ა

ა წკაჲი ღალიზ ილვაკათენ


ხე

head

ხე • (xe) (plural ხეფე, Latin spelling xe)

tlb

(Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala)

xe (romanization)
ხეფე (plural)
ხე (absolutive singular)
ხეფე (absolutive plural)
ხექ (ergative singular)
ხეფექ (ergative plural)
ხეს (dative singular)
ხეფეს (dative plural)
ხეშ (genitive singular)
ხეშ (genitive singular)
ხეშიş) (genitive singular)
ხეშიşi) (genitive singular)
ხეფეშ (genitive plural)
ხეფეშ (genitive plural)
ხეფეშიş) (genitive plural)
ხეფეშიşi) (genitive plural)
ხეშე (directive singular)
ხეფეშე (directive plural)
ხეშენ (ablative singular)
ხეფეშენ (ablative plural)
ხეს (locative singular)
ხეფეს (locative plural)
ხეთენ (instrumental singular)
ხეფეთენ (instrumental plural)
ხეფე (alternative)

ხე ობონუ შენი ბერეს წკარი გელობამს

S/he pours water on the child's hand to wash her/his hands

პაპულის ლუმჯიშა მუსაჶი ხეზ ელოქაჩუნ

The Qur'an is under my grandfather's arm(limb) until the evening

ფორჩაში შლოპერი ხე წკარითე ნუნახუმს

She washes the soiled sleeve(arm) of the shirt with water

(upper extremity, upper limb); hand and/or arm

upper extremity; upper limb; upper extremity; upper limb


დიდი

დიდიშკიმიქ ბერეში თომა ნთხოზუმს


დიდი

(Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala)

მელენ რაკანიზ არ დიდი ჭუბრი გედგინ

There is a big chestnut tree on the opposite slope

big, large, great
(in volume) big, large

დიდი ჯუმაჩქიმიში მასუმანი ბიჭი მა დიდო მემინგამს

didi cumaçkimişi masumani biç̌i ma dido memingams

My older brother's third son looks a lot like me

big, large, great
(age in humans and animals) older

ემ დიდი რაკანიშა მოვიღი, დოვორგი დო ვომორდინი

em didi raǩanişa moviği, dovorgi do vomordini

I brought it from the highest hill, planted it, and it grew

(dialectal, Ghvant) (about the hills) high

ჲაზიში ნდღალეფე დიდი იჲენ

(dialectal, Chanapeti) (about day and month) long


წამწამი

head

წამწამი • (ǯamǯami) (Latin spelling ǯamǯami)

კამწამი კამწამი#Laz

Vitse–Arkabi, Khopa, and Chkhala form of კამწამი (ǩamǯami)


არა

არა • (ara) (Latin spelling ara, plural არაფე)

წო ომრი არაფე ვარობღუნ

This year the plum branches are not blooming


არა

Probably Reduplication of არ (ar, “one”).

არა ქომოხთაზნა ჰამ თავლი ბოჩოდინამ

If all-one comes, I'm finishing this game of backgammon

in backgammon, when both dice fall with one


არა

ara (romanization)
არა (absolutive singular)
არაფე (absolutive plural)
არაქ (ergative singular)
არაფექ (ergative plural)
არას (dative singular)
არაფეს (dative plural)
არაშ (genitive singular)
არაშ (genitive singular)
არაშიş) (genitive singular)
არაშიşi) (genitive singular)
არაფეშ (genitive plural)
არაფეშ (genitive plural)
არაფეშიş) (genitive plural)
არაფეშიşi) (genitive plural)
არაშე (directive singular)
არაფეშე (directive plural)
არაშენ (ablative singular)
არაფეშენ (ablative plural)
არას (locative singular)
არაფეს (locative plural)
არათენ (instrumental singular)
არაფეთენ (instrumental plural)

Borrowed from Ottoman Turkish آرا (ara).

ჟურ მცხულიშ არაზ ანტამა ვაირდენ. ეშიქაჩენ.

jur mʒxuliş araz anťama vairden. eşikaçen.

A peach does not grow between two pears, it gets stuck.


ბუკი

(Chkhalazeni) stalk to which corn kernels are attached

(Chkhalazeni) corn on the cob with the kernels removed


ხორცი

tlb

(Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala, Akçakoca)

xorʒi (romanization)
ხორცი (absolutive singular)
ხორცეფე (absolutive plural)
ხორციქ (ergative singular)
ხორცეფექ (ergative plural)
ხორცის (dative singular)
ხორცეფეს (dative plural)
ხორციშ (genitive singular)
ხორციშ (genitive singular)
ხორციშიş) (genitive singular)
ხორციშიşi) (genitive singular)
ხორცეფეშ (genitive plural)
ხორცეფეშ (genitive plural)
ხორცეფეშიş) (genitive plural)
ხორცეფეშიşi) (genitive plural)
ხორციშე (directive singular)
ხორცეფეშე (directive plural)
ხორციშენ (ablative singular)
ხორცეფეშენ (ablative plural)
ხორცის (locative singular)
ხორცეფეს (locative plural)
ხორცითენ (instrumental singular)
ხორცეფეთენ (instrumental plural)
ხორწი (alternative)

ხორცი შიშიზ მოცონერი დო დაჩხურის ტურტოლერი ნოსთონჲაი ივენ.

xorʒi şişiz moʒoneri do daçxuris ťurťoleri nostonyai iven.

Meat skewered on a skewer and cooked directly over the fire is very tasty.


ამ

Khopa–Batumi and Chkhala form of ჰამ (ham)


ბაკი

baǩi (romanization)
ბაკი (absolutive singular)
ბაკეფე (absolutive plural)
ბაკიქ (ergative singular)
ბაკეფექ (ergative plural)
ბაკის (dative singular)
ბაკეფეს (dative plural)
ბაკიშ (genitive singular)
ბაკიშ (genitive singular)
ბაკიშიş) (genitive singular)
ბაკიშიşi) (genitive singular)
ბაკეფეშ (genitive plural)
ბაკეფეშ (genitive plural)
ბაკეფეშიş) (genitive plural)
ბაკეფეშიşi) (genitive plural)
ბაკიშე (directive singular)
ბაკეფეშე (directive plural)
ბაკიშენ (ablative singular)
ბაკეფეშენ (ablative plural)
ბაკის (locative singular)
ბაკეფეს (locative plural)
ბაკითენ (instrumental singular)
ბაკეფეთენ (instrumental plural)

Compare Old Georgian ბაკი (baḳi), Old Armenian բակ (bak).

ალიქ ბაკიში ჟინ ნაქეხთეენ ქოთუმე ძირუში ხაშარითენ გეჩაფს დო გჲოფუთხინაფს.

alik baǩişi jin nakexteen kotume żiruşi xaşariten geçaps do gyoputxinaps.

When Ali sees the chicken on top of the barn, he hits it with a bean stick to make it fly away (make it come down).


დოლაბი

head

დოლაბი • (dolabi) (Latin spelling dolabi)

tlb

(Artasheni, Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala)

dolabi (romanization)
დოლაპი (alternative)

Borrowed from Ottoman Turkish طولاب (dolab), Derived from Persian دولاب (dolâb, “closet”).

der+

ჩილიჩქიმიქ დოლაბიზ ნარენ დოლოქუნეფე მოშახუ დო დოლაბიში დოლოხე გამაქოსუ

çiliçkimik dolabiz naren dolokunepe moşaxu do dolabişi doloxe gamakosu

My wife took the clothes out of the closet and wiped the inside of the closet from the outside.

(generally) wardrobe, cabinet, cupboard, closet

ტუცა ტაონის გჲარი დოლაბის ვარმოლადგაში დიბუღენ

ťuʒa ťaonis gyari dolabis varmoladgaşi dibuğen

When you don't put food in the fridge in hot weather, it molds


პანდა

head

პანდა • (p̌anda) (Latin spelling p̌anda)

p̌anda (romanization)
პანტა (alternative)

ჰიმ პანდა ჯორუმჯიშკიმონ


ფაფა

Inherited from Proto-Georgian-Zan *papa- (“milk porridge”). Cognate with Georgian ფაფა (papa).

inh+

ფაფა მჭიფე თოლონი სუზგიშენ კაი ვარწროდუნ

papa mç̌ipe toloni suzgişen ǩai varǯrodun

Custard does not drain well through fine-mesh strainer

(Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala) a kind of custard made with milk, sugar, salt, wheat flour and butter


ღული

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ɣwl- (“bent, curved”).


ხილი

Akin to Arkabi Laz ხილლი (xilli, “right”) and Atina Laz ხილობა (xiloba, “goodness”).

ენთეფეზ ხილი ბიჲაფა უჩქინან


ღირს

ğirs (romanization)
ღის (alternative alternative)
ღირუნ (alternative)
ღინს (alternative)

ჰამ ატამბას აში ლირა ქოღირს

ფარა-ჩქუნი ჰაქო გოლულუნ. ვანა გალე მუთუზ ვარ-ღირს.

para-çkuni hako golulun. vana gale mutuz var-ğirs.

Our money is valid here. Otherwise, it has no value abroad.

(price of trade item) Something worth a price


ტრიკი

ťriǩi (romanization)
ტრიკკი (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ṭli(n)ḳ- (“lower part of leg”).

inh+

ბოზოქ ტრიკი ქონობაძგუ

The girl stepped on (to put leg on) something, moving her foot parallel to the ground


ბულეკი

head

ბულეკი • (buleǩi) (Latin spelling buleǩi)

buleǩi (romanization)
ბულეკი (absolutive singular)
ბულეკეფე (absolutive plural)
ბულეკიქ (ergative singular)
ბულეკეფექ (ergative plural)
ბულეკის (dative singular)
ბულეკეფეს (dative plural)
ბულეკიშ (genitive singular)
ბულეკიშ (genitive singular)
ბულეკიშიş) (genitive singular)
ბულეკიშიşi) (genitive singular)
ბულეკეფეშ (genitive plural)
ბულეკეფეშ (genitive plural)
ბულეკეფეშიş) (genitive plural)
ბულეკეფეშიşi) (genitive plural)
ბულეკიშე (directive singular)
ბულეკეფეშე (directive plural)
ბულეკიშენ (ablative singular)
ბულეკეფეშენ (ablative plural)
ბულეკის (locative singular)
ბულეკეფეს (locative plural)
ბულეკითენ (instrumental singular)
ბულეკეფეთენ (instrumental plural)
ბულეჭი (alternative)

ბულეკი აღუ სთერი ნკოლო რენ. ვარიჭკომენ.

buleǩi ağu steri nǩolo ren. variç̌ǩomen.

Radish is bitter like poison. It is inedible.


თქვა

tkva (romanization)
თქვა (absolutive)
თქვან (absolutive)
თქვან (absolutive)
თქვა (ergative)
თქვან (ergative)
თქვან (ergative)
თქვა (dative)
თქვან (dative)
თქვან (dative)
თქვანი (genitive)
თქვანდა (directive)
თქვანდე (directive)
თქვანდენ (ablative)
თქვა (locative)
ø (locative)
ø (instrumental)
ტკვა (alternative)
თქვან (alternative)

ბაბამუშიქ გოშუბღამს. თქვა ბერემუშიზ უჲუჯით.

babamuşik goşubğams. tkva beremuşiz uyucit.

His father is talking nonsense. You listen to the child.


ქური

kuri (romanization)
ქუჲი (alternative)
ქუი (alternative)
ქუსი (alternative)

From Proto-Georgian-Zan *kursl-. See Georgian ქუსლი (kusli) for more.

კუჩხეზ კარჶი გომოხედუ. ქუჲი ვარდომაბაძგენ.

ǩuçxez ǩarfi gomoxedu. kuyi vardomabażgen.

I got a nail in my foot. I can't step on my heel.

(Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala) heel of the foot

(Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala) heel of the sock or shoe


თე

Akin to Mingrelian ვე-თე (ve-te, “bright meadow in dense forest”, literally “field-light”), თეული (teuli, “white spot on forehead”). Klimov uncertainly derives from Proto-Kartvelian *te- (“light”), from which, according to him, Proto-Kartvelian *ten- : *tn- (“to become visible, be getting light”) is derived.

m+

ქემალიქ მწკუფი ივაში თეზ ნუნწამს


მუ

head

მუ • (mu) (Latin spelling mu, Plural ნინთერე, Plural ნინთეფე, Plural მუნთერე, Plural მუთეფე)

tlb

(Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala)

Inherited from Proto-Kartvelian *ma- (“pronominal stem of the third person”).


ჯოღორი

head

ჯოღორი • (coğori) (Latin spelling coğori)

coğori (romanization)
ჯოღორი (absolutive singular)
ჯოღორეფე (absolutive plural)
ჯოღორიქ (ergative singular)
ჯოღორეფექ (ergative plural)
ჯოღორის (dative singular)
ჯოღორეფეს (dative plural)
ჯოღორიშ (genitive singular)
ჯოღორიშ (genitive singular)
ჯოღორიშიş) (genitive singular)
ჯოღორიშიşi) (genitive singular)
ჯოღორეფეშ (genitive plural)
ჯოღორეფეშ (genitive plural)
ჯოღორეფეშიş) (genitive plural)
ჯოღორეფეშიşi) (genitive plural)
ჯოღორიშე (directive singular)
ჯოღორეფეშე (directive plural)
ჯოღორიშენ (ablative singular)
ჯოღორეფეშენ (ablative plural)
ჯოღორის (locative singular)
ჯოღორეფეს (locative plural)
ჯოღორითენ (instrumental singular)
ჯოღორეფეთენ (instrumental plural)
ჯოღოი (alternative alternative)
ჯოღოჲი (alternative alternative)

/d͡ʒɔˈɣɔ(ɹ)i/

ჰე-თი, მუნთხა უნტუ ივეტუ: ჲანი კინჩი ივეტუ, ფუთხუტუ; ჯოღოჲ ივეტუ, ლალუმტუ; ნჯა ივეტუ, ქვა ივეტუ, დუნჲას მუ ჭეშიტი შეჲ ტუ იჲი ივეტუ.

1960 – 1964, Muhsin Erol (a native of Şenköy born in 1940), Stories recorded by Georges Dumézil in Istanbul The Wizard and His Apprentice

The man in black had the ability to become whatever he wanted, that is to say, he became a bird (and) flew, he became a dog (and) barked, he became a tree, he became a stone, he became all kinds of things in the world.

he-ti, muntxa unťu iveťu: yani ǩinçi iveťu, putxuťu; coğoy iveťu, lalumťu; nca iveťu, kva iveťu, dunyas mu ç̌eşiťi şey ťu iyi iveťu.

(dialectal, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala) dog


პაპული

პაპული • (p̌ap̌uli) (Latin spelling p̌ap̌uli)

p̌ap̌uli (romanization)
პაპუ (alternative)
პაპპუ (alternative)

ბაბაქ პაპული თამო თამო გელოჲონამს

My father is bringing my grandfather down slowly

მჯვეში ორაფეზ პაპულეფეჩქუნი მწუშ ონჯირეზ ინჯირტეზ

mcveşi orapez p̌ap̌ulepeçkuni mǯuş oncirez incirťez

Our ancestors used to sleep on beds made of grain stalks


ჭუმანი

ჭუმანი • (ç̌umani) (Latin spelling ç̌umani)

ç̌umani (romanization)
ოჭუმე (alternative)
ჭუმე (alternative)
ჭუმანიშე (alternative)
ჭუმენ (alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *Lam-. Cognate with Mingrelian ჭუმე (č̣ume) and Svan ჰამ (ham).

ხასანი ბერე კატა ჭუმანი მანი ჲედგითუნ

Khasan's son gets up early every morning

(Chkhala, Batumi) morning, in the morning


ღორმოთი

ღორმოთი • (ğormoti) (Latin spelling ğormoti)

ğormoti (romanization)
ღორმოტი (alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *ɣamort-.

inh+

supernatural being in the ancient beliefs of the Laz, god


ჩილი

tlb

(Dutkhe, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala)

çili (romanization)
ჩილ (alternative alternative)

მა ოხორიშე გობიქთიში ჩილიჩქიმიქ ოჭონეფე ჭუმტუ

ma oxorişe gobiktişi çiliçkimik oç̌onepe ç̌umťu

When I came home, my wife was sewing what was to be sewn


კიბირი

head

კიბირი • (ǩibiri) (Latin spelling ǩibiri)

ǩibiri (romanization)
კირბი (alternative)
კიბრი (alternative)
ჭიბრი (alternative)
კიბიი (alternative)
კიბიჲი (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ḳb-il-. Cognate with Georgian კბილი (ḳbili) and Mingrelian კიბირი (ḳibiri).

inh+

ხერხი კარჶიზ გეჩინა კიბირი მუბღაფს

If you hit the saw on the nail, the nail dulls the saw

each of the bumps on notched things like wheels, saws, combs, etc.


თოლი

toli (romanization)
თოლი (absolutive singular)
თოლეფე (absolutive plural)
თოლიქ (ergative singular)
თოლეფექ (ergative plural)
თოლის (dative singular)
თოლეფეს (dative plural)
თოლიშ (genitive singular)
თოლიშ (genitive singular)
თოლიშიş) (genitive singular)
თოლიშიşi) (genitive singular)
თოლეფეშ (genitive plural)
თოლეფეშ (genitive plural)
თოლეფეშიş) (genitive plural)
თოლეფეშიşi) (genitive plural)
თოლიშე (directive singular)
თოლეფეშე (directive plural)
თოლიშენ (ablative singular)
თოლეფეშენ (ablative plural)
თოლის (locative singular)
თოლეფეს (locative plural)
თოლითენ (instrumental singular)
თოლეფეთენ (instrumental plural)

ფუფულიშ(ი) თოლი/ ფუფული თოლი/ ფუფულიშში თოლი

pupuliş(i) toli/ pupuli toli/ pupulişşi toli

მესოღონიზ ნაემიხთუ ფუფულიქ თოლი დოვუდორენ. თხომბური გამულუნ.

mesoğoniz naemixtu pupulik toli dovudoren. txomburi gamulun.

My thigh boil has formed an eye. It's inflamed.

(Atina, Vizha, Ortaalan, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala) the point of complete incision of an inflamed mature wound

ნაგებომპონი აშილამაფექ თოლი ოტკვაცინუდორენ.

nagebomp̌oni aşilamapek toli oťǩvaʒinudoren.

The grafting pencils I grafted on them burst their eyes.

(Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala) each of the budding parts of the tree

eye
each of the budding parts of the tree


დღა

ნდღა ნდღა#Laz


ნოშქერი

head

ნოშქერი • (noşkeri) (Latin spelling noşkeri)

noşkeri (romanization)
ნოშკერი (alternative)
ნოშქეი (alternative)
ნოშქეჲი (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *na-qšir-; for more detail, see Old Georgian ნაჴშირი (naqširi).

inh+

შანაქ ნოშქერითე დარაბაზ გელოღარამს

Shana draws on wooden panel with charcoal


ყოროფა

head

ყოროფა • (qoropa) (Latin spelling qoropa)

ოროფა ოროფა#Laz

Khopa, Chkhala, and Akçakoca form of ოროფა (oropa)


ანდღა

andğa (romanization)
ჰამდღა (alternative)
ჰანდღა (alternative)

From ამ (am, “this”) + ნდღა (ndğa, “day”).

ანდღა მენცხულეფე მაწუნენ.


ჩანს

çans (romanization)
Term? (present singular)
ჩანს (present singular)
Term? (plural present)
ჩანან (plural present)
Term? (past singular)
ჩანტუ (past singular)
Term? (past plural)
ჩანტეს (past plural)
Term? (singular)
ჩანტას (singular)
Term? (plural)
ჩანტან (plural)
ჩანტუ დორენ (singular)
ჩანტეს დორენ (plural)
ჩანტუკო (singular)
ჩანტესქო (plural)
Term? (future singular)
ჩანტასენ (future singular)
Term? (future plural)
ჩანტანორენ (future plural)
მოთ ჩანტას (singular)
მოთ ჩანტან (plural)
ნჩარს (alternative)
ნჩას (alternative)
ნჩაჲ (alternative)
ნჩანს (alternative)

lzz-conj-table-stative

ჩანტეს დორენ

From ჩან- (çan-) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *c₁en- : c₁n- (“to grow, flourish (about plants)”). Cognate with Georgian მცენარე (mcenare), Mingrelian ჩანაფა (čanapa) and Svan ლიშნე (lišne).

inh+

ჰანწო მბულიზ ჰეშშო ჩანს ქი ტოტეფეზ ქონძოლ ქონძოლი გჲობუნ

hanǯo mbuliz heşşo çans ki ťoťepez konżol konżoli gyobun

This year the cherries have so much (fruit) that they hang in clusters on the branches

the plant has fruit on the branches or stems


ამარი

amari (romanization)
ამარი (absolutive singular)
ამარეფე (absolutive plural)
ამარიქ (ergative singular)
ამარეფექ (ergative plural)
ამარის (dative singular)
ამარეფეს (dative plural)
ამარიშ (genitive singular)
ამარიშ (genitive singular)
ამარიშიş) (genitive singular)
ამარიშიşi) (genitive singular)
ამარეფეშ (genitive plural)
ამარეფეშ (genitive plural)
ამარეფეშიş) (genitive plural)
ამარეფეშიşi) (genitive plural)
ამარიშე (directive singular)
ამარეფეშე (directive plural)
ამარიშენ (ablative singular)
ამარეფეშენ (ablative plural)
ამარის (locative singular)
ამარეფეს (locative plural)
ამარითენ (instrumental singular)
ამარეფეთენ (instrumental plural)

იჲა პანდა ჩქიმი ამარის რენ

the state of being in need of someone, being in need of the help and suggestions of someone whom one does not like, excludes, whose word is not respected


აკვანს

head

აკვანს • (aǩvans) (Latin spelling aǩvans)

tlb

(Chanapeti, Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala)

aǩvans (romanization)
აკვანდაჲ (alternative)
აკვანდამს (alternative)
აკვანდენ (alternative)

From ა- (a-) + კვან- (ǩvan-) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *ḳwed-.

მუსთავაზ მუნთხა უკორემტასენ, პანდა სი გაკვანს

mustavaz muntxa uǩoremťasen, p̌anda si gaǩvans

Whatever Mustava needs, he always asks you

ბაზიზ კიშიზ მთვირი აკვანდანათი ვარმექჩამს

baziz ǩişiz mtviri aǩvandanati varmekçams

Even if you ask some people for snow in winter, they won't give it to you (Some people don't want something that doesn't work for them to work for someone else) (proverb)

to ask, want, wish, beg for something from someone


წკარი

ǯǩari (romanization)
წკარი (absolutive singular)
წკარეფე (absolutive plural)
წკარიქ (ergative singular)
წკარეფექ (ergative plural)
წკარის (dative singular)
წკარეფეს (dative plural)
წკარიშ (genitive singular)
წკარიშ (genitive singular)
წკარიშიş) (genitive singular)
წკარიშიşi) (genitive singular)
წკარეფეშ (genitive plural)
წკარეფეშ (genitive plural)
წკარეფეშიş) (genitive plural)
წკარეფეშიşi) (genitive plural)
წკარიშე (directive singular)
წკარეფეშე (directive plural)
წკარიშენ (ablative singular)
წკარეფეშენ (ablative plural)
წკარის (locative singular)
წკარეფეს (locative plural)
წკარითენ (instrumental singular)
წკარეფეთენ (instrumental plural)
წარი (alternative)
წაი (alternative)
წაჲი (alternative)
წკაი (alternative)
წკაჲი (alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *c̣q̇al-. Cognates include Georgian წყალი (c̣q̇ali) and Mingrelian წყარი (c̣q̇ari).

inh+

წკაი გებოფინამ

აბუწკაი დო ფიცხალაწკაი მზუღაზ ოკაგენ

მემეთი, ტიკინაზ ნადოლობღუნ ურძენი კაი ჟლიპი. ჰემუში წკარითენ ქჲუმე პათენ.

memeti, ťiǩinaz nadolobğun urżeni ǩai jlip̌i. hemuşi ǯǩariten kyume p̌aten.

Memet, crush the grapes in the small basket. We will make kyume from its juice.

liquid obtained by squeezing fruits, vegetables, etc., juice


აკოშქა

head

აკოშქა • (aǩoşka) (plural აკოშქაფე, Latin spelling aǩoşka)

aǩoşka (romanization)
აკოშქაფე (plural)
აკოშკა (alternative)

აკოშქაზ ჯამი გედგუმს

S/he is installing glass in the window frame


ბუძი

tlb

(Atina, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala)

bużi (romanization)
ბუზი (alternative)
ბუძუ (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *buʒ-.

ციცი ქატა კოჩიზ ქუღუნ. ბუძი ხვალა ოხორჯალეფეზ ავენ.

ʒiʒi kaťa ǩoçiz kuğun. bużi xvala oxorcalepez aven.

The breast is present in every human being. The breast (that gives milk) is present only in women.

(in adult females and adult female mammals) breast


მოთა

მოთამემისიმინ?


ჩხომი

(Apso, Vizha, Artasheni, Khopa, Chkhala)

çxomi (romanization)
ჩხომი (absolutive singular)
ჩხომეფე (absolutive plural)
ჩხომიქ (ergative singular)
ჩხომეფექ (ergative plural)
ჩხომის (dative singular)
ჩხომეფეს (dative plural)
ჩხომიშ (genitive singular)
ჩხომიშ (genitive singular)
ჩხომიშიş) (genitive singular)
ჩხომიშიşi) (genitive singular)
ჩხომეფეშ (genitive plural)
ჩხომეფეშ (genitive plural)
ჩხომეფეშიş) (genitive plural)
ჩხომეფეშიşi) (genitive plural)
ჩხომიშე (directive singular)
ჩხომეფეშე (directive plural)
ჩხომიშენ (ablative singular)
ჩხომეფეშენ (ablative plural)
ჩხომის (locative singular)
ჩხომეფეს (locative plural)
ჩხომითენ (instrumental singular)
ჩხომეფეთენ (instrumental plural)
ჩხომბი (alternative)
მჩხომი (alternative)
ნჩხომი (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *čxam- (“fish”). Cognate with Mingrelian ჩხომი (čxomi) and dialectal Georgian ჩხამა (čxama).

inh+

ბერეშკიმი ჩხომიში ილი წუწონუჲ. ხაზი აენ.

bereşǩimi çxomişi ili ǯuǯonuy. xazi aen.

My child sucks the bone of the fish. He's happy.


ჯოხო

coxo (romanization)
ჯოხო (absolutive singular)
ჯოხოფე (absolutive plural)
ჯოხოქ (ergative singular)
ჯოხოფექ (ergative plural)
ჯოხოს (dative singular)
ჯოხოფეს (dative plural)
ჯოხოშ (genitive singular)
ჯოხოშ (genitive singular)
ჯოხოშიş) (genitive singular)
ჯოხოშიşi) (genitive singular)
ჯოხოფეშ (genitive plural)
ჯოხოფეშ (genitive plural)
ჯოხოფეშიş) (genitive plural)
ჯოხოფეშიşi) (genitive plural)
ჯოხოშე (directive singular)
ჯოხოფეშე (directive plural)
ჯოხოშენ (ablative singular)
ჯოხოფეშენ (ablative plural)
ჯოხოს (locative singular)
ჯოხოფეს (locative plural)
ჯოხოთენ (instrumental singular)
ჯოხოფეთენ (instrumental plural)
ჲოხო (alternative)
ნჯოხო (alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *ʒ₁ax-e-; see Georgian სახელი (saxeli) for more.

ჯოხოქ კოჩი ვარომსქვანამს; კოჩიქ ჯოხო ომსქვანამს.

coxok ǩoçi varomskvanams; ǩoçik coxo omskvanams.

The name does not beautify the person. The person makes the name beautiful. (proverb)


თოფური

head

თოფური • (topuri) (Latin spelling topuri)

topuri (romanization)
თოფური (absolutive singular)
თოფურეფე (absolutive plural)
თოფურიქ (ergative singular)
თოფურეფექ (ergative plural)
თოფურის (dative singular)
თოფურეფეს (dative plural)
თოფურიშ (genitive singular)
თოფურიშ (genitive singular)
თოფურიშიş) (genitive singular)
თოფურიშიşi) (genitive singular)
თოფურეფეშ (genitive plural)
თოფურეფეშ (genitive plural)
თოფურეფეშიş) (genitive plural)
თოფურეფეშიşi) (genitive plural)
თოფურიშე (directive singular)
თოფურეფეშე (directive plural)
თოფურიშენ (ablative singular)
თოფურეფეშენ (ablative plural)
თოფურის (locative singular)
თოფურეფეს (locative plural)
თოფურითენ (instrumental singular)
თოფურეფეთენ (instrumental plural)
თორფი (alternative)
თოფრ (alternative)
თოფრი (alternative)
თოფუი (alternative)
თოფუჲი (alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *tapl- (“honey”).

inh+

მთუთიქ კარვანეფეს თოფური იხირამს


თხირი

ნთხირი ნთხირი#Laz


ღეჯი

tlb

(Atina, Artasheni, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ɣor-.

ჰასან ჰიკკუ მშკურინაჯე ორტტუ ჩი ხოსკინა ღეჯიშეთი აშკურინერტტუ

hasan hiǩǩu mşǩurinace orťťu çi xosǩina ğecişeti aşǩurinerťťu

Hasan was so cowardly that he was even afraid of a dead pig


ბორჯი

(Artasheni, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala, Akçakoca)

borci (romanization)
ბორჯი (absolutive singular)
ბორჯეფე (absolutive plural)
ბორჯიქ (ergative singular)
ბორჯეფექ (ergative plural)
ბორჯის (dative singular)
ბორჯეფეს (dative plural)
ბორჯიშ (genitive singular)
ბორჯიშ (genitive singular)
ბორჯიშიş) (genitive singular)
ბორჯიშიşi) (genitive singular)
ბორჯეფეშ (genitive plural)
ბორჯეფეშ (genitive plural)
ბორჯეფეშიş) (genitive plural)
ბორჯეფეშიşi) (genitive plural)
ბორჯიშე (directive singular)
ბორჯეფეშე (directive plural)
ბორჯიშენ (ablative singular)
ბორჯეფეშენ (ablative plural)
ბორჯის (locative singular)
ბორჯეფეს (locative plural)
ბორჯითენ (instrumental singular)
ბორჯეფეთენ (instrumental plural)
ბორჟი (alternative)

Borrowed from Ottoman Turkish بورج (borc).

bor+

თოჶიკიში მითიზ ჶეჲდა ვარუღუნ. ჰემუქ ბორჯიმუში ფაღუმს.

tofiǩişi mitiz feyda varuğun. hemuk borcimuşi pağums.

Tofik is of no use to anyone. He is clearing his own debt.


ტარონი

head

ტარონი • (ťaroni) (plural ტარონეფე, Latin spelling ťaroni)

ťaroni (romanization)
ტარონეფე (plural)
ტაონი (alternative alternative)

Compare Mingrelian ტაროზი (ṭarozi, “good weather”), Old Georgian ტაროსი (ṭarosi, “(good) weather”), Svan ტარუ̂ეს (ṭarûes, “(good) weather; mood, disposition”).

cog

ბერეფეზ მჭიმონი ტარონიზ გალე ვარ გამალენანში ოხორიზ ნიქაჩენან

berepez mç̌imoni ťaroniz gale var gamalenanşi oxoriz nikaçenan

Children get bored at home because they can't go outside in rainy weather

(dialectal, Kontiva, Motskhora, Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala) weather

ტაონი ვარენ

(dialectal, Kontiva, Motskhora, Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala) air


გჲარი

tlb

(Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala, Akçakoca)

gyari (romanization)
გჲარი (absolutive singular)
გჲარეფე (absolutive plural)
გჲარიქ (ergative singular)
გჲარეფექ (ergative plural)
გჲარის (dative singular)
გჲარეფეს (dative plural)
გჲარიშ (genitive singular)
გჲარიშ (genitive singular)
გჲარიშიş) (genitive singular)
გჲარიშიşi) (genitive singular)
გჲარეფეშ (genitive plural)
გჲარეფეშ (genitive plural)
გჲარეფეშიş) (genitive plural)
გჲარეფეშიşi) (genitive plural)
გჲარიშე (directive singular)
გჲარეფეშე (directive plural)
გჲარიშენ (ablative singular)
გჲარეფეშენ (ablative plural)
გჲარის (locative singular)
გჲარეფეს (locative plural)
გჲარითენ (instrumental singular)
გჲარეფეთენ (instrumental plural)
ჯარი (alternative)
ჯაი (alternative)
გჲაჲი (alternative)
გჲაი (alternative)
დჲარი (alternative)

From Byzantine Greek διάριον (diárion), from Latin diarium.

გჲარი ფშველუმტიშა კვარი ეშალუ დო ლეტას მელუ.

gyari pşvelumťişa ǩvari eşalu do leťas melu.

While kneading bread, a piece of dough bounced and fell on the floor.


დაჩხირი

head

დაჩხირი • (daçxiri) (Latin spelling daçxiri)

დაჩხური დაჩხური#Laz

Khopa and Chkhala spelling of დაჩხური (daçxuri)


ჭუბური

ჭუბური • (ç̌uburi) (Latin spelling ç̌uburi)

ç̌uburi (romanization)
ჭუბური (absolutive singular)
ჭუბურეფე (absolutive plural)
ჭუბურიქ (ergative singular)
ჭუბურეფექ (ergative plural)
ჭუბურის (dative singular)
ჭუბურეფეს (dative plural)
ჭუბურიშ (genitive singular)
ჭუბურიშ (genitive singular)
ჭუბურიშიş) (genitive singular)
ჭუბურიშიşi) (genitive singular)
ჭუბურეფეშ (genitive plural)
ჭუბურეფეშ (genitive plural)
ჭუბურეფეშიş) (genitive plural)
ჭუბურეფეშიşi) (genitive plural)
ჭუბურიშე (directive singular)
ჭუბურეფეშე (directive plural)
ჭუბურიშენ (ablative singular)
ჭუბურეფეშენ (ablative plural)
ჭუბურის (locative singular)
ჭუბურეფეს (locative plural)
ჭუბურითენ (instrumental singular)
ჭუბურეფეთენ (instrumental plural)
ჭურბი (alternative)
ჭუბრი (alternative)
ჭუვრი (alternative)
ჭუბუჲი (alternative)
ჭუბუი (alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *c̣₁ab- (“chestnut”). See Georgian წაბლი (c̣abli) for more.

მწკო ჭუბური

cherry laurel (Prunus laurocerasus) with especially big fruits

ჭუბურიში კაბუღი ჩიჩქუ ივენ. კოლაჲი გოიწკენ. წიფურიზ პეჯი დო კაპეტი კაბუღი გოძინ. ვარგოიწკენ.

ç̌uburişi ǩabuği çiçku iven. ǩolayi goiǯǩen. ǯipuriz p̌eci do ǩap̌eťi ǩabuği gożin. vargoiǯǩen.

Chestnuts have a soft bark. It peels easily. Hornbeam is covered with thick and hard bark. It cannot be peeled.

ჭუბური ფენცქვაშენ გამახთუში “სო მეშაფხეტი” ჲა თქუდორენ

ç̌uburi penʒkvaşen gamaxtuşi “so meşapxeťi” ya tkudoren

When the chestnut came out of its shell, it said, "Where have I been?" (ie. when the chestnut came out, it did not like the shell it lived in. ,ie. People should know and respect their past and where they come from)


კილა

head

კილა • (ǩila) (Latin spelling ǩila, plural კილაფე)

ნკოლა ნკოლა#Laz


ყა

qa (romanization)
ყა (absolutive singular)
ყალეფე (absolutive plural)
ყაქ (ergative singular)
ყალეფეკ (ergative plural)
ყას (dative singular)
ყალეფეს (dative plural)
ყაშ (genitive singular)
ყაშ (genitive singular)
ყაშიş) (genitive singular)
ყაშიşi) (genitive singular)
ყალეფეში (genitive plural)
ყაშა (directive singular)
ყალეფეშა (directive plural)
ყაშენ (ablative singular)
ყალეფეშენ (ablative plural)
ყას (locative singular)
ყალეფეს (locative plural)
ყათენ (instrumental singular)
ყალეფეთენ (instrumental plural)

ნჯაში ყა გუშაპჭკირი დო ხოლო ილიმერს.

I pruned the tree branch, but it is sprouting again.


ხამნელა

ხამნელა • (xamnela) (Latin spelling xamnela)


ფიმფილი

ფიმფილი • (pimpili) (Latin spelling pimpili)

tlb

(Okordule, Sumla, Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala)

pimpili (romanization)
ფინბილი (alternative)
ფიმბილი (alternative)

Borrowed from Georgian ფიმფილი (pimpili, “corn hair; earlobe”), itself from Proto-Georgian-Zan *pimp-, whence also Mingrelian ფიმფი (pimpi, “corn hair”).

bor+

ბიჭეფეზ ფიმფილი ჲუხთამტაშა ოღუნე ფუზური აჩანენ

biç̌epez pimpili yuxtamťaşa oğune puzuri açanen

Men grow fine hairs before they grow a beard


ყომური

head

ყომური • (qomuri) (Latin spelling qomuri)

qomuri (romanization)
ყომური (absolutive singular)
ყომურეფე (absolutive plural)
ყომურიქ (ergative singular)
ყომურეფექ (ergative plural)
ყომურის (dative singular)
ყომურეფეს (dative plural)
ყომურიშ (genitive singular)
ყომურიშ (genitive singular)
ყომურიშიş) (genitive singular)
ყომურიშიşi) (genitive singular)
ყომურეფეშ (genitive plural)
ყომურეფეშ (genitive plural)
ყომურეფეშიş) (genitive plural)
ყომურეფეშიşi) (genitive plural)
ყომურიშე (directive singular)
ყომურეფეშე (directive plural)
ყომურიშენ (ablative singular)
ყომურეფეშენ (ablative plural)
ყომურის (locative singular)
ყომურეფეს (locative plural)
ყომურითენ (instrumental singular)
ყომურეფეთენ (instrumental plural)
ომრი (alternative)
ომბრი (alternative)
ომური (alternative)
ყომუი (alternative alternative)

ყომურიქ ფუქირი-მუში ორდო მუშიმერს.

Prunus cerasifera
Prunus cerasifera#Translingual


ყუჯი

ყუჯი • (quci) (plural ყუჯეფე, Latin spelling quci)

Khopa–Batumi and Chkhala form of უჯი (uci)


ფენწე

tlb

(Atina, Vizha, Artasheni, Arkabi, Khopa, Chkhala)

penǯe (romanization)
ფენწე (absolutive singular)
ფენწეფე (absolutive plural)
ფენწექ (ergative singular)
ფენწეფექ (ergative plural)
ფენწეს (dative singular)
ფენწეფეს (dative plural)
ფენწეშ (genitive singular)
ფენწეშ (genitive singular)
ფენწეშიş) (genitive singular)
ფენწეშიşi) (genitive singular)
ფენწეფეშ (genitive plural)
ფენწეფეშ (genitive plural)
ფენწეფეშიş) (genitive plural)
ფენწეფეშიşi) (genitive plural)
ფენწეშე (directive singular)
ფენწეფეშე (directive plural)
ფენწეშენ (ablative singular)
ფენწეფეშენ (ablative plural)
ფენწეს (locative singular)
ფენწეფეს (locative plural)
ფენწეთენ (instrumental singular)
ფენწეფეთენ (instrumental plural)
ფენწო (alternative)
ფეწო (alternative)
ფეწე (alternative)

Cognate with Mingrelian ფერწო (perc̣o), see there for more.

მჭიმა შქულე გალე ფენწეფე ბუზუნან.

After the rain, slugs crawl around outside.

(Atina, Artasheni, Arkabi, Khopa, Chkhala) general name for shelled and shell-less snails


ჩონჩი

(Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala, Akçakoca)

çonçi (romanization)
ჩონჩი (absolutive singular)
ჩონჩეფე (absolutive plural)
ჩონჩიქ (ergative singular)
ჩონჩეფექ (ergative plural)
ჩონჩის (dative singular)
ჩონჩეფეს (dative plural)
ჩონჩიშ (genitive singular)
ჩონჩიშ (genitive singular)
ჩონჩიშიş) (genitive singular)
ჩონჩიშიşi) (genitive singular)
ჩონჩეფეშ (genitive plural)
ჩონჩეფეშ (genitive plural)
ჩონჩეფეშიş) (genitive plural)
ჩონჩეფეშიşi) (genitive plural)
ჩონჩიშე (directive singular)
ჩონჩეფეშე (directive plural)
ჩონჩიშენ (ablative singular)
ჩონჩეფეშენ (ablative plural)
ჩონჩის (locative singular)
ჩონჩეფეს (locative plural)
ჩონჩითენ (instrumental singular)
ჩონჩეფეთენ (instrumental plural)
ჩაჩა (alternative)
ჩაჩი (alternative)
ჭონჭო (alternative)
ჩონჩო (alternative)
ჩონჩოლი (alternative)
ჩონჩოლა (alternative)
ჩაჩი (alternative)

From Georgian *ჩონჩი (*čonči), see Proto-Georgian-Zan *čečw- for more.

ქარმატეში სთვინას ჩონჩი ნირჩაკენ.

Dry leaves are stuck in the mill's water channel.

(Okordule, Vitse–Arkabi, Chkhala, Akçakoca) dry leaf


ბერგი

head

ბერგი • (bergi) (plural ბერგეფე, Latin spelling bergi)

→ Armenian: փերգ (pʻerg)

From Proto-Kartvelian *berg- (“to hoe, hack”).

inh

ბერგი მჭკადუ დიშქაში ბერგითე დიხვენ

The pickaxe maker is buried with a pickaxe made of wood (proverb)


დიხა

dixa (romanization)
დიხა (absolutive singular)
დიხაფე (absolutive plural)
დიხაქ (ergative singular)
დიხაფექ (ergative plural)
დიხას (dative singular)
დიხაფეს (dative plural)
დიხაშ (genitive singular)
დიხაშ (genitive singular)
დიხაშიş) (genitive singular)
დიხაშიşi) (genitive singular)
დიხაფეშ (genitive plural)
დიხაფეშ (genitive plural)
დიხაფეშიş) (genitive plural)
დიხაფეშიşi) (genitive plural)
დიხაშე (directive singular)
დიხაფეშე (directive plural)
დიხაშენ (ablative singular)
დიხაფეშენ (ablative plural)
დიხას (locative singular)
დიხაფეს (locative plural)
დიხათენ (instrumental singular)
დიხაფეთენ (instrumental plural)
ნდიხა (alternative)

აშექ ნჯა დიხაშენ ჲეჭკირუფს

Ayşe has been mowing the tree from the ground


გინძე

head

გინძე • (ginże)

გუნძე გუნძე#Laz

Khopa–Batumi and Chkhala form of გუნძე (gunże)


თხომუ

txomu (romanization)
თხომბუ (alternative)
ნთხომბუ (alternative)
ნთხომუ (alternative)
თხომრი (alternative)
თხომბრი (alternative)

Alnus glutinosa
Alnus glutinosa#Translingual


უმპა

უმპა • (ump̌a) (plural უმპაფე, Latin spelling ump̌a)

tlb

(Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala)

ump̌a (romanization)
უმპაფე (plural)
ომპა (alternative)
უმპპა (alternative)
კუმპა (alternative)

ბერე დირინასი ემოგი უმპა ნუკვათამან

When a child is born, they first cut the umbilical cord


აღანი

აღანი ნოღამისაზ ხეზ ვიტოხუთ ბელეძძუღი დოლობუნ

ağani noğamisaz xez viťoxut beleżżuği dolobun

The new bride wears fifteen bracelets on her wrist


აჲა

ჰაჲა ჰაჲა#Laz


ჰიჩ

ჰიჩი ჰიჩი#Laz


ჩქართე

head

ჩქართე • (çkarte) (Latin spelling çkarte)

ჩქარ ჩქარ#Laz


ბუზულა

ბუზულა • (buzula) (Latin spelling buzula)

ბეეში ჟინ ბუზულა გვობუზულაფს


ჩქვა

Inherited from Proto-Kartvelian *s₁xwa- (“one; other”). Cognate with Georgian სხვა (sxva), Mingrelian შხვა (šxva) and Svan ეშხუ (ešxu).

inh+

ჩქვა მუთუ მოთჲოფხორ

(Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala) again, more

ალი დო ამეტიქ ნაჲლაფენიში გამაჩამან. ამეტიში ნანიქ ჩქვა გჲონწონამ.

ali do ameťik naylapenişi gamaçaman. ameťişi nanik çkva gyonǯonam.

Ali and Amet are selling their naylas. Amet's has more weight.

ჰაწინეჲი საატეფე არ ოკიხუი ჩქვა ჩქარ ვაგეიდგენ

haǯineyi saaťepe ar oǩixui çkva çkar vageidgen

Nowadays, once the clocks are broken, they are never set anymore.

again, more
ჩქვა (çkva)
no longer, anymore

არზუ დო ჶერიდე დალეფეში ბოზოფე რენან. ჰეკო ოკუნგამან ქი ჩქვა ნავარუჩქინანფეზ “ექიზი დალეფე რენ” დაწონენან.

arzu do feride dalepeşi bozope renan. heǩo oǩungaman ki çkva navaruçkinanpez “ekizi dalepe ren” daǯonenan.

Arzu and Feride are each other's cousins. They look so much alike that those who don't know yet think they are twin sisters.

ქჩე დოლოქუნუფე ბოზოს კაჲი ვარანახუდორენ. ნანამუშიქ ა ჩქვა მეჲანახუმს.

kçe dolokunupe bozos ǩayi varanaxudoren. nanamuşik a çkva meyanaxums.

The girl didn't wash the white clothes well. Her mother washes them once more.

again, more
ა(რ) ჩქვა (a(r) çkva)
again, once more, once again

ბოჲა უსუმერტაში ჶურჭა მოთდოვალამ. ოწუდეზ ნანაწაპენ ბოჲა ა ჩქვა ვარგამულუნ.

boya usumerťaşi furç̌a motdovalam. oǯudez nanaǯap̌en boya a çkva vargamulun.

Don't shake your brush when you paint. Paint that drips and sticks to the shelf will never come off.

(negative) no longer, anymore, again, once more, once again


-შ

-ş (alternative)
-ş (romanization)
-ში (alternative)
-ჲი (alternative)

→ Georgian: -ში (-ši)

ქჩეში ლუღი

ქჩეში მბული

ქჩეში ურძენი

მჩხუშ(ი) ტოროჯი

მჭიფეშ(ი) ტოროჯი

მჭიფეშ(ი) დულჲა

(Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala) forms adjectives from adjectives meaning “of the variety having more or less such a quality”


-შ

აღანი ნოღამისა დიდო ონჯღორჲაჲი რენ. იპარამითამტაში-თი პიჯი ამჭითანენ.

ağani noğamisa dido oncğoryayi ren. ip̌aramitamťaşi-ti p̌ici amç̌itanen.

The new bride is very shy. She blushes even when she speaks.

(Arkabi, Khopa, Chkhala) (clause attached to affirmative and negative verb)

ნოკეფე ხცაფერი ნა-რენში ჭკოდუნ

(Akçakoca) (ნა- (na-) + imperfective + -შ (-ş)); due to

ჟინ კატიზ გჲურულთი ვანში ბაბაქ თუდელენ ბიგათე ეწონთხამს.

jin ǩaťiz gyurulti vanşi babak tudelen bigate eǯontxams.

When they make noise upstairs, my father pokes (the ceiling) with a stick from below.

ბერე ღალიშა ხოდოლოლერენში ნანა-მუშიქ მუშლეთინაფს

bere ğalişa xodololerenşi nana-muşik muşletinaps

The child falls into the stream and his mother tries to save him.

(Khopa, Chkhala, Akçakoca) (-ერენ (-eren) + -შ (-ş))

-ერენ -ერენ#Laz


-შა

დუღრენიქ აღნე ნა-ეხთუ ჩაჲი მეშოქაჩუ დო ნანაქ ჰანდღა ჰეჲა მოწკუშა ულუნ.

duğrenik ağne na-extu çayi meşokaçu do nanak handğa heya moǯǩuşa ulun.

The newly grown tea is covered with blackberries, and my mother is going to clear it.

(Vitse, Khopa, Chkhala) lative case marker

ფუჯიქ წუკალითენ ნა-იხენენ გუბერი გჲარი ჰექ დოლიფხორს დო მჟა მუზდამტაშა გეიფხორს

pucik ǯuǩaliten na-ixenen guberi gyari hek dolipxors do mja muzdamťaşa geipxors

The cow eats the food prepared in the pot there (inside the pot) and continues eating until it is milked.

(derives adverbs from verbs) untill, by the time

(Arkabi, Khopa, Chkhala, with perfective forms of verbs)


იზაბუნენ

head

იზაბუნენ • (izabunen) (Latin spelling izabunen)

tlb

(Atina, Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi, Azlagha, Chkhala)

izabunen (romanization)
იძაბუნენ (alternative)

From ზაბუნი (zabuni, “ill, sick”), ultimately from Persian زبون (zabun).

ნანა-შკიმი იზაბუნუსი არ წულუ მჟორა ჯეჩასი ანჩხვაფენ

nana-şǩimi izabunusi ar ǯulu mjora ceçasi ançxvapen

When my mother gets sick, she gets hot with even a little sun


პოტრა

head

პოტრა • (p̌oťra) (Latin spelling p̌oťra)

p̌oťra (romanization)
ფოტრა (alternative)

/ˈpʼɔtʼ(ɹ)ɑ/

From Pontic Greek πόρτα (pórta), ultimately from Latin porta.

ფუჯი მოხტეენ დო პოტრაში ქენარის ილადგინ

puci moxťeen do p̌oťraşi kenaris iladgin

The cow has arrived and is standing near the fence gate


ჶოტა

ჶოტა • (foťa) (plural ჶოტაფე, Latin spelling foťa)

და-ჩქიმიქ ონდღენერი გჲარი ჶოტაზ მელაკორუმზ დო ნაპირიშა იღასენ

da-çkimik ondğeneri gyari foťaz melaǩorumz do nap̌irişa iğasen

My sister packs her lunch in an apron and takes it to the workplace

(dialectal, Jigetore, Ortaalan, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala) clothing that women tie in front of them while doing gardening or housework : apron, waistcloth


კიტიპიროზი

კიტიპიროზი • (ǩiťip̌irozi) (Latin spelling ǩiťip̌irozi)

ǩiťip̌irozi (romanization)
კიტიპიჲოზი (alternative alternative)

From Turkish kıtıpiyoz, kıtıpiyos, from Greek.

ოკო კიტიპიროზი კოჩი რენ ქი მითის წკარი ბილე ვარ-მეჩაფს

oǩo ǩiťip̌irozi ǩoçi ren ki mitis ǯǩari bile var-meçaps

He is such a stingy man that he does not even give water to anyone


აბარენ

აბარენ • (abaren) (Latin spelling abaren)

abaren (romanization)
აბაენ (alternative alternative)

From ა- (a-, “potential mood marker”) + ბარ- (bar-, “to inflate”) + -ენ (-en, “suprapersonal present tense marker”).

af

ქჲამილიქ ინი წკაჲი შვაში ხურხი აბარენ

When Kyamili drinks cold water, his throat swells


აბდეზი

head

აბდეზი • (abdezi) (Latin spelling abdezi)

tlb

(Ortaalan, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala)

abdezi (romanization)
აბდესი (alternative)
აპტეზი (alternative)
აპტესი (alternative)

From Ottoman Turkish آبدست (âbdest, “abdest”), from Persian آبدست (âbdast).

bor

ხასანიქ ონდღენერი ნამაზიში აბდეზი ეჭოფუმს

xasanik ondğeneri namazişi abdezi eç̌opums

Khasani performs abdest for the noon prayer


მერგჲა

head

მერგჲა • (mergya) (plural მერგჲაფე, Latin spelling mergya)

mergya (romanization)
მერგჲაფე (plural)
მეროჯა (alternative)
მეროგჲა (alternative)

From მეროგჲა ← *მეროდჲა (merogya ← *merodya), from Ancient Greek μυρωδία (murōdía). For დჲ → გჲ, ჯ (dy → gy, c), compare გჲარი (gyari).


ნუნკუ

ნუკუ ნუკუ#Laz

Khopa–Batumi and Chkhala form of ნუკუ (nuǩu)


ყალი

Khopa–Batumi and Chkhala form of ალი (ali)


გურპიჯი

გურპიჯი • (gurp̌ici) (Latin spelling gurp̌ici)

From გური (guri, “heart”) + პიჯი (p̌ici, “face”).

af

მჩხვოფათენ გურპიჯიჩქიმის ნოჩხვოფელი ხოგუმაბღუ

mçxvopaten gurp̌iciçkimis noçxvopeli xogumabğu


ნჯღიმერი

head

ნჯღიმერი • (ncğimeri) (Latin spelling ncğimeri)

tlb

(Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala)

From ნჯღიმ- (ncğim-, “to wrinkle”) + -ერი (-eri, “-ing, -ed”).

suf

ნჯღიმერი ფორჩათე ვაგოილენ

ინჯღიმენ ინჯღიმენ#Laz

participle of ინჯღიმენ (incğimen)
wrinkled, crumpled, creased, puckered


ინჯღიმენ

head

ინჯღიმენ • (incğimen) (Latin spelling incğimen)

tlb

(Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala)

From ი- (i-, version marker) + ნჯღიმ- (ncğim-, “to wrinkle”) + -ენ (-en, suprapersonal present tense marker). Inherited from Proto-Georgian-Zan *ǯɣ(w)l-em- : *ǯɣ(w)l-im- (“to crumple”).

inh+

თუდე დოხედაჲიზ ფონთოლონი ინჯღიმენ


ბიჲა

From Georgian ბია (bia), from Classical Persian به (bih)

ბიჲაფე სო დოდვი?


მჟვაბუ

head

მჟვაბუ • (mjvabu) (Latin spelling mjvabu)

tlb

(Apso, Jigetore, Vizha, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala)

mjvabu (romanization)
მჯვაბუ (alternative)
ჯვაბუ (alternative)

Akin to Mingrelian ჟვაბუ (žvabu). Similarity with Russian жа́ба (žába) is likely accidental.

წიწილაქ მჟვაბუ გეიშქუმელს


ლობიჲა

head

ლობიჲა • (lobiya) (plural ლობიჲაფე, Latin spelling lobiya)

tlb

(Jigetore, Borghola, Khopa–Batumi, Chkhala)

lobiya (romanization)
ლობიჲაფე (plural)
ლობია (alternative alternative)
ლობჯა (alternative)
ლობჲა (alternative)

From Persian لوبیا (lubiyâ, “bean, legume”).

ლეტა მოვონჩხიკამ ჭი ლობიჲა დობდვარე

I'm digging the ground, so I'll plant beans

ლობიჲაში ჭარხალა დოლობდვი

აჲშექ ტაღანერი ლობიჲა მოჯიბუმს


ნზი

head

ნზი • (nzi) (plural ნზიფე, Latin spelling nzi)

nzi (romanization)
ნზიფე (plural)
ნძი (alternative)
მზი (alternative)


ხეშთათი

ხეშთათი • (xeştati) (Latin spelling xeştati)

xeştati (romanization)
ხეთათი (alternative)
ხეტატი (alternative)

/xɛʃˈtʰɑtʰi/

From ხე (xe, “hand”) + -შ (-ş, genitive case marker) + თათი (tati, “paw, claw”)

af

ონაზ დაძი პწკიმტაში ხეშთათი მობიდუმერ

I wear gloves when removing thorns in the field


ჩიქილაზე

head

ჩიქილაზე • (çikilaze) (Latin spelling çikilaze)


დიდო

From დიდ- (did-, “big”) + -ო (-o, adverbial case marker).

suf

შკიმი შენი დიდო იხვამი


დიდინანა

head

დიდინანა • (didinana) (Latin spelling didinana)

From დიდი (didi, “big, great”) + ნანა (nana, “mother”)

af

დიდინანაზ ბერეფეში ნჯოხო ანტალენ


მტკორი

head

მტკორი • (mťǩori) (Latin spelling mťǩori)

See მტკორუნ (mťǩorun, “to stale, to mold”).

ჟურ ნდღა ოგინე ნაჲლა თუდელე ნადომოსქიდუ უფიჲაჲი ფორჩაზ ბოჲნე მტკორი ქოგაბღუდორენ

jur ndğa ogine nayla tudele nadomoskidu upiyayi porçaz boyne mťǩori kogabğudoren

The sweaty shirt that I left under the shed two days ago was covered with mold


ამა-

ამა- (ama-) + ოკიდამს (oǩidams, “S/he hangs”) → ამოკიდამს (amoǩidams, “S/he hangs up from height level (usually used for on the ceiling of the house)”)

(dialectal, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala) above the height level


გე-

გე- (ge-) + დგ- (dg-, “to put”) → გედგიმს (gedgims, “S/he puts down”)


დოსქიდუნ

დოსქიდუნ • (doskidun) (Latin spelling doskidun)

doskidun (romanization)
დოსკუდუნ (alternative)

From დო- (do-, preverb) + სქიდ- (skid-, “to live”) + -უნ (-un, present tense 3rd person singular marker).

af

ბერექ ანწი ვარიჩალიშუ დო სინიჶის ხოდოსქიდუ

berek anǯi variçalişu do sinifis xodoskidu

The child did not study this year and failed in the class


ნოსთონი

head

ნოსთონი • (nostoni) (Latin spelling nostoni)

nostoni (romanization)
ნოსტონი (alternative)

From Pontic Greek νόστιμος (nóstimos, “tasty”).

bor

ნანაქ ხომულა ხაჯი დიგუბუშენ დონი “ნოსთონი მეჩაზ” ჲა დო ხომულა მერგჲა ეკუტკოჩამს

nanak xomula xaci digubuşen doni “nostoni meçaz” ya do xomula mergya eǩuťǩoçams

After the beans are cooked, my mother throws dried parsley on them to give them a taste


ოჶიდი

tlb

(Atina, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala)

ofidi (romanization)
ოჶრინდი (alternative)
ოჶრიდი (alternative)

ბიჭიზ ნწოლა სთეჲი უჩა ოჶიდეფე გოლაძინ


ონწელი

head

ონწელი • (onǯeli) (Latin spelling onǯeli)

onǯeli (romanization)
ომწელი (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *(s)a-rc̣-e- (“craddle”).

inh+

ბერე ონწელიზ მენთხორემუშითე გეიშქიდენ

In the cradle, the child may choke on his or her own vomit


ბაგენი

head

ბაგენი • (bageni) (Latin spelling bageni)

bageni (romanization)
ბაჯენი (alternative)
ბარგენი (alternative)

→ Armenian: փագեն (pʻagen) — Hamshen

→ Turkish: bagen

A derivative of the verb ბარგ- (barg-, “to store; to furnish (house); to care for, to put up (daughters)”).

ნანაქ მელენ ბაგენიშე ფუჯეფეზ ნჩალა გოლუმერს

nanak melen bagenişe pucepez nçala golumers

Mum is bringing corn straw for the cows to the hut across the street

ბერექ ფუჯი ბაგენიშე ოჲონუ შენი თოკითენ წინწომს

berek puci bagenişe oyonu şeni toǩiten ǯinǯoms

The boy is pulling the cow to the barn with a rope


მეტაქსი

მეტაქსი • (meťaksi) (Latin spelling meťaksi)

tlb

(Jigetore, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala)

meťaksi (romanization)
მეკტასი (alternative)

From Ancient Greek μετάξιον (metáxion), from μέταξα (métaxa).

მეტაქსიშ მუნტური


კაჲი

ǩayi (romanization)
კაჲ (alternative)
კაი (alternative)

Borrowed from Georgian კარგი (ḳargi), from Old Armenian կարգ (karg).

ჶუნდაქ პატი ჩაჲის კაჲი ჩაჲი ეშობღამს დო ექისფერის მოღერდინამს

fundak p̌aťi çayis ǩayi çayi eşobğams do ekisperis moğerdinams

Funda pours good tea leaves on bad tea leaves and tricks the expert

of good quality, quality, of high quality


შექერი

head

შექერი • (şekeri) (Latin spelling şekeri)

şekeri (romanization)
შეჩერი (alternative)

/ʃɛˈkʰɛ(ɹ)i/

From Ottoman Turkish شكر (şeker), from Persian شکر (šakar), from Sanskrit शर्करा (śárkarā, “ground or candied sugar", originally "grit, gravel”).

der

ნაფშუმ ჩაჲის არ შექერი დოლუტკოჩიდორენ. მა ლოცა ფშუმ. ქეკუტკოჩი, არ შექერი დაჰა!

napşum çayis ar şekeri doluťǩoçidoren. ma loʒa pşum. keǩuťǩoçi, ar şekeri daha!

You put one sugar cube in the tea I drink. I drink sweet tea. Then add another sugar cube!

ჯავითის შექერი უნტუ. “შექერი კაჲი ვარენ” მა დო კერკელი ებუჭოფი

cavitis şekeri unťu. “şekeri ǩayi varen” ma do ǩerǩeli ebuç̌opi

Cavit wanted candy. "Candy is not good," I thought, and I bought him a bagel (simit).


მეჭირდუნ

head

მეჭირდუნ • (meç̌irdun) (Latin spelling meç̌irdun)

meç̌irdun (romanization)
ნაჭირენ (alternative)

მე- (me-, preveb) + ჩირდ- (çird-, “to be too lazy to”) + -უნ (-un, post stem).

af

ნანა მპოლიზ დიდო მეჭირდუდორენ. ჯუმაჩქიმიქ მოჲონამს.

nana mp̌oliz dido meç̌irdudoren. cumaçkimik moyonams.

My mother is very bored in Istanbul. My brother, (who is accompanying him) brings her back.


ზუღა

tlb

(Atina, Vizha, Ortaalan, Borghola, Khopa, Chkhala)

zuğa (romanization)
მზუღა (alternative)
მზოღა (alternative)

→ Mingrelian: ზუღა (zuɣa) — neologism

იხი ზუღაშა ელიბაჲ. მპულაფე ამუფინაჲ.

The wind is blowing from the sea. It's driving the clouds in (this way).


მპოლი

head

მპოლი • (mp̌oli) (Latin spelling Mp̌oli)

mp̌oli (romanization)
Mp̌oli (romanization)
პოლი (alternative)

Borrowed from Byzantine Greek Πόλη (Pólē).

bor+

მპოლი წკარიში გზა ფოვუ

Istanbul has become a very visited place


ღომან

ღომა ღომა#Laz


ღომამჯი

head

ღომამჯი • (ğomamci) (Latin spelling ğomamci)

/ɣɔˈmɑmd͡ʒi/

ღომამჯი დოთანუშა ხოჭკაკალი დოჭკოდუ

(dialectal, Vitse, Khopa, Chkhala) last night


სერენთი

სერენთი • (serenti) (Latin spelling serenti)

serenti (romanization)
სეენთი (alternative alternative)
სერენდერი (alternative)
სერენდე (alternative)
სერენდი (alternative)
სელენდერი (alternative)

Borrowed from Turkish serender and its various forms, which are themselves borrowed from Pontic Greek ξεραντέρ’ (xerantér’).

ემინე ხალაქ ნეძი გორუ დო ნანაქ სერენთიზ გჲუტახამს

emine xalak neżi goru do nanak serentiz gyuťaxams

My aunt Emine wants walnuts, so my mother cracks them in the serenti

wooden barn in traditional Laz architecture, which is placed on four pillars to prevent mice from entering


ლუბუ

Inherited from Proto-Georgian-Zan *lb-il-. Cognate with Georgian რბილი (rbili) and Mingrelian ლიბუ (libu).

inh+

ნანაზ, ჰანდღა ნაგუბუ თერმონი დიდო ლუბუ დახენუ

nanaz, handğa nagubu termoni dido lubu daxenu

My mom accidentally made the termoni that she made today too watery

(food with more than usual) juicy, watery


შქა

head

შქა • (şka) (plural შქაფე, Latin spelling şka)

şka (romanization)
შქაფე (plural)
შკა (alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *šowa- (“middle; in the middle”).

inh+

ფუჯიქ ღობერიში თუდელეშენ შქა დოლოკლანტუმს დო მეშულუნ

pucik ğoberişi tudeleşen şka doloǩlanťums do meşulun

The cow goes in under the wall, hollowing its waist


ანტამა

head

ანტამა • (anťama) (plural ანტამფე, Latin spelling anťama)

anťama (romanization)
ანტამფე (plural)
ატამბა (alternative)

Borrowed from Proto-Abkhaz-Abaza *atʼama.

bor+

ანტამაქ ფუკურომს

ბერე ბორტიში ანტამა ბოჩიჩქანამტი დო ნაგამაფხუმ ღორმაშენ პწუწონუმტი

bere borťişi anťama boçiçkanamťi do nagamapxum ğormaşen p̌ǯuǯonumťi

When I was a kid, I was softening the peach and sucking it through the hole I drilled


მკჲაფუ

head

მკჲაფუ • (mǩyapu) (Latin spelling mǩyapu)

mǩyapu (romanization)
მკჲაფუ (absolutive singular)
მკჲაფუფე (absolutive plural)
მკჲაფუქ (ergative singular)
მკჲაფუფექ (ergative plural)
მკჲაფუს (dative singular)
მკჲაფუფეს (dative plural)
მკჲაფუშ (genitive singular)
მკჲაფუშ (genitive singular)
მკჲაფუშიş) (genitive singular)
მკჲაფუშიşi) (genitive singular)
მკჲაფუფეშ (genitive plural)
მკჲაფუფეშ (genitive plural)
მკჲაფუფეშიş) (genitive plural)
მკჲაფუფეშიşi) (genitive plural)
მკჲაფუშე (directive singular)
მკჲაფუფეშე (directive plural)
მკჲაფუშენ (ablative singular)
მკჲაფუფეშენ (ablative plural)
მკჲაფუს (locative singular)
მკჲაფუფეს (locative plural)
მკჲაფუთენ (instrumental singular)
მკჲაფუფეთენ (instrumental plural)
მჭაფუ (alternative)
მკიჲაფუ (alternative)
მკიაფუ (alternative)
ნკჲაპუ (alternative)
კჲაფუ (alternative)

→ Armenian: ղիյափ (ġiyapʻ)

desc

→? Mingrelian: მაკიაფი (maḳiapi) — Abzhua

/ˈm̥kʲʼɑpʰu/

Etymologically მ-კჲ-აფ-უ (m-ǩy-ap-u, “the screamer”), from Proto-Kartvelian *ḳi- or *ḳiw- (“to cry, scream”), whence also Laz ო-კი-უ (o-ǩi-u, “to shout”), Mingrelian კიფ-ინ-ი (ḳip-in-i, “to shout”), Georgian კივ-ილ-ი (ḳiv-il-i, “to shriek”).

cog

ჯოღორიჩქიმიქ მკჲაფუ ძირაში ა შვაჯის ნაკაპამს

coğoriçkimik mǩyapu żiraşi a şvacis naǩap̌ams

When my dog sees a jackal, it attacks at once

არ ორას დომაჭკინდუ დო არ მკიჲაფუშ გზას ქოგელაფხედ.

1930 – 1931, Niyazi Ahmet Banoğlu, Stories recorded by Georges Dumézil in Istanbul Adventures

At one point I was tired. I sat down on a jackal's trail.

ar oras domaç̌ǩindu do ar mǩiyapuş gzas kogelapxed.

მამულიქ დიკაფე დოჩოდინუშქულე ჰე არ დიკა-თ ჰემსატის მკიაფუ დივუ დო მამულ ოჭკომუ.

1930 – 1931, Niyazi Ahmet Banoğlu, Stories recorded by Georges Dumézil in Istanbul Of

When the rooster had finished the (other) grains, this last grain became a jackal and ate the rooster.

mamulik diǩape doçodinuşkule he ar diǩa-t hemsaťis mǩiapu divu do mamul oç̌ǩomu.

არ ნკჲაპუში გზას ქაგედგითუ.
ar nǩyap̌uşi gzas kagedgitu.

1960 – 1964, Muhsin Erol (a native of Şenköy born in 1940), Stories recorded by Georges Dumézil in Istanbul LVI.50

მკჲაფუ-დუღუნი

name for the weather when it rains while the sun is shining; jackal's wedding


სო

tlb

(Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *sa-d (“where”). Cognate with Georgian სად (sad), Mingrelian სო (so).

inh+

მამუტიში ოხორიზ მითი ვარენ. ნინთერე (ნინთეფე) სო იდეზ?

mamuťişi oxoriz miti varen. nintere (nintepe) so idez?

There's no one at Mamuti's house. Where did they go on their own?


მთვირი

head

მთვირი • (mtviri) (Latin spelling mtviri)

mtviri (romanization)
მთური (alternative)
მთუჲი (alternative)
მთვირ (alternative)
მთვიჲი (alternative alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *tow- (“to snow”).

inh+

ბერობაზ მთვირი მთვატუში მსქალაზ გეფხედუტით დო მსქალათე კიზაღი სთერი ბიჟუჲინამტით

berobaz mtviri mtvaťuşi mskalaz gepxeduťit do mskalate ǩizaği steri bijuyinamťit

In our childhood, when it snowed(snow snowed), we used to get on the tree ladder and sled like a sled


კლავი

Borrowed from Georgian მკლავი (mḳlavi, “arm”).


ცხუნა

ეჩიდოსუმ ქცაფაშ ნდღაზ პარლამენტიშ ცხუნა მიღუნან. მათი პარლამენტერი ადაჲი ბორე.

eçidosum kʒapaş ndğaz p̌arlamenťiş ʒxuna miğunan. mati p̌arlamenťeri adayi bore.

We have parliamentary elections on July 23. I am also a parliamentary candidate.


უგჲარელი

head

უგჲარელი • (ugyareli) (Latin spelling ugyareli)

ugyareli (romanization)
უჯარე (alternative)
უგჲაჲელი (alternative)
უგჲაელი (alternative)
უგჲარალი (alternative)

გჲარი (gyari, “food”) + უ- -ელი (u- -eli).

af

დიდო უგჲარელი ვორტაში ნანა-ჩქიმიქ მანიშა ჩორბა ხოგემიგიბუფს

dido ugyareli vorťaşi nana-çkimik manişa çorba xogemigibups

When I am very hungry, my mother cooks soup in a hurry


წუნა

From წკუნ- (ǯǩun-, “to ache”) + -ა (-a), from earlier *წყუნ- (*ǯqun-). Cognate with Mingrelian წყუნ-ა (c̣q̇un-a), წყუნ-აფ-ა (c̣q̇un-ap-a).

ქორბა ოწუნუთე ღურურტუ. ქორბა წუნა ჭამითე დვოჩულეტინუ.

korba oǯunute ğururťu. korba ǯuna ç̌amite dvoçuleťinu.

S/he was having really bad abdominal pain. Medication healed her/his abdominal pain.


ნცა

nʒa (romanization)
ნცა (absolutive singular)
ნცაფე (absolutive plural)
ნცაქ (ergative singular)
ნცაფექ (ergative plural)
ნცას (dative singular)
ნცაფეს (dative plural)
ნცაშ (genitive singular)
ნცაშ (genitive singular)
ნცაშიş) (genitive singular)
ნცაშიşi) (genitive singular)
ნცაფეშ (genitive plural)
ნცაფეშ (genitive plural)
ნცაფეშიş) (genitive plural)
ნცაფეშიşi) (genitive plural)
ნცაშე (directive singular)
ნცაფეშე (directive plural)
ნცაშენ (ablative singular)
ნცაფეშენ (ablative plural)
ნცას (locative singular)
ნცაფეს (locative plural)
ნცათენ (instrumental singular)
ნცაფეთენ (instrumental plural)
მცა (alternative)
ცა (alternative)

ჰეშშო მუთურენფე თქუ ქი ნცაშენ მურუცხეფე ქოდიბღუ

heşşo muturenpe tku ki nʒaşen muruʒxepe kodibğu

S/he said such things that the stars in the sky were scattered on the ground (s/he bragged a lot)


ნცხენი

head

ნცხენი • (nʒxeni) (Latin spelling nʒxeni)

tlb

(Atina, Vizha, Okordule, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala)

nʒxeni (romanization)
ცხენი (alternative)

According to Fähnrich, Inherited from Proto-Georgian-Zan *cxen-. Klimov derives from Georgian ცხენი (cxeni).

inh+

ნცხენი გუკაპამტაშა ჩოჩოკა-მუში მუ მსქვა ივალზ

nʒxeni guǩap̌amťaşa çoçoǩa-muşi mu mskva ivalz

How beautifully her/his mane waves while the horse is running


მჭიფაშა

head

მჭიფაშა • (mç̌ipaşa) (Latin spelling mç̌ipaşa)

დიდო მჭიფაშაში კოჩი რე


ხომულა

ხომულა • (xomula) (Latin spelling xomula)

xomula (romanization)
ხომბულა (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *qm-el- (“dry; dry land”), Derived from Proto-Georgian-Zan *qem- ~ *qm- (“to dry, to wither”).

der+

პაპულიზ ხომულა მჭკუდი მოთმეჩამ. ქენქვე ნუკუთე მუჭო ჭკომას?

p̌ap̌uliz xomula mç̌ǩudi motmeçam. kenkve nuǩute muç̌o ç̌ǩomas?

Don't give Grandpa dry bread. How can he eat with a toothless mouth?


ხომულა

დოღანიქ “ფუჯიზ ხომულაზ ჲანჯირაზ” ჲა დო ჩაჩი ეწურჩამს

doğanik “puciz xomulaz yanciraz” ya do çaçi eǯurçams

Doghan spreads dried leaves so that the cow can sleep on dry ground


ციცი

ʒiʒi (romanization)
ციცილი (alternative)

ციცი ქატა კოჩიზ ქუღუნ. ბუძი ხვალა ოხორჯალეფეზ ავენ.

ʒiʒi kaťa ǩoçiz kuğun. bużi xvala oxorcalepez aven.

The breast is present in every human being. The breast (that gives milk) is only in women.

(in conversation between elders) Male breast, Man tit


ტუტული

head

ტუტული • (ťuťuli) (Latin spelling ťuťuli)

Probably a nursery word like Armenian տուտուզ (tutuz).

ალი ნანოკვათუ ფუჟიში ოგინდენი ფოლოში არ ტუტული მა ქომომჩუ

ali nanoǩvatu pujişi ogindeni poloşi ar ťuťuli ma komomçu

Ali gave me one of the front leg thighs of the cow he slaughtered

(dialectal, Vizha, Arkabi, Khopa, Chkhala) (animal) thigh


ჟილე

From ჟინ (jin, “over, above”) + -ლე (-le, “enclitic suffix”).

suf

ალი მცხულიმშკველაფე გზა ჟილე ნორგაჲ

Ali plants pear saplings at the top of the road (on a slope)


ორთა

Borrowed from Ottoman Turkish اورتا (orta).

bor+

ეროლიქ ჯუმამუშიშე ინატი ონტულეში ორთას ახირი გოშადგიმს

erolik cumamuşişe inaťi onťuleşi ortas axiri goşadgims

Erol places a barn in the middle of the field to spite his brother


გომთე

gomte (romanization)
გომთი (alternative)

ბაბაქ ჩაჲიში გომთე მტკალეფუნა გუჭვამს

My father burns the thorns around the tea plant


გომთე

“შუ თიფეფე გამახომაზ” ჲა დო ნანაქ ბაგენიში გომთე გუფინამს

“şu tipepe gamaxomaz” ya do nanak bagenişi gomte gupinams

My mother spreads (the grass) around the hut so that the wet grass dries well


იკვანს

head

იკვანს • (iǩvans) (Latin spelling iǩvans, verbal noun ოკვანდუ)

iǩvans (romanization)
ოკვანდუ (noun-from-verb)
იკვანდამს (alternative)
იკვანდენ (alternative)
იკვანდაჲ (alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *ḳwed- (“to want, wish, desire”).

inh+

გენჯი კოჩიქ ჩქარ ონჯღორე ვარ ავენ დო იკვანს

genci ǩoçik çkar oncğore var aven do iǩvans

to beg, to desire from someone else, to want from someone else, to ask from someone else


თანგრი

head

თანგრი • (tangri) (Latin spelling Tangri)

tangri (romanization)
Tangri (romanization)
ტანგრი (alternative)
თრანგი (alternative alternative)

Borrowed from Ottoman Turkish تكری (tañrı, “god”).

bor+

კოჩეფეზ ელაკიდანში თანგრიშენ ნამუხთანორენ არ ჰიქმეთითე ირიმუთუში ამბარი ავენან

ǩoçepez elaǩidanşi tangrişen namuxtanoren ar hikmetite irimutuşi ambari avenan

When people go mad, they can be aware of everything with a wisdom from God


ინჯირს

head

ინჯირს • (incirs) (Latin spelling incirs, verbal noun ონჯირუ)

incirs (romanization)
ონჯირუ (noun-from-verb)
ინჯიჲ (alternative)
ინჯის (alternative alternative)

From ი- (i-) + ნჯირ- (ncir-, “to sleep”) + -ს (-s), Inherited from Proto-Georgian-Zan *ʒ₁in- (“to sleep, fall asleep”), contaminated with the related ნჯირი (nciri).

inh+

მჩხვაფა ტარონეფეზ გვერდი ტეტელი ინჯირნან

mçxvapa ťaronepez gverdi ťeťeli incirnan

(dialectal, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala) to lie down, to go to bed, to go to sleep, to lie

ქოთუმეფექ სერი ოქოთუმალეზ ინჯირნან

Chickens sleep in the hen house at night

(dialectal, Atina, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala) to sleep, to go to sleep


სთერი

steri (romanization)
სტერი (alternative)
სტერ (alternative)
სთეი (alternative)
სთეჲი (alternative)

Probably from -ს (-s, dative case) + Ancient Greek ταίρι (taíri, “mate”).

af

სი ირიმუთუ გურიზ ნადოლოგანგონენ სთერი გახენენი?

si irimutu guriz nadologangonen steri gaxeneni?

Can you do everything as your heart desires?

stative verb + სთერი (steri); while in a state, in accordance with a state


ჲანო

დოთანუ თინა ჲანო ვარ ივუ. დულჲაშე ბიგზალათ!

dotanu tina yano var ivu. dulyaşe bigzalat!

Even if it's dawn, it's not too late. Let's go to work!


ასქერი

head

ასქერი • (askeri) (Latin spelling askeri)

askeri (romanization)
ასქერი (absolutive singular)
ასქერეფე (absolutive plural)
ასქერიქ (ergative singular)
ასქერეფექ (ergative plural)
ასქერის (dative singular)
ასქერეფეს (dative plural)
ასქერიშ (genitive singular)
ასქერიშ (genitive singular)
ასქერიშიş) (genitive singular)
ასქერიშიşi) (genitive singular)
ასქერეფეშ (genitive plural)
ასქერეფეშ (genitive plural)
ასქერეფეშიş) (genitive plural)
ასქერეფეშიşi) (genitive plural)
ასქერიშე (directive singular)
ასქერეფეშე (directive plural)
ასქერიშენ (ablative singular)
ასქერეფეშენ (ablative plural)
ასქერის (locative singular)
ასქერეფეს (locative plural)
ასქერითენ (instrumental singular)
ასქერეფეთენ (instrumental plural)
ასკერი (alternative)

Borrowed from Ottoman Turkish عسكر (asker), Derived from Middle Persian lškl (/laškar/).

der+

ირაღიში დოლოხეს ამერიქაში ასქერეფე გულუნ

irağişi doloxes amerikaşi askerepe gulun

ნურანის ასქერიზ ნარენ ბერემუში განჭელუ


ტკები

ťǩebi (romanization)
ტკები (absolutive singular)
ტკებეფე (absolutive plural)
ტკებიქ (ergative singular)
ტკებეფექ (ergative plural)
ტკების (dative singular)
ტკებეფეს (dative plural)
ტკებიშ (genitive singular)
ტკებიშ (genitive singular)
ტკებიშიş) (genitive singular)
ტკებიშიşi) (genitive singular)
ტკებეფეშ (genitive plural)
ტკებეფეშ (genitive plural)
ტკებეფეშიş) (genitive plural)
ტკებეფეშიşi) (genitive plural)
ტკებიშე (directive singular)
ტკებეფეშე (directive plural)
ტკებიშენ (ablative singular)
ტკებეფეშენ (ablative plural)
ტკების (locative singular)
ტკებეფეს (locative plural)
ტკებითენ (instrumental singular)
ტკებეფეთენ (instrumental plural)
ტები (alternative)
ნტები (alternative)
ნტკები (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ṭq̇aw- (“skin of an animal; hide”).

inh+

მსიჯიშენ ორძო ოხენუ შენი ტკები გოწკუ უკორს

msicişen orżo oxenu şeni ťǩebi goǯǩu uǩors

To make a chair from ivy, it is necessary to peel off the skin

(Arkabi, Chkhala, Batumi) bark of trees and shrubs


კვანჩხუმს

head

კვანჩხუმს • (ǩvançxums) (Latin spelling ǩvançxums)

Unknown. Akin to Vizha Laz კვანჩხუჲ (ǩvançxuy, “to shine, glimmer”).

cog

მელენკალეს, მუჲა ნ ვარმიშკუნ, მჟორა ნოდვასი მუნთხაქ კვანჩხუმს

melenǩales, muya n varmişǩun, mjora nodvasi muntxak ǩvançxums

On the other side, I don't know what it is, something sparkles when the sun shines

to shine, to glitter, to gleam, to sparkle


რენ

tlb

(Dutkhe, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala)

ren (romanization)
ბორე ~ ბოჲე (bore ~ boye) (singular)
რე ~ ჲე (re ~ ye) (singular)
რენ ~ ჲენ (ren ~ yen) (singular)
ბორეთ ~ ბოჲეთ (boret ~ boyet) (plural)
რეთ ~ ჲეთ (ret ~ yet) (plural)
რენან ~ ჲენან (renan ~ yenan) (plural)
ბორტი (singular)
რტი (singular)
რტუ (singular)
ბორტით (plural)
რტით (plural)
რტეს ~ რტეზ (rťes ~ rťez) (plural)
დორენ
ბორტიკო (singular)
ბორტიკო (singular)
ბორტიკონo) (singular)
ბორტიკონon) (singular)
რტიკო (singular)
რტიკო (singular)
რტიკონo) (singular)
რტიკონon) (singular)
რტუკო (singular)
რტუკო (singular)
რტუკონo) (singular)
რტუკონon) (singular)
ბორტიტკო (plural)
ბორტიტკო (plural)
ბორტიტკონo) (plural)
ბორტიტკონon) (plural)
რტიტკო (plural)
რტიტკო (plural)
რტიტკონo) (plural)
რტიტკონon) (plural)
რტესქო (plural)
რტესქო (plural)
რტესქონo) (plural)
რტესქონon) (plural)
ბორტა (singular)
რტა (singular)
რტას ~ რტაზ (rťas ~ rťaz) (singular)
ბორტათ (plural)
რტათ (plural)
რტან (plural)
მოთ ბორტა (singular)
მოთ ტა (singular)
მოთ ტას ~ მოთ ტაზ (mot ťas ~ mot ťaz) (singular)
მოთ ბორტათ (plural)
მოთ ტათ (plural)
მოთ ტან (plural)
ბორტარე (future singular)
რტარე (future singular)
რტასენ (future singular)
ბორტათენ (future plural)
რტათენ (future plural)
რტანორენ (future plural)
ბორტატი (singular)
რტატტი (singular)
რტასთუნ (singular)
ბორტატტით (plural)
რტათტტით (plural)
რტატტეს (plural)
ონ (alternative)
ორენ (alternative)
ჲენ (alternative)
ენ (alternative)

All dialectal forms point to the ორენ (oren) form. Inherited from Proto-Kartvelian *a-r- (“to be”).

inh+

კოჩიქ სუმ თუთა რენ გოხვეწუნ დო არ ნდღაზ ვარნუშველი

ǩoçik sum tuta ren goxveǯun do ar ndğaz varnuşveli

He's been begging for three months and you haven't helped him one day


ყოყორე

head

ყოყორე • (qoqore) (Latin spelling qoqore)

qoqore (romanization)
ორე (alternative)
ყოყორი (alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *aq̇are- (“gourd”). Cognate with Mingrelian ყოყორე (q̇oq̇ore) and Svan ჰაყარ (haq̇ar).

inh+

ჶათმაქ დიკას ყოყორე ელურგამს

Fatma plants pumpkin seedlings next to wheat


ბონუმს

head

ბონუმს • (bonums) (Latin spelling bonums)

bonums (romanization)
მბონუმს (alternative)
მბონუჲ (alternative)
ბონუჲ (alternative)
ბონუფს (alternative)

From ბონ- (bon-, “to wash”) + -უმ (-um) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *ban- (“to wash, wash oneself”).

inh+

ჯინაზე მიქ ბონუმს? - ქომოლიშ ჯინაზე ქომოლიქ ბონუმს. ოხორჯაში ჯინაზე ოხორჯაქ ბონუმს.

cinaze mik bonums? - komoliş cinaze komolik bonums. oxorcaşi cinaze oxorcak bonums.

Who washes the corpse? - A man washes a male corpse. A woman washes a woman's corpse.

(Sumla, Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala) to wash (dead person)


იბგარს

head

იბგარს • (ibgars) (Latin spelling ibgars)

ibgars (romanization)
იბგას (alternative)
იბგაჲ (alternative)
იმგარს (alternative)

From ი- (i-) + ბგარ- (bgar-, “to cry”) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *bger- (“to utter; sound, ring”).

inh+

ჯუმაჩქიმიქ ნაიბგარტუ ბერეზ ნაბირამზ დო ომპლანამზ

cumaçkimik naibgarťu berez nabiramz do omp̌lanamz

My brother clowns a crying child and makes him stop crying


ბარს

tlb

(Jigetore, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala)

bars (romanization)
ბას (alternative)
ბაჲ (alternative)

From ბარ- (bar-, “to blow”) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *ber- (“to blow; inflate, distend”).

inh+

იხიქ მანჩხომეზ ნაუნონ სთერი ვარბარს

The wind does not blow according to the fisherman's will (Things do not go the way you want them to) (proverb)


ბაღუ

tlb

(Artasheni, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala)

Inherited from Proto-Kartvelian *beɣ-el- (“barn, storehouse”).

inh+

მემეტიქ ბაღუზ ნთხირი მოლობღამს


იბირს

From ი- (i-) + ბირ- (bir-, “to play; sing”) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *br- (“to sing”), cognate with Mingrelian ბირ-აფა (bir-apa) and Svan ლი-ბრ-ჲალ-ი (li-br-yal-i).

inh+

კოჩიქ, არ ქვას გილახედერენ დო იბირს


ბუტკა

Inherited from Proto-Georgian-Zan *buṭḳa-.

ფუჯეფეზ ჭუბუჲიში ბუტკა ვუჭკიი

(Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala) leaves of all plants


გიბუფს

head

გიბუფს • (gibups) (Latin spelling gibups)

gibups (romanization)
ჯიბუმს (alternative)
ჯიბუჲ (alternative)
გუბუმს (alternative)
გუბომს (alternative)
გიბუმს (alternative alternative)

From გიბ- (gib-, “to cook; boil”) + -უფ (-up) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *gab- : gb- (“to cook, boil”).

inh+

ნანაქ თერმონი გიბუ დო ფაქლაჯითენ მანძაგერეფეს გუიფაღუფს

nanak termoni gibu do paklaciten manżagerepes guipağups

My mother cooked termoni and distributes it to her neighbors in a paklaci


ოგზაფს

head

ოგზაფს • (ogzaps) (Latin spelling ogzaps)

ogzaps (romanization)
ოგზამს (alternative)
ოგზაჲ (alternative)
დოგზამს (alternative)
დოგზაფს (alternative)

From ო- (o-) + გზ- (gz-) + -აფ (-ap) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *guz- (“to set on fire”).

inh+

მან დაჩხერი ვოგზი. ამა ჯუმადიჩქიმითი წკარითენ ხონოსქირინაფს.

man daçxeri vogzi. ama cumadiçkimiti ǯǩariten xonoskirinaps.

I started the fire, but my uncle put it out with water.

to start a fire, to make a fire, to fire up, to light a fire


ინგორს

head

ინგორს • (ingors) (Latin spelling ingors)

ingors (romanization)
ინგოლენ (alternative)
ინგოს (alternative alternative)

From ი- (i-) + ნგორ- (ngor-) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *gor : gr- (“to roll, wallow”). See ინგრინენ (ingrinen) for zero grade version.

inh+

ჯოღორეფე ოსთერუ შენი გეთასულეზ ინგორნან

to crawl on the ground, to roll on the floor


კერკელი

head

კერკელი • (ǩerǩeli) (Latin spelling ǩerǩeli)

ǩerǩeli (romanization)
კირკელი (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *grḳ-al- (“ring, hoop”). Cognate with Georgian რკალი (rḳali).

inh+

ღურნი კერკელი გურტასი ვარკოკიწენ

It doesn't come off when you put a hoop in the hive

აჲშენაბედი კატა ჭუმანიში ბერეფე კერკელი უხენამტუ

ayşenabedi ǩaťa ç̌umanişi berepe ǩerǩeli uxenamťu

Grandma Ayşena used to make simits for the children every morning


გჲაგენ

head

გჲაგენ • (gyagen) (Latin spelling gyagen)

gyagen (romanization)
ჯაგენ (alternative)

From გჲ- (gy-) + ა- (a-) + გ- (g-) + -ენ (-en). Inherited from Proto-Georgian-Zan *gu- (“to get accustomed, train”).

inh+

ბერეჩქუნი ძიგარაზ ქოგჲაგუ. პანდა ჯებიზ გოიმერს.

bereçkuni żigaraz kogyagu. p̌anda cebiz goimers.

Our kid got used to cigarettes. He always carries them in his pocket.


დგინ

dgin (romanization)
ბდგირ (present singular)
დგირ (present singular)
დგინ (present singular)
ბდგირთ (plural present)
დგირთ (plural present)
დგინან (plural present)
ბდგირტი (past singular)
დგირტი (past singular)
დგირტუ (past singular)
ბდგირტით (past plural)
დგირტით (past plural)
დგირტეს (past plural)
ბდგირტა (singular)
დგირტა (singular)
დგირტას (singular)
ბდგირტათ (plural)
დგირტათ (plural)
დგირტან (plural)
ბდგირტი დორენ (singular)
დგირტი დორენ (singular)
დგირტუ დორენ (singular)
ბდგირტით დორენ (plural)
დგირტით დორენ (plural)
დგირტეს დორენ (plural)
ბდგირტიკო (singular)
დგირტიკო (singular)
დგირტუკო (singular)
ბდგირტიტკო (plural)
დგირტიტკო (plural)
დგირტესქო (plural)
ბდგირტარე (future singular)
დგირტარე (future singular)
დგირტასენ (future singular)
ბდგირტათენ (future plural)
დგირტათენ (future plural)
დგირტანორენ (future plural)
მოთ ბდგირტა (singular)
მოთ დგირტა (singular)
მოთ დგირტას (singular)
მოთ ბდგირტათ (plural)
მოთ დგირტათ (plural)
მოთ დგირტან (plural)
დგუნ (alternative)

lzz-conj-table-stative

ბდგირტი დორენ

დგირტი დორენ

დგირტუ დორენ

ბდგირტით დორენ

დგირტით დორენ

დგირტეს დორენ

მოთ ბდგირტათ

Inherited from Proto-Kartvelian *deg- : dg- (“to stand”).

inh+

ალიქ ავლაზ ნადგინ კალათეფე ოკონჭამს

Ali brings baskets together in (that stands) the courtyard


დუყუ

Inherited from Proto-Georgian-Zan *daq̇w- (“elbow”).

ბაბაჩქიმი გამიტუში ხეში დუყუ ნეკნას გჲაჩუ

babaçkimi gamiťuşi xeşi duqu neǩnas gyaçu

My father accidentally hit his elbow on the door on his way out


ნდრიკუფს

head

ნდრიკუფს • (ndriǩups) (Latin spelling ndriǩups)

ndriǩups (romanization)
ნდრიკუმს (alternative)
ნდრიკუჲ (alternative)
ნდრიკომს (alternative)

From ნდრიკ- (ndriǩ-) + -უფ (-up) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *dr-eḳ- : dr-iḳ- : dr-k- (“to bend, curve; stoop”).


ნდღულუნ

head

ნდღულუნ • (ndğulun) (Latin spelling ndğulun)

From ნდღულ- (ndğul-) + -უნ (-un). Inherited from Proto-Georgian-Zan *dɣl- (“to be liquid, fluid”).

inh+

ოროფასქანითე დომდღული


ირდენ

From ი- (i-) + რდ- (rd-) + -ენ (-en). Inherited from Proto-Kartvelian *zard- : zrd- (“to grow”). Cognate with Georgian ზრდა (zrda), Mingrelian რდუალა (rduala) and Svan ლი̄რდი (līrdi).

inh+

ბერესქანი წილავაჲი სთერი ირდენ

(Artasheni, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala) to grow (child, baby animal and plant)

მთვირიქ ლივაზ მეჩუ შქულე ღალი დირდუ

(Artasheni, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala) to grow (stream, river)

ამერიკა ნაკო იმენჯელაზ დო იზენგინასენ, კიჲანასთი ჰეკო ჶუკარალუღი ირდასენ

ameriǩa naǩo imencelaz do izenginasen, ǩiyanasti heǩo fuǩaraluği irdasen

The stronger and richer America becomes, the more poverty will grow in the world

(Artasheni, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala) to grow (something abstract)


ჟინ

tlb

(Atina, Vizha, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala)

jin (romanization)
ჯინ (alternative)
ჯინი (alternative)
ჟინი (alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *z₁e (“up(wards), upon”). Cognate with Georgian ზე (ze), Mingrelian ჟი (ži) and Svan ჟი (ži).

inh+

ჟინ კატიზ გჲურულთი ვანში ბაბაქ თუდელენ ბიგათე ეწონთხამს

jin ǩaťiz gyurulti vanşi babak tudelen bigate eǯontxams

When they make noise upstairs, my father pokes ceiling with a stick from below


ჟინ

კოჩიზ ჩქარ ნოსი ვარ უღუნ. დიშქათე ოფშა არაბაზ ჟინ ბერე ჲოხუნამს.

ǩoçiz çkar nosi var uğun. dişkate opşa arabaz jin bere yoxunams.

That man has no brains. He sits the kid on a car full of wood.

პაპულიზ ჟინ თი გაქთენ. ტიჲაჲეზ პოტე ვაგეხედუნ.

p̌ap̌uliz jin ti gakten. ťiyayez p̌oťe vagexedun.

My grandfather gets dizzy from heights. He'd never get on an airplane.

ნოღაჲი კოჩეფეზ ჩხინდი ჟინ ოქაჩუნან

კატა გჲაჲიზ ჟინ ლოცა ებოფხორ


მთუგი

mtugi (romanization)
მთუჯი (alternative)
მთუი (alternative)
მთუჲი (alternative)
მთური (alternative)
თუგი (alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *tagw- (“mouse”).

მთუგიქ ნაძირასენ ჩუჩაფე ობღემუშიზ ორჩაკამს

mtugik nażirasen çuçape obğemuşiz orçaǩams

Mouse squeezes corn leaves it finds into its nest


თანუფს

head

თანუფს • (tanups) (Latin spelling tanups)

tanups (romanization)
თანუმს (alternative)

From თან- (tan-) + -უფ (-up) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *ten- : tn- (“to become visible; be getting light”).

inh+

ჲალიქ თანუფს

(Chkhala) to shine, to glitter, to gleam, to sparkle


თირთინს

head

თირთინს • (tirtins) (Latin spelling tirtins)

tirtins (romanization)
თირთინამს (alternative)

From თირთინ- (tirtin-) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *trt- (“to tremble”). Cognate with Georgian თრთოლა (trtola) and Mingrelian თირთოლუა (tirtolua).

inh+

ხასანის ყინი აყუ დო თირთინს

to shake, to shiver, to tremble, to vibrate


გჲაკიბინაფს

head

გჲაკიბინაფს • (gyaǩibinaps) (Latin spelling gyaǩibinaps)

gyaǩibinaps (romanization)
გჲაკიბინამს (alternative)
გჲაკიბინს (alternative)

From გჲ- (gy-) + ა- (a-) + კიბინ- (ǩibin-) + -აფ (-ap) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *ḳb-en- : ḳb-in- (“to bite”).

inh+

ნენას გემაკიბინუ


კორკოლა

head

კორკოლა • (ǩorǩola) (Latin spelling ǩorǩola)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ḳwer-ḳwer- (“round object”).

inh+

წკინტილი

feces of chickens, birds, mice, insects, etc.


კითხოფს

head

კითხოფს • (ǩitxops) (Latin spelling ǩitxops)

ǩitxops (romanization)
კითხუმს (alternative)
კითხომს (alternative)
კითხუფს (alternative)

From კითხ- (ǩitx-) + -ოფ (-op) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *ḳitx- (“to ask”).


კოპა

ǩop̌a (romanization)
კოპალი (alternative)
კოპპალი (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ḳop-.

ხასანიში დუდის თომა ვარდუსკუდუ. დუდი კოპა დვაჲუ.

xasanişi dudis toma vardusǩudu. dudi ǩop̌a dvayu.

Xasan has no hair on his head. His head became bald.


მუნტური

head

მუნტური • (munťuri) (Latin spelling munťuri)

munťuri (romanization)
მუნტრი (alternative)

მბულეფეზ დიდო მუნტური უჲონუნ


მაწკინდი

მაწკინდი • (maǯǩindi) (Latin spelling maǯǩindi)

maǯǩindi (romanization)
მაწინდი (alternative)
მასკინდი (alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *mec̣ḳad-. Cognate with Mingrelian მარწკინდი (marc̣ḳindi) and Svan მჷსკად (məsḳad).

inh+

ჰილმიქ ჶერიდეზ მაწკინდი მოდუმერს


პეჯი

tlb

(Atina, Artasheni, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala)

p̌eci (romanization)
მპეჟი (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *mq̇ar- (“strong, sound, solid”). Cognate with Georgian მყარი (mq̇ari).

inh+

ეჩი წანა ოღინე პეჯი ნამიღუტუ თომა გომახუ

eçi ǯana oğine p̌eci namiğuťu toma gomaxu

Twenty years ago my hair was thick and now it has fallen out

(about hair, beard, mustache etc.) bushy

about hair; beard; mustache etc.; about hair; beard; mustache etc.


მსქვა

mskva (romanization)
მსკვა (alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *m-šwen- (“beautiful, beauty”).

inh+

ჰამ წანაში ლაზი ბირაფაში ჶესთივალი გოწოშენთი მსქვა ივუ

ham ǯanaşi lazi birapaşi festivali goǯoşenti mskva ivu

This year's Laz song festival was even better than last year

good, lovely, pleasant, pretty, nice, beautiful


უნონ

unon (romanization)
მინონ (present singular)
გინონ (present singular)
უნონ (present singular)
მინონან (plural present)
გინონან (plural present)
უნონან (plural present)
მინტუ (past singular)
გინტუ (past singular)
უნტუ (past singular)
მინტეს (past plural)
გინტეს (past plural)
უნტეს (past plural)
მინტას (singular)
გინტას (singular)
უნტას (singular)
მინტან (plural)
გინტან (plural)
უნტან (plural)
მინტუ დორენ (singular)
გინტუ დორენ (singular)
უნტუ დორენ (singular)
მინტეს დორენ (plural)
გინტეს დორენ (plural)
უნტეს დორენ (plural)
მინტუკო (singular)
გინტუკო (singular)
უნტუკო (singular)
მინტესქო (plural)
გინტესქო (plural)
უნტესქო (plural)
მინტასენ (future singular)
გინტასენ (future singular)
უნტასენ (future singular)
მინტანორენ (future plural)
გინტანორენ (future plural)
უნტანორენ (future plural)
მოთ მინტას (singular)
მოთ გინტას (singular)
მოთ უნტას (singular)
მოთ მინტან (plural)
მოთ გინტან (plural)
მოთ უნტან (plural)
უნონს (alternative)

lzz-conj-table-stative

მინტეს დორენ

გინტეს დორენ

Inherited from Proto-Kartvelian *n- (“to want, desire, wish”).

inh+

ჯუმამუშიქ, ნავარ იხმარს ირი მუთუ ნამოხთასენ ორაფეს უნტაში ჰემუზ მეჩამუ შენი ეშუშინახამს

cumamuşik, navar ixmars iri mutu namoxtasen orapes unťaşi hemuz meçamu şeni eşuşinaxams

His brother hides everything that he doesn't use (in something open) to give to him in the future when he wants (needs) it

ნოღაჲი ბოზოფეზ ქჲოჲიშე კელე გამათხუ ვაუნონან

noğayi bozopez kyoyişe ǩele gamatxu vaunonan

City girls don't want to marry villagers

verbal noun + ვარ-უნონ (var-unon)
to don't want to do anything

ბაბა, ორდეღეფექ ომჩვიჲუ მუნდეს დიგურეზ? - სქირიჩქიმი, ჰამთეფე ომჩვირუ ჩქინერი დიბადენან. დოგურუ ვაუნონან.

baba, ordeğepek omçviyu mundes digurez? - skiriçkimi, hamtepe omçviru çkineri dibadenan. doguru vaunonan.

Dad, when did the ducks learn to swim? - Son, they know how to swim from birth. No need to learn.

verbal noun + ვარ-უნონ (var-unon)
to don't have to do anything

ჭე, ბერე ! დაჰა სი მოჭკა რე. დოგურუ შენი დიდო ორა უნონ.

ç̌e, bere ! daha si moç̌ǩa re. doguru şeni dido ora unon.

Hey, kid! You're new. It takes a lot of time to learn.


ნოდერი

head

ნოდერი • (noderi) (Latin spelling noderi)

დიშქაფე მეჲახვალონი შაქის ნოდერითე გამაბიღათენ

dişkape meyaxvaloni şakis noderite gamabiğaten

We'll haul the firewood up to meyaxvaloni


ლემჭკვა

ლემჭკვა • (lemç̌ǩva) (Latin spelling lemç̌ǩva)

tlb

(Vizha, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala)

lemç̌ǩva (romanization)
ლემჭვა (alternative)
ლემშკვა (alternative)

Inherited from Proto-Kartvelian *ne-rc̣₁q̇w- (“salive, spittle”). Cognate with Georgian ნერწყვი (nerc̣q̇vi), Mingrelian ლერჭკვა (lerč̣ḳva) and Svan ნა̈შყვ (näšq̇v).

cog

Svan ნა̈შყვ (näšq̇v)

ა წკარი ოფშვატი. ლემჭკვა დომიხომუ.

I need a drink of water. My mouth is dry.


რაგი

ragi (romanization)
რაგვი (alternative)
რაი (alternative)

desc

→ Turkish: (Artvin) ragvi (or from Georgian)

Inherited from Proto-Kartvelian *regw- (“to throw on, fall upon”). Note also Georgian რაგვი (ragvi), a Zan borrowing.

inh+

ხასანის არ კაჲი რაგი ქომებონდვი

(Khopa, Chkhala) trap (used only for catching starlings)

trap, snare
trap (used only for catching starlings)


ჩხიფს

çxips (romanization)
ჩხამს (alternative)
ჩხაჲ (alternative)
ჩხუჲ (alternative)
ჩხუმს (alternative)
ჩხიმს (alternative)

From ჩხ- (çx-) + -იფ (-ip) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *rec₁x- : rc₁x- (“to wash, launder”).

inh+

ღომამჯინეჲი ანგეფე ანდღა ფჩხიფთ. კაჲი შეჲი ვარენ.

ğomamcineyi angepe andğa pçxipt. ǩayi şeyi varen.

We're washing last night's dishes today. It's not nice.

(things other than the human body and laundry) to wash


უსიმინს

head

უსიმინს • (usimins) (Latin spelling usimins)

usimins (romanization)
უსიბინს (alternative)

From უ- (u-) + სიმინ- (simin-) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *sem- : *sm- (“to hear; to be heard”).


მსვა

head

მსვა • (msva) (Latin spelling msva, plural მსვალეფე)

msva (romanization)
მსვალეფე (plural)
მსვალა (alternative)
ფსვა (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *swe- (“wing, feather”).

inh+

დუმჭკუზ ეჯელი მუხთაში მსვა ნაჩანენ

When an ant dies, its wings are attached (proverb)

(Vizha, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala) wing (of birds and insects)


სვარუფს

head

სვარუფს • (svarups) (Latin spelling svarups)

svarups (romanization)
დვოსვარაჲ (alternative)
სვარუჲ (alternative)
სვარუმს (alternative)

From სვარ- (svar-) + -უფ (-up) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *swer- : swr- (“to lay out; to arrange, order; to draw up”).


ოფშა

By surface analysis, ო- (o-) + ფშ- (pş-) + -ა (-a). Inherited from Proto-Georgian-Zan *(s)a-ws₁-e- (“full, complete”). Cognate with Georgian სავსე (savse) and Mingrelian ოფშა (opša).

inh+

კალათი ლაზუტითე თი შაქიზ ოფშა რენ

The basket is filled to the top with corn

(Vizha, Artasheni, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala) full


ოჭკომალე

head

ოჭკომალე • (oç̌ǩomale) (Latin spelling oç̌ǩomale)

oç̌ǩomale (romanization)
ოშკომალე (alternative)

By surface analysis, ო- -ალე (o- -ale) + ჭკომ- (ç̌ǩom-). Inherited from Proto-Georgian-Zan *lʿa-č̣m-el- (“food, meal”). Cognate with Georgian საჭმელი (sač̣meli) and Mingrelian ოჭკომალი (oč̣ḳomali).

inh+

ოჭკომალე ჟოლიში ყას ხენჭკელითენ გუწობუნ

oç̌ǩomale jolişi qas xenç̌ǩeliten guǯobun

The food for the journey hang in a basket on the branch of a mulberry tree


იზმოჯე

head

იზმოჯე • (izmoce) (Latin spelling izmoce)

tlb

(Ortaalan, Vitse–Arkabi, Khopa, Chkhala)

izmoce (romanization)
ეზმოჯე (alternative)
ეზმოჟე (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *lʿi-zm-ar- (“dream”).

inh+

იზმოჯეში გამათხვერი უხვენე ვარივენ

Getting married in a dream does not get you pregnant (proverb)


შვაჯი

Inherited from Proto-Kartvelian *s₁wer- (“sigh, breath”).

inh+

ბერეზ დობუჯოხაში ა შვაჯის ელარჩენ დო ქელულუნ

berez dobucoxaşi a şvacis elarçen do kelulun

When I call the boy, he comes running upstairs


შუვაფს

head

შუვაფს • (şuvaps) (Latin spelling şuvaps)

şuvaps (romanization)
შუვამს (alternative)
შუვომს (alternative)

From შუვ- (şuv-) + -აფ (-ap) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *s₁ow- (“to be wet”).


შუვი

şuvi (romanization)
შუვერი (alternative)
შუ (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *s₁ow-el- (“wet, soaked”).

inh+

თოკი შუვი ჲენ. გელოკიდი დო ა ჭიტა დოწოროდას.

toǩi şuvi yen. geloǩidi do a ç̌iťa doǯorodas.

The rope is wet. Hang it so it floats a little.


ოწკენ

oǯǩen (romanization)
ოწენ (alternative)
ოწკერს (alternative)

From ო- (o-) + წკ- (ǯǩ-) + -ენ (-en). Inherited from Proto-Georgian-Zan *uc̣q̇- (“to know”). Cognate with Georgian უწყება (uc̣q̇eba).

ჯუმადიჩქიმიქ ნთხიჲონაფეზ დიდო კაჲი ოწკენ. ედო ჰეჲაშენი კატა წანაზ ნთხიჲონაფე ნთხირითე დოლაფშენ.

cumadiçkimik ntxiyonapez dido ǩayi oǯǩen. edo heyaşeni ǩaťa ǯanaz ntxiyonape ntxirite dolapşen.

My uncle takes very good care of the hazelnut groves and every year his hazelnut groves are full of hazelnuts.

to take care of something, to put effort into something to make it flourish or to keep it in good condition

ჭე! სი ჰემუზ მოთოწკერ. ჰემუქ ჩქარ ვარიგურამს. ჰექ ჰაქ ელასვენგელასვენ დო გულუნ.

ç̌e! si hemuz motoǯǩer. hemuk çkar varigurams. hek hak elasvengelasven do gulun.

Oh, man! Don't care about him. He doesn't take care of himself.


მფულუფს

head

მფულუფს • (mpulups) (Latin spelling mpulups)

mpulups (romanization)
მფულაჲ (alternative)
მფულუმს (alternative)
მფულამს (alternative)
მფულომს (alternative)

From მფულ- (mpul-) + -უფ (-up) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *pal- : pl- (“to hide, to bury”).

inh+

ჩქუ ირიქხოლო ართიქათი ძიჲამერი ნაბორეთ მითიშენ ვარმფულომთ

çku irikxolo artikati żiyameri naboret mitişen varmpulomt

We do not hide from anyone that we have all seen each other before


ბრიწუფს

head

ბრიწუფს • (briǯups) (Latin spelling briǯups)

briǯups (romanization)
ობრიწუ (noun-from-verb)
ბრიწუა (noun-from-verb)
უბრიწუ (participle privative)
უბრიწუა (participle privative)
ობრიწონი
ობრიწუში
ბრიწერი (participle)
ბრიწუფ (singular)
ბრიწ{{{rthematic}}}ს (singular)
ბრიწუფთ (plural)
ბრიწუფან (plural)
ბრიწუფტი (singular)
ბრიწუფტუ (singular)
ბრიწუფტით (plural)
ბრიწუფტეს (plural)
ბრიწუფტა (singular)
ბრიწუფტას (singular)
ბრიწუფტათ (plural)
ბრიწუფტან (plural)
ბრიწუფტი დორენ (singular)
ბრიწუფტუ დორენ (singular)
ბრიწუფტით დორენ (plural)
ბრიწუფტეს დორენ (plural)
ბრიწუფტიკო (singular)
ბრიწუფტუკო (singular)
ბრიწუფტიტკო (plural)
ბრიწუფტესქო (plural)
ბრიწი (singular)
ბრიწუ (singular)
ბრიწით (plural)
ბრიწეს (plural)
ბრიწა (singular)
ბრიწას (singular)
ბრიწათ (plural)
ბრიწან (plural)
ბრიწი დორენ (singular)
ბრიწუ დორენ (singular)
ბრიწით დორენ (plural)
ბრიწეს დორენ (plural)
ბრიწი დორტუ (pluperfect singular)
ბრიწუ დორტუ (pluperfect singular)
ბრიწით დორტუ (pluperfect plural)
ბრიწეს დორტუ (pluperfect plural)
ბრიწიკო (singular)
ბრიწუკო (singular)
ბრიწიტკო (plural)
ბრიწესქო (plural)
ბრიწარე (future singular)
ბრიწასენ (future singular)
ბრიწათენ (future plural)
ბრიწანორენ (future plural)
ბრიწატი (past-future singular)
ბრიწატუ (past-future singular)
ბრიწატით (past-future plural)
ბრიწატეს (past-future plural)
ბრიწი (imperative singular)
ბრიწით (imperative plural)
მოთ ბრიწუფ (prohibitive singular)
მოთ ბრიწუფთ (plural prohibitive)
მოთ ბრიწუფტა (singular)
მოთ ბრიწუფტას (singular)
მოთ ბრიწუფტათ (plural)
მოთ ბრიწუფტან (plural)
მაბრიწენ (singular)
გაბრიწენ (singular)
აბრიწენ (singular)
მაბრიწენან (plural)
გაბრიწენან (plural)
აბრიწენან (plural)
მაბრიწუ (singular)
გაბრიწუ (singular)
აბრიწუ (singular)
მაბრიწეს (plural)
გაბრიწეს (plural)
აბრიწეს (plural)
მაბრიწას (singular)
გაბრიწას (singular)
აბრიწას (singular)
მაბრიწან (plural)
გაბრიწან (plural)
აბრიწან (plural)
მაბრიწატუკო (singular)
გაბრიწატუკო (singular)
აბრიწატუკო (singular)
მაბრიწატესქო (plural)
გაბრიწატესქო (plural)
აბრიწატესქო (plural)
იბრიწენ
იბრიწუ
იბრიწას
იბრიწატუკო
მიბრიწუნ (singular)
გიბრიწუნ (singular)
უბრიწუნ (singular)
მიბრიწუნან (plural)
გიბრიწუნან (plural)
უბრიწუნან (plural)
მიბრიწუტუ (singular)
გიბრიწუტუ (singular)
უბრიწუტუ (singular)
მიბრიწუტეს (plural)
გიბრიწუტეს (plural)
უბრიწუტეს (plural)
მიბრიწუტუკო (singular)
გიბრიწუტუკო (singular)
უბრიწუტუკო (singular)
მიბრიწუტესქო (plural)
გიბრიწუტესქო (plural)
უბრიწუტესქო (plural)
ბრიწუმს (alternative)
ბრიწუჲ (alternative)
ბრიწომს (alternative)

lzz-conj-table

ბრიწუფტი დორენ

ბრიწუფტი დორენ

ბრიწუფტუ დორენ

ბრიწუფტით დორენ

ბრიწუფტით დორენ

ბრიწუფტეს დორენ

ბრიწით დორენ

ბრიწით დორენ

ბრიწეს დორენ

ბრიწით დორტუ

ბრიწით დორტუ

ბრიწეს დორტუ

მოთ ბრიწუფტა

მოთ ბრიწუფტა

მოთ ბრიწუფტას

მოთ ბრიწუფტათ

მოთ ბრიწუფტათ

მოთ ბრიწუფტან

მაბრიწატესქო

გაბრიწატესქო

მიბრიწუტესქო

გიბრიწუტესქო

From ბრიწ- (briǯ-) + -უფ (-up) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *prec̣- : pric̣- (“to tear, rend”).

inh+

დოლოქუნუფე დიდო მანი ბრიწუფს

S/he wears out her/his clothes very fast


ფსიფს

psips (romanization)
ფსამს (alternative)
ფსუჲ (alternative)
ფსიმს (alternative)

From ფს- (ps-) + -იფ (-ip) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *ps- (“to urinate”).


ფუნტურა

head

ფუნტურა • (punťura) (Latin spelling punťura)

punťura (romanization)
ფუტრი (alternative)
ფუნტა (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *puṭuro- (“rotten (about fruit,trees)”). See more in Old Georgian ფუტურო (puṭuro).

inh+

ნამომჩი ნეძიშ კაკალი ფუნტურა გამახთუ

The walnut kernel you gave me turned out to have a hollow (rotten)

(about walnuts, hazelnuts, etc.) hollow, rotten

about walnuts; hazelnuts; about walnuts; hazelnuts


ქოთუმე

head

ქოთუმე • (kotume) (Latin spelling kotume)

kotume (romanization)
ქორმე (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *katam-.

inh+

ქოთუმექ ოფუტე ჩხიკოლუფს


ღარღალს

head

ღარღალს • (ğarğals) (Latin spelling ğarğals)

From ღარღალ- (ğarğal-) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *ɣarɣar- (“to talk a lot”).

inh+

to speak in a way that cannot be taken seriously


ღაღუფს

head

ღაღუფს • (ğağups) (Latin spelling ğağups)

ğağups (romanization)
ღაღუმს (alternative)

From ღაღ- (ğağ-) + -უფ (-up) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *ɣeɣ- (“to move apart, shovel aside”).

inh+

ქოთუმექ ღაღუფს ღაღუფს დო წკინტილიმუში მუშიმერს

kotumek ğağups ğağups do ǯǩinťilimuşi muşimers

The chicken digs and digs and digs and digs up its own shit


ღორმა

head

ღორმა • (ğorma) (plural ღორმაფე, Latin spelling ğorma)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ɣrma-.

inh+

ღვაპა ემკუთაში ღორმამუშიზ დოლილამს

When the mole cricket is startled, it quickly descends into its hole (in the ground)


ყირყინტი

head

ყირყინტი • (qirqinťi) (Latin spelling qirqinťi)

desc

→ Georgian: ყირყინტი (q̇irq̇inṭi) — Adjara

Inherited from Proto-Georgian-Zan *q̇arq̇anṭ- (“gullet, throat”).

inh+

მუ კაპეტი უშქირი რენ, აჲა ! ყირყინტის ჰოგილომოსქიდუ.

mu ǩap̌eťi uşkiri ren, aya ! qirqinťis hogilomoskidu.

What a hard apple! It's stuck in my throat.

(anatomy) larynx, the inner part of the throat


ყვალი

qvali (romanization)
ვალი (alternative)
კვალი (alternative)
მკვალი (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *q̇w-el-.

არ კვარი ყვალი


ყვარუფს

head

ყვარუფს • (qvarups) (Latin spelling qvarups)

qvarups (romanization)
ვარუმს (alternative)
ვარუჲ (alternative)
კვარუმს (alternative)
ყვარუმს (alternative)

From ყვარ- (qvar-) + -უფ (-up) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *q̇wer- (“to geld, castrate”).

inh+

პაპულიქ ხოჯიმუში ყვარუფს


ყურაფს

head

ყურაფს • (quraps) (Latin spelling quraps)

quraps (romanization)
ურამს (alternative)
ყურამს (alternative)

From ყურ- (qur-) + -აფ (-ap) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *q̇ur- (“to howl (of wolves, dogs”).

inh+

პაპულიქ დიდო ზოი ყურაფს დო მოთამუში დოშქურდინაფს

p̌ap̌ulik dido zoi quraps do motamuşi doşkurdinaps

Grandfather shouts too hard ("strong") and frightens his grandson


სქუფს

skups (romanization)
სკუმს (alternative)
სკუჲ (alternative)
დოსქუმს (alternative)
სქუმს (alternative)
მსქუფს (alternative)

From სქ(ვ)- (sk(v)-) + -უფ (-up) + -ს (-s). Inherited from Proto-Kartvelian *šew- : šw-.

ოქოთუმალეს ქოთუმეფექ ონწირამუ ვარრენნა ვარსქუმან

okotumales kotumepek onǯiramu varrenna varskuman

Chickens do not lay eggs if there is no onǯiramu (“an egg or a white stone resembling an egg placed in the desired place for the hen to lay eggs”) in the coop


სქიდუნ

head

სქიდუნ • (skidun) (Latin spelling skidun)

skidun (romanization)
სკიდუნ (alternative)

From სქიდ- (skid-) + -უნ (-un). Inherited from Proto-Kartvelian *šwed- : šwd- (“to remain”).

inh+

მუსთავა მარაზითე ღურუტუ. ნჭამეფე შუ დო ჰაწი თამო თამო სქიდუნ.

mustava marazite ğuruťu. nç̌amepe şu do haǯi tamo tamo skidun.

Mustava was dying of tuberculosis. He took medicine. Now he is slowly getting better.

(Sumla, Lome) (human or animal) to come back to life, to recover after terminal illness


სქირუნ

head

სქირუნ • (skirun) (Latin spelling skirun)

skirun (romanization)
სკურუნ (alternative)
სქურუნ (alternative)

From სქირ- (skir-) + -უნ (-un). Inherited from Proto-Georgian-Zan *šwer- : *šwr- (“to get dry; to become dim”).

inh+

თრონის მუჟაკიდერი ჲაზმა ჭიტა ჭიტა დოსქირუნ

tronis mujaǩideri yazma ç̌iťa ç̌iťa doskirun

The scarf hanging over the chair is slowly drying


სქირი

skiri (romanization)
სკირი (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *šw-il-.

ბაბა, ორდეღეფექ ომჩვიჲუ მუნდეს დიგურეზ? - სქირიჩქიმი, ჰამთეფე ომჩვირუ ჩქინერი დიბადენან. დოგურუ ვაუნონან.

Dad, when did the ducks learn to swim? - Son, they know how to swim from birth. No need to learn.

მუ ივუ, სქირი? სუჶჶა დიდგასენ. მუდა ჩუმერთ? ლიშაჲი ამაგაგზეს-ი?

mu ivu, skiri? suffa didgasen. muda çumert? lişayi amagagzes-i?

What's wrong, baby? The table will be set. Why don't you wait? Are you mad?

baby (how adults address the little ones)


მსქიბუ

head

მსქიბუ • (mskibu) (Latin spelling mskibu)

mskibu (romanization)
მსქიბუ (absolutive singular)
მსქიბუფე (absolutive plural)
მსქიბუქ (ergative singular)
მსქიბუფექ (ergative plural)
მსქიბუს (dative singular)
მსქიბუფეს (dative plural)
მსქიბუშ (genitive singular)
მსქიბუშ (genitive singular)
მსქიბუშიş) (genitive singular)
მსქიბუშიşi) (genitive singular)
მსქიბუფეშ (genitive plural)
მსქიბუფეშ (genitive plural)
მსქიბუფეშიş) (genitive plural)
მსქიბუფეშიşi) (genitive plural)
მსქიბუშე (directive singular)
მსქიბუფეშე (directive plural)
მსქიბუშენ (ablative singular)
მსქიბუფეშენ (ablative plural)
მსქიბუს (locative singular)
მსქიბუფეს (locative plural)
მსქიბუთენ (instrumental singular)
მსქიბუფეთენ (instrumental plural)

მსქიბუს წკაი ნუკვათუ


აშქურინენ

aşkurinen (romanization)
აშკურინენ (alternative)
აშკუინენ (alternative)
აშკუჲინენ (alternative)
აშქუინენ (alternative)
აშქუჲინენ (alternative)

From ა- (a-) + შქურ- (şkur-) + -ინ- (-in-) + -ენ (-en). Inherited from Proto-Kartvelian *šur- (“to be in an awkward situation; fear”).

inh+

სერი არ სოთიშე ოხთიმუშენ ნააშქურინენ შენი პანდა არი ქელოკათუნ

seri ar sotişe oxtimuşen naaşkurinen şeni p̌anda ari keloǩatun

S/He is afraid to go anywhere at night, so s/he always has someone who joins her/him


უჩქინ

uçkin (romanization)
მიჩქინ (present singular)
გიჩქინ (present singular)
უჩქინ (present singular)
მიჩქინან (plural present)
გიჩქინან (plural present)
უჩქინან (plural present)
მიჩქირტუ (past singular)
გიჩქირტუ (past singular)
უჩქირტუ (past singular)
მიჩქირტეს (past plural)
გიჩქირტეს (past plural)
უჩქირტეს (past plural)
მიჩქირტას (singular)
გიჩქირტას (singular)
უჩქირტას (singular)
მიჩქირტან (plural)
გიჩქირტან (plural)
უჩქირტან (plural)
მიჩქირტუ დორენ (singular)
გიჩქირტუ დორენ (singular)
უჩქირტუ დორენ (singular)
მიჩქირტეს დორენ (plural)
გიჩქირტეს დორენ (plural)
უჩქირტეს დორენ (plural)
მიჩქირტუკო (singular)
გიჩქირტუკო (singular)
უჩქირტუკო (singular)
მიჩქირტესქო (plural)
გიჩქირტესქო (plural)
უჩქირტესქო (plural)
მიჩქირტასენ (future singular)
გიჩქირტასენ (future singular)
უჩქირტასენ (future singular)
მიჩქირტანორენ (future plural)
გიჩქირტანორენ (future plural)
უჩქირტანორენ (future plural)
მოთ მიჩქირტას (singular)
მოთ გიჩქირტას (singular)
მოთ უჩქირტას (singular)
მოთ მიჩქირტან (plural)
მოთ გიჩქირტან (plural)
მოთ უჩქირტან (plural)
უშკუნ (alternative)

lzz-conj-table-stative

მიჩქირტუ დორენ

გიჩქირტუ დორენ

უჩქირტუ დორენ

მიჩქირტეს დორენ

გიჩქირტეს დორენ

უჩქირტეს დორენ

მიჩქირტანორენ

გიჩქირტანორენ

უჩქირტანორენ

მოთ მიჩქირტას

მოთ გიჩქირტას

მოთ უჩქირტას

მოთ მიჩქირტან

მოთ გიჩქირტან

მოთ უჩქირტან

Inherited from Proto-Georgian-Zan *čan- : čn- (“to be seen”). Cognate with Georgian ჩანს (čans) and Mingrelian ჩქინა (čkina).

inh+

მურადი ნაუჩქინ მუთუშენ ვარგოიქთენ

to accept as true, to think that it is true


ჩიჩხუ

çiçxu (romanization)
ჩუჩქუ (alternative)
ჩიჩქუ (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ččw-il- (“soft (of animate objects)”). Cognate with Georgian ჩვილი (čvili).

inh+

ჩიჩხუ ბეე უყოუნ


იძიცაფს

head

იძიცაფს • (iżiʒaps) (Latin spelling iżiʒaps)

iżiʒaps (romanization)
იძიცამს (alternative)

From ი- (i-) + ძიც- (żiʒ-) + -აფ (-ap) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *cc- (“to laugh”).

inh+

ალიქ იძიცაპტაში ღენჯღილიმუში იძირენ


ანჩამინს

head

ანჩამინს • (ançamins) (Latin spelling ançamins)

ançamins (romanization)
მანჩამინს (present singular)
განჩამინს (present singular)
ანჩამინს (present singular)
მანჩამინან (plural present)
განჩამინან (plural present)
ანჩამინან (plural present)
მანჩამინტუ (past singular)
განჩამინტუ (past singular)
ანჩამინტუ (past singular)
მანჩამინტეს (past plural)
განჩამინტეს (past plural)
ანჩამინტეს (past plural)
მანჩამინას (singular)
განჩამინას (singular)
ანჩამინას (singular)
მანჩამინან (plural)
განჩამინან (plural)
ანჩამინან (plural)
მანჩამინტუ დორენ (singular)
განჩამინტუ დორენ (singular)
ანჩამინტუ დორენ (singular)
მანჩამინტეს დორენ (plural)
განჩამინტეს დორენ (plural)
ანჩამინტეს დორენ (plural)
მანჩამინტუკო (singular)
განჩამინტუკო (singular)
ანჩამინტუკო (singular)
მანჩამინტესქო (plural)
განჩამინტესქო (plural)
ანჩამინტესქო (plural)
მანჩამინასენ (future singular)
განჩამინასენ (future singular)
ანჩამინასენ (future singular)
მანჩამინანორენ (future plural)
განჩამინანორენ (future plural)
ანჩამინანორენ (future plural)
მოთ მანჩამინას (singular)
მოთ განჩამინას (singular)
მოთ ანჩამინას (singular)
მოთ მანჩამინან (plural)
მოთ განჩამინან (plural)
მოთ ანჩამინან (plural)
ანჩამინენ (alternative)
აჩამიჲ (alternative)

lzz-conj-table-stative

მანჩამინტუ დორენ

განჩამინტუ დორენ

ანჩამინტუ დორენ

მანჩამინტეს დორენ

განჩამინტეს დორენ

ანჩამინტეს დორენ

მანჩამინტუკო

განჩამინტუკო

მანჩამინტესქო

განჩამინტესქო

ანჩამინტესქო

მანჩამინასენ

განჩამინასენ

მანჩამინანორენ

განჩამინანორენ

ანჩამინანორენ

მოთ მანჩამინას

მოთ განჩამინას

მოთ ანჩამინას

მოთ მანჩამინან

მოთ განჩამინან

მოთ ანჩამინან

From ა- (a-) + ნჩამინ- (nçamin-) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *c₁em-in- (“to stratch”).

inh+

კაპულა მანჩამინს


ჭიტა

ç̌iťa (romanization)
წუტა (alternative)
ჭუტა (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *c₁oṭa- (“few, little”). Cognate with Georgian ცოტა (coṭa) and Mingrelian ჭიჭა (č̣ič̣a).

inh+

დაძეფუნას არ ჭიტა გზა გონწკუ დო ბერემუში მიშოლაფაფს

dażepunas ar ç̌iťa gza gonǯǩu do beremuşi mişolapaps

S/he made a small path through the thorns and let her/his child through

small, little
(volume) small, small amount

კულანიქ “ხვალა ვარვიდა” ჲა დო ჭიტა ჯუმამუში ილიკათეფს დო ნოღაშა ეშო ნულუნ

ǩulanik “xvala varvida” ya do ç̌iťa cumamuşi iliǩateps do noğaşa eşo nulun

The girl takes her little brother with her so that she doesn't have to go alone and goes to the city

small, little
(humans and animals) young in age

small, little
(among brides) younger son's wife


იძღენ

tlb

(Jigetore, Vitse–Arkabi, Khopa–Batumi, Chkhala)

iżğen (romanization)
ინძღენ (alternative)
იზღენ (alternative)
იგძენ (alternative)

From ი- (i-) + ძღ- (żğ-) + -ენ (-en). Inherited from Proto-Georgian-Zan *ʒeɣ- : ʒɣ- (“to be sated; be filled”).

inh+

მთუთიქ თოფურითე დიძღაში “ნაგესქიდუნფე მოთძირომტან” ჲა დო ლეტათე მოლაფამს

mtutik topurite diżğaşi “nageskidunpe motżiromťan” ya do leťate molapams

When the bear is full of honey, he covers it with soil so that they don't see the leftovers


დიშქა

head

დიშქა • (dişka) (Latin spelling dişka, plural დიშქაფე)

dişka (romanization)
დიშქაფე (plural)
დიშქა (absolutive singular)
დიშქაფე (absolutive plural)
დიშქაქ (ergative singular)
დიშქაფექ (ergative plural)
დიშქას (dative singular)
დიშქაფეს (dative plural)
დიშქაშ (genitive singular)
დიშქაშ (genitive singular)
დიშქაშიş) (genitive singular)
დიშქაშიşi) (genitive singular)
დიშქაფეშ (genitive plural)
დიშქაფეშ (genitive plural)
დიშქაფეშიş) (genitive plural)
დიშქაფეშიşi) (genitive plural)
დიშქაშე (directive singular)
დიშქაფეშე (directive plural)
დიშქაშენ (ablative singular)
დიშქაფეშენ (ablative plural)
დიშქას (locative singular)
დიშქაფეს (locative plural)
დიშქათენ (instrumental singular)
დიშქაფეთენ (instrumental plural)
დიშკა (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ʒeša- (“firewood”). Cognate with Georgian შეშა (šeša) and Mingrelian დიშქა (diška).

inh+

ბაბაქ დიშქა სვარუმტაში შუ დიშქაფეში ჟინ ხომულა დიშქაფე ჲოდუმერს

babak dişka svarumťaşi şu dişkapeşi jin xomula dişkape yodumers

When my father stacks firewood, he puts dry firewood on top of the wet firewood


დაძი

dażi (romanization)
დაძი (absolutive singular)
დაძეფე (absolutive plural)
დაძიქ (ergative singular)
დაძეფექ (ergative plural)
დაძის (dative singular)
დაძეფეს (dative plural)
დაძიშ (genitive singular)
დაძიშ (genitive singular)
დაძიშიş) (genitive singular)
დაძიშიşi) (genitive singular)
დაძეფეშ (genitive plural)
დაძეფეშ (genitive plural)
დაძეფეშიş) (genitive plural)
დაძეფეშიşi) (genitive plural)
დაძიშე (directive singular)
დაძეფეშე (directive plural)
დაძიშენ (ablative singular)
დაძეფეშენ (ablative plural)
დაძის (locative singular)
დაძეფეს (locative plural)
დაძითენ (instrumental singular)
დაძეფეთენ (instrumental plural)
დანძი (alternative)
დანზი (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ʒeʒ(w)-.

ონტულეში გომთუმანი დაძიქ ქოდიქაჩუდორენ. ონჭვარონი რენ.

onťuleşi gomtumani dażik kodikaçudoren. onç̌varoni ren.

The field is overgrown with thorns. It needs to be cleaned.


ჯუმადი

head

ჯუმადი • (cumadi) (Latin spelling cumadi)

cumadi (romanization)
ჯუმადი (absolutive singular)
ჯუმადეფე (absolutive plural)
ჯუმადიქ (ergative singular)
ჯუმადეფექ (ergative plural)
ჯუმადის (dative singular)
ჯუმადეფეს (dative plural)
ჯუმადიშ (genitive singular)
ჯუმადიშ (genitive singular)
ჯუმადიშიş) (genitive singular)
ჯუმადიშიşi) (genitive singular)
ჯუმადეფეშ (genitive plural)
ჯუმადეფეშ (genitive plural)
ჯუმადეფეშიş) (genitive plural)
ჯუმადეფეშიşi) (genitive plural)
ჯუმადიშე (directive singular)
ჯუმადეფეშე (directive plural)
ჯუმადიშენ (ablative singular)
ჯუმადეფეშენ (ablative plural)
ჯუმადის (locative singular)
ჯუმადეფეს (locative plural)
ჯუმადითენ (instrumental singular)
ჯუმადეფეთენ (instrumental plural)
ჟუმადი (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *ʒ₁am-did- (“big brother”).

inh+

ჯუმადიქ ონტულეზ მეშატკობუნ დო ნთხირიშ ოკორობუშე ნამოხთასენ ბერეფე მეჭოფუმს

cumadik onťulez meşaťǩobun do ntxiriş oǩorobuşe namoxtasen berepe meç̌opums

Uncle hides in the field and catches children who come to collect hazelnuts red-handed


უწუმერს

head

უწუმერს • (uǯumers) (Latin spelling uǯumers)

uǯumers (romanization)
უწომერს (alternative)
უწომეჲ (alternative)
უწუმეჲ (alternative)
უწუმელს (alternative)

From უ- (u-) + წ(ვ)- (ǯ(v)-) + -უმერ (-umer) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *c̣aw- : c̣w- (“to communicate, inform, announce”).

inh+

ნაგიწვიფე კაჲი ნისამადი

to tell, to say (something to a certain person)


წილუფს

head

წილუფს • (ǯilups) (Latin spelling ǯilups)

ǯilups (romanization)
წილუმს (alternative)
წილუჲ (alternative)
წილომს (alternative)

From წილ- (ǯil-) + -უფ (-up) + -ს (-s). Inherited from Proto-Georgian-Zan *c̣il- (“to pick (fruit, flowers”).

inh+

ანდღა რამიზიქ ჟურ გიდელი მცხული წილუ

Today Ramiz picked two baskets of pears from the tree with a long and pointed tool used for picking fruit

to pull off,to pluck, to pick up, to gather (fruit or vegetable etc.)


წკინტილი

head

წკინტილი • (ǯǩinťili) (Latin spelling ǯǩinťili)

ǯǩinťili (romanization)
წკინტილი (absolutive singular)
წკინტილეფე (absolutive plural)
წკინტილიქ (ergative singular)
წკინტილეფექ (ergative plural)
წკინტილის (dative singular)
წკინტილეფეს (dative plural)
წკინტილიშ (genitive singular)
წკინტილიშ (genitive singular)
წკინტილიშიş) (genitive singular)
წკინტილიშიşi) (genitive singular)
წკინტილეფეშ (genitive plural)
წკინტილეფეშ (genitive plural)
წკინტილეფეშიş) (genitive plural)
წკინტილეფეშიşi) (genitive plural)
წკინტილიშე (directive singular)
წკინტილეფეშე (directive plural)
წკინტილიშენ (ablative singular)
წკინტილეფეშენ (ablative plural)
წკინტილის (locative singular)
წკინტილეფეს (locative plural)
წკინტილითენ (instrumental singular)
წკინტილეფეთენ (instrumental plural)
წინტილი (alternative)
ნწკინტილი (alternative)

Inherited from Proto-Georgian-Zan *c̣ḳinṭ-l- (“excrement, droppings (of birds)”).

inh+

მთუგიშ(ი) წკინტილი

feces (of animals such as chickens, birds and mice etc.)