აპრილი

head

აპრილი • (ap̌rili) (Latin spelling Ap̌rili)

ap̌rili (romanization)
Ap̌rili (romanization)
Atina (romanization)
Vitse (romanization)
Lome (romanization)

ჰანწო აპრილისთი პეჯი მჩოხა ვარგეიქუნაშა გალე ვარგამილენ

Even in April this year, it is not possible to go out without wearing a thick jacket

hanǯo ap̌rilisti p̌eci mçoxa vargeikunaşa gale vargamilen


მარტი

marťi (romanization)
Marťi (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Vitse (romanization)
Lome (romanization)

Ultimately from Latin mārtius (“month of the god Mars”).

მარტი მოხთაჲიზ რუბაფეზ მფულა დოლოდგითუნ


მაისი

maisi (romanization)
Maisi (romanization)

Ultimately from Latin Māius (“Maia's month”).

პაპულიქ მაჲისიზ ნაეჭოფუ ჩაჲიში გენჭარეჲი ონჯირალეში თუდელე მეშაშინახამზ

My grandfather hides the tea money that he earned in May under the bed

p̌ap̌ulik mayisiz naeç̌opu çayişi genç̌areyi onciraleşi tudele meşaşinaxamz


ხე

ხე • (xe) (plural ხეფე, Latin spelling xe)

ხე ობონუ შენი ბერეს წკარი გელობამს

S/he pours water on the child's hand to wash her/his hands

პაპულის ლუმჯიშა მუსაჶი ხეზ ელოქაჩუნ

The Qur'an is under my grandfather's arm(limb) until the evening

ფორჩაში შლოპერი ხე წკარითე ნუნახუმს

She washes the soiled sleeve(arm) of the shirt with water

(upper extremity, upper limb); hand and/or arm

upper extremity; upper limb; upper extremity; upper limb


ცხენი

ნცხენი ნცხენი#Laz

Apso, Ortaalan, Chanapeti, and Borghola form of ნცხენი (nʒxeni)


დიდი

ჲაზიში ნდღალეფე დიდი იჲენ

(dialectal, Chanapeti) (about day and month) long


წამწამი

წამწამი • (ǯamǯami) (Latin spelling ǯamǯami)

კამწამი კამწამი#Laz

Vitse–Arkabi, Khopa, and Chkhala form of კამწამი (ǩamǯami)


დიდა

დიდა • (dida) (plural დიდალეფე, Latin spelling dida)

dida (romanization)
დიდალეფე (plural)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)
Chanapeti (romanization)

დიდა იჲასი აშკვა მითი ვა-ჯეგიწონამს

When you become an old woman, no one pays attention to you anymore


ალი

ალის თოკი გეიდუმელს დო ეინჭენ

S/he hangs her/himself with a rope around her/his neck ( commits suicide, kills her/himself)


შენი

şeni (romanization)
Chanapeti (romanization)
შენი (absolutive singular)
შენეფე (absolutive plural)
შენიქ (ergative singular)
შენეფექ (ergative plural)
შენის (dative singular)
შენეფეს (dative plural)
შენიშ (genitive singular)
შენიშ (genitive singular)
შენიშიş) (genitive singular)
შენიშიşi) (genitive singular)
შენეფეშ (genitive plural)
შენეფეშ (genitive plural)
შენეფეშიş) (genitive plural)
შენეფეშიşi) (genitive plural)
შენიშე (directive singular)
შენეფეშე (directive plural)
შენიშენ (ablative singular)
შენეფეშენ (ablative plural)
შენის (locative singular)
შენეფეს (locative plural)
შენითენ (instrumental singular)
შენეფეთენ (instrumental plural)

აღნე ნანაშქუ შენი ბოგინაზ გერიდე ქომოხედუ

Newly hatched bee brood lands on the back of the comb

ağne nanaşku şeni boginaz geride komoxedu


არა

ara (romanization)
Chanapeti (romanization)

Probably Reduplication of არ (ar, “one”).

არა ქომოხთაზნა ჰამ თავლი ბოჩოდინამ

If all-one comes, I'm finishing this game of backgammon

in backgammon, when both dice fall with one


კვარი

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ḳwer- (“flat cake, cookie (round)”). For the development of the sense "honeycomb" compare Armenian մեղրահաց (meġrahacʻ, “honeycomb”, literally “honey bread”).

ncog

გჲარი ფშველუმტიშა კვარი ეშალუ დო ლეტას მელუ

A piece of dough splattered and fell to the ground while kneading bread

gyari pşvelumťişa ǩvari eşalu do leťas melu


კვარი

See the etymology of the corresponding lemma form.

nonlemma

კვაი კვაი#Laz


წონუმს

head

წონუმს • (ǯonums) (Latin spelling ǯonums)

სივი ასიტი პწონუმტაშა ელდუვენი მიბიდუმ


ბუკი

ბუჭი ბუჭი#Laz


ანდერი

ანდერი • (anderi) (Latin spelling anderi)


ანდერი

anderi (romanization)
Vizha (romanization)

დიჲუ დო ჭუმანიში / გონშკორუჲ რაკანეფე / ანდერი მაზიტუკო / ფშერი ოზიტონეფე

It's morning / The hills are getting light / Oh, if only I could say / (Inside) full of words

diyu do ç̌umanişi / gonşǩoruy raǩanepe / anderi maziťuǩo / pşeri oziťonepe


ანდერი

anderi (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)
Vitse (romanization)
Lome (romanization)

ანდერი ნა ნაშკვარე

You leave something awful behind (curse)

anathema, bad thing, terrible thing, damned thing

ხეს ნაგოქაჩუნ ანდერი არ ქონაშქვი დო მემიშველი

Drop that useless thing you've got and help me

xes nagokaçun anderi ar konaşkvi do memişveli

trash, functionless thing, useless thing

ჰა ანდერი მიში რენ? სუმ ნდღა რენ გზაზ გელაძინ.

Whose ander is this? It's been on the road for three days.

ha anderi mişi ren? sum ndğa ren gzaz gelażin.

ანდერი ნა ნაშქვარე, ახირ-ოხორი-სქანი

May you die in a few days, and your house, barn, and everything will be left without you (curse)

the unclaimed and worthless thing left behind by a dead person, wreck, ruin

ანდერი თო დოსკუდარ


ბობოლა

ბობოლა • (bobola) (Latin spelling bobola)

bobola (romanization)
Atina (romanization)
Artasheni (romanization)
Vitse (romanization)

→ Turkish: bobola, bobol

From Proto-Georgian-Zan *borbal- (“spider”).


კარავი

კარავი • (ǩaravi) (Latin spelling ǩaravi)

კარავი კაპტანეფექ იხმარს


ლორი

Akin to Georgian ლარი (lari), Old Armenian լար (lar).

(dialectal, Vitse) as the hemp fiber is twisted, one part of the twist, each of the parts that make up the thread


მამული

მამული • (mamuli) (Latin spelling mamuli)

Inherited from Proto-Kartvelian *mama-l- (“male”). Derived from Proto-Kartvelian *mam- (“father”).

der+

მამული ური

(Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi) (poultry) male

მამული კივი

(Sumla, Lome) (fish, insects and plants) male


პანდა

head

პანდა • (p̌anda) (Latin spelling p̌anda)

ჰიმ პანდა ჯორუმჯიშკიმონ


სიგარა

სიგარა • (sigara) (Latin spelling sigara)

ზიგარა ზიგარა#Laz

Apso, Chanapeti, Chenneti, and Borghola form of ზიგარა (zigara)


ღარი

ğari (romanization)
Jigetore (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)
Vitse (romanization)

ოხორი-ღარი ლივადი ჯედუჲ


ღოჯი

Inherited from Proto-Kartvelian *zɣwar- (“limit, bound”). Cognate with Georgian ზღვარი (zɣvari).

inh+

ონჯუმალე ოწუდეს თუდე ღოჯიზ მეშადგინ

Salt shaker is in the corner under the shelf

დარაბა დარაბა#Laz

corner of the wooden compartment, corner of დარაბა (daraba)


ღული

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ɣwl- (“bent, curved”).


მთელი

მთელიში დულჲა მა ქოდომოსქიდუნ


ღირს

ğirs (romanization)
Atina (romanization)
Sumla (romanization)
Arkabi (romanization)
Khopa (romanization)
Chkhala (romanization)

ჰამ ატამბას აში ლირა ქოღირს

ფარა-ჩქუნი ჰაქო გოლულუნ. ვანა გალე მუთუზ ვარ-ღირს.

Our money is valid here. Otherwise, it has no value abroad.

para-çkuni hako golulun. vana gale mutuz var-ğirs.

(price of trade item) Something worth a price


ტრიკი

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ṭli(n)ḳ- (“lower part of leg”).

inh+

ბოზოქ ტრიკი ქონობაძგუ

The girl stepped on (to put leg on) something, moving her foot parallel to the ground


ბულეკი

head

ბულეკი • (buleǩi) (Latin spelling buleǩi)

buleǩi (romanization)
ბულეკი (absolutive singular)
ბულეკეფე (absolutive plural)
ბულეკიქ (ergative singular)
ბულეკეფექ (ergative plural)
ბულეკის (dative singular)
ბულეკეფეს (dative plural)
ბულეკიშ (genitive singular)
ბულეკიშ (genitive singular)
ბულეკიშიş) (genitive singular)
ბულეკიშიşi) (genitive singular)
ბულეკეფეშ (genitive plural)
ბულეკეფეშ (genitive plural)
ბულეკეფეშიş) (genitive plural)
ბულეკეფეშიşi) (genitive plural)
ბულეკიშე (directive singular)
ბულეკეფეშე (directive plural)
ბულეკიშენ (ablative singular)
ბულეკეფეშენ (ablative plural)
ბულეკის (locative singular)
ბულეკეფეს (locative plural)
ბულეკითენ (instrumental singular)
ბულეკეფეთენ (instrumental plural)

ბულეკი აღუ სთერი ნკოლო რენ. ვარიჭკომენ.

Radish is bitter like poison. It is inedible.

buleǩi ağu steri nǩolo ren. variç̌ǩomen.


თქვა

tkva (romanization)
თქვა (absolutive)
თქვან (absolutive)

ბაბამუშიქ გოშუბღამს. თქვა ბერემუშიზ უჲუჯით.

His father is talking nonsense. You listen to the child.

babamuşik goşubğams. tkva beremuşiz uyucit.


ქური

From Proto-Georgian-Zan *kursl-. See Georgian ქუსლი (kusli) for more.

კუჩხეზ კარჶი გომოხედუ. ქუჲი ვარდომაბაძგენ.

I got a nail in my foot. I can't step on my heel.

ǩuçxez ǩarfi gomoxedu. kuyi vardomabażgen.

(Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala) heel of the foot

(Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala) heel of the sock or shoe


ქადა

kada (romanization)
ქადა (absolutive singular)
ქადაფე (absolutive plural)
ქადაქ (ergative singular)
ქადაფექ (ergative plural)
ქადას (dative singular)
ქადაფეს (dative plural)
ქადაშ (genitive singular)
ქადაშ (genitive singular)
ქადაშიş) (genitive singular)
ქადაშიşi) (genitive singular)
ქადაფეშ (genitive plural)
ქადაფეშ (genitive plural)
ქადაფეშიş) (genitive plural)
ქადაფეშიşi) (genitive plural)
ქადაშე (directive singular)
ქადაფეშე (directive plural)
ქადაშენ (ablative singular)
ქადაფეშენ (ablative plural)
ქადას (locative singular)
ქადაფეს (locative plural)
ქადათენ (instrumental singular)
ქადაფეთენ (instrumental plural)

Related to Middle Armenian գաթայ (gatʻay). See there for more.

(Sumla) dough donut made of corn or wheat flour: baked on an open fire or buried in ashes; eaten mostly with ayran, molasses, butter.


მუ

მუ • (mu) (Latin spelling mu, Plural მუფერეფე, Plural მუფე)

Inherited from Proto-Kartvelian *ma- (“what”). Cognates include Georgian რომელი (romeli, “that, which”), Mingrelian მუ (mu) and Svan მაჲ (may).

inh+

ფუჯიქ, ონტულეშა ამახთუ დო მუ რენ მუ ვა-ენ მიჟოჭკომაფს

The cow went into the garden and is eating whatever

pucik, onťuleşa amaxtu do mu ren mu va-en mijoç̌ǩomaps


მუ

ნანამუშიქ ბოზომუშიზ ჰაშშო მუფე ნუმსქვანამზ!

What does the mother attribute to her daughter like this!

nanamuşik bozomuşiz haşşo mupe numskvanamz!


მუ

head

მუ • (mu) (Latin spelling mu, Plural ნინთერე, Plural ნინთეფე, Plural მუნთერე, Plural მუთეფე)

Inherited from Proto-Kartvelian *ma- (“pronominal stem of the third person”).


ჯოღორი

head

ჯოღორი • (coğori) (Latin spelling coğori)

coğori (romanization)
ჯოღორი (absolutive singular)
ჯოღორეფე (absolutive plural)
ჯოღორიქ (ergative singular)
ჯოღორეფექ (ergative plural)
ჯოღორის (dative singular)
ჯოღორეფეს (dative plural)
ჯოღორიშ (genitive singular)
ჯოღორიშ (genitive singular)
ჯოღორიშიş) (genitive singular)
ჯოღორიშიşi) (genitive singular)
ჯოღორეფეშ (genitive plural)
ჯოღორეფეშ (genitive plural)
ჯოღორეფეშიş) (genitive plural)
ჯოღორეფეშიşi) (genitive plural)
ჯოღორიშე (directive singular)
ჯოღორეფეშე (directive plural)
ჯოღორიშენ (ablative singular)
ჯოღორეფეშენ (ablative plural)
ჯოღორის (locative singular)
ჯოღორეფეს (locative plural)
ჯოღორითენ (instrumental singular)
ჯოღორეფეთენ (instrumental plural)

/d͡ʒɔˈɣɔ(ɹ)i/

ჰე-თი, მუნთხა უნტუ ივეტუ: ჲანი კინჩი ივეტუ, ფუთხუტუ; ჯოღოჲ ივეტუ, ლალუმტუ; ნჯა ივეტუ, ქვა ივეტუ, დუნჲას მუ ჭეშიტი შეჲ ტუ იჲი ივეტუ.

1960 – 1964, Muhsin Erol (a native of Şenköy born in 1940), Stories recorded by Georges Dumézil in Istanbul The Wizard and His Apprentice

The man in black had the ability to become whatever he wanted, that is to say, he became a bird (and) flew, he became a dog (and) barked, he became a tree, he became a stone, he became all kinds of things in the world.

he-ti, muntxa unťu iveťu: yani ǩinçi iveťu, putxuťu; coğoy iveťu, lalumťu; nca iveťu, kva iveťu, dunyas mu ç̌eşiťi şey ťu iyi iveťu.

(dialectal, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala) dog


პაპული

პაპული • (p̌ap̌uli) (Latin spelling p̌ap̌uli)

მჯვეში ორაფეზ პაპულეფეჩქუნი მწუშ ონჯირეზ ინჯირტეზ

Our ancestors used to sleep on beds made of grain stalks

mcveşi orapez p̌ap̌ulepeçkuni mǯuş oncirez incirťez


ჭუმანი

ჭუმანი • (ç̌umani) (Latin spelling ç̌umani)

Inherited from Proto-Kartvelian *Lam-. Cognate with Mingrelian ჭუმე (č̣ume) and Svan ჰამ (ham).

ჭუმანი ვარ დო ჯენდღანი მეჶტარე.

Not tomorrow. I'll come the day after tomorrow.

(Atina, Viza, Artasheni, Sumla, Khopa) tomorrow


ღორმოთი

ღორმოთი • (ğormoti) (Latin spelling ğormoti)

Inherited from Proto-Kartvelian *ɣamort-.

inh+

supernatural being in the ancient beliefs of the Laz, god


ჩილი

მა ოხორიშე გობიქთიში ჩილიჩქიმიქ ოჭონეფე ჭუმტუ

When I came home, my wife was sewing what was to be sewn

ma oxorişe gobiktişi çiliçkimik oç̌onepe ç̌umťu


თი

head

თი • (ti) (plural თიფე, Latin spelling ti)

ხასანიქ ქჲოჲიში თიზ არ დიდი ოხორი დოდგუმს

Khasan is building a big house at the beginning of the village

xasanik kyoyişi tiz ar didi oxori dodgums

თიზ ნა-მეგანჭარასენ უკაჩხე ვარ-ნიჟილენ
tiz na-meganç̌arasen uǩaçxe var-nijilen
What is written in your destiny cannot be changed
(literally, “What is written in your forehead cannot be changed”)


კურკა

წკარიშ კურნა კურკათე მენძგიფუმს

S/he clogs the water trough with corncob


ნოშქერი

ნოშქერი • (noşkeri) (Latin spelling noşkeri)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *na-qšir-; for more detail, see Old Georgian ნაჴშირი (naqširi).

inh+

შანაქ ნოშქერითე დარაბაზ გელოღარამს

Shana draws on wooden panel with charcoal


მქვერი

head

მქვერი • (mkveri) (Latin spelling mkveri)

By surface analysis, მქვ- (mkv-) + -ერი (-eri). Inherited from Proto-Georgian-Zan *pkw-il-, Derived from Proto-Kartvelian *pek(w)- *pk(w)-.

der+

ინორაზ ოჭკომუ შენი მქვერი დო ხაჯი ჰაწიშენ ხაროს ქომოლობობღი

I have already put flour and beans in the cupboard for cold times (winter)

inoraz oç̌ǩomu şeni mkveri do xaci haǯişen xaros komolobobği


ბაბა

head

ბაბა • (baba) (plural ბაბაფე, Latin spelling baba)

ალთუნეფეჩქიმი ბაბაში კასაზ გემიძინ


ბაბა

Borrowed from Ottoman Turkish بابا (baba).

bor+

ორძოში ბაბა


დინცხირი

head

დინცხირი • (dinʒxiri) (Latin spelling dinʒxiri)

dinʒxiri (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)
Chanapeti (romanization)

desc

→ Mingrelian: დინცხირი (dincxiri) — Abzhua

დინცხირი ნუნქთუ


ღომა

ენვერიზ მუ აღოდუ, ვარმიჩქინ. ღომა ჭუმანი ღვინი შვერი სთერი იქთერტუ.

I don't know what happened to Enver. He was spinning as if he had drunk wine yesterday morning.

enveriz mu ağodu, varmiçkin. ğoma ç̌umani ğvini şveri steri ikterťu.


მა

Inherited from Proto-Kartvelian *men (“I”).

inh+

“თოლიზ მუ გაღოდუ” მაშა “ბერექ გემჩუ” ჲა

I said, "What happened to your eye?" He said, "The boy hit me."

(the quotation particle, indicates that the quoted speech belongs to the speaker(s)); I said, we said

the quotation particle; indicates that the quoted speech belongs to the speaker(s)


ცანცა

head

ცანცა • (ʒanʒa)

Borrowed from Old Armenian ցանց (cʻancʻ).

(Vitse–Arkabi) basket for picking grapes and other fruits


აკვანს

აკვანს • (aǩvans) (Latin spelling aǩvans)

From ა- (a-) + კვან- (ǩvan-) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *ḳwed-.

მუსთავაზ მუნთხა უკორემტასენ, პანდა სი გაკვანს

Whatever Mustava needs, he always asks you

mustavaz muntxa uǩoremťasen, p̌anda si gaǩvans

ბაზიზ კიშიზ მთვირი აკვანდანათი ვარმექჩამს

Even if you ask some people for snow in winter, they won't give it to you (Some people don't want something that doesn't work for them to work for someone else) (proverb)

baziz ǩişiz mtviri aǩvandanati varmekçams

to ask, want, wish, beg for something from someone


ტოლოფი

ტოლოფი • (ťolopi) (Latin spelling ťolopi)

ťolopi (romanization)
Sumla (romanization)
Arkabi (romanization)

დულჲაზ ჶოტა ვარგოწიკორაში ნარენ ტოლოფი ფორჩაზ ნასვენ

When you don't wear a loincloth while doing work, all the dirt crawls on the clothes (gets on)

dulyaz foťa vargoǯiǩoraşi naren ťolopi porçaz nasven


წკარი

ǯǩari (romanization)
წკარი (absolutive singular)
წკარეფე (absolutive plural)
წკარიქ (ergative singular)
წკარეფექ (ergative plural)
წკარის (dative singular)
წკარეფეს (dative plural)
წკარიშ (genitive singular)
წკარიშ (genitive singular)
წკარიშიş) (genitive singular)
წკარიშიşi) (genitive singular)
წკარეფეშ (genitive plural)
წკარეფეშ (genitive plural)
წკარეფეშიş) (genitive plural)
წკარეფეშიşi) (genitive plural)
წკარიშე (directive singular)
წკარეფეშე (directive plural)
წკარიშენ (ablative singular)
წკარეფეშენ (ablative plural)
წკარის (locative singular)
წკარეფეს (locative plural)
წკარითენ (instrumental singular)
წკარეფეთენ (instrumental plural)

Inherited from Proto-Kartvelian *c̣q̇al-. Cognates include Georgian წყალი (c̣q̇ali) and Mingrelian წყარი (c̣q̇ari).

inh+

მემეთი, ტიკინაზ ნადოლობღუნ ურძენი კაი ჟლიპი. ჰემუში წკარითენ ქჲუმე პათენ.

Memet, crush the grapes in the small basket. We will make kyume from its juice.

memeti, ťiǩinaz nadolobğun urżeni ǩai jlip̌i. hemuşi ǯǩariten kyume p̌aten.

liquid obtained by squeezing fruits, vegetables, etc., juice


აკოშქა

head

აკოშქა • (aǩoşka) (plural აკოშქაფე, Latin spelling aǩoşka)

აკოშქაზ ჯამი გედგუმს

S/he is installing glass in the window frame


ბუძი

Inherited from Proto-Georgian-Zan *buʒ-.

ციცი ქატა კოჩიზ ქუღუნ. ბუძი ხვალა ოხორჯალეფეზ ავენ.

The breast is present in every human being. The breast (that gives milk) is present only in women.

ʒiʒi kaťa ǩoçiz kuğun. bużi xvala oxorcalepez aven.

(in adult females and adult female mammals) breast


მოთა

მოთა • (mota) (plural მოთალეფე, plural მოთაფე, Latin spelling mota)

mota (romanization)
მოთალეფე (plural)
მოთაფე (plural)

მოთაჩქიმიზ შალვარი ქამაბოქუნი


სთოლი

სტოლი სტოლი#Laz


საბატონი

საბატონი • (sabaťoni) (Latin spelling Sabaťoni)

sabaťoni (romanization)
Sabaťoni (romanization)
Vizha (romanization)
Chanapeti (romanization)
საბატონი (absolutive singular)
საბატონეფე (absolutive plural)
საბატონიქ (ergative singular)
საბატონეფექ (ergative plural)
საბატონის (dative singular)
საბატონეფეს (dative plural)
საბატონიშ (genitive singular)
საბატონიშ (genitive singular)
საბატონიშიş) (genitive singular)
საბატონიშიşi) (genitive singular)
საბატონეფეშ (genitive plural)
საბატონეფეშ (genitive plural)
საბატონეფეშიş) (genitive plural)
საბატონეფეშიşi) (genitive plural)
საბატონიშე (directive singular)
საბატონეფეშე (directive plural)
საბატონიშენ (ablative singular)
საბატონეფეშენ (ablative plural)
საბატონის (locative singular)
საბატონეფეს (locative plural)
საბატონითენ (instrumental singular)
საბატონეფეთენ (instrumental plural)

Borrowed from Ancient Greek σάββατον (sábbaton).


დიკა

Inherited from Proto-Georgian-Zan *diḳ(a)-.

inh+

მამულიქ დიკაფე დოჩოდინუშქულე ჰე არ დიკა-თ ჰემსატის მკიაფუ დივუ' დო მამულ ოჭკომუ.

1930 – 1931, Niyazi Ahmet Banoğlu, Stories recorded by Georges Dumézil in Istanbul Of

When the rooster had finished the (other) grains, this last grain became a jackal and ate the rooster.

mamulik diǩape doçodinuşkule he ar diǩa-t hemsaťis mǩiapu divu' do mamul oç̌ǩomu.


ღეჯი

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ɣor-.

ჰასან ჰიკკუ მშკურინაჯე ორტტუ ჩი ხოსკინა ღეჯიშეთი აშკურინერტტუ

Hasan was so cowardly that he was even afraid of a dead pig

hasan hiǩǩu mşǩurinace orťťu çi xosǩina ğecişeti aşǩurinerťťu


ბორჯი

borci (romanization)
ბორჯი (absolutive singular)
ბორჯეფე (absolutive plural)
ბორჯიქ (ergative singular)
ბორჯეფექ (ergative plural)
ბორჯის (dative singular)
ბორჯეფეს (dative plural)
ბორჯიშ (genitive singular)
ბორჯიშ (genitive singular)
ბორჯიშიş) (genitive singular)
ბორჯიშიşi) (genitive singular)
ბორჯეფეშ (genitive plural)
ბორჯეფეშ (genitive plural)
ბორჯეფეშიş) (genitive plural)
ბორჯეფეშიşi) (genitive plural)
ბორჯიშე (directive singular)
ბორჯეფეშე (directive plural)
ბორჯიშენ (ablative singular)
ბორჯეფეშენ (ablative plural)
ბორჯის (locative singular)
ბორჯეფეს (locative plural)
ბორჯითენ (instrumental singular)
ბორჯეფეთენ (instrumental plural)

Borrowed from Ottoman Turkish بورج (borc).

bor+

თოჶიკიში მითიზ ჶეჲდა ვარუღუნ. ჰემუქ ბორჯიმუში ფაღუმს.

Tofik is of no use to anyone. He is clearing his own debt.

tofiǩişi mitiz feyda varuğun. hemuk borcimuşi pağums.


გურუნი

head

გურუნი • (guruni) (plural გურუნეფე, Latin spelling guruni)

The ultimate origin is unknown. Cognate with Mingrelian გირინი (girini); see there for more.

გურუნითე ნცხენიზ ვარიჭიშინენ

You can't chase a horse with a donkey (proverb)


ორა

Borrowed from Pontic Greek ώρα (óra), from Ancient Greek ὥρα (hṓra).

ამეტიქ კატა ნდღა-თანურიზ ეჲისელაჲიზ ჲექთენ “მუ ორა რენ?” ჲა დო იკითხამზ

As soon as Amet gets up every morning, "What time is it?"(literally "What hour is it?) he asks.

ameťik ǩaťa ndğa-tanuriz eyiselayiz yekten “mu ora ren?” ya do iǩitxamz

მურეჯი ორა


ბილონცა

ბილონცა • (bilonʒa) (Latin spelling bilonʒa)

bilonʒa (romanization)
Atina (romanization)
Sumla (romanization)
Arkabi (romanization)

Uncertain. Fähnrich-Sarǯvelaʒe reconstruct Proto-Georgian-Zan *blanc-.See Georgian ბილენცრა (bilencra) for more.

ფუჯეფეზ ბილონცა მოთჩამთ. იჩხანენ.
pucepez bilonʒa motçamt. içxanen.
Don't feed bilonʒa to the cows. They'll get diarrhea.


ხაჯი

Cognate with Mingrelian ხაჯი (xaǯi); see there for more.


მტოტი

მტოტი • (mťoťi) (plural მტოტეფე)

mťoťi (romanization)
მტოტეფე (plural)
Vitse (romanization)


ქჩე

Inherited from Proto-Georgian-Zan *qc₁-. Cognate with Mingrelian ჩე (če, “white”), Old Georgian მჴცჱ (mqcē, “grey hair”).

ქჩე ურზენი ხაზი გაჲენნა ნაკუ-თი გორუმ, ეჭოფი

If you like white grapes, take as much as you want

kçe urzeni xazi gayenna naǩu-ti gorum, eç̌opi


ფიმფილი

ფიმფილი • (pimpili) (Latin spelling pimpili)

Borrowed from Georgian ფიმფილი (pimpili, “corn hair; earlobe”), itself from Proto-Georgian-Zan *pimp-, whence also Mingrelian ფიმფი (pimpi, “corn hair”).

bor+

ბიჭეფეზ ფიმფილი ჲუხთამტაშა ოღუნე ფუზური აჩანენ

Men grow fine hairs before they grow a beard

biç̌epez pimpili yuxtamťaşa oğune puzuri açanen


მტი

mťi (romanization)
მტიეფე (plural)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)
Vitse (romanization)
Lome (romanization)

მტი მემოხენ


ფოლო

Inherited from Proto-Georgian-Zan *pol-. See more on Mingrelian ფოლო (polo, “hoof”).

(dialectal, Sumla) calf, leg between knee and ankle


მწკო

head

მწკო • (mǯǩo)

mǯǩo (romanization)
Khopa (romanization)
Arkabi (romanization)
Vitse (romanization)

მწკოლი მწკოლი#Laz


მწუ

mǯu (romanization)
მწუეფე (plural)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)

From Proto-Georgian-Zan *c̣q̇a(w)- or possibly Proto-Kartvelian *mc̣q̇aw-.

Prunus laurocerasus
Prunus laurocerasus#Translingual

cherry laurel (Prunus laurocerasus) (the cultivated form)


თოფრი

თოფური თოფური#Laz

Vizha, Artasheni, and Vitse form of თოფური (topuri)


უჯი

Inherited from Proto-Georgian-Zan *q̇ur-.

inh+

ფუჯიში უჯიზ ნიშანი გეჩამერი რენ


ბჟაჩხა

head

ბჟაჩხა • (bjaçxa) (Latin spelling Bjaçxa)

bjaçxa (romanization)
Bjaçxa (romanization)
Chanapeti (romanization)
Sumla (romanization)

From *ბჟა (*bja, “sun”) + -შ (-ş, genitive case marker) + დღა (dğa, “day”). *ბჟა (*bja) ultimately goes back to Proto-Kartvelian *mz₁e-.
Cognate with Mingrelian ჟაშხა (žašxa).


ლარდე

larde (romanization)
Vitse (romanization)

ლადრე ლადრე#Laz


მჯაჯი

mcaci (romanization)
Vizha (romanization)

Taxus baccata
Taxus baccata#Translingual


თუთაჩხა

head

თუთაჩხა • (tutaçxa) (Latin spelling Tutaçxa)

tutaçxa (romanization)
Tutaçxa (romanization)

From თუთა (tuta, “moon”) + -შ (-ş, genitive case marker) + დღა (dğa, “day”). Cognate with Mingrelian თუთაშხა (tutašxa).


ჩაჩხა

çaçxa (romanization)
Çaçxa (romanization)
ჩაჩხა (absolutive singular)
ჩაჩხაფე (absolutive plural)
ჩაჩხაქ (ergative singular)
ჩაჩხაფექ (ergative plural)
ჩაჩხას (dative singular)
ჩაჩხაფეს (dative plural)
ჩაჩხაშ (genitive singular)
ჩაჩხაშ (genitive singular)
ჩაჩხაშიş) (genitive singular)
ჩაჩხაშიşi) (genitive singular)
ჩაჩხაფეშ (genitive plural)
ჩაჩხაფეშ (genitive plural)
ჩაჩხაფეშიş) (genitive plural)
ჩაჩხაფეშიşi) (genitive plural)
ჩაჩხაშე (directive singular)
ჩაჩხაფეშე (directive plural)
ჩაჩხაშენ (ablative singular)
ჩაჩხაფეშენ (ablative plural)
ჩაჩხას (locative singular)
ჩაჩხაფეს (locative plural)
ჩაჩხათენ (instrumental singular)
ჩაჩხაფეთენ (instrumental plural)

By regressive assimilation from ცაჩხა (ʒaçxa), from ცა (ʒa, “sky”) + -შ (-ş, genitive case marker) + დღა (dğa, “day”). Compare Mingrelian ცაშხა (cašxa), Svan ცა̈̄შ (cǟš).

cog

Svan ცა̈̄შ (cǟš)


ბერგი

head

ბერგი • (bergi) (plural ბერგეფე, Latin spelling bergi)

→ Armenian: փերգ (pʻerg)

From Proto-Kartvelian *berg- (“to hoe, hack”).

inh

ბერგი მჭკადუ დიშქაში ბერგითე დიხვენ

The pickaxe maker is buried with a pickaxe made of wood (proverb)


თორხი

თოხი თოხი#Laz


მსორა

msora (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Chanapeti (romanization)

Borrowed from Pontic Greek ψώρα (psóra).

მსორა მაკნუ
msora maǩnu
I got scabies


ისირი

Inherited from Proto-Georgian-Zan *isl-.

ნანაქ აღნე ისირიში შირთე გელახუნონიზ ქოგელორჩუ

My mother spread the new straw mattress on the ottoman

nanak ağne isirişi şirte gelaxunoniz kogelorçu


ტობა

head

ტობა • (ťoba) (plural ტობაფე, Latin spelling ťoba)

ამეტი ტობაზ დოლოდგითუნ დო მჩხომიზ ანკესი უტკომერზ
ameťi ťobaz dolodgitun do mçxomiz anǩesi uťǩomerz
Amet stands inside the ťoba and casts a fishing rod

(Vizha, Ortaalan, Vitse–Arkabi, Peroniti, Batumi) the point where flowing waters such as streams and rivers become stagnant and deep

ისტანბოლიშა იტაშა არ დიდი ტობა ქონ. საფანჯა ჯოზუნ.

On the way to Istanbul there is a big lake called Sapanca.

isťanbolişa iťaşa ar didi ťoba kon. sapanca cozun.


დიხა

dixa (romanization)
დიხა (absolutive singular)
დიხაფე (absolutive plural)
დიხაქ (ergative singular)
დიხაფექ (ergative plural)
დიხას (dative singular)
დიხაფეს (dative plural)
დიხაშ (genitive singular)
დიხაშ (genitive singular)
დიხაშიş) (genitive singular)
დიხაშიşi) (genitive singular)
დიხაფეშ (genitive plural)
დიხაფეშ (genitive plural)
დიხაფეშიş) (genitive plural)
დიხაფეშიşi) (genitive plural)
დიხაშე (directive singular)
დიხაფეშე (directive plural)
დიხაშენ (ablative singular)
დიხაფეშენ (ablative plural)
დიხას (locative singular)
დიხაფეს (locative plural)
დიხათენ (instrumental singular)
დიხაფეთენ (instrumental plural)

აშექ ნჯა დიხაშენ ჲეჭკირუფს
aşek nca dixaşen yeç̌ǩirups
Ayşe has been mowing the tree from the ground


გუნძე

gunże (romanization)
spellling gunże (Latin)

From Proto-Georgian-Zan *grʒ-el-, from Proto-Kartvelian *grʒ-.

სელიმიქ “ნთხირიზ ღარი მოთაეტაზ” დეჲი ჟინდოლემუში გუნძე ნთხომბუში ტატეფე მოუკვათამს

Selim cuts the long branches of the redwood tree above him so that it doesn't shade the hazelnuts

selimik “ntxiriz ğari motaeťaz” deyi jindolemuşi gunże ntxombuşi ťaťepe mouǩvatams

ჰეკო გუნძე კოჩი მუჭო ივენ? თი ნჭერიზ ნანწენ.

How can he be so tall? His head touches the ceiling.

heǩo gunże ǩoçi muç̌o iven? ti nç̌eriz nanǯen.

ჲაზიში ნდღალეფე გუნძე იჲენ. კიში მოხტასი ნდღალეფე დიმკულანენ.

Summer days are long. In winter the days get shorter.

yazişi ndğalepe gunże iyen. ǩişi moxťasi ndğalepe dimǩulanen.

long, tall
(about time of day, night, year etc.)

about time of day; night; year etc.; about time of day; night; year etc.


რუბა

რუბა • (ruba) (plural რუბაფე, Latin spelling ruba)

From Proto-Georgian-Zan *rabo- (“ditch”).

მთუთი არ მითი აზირასი არ ფირჩი ორაში რუბა დოლილაჲ

When the bear sees someone, he suddenly goes to the creek

mtuti ar miti azirasi ar pirçi oraşi ruba dolilay

(dialectal, Atina, Artasheni, Vitse–Arkabi) river, creek, stream

რუბაზ ნა-გოლიჯინუ ზაპიში ჟინდოლე გოლობულურ

I'm walking over the snowdrift that stretches sideways in the valley

rubaz na-golicinu zap̌işi jindole golobulur

(dialectal, Artasheni, Vitse–Arkabi) valley


ღალი

From Proto-Kartvelian *ɣel- (“ravine, gully”). Compare Georgian ღელე (ɣele, “stream, fleet, creek, ford”).

cog

ღალეფე დოსქურეზ


უმპა

head

უმპა • (ump̌a) (plural უმპაფე, Latin spelling ump̌a)

ბერე დირინასი ემოგი უმპა ნუკვათამან

When a child is born, they first cut the umbilical cord


კონჭი

კონჭი • (ǩonç̌i) (Latin spelling ǩonç̌i)

ǩonç̌i (romanization)
Vitse (romanization)

Akin to Georgian კოჭი (ḳoč̣i), Mingrelian კონჭი (ḳonč̣i), Old Armenian կոճ- (koč-).

ჯუმა-ჩქიმიქ კონჭი ქვაზ ელონთხუ დო მციქა დამბარუ

My brother hit his ankle with a stone, and it's a little swollen

cuma-çkimik ǩonç̌i kvaz elontxu do mʒika dambaru


ნჭამი

ნჭამი • (nç̌ami) (Latin spelling nç̌ami)

nç̌ami (romanization)
ნჭამი (absolutive singular)
ნჭამეფე (absolutive plural)
ნჭამიქ (ergative singular)
ნჭამეფექ (ergative plural)
ნჭამის (dative singular)
ნჭამეფეს (dative plural)
ნჭამიშ (genitive singular)
ნჭამიშ (genitive singular)
ნჭამიშიş) (genitive singular)
ნჭამიშიşi) (genitive singular)
ნჭამეფეშ (genitive plural)
ნჭამეფეშ (genitive plural)
ნჭამეფეშიş) (genitive plural)
ნჭამეფეშიşi) (genitive plural)
ნჭამიშე (directive singular)
ნჭამეფეშე (directive plural)
ნჭამიშენ (ablative singular)
ნჭამეფეშენ (ablative plural)
ნჭამის (locative singular)
ნჭამეფეს (locative plural)
ნჭამითენ (instrumental singular)
ნჭამეფეთენ (instrumental plural)


ჰანთერე

ჰანთერე • (hantere) (Latin spelling hantere)

ჰანთეფე ჰანთეფე#Laz


ჰანთეფე

ჰანთეფე • (hantepe) (Latin spelling hantepe)


წონერი

წონერი • (ǯoneri) (Latin spelling ǯoneri)


ამა

ama (romanization)
Artasheni (romanization)
Vitse (romanization)
Khopa (romanization)

From Ottoman Turkish اما (ammâ), from Arabic أَمَّا (ʔammā).


აგურე

agure (romanization)
Vitse (romanization)

From გური (guri, “heart”) + ა- -ე (a- -e), literally “without heart”.

af

ქჲაზიმიქ ნა-ვასენ დულჲა აგურე იქომს
kyazimik na-vasen dulya agure ikoms
Kazım does everything he does reluctantly


აჲა

ბერესქანიქ ხოლო ძიგარა შუმს. - აჲა! ოწკედი!

Your kid is smoking again. - Look at him!

bereskanik xolo żigara şums. - aya! oǯǩedi!

(Vitse) (interjection expressing surprise and helplessness)


ქი

From Ottoman Turkish كه, from Classical Persian که.

კოჩიქ ოკო გჲარი ჭკომუ ქი აწი იშიბლოქუფს

The man ate so much that he is now burping

ǩoçik oǩo gyari ç̌ǩomu ki aǯi işiblokups


ფაცხა

head

ფაცხა • (paʒxa) (plural ფაცხაფე, Latin spelling paʒxa)

→ Armenian: փացխա (pʻacʻxa) — Hamshen

desc

→ Turkish: paska, pasha, pasḫa, paçğa, paḉḫa, paçḫa (Hemşin)

Borrowed from Abkhaz абыцаҟьа (abəcaqʲʼa).

bor+

მუ გომსქიმეჲი გულუნ დო ოხორი ფაცხა უღუნ

S/he dresses very stylishly herself/himself, but her/his house is a like hut

(dialectal, Vizha, Vitse–Arkabi) makeshift wooden hut

ნთხირეფუნას ნა-ფქოსუმტით ჩაჩი ფაცხათე ბზდიმტით

We used to carry the dry leaves that we swept in the hazelnut grove with a basket

ntxirepunas na-pkosumťit çaçi paʒxate bzdimťit

(Vitse–Arkabi) multi spaced basket, leaf basket


ჩქარ

According to Aleksiva, from Armenian չկար (čʻkar, “didn't exist, was not”), from կամ (kam).

bor

ბიჭი-ჩქიმი, არაბა-ჩქიმი ოხმარინუ შენი დიდო იხვეწენ, ჩქვა მა ჩქარ იზინი ვარ-მეფჩამ

My son begs a lot to use my car, but I never let him

biç̌i-çkimi, araba-çkimi oxmarinu şeni dido ixveǯen, çkva ma çkar izini var-mepçam


ოხორჯა

head

ოხორჯა • (oxorca) (Latin spelling oxorca)

Usually explained as ოხორი (oxori, “house”) + ჯა (ca, “tree”), literally “tree of house” but It's consired as a folk etymology by Arnold Chikobava. Instead he derives it from Laz ოხორი (oxori, “house”) and Georgian რძალი (rʒali, “bride”). He supports his theory with plural of ოხორჯა (oxorca) is ოხორჯალეფე (oxorcalepe) rather than *ოხორჯაფე (*oxorcape). also having -ძ- (-ż-) explains the dialectal variations of the word. Chikobava also substantiates his thesis with other compound nouns made with ოხორი (oxori), declaring "kinship and social status": compare ოხრასქირი (oxraskiri), ოხრასურე (oxrasure) and ოხოჭკურა (oxoç̌ǩura). Note that Georgian რძალი (rʒali, “bride”) is not used in Laz.

af

მესქურინერი ოჯაღი უმჩანე არ ოხორჯაქ ქოგამოგზამს

An ingenious and resourceful woman rekindles an extinct family

meskurineri ocaği umçane ar oxorcak kogamogzams

ოხორჯა-ჩქიმი აწი ვა-რენ


ოხრასურე

head

ოხრასურე • (oxrasure) (Latin spelling oxrasure)

From ოხორი (oxori, “house”) + ოსური (osuri, “daughter”), literally “daughter of house”. For other compound nouns made with ოხორი (oxori), declaring "kinship and social status": compare ოხორჯა (oxorca), ოხრასქირი (oxraskiri) and ოხოჭკურა (oxoç̌ǩura).

af

ოხრასურე-შკიმი ოხორზა-შკიმიშე მსკვა ონ

My sister-in-law is more beautiful than my wife


ოხრასქირი

head

ოხრასქირი • (oxraskiri) (Latin spelling oxraskiri)

From ოხორი (oxori, “house”) + სქირი (skiri, “son”), literally “son of house”. For other compound nouns made with ოხორი (oxori), declaring "kinship and social status", compare ოხორჯა (oxorca), ოხრასურე (oxrasure) and ოხოჭკურა (oxoç̌ǩura).

af

ნუსაქ ოხრასქირი-მუში მალთეში ბოზოს ნუმსქვანამს

The bride suits her brother-in-law to the girl next door

nusak oxraskiri-muşi malteşi bozos numskvanams


დუმჭკუ

head

დუმჭკუ • (dumç̌ǩu) (Latin spelling dumç̌ǩu)

From Proto-Georgian-Zan *ǯinč̣wel- (“ant”).

ბერეში ქორბაზ დუმჭკუ ბუზალამს

An ant is crawling in the child's stomach


არანძი

არანძი • (aranżi) (Latin spelling aranżi)

aranżi (romanization)
Artasheni (romanization)
Vitse (romanization)
Arkabi (romanization)
Khopa (romanization)

Borrowed from an alternative form of Pontic Greek νεράντζιν (nerántzin).

Citrus × aurantium
Citrus × aurantium#Translingual

bitter orange, Seville orange (Citrus × aurantium) (fruit and tree)


ჩქვა

Inherited from Proto-Kartvelian *s₁xwa- (“one; other”). Cognate with Georgian სხვა (sxva), Mingrelian შხვა (šxva) and Svan ეშხუ (ešxu).

inh+

ჩქვა მუთუ მოთჲოფხორ

(Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala) again, more

ალი დო ამეტიქ ნაჲლაფენიში გამაჩამან. ამეტიში ნანიქ ჩქვა გჲონწონამ.
ali do ameťik naylapenişi gamaçaman. ameťişi nanik çkva gyonǯonam.
Ali and Amet are selling their naylas. Amet's has more weight.

ჰაწინეჲი საატეფე არ ოკიხუი ჩქვა ჩქარ ვაგეიდგენ

Nowadays, once the clocks are broken, they are never set anymore.

haǯineyi saaťepe ar oǩixui çkva çkar vageidgen

again, more
ჩქვა (çkva)
no longer, anymore

არზუ დო ჶერიდე დალეფეში ბოზოფე რენან. ჰეკო ოკუნგამან ქი ჩქვა ნავარუჩქინანფეზ “ექიზი დალეფე რენ” დაწონენან.

Arzu and Feride are each other's cousins. They look so much alike that those who don't know yet think they are twin sisters.

arzu do feride dalepeşi bozope renan. heǩo oǩungaman ki çkva navaruçkinanpez “ekizi dalepe ren” daǯonenan.

ქჩე დოლოქუნუფე ბოზოს კაჲი ვარანახუდორენ. ნანამუშიქ ა ჩქვა მეჲანახუმს.

The girl didn't wash the white clothes well. Her mother washes them once more.

kçe dolokunupe bozos ǩayi varanaxudoren. nanamuşik a çkva meyanaxums.

again, more
ა(რ) ჩქვა (a(r) çkva)
again, once more, once again

ბოჲა უსუმერტაში ჶურჭა მოთდოვალამ. ოწუდეზ ნანაწაპენ ბოჲა ა ჩქვა ვარგამულუნ.

Don't shake your brush when you paint. Paint that drips and sticks to the shelf will never come off.

boya usumerťaşi furç̌a motdovalam. oǯudez nanaǯap̌en boya a çkva vargamulun.

(negative) no longer, anymore, again, once more, once again

ხასანიში ოხორიზ ნკომა ედგითუნ. ჩქვა ნოღალე ქომოხთესი?

There's smoke rising from Khasan's house. I wonder if they've come from the city.

xasanişi oxoriz nǩoma edgitun. çkva noğale komoxtesi?

ჯევერიზ ჩქვა თოლიზ ა მუთხა ქოდოლოლუ. ბოჲნე აჩილამბრენ ედო თოლი ფათხუმს.

Cever seems to have something in his eye. He is constantly tearing and blinking.

ceveriz çkva toliz a mutxa kodololu. boyne açilambren edo toli patxums.


გერმა

desc

from Laz <i class="Geor mention" lang="lzz">გერმაკოჩი</i> (germaǩoçi)

→ Mingrelian: გერმაკოჩი (germaḳoči) (from Laz გერმაკოჩი (germaǩoçi)) — Abzhua

According to Aleksiva from *გირმა < *დირმა < *დრიმა (*girma < *dirma < *drima), from Ancient Greek δρυμά (drumá), neutral collective to δρυμός (drumós, “forest”).

მაღალა გერმაფეშენ გელამთე გამიწკედაში ზუღა იძირენ

Looking downhill from high mountains, the sea is visible

mağala germapeşen gelamte gamiǯǩedaşi zuğa iżiren

გერმაკოჩი

a mythological figure who lives in the forests, whose whole body is covered with hair, and who imitates everything that man does, a kind of forest man


ალამანჲა

head

ალამანჲა • (alamanya) (Latin spelling Alamanya)

alamanya (romanization)
Alamanya (romanization)

ნოღამე-ჩქიმიქ ჟურ წანაზ ალამანჲაზ იჩალიშუ დო ჰეშოთე ოხორი პკოდით

My husband worked in Germany for two years, and that's how we built a house

noğame-çkimik jur ǯanaz alamanyaz içalişu do heşote oxori p̌ǩodit


ონა

From Proto-Georgian-Zan *q̇an-. Cognate with Georgian ყანა (q̇ana) and Mingrelian ჸონა (ʾona).

ონა ხაჩქუმსნა-თი ნიში შენი ხაჩქუმს

Even if he's digging a field, he's digging for himself


ღარუმს

ღარუმს • (ğarums) (Latin spelling ğarums)

from Proto-Kartvelian *ɣer- ~ *ɣir- (“to stretch; to raise one's hand”). Compare Old Georgian აღერება (aɣereba).

“კალემითე ქარტალი ბღარა” ჲა-ში დიდო გჲაჯინუ დო ღრიცქუ

When she said, "Let me scrawl on the paper with a pen," she pressed it a lot and drew deeply

“ǩalemite karťali bğara” ya-şi dido gyacinu do ğriʒku

(dialectal, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi) to scrawl


ჭანდა

ჭანდა • (ç̌anda) (Latin spelling ç̌anda)

From Proto-Georgian-Zan *c̣₁en- (“to summon, invite”). Compare Old Georgian წანა (c̣ana, “feast, banquest”) and Mingrelian ჭანაფა (č̣anapa, “to call, appeal”).

cog

(dialectal, Atina, Artasheni, Vitse) invitation

(dialectal, Vitse–Arkabi) Entertainment that usually held at the bride's home the night before the wedding while applying henna on the bride's fingers


ჶორკა

→ Georgian: ფორკა (porḳa) — Adjara

desc

→ Turkish: (Rize, Artvin) forka, (Hemşin) foga

Unknown. Has been compared to Laz ფორჩა (porça).

unk

Unknown

ვიტოხუთ-ვიტვაშ წანერ ბოზოფე მეტაკსიშ ჶოტა თიზ მოთჶალერ ფუქურონ ბასმაშ ჶორკა დოლოქუნერ დო კუჩხეს წუღა მოდვალერ გულუნან.
viťoxut-viťvaş ǯaner bozope meťaǩsiş foťa tiz motfaler pukuron basmaş forǩa dolokuner do ǩuçxes ǯuğa modvaler gulunan.
The girls of fifteen to sixteen go around with their heads covered with a silk ჶოტა (foťa), dressed in a flowered calico forka, and wearing shoes.

1930 – 1931, Niyazi Ahmet Banoğlu, Stories recorded by Georges Dumézil in Istanbul The clothing of the Laz


ზაბუნლუღი

head

ზაბუნლუღი • (zabunluği) (Latin spelling zabunluği)

zabunluği (romanization)
Chanapeti (romanization)

From ზაბუნი (zabuni, “ill, sick”) + -ლუღი (-luği, “-ness”).

suf

ანჩელეში ფუჯიზ მუთუ-თი ვარ-ნანთვალუ ედო ჰემ ზაბუნლუღითენ ხროცქუნ
ançeleşi puciz mutu-ti var-nantvalu edo hem zabunluğiten xroʒkun
Nothing helped Ançele's cow, and it is dying from that disease


ზაბუნობა

head

ზაბუნობა • (zabunoba) (Latin spelling zabunoba)

From ზაბუნი (zabuni, “ill, sick”) + -ობა (-oba, “-ness”).

suf

ელემიტა დო კოკიწა სთერი ზაბუნობაფე არ ბერეშენ მაჟურა ბერეფეზ დიდო კოლაჲ ნაკნენ

Diseases such as measles and pertussis are very easily transmitted from one child to another

elemiťa do ǩoǩiǯa steri zabunobape ar bereşen majura berepez dido ǩolay naǩnen


ზაბუნი

head

ზაბუნი • (zabuni) (Latin spelling zabuni)

From Persian زبون (zabun, “humbled, vanquished, weak, helpless, abject”).

der

ზაბუნიშ ოხორიზ ოზაბუნლუღი ა ფიჩორაზ იღოდინენ

In the patient's home, the disease is transmitted in a short time

zabuniş oxoriz ozabunluği a piçoraz iğodinen


იზაბუნენ

head

იზაბუნენ • (izabunen) (Latin spelling izabunen)

From ზაბუნი (zabuni, “ill, sick”), ultimately from Persian زبون (zabun).

ნანა-შკიმი იზაბუნუსი არ წულუ მჟორა ჯეჩასი ანჩხვაფენ

When my mother gets sick, she gets hot with even a little sun

nana-şǩimi izabunusi ar ǯulu mjora ceçasi ançxvapen


ბაღულჲა

ბაღულჲა • (bağulya) (Latin spelling bağulya)

bağulya (romanization)
Chanapeti (romanization)

From Proto-Georgian-Zan *beɣ-ur- (“sparrow”), cognate with Mingrelian ბაღჷრე (baɣəre).


მორდერი

მორდერი • (morderi) (Latin spelling morderi)

ჯუმა-ჩქიმიზ ოხოჲიში ოგინე ნა-უდგინ ნთხირეფე ჩქიმეფეშენ დაჰა მორდერი რენან

The hazelnuts standing in front of my brother's house are bigger than mine

cuma-çkimiz oxoyişi ogine na-udgin ntxirepe çkimepeşen daha morderi renan

მოირდენ მოირდენ#Laz

present participle of მოირდენ (moirden), past participle of მოირდენ (moirden)

(dialectal, Artasheni, Vitse, Lome) not fully grown, close to large, sizeable


ქიანა

According to Aleksiva was borrowed from Mingrelian ქიჸანა (kiʾana, “country”), but when borrowed, its meaning was accepted as "world", not "country". It is an obvious transmission error. The word ქიანა (kiana) is not found in written texts before Guram Kartozia's 1993 book Laz Texts II. It is not found in Kutelia's fairy tale book (Lazuri P̆araitepe 1982), or in Sergi Jğent̆i's texts (Ç̆anuri T̆ekst̆ebi, 1938). It is also absent in Chitashi's texts. The word ქიანა (kiana) is not found in Marr, Ačaṙyan, Rosen, or Kartozia's first text book of 1974, in Chikobava's texts, Dumézil, or Qipşidze. The person who introduced the word to Laz is probably Hasan Helimishi. Ç̆andaş Gverdi (1949) uses the expression ქიანაშ დიდი კაბღა (kianaş didi ǩabğa, “the great world war”) in his play. Likewise "სულტანი მტელ ქიანას ("sulťani mťel kianas, “the sultan of all the world”) in his lines confirms that ქიანა (kiana) is used in the sense of the world. The word ქიანა (kiana) was known and spread among the Laz intelligentsia along with the poems of Helimishi. Tandilava also suggests borrowing from Mingrelian.

(Vitse) the place in a village where people gather and chat


ჶოტა

ჶოტა • (foťa) (plural ჶოტაფე, Latin spelling foťa)

და-ჩქიმიქ ონდღენერი გჲარი ჶოტაზ მელაკორუმზ დო ნაპირიშა იღასენ

My sister packs her lunch in an apron and takes it to the workplace

da-çkimik ondğeneri gyari foťaz melaǩorumz do nap̌irişa iğasen

(dialectal, Jigetore, Ortaalan, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala) clothing that women tie in front of them while doing gardening or housework : apron, waistcloth

აჲშექ დუდის ჶოტა დელინკორამს
ayşek dudis foťa delinǩorams
Aisha is tying a headscarf to her head

ვიტოხუთ-ვიტვაშ წანერ ბოზოფე მეტაკსიშ ჶოტა თიზ მოთჶალერ ფუქურონ ბასმაშ ჶორკა დოლოქუნერ დო კუჩხეს წუღა მოდვალერ გულუნან.
viťoxut-viťvaş ǯaner bozope meťaǩsiş foťa tiz motfaler pukuron basmaş forǩa dolokuner do ǩuçxes ǯuğa modvaler gulunan.
The girls of fifteen to sixteen go around with their heads covered with a silk headscarf, dressed in a flowered calico ჶორკა (forǩa), and wearing shoes.

(dialectal, Jigetore, Vitse) (woman's) headscarf


ოღურინამს

ოღურინამს • (oğurinams) (Latin spelling oğurinams)

From ო- (o-, “version marker”) + ღურ- (ğur-, “to die”) + -ინ- (-in-, “interfix that creates transitive verbs from intransitive verbs”) + -ამ (-am, “imperfective aspect”) + -ს (-s, “third person singular present tense marker”).

af

ჰემუზ მთუგიში ნჭამი მეფჩარე დო ბოღუინარე

hemuz mtugişi nç̌ami mepçare do boğuinare

(used for humans only) to kill, to murder


წიპილი

head

წიპილი • (ǯip̌ili) (Latin spelling ǯip̌ili)

Probably related to წიპი (ǯip̌i, “alevin, young fish”). Akin to Georgian წიპწიპა (c̣iṗc̣iṗa), Imeretian and Rachan Georgian წიპია (c̣iṗia, “turkey's chick”) and Mingrelian წიპა (c̣iṗa, “small”).

cog

წიპილეფეს არ ბრესთი კატუ ქონაჩქინუ


აბაზა

head

აბაზა • (abaza) (Plural აბაზაფე, Latin spelling Abaza)

abaza (romanization)
Abaza (romanization)
Atina (romanization)
Artasheni (romanization)
Vitse (romanization)
Batumi (romanization)

აბაზაფე სო ხენან, ფეჲა?
abazape so xenan, peya?
I wonder where the Abaza/Abkhazians live?


აბდეზი

აბდეზი • (abdezi) (Latin spelling abdezi)

From Ottoman Turkish آبدست (âbdest, “abdest”), from Persian آبدست (âbdast).

bor

ხასანიქ ონდღენერი ნამაზიში აბდეზი ეჭოფუმს
xasanik ondğeneri namazişi abdezi eç̌opums
Khasani performs abdest for the noon prayer


მერგჲა

head

მერგჲა • (mergya) (plural მერგჲაფე, Latin spelling mergya)

From მეროგჲა ← *მეროდჲა (merogya ← *merodya), from Ancient Greek μυρωδία (murōdía). For დჲ → გჲ, ჯ (dy → gy, c), compare გჲარი (gyari).


აბდეზხანა

აბდეზხანა • (abdezxana) (Latin spelling abdezxana)

abdezxana (romanization)
Chanapeti (romanization)

აბ‧დეზ‧ხა‧ნა

From Ottoman Turkish آبدستخانه (abdesthane).

(Islam) room or separate building near a mosque or prayer room for performing abdest


უბა

უბა • (uba) (plural უბაფე, Latin spelling uba)

From Proto-Georgian-Zan *ube/a- (“bosom, lap”). Cognate with Georgian უბე (ube, “bay, bosom”) and Mingrelian ლუბა (luba), უბა (uba), ლჷბა (ləba).

inh

ხასანიქ უბა-მუშის ჭაკი მეშკიდუმს
xasanik uba-muşis ç̌aǩi meşǩidums
Hasan puts the pocketknife in his bosom


ნჯღიმერი

head

ნჯღიმერი • (ncğimeri) (Latin spelling ncğimeri)

From ნჯღიმ- (ncğim-, “to wrinkle”) + -ერი (-eri, “-ing, -ed”).

suf

ნჯღიმერი ფორჩათე ვაგოილენ

ინჯღიმენ ინჯღიმენ#Laz

participle of ინჯღიმენ (incğimen)
wrinkled, crumpled, creased, puckered


ინჯღიმენ

head

ინჯღიმენ • (incğimen) (Latin spelling incğimen)

From ი- (i-, version marker) + ნჯღიმ- (ncğim-, “to wrinkle”) + -ენ (-en, suprapersonal present tense marker). Inherited from Proto-Georgian-Zan *ǯɣ(w)l-em- : *ǯɣ(w)l-im- (“to crumple”).

inh+

თუდე დოხედაჲიზ ფონთოლონი ინჯღიმენ


მჟვაბუ

head

მჟვაბუ • (mjvabu) (Latin spelling mjvabu)

Akin to Mingrelian ჟვაბუ (žvabu). Similarity with Russian жа́ба (žába) is likely accidental.

წიწილაქ მჟვაბუ გეიშქუმელს


მაი

Probably of onomatopoeic origin. From მაი (mai) ← მაარი (maari), მაჲარე (mayare) ← მაყაყი (maqaqi). Intervocalic რ (r) regularly disappears in Laz. As a result, an epenthetical consonant ჲ (y) may be substituted. Forms with რ (r) are the result of hypercorrection. Akin to Georgian ბაყაყი (baq̇aq̇i).

მაჲიში კოპალიქ წკარიზ კუდელი ოვალამს დო იმჩვირს

With a wagging tail, a frog's tadpole swims in water

mayişi ǩop̌alik ǯǩariz ǩudeli ovalams do imçvirs


ხიტი

წუკალიში ხიტი მეტროხუ


წიმინდე

წიმინდე • (ǯiminde) (Latin spelling ǯiminde)

ǯiminde (romanization)
Apso (romanization)
Vitse (romanization)

ხასანი წიმინდე კოჩი რენ


ქოვალი

ქოვალი • (kovali) (Latin spelling kovali)

Akin to Georgian ხორბალი (xorbali) and Mingrelian ქობალი (kobali). See Georgian entry for more.

აღნე ჭვეჲი ქოვალიზ საღრა მუთვაჲიზ ქერენჭი-მუში-თი დიჩუჩქანენ

If you cover the tray on the freshly baked wheat bread, the crust will also soften

ağne ç̌veyi kovaliz sağra mutvayiz kerenç̌i-muşi-ti diçuçkanen


მჭკუდი

მჭკუდი • (mç̌ǩudi) (Latin spelling mç̌ǩudi)

მჭკუდი შენი მქვერი მოშქვა დივუ-დორენ


ფოხუმს

ფოხუმს • (poxums) (Latin spelling poxums)

Akin to Mingrelian ფოხ-აფ-ა (pox-ap-a, “to lean, rely”), ფოხ-უ-ა (pox-u-a).

cog

ჰე დიდი კოჩიქ ბერეფე სთერი ფოხუმს


ნზი

head

ნზი • (nzi) (plural ნზიფე, Latin spelling nzi)


ხეშთათი

ხეშთათი • (xeştati) (Latin spelling xeştati)

/xɛʃˈtʰɑtʰi/

From ხე (xe, “hand”) + -შ (-ş, genitive case marker) + თათი (tati, “paw, claw”)

af

ონაზ დაძი პწკიმტაში ხეშთათი მობიდუმერ

I wear gloves when removing thorns in the field


დიდო

From დიდ- (did-, “big”) + -ო (-o, adverbial case marker).

suf

შკიმი შენი დიდო იხვამი


დიდობა

head

დიდობა • (didoba) (Latin spelling didoba)

didoba (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)
Vitse (romanization)

From დიდო (dido, “a lot, many, much, very”) + -ობა (-oba, -hood, -ism, -ery, -ness).

suf

მერწი გუნზანობა ვა-ცადარ. ნა-ნიჩანუში დიდობა ცადარ

You will not look at the length of the vine but at the abundance of its yield

merǯi gunzanoba va-ʒadar. na-niçanuşi didoba ʒadar


იქომს

From Proto-Kartvelian *kam- : *km- (“to do”).

არქაბის-თი გჲურჯისთანიშე იხრაჯათი ნა-იქომს დო დულჲა კაჲი ნა-უღუნ თუჯჯარეფე რენან

In Arkabi, there are traders who export(who doing export) to Georgia and do well

arkabis-ti gyurcistanişe ixracati na-ikoms do dulya ǩayi na-uğun tuccarepe renan


დიდინანა

head

დიდინანა • (didinana) (Latin spelling didinana)

didinana (romanization)
Artasheni (romanization)
Vitse (romanization)
Khopa (romanization)
Chkhala (romanization)

From დიდი (didi, “big, great”) + ნანა (nana, “mother”)

af

დიდინანაზ ბერეფეში ნჯოხო ანტალენ


იჲენ

ივენ ივენ#Laz

Atina, Vizha, Artasheni, and Chanapeti form of ივენ (iven)


ივენ

From Proto-Kartvelian *q̇aw-, akin to Georgian ი‐ყვ‐ი‐ს (i‐q̇v‐i‐s), Mingrelian ი‐ჸუ‐აფ‐უ (i‐ʾu‐ap‐u) and Mingrelian მ‐ა‐ჸუ‐აფ‐უ (m‐a‐ʾu‐ap‐u).

მათბააფეზ კართალიში ჟინ გჲოჭარამან დო გეჭარერი ივენ

They print on paper in printing houses, and paper becomes money

matbaapez ǩartalişi jin gyoç̌araman do geç̌areri iven

ჰე-თი, მუნთხა უნტუ ივეტუ: ჲანი კინჩი ივეტუ, ფუთხუტუ; ჯოღოჲ ივეტუ, ლალუმტუ; ნჯა ივეტუ, ქვა ივეტუ, დუნჲას მუ ჭეშიტი შეჲ ტუ იჲი ივეტუ.

The man in black had the ability to become whatever he wanted, that is to say, he became a bird (and) flew, he became a dog (and) barked, he became a tree, he became a stone, he became all kinds of things in the world.

he-ti, muntxa unťu iveťu: yani ǩinçi iveťu, putxuťu; coğoy iveťu, lalumťu; nca iveťu, kva iveťu, dunyas mu ç̌eşiťi şey ťu iyi iveťu.


მტკორი

head

მტკორი • (mťǩori) (Latin spelling mťǩori)

mťǩori (romanization)
Vitse (romanization)

See მტკორუნ (mťǩorun, “to stale, to mold”).

ჟურ ნდღა ოგინე ნაჲლა თუდელე ნადომოსქიდუ უფიჲაჲი ფორჩაზ ბოჲნე მტკორი ქოგაბღუდორენ

The sweaty shirt that I left under the shed two days ago was covered with mold

jur ndğa ogine nayla tudele nadomoskidu upiyayi porçaz boyne mťǩori kogabğudoren


ელა-

ელა- (ela-) + ულუნ (ulun, “S/he goes”) → ელულუნ (elulun, “S/he ascends on a slightly incline”)

ელა- (ela-) + ხედ- (xed-, “to sit”) → ელახედუნ (elaxedun, “S/he sits to the side”)


ამა-

ამა- (ama-) + ქუნ- (kun-, “to wear”) → ამოქუნამს (amokunams, “S/he dresses someone pants, skirt etc.”)

(dialectal, Sumla, Arkabi) below the waist

ამა- (ama-) + ოკიდამს (oǩidams, “S/he hangs”) → ამოკიდამს (amoǩidams, “S/he hangs up from height level (usually used for on the ceiling of the house)”)

(dialectal, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala) above the height level


ეჭოფუმს

ეჭოფუმს • (eç̌opums) (Latin spelling eç̌opums)

/ˈɛt͡ʃʼɔpʰums/

From ე- (e-, preverb) + ჭოპ- (ç̌op̌-, “to catch”) + -უმ (-um, post-stem, Indicative imperfective marker) + -ს (-s, present tense, 3rd person and singular marker).

af

მემეტიქ აშე ქეჭოფუ. ნურანი მემეტიში ნობგარე ქოდოსქიდუ.

Mohammed married Aisha. Nuran continued to cry after Muhammad.

memeťik aşe keç̌opu. nurani memeťişi nobgare kodoskidu.


გე-

გე- (ge-) + დგ- (dg-, “to put”) → გედგიმს (gedgims, “S/he puts down”)


თუთაწუტა

head

თუთაწუტა • (tutaǯuťa) (Latin spelling Tutaǯuťa)

tutaǯuťa (romanization)
Tutaǯuťa (romanization)
Chanapeti (romanization)

From თუთა (tuta, “month”) + წუტა (ǯuťa, “small”), literally “small month”.


კუნდურა

head

კუნდურა • (ǩundura) (Latin spelling Ǩundura)

ǩundura (romanization)
Ǩundura (romanization)
Sumla (romanization)


დოსქიდინერი

დოსქიდინერი • (doskidineri) (Latin spellling doskidineri)

doskidineri (romanization)
spellling doskidineri (Latin)
Vitse (romanization)

დოს‧ქი‧დი‧ნე‧რი

ბაბაში ლეტაზ დო დოსქიდინერეფეზ დალეფეთი ნუნჭუნან

(Not only sons, but also) daughters, have a stake in their father's land and inheritance

babaşi leťaz do doskidinerepez dalepeti nunç̌unan

დოსქიდუნ დოსქიდუნ#Laz

participle of დოსქიდუნ (doskidun)
legacy, heritage, inheritance


დოსქიდუნ

დოსქიდუნ • (doskidun) (Latin spelling doskidun)

From დო- (do-, preverb) + სქიდ- (skid-, “to live”) + -უნ (-un, present tense 3rd person singular marker).

af

ბერექ ანწი ვარიჩალიშუ დო სინიჶის ხოდოსქიდუ

The child did not study this year and failed in the class

berek anǯi variçalişu do sinifis xodoskidu


ნკოლა

head

ნკოლა • (nǩola) (plural ნკოლაფე, Latin spelling nǩola)

From ნკოლ- (nǩol-, “to lock”) + -ა (-a). Apparently a Wanderwort. Closely related to Mingrelian კილა (ḳila), Svan კჷლ (ḳəl). Further compare Proto-Indo-European *(s)kleh₂w-, Avar кӏул (kʼul), Lak кӏула (kʼula), Abkhaz а-лыкә (a-ləkʷʼ), Svan ლა̈კუ̂ (läḳû).

cog

Svan ლა̈კუ̂ (läḳû)

ალი ჩონანკოლა ჩაფხუჲ. ვარადვინენ

Ali is trying to activate the light switch. It doesn't work.

switch (device for switching an electrical circuit on and off)


ნოსთონი

head

ნოსთონი • (nostoni) (Latin spelling nostoni)

From Pontic Greek νόστιμος (nóstimos, “tasty”).

bor

ნანაქ ხომულა ხაჯი დიგუბუშენ დონი “ნოსთონი მეჩაზ” ჲა დო ხომულა მერგჲა ეკუტკოჩამს

After the beans are cooked, my mother throws dried parsley on them to give them a taste

nanak xomula xaci digubuşen doni “nostoni meçaz” ya do xomula mergya eǩuťǩoçams


ნწარი

ფედერიქ ცხენი კუდელი ნწარიში ზაჲტა იქომს
pederik ʒxeni ǩudeli nǯarişi zayťa ikoms
My father is making a kamancheh from horsetail hair


ნახუმს

head

ნახუმს • (naxums) (Latin spelling naxums)

From ნახვ- (naxv-, “to wash”) + -უმ (-um, post-stem, Indicative imperfective marker) + -ს (-s, present tense, 3rd person and singular marker). Akin to Mingrelian ნახ-უ-ა (nax-u-a).

af

ფორჩა დონაფხვი დო ქოგებოკიდი. ჰაწი სქურუნ.

I washed the shirt and hung it up. It's drying now.

porça donapxvi do kogeboǩidi. haǯi skurun.


გელა-

გელა- (gela-) + ულუნ (ulun, “S/he goes”) → გელულუნ (gelulun, “S/he goes downhill”)

From up to down
Top to bottom on a low slope

From top to bottom, something that is above the ground

გელა- (gela-) + ხენ (xen, “S/he sits”) → გელახენ (gelaxen, “S/he sits on tip or edge”)

by moving from top to bottom, along the edge, or to the end


ხილაჶი

head

ხილაჶი • (xilafi) (Latin spelling xilafi)

From Ottoman Turkish خلاف (hilaf), from Arabic خلاف (ḵilāf, “controversy, disagreement”).

der

კოჩიშე კაპულა ვარმემადვენ. ხილაჶი პარამითი დიდო უღუნ.

I can't trust the man. He has a lot of incorrect speech.

ǩoçişe ǩap̌ula varmemadven. xilafi p̌aramiti dido uğun.

(dialectal, Vitse–Arkabi) incorrect, false, wrong


ხილაჶი

მა ჰემ დულჲა ჰეშშო ვარ-ბიქომტი. ხილაჶი დომახენუ-დორენ.

I wasn't doing this work that way. I must have made a mistake.

ma hem dulya heşşo var-bikomťi. xilafi domaxenu-doren.

(dialectal, Vitse–Arkabi) error, mistake


ოჶიდი

ბიჭიზ ნწოლა სთეჲი უჩა ოჶიდეფე გოლაძინ


ჰაწინერი

head

ჰაწინერი • (haǯineri) (Latin spelling haǯineri)

ჰაწინერი საპონეფეკ ჩქარ ფოფოჯი ვარიქომს

haǯineri sap̌onepeǩ çkar popoci varikoms


ონწელი

ონწელი • (onǯeli) (Latin spelling onǯeli)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *(s)a-rc̣-e- (“craddle”).

inh+

ბერე ონწელიზ მენთხორემუშითე გეიშქიდენ

In the cradle, the child may choke on his or her own vomit


ბაგენი

head

ბაგენი • (bageni) (Latin spelling bageni)

→ Armenian: փագեն (pʻagen) — Hamshen

→ Turkish: bagen

A derivative of the verb -ბარგ- (-barg-, “to store; to furnish (house); to care for, to put up (daughters)”), whence ბარგუმს (bargums).

ნანაქ მელენ ბაგენიშე ფუჯეფეზ ნჩალა გოლუმერს

Mum is bringing corn straw for the cows to the hut across the street

nanak melen bagenişe pucepez nçala golumers

ბერექ ფუჯი ბაგენიშე ოჲონუ შენი თოკითენ წინწომს

The boy is pulling the cow to the barn with a rope

berek puci bagenişe oyonu şeni toǩiten ǯinǯoms


მეტაქსი

მეტაქსი • (meťaksi) (Latin spelling meťaksi)

From Ancient Greek μετάξιον (metáxion), from μέταξα (métaxa).

მეტაქსიშ მუნტური


ობღე

obğe (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Ortaalan (romanization)
Borghola (romanization)

By surface analysis, ბღ- (bğ-, “to pour out”) + ო- -ე (o- -e), literally “place of pouring out”.

surf

ფუჯი ობღე ვაროკკაპპინუ

(dialectal, Ortaalan, Chanapeti, Lome) placenta


კაჲი

Borrowed from Georgian კარგი (ḳargi), from Old Armenian կարգ (karg).

ჶუნდაქ პატი ჩაჲის კაჲი ჩაჲი ეშობღამს დო ექისფერის მოღერდინამს

Funda pours good tea leaves on bad tea leaves and tricks the expert

fundak p̌aťi çayis ǩayi çayi eşobğams do ekisperis moğerdinams

of good quality, quality, of high quality

წინეჲი ტაონეფე კაჲი ჲენ

pretty, lovely, pleasant, nice, beautiful

კაი ბორე


იკინაჩხა

head

იკინაჩხა • (iǩinaçxa) (Latin spelling Iǩinaçxa)

iǩinaçxa (romanization)
Iǩinaçxa (romanization)

From *იკინა (*iǩina) + -შ (-ş, genitive case marker) + დღა (dğa, “day”). The meaning of *იკინა (*iǩina) is unknown. Marr connects it with Old Armenian երկին-ք (erkin-kʻ, “sky”) and explains the formation as "sky day".


მეგზა

By surface analysis, მე- (me-) + გზა (gza).

surf

ალი ოხორი მეგზა წოდერი ელახუჲ. მეჲოწოდ აფასენ.

Ali is tearing down the wall near the house. He will make someone rebuild it.

ali oxori megza ǯoderi elaxuy. meyoǯod apasen.


შექერი

head

შექერი • (şekeri) (Latin spelling şekeri)

/ʃɛˈkʰɛ(ɹ)i/

From Ottoman Turkish شكر (şeker), from Persian شکر (šakar), from Sanskrit शर्करा (śárkarā, “ground or candied sugar", originally "grit, gravel”).

der

ნაფშუმ ჩაჲის არ შექერი დოლუტკოჩიდორენ. მა ლოცა ფშუმ. ქეკუტკოჩი, არ შექერი დაჰა!

You put one sugar cube in the tea I drink. I drink sweet tea. Then add another sugar cube!

napşum çayis ar şekeri doluťǩoçidoren. ma loʒa pşum. keǩuťǩoçi, ar şekeri daha!

ჯავითის შექერი უნტუ. “შექერი კაჲი ვარენ” მა დო კერკელი ებუჭოფი

Cavit wanted candy. "Candy is not good," I thought, and I bought him a bagel (simit).

cavitis şekeri unťu. “şekeri ǩayi varen” ma do ǩerǩeli ebuç̌opi


მეჭირდუნ

head

მეჭირდუნ • (meç̌irdun) (Latin spelling meç̌irdun)

მე- (me-, preveb) + ჩირდ- (çird-, “to be too lazy to”) + -უნ (-un, post stem).

af

ნანა მპოლიზ დიდო მეჭირდუდორენ. ჯუმაჩქიმიქ მოჲონამს.

My mother is very bored in Istanbul. My brother, (who is accompanying him) brings her back.

nana mp̌oliz dido meç̌irdudoren. cumaçkimik moyonams.


ნაჲლა

head

ნაჲლა • (nayla) (plural ნაჲლაფე, Latin spelling nayla)

desc

→ Turkish: nalya, naliya, naliye, nayla, nalia (partly from Georgian)

Akin to Georgian ნალია (nalia). See it for more.

ნაჲლას ირ ოჭკომალე ფშინახუმთ

wooden barn in traditional Laz architecture, which is placed on four pillars to prevent mice from entering


თანურა

head

თანურა • (tanura) (Latin spelling tanura)

From თანი (tani, “dawn”) + -ური (-uri) + -ა (-a).


ურუმი

urumi (romanization)
Urumi (romanization)
Vizha (romanization)
Chanapeti (romanization)
Borghola (romanization)

From Ottoman Turkish روم (Rum), ultimately from Latin Rōma.

Of or relating to Greece, its people, its language, or its culture; Greek


ნჯუმუ

ncumu (romanization)
ნჯუმუ (absolutive singular)
ნჯუმუფე (absolutive plural)
ნჯუმუქ (ergative singular)
ნჯუმუფექ (ergative plural)
ნჯუმუს (dative singular)
ნჯუმუფეს (dative plural)
ნჯუმუშ (genitive singular)
ნჯუმუშ (genitive singular)
ნჯუმუშიş) (genitive singular)
ნჯუმუშიşi) (genitive singular)
ნჯუმუფეშ (genitive plural)
ნჯუმუფეშ (genitive plural)
ნჯუმუფეშიş) (genitive plural)
ნჯუმუფეშიşi) (genitive plural)
ნჯუმუშე (directive singular)
ნჯუმუფეშე (directive plural)
ნჯუმუშენ (ablative singular)
ნჯუმუფეშენ (ablative plural)
ნჯუმუს (locative singular)
ნჯუმუფეს (locative plural)
ნჯუმუთენ (instrumental singular)
ნჯუმუფეთენ (instrumental plural)

ხაჯიზ მციქა ნჯუმუ უღუტუ დო ეკებუბღი

The beans had little salt, and I added a little more


ტუაჶი

ťuafi (romanization)
Chanapeti (romanization)

From Ottoman Turkish تحاف (tuhaf), from Arabic تُحَف (tuḥaf), plural of تُحْفة (tuḥfa, “something precious, treasure”).

ხასანიქ მდღორა ნამიწუფე ა მციქა ტუაჶი მომიხთუ. - ჩქვა აღნე ტუაჶი მოგიხთამს-ი? ჰეჲაქ ნაზოპონსფე მა პანდა ტუაჶი მომიხთამს.

What Khasan just said to me seemed a little strange. - Is this the first time something has struck you as odd? What he says always sounds weird to me

xasanik mdğora namiǯupe a mʒika ťuafi momixtu. - çkva ağne ťuafi mogixtams-i? heyak nazop̌onspe ma p̌anda ťuafi momixtams.


ომკულანამს

head

ომკულანამს • (omǩulanams) (Latin spelling omǩulanams)

ომ‧კუ‧ლან‧ამს

ო- (o-, version marker) + მკულე (mǩule, “short”) + -ან (-an, verb deriving suffix; -en, -ize) + -ამ (-am, post-stem, Indicative imperfective marker) + -ს (-s, present tense, 3rd person and singular marker).

af

ბერეჩქიმი! თოკი მციქა ჩქვა დომკულანი. ოწუდეზ გელანწენ.

My child! shorten the rope a little more. It touches the shelf.

bereçkimi! toǩi mʒika çkva domǩulani. oǯudez gelanǯen.


ფავრი

ანტამაზ ფავრეფე დუხომბუ

(dialectal, Vitse) soft leaves of plants such as chestnut, corn, hazel, etc.

(dialectal, Vitse) the whole, dry leaf of any plant that has fallen to the ground


მპოლი

head

მპოლი • (mp̌oli) (Latin spelling Mp̌oli)

mp̌oli (romanization)
Mp̌oli (romanization)

Borrowed from Byzantine Greek Πόλη (Pólē).

bor+

მპოლი წკარიში გზა ფოვუ
mp̌oli ǯǩarişi gza povu
Istanbul has become a very visited place
(literally, “Istanbul became a waterway”)


პოლი

p̌oli (romanization)
P̌oli (romanization)

მპოლი მპოლი#Laz

Vizha and Chanapeti form of მპოლი (mp̌oli)


ღომა ლუმჯი

head

ღომა ლუმჯი • (ğoma lumci) (Latin spelling ğoma lumci)


ღომამჯი

ღომამჯი • (ğomamci) (Latin spelling ğomamci)

/ɣɔˈmɑmd͡ʒi/

ღომამჯი დოთანუშა ხოჭკაკალი დოჭკოდუ

(dialectal, Vitse, Khopa, Chkhala) last night


ლუმჯი

From the root ლუმჯ- (lumc-, “to get dark, become evening”). Akin to Mingrelian ონჯუა (onǯua, “evening”), მა-ლიმჯ-ე-თ, მა-ინჯ-ე-თ (ma-limǯ-e-t, ma-inǯ-e-t, “evening, black out”).

ლუმჯი დუდეჲი მებოკიდამ. გჲაჲი მოთიფხორთ

I'm cooking dudeyi for the evening. Don't eat.


დალავერა

დალავერა • (dalavera) (Latin spelling dalavera)

dalavera (romanization)
Chanapeti (romanization)


ჟურა

jura (romanization)
Chanapeti (romanization)

in backgammon, two of the dice rolled have two spotted faces on top


აძანძგი

აძანძგი • (ażanżgi) (Latin spelling ażanżgi)

აზჲატსკი აზჲატსკი#Laz


დადა

დადა • (dada) (Plural დადაფე, Latin spelling dada)

Probably Imitative of a child's syllables.

onomatopoeic

Imitative

მემეტიქ დადა ჰელიკოფთერი “ჰექ ჰაქ გობოფუთხინა” ჲაში ნჯაზ ქონონთხაფუ

While saying, "Let me fly it here and there," Memet crashed the toy helicopter into a tree

memeťik dada heliǩopteri “hek hak goboputxina” yaşi ncaz konontxapu

(childish) (dialectal, Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi) toy

სკანი წუნა შკიმიში შკალა დადა ნ

(figurative) (dialectal, Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi) something not considered important (like a toy)


ო-

Inherited from Proto-Kartvelian *a- (“verbal prefix of causative”).

inh+

ო- (o-) + იგზალამს (igzalams, “S/he walks”) → ოგზალამს (ogzalams, “S/he sends”)

transitivity marker; transitive verbs being derived from intransitive verbs have the version marker ო- (o-) if they express an action which has no determined beneficiary


მაფხა

Inherited from Proto-Kartvelian *me-px-e- (“clear sky, fine weather”).

inh+

სუმელაშა მაფხა ორა იდიკკო ვროსსი იჲასერტტუ

It would be better if you went to Sumela in sunny weather

sumelaşa mapxa ora idiǩǩo vrossi iyaserťťu

მაფხალა

the period when the weather is sunny and warm


ჩინდა

çinda (romanization)
Vitse (romanization)

From ჩინდ- (çind-, “to sneeze”) + -ა (-a).

ბერეზ ჩინდა დაღოდუ


კინჩი

Akin to Georgian სკვინჩა (sḳvinča, “chaffinch”); see there for more.

ქვა ოტკოჩუ დო კინჩის ქომუხვადინუ

ჰე-თი, მუნთხა უნტუ ივეტუ: ჲანი კინჩი ივეტუ, ფუთხუტუ; ჯოღოჲ ივეტუ, ლალუმტუ; ნჯა ივეტუ, ქვა ივეტუ, დუნჲას მუ ჭეშიტი შეჲ ტუ იჲი ივეტუ.

The man in black had the ability of becoming whatever he wanted, that is to say, he became a bird (and) flew, he became a dog (and) barked, he became a tree, he became a stone, he became all kinds of things in the world.

he-ti, muntxa unťu iveťu: yani ǩinçi iveťu, putxuťu; coğoy iveťu, lalumťu; nca iveťu, kva iveťu, dunyas mu ç̌eşiťi şey ťu iyi iveťu.


იგნე

igne (romanization)
Chanapeti (romanization)
Lome (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish ایكنه (iğne).

bor+

ალის იგნე ბოხენაფამ

ჶევზიქ კატა ზაბუნობა შენი იგნე იქომს
fevzik ǩaťa zabunoba şeni igne ikoms
Fevzi gets vaccinated for every disease


ნჯა

head

ნჯა • (nca) (plural ჯალეფე, plural ნჯაფე, Latin spelling nca)

nca (romanization)
ჯალეფე (plural)
ნჯაფე (plural)
ნჯა (absolutive singular)
ნჯაფე (absolutive plural)
ნჯაფე (absolutive plural)
ნჯალეape) (absolutive plural)
ნჯალეalepe) (absolutive plural)
ნჯაქ (ergative singular)
ნჯაფექ (ergative plural)
ნჯაფექ (ergative plural)
ნჯალეapek) (ergative plural)
ნჯალეalepek) (ergative plural)
ნჯას (dative singular)
ნჯაფეს (dative plural)
ნჯაფეს (dative plural)
ნჯალეapes) (dative plural)
ნჯალეalepes) (dative plural)
ნჯაშ (genitive singular)
ნჯაშ (genitive singular)
ნჯაშიş) (genitive singular)
ნჯაშიşi) (genitive singular)
ნჯაფეშ (genitive plural)
ნჯაფეშ (genitive plural)
ნჯაფეშ (genitive plural)
ნჯაფეშ (genitive plural)
ნჯაფეშიaş) (genitive plural)
ნჯაფეშიaşi) (genitive plural)
ნჯაფეშიaleş) (genitive plural)
ნჯაფეშიaleşi) (genitive plural)
ნჯალეშaş) (genitive plural)
ნჯალეშaşi) (genitive plural)
ნჯალეშaleş) (genitive plural)
ნჯალეშaleşi) (genitive plural)
ნჯალეშიaş) (genitive plural)
ნჯალეშიaşi) (genitive plural)
ნჯალეშიaleş) (genitive plural)
ნჯალეშიaleşi) (genitive plural)
ნჯაშე (directive singular)
ნჯაფეშე (directive plural)
ნჯაფეშე (directive plural)
ნჯალეapeşe) (directive plural)
ნჯალეalepeşe) (directive plural)
ნჯაშენ (ablative singular)
ნჯაფეშენ (ablative plural)
ნჯაფეშენ (ablative plural)
ნჯალეapeşen) (ablative plural)
ნჯალეalepeşen) (ablative plural)
ნჯას (locative singular)
ნჯაფეს (locative plural)
ნჯაფეს (locative plural)
ნჯალეapes) (locative plural)
ნჯალეalepes) (locative plural)
ნჯათენ (instrumental singular)
ნჯაფეთენ (instrumental plural)
ნჯაფეთენ (instrumental plural)
ნჯალეapeten) (instrumental plural)
ნჯალეalepeten) (instrumental plural)

მემეტიქ არ დიდი ნჯა თოკითე ეკითორამს


ლულუბერე

ლულუბერე • (lulubere) (Latin spelling lulubere)

lulubere (romanization)
Vitse (romanization)

From ლულუ (lulu, “soft”) + ბერე (bere, “kid”).

af

აში ნდღანეჲი ლულუბერე


აღნე ბერე

head

აღნე ბერე • (ağne bere) (Latin spelling ağne bere)

აში ნდღანეჲი აღნე ბერე


ლუბუ

Inherited from Proto-Georgian-Zan *lb-il-. Cognate with Georgian რბილი (rbili) and Mingrelian ლიბუ (libu).

inh+

ნანაზ, ჰანდღა ნაგუბუ თერმონი დიდო ლუბუ დახენუ

My mom accidentally made the termoni that she made today too watery

nanaz, handğa nagubu termoni dido lubu daxenu

(food with more than usual) juicy, watery


შქა

head

შქა • (şka) (plural შქაფე, Latin spelling şka)

Inherited from Proto-Kartvelian *šowa- (“middle; in the middle”).

inh+

ფუჯიქ ღობერიში თუდელეშენ შქა დოლოკლანტუმს დო მეშულუნ

The cow goes in under the wall, hollowing its waist

pucik ğoberişi tudeleşen şka doloǩlanťums do meşulun


იპიჩვამს

head

იპიჩვამს • (ip̌içvams) (Latin spelling ip̌içvams)

პიჩვანორას (ოპიჩუში ორაზ) მუსლიმანეფექ იპიჩვამან
p̌içvanoras (op̌içuşi oraz) muslimanepek ip̌içvaman
Muslims fast during Ramadan


ანტამა

ანტამა • (anťama) (plural ანტამფე, Latin spelling anťama)

Borrowed from Proto-Abkhaz-Abaza *atʼama.

bor+

ანტამაქ ფუკურომს

ბერე ბორტიში ანტამა ბოჩიჩქანამტი დო ნაგამაფხუმ ღორმაშენ პწუწონუმტი

When I was a kid, I was softening the peach and sucking it through the hole I drilled

bere borťişi anťama boçiçkanamťi do nagamapxum ğormaşen p̌ǯuǯonumťi


მკჲაფუ

head

მკჲაფუ • (mǩyapu) (Latin spelling mǩyapu)

mǩyapu (romanization)
მკჲაფუ (absolutive singular)
მკჲაფუფე (absolutive plural)
მკჲაფუქ (ergative singular)
მკჲაფუფექ (ergative plural)
მკჲაფუს (dative singular)
მკჲაფუფეს (dative plural)
მკჲაფუშ (genitive singular)
მკჲაფუშ (genitive singular)
მკჲაფუშიş) (genitive singular)
მკჲაფუშიşi) (genitive singular)
მკჲაფუფეშ (genitive plural)
მკჲაფუფეშ (genitive plural)
მკჲაფუფეშიş) (genitive plural)
მკჲაფუფეშიşi) (genitive plural)
მკჲაფუშე (directive singular)
მკჲაფუფეშე (directive plural)
მკჲაფუშენ (ablative singular)
მკჲაფუფეშენ (ablative plural)
მკჲაფუს (locative singular)
მკჲაფუფეს (locative plural)
მკჲაფუთენ (instrumental singular)
მკჲაფუფეთენ (instrumental plural)

→ Armenian: ղիյափ (ġiyapʻ)

desc

→? Mingrelian: მაკიაფი (maḳiapi) — Abzhua

/ˈm̥kʲʼɑpʰu/

Etymologically მ-კჲ-აფ-უ (m-ǩy-ap-u, “the screamer”), from Proto-Kartvelian *ḳi- or *ḳiw- (“to cry, scream”), whence also Laz ო-კი-უ (o-ǩi-u, “to shout”), Mingrelian კიფ-ინ-ი (ḳip-in-i, “to shout”), Georgian კივ-ილ-ი (ḳiv-il-i, “to shriek”).

cog

ჯოღორიჩქიმიქ მკჲაფუ ძირაში ა შვაჯის ნაკაპამს

When my dog sees a jackal, it attacks at once

coğoriçkimik mǩyapu żiraşi a şvacis naǩap̌ams

არ ორას დომაჭკინდუ დო არ მკიჲაფუშ გზას ქოგელაფხედ.

1930 – 1931, Niyazi Ahmet Banoğlu, Stories recorded by Georges Dumézil in Istanbul Adventures

At one point I was tired. I sat down on a jackal's trail.

ar oras domaç̌ǩindu do ar mǩiyapuş gzas kogelapxed.

მამულიქ დიკაფე დოჩოდინუშქულე ჰე არ დიკა-თ ჰემსატის მკიაფუ დივუ დო მამულ ოჭკომუ.

When the rooster had finished the (other) grains, this last grain became a jackal and ate the rooster.

mamulik diǩape doçodinuşkule he ar diǩa-t hemsaťis mǩiapu divu do mamul oç̌ǩomu.

არ ნკჲაპუში გზას ქაგედგითუ.
ar nǩyap̌uşi gzas kagedgitu.

1960 – 1964, Muhsin Erol (a native of Şenköy born in 1940), Stories recorded by Georges Dumézil in Istanbul LVI.50

მკჲაფუ-დუღუნი

name for the weather when it rains while the sun is shining; jackal's wedding


მეშაღერმოშაღერი

head

მეშაღერმოშაღერი • (meşağermoşağeri) (Latin spelling meşağermoşağeri)

meşağermoşağeri (romanization)
Vitse (romanization)

მეშაღერი (meşağeri, “taken in”) + მოშაღერი (moşağeri, “taken out”).

af

ჲაკუპიში წუტელი ბიჭი დიდო მეშაღერ-მოშაღერი კოჩი რენ

Jacob's younger son is a very deceitful man

yaǩup̌işi ǯuťeli biç̌i dido meşağer-moşağeri ǩoçi ren

(dialectal, Chanapeti) trickish, deceitful

მეშაღერი-მოშაღერი დულჲაფე უღუნან

(dialectal, Sumla) complex, mixed, complicated


მოჭკა

head

მოჭკა • (moç̌ǩa) (Latin spelling moç̌ǩa)

მო- (mo-, to the speaker) + ჭკ- (ç̌ǩ-, “to start”) + -ა (-a).

af

დაჰა ჩქარ მუთუ ვარ-მახენუ. მოჭკა მოჭკაზ ბორე.

I haven't been able to do anything yet. I'm at the beginning.

daha çkar mutu var-maxenu. moç̌ǩa moç̌ǩaz bore.


სიმადი

head

სიმადი • (simadi) (Latin spelling simadi)

simadi (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)
Vitse (romanization)

Probably from the verb root სიმად- (simad-, “to think of”). .

აჲშე ნაშვასენ წენდეჭი ოჩინუ შენი მუთონ სიმადი სტერი ელვოკლიმაჲ

Aisha puts something on the socks that she knitted as a sign to recognize them

ayşe naşvasen ǯendeç̌i oçinu şeni muton simadi sťeri elvoǩlimay

(dialectal, Vizha) token, trace, cue, mark, marker, sign, signal


ბეჲარი

ბეჲარი • (beyari) (Latin spelling beyari)

beyari (romanization)
Vitse (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish بهار (bahâr), from Persian بهار (bahâr).

bor+

წიწილაფე ბეჲარიზ ხუტულაშენ გამიფინენან

Snakes come out of their holes in the spring


ფურქულა

head

ფურქულა • (purkula) (Latin spelling purkula)

purkula (romanization)
Chanapeti (romanization)

From ფურქულ- (purkul-, “to blossom”) + -ა (-a)

suf

ნანაქ ფურქულა მოხთაჲიზ ფუჯეფე ლივადიზ ნუფინამზ

When spring comes, my mother releases the cows into the garden

nanak purkula moxtayiz pucepe livadiz nupinamz


სო

Inherited from Proto-Georgian-Zan *sa-d (“where”). Cognate with Georgian სად (sad), Mingrelian სო (so).

inh+

მამუტიში ოხორიზ მითი ვარენ. ნინთერე (ნინთეფე) სო იდეზ?
mamuťişi oxoriz miti varen. nintere (nintepe) so idez?
There's no one at Mamuti's house. Where did they go on their own?


მთვირი

head

მთვირი • (mtviri) (Latin spelling mtviri)

Inherited from Proto-Kartvelian *tow- (“to snow”).

inh+

ბერობაზ მთვირი მთვატუში მსქალაზ გეფხედუტით დო მსქალათე კიზაღი სთერი ბიჟუჲინამტით

In our childhood, when it snowed(snow snowed), we used to get on the tree ladder and sled like a sled

berobaz mtviri mtvaťuşi mskalaz gepxeduťit do mskalate ǩizaği steri bijuyinamťit


ცხუნა

ეჩიდოსუმ ქცაფაშ ნდღაზ პარლამენტიშ ცხუნა მიღუნან. მათი პარლამენტერი ადაჲი ბორე.

We have parliamentary elections on July 23. I am also a parliamentary candidate.

eçidosum kʒapaş ndğaz p̌arlamenťiş ʒxuna miğunan. mati p̌arlamenťeri adayi bore.


მშქორინი

head

მშქორინი • (mşkorini) (Latin spelling mşkorini)

From the verb root მშქორინ- (mşkorin-, “to get hungry”).

არიზ მშქორინითე თოლიზ გოწაღენ; მაჟურაზ ძღალათე

One is blinded by hunger; the other is blinded by saturation (proverb)

ariz mşkorinite toliz goǯağen; majuraz żğalate


უგჲარელი

უგჲარელი • (ugyareli) (Latin spelling ugyareli)

გჲარი (gyari, “food”) + უ- -ელი (u- -eli).

af

დიდო უგჲარელი ვორტაში ნანა-ჩქიმიქ მანიშა ჩორბა ხოგემიგიბუფს

When I am very hungry, my mother cooks soup in a hurry

dido ugyareli vorťaşi nana-çkimik manişa çorba xogemigibups


დოხთორი

head

დოხთორი • (doxtori) (Latin spelling doxtori)

Borrowed from Ottoman Turkish دوقتور (doktor), from French docteur.

bor+

ჶადიმეზ ხეში კაპულაზ არ ფუფული ქჲუხთუ დო ჰეჲა-შენი დოხთორიშა იდუ

A boil appeared on the outside of Fatma's hand, and she went to the doctor for it

fadimez xeşi ǩap̌ulaz ar pupuli kyuxtu do heya-şeni doxtorişa idu


მსუტულჲა

head

მსუტულჲა • (msuťulya) (Latin spelling msuťulya)

msuťulya (romanization)
Atina (romanization)
Artasheni (romanization)
Vitse (romanization)
Lome (romanization)

Together with Mingrelian სოტელია (soṭelia), borrowed from Ancient Greek σεῦτλον (seûtlon).

bor+

აჲშექ არ მსუტულჲა ქომოღუ ჭი ირი-თი ფურჯინერი ონ

Aisha brought a pair of chards, all of which had lost their freshness

ayşek ar msuťulya komoğu ç̌i iri-ti purcineri on


ნოსიჲარი

head

ნოსიჲარი • (nosiyari) (Latin spelling nosiyari)

ჰეჲა დიდო ნოსიჲარი კოჩი-რენ. კოჩეფე მოღერდინამს დო ა შვაჯის კაპულას ეკიფინამს.

He is a very smart man. He deceives people and pulls them along with him all of a sudden.

heya dido nosiyari ǩoçi-ren. ǩoçepe moğerdinams do a şvacis ǩap̌ulas eǩipinams.


პალიკარი

პალიკარი • (p̌aliǩari) (Latin spelling p̌aliǩari)

Borrowed from Pontic Greek παλληκάρι (pallikári).

bor+

სერიშ გვერდიზ პალიკაეფე ქეჲემაბღეზ

At midnight, the boys came suddenly and unexpectedly

(dialectal, Vizha, Vitse) boy, young man, lad


ნცა

ჰეშშო მუთურენფე თქუ ქი ნცაშენ მურუცხეფე ქოდიბღუ

S/he said such things that the stars in the sky were scattered on the ground (s/he bragged a lot)

heşşo muturenpe tku ki nʒaşen muruʒxepe kodibğu


მანგანა

head

მანგანა • (mangana) (Latin spelling mangana, plural მანგანაფე)

mangana (romanization)
მანგანაფე (plural)
Vitse (romanization)

Borrowed from Ancient Greek μάγγᾰνον (mánganon).

bor+

არ მეგნაფა გიწვა. ჲულუნ, გჲულუნ, ნცაზ ახვამენ; მუნორენ? - წკა-მანგანა

Let me tell you a riddle. He descends, ascends, and prays to the sky; what is it? - mortar hammer

ar megnapa giǯva. yulun, gyulun, nʒaz axvamen; munoren? - ǯǩa-mangana

The curved wooden mallet of the stone mortar (usually under the serenders) is used for beating grain


ნცხენი

head

ნცხენი • (nʒxeni) (Latin spelling nʒxeni)

According to Fähnrich, Inherited from Proto-Georgian-Zan *cxen-. Klimov derives from Georgian ცხენი (cxeni).

inh+

ნცხენი გუკაპამტაშა ჩოჩოკა-მუში მუ მსქვა ივალზ

How beautifully her/his mane waves while the horse is running

nʒxeni guǩap̌amťaşa çoçoǩa-muşi mu mskva ivalz


მჭიფაშა

head

მჭიფაშა • (mç̌ipaşa) (Latin spelling mç̌ipaşa)

დიდო მჭიფაშაში კოჩი რე


სონი

soni (romanization)
Vitse (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish صوڭ (soñ, “final”).

bor+

ნდღაზ ლუმჯიშა უგჲარელი უწკარელი ფოუში იქომს. სონი ჰექ ნოხროცქასენ.

S/he ends the day without eating or drinking water until the evening. In the end, s/he will die for her/his sake.

ndğaz lumcişa ugyareli uǯǩareli pouşi ikoms. soni hek noxroʒkasen.


ხაშარი

head

ხაშარი • (xaşari) (Latin spelling xaşari)

Borrowed from Ottoman Turkish حشری (haşarı, “of the class of professional vagrants, vagabonds; hence, a wild, dissolute, lascivious man or beast”) (Turkish haşarı), derived from Arabic حَشَرة (ḥašara, “insect, small creeping animal”).

der+

მამუტიში ბერეფე დიდო ხაშარი რენან


ხიზანი

head

ხიზანი • (xizani) (Latin spelling xizani)

Borrowed from Ottoman Turkish خیزان (hızan), خزان (hızan, “poor, miserable”) (dialectal Turkish hızan), which is related to the synonymous Armenian խզան (xzan), Northern Kurdish xizan.


ხომულა

head

ხომულა • (xomula) (Latin spelling xomula)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *qm-el- (“dry; dry land”), Derived from Proto-Georgian-Zan *qem- ~ *qm- (“to dry, to wither”).

der+

პაპულიზ ხომულა მჭკუდი მოთმეჩამ. ქენქვე ნუკუთე მუჭო ჭკომას?

Don't give Grandpa dry bread. How can he eat with a toothless mouth?

p̌ap̌uliz xomula mç̌ǩudi motmeçam. kenkve nuǩute muç̌o ç̌ǩomas?


ხომულა

დოღანიქ “ფუჯიზ ხომულაზ ჲანჯირაზ” ჲა დო ჩაჩი ეწურჩამს

Doghan spreads dried leaves so that the cow can sleep on dry ground

doğanik “puciz xomulaz yanciraz” ya do çaçi eǯurçams


ხუნჭკული

head

ხუნჭკული • (xunç̌ǩuli) (Latin spelling xunç̌ǩuli)

პაპულიჩქიმიქ ქოთუმეზ ხუნჭკული ამბარაჲიზ ჲუკვათამტუ. ჰემინდორა შქულე კაჲი დუფაღამტუ დო ქელუჭამტუ. ედო ჰეშოთე ქოთუმე ოშლეთინამტუ.

When the gizzard of the chicken swelled up, my grandfather would cut it open, clean it, and sew it up. And thus he would save the chickens.

p̌ap̌uliçkimik kotumez xunç̌ǩuli ambarayiz yuǩvatamťu. hemindora şkule ǩayi dupağamťu do keluç̌amťu. edo heşote kotume oşletinamťu.

სადიკიზ ხუნჭკული დიდო გამანჭერი უღუნ

Sadik's Adam's apple is quite protruding

თურანიქ გჲარი იმხორტაშა ორდო ორდო ხუნჭკულიზ გელადვენ

When Turan eats fast, food stays in his throat

turanik gyari imxorťaşa ordo ordo xunç̌ǩuliz geladven


ღალაჯიჯა

ღალაჯიჯა • (ğalacica) (Latin spelling ğalacica)

From Proto-Kartvelian *ɣel- + ჯიჯი (cici). Cognate with Old Georgian ღლ-ი-ა-ჲ (ɣl-i-a-y), Svan ლა-ღელ-ი-ა̈შ (la-ɣel-i-äš).

cog

ლა-ღელ-ი-ა̈შ

ბერექ ღალაჯიჯაზ მიხიტინამს


ჯიჯი

cici (romanization)
Atina (romanization)
Artasheni (romanization)
Vitse (romanization)
ჯიჯი (absolutive singular)
ჯიჯეფე (absolutive plural)
ჯიჯიქ (ergative singular)
ჯიჯეფექ (ergative plural)
ჯიჯის (dative singular)
ჯიჯეფეს (dative plural)
ჯიჯიშ (genitive singular)
ჯიჯიშ (genitive singular)
ჯიჯიშიş) (genitive singular)
ჯიჯიშიşi) (genitive singular)
ჯიჯეფეშ (genitive plural)
ჯიჯეფეშ (genitive plural)
ჯიჯეფეშიş) (genitive plural)
ჯიჯეფეშიşi) (genitive plural)
ჯიჯიშე (directive singular)
ჯიჯეფეშე (directive plural)
ჯიჯიშენ (ablative singular)
ჯიჯეფეშენ (ablative plural)
ჯიჯის (locative singular)
ჯიჯეფეს (locative plural)
ჯიჯითენ (instrumental singular)
ჯიჯეფეთენ (instrumental plural)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ʒ₁ir- (“root, bottom”).

inh+

The bottom part (of cabbage) above the soil, the inner part of the (cabbage) stem


ციცი

ციცი ქატა კოჩიზ ქუღუნ. ბუძი ხვალა ოხორჯალეფეზ ავენ.

The breast is present in every human being. The breast (that gives milk) is only in women.

ʒiʒi kaťa ǩoçiz kuğun. bużi xvala oxorcalepez aven.

(in conversation between elders) Male breast, Man tit


იმთილანენ

head

იმთილანენ • (imtilanen) (Latin spelling imtilanen)

From ი- (i-) + მთილ- (mtil-, “to become real”) + -ან- (-an-, “-ize”) + -ენ (-en).

af

დიდო ნამინონტუ მუნთხანეფე თამო თამო იმთილანენ

The things I want so much are slowly coming true

dido naminonťu muntxanepe tamo tamo imtilanen


ჟილე

jile (romanization)
Vizha (romanization)
Chanapeti (romanization)

From ჟინ (jin, “over, above”) + -ლე (-le, “enclitic suffix”).

suf

ალი მცხულიმშკველაფე გზა ჟილე ნორგაჲ

Ali plants pear saplings at the top of the road (on a slope)


ქოსუმს

head

ქოსუმს • (kosums) (Latin spelling kosums)

From Proto-Kartvelian *kwas- (“to sweep, to wipe”) + -უმ (-um, post-stem, indicative imperfective marker) + -ს (-s, present tense, 3rd person and singular marker).

suf

(dialectal, Jigetore) to cut grass, thorns, bushes, etc. under trees


გჲოჭკაფამს

head

გჲოჭკაფამს • (gyoç̌ǩapams) (Latin spelling gyoç̌ǩapams)

From გჲ- (gy-, function unknown) + ო- (o-, causative verb prestem) + ჭკ- (ç̌ǩ-, “to begin”) + -აფ- (-ap-, causative verb infix) + -ამ (-am, imperfective aspect) + -ს (-s, third person singular present tense marker).

af

ჲაკუპიქ შქით წანეჲი ბოზომუშიზ მექთებიზ გჲოჭკაფამს

Jacob starts his seven-year-old daughter in school

yaǩup̌ik şkit ǯaneyi bozomuşiz mektebiz gyoç̌ǩapams


გედუმერს

head

გედუმერს • (gedumers) (Latin spelling gedumers)

From გე- (ge-) + დვ- (dv-, “to put”) + -უმ (-um) + -ერ (-er) + -ს (-s).

af

მა არ ნდღაზ ჟურ ჶარა მჭკუდი გებდუმერ. ნაკო ლავონიზ სუჶჶა დობუდგამ! თქვანი სთერი სუმ კოჩი ვარბორეთ.

I bake bread twice a day. Do you have any idea how many people I set the table for? We don't live in with three people like you.

ma ar ndğaz jur fara mç̌ǩudi gebdumer. naǩo lavoniz suffa dobudgam! tkvani steri sum ǩoçi varboret.

(dialectal, Vitse–Arkabi) to put or to bake the bread


არმოზი

head

არმოზი • (armozi) (Latin spelling armozi)

armozi (romanization)
Vitse (romanization)

Borrowed from Turkish armoz, from Pontic Greek αρμός (armós), from Ancient Greek ἁρμός (harmós).

ჩილფი ნჯაში არმოზიზ დიქაჩი დო გეფჩათ

Hold the whisk to the corner of the tree, and let's just whack the whisk


ოკაპინამს

ოკაპინამს • (oǩap̌inams) (Latin spelling oǩap̌inams)

From ო- (o-) + კაპ- (ǩap̌-, “to run”) + -ინ- (-in-) + -ამ (-am) + -ს (-s).

(dialectal, Sumla) to roll down from a cliff


ჭაკლა

ჭაკლა • (ç̌aǩla) (Latin spelling ç̌aǩla)

კინჩხიშ ჭაკლა

Lighting device made by combining and igniting dry hessian reeds

(dialectal, Vitse) generic name for a primitive lighting device(s)


გოლამთუმანი

გოლამთუმანი • (golamtumani) (Latin spelling golamtumani)

ოხორიშ გოლამთუმანი მანდალინა ქოდობდგი


გოლამთუმანი

ფუჯეფე ქვატახერიშ გოლამთუმანი გოლულუნან
pucepe kvaťaxeriş golamtumani golulunan
Cows crossing upwards from the Kvaťaxeri region

(dialectal, Sumla) upwards from the person speaking on a slope

სი ჰაწი ბადი დივი. ვარგალენ ემთუმანი. - ხოლოთი ქოგობომჯვამ, უმპა გოლამთუმანი.

"You're old now. You can't even go uphill. - I still graze upwards around your belly (I have sexual force)."

“si haǯi badi divi. vargalen emtumani. - xoloti kogobomcvam, ump̌a golamtumani.”


მუნძინამს

მუნძინამს • (munżinams) (Latin spelling munżinams)

From მ- (m-) + უ- (u-) + ნძინ- (nżin-, “to increase”) + -ამ (-am) + -ს (-s). Cognate with Mingrelian ძინა (ʒina, “to increase”).

af

ბაკკალეფექ ნჯუმუში გეჭარერი ნაუნონან სთერი მუნძინამან

Grocers increase the price of salt as they wish

baǩǩalepek ncumuşi geç̌areri naunonan steri munżinaman


კუჲი

Borrowed from Ottoman Turkish قیو (kuyu).


ეწურჩამს

head

ეწურჩამს • (eǯurçams) (Latin spelling eǯurçams)

From ეწ- (eǯ-, towards the bottom) + უ- (u-) + რჩ- (rç-, “to lay”) + -ამ (-am) + -ს (-s).

af

ფუჯეფეზ ლიმხანა ვარეწურჩეზ დო ჭანჭახი დავეზ

They did not lay ferns under the cows, so it became muddy (dirty and uncomfortable for the cow to lie down)

pucepez limxana vareǯurçez do ç̌anç̌axi davez

to lay something under someone or something


ტუცანობა

head

ტუცანობა • (ťuʒanoba) (Latin spelling ťuʒanoba)

From ტუცა (ťuʒa, “hot”) + -ნობა (-noba, -ness).

suf

ალი ტუცანობა ოგნაფუ შენი წულუ კითი ნჯავლა დოლვონწაჲ

Ali dips his pinky finger into milk to measure the temperature

ali ťuʒanoba ognapu şeni ǯulu ǩiti ncavla dolvonǯay


თანგრი

head

თანგრი • (tangri) (Latin spelling Tangri)

tangri (romanization)
Tangri (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish تكری (tañrı, “god”).

bor+

კოჩეფეზ ელაკიდანში თანგრიშენ ნამუხთანორენ არ ჰიქმეთითე ირიმუთუში ამბარი ავენან

When people go mad, they can be aware of everything with a wisdom from God

ǩoçepez elaǩidanşi tangrişen namuxtanoren ar hikmetite irimutuşi ambari avenan


ინჯირს

head

ინჯირს • (incirs) (Latin spelling incirs, verbal noun ონჯირუ)

incirs (romanization)
ონჯირუ (noun-from-verb)

From ი- (i-) + ნჯირ- (ncir-, “to sleep”) + -ს (-s), Inherited from Proto-Georgian-Zan *ʒ₁in- (“to sleep, fall asleep”), contamined with the related ნჯირი (nciri).

inh+

მჩხვაფა ტარონეფეზ გვერდი ტეტელი ინჯირნან

mçxvapa ťaronepez gverdi ťeťeli incirnan

(dialectal, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala) to lie down, to go to bed, to go to sleep, to lie

ქოთუმეფექ სერი ოქოთუმალეზ ინჯირნან

Chickens sleep in the hen house at night

(dialectal, Atina, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala) to sleep, to go to sleep


საღანი

head

საღანი • (sağani) (Latin spelling sağani)

sağani (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)
Vitse (romanization)
Batumi (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish صحان (sahan), صحن (sahn), dialectal sağan, derived from Arabic صَحْن (ṣaḥn).

bor+

ბერექ არ დიდი საღანი ჲოღუტი არ შვაჯის გეიფხორს

The child devours a large bowl of in a blink of an eye

berek ar didi sağani yoğuťi ar şvacis geipxors


მაჲბენოდა

head

მაჲბენოდა • (maybenoda) (Latin spelling maybenoda)

maybenoda (romanization)
Vitse (romanization)

From *მაჲბენ (*mayben) + ოდა (oda, “room”). Meaning of the first part is unknown.

ფედერიქ მაჲბენოდა ორდამზ

My father enlarges the room that used to be a storage room

storehouse, storage, storeroom, warehouse


სთერი

Probably from -ს (-s, dative case) + Ancient Greek ταίρι (taíri, “mate”).

af

სი ირიმუთუ გურიზ ნადოლოგანგონენ სთერი გახენენი?

Can you do everything as your heart desires?

si irimutu guriz nadologangonen steri gaxeneni?

stative verb + სთერი (steri); while in a state, in accordance with a state


მააში

maaşi (romanization)
Vitse (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish معاش, borrowed from Arabic مَعَاش (maʕāš), from عَاشَ (ʕāša).

etymon

ბაბამუშიშ მააში გოწუღამს დო უფარელი ამუტალამს

He takes his father's salary by force and leaves him broke

babamuşiş maaşi goǯuğams do upareli amuťalams


ელაქთერი

head

ელაქთერი • (elakteri) (Latin spelling elakteri)

elakteri (romanization)
Sumla (romanization)
Arkabi (romanization)
Khopa (romanization)

From ელა- (ela-, on the side) + ქთ- (kt-, “to turn”) + -ერი (-eri, participle suffix).

af

ელანქთერი ელანქთერი#Laz

Alternative form of ელანქთერი (elankteri)

ელაქთეჲი ნენაზ ვამაუჯინენ

ელაქთერი ჯოხო
elakteri coxo
More or less modified form of names, like ხაჯულა (xacula, from Turkish Hatice), მემეტინა (memeťina, from Turkish Mehmet), ქუცე (kuʒe, from Turkish Hüseyin), ჶადინა (fadina, from Turkish Fatma), ალიკა (aliǩa, from Turkish Ali) etc.

(figurative) more or less altered from the original


ელაქთერი

ელანქთერი ელანქთერი#Laz

ელაქთეჲი ზოპონს


ოთვა

head

ოთვა • (otva) (plural ოთვაფე, Latin spelling otva)

otva (romanization)
ოთვაფე (plural)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)
Vitse (romanization)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *(s)a-rtw-l- (“roof”). Cognate with Georgian სართული (sartuli) and Mingrelian ორთვალი (ortvali).

inh+

ლიმხონა ოთვა ეჲოდუჲ

outer surface of the roof; housetop; a covering, usually covered with tiles, built over buildings to protect them from all kinds of external influences


გეჭკაფა

head

გეჭკაფა • (geç̌ǩapa) (Latin spelling geç̌ǩapa)

geç̌ǩapa (romanization)
Sumla (romanization)

From გე- (ge-) + ჭკ- (ç̌ǩ-, “to start”) + -აფა (-apa).

af

ირ დულჲა ოჩოდინუ შენი არ გეჭკაფა უნონ

For every work to be finished a beginning is required


კაჲბანა

head

კაჲბანა • (ǩaybana) (Latin spelling ǩaybana)

ǩaybana (romanization)
Atina (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)
Vitse (romanization)
Lome (romanization)

Borrowed from Turkish kaybana, a dialectal descendant of Ottoman Turkish غایبانه (gayibane).

ბერეჩქიმი ნამეჲოლუ კაჲბანა ჲეჲიზ ვაგოლომალენ

I can't pass that cursed place where my child fell

bereçkimi nameyolu ǩaybana yeyiz vagolomalen

cursed, damned, haunted, wicked, evil, bad


ჲანო

დოთანუ თინა ჲანო ვარ ივუ. დულჲაშე ბიგზალათ!

Even if it's dawn, it's not too late. Let's go to work!

dotanu tina yano var ivu. dulyaşe bigzalat!


მოიჭიბრამს

მოიჭიბრამს • (moiç̌ibrams) (Latin spelling moiç̌ibrams)

moiç̌ibrams (romanization)
Vitse (romanization)
Lome (romanization)

From მო- (mo-) + ი- (i-) + ჭიბრ- (ç̌ibr-, “to tolerate”) + -ამ (-am) + -ს (-s).

af

დაჩქიმიქ ქომოჩიმუშიშენ დიდო ნწორუმზ. ხოლოთი მოიჭიბრამზ.

My sister suffers a lot from her husband. Yet she endures it.

daçkimik komoçimuşişen dido nǯorumz. xoloti moiç̌ibramz.

to accept patiently and silently the unpleasant event, to tolerate, to endure


თუჶეღი

head

თუჶეღი • (tufeği) (Latin spelling tufeği)

tufeği (romanization)
Vizha (romanization)
Artasheni (romanization)
Vitse (romanization)
Borghola (romanization)
Khopa (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish تفنك (tüfenk).

bor+

თუჶეღი ემთი დიქაჩი


ომჯვინალე

head

ომჯვინალე • (omcvinale) (Latin spelling omcvinale)

omcvinale (romanization)
Chanapeti (romanization)

From მჯვინ- (mcvin-, “to grass down,to graze”) + ო- -ალე (o- -ale).

af

ნანაში ნგენი ჩქარ ვარიქაჩენ. ომჯვინალეში გობერეფეთი მოჲილამზ დო ჲექთენ ოხორიშა ქომულუნ.

My mother's calf never stays. It crosses the perimeter of the pastures and comes home immediately.

nanaşi ngeni çkar varikaçen. omcvinaleşi goberepeti moyilamz do yekten oxorişa komulun.


ჯამიკანი

head

ჯამიკანი • (camiǩani) (Latin spelling camiǩani)

camiǩani (romanization)
Chanapeti (romanization)

Borrowed from Ottoman Turkish جامكان (camekân, “dressing room”), derived from Persian جامهکن (jāmakan, “dressing room, wardrobe”).

der+

ბერექ ჯამიკანიზ დოლოხე ნანუბურტუ ამფულიზ ბიგა გეჩუ დო მოლატახუ

Child broke a light bulb in a cupboard by hitting it with a wand

berek camiǩaniz doloxe nanuburťu ampuliz biga geçu do molaťaxu


გოტურტოლუმს

head

გოტურტოლუმს • (goťurťolums) (Latin spelling goťurťolums)

goťurťolums (romanization)
Sumla (romanization)

From გო- (go-) + ტურტოლ- (ťurťol-, “to roast”) + -უმ (-um) + -ს (-s).

af

ილჲასიქ ნჭოლო გოტურტოლუმს დო იფხორს

Elijah eats corn in a hurry, cooking it over a fire


დოლოკუჶა

head

დოლოკუჶა • (doloǩufa) (Latin spelling doloǩufa)

doloǩufa (romanization)
Chanapeti (romanization)

From დოლო- (dolo-) + *კუჶ- (*ǩuf-) + -ა (-a).

ქჲოიში გზაზ დიდო დოლოკუჶა რენ

There are too many potholes (bumps) on the village road


დოლონტროცერი

დოლონტროცერი • (dolonťroʒeri) (Latin spelling dolonťroʒeri)

From დოლო- (dolo-) + ნტროც- (nťroʒ-, “to collapse”) + -ერი (-eri).

af

ონტულეზ დოლონტროცერი სოთიზ მუთუ ვარდირგენ

onťulez dolonťroʒeri sotiz mutu vardirgen

დოლონტროცუნ დოლონტროცუნ#Laz

participle of დოლონტროცუნ (dolonťroʒun)
collapsed in the field


დოლოკლანტერი

head

დოლოკლანტერი • (doloǩlanťeri) (Latin spelling doloǩlanťeri)

doloǩlanťeri (romanization)
Vitse (romanization)

From დოლო- (dolo-) + კლანტ- (ǩlanť-, “to collapse”) + -ერი (-eri).

af

ლივადიკუდელიზ ნარენ დოლოკლანტერიზ მჭიმა მჭიმაჲიზ წკარითენ ოიფშენ

When it rains in the pit at the bottom of the garden, (the pit) fills with water

livadiǩudeliz naren doloǩlanťeriz mç̌ima mç̌imayiz ǯǩariten oipşen


ასქერი

head

ასქერი • (askeri) (Latin spelling askeri)

Borrowed from Ottoman Turkish عسكر (asker), Derived from Middle Persian lškl (/laškar/).

der+

ირაღიში დოლოხეს ამერიქაში ასქერეფე გულუნ

irağişi doloxes amerikaşi askerepe gulun

ნურანის ასქერიზ ნარენ ბერემუში განჭელუ


ტკები

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ṭq̇aw- (“skin of an animal; hide”).

inh+

ნანაქ კითიზ ნაგოხედასენ დაძი ეშიმეტაში ლემშიზ უჯი ნუჭუმზ დო ჰეშშო ტკებიზ ნიცონამს

My mother burns the tip of the needle and inserts it into the skin while removing the thorn on her finger

nanak ǩitiz nagoxedasen dażi eşimeťaşi lemşiz uci nuç̌umz do heşşo ťǩebiz niʒonams


კვანჩხუმს

head

კვანჩხუმს • (ǩvançxums) (Latin spelling ǩvançxums)

ǩvançxums (romanization)
Atina (romanization)

Unknown. Akin to Vizha Laz კვანჩხუჲ (ǩvançxuy, “to shine, glimmer”).

cog

მელენკალეს, მუჲა ნ ვარმიშკუნ, მჟორა ნოდვასი მუნთხაქ კვანჩხუმს

On the other side, I don't know what it is, something sparkles when the sun shines

melenǩales, muya n varmişǩun, mjora nodvasi muntxak ǩvançxums

to shine, to glitter, to gleam, to sparkle


ჭალიმი

head

ჭალიმი • (ç̌alimi) (Latin spelling ç̌alimi)

ჭალიმიშ ხამური
ç̌alimiş xamuri
pug


ჰაშო

Inherited from Proto-Kartvelian *a-s₁-. Cognate with Georgian ასე (ase, “so”), Mingrelian აშო (ašo, “here”) and Svan აშ (aš, “so”).

ჰამ ბერექ ჰაშო მუშენი ჭირინამს?


ჰაქო

Inherited from Proto-Georgian-Zan *a-k- (“here”). Cognate with Georgian აქ (ak) and Mingrelian აქ (ak).

inh+

ჰაქო ჩქუნებურა ბისინაფათ დო მითიქ მოთოხოწონამტას

Let's speak Laz here and no one will understand

hako çkunebura bisinapat do mitik motoxoǯonamťas


დობამს

head

დობამს • (dobams) (Latin spelling dobams)

From დ- (d-) + ო- (o-) + ბ- (b-, “to pour”) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *b-.

ბოზონაქ მენოჩხე დობამტაში ოჩვეტელაზ ჟინშენ მეჲოჩხიჲალამს დო ჩქუ მემაწაპენან

When the girl pours the dishwater into the garbage dump, she splashes it all over the place and it splashes on us

bozonak menoçxe dobamťaşi oçveťelaz jinşen meyoçxiyalams do çku memaǯap̌enan


რენ

ren (romanization)
ბორე ((ko)bore)
ქობორე ((ko)bore)

All dialectal forms point to the ორენ (oren) form. Inherited from Proto-Kartvelian *a-r- (“to be”).

inh+

კოჩიქ სუმ თუთა რენ გოხვეწუნ დო არ ნდღაზ ვარნუშველი

He's been begging for three months and you haven't helped him one day

ǩoçik sum tuta ren goxveǯun do ar ndğaz varnuşveli


ბონუმს

head

ბონუმს • (bonums) (Latin spelling bonums)

From ბონ- (bon-, “to wash”) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *ban- (“to wash, wash oneself”).

inh+

ბერე ბონუმს

(Chanapeti, Batumi) to wash (living person)

ჯინაზე მიქ ბონუმს? - ქომოლიშ ჯინაზე ქომოლიქ ბონუმს. ოხორჯაში ჯინაზე ოხორჯაქ ბონუმს.

Who washes the corpse? - A man washes a male corpse. A woman washes a woman's corpse.

cinaze mik bonums? - komoliş cinaze komolik bonums. oxorcaşi cinaze oxorcak bonums.

(Sumla, Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala) to wash (dead person)


იბგარს

head

იბგარს • (ibgars) (Latin spelling ibgars)

From ი- (i-) + ბგარ- (bgar-, “to cry”) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *bger- (“to utter; sound, ring”).

inh+

ჯუმაჩქიმიქ ნაიბგარტუ ბერეზ ნაბირამზ დო ომპლანამზ

My brother clowns a crying child and makes him stop crying

cumaçkimik naibgarťu berez nabiramz do omp̌lanamz


დვინა

dvina (romanization)
Vitse (romanization)

From Proto-Kartvelian *bdw-in- (“to set fire”) + -ა (-a).

af

დიდი დვინა შენი არ ნწინი უბაღუნ

fire (the often accidental occurrence of fire in a certain place leading to its full or partial destruction)


ბარს

From ბარ- (bar-, “to blow”) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *ber- (“to blow; inflate, distend”).

inh+

იხიქ მანჩხომეზ ნაუნონ სთერი ვარბარს

The wind does not blow according to the fisherman's will (Things do not go the way you want them to) (proverb)


უბაღუნ

head

უბაღუნ • (ubağun) (Latin spelling ubağun)

From უ- (u-) + ბაღ- (bağ-, “to suffice”) + -უნ (-un). Inherited from Proto-Kartvelian *beɣ- : bɣ- (“to be enough; suffice”).

inh+

მა არ თუთაზ ჟურ ქილო თოფრი მიბაღუნ

Two kilos of honey in a month is enough for me


ბაღუ

Inherited from Proto-Kartvelian *beɣ-el- (“barn, storehouse”).

inh+

მემეტიქ ბაღუზ ნთხირი მოლობღამს


დობაძგამს

head

დობაძგამს • (dobażgams) (Latin spelling dobażgams)

From დო- (do-) + ბაძგ- (bażg-, “to press”) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *beʒg- (“to push, shove”).


ბეჯღამს

head

ბეჯღამს • (becğams) (Latin spelling becğay)

becğams (romanization)
becğay (romanization)

From ბეჯღ- (becğ-) + -ამ (-am) + -ს (-s). Along with Laz ბეჯღაჲ (becğay) Inherited from Proto-Georgian-Zan *beʒ₁ɣ- (“to scold, rail; be angry”).

inh+

ხასანიქ ღომა ბეჯღამტუშა ნათქუფე ალიზთი ქელაჩუ

What Hasan said in his anger yesterday also affected Ali

xasanik ğoma becğamťuşa natkupe alizti kelaçu


ბუტკა

Inherited from Proto-Georgian-Zan *buṭḳa-.

ჰამ დულჲა მუნდეზ ივასენ? - მწკოში ბუტკა გოიხვაში ივასენ.

When will this happen? - It will happen when the blackthorn sheds its leaves (it will never happen).

ham dulya mundez ivasen? - mǯǩoşi buťǩa goixvaşi ivasen.

(Vitse, Lome) thick and hard leaves of plants such as blackthorn, rhododendron, etc.

სთველის ქარმატეში წკაჲი ბუტკაფეთე ნინძგიფენ

In the fall, the water of the mill is clogged with leaves

stvelis karmaťeşi ǯǩayi buťǩapete ninżgipen

(Vitse, Lome) mixture of leaves of various plants

leaf
mixture of leaves of various plants


იბირს

From ი- (i-) + ბირ- (bir-, “to play; sing”) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *br- (“to sing”), cognate with Mingrelian ბირ-აფა (bir-apa) and Svan ლი-ბრ-ჲალ-ი (li-br-yal-i).

inh+

ანდღა ბერეფე შკალა მირასი ვიბირით

Today we played marbles with the children

(Atina, Chanapeti) to play (game, sports, dance, gamble etc.)


მოგამს

head

მოგამს • (mogams) (Latin spelling mogams)

mogams (romanization)
Sumla (romanization)
Arkabi (romanization)

From მ- (m-) + ო- (o-) + გ- (g-, “to win”) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *g- (“to acquire, gain, win”). Cognate with Georgian მოგება (mogeba) and Mingrelian მოგაფა (mogapa).

inh+

ხასანიქ ნამოგამს ფარა მთელლ კუმარიზ გონდინამს

Hasan always gambles away his winnings (money that he earn)

xasanik namogams para mtell ǩumariz gondinams

პაპულიქ უმითელი ბერეფე შენი ნაიქომს ხეჲირითე დიდო სებაბი მოგამს

My grandfather earns a lot of good deeds for his charity work for orphaned children

p̌ap̌ulik umiteli berepe şeni naikoms xeyirite dido sebabi mogams


ნუნგამს

head

ნუნგამს • (nungams) (Latin spelling nungams)

From ნ- (n-) + უ- (u-) + ნგ- (ng-, “to resemble”) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *gaw- : gw- (“to resemble”).

inh+

დიდი ჯუმაჩქიმიში მასუმანი ბიჭი მა დიდო მემინგამს

My brother's third son looks a lot like me

didi cumaçkimişi masumani biç̌i ma dido memingams


ოგნამს

head

ოგნამს • (ognams) (Latin spelling ognams)

From ო- (o-) + გნ- (gn-) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *gen- : gn- (“to hear, learn”), cognate with Georgian მიგნება (migneba) and Mingrelian გინაფა (ginapa).

inh+

ნანაქ რადიჲოშენ ოტრაღუდუ ოგნაჲიზ ელოჲონამტუ

My mother used to sing along when she heard a folk song on the radio

nanak radiyoşen oťrağudu ognayiz eloyonamťu


ინგრინენ

head

ინგრინენ • (ingrinen) (Latin spelling ingrinen)

From ი- (i-) + ნგრ- (ngr-) + -ინ- (-in-) + -ენ (-en). Inherited from the zero grade form of Proto-Georgian-Zan *gor- : gr- (“to roll, wallow”). See ინგორს (ingors) for full grade form.

inh

ნაინგრინუ ბუკი ნთხირიში ჰექო ქოგოშირჩაკუ

The rolling old tree bottom got stuck in the hazelnut

naingrinu buǩi ntxirişi heko kogoşirçaǩu


დოლინგონამს

head

დოლინგონამს • (dolingonams) (Latin spelling dolingonams)

From დოლ- (dol-) + ი- (i-) + ნგონ- (ngon-) + -ამ (-am) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *gon- (“to think, remember”). Cognate with Georgian გონება (goneba) and Mingrelian მოგონუა (mogonua).

inh+

ახმეტიქ ნავარახენასენ მუთუ ვარდოლინგონამს

Ahmet does not set his mind to do something he cannot do

axmeťik navaraxenasen mutu vardolingonams

to be dead set on something, to desire, to mean, to think about, to set mind


ინგორს

head

ინგორს • (ingors) (Latin spelling ingors)

From ი- (i-) + ნგორ- (ngor-) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *gor : gr- (“to roll, wallow”). See ინგრინენ (ingrinen) for zero grade version.

inh+

ჯოღორეფე ოსთერუ შენი გეთასულეზ ინგორნან

to crawl on the ground, to roll on the floor


გჲაგენ

head

გჲაგენ • (gyagen) (Latin spelling gyagen)

From გჲ- (gy-) + ა- (a-) + გ- (g-) + -ენ (-en). Inherited from Proto-Georgian-Zan *gu- (“to get accustomed, train”).

inh+

ბერეჩქუნი ძიგარაზ ქოგჲაგუ. პანდა ჯებიზ გოიმერს.

Our kid got used to cigarettes. He always carries them in his pocket.

bereçkuni żigaraz kogyagu. p̌anda cebiz goimers.


კუკუ

ǩuǩu (romanization)
Atina (romanization)
Chanapeti (romanization)
Batumi (romanization)

Probably Inherited from Proto-Kartvelian *gugul- (“cuckoo”). Whatever the case is Onomatopoeic origin.

კუკუფეში სერსი ვოგნათში მეაგნეპტით ქი ხ’ონაშა ჭკემი მეჩამუში ორა მოხთუ

When we hear the cuckoos, we know it's time to sow the seeds in the field

ǩuǩupeşi sersi vognatşi meagnep̌ťit ki x’onaşa ç̌ǩemi meçamuşi ora moxtu


დადი

Inherited from Proto-Georgian-Zan *da-did- (“elder sister”).

inh+

დადიჩქიმი ღომან გჲუსთუ დო ბურგილი დო ხე პატი გეჩერენ. ანდღა დიდო წკუნტერენ.

My aunt slipped yesterday and hit her hands and knees. Today it's very sore.

dadiçkimi ğoman gyustu do burgili do xe p̌aťi geçeren. andğa dido ǯǩunťeren.

(Vitse, Khopa -Batumi) Mother or father's sister; aunt


დგინ

Inherited from Proto-Kartvelian *deg- : dg- (“to stand”).

inh+

ალიქ ავლაზ ნადგინ კალათეფე ოკონჭამს

Ali brings baskets together in (that stands) the courtyard


დადული

head

დადული • (daduli) (Latin spelling daduli)

Inherited from Proto-Kartvelian *deda-l- (“female”).

inh+

დადული ქივი

(Sumla, Lome) female (of fish, insects, plants)


დადული

(Artasheni, Sumla) young hen that has not yet started laying eggs


შუმს

Inherited from Proto-Kartvelian *gus₁- : gs₁- (“to weave”).

inh+

პაპულიქ გამაჩამუ შენი ნაშუდორტუნ კალათეფე ხეზ ქოდოსქიდუ

My grandfather's baskets that he weaved for sale were left in his hands

p̌ap̌ulik gamaçamu şeni naşudorťun ǩalatepe xez kodoskidu

to knit (baskets, needlework, wool sweaters, lace, etc.), to weave (carpet)


ნდღულუნ

head

ნდღულუნ • (ndğulun) (Latin spelling ndğulun)

From ნდღულ- (ndğul-) + -უნ (-un). Inherited from Proto-Georgian-Zan *dɣl- (“to be liquid, fluid”).

inh+

ოროფასქანითე დომდღული


ჰე

ჰე შენი

შენი შენი#Laz

he, she, it
(Vizha) (only before შენი (şeni))


ვალუმს

head

ვალუმს • (valums) (Latin spelling valums)

From ვალ- (val-) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *el- (“to sparkle (of lightning)”).

inh+

ჲალიქ ვალუმს

(Churchava, Chenneti) to shine, to glitter, to gleam, to sparkle


-ამ

Inherited from Proto-Georgian-Zan *-eb (verbal thematic suffix).

inh+

დუშინ- (duşin-, “to think”) + -ამ (-am) → დუშინამს (duşinams, “S/he thinks”)

მთურ- (mtur-, “to change something”) + -ამ (-am) → მთურამს (mturams, “S/he changes something”)

ხარხალ- (xarxal-, “to boil something”) + -ამ (-am) → ხარხალამს (xarxalams, “S/he boils something”)

ბარბალ- (barbal-, “to talk in one's sleep”) + -ამ (-am) → ბარბალამს (barbalams, “S/he talks in her/his sleep”)