayťa ikoms
My father is making a kamancheh from horsetail hair


ოჶიდი

tlb

(Atina, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala)

ბიჭიზ ნწოლა სთეჲი უჩა ოჶიდეფე გოლაძინ


კლავი

Borrowed from Georgian მკლავი (mḳlavi, “arm”).


დირკუ

Unknown. Compare Old Georgian თირკუმელი (tirḳumeli).


ბუმბურეღი

head

ბუმბურეღი • (bumbureği) (Latin spelling bumbureği)

Borrowed from Turkish bumburek (“kidney”), a dialectal form of böbrek.

bor+

კასაპის არ ქილო ბუმბურეღი დო არ ქილო ჩქვა ჯიგერი დობოწონაფი

I had the butcher weigh one kilogram each of the kidneys and the liver

ǩasap̌is ar kilo bumbureği do ar kilo çkva cigeri doboǯonapi


ხურა

ალი ბანჲო მოლახენ. ხურა იმბოჲ.


ტუტული

head

ტუტული • (ťuťuli) (Latin spelling ťuťuli)

Probably a nursery word like Armenian տուտուզ (tutuz).

ხასანიქ ტოპუ ნაიბირს შენი ტუტულეფემუში მჩხუ ონ

Hasan has thick calves because he plays ball

xasanik ťop̌u naibirs şeni ťuťulepemuşi mçxu on

(dialectal, Atina) (In humans and animals) calf


ჩენგე

Borrowed from Ottoman Turkish چكه (çeñe).

bor+

კოჩიქ კატა ნდღა ჩენგე იბღაფს


ტკები

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ṭq̇aw- (“skin of an animal; hide”).

inh+

ნანაქ კითიზ ნაგოხედასენ დაძი ეშიმეტაში ლემშიზ უჯი ნუჭუმზ დო ჰეშშო ტკებიზ ნიცონამს

My mother burns the tip of the needle and inserts it into the skin while removing the thorn on her finger

nanak ǩitiz nagoxedasen dażi eşimeťaşi lemşiz uci nuç̌umz do heşşo ťǩebiz niʒonams

კოჲინიშ ტკები

მსიჯიშენ ორძო ოხენუ შენი ტკები გოწკუ უკორს

To make a chair from ivy, it is necessary to peel off the skin

msicişen orżo oxenu şeni ťǩebi goǯǩu uǩors

(Arkabi, Chkhala, Batumi) bark of trees and shrubs


კოპა

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ḳop-.

ხასანიში დუდის თომა ვარდუსკუდუ. დუდი კოპა დვაჲუ.

Xasan has no hair on his head. His head became bald.

xasanişi dudis toma vardusǩudu. dudi ǩop̌a dvayu.


კოპა

ბერე ჯოლუ დო კოპა გამუტროხუ


კოპა

head

კოპა • (ǩop̌a) (Latin spelling ǩop̌a, plural კოპეფე)

tlb

(Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ḳoṗe- (“scoop (for wine)”).

inh+

ნანაშკიმი არ კოპა ლუუ ჯემიდუ

My mother put a scoop of cabbage for me (on my plate)


ლეშკი

Inherited from Proto-Georgian-Zan *laš- (“lip”). Doublet of ლაში (laşi).

ინითე ლეშკი მიტვაცუ. დინცხირი ჯემალენ.

My lip is chapped from the cold. It's bleeding.


ლეჟვერი

head

ლეჟვერი • (lejveri) (Latin spelling lejveri)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *lez₁w- (“saliva”). Cognate with Georgian ლეზვი (lezvi) and Mingrelian ლეჟვაა (ležvaa).

inh+

ლაშაონი ჯოღორის ლეჟვერი აბენ


უფი

Inherited from Proto-Kartvelian *opl- (“sweat”).

უფითე შუვეჲი შეჲი უნახუ დოდვაჲიზ ჟურ ნდღაზ დოლოხე ჲექთენ იმტკორენ

If you leave a sweat-soaked item unwashed, it will mold within two days

upite şuveyi şeyi unaxu dodvayiz jur ndğaz doloxe yekten imťǩoren


ლემჭკვა

head

ლემჭკვა • (lemç̌ǩva) (Latin spelling lemç̌ǩva)

tlb

(Vizha, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala)

Inherited from Proto-Kartvelian *ne-rc̣₁q̇w- (“salive, spittle”). Cognate with Georgian ნერწყვი (nerc̣q̇vi), Mingrelian ლერჭკვა (lerč̣ḳva) and Svan ნა̈შყვ (näšq̇v).

cog

Svan ნა̈შყვ (näšq̇v)

ა წკარი ოფშვატი. ლემჭკვა დომიხომუ.

I need a drink of water. My mouth is dry.


ნენა

head

ნენა • (nena) (plural ნენაფე, Latin spelling nena)

Inherited from Proto-Kartvelian *nen(a)- (“tongue, word”).

inh+

ღორმოთიზ ნამექჩუ ნენათე უპარამითი

Speak to Allah/God with the language He has given you

tongue, language, noise, sound, voice, word


ოცხეჯი

head

ოცხეჯი • (oʒxeci) (Latin spelling oʒxeci)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *lʿa-warcx-ar-. Cognate with Georgian სავარცხელი (savarcxeli) and Mingrelian ორცხონჯი (orcxonǯi).

inh+

ნანდიდიჩქიმიქ კატა ნდღაზ ბოზომოთამუშიზ ოცხეჯითენ თომალეფე უცხონამზ

My grandmother combs her granddaughter's hair with a comb every day

nandidiçkimik ǩaťa ndğaz bozomotamuşiz oʒxeciten tomalepe uʒxonamz


მხა

head

მხა • (mxa) (plural მხაფე, Latin spelling mxa)

tlb

(Atina, Okordule, Chanapeti, Sumla, Arkabi)

Inherited from Proto-Kartvelian *pxa- (“frame, small bone”). Cognate with Georgian ფხა (pxa), Mingrelian ხა (xa) and Svan ფხა (pxa).

inh+

ნჩხომიში მხა ხურტულის ქელემაცონუ


ქუნი

Inherited from Proto-Georgian-Zan *kon-.

ჰეშშო თი მაწკუნენ ქი ქუნი გამამიტროხუნ

I have such a headache that my brain is throbbing


ჩილამბრი

head

ჩილამბრი • (çilambri) (Latin spelling çilambri)

Inherited from Proto-Kartvelian *kreml- (“tear”). See more on Georgian ცრემლი (cremli).

inh+

ჩილამბრი ნაორენ


კვაჯი

Inherited from Proto-Kartvelian *q̇wer- (“testicle”). Cognate with Georgian ყვერი (q̇veri), Mingrelian ჸვაჯი (ʾvaǯi) and Svan ყურნაჲ (q̇urnay).

ობგარინუ ობგარინუთე ბერეზ კვაჯი დაბარუ


კვა

Inherited from Proto-Georgian-Zan *q̇ua-.

კვაშენ უფი მიწროდუ


ბერბერი

head

ბერბერი • (berberi) (Latin spelling berberi)

berberi (romanization)
ბერბერი (absolutive singular)
ბერბერეფე (absolutive plural)
ბერბერიქ (ergative singular)
ბერბერეფექ (ergative plural)
ბერბერის (dative singular)
ბერბერეფეს (dative plural)
ბერბერიშ (genitive singular)
ბერბერიშ (genitive singular)
ბერბერიშიş) (genitive singular)
ბერბერიშიşi) (genitive singular)
ბერბერეფეშ (genitive plural)
ბერბერეფეშ (genitive plural)
ბერბერეფეშიş) (genitive plural)
ბერბერეფეშიşi) (genitive plural)
ბერბერიშე (directive singular)
ბერბერეფეშე (directive plural)
ბერბერიშენ (ablative singular)
ბერბერეფეშენ (ablative plural)
ბერბერის (locative singular)
ბერბერეფეს (locative plural)
ბერბერითენ (instrumental singular)
ბერბერეფეთენ (instrumental plural)

Borrowed from Ottoman Turkish بربر (berber), derived from Venetan barbièr (Italian barbiere).

bor+

ბაბა ბერბერიშე ვარულუნ. ნთომამუში მუქ იჭკორამს.

My father doesn't go to the barber. He cuts his own hair.

baba berberişe varulun. ntomamuşi muk iç̌ǩorams.